ਯੂਰਪ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਯੂਰਪ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2320</id>
    <revision>
      <id>838287</id>
      <parentid>824054</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24179" sha1="od1zlxxlpt7h7rc3x9b2dgb8ngkt4k5" xml:space="preserve">{{Infobox Continent
|image = [[ਤਸਵੀਰ:Europe (orthographic projection).svg|200px]]
|area = 10,180,000 ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,930,000 ਵਰਗ ਮੀਲ){{cref|o}} 
|population = 731,000,000{{cref|o}}
|density = 70/ਕਿ.ਮੀ.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (181/ਵਰਗ ਮੀਲ)
|demonym = ਯੂਰਪੀ
|countries = 50
|list_countries = ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
|languages = [[ਯੂਰਪ ਦਿਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
|time = [[UTC]] ਤੋਂ [[UTC+5]]
|internet = .eu ([[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]])
|cities = [[ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
}}
'''ਯੂਰਪ''' ਇੱਕ [[ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਹੈ। ਇਹ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ [[ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ]] ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] ਅਤੇ [[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤਰਫਲ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਮਹਾਂਦੀਪ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਗੋਲੇਪੱਥ 'ਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਬੀ ਗੋਲੇਪੱਥ 'ਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਆਰਕਟਿਕ ਮਹਾਂਸਾਗਰ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਊਰਾਲ ਅਤੇ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਪਹਾੜਾਂ, ਊਰਾਲ ਨਦੀ, ਕੈਸਪੀਅਨ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਟਰਕਸੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਲਮਾਰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੁਆਰਾ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ  ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NatlGeoAtlas&quot;&gt;{{Cite book|title=National Geographic Atlas of the World|edition=7th|year=1999|location=Washington, DC|publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]]|isbn=0-7922-7528-4}} &quot;Europe&quot; (pp. 68–69); &quot;Asia&quot; (pp. 90–91): &quot;A commonly accepted division between Asia and Europe&amp;nbsp;... is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.&quot;&lt;/ref&gt;

==ਖੇਤਰ==
'''[[ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ]]''' [[ਯੂਰਪ|ਯੂਰਪੀ]] [[ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ 2011 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਇੱਕ ਰਪਟ ਮੁਤਾਬਕ ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਦਸ ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਮੁਥਾਜ ਖੇਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ: ਡੈੱਨਮਾਰਕ (ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ ਸਮੇਤ), ਇਸਤੋਨੀਆ, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ (ਅਲਾਂਡ ਸਮੇਤ), ਆਈਸਲੈਂਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਲਾਤਵੀਆ, ਲਿਥੁਆਨੀਆ, ਨਾਰਵੇ (ਸਵਾਲਬਾਰਡ ਅਤੇ ਜਾਨ ਮੇਅਨ), ਸਵੀਡਨ, ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ (ਗਰਨਜ਼ੇ, ਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਜਰਸੀ ਸਮੇਤ)।&lt;br&gt;
'''[[ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ]]''' ਯੂਰਪੀਅਨ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਯੂਰਪ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸਪੇਨ, ਦੱਖਣੀ ਫਰਾਂਸ, ਇਟਲੀ, ਸਾਬਕਾ ਯੁਗੋਸਲਾਵੀਆ, ਅਲਬਾਨੀਆ, ਯੂਨਾਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੂਰਿਜ਼ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਮਾਲਟਾ ਆਦਿ ਦੇ ਏਡੀਰੀਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿੱਚ ਤੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰਬੀਆ ਅਤੇ ਪੁਰਤਗਾਲ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;br&gt;
'''[[ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ]]''' ਡੈਨਿਊਬ ਨਦੀ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ਿੱਤੇ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਇਲਾਕਾ ਮੈਦਾਨੀ ਹੈ। ਬੇਲਾ ਰਸ, ਮਾਲਦੋਵਾ, ਰੋਮਾਨੀਆ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਕਾਕੇਸ਼ਸ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਦ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੱਢ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਾਅਜ਼ ਗੁਰ ਉੱਡ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਉੱਤਰੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਬਾਲਟਿਕ ਰਿਆਸਤਾਂ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਰੂਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;br&gt;
'''[[ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ]]''' ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਰੋਮ ਦਾ ਵਿਕਾਸ , ਰੋਮਨ ਰਿਪਬਲਿਕ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਰੋਮਨ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੁਆਰਾ ਈਸਾਈਅਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ, ਲੈਟਿਨ ਵੈਸਟ ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਈਸਟ, ਪੱਛਮ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਪਤਨ, ਸ਼ਾਰਲਮੇਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ, ਵਾਈਕਿੰਗ ਇਨਜੰਸੰਸ, ਈਸਟ-ਵੈਸਟ ਫਿਸ਼ਮ, ਬਲੈਕ ਡੈਥ, ਰੈਨਾਈਸੈਂਸ, ਡਿਸਕਵਰੀ ਦੀ ਉਮਰ, ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਊਂਟਰ-ਰਿਫਾਰਮੈਂਸ ਆਫ ਦ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ, ਐਗ ਆਫ ਐਨਲਾਈਕੇਨਮੈਂਟ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ, ਦੋ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ, ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ, ਨਾਟੋ ਦਾ ਗਠਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਘ।&lt;br&gt;
'''[[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ]]''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯੂਰਪੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ&lt;ref&gt;{{cite journal | last=Judt | first=Tony | title=The Rediscovery of Central Europe | journal=Daedalus | publisher=The MIT Press | volume=119 | issue=1 | year=1990 | issn=00115266 | jstor=20025283 | pages=23–54 | url=http://www.jstor.org/stable/20025283 | access-date=2025-11-14}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ&lt;ref name=Economist&gt;{{cite web|title=Central Europe — The future of the Visegrad group|url=http://www.economist.com/displayStory.cfm?Story_ID=E1_PRSTNSV|work=The Economist|date=2005-04-14|accessdate=2009-03-07}}&lt;/ref&gt; ਸੀਤ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਕੋਲ ਮੁੜ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਈ ਜਿਸਨੇ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html|title=Regions, Regionalism, Eastern Europe by Steven Cassedy|publisher=New Dictionary of the History of Ideas, Charles Scribner's Sons|year=2005|accessdate=2010-01-31|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190603/http://science.jrank.org/pages/11016/Regions-Regionalism-Eastern-Europe-Future-Eastern-Europe.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.historyguide.org/europe/lecture14.html Lecture 14: The Origins of the Cold War]. Historyguide.org. Retrieved on 2011-10-29.&lt;/ref&gt;

== ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==
{{ਮੁੱਖ|ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}}
[[ਤਸਵੀਰ:Europe-Asia border (geographic).png|thumb|right|250px| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਰਪ ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।(ਯੂਰਪੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਹਿੱਸੇ ਹਲਕੇ ਨੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹਨ।]]
[[ਤਸਵੀਰ:Europe countries map en 2.png|thumb|right|250px|ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਜਸੀ ਨਕਸ਼ਾ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Europe subregion map UN geoscheme.svg|right|thumb|250px|[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਮੁਤਾਬਕ ਖੇਤਰੀ ਵਰਗੀਕਰਨ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Europe subregion map world factbook.svg|right|thumb|250px|ਵਿਸ਼ਵ ਅੰਕੜਾਕੋਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਖੇਤਰੀ ਵਰਗੀਕਰਨ]]
[[ਤਸਵੀਰ:EU-candidate countries map.svg|thumb|right|250px|[[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]] ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇਸ਼]]
[[ਤਸਵੀਰ:EU and NATO.svg|thumb|250px|ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੀ ਯੂਰਪੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]]

ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਰਪੀ ਇਲਾਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਨੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ।
ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੇ 27 ਮੈਂਬਰ ਮੁਲਕ ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਇਕੱਤਰਤ ਹਨ; ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਆਪ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਭੂਗੋਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ-ਭੂਗੋਲਕ ਸਮੱਗਰੀ ਪ੍ਰਤਿ-ਹਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹੈ।

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;references-small sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;&quot;
|- bgcolour=&quot;#ECECEC&quot;
! ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ, ਝੰਡੇ ਸਮੇਤ
! ਖੇਤਰਫਲ&lt;br /&gt;(ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.)
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(1 July 2002 est.)
! ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ&lt;br /&gt;(ਪ੍ਰਤੀ ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ.)
! [[ਰਾਜਧਾਨੀ]]
|-
| {{flag|ਅਲਬੇਨੀਆ}}
| align=&quot;right&quot; | 28,748
| align=&quot;right&quot; | 3,600,523
| align=&quot;right&quot; | 125.2
| ਤਿਰਾਨਾ
|-|
| {{flag|ਅੰਡੋਰਾ}}
| align=&quot;right&quot; | 468
| align=&quot;right&quot; | 68,403
| align=&quot;right&quot; | 146.2
| ਅੰਡੋਰਾ ਲਾ ਵੈਲਾ
|-|
|{{flag|ਅਰਮੀਨੀਆ}} {{Cref|k}}
| align=&quot;right&quot; | 29,800
| align=&quot;right&quot; | 3,229,900
| align=&quot;right&quot; | 101
| ਯੇਰੇਵਾਨ
|-|
|{{flag|ਆਸਟਰੀਆ}}
| align=&quot;right&quot; | 83,858
| align=&quot;right&quot; | 8,169,929
| align=&quot;right&quot; | 97.4
| ਵੀਏਨਾ
|-
|{{flag|ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ}} {{Cref|l}}
| align=&quot;right&quot; | 86,600
| align=&quot;right&quot; | 9,000,000
| align=&quot;right&quot; | 97
| ਬਾਕੂ
|-
| {{flag|ਬੈਲਾਰੂਸ}}
| align=&quot;right&quot; | 207,600
| align=&quot;right&quot; | 10,335,382
| align=&quot;right&quot; | 49.8
| ਮਿੰਸਕ
|-
| {{flag|ਬੈਲਜੀਅਮ}}
| align=&quot;right&quot; | 30,510
| align=&quot;right&quot; | 10,274,595
| align=&quot;right&quot; | 336.8
| ਬ੍ਰਸਲਜ਼
|-
| {{flag|ਬੋਸਨੀਆ ਅਤੇ ਹਰਜ਼ੇਗੋਵਿਨਾ}}
| align=&quot;right&quot; | 51,129
| align=&quot;right&quot; | 4,448,500
| align=&quot;right&quot; | 77.5
| ਸਾਰਾਯੇਵੋ
|-
| {{flag|ਬੁਲਗਾਰੀਆ}}
| align=&quot;right&quot; | 110,910
| align=&quot;right&quot; | 7,621,337
| align=&quot;right&quot; | 68.7
| ਸੋਫ਼ੀਆ
|-
| {{flag|ਕਰੋਏਸ਼ੀਆ}}
| align=&quot;right&quot; | 56,542
| align=&quot;right&quot; | 4,437,460
| align=&quot;right&quot; | 77.7
| ਜ਼ਾਗਰੇਬ
|-
| {{flag|ਸਾਈਪ੍ਰਸ}} {{Cref|e}}
| align=&quot;right&quot; | 9,251
| align=&quot;right&quot; | 788,457
| align=&quot;right&quot; | 85
| ਨਿਕੋਸੀਆ
|-
| {{flag|ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ}}
| align=&quot;right&quot; | 78,866
| align=&quot;right&quot; | 10,256,760
| align=&quot;right&quot; | 130.1
| ਪ੍ਰਾਗ
|-
| {{flag|ਡੈੱਨਮਾਰਕ}} 
| align=&quot;right&quot; | 43,094
| align=&quot;right&quot; | 5,368,854
| align=&quot;right&quot; | 124.6
| ਕੋਪਨਹੈਗਨ
|-
| {{flag|ਏਸਟੋਨੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 45,226
| align=&quot;right&quot; | 1,415,681
| align=&quot;right&quot; | 31.3
| ਤਾਲਨ
|-
| {{flag|ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ}} 
| align=&quot;right&quot; | 336,593
| align=&quot;right&quot; | 5,157,537
| align=&quot;right&quot; | 15.3
| ਹੈੱਲਸਿੰਕੀ
|-
| {{flag|ਫ੍ਰਾਂਸ}} {{Cref|h}}
| align=&quot;right&quot; | 547,030
| align=&quot;right&quot; | 59,765,983
| align=&quot;right&quot; | 109.3
| ਪੈਰਿਸ
|-
| {{flag|ਜਾਰਜੀਆ}} {{Cref|m}}
| align=&quot;right&quot; | 69,700
| align=&quot;right&quot; | 4,661,473
| align=&quot;right&quot; | 64
| ਤਬਿਲਸੀ
|-
| {{flag|ਜਰਮਨੀ}} 
| align=&quot;right&quot; | 357,021
| align=&quot;right&quot; | 83,251,851
| align=&quot;right&quot; | 233.2
| ਬਰਲਿਨ
|-
| {{flag|ਗ੍ਰੀਸ}} 
| align=&quot;right&quot; | 131,940
| align=&quot;right&quot; | 10,645,343
| align=&quot;right&quot; | 80.7
| ਐਥਨਜ਼
|-
| {{flag|ਹੰਗਰੀ}} 
| align=&quot;right&quot; | 93,030
| align=&quot;right&quot; | 10,075,034
| align=&quot;right&quot; | 108.3
| ਬੂਡਾਪੈਸਟ
|-
| {{flag|ਆਈਸਲੈਂਡ}} 
| align=&quot;right&quot; | 103,000
| align=&quot;right&quot; | 307,261
| align=&quot;right&quot; | 2.7
| ਰਿਕਜਾਵਿਕ
|-
| {{flag|ਆਇਰਲੈਂਡ}} 
| align=&quot;right&quot; | 70,280
| align=&quot;right&quot; | 4,234,925
| align=&quot;right&quot; | 60.3
| ਡਬਲਿਨ
|-
| {{flag|ਇਟਲੀ}} 
| align=&quot;right&quot; | 301,230
| align=&quot;right&quot; | 58,751,711
| align=&quot;right&quot; | 191.6
| ਰੋਮ
|-
| {{flag|ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ}} {{Cref|j}}
| align=&quot;right&quot; | 2,724,900
| align=&quot;right&quot; | 15,217,711
| align=&quot;right&quot; | 5.6
| ਅਸਤਾਨਾ
|-
| {{flag|ਲਾਤਵੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 64,589
| align=&quot;right&quot; | 2,366,515
| align=&quot;right&quot; | 36.6
| ਰੀਗਾ
|-
| {{flag|ਲੀਖ਼ਟਨਸ਼ਟਾਈਨ}} 
| align=&quot;right&quot; | 160
| align=&quot;right&quot; | 32,842
| align=&quot;right&quot; | 205.3
| ਫ਼ਾਦਤਸ
|-
| {{flag|ਲਿਥੂਆਨੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 65,200
| align=&quot;right&quot; | 3,601,138
| align=&quot;right&quot; | 55.2
| ਵਿਲਨੀਅਸ
|-
| {{flag|ਲਕਸਮਬਰਗ}} 
| align=&quot;right&quot; | 2,586
| align=&quot;right&quot; | 448,569
| align=&quot;right&quot; | 173.5
| ਲਕਸਮਬਰਕ ਸ਼ਹਿਰ
|-
| {{flag|ਮਕਦੂਨੀਆ ਗਣਰਾਜ}} 
| align=&quot;right&quot; | 25,713
| align=&quot;right&quot; | 2,054,800
| align=&quot;right&quot; | 81.1
| ਸਕੋਪੀਏ
|-
| {{flag|ਮਾਲਟਾ}} 
| align=&quot;right&quot; | 316
| align=&quot;right&quot; | 397,499
| align=&quot;right&quot; | 1,257.9
| ਵਾਲੈਟਾ
|-
| {{flag|ਮੋਲਦੋਵਾ}} {{Cref|b}}
| align=&quot;right&quot; | 33,843
| align=&quot;right&quot; | 4,434,547
| align=&quot;right&quot; | 131.0
| ਕੀਸ਼ੀਨਾਊ
|-
| {{flag|ਮੋਨਾਕੋ}} 
| align=&quot;right&quot; | 1.95
| align=&quot;right&quot; | 31,987
| align=&quot;right&quot; | 16,403.6
| ਮੋਨਾਕੋ
|-
| {{flag|ਮਾਂਟੇਨੇਗਰੋ}} 
| align=&quot;right&quot; | 13,812
| align=&quot;right&quot; | 616,258
| align=&quot;right&quot; | 44.6
| ਪੌਡਗੋਰਿੱਟਸਾ
|-
| {{flag|ਨੀਦਰਲੈਂਡ}} {{Cref|i}}
| align=&quot;right&quot; | 41,526
| align=&quot;right&quot; | 16,318,199
| align=&quot;right&quot; | 393.0
| ਐਮਸਟਰਡੈਮ
|-
|{{flag|ਨਾਰਵੇ}} 
| align=&quot;right&quot; | 324,220
| align=&quot;right&quot; | 4,525,116
| align=&quot;right&quot; | 14.0
| ਆਸਲੋ
|-
| {{flag|ਪੋਲੈਂਡ}} 
| align=&quot;right&quot; | 312,685
| align=&quot;right&quot; | 38,625,478
| align=&quot;right&quot; | 123.5
| ਵਾਰਸਾ
|-
| {{flag|ਪੁਰਤਗਾਲ}} {{Cref|f}}
| align=&quot;right&quot; | 91,568
| align=&quot;right&quot; | 10,409,995
| align=&quot;right&quot; | 110.1
| ਲਿਸਬਨ
|-
| {{flag|ਰੋਮਾਨੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 238,391
| align=&quot;right&quot; | 21,698,181
| align=&quot;right&quot; | 91.0
| ਬੁਖਾਰੇਸਟ
|-
| {{flag|ਰੂਸ}} {{Cref|c}}
| align=&quot;right&quot; | 17,075,400
| align=&quot;right&quot; | 142,200,000
| align=&quot;right&quot; | 26.8
| ਮਾਸਕੋ
|-
| {{flag|ਸੈਨ ਮਰੀਨੋ}} 
| align=&quot;right&quot; | 61
| align=&quot;right&quot; | 27,730
| align=&quot;right&quot; | 454.6
| ਸੈਨ ਮਰੀਨੋ ਸ਼ਹਿਰ
|-
| {{flag|ਸਰਬੀਆ}}&lt;ref&gt;http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165149/http://webrzs.statserb.sr.gov.yu/axd/en/popis.htm |date=2008-09-19 }} 2002 Census&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; | 88,361
| align=&quot;right&quot; | 7,495,742
| align=&quot;right&quot; | 89.4
| ਬੈਲਗ੍ਰੇਡ
|-
| {{flag|ਸਲੋਵਾਕੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 48,845
| align=&quot;right&quot; | 5,422,366
| align=&quot;right&quot; | 111.0
| ਬ੍ਰਾਟਸਲਾਵਾ
|-
| {{flag|ਸਲੋਵੇਨੀਆ}} 
| align=&quot;right&quot; | 20,273
| align=&quot;right&quot; | 1,932,917
| align=&quot;right&quot; | 95.3
| ਲੂਬਲਿਆਨਾ
|-
| {{flag|ਸਪੇਨ}} 
| align=&quot;right&quot; | 504,851
| align=&quot;right&quot; | 45,061,274
| align=&quot;right&quot; | 89.3
| ਮਦਰਿਦ
|-
| {{flag|ਸਵੀਡਨ}} 
| align=&quot;right&quot; | 449,964
| align=&quot;right&quot; | 9,090,113
| align=&quot;right&quot; | 19.7
| ਸਟਾਕਹੋਮ
|-
| {{flag|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ}} 
| align=&quot;right&quot; | 41,290
| align=&quot;right&quot; | 7,507,000
| align=&quot;right&quot; | 176.8
| ਬਰਨ
|-
| {{flag|ਤੁਰਕੀ}} {{Cref|n}}
| align=&quot;right&quot; | 783,562
| align=&quot;right&quot; | 71,517,100
| align=&quot;right&quot; | 93
| ਅੰਕਾਰਾ
|-
| {{flag|ਯੂਕਰੇਨ}} 
| align=&quot;right&quot; | 603,700
| align=&quot;right&quot; | 48,396,470
| align=&quot;right&quot; | 80.2
| ਕੀਵ
|-
| {{flag|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ}} 
| align=&quot;right&quot; | 244,820
| align=&quot;right&quot; | 61,100,835
| align=&quot;right&quot; | 244.2
| ਲੰਡਨ
|-
| {{flag|ਵੈਟਿਕਨ ਸਿਟੀ}} 
| align=&quot;right&quot; | 0.44
| align=&quot;right&quot; | 900
| align=&quot;right&quot; | 2,045.5
| ਵੈਟਿਕਨ ਸਿਟੀ
|- style=&quot;font-weight:bold;&quot;
| Total
| align=&quot;right&quot; | 10,180,000{{Cref|o}}
| align=&quot;right&quot; | 731,000,000{{Cref|o}}
| align=&quot;right&quot; | 70
|}

Within the above-mentioned states are several regions, enjoying broad autonomy, as well as several [[de facto]] independent countries with limited international recognition or unrecognised. ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ:

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;references-small sortable&quot; style=&quot;border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse;&quot;
|- bgcolour=&quot;#ECECEC&quot;
! ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਾਮ, ਝੰਡੇ ਸਮੇਤ
! ਖੇਤਰਫਲ&lt;br /&gt;(km²)
! ਅਬਾਦੀ&lt;br /&gt;(1 July 2002 est.)
! ਅਬਾਦੀ ਘਣਤਾ&lt;br /&gt;(per km²)
! [[ਰਾਜਧਾਨੀ]]
|-
| {{flag|ਅਬਖ਼ਾਜ਼ੀਆ}} {{Cref|r}}
| align=&quot;right&quot; | 8,432
| align=&quot;right&quot; | 216,000
| align=&quot;right&quot; | 29
| ਸੁਖੂਮੀ
|-
| {{flag|ਅਲਾਂਡ ਟਾਪੂ}} ([[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ]])
| align=&quot;right&quot; | 1,552
| align=&quot;right&quot; | 26,008
| align=&quot;right&quot; | 16.8
| ਮੈਰੀਹੈਮ
|-
| {{flag|ਫ਼ਰੋ ਟਾਪੂ}} ([[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]])
| align=&quot;right&quot; | 1,399
| align=&quot;right&quot; | 46,011
| align=&quot;right&quot; | 32.9
| ਤੋਰਸ਼ਾਵਨ
|-
| {{flag|ਜਿਬਰਾਲਟਰ}} ([[ਬਰਤਾਨੀਆ]])
| align=&quot;right&quot; | 5.9
| align=&quot;right&quot; | 27,714
| align=&quot;right&quot; | 4,697.3
| ਜਿਬਰਾਲਟਰ
|-
| {{flag|ਗਰਨਜ਼ੇ}} {{Cref|d}} ([[ਬਰਤਾਨੀਆ]])
| align=&quot;right&quot; | 78
| align=&quot;right&quot; | 64,587
| align=&quot;right&quot; | 828.0
| ਸੇਂਟ ਪੀਟਰ ਪੋਰਟ
|-
| {{flag|ਆਇਲ ਆਫ਼ ਮੈਨ}} {{Cref|d}} ([[ਬਰਤਾਨੀਆ]])
| align=&quot;right&quot; | 572
| align=&quot;right&quot; | 73,873
| align=&quot;right&quot; | 129.1
| ਡਗਲਸ
|-
| {{flag|ਜਰਸੀ}} {{Cref|d}} ([[ਬਰਤਾਨੀਆ]])
| align=&quot;right&quot; | 116
| align=&quot;right&quot; | 89,775
| align=&quot;right&quot; | 773.9
| ਸੇਂਟ ਹੇਲੀਅਰ
|-
| {{flag|ਕੋਸੋਵੋ}} {{Cref|p}}
| align=&quot;right&quot; | 10,887
| align=&quot;right&quot; | 2,126,708
| align=&quot;right&quot; | 220
| ਪ੍ਰਿਸਟੀਨਾ
|-
| {{flag|ਨਗੌਰਨੋ-ਕਾਰਾਬਾਖ ਗਣਰਾਜ}}
| align=&quot;right&quot; | 11,458
| align=&quot;right&quot; | 138,800
| align=&quot;right&quot; | 12
| ਸਤੇਪਨਾਕਰਟ
|-
| {{flag|ਉੱਤਰੀ ਸਾਈਪ੍ਰਸ}}
| align=&quot;right&quot; | 3,355
| align=&quot;right&quot; | 265,100
| align=&quot;right&quot; | 78
| ਨਿਕੋਸੀਆ
|-
| {{flag|ਦੱਖਣੀ ਓਸੈਟੀਆ}} {{Cref|r}}
| align=&quot;right&quot; | 3,900
| align=&quot;right&quot; | 70,000
| align=&quot;right&quot; | 18
| ਤਸਖਿਨਵਾਲੀ
|-
| {{flagicon image|Flag of Norway.svg}} ਸਵਾਲਬਾਰਡ ਅਤੇ ਜਾਨ&lt;br/&gt;ਮੇਯਨ ਟਾਪੂ ([[ਨਾਰਵੇ]])
| align=&quot;right&quot; | 62,049
| align=&quot;right&quot; | 2,868
| align=&quot;right&quot; | 0.046
| ਲਾਂਗਈਅਰਬਿਅਨ
|-
| {{flag|ਟ੍ਰਾਂਸਨਿਸਤੀਰੀਆ}} {{Cref|b}}
| align=&quot;right&quot; | 4,163
| align=&quot;right&quot; | 537,000
| align=&quot;right&quot; | 133
| ਤਿਰਸਪੋਲ
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਸਰੋਤ==
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੀਓਗਰਾਫਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ (2005). ''National Geographic Visual History of the World''. Washington, D.C.: National Geographic Society. {{ISBN|0-7922-3695-5}}.
* {{cite book | last1 = Bulliet | first1 = Richard  | last2 = Crossley | first2 = Pamela | last3 = Headrick | first3 = Daniel | last4 = Hirsch | first4 = Steven | last5 = Johnson | first5 = Lyman | title = The Earth and Its Peoples, Brief Edition | volume = 1 | publisher = Cengage Learning | year = 2011 | isbn = 978-0495913115 | ref = harv}}
* {{cite book | last1 = Brown | first1 = Stephen F. | last2 = Anatolios | first2 = Khaled | last3 = Palmer | first3 = Martin | editor-last = O'Brien | editor-first = Joanne | title = Catholicism &amp; Orthodox Christianity | url = https://archive.org/details/catholicismortho0000brow | publisher = Infobase Publishing | year = 2009 | isbn = 978-1604131062 | ref = harv}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
{{Sister project links|voy=Europe}}
* [http://www.coe.int/ ਯੂਰਪੀ ਸਭਾ]
* [http://europa.eu/ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ]
* [http://www.columbiagazetteer.org/ The Columbia Gazetteer of the World Online] Columbia University Press
* [http://www.lonelyplanet.com/europe &quot;Introducing Europe&quot;] from [http://www.lonelyplanet.com/ Lonely Planet] ਯਾਤਰਾ ਗਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ
'''ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਕਸ਼ੇ'''
* [http://geacron.com/home-en/?&amp;sid=GeaCron747702 Borders in Europe 3000BC to the present] Geacron Historical atlas
* [http://www.euratlas.net/history/europe/index.html Online history of Europe in 21 maps]
{{ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮਹਾਂਦੀਪ}}
{{ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਂਦੀਪ]]</text>
      <sha1>od1zlxxlpt7h7rc3x9b2dgb8ngkt4k5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਹੌਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2540</id>
    <revision>
      <id>838329</id>
      <parentid>814805</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38666" sha1="3v9evg6gz1tju0gbp9tlcdxpfg7dg7m" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਲਾਹੌਰ
| official_name            = 
| native_name              = {{hlist|{{lang|pa|{{Nastaliq|لہور}}}}|{{lang|ur|{{Nastaliq|لاہور}}}}}}
| settlement_type          = [[ਸ਼ਹਿਰ]]
| image_skyline            = 
| imagesize                = 
| image_caption            = 
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 300
| image_style              =
| perrow                   = 1/2/2/2/1
| caption_align            = centre
| image1                   = Lahore collage.jpg
}}
| nickname                 = ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/935031/landing-in-the-heart-of-Pakistan|title=Landing in the heart of Pakistan|date=9 August 2015|website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ''ਪੂਰਬ ਦਾ ਪੈਰਿਸ'',&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/cities-with-an-identity-crisis/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/travel/lists/cities-with-an-identity-crisis/ |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|title=Paris of the East? Athens of the North? The cities with ideas above their station|first=Oliver|last=Smith|newspaper=The Telegraph|date=12 June 2018|via=www.telegraph.co.uk}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ''ਬਾਗਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'',&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://dailytimes.com.pk/179492/city-lights-vs-city-gardens/|title=The 'City of Lights' vs 'City of Gardens'|date=12 January 2018}}&lt;/ref&gt; ''ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'' ([[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਦੁਆਰਾ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1605305|title=Unesco confers 'City of Literature' title on Lahore|date=4 February 2021}}&lt;/ref&gt;
| pushpin_map              = Pakistan Punjab
| pushpin_map_caption      = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{ਝੰਡਾ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}}
| subdivision_type1        = ਪ੍ਰਾਂਤ
| subdivision_name1        = [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]]
&lt;!-- Seat of government and towns--&gt;
&lt;!-- Area ---------------------&gt;| founder                  = 
| named_for                = 
| seat_type                = ਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ
| seat                     = 
| parts_type               = 
| parts_style              = 
| parts                    = 
| government_footnotes     = 
| government_type          = ਮਹਾਂਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ
| leader_title             = 
| leader_name              = 
| leader_title2            = 
| leader_name2             = 
| area_footnotes           = &lt;ref name=&quot;pportal&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| title=Punjab Portal| publisher=Government of Punjab| access-date=7 July 2014| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20140625115713/http://punjab.gov.pk/?q=punjab_quick_stats| archive-date=25 June 2014| df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2           = 1,772
&lt;!-- Elevation --------------------------&gt;| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 217
&lt;!-- Population -----------------------&gt;| population_total         = 11,126,285
| population_as_of         = 2017
| population_rank          = 
| population_footnotes     = 
| population_density_km2   = auto
| population_demonym       = ਲਹੌਰੀਏ,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/915916-a-lahori-for-life|title=A Lahori for life|date=12 December 2021|access-date=6 January 2022|work=The News International (newspaper)|archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106010126/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/915916-a-lahori-for-life|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਲਹੌਰੀ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 54000
| leader_title1            = 
| leader_name1             = 
&lt;!-- General information ---------------&gt;| timezone                 = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset               = +5
| timezone_DST             = 
| utc_offset_DST           = 
| website                  = {{URL|https://lahore.punjab.gov.pk/}}
| pushpin_map_alt          = Pakistan, with Lahore pinpointed at the northeast
| area_rank                = 
|latm=54|latNS=N|latd=31|longm=34|longEW=E|longd=74|lats=22|longs=36|pushpin_label_position=left}}
'''ਲਹੌਰ''' ([[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]: ‎لاہور; [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]]: لہور) [[ਰਾਵੀ|ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ’ਤੇ ਵਸਿਆ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਅਬਾਦੀ  ਪੱਖੋਂ [[ਕਰਾਚੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਸਿਆਸੀ, ਸਨਅਤੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਦਿਲ'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[ਲਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲਾ]], [[ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼]], [[ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ]], ਮਕਬਰਾ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਅਤੇ ਮਕਬਰਾ [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ|ਨੂਰਜਹਾਂ]] [[ਮੁਗ਼ਲ]] ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲਹੌਰ ’ਚ [[ਸਿੱਖ]] ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sites.ualberta.ca/~rnoor/sites.html|title=Lahore Sites of Interest|website=sites.ualberta.ca|access-date=2018-12-02|archive-date=2016-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20161016135813/https://sites.ualberta.ca/~rnoor/sites.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

=== [https://jasbirwattanwalia.blogspot.com/2024/10/blog-post_17.html ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ’ਚ ਹੈ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਖਾਸ ਜਿਕਰ, ਲਿੰਕ ’ਤੇ ਕਲਿਕ ਕਰਕੇ ਪੜ੍ਹੋ ਵਿਸਥਾਰ ਜਾਣਕਾਰੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===

== ਅਬਾਦੀ ==

1998 ਦੀ ਮਰਦਮ ਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 6,318,745 ਸੀ। 2006 ’ਚ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅਬਾਦੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਨਗਨਣਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਅਬਾਦੀ11,126,285 ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਏਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਇਹ ਦੱਖਣੀ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ 26ਵਾਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==

ਲਹੌਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ [[ਚੀਨ]] ਦੇ ਵਾਸੀ ਸੋਜ਼ੋ ਜ਼ੀਨਗ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਹੜਾ 630 ਈ. [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ]] ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਆਰੰਭਿਕ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੇ ਮੁਤੱਲਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਏ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਤਾਰੀਖ਼ੀ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਕਿ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਲੌਹ]] ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਲੋਹੋਪੋਰ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਿਗੜਦਾ ਹੋਇਆ ਪਹਿਲੇ ਲਹਾਵਰ ਤੇ ਫਿਰ ਲਹੌਰ/ਲਾਹੌਰ ਬਣਿਆ।

ਕਦੀਮ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪੁਰਾਣਾਂ ’ਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ &quot; ਲੋਹ ਪੁਰ&quot; ਯਾਨੀ ਲੋਹੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਜਪੂਤ ਦਸਤਾਵੇਜਾਂ ’ਚ &quot;ਲੋਹ ਕੋਟ&quot; ਯਾਨੀ ਲੋਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸਿਆਹ ਅਲਾਦਰੀਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲਹਾਵਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੋਸੋਮ ਕੀਤਾ। ਲਹੌਰ [[ਰਾਵੀ|ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ]] ਦੇ ਕੰਡੇ ’ਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ [[ਦਿੱਲੀ]] ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਾਕਿਅ ਹੋਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬੈਰੁਨੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੜਾਉ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਹਿਮੀਅਤ ਸੀ। &quot;ਫ਼ਤਿਹ ਅਲਬਲਾਦਨ&quot; ਚ ਸੁਣਾ 664 ਈ. ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ’ਚ ਲਹੌਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ’ਚ ਲਹੌਰ ਇੱਕ ਰਾਜਪੂਤ ਚੌਹਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਾਆ ਤਖ਼ਤ ਸੀ। ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੁਣਾ 662ਈ. ਕਰਮਾਂ ਤੇ [[ਪਿਸ਼ਾਵਰ]] ਦੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] [[ਪਠਾਣ]] ਕਬਾਇਲ ਇਸ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਏ, 5 ਮਹੀਨੇ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰਹੀ ਤੇ ਗੱਖੜ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਕੁੱਝ ਇਲਾਕਾ ਖੋਹਣ ’ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਏ। 9ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਪੂਤ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ|ਚਿਤੌੜ]] ਦੇ ਦਫ਼ਾ ਲਈ ਮੁਕਾਮੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਗਏ। ਦਸਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ’ਚ ਖ਼ਰਾਸਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ [[ਸੁਬਕਤਗੀਨ]] ਲਹੌਰ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਇਆ। ਲਹੌਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਜਿਸਦੀ ਸਲਤਨਤ [[ਸਰਹਿੰਦ]] ਤੋਂ ਲਮਘਾਨ ਤੱਕ ਤੇ [[ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਤੋਂ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਤੱਕ ਵਸੀ ਸੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਆਇਆ। ਇੱਕ ਭੱਟੀ ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨਾਲ ਇਤਹਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਦੇਣ ਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ। ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ’ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਬਕਤਗੀਨ ਇੱਕ ਦਫ਼ਾ ਫਿਰ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋਇਆ। ਲਮਘਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ ਤੇ ਰਾਜਾ ਮਗ਼ਲੂਬ ਹੋਕੇ ਅਮਨ ਦਾ ਤਾਲਿਬ ਹੋਇਆ। ਤੈਅ ਇਹ ਪਾਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਤਾਵਾਨ ਜੰਗ ਭਰੇਗਾ, ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸਬਕਤਗੀਨ ਦੇ ਹਰਕਾਰੇ ਰਾਚਾ ਨਾਲ ਲਹੌਰ ਆਏ। ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਰਾਜਾ ਮੁਆਹਦੇ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰ ਗਇਆ ਤੇ ਹਰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਇੱਤਲਾਅ ਤੇ ਸਬਕਤਗੀਨ ਨੇ ਗ਼ਜ਼ਬ ਹੈਬਤ ਹੋ ਕੇ ਲਹੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਦਫ਼ਾ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦਫ਼ਾ ਵੀ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਸਤ ਹੋਈ ਤੇ ਦਰਿਆ [[ਸਿੰਧ]] ਦੇ ਪਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਦੂਜੀ ਸ਼ਿਕਸਤ ਤੋਂ ਦਲਬਰਦਾਸ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਪਾਲ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਹੀ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।

==ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ==
ਨਵੰਬਰ 1760 ਵਿੱਚ ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਲਹੌਰ ਦਾ ਨਾਜ਼ਮ ਸੀ। 7 ਨਵੰਬਰ, 1760 ਦੇ ਦਿਨ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀ ਇੱਕ ਬੈਠਕ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਈ। ਇਸ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਮਤੇ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਦਾ। [[ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]], ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਘਨਈਆ, ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ, [[ਗੁੱਜਰ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ]] ਤੇ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਹੌਰ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਮੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿਤੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਤੋਂ ਕਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਘੇਰਾ 11 ਦਿਨਾਂ ਤਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਸਿੱਖ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਾਜ਼ਮ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ 30000 ਰੁਪਏ ਨਜ਼ਰਾਨਾ ਦੇਵੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਕੜਾਹ ਵਰਤਾਵੇ। ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਕੋਲ ਏਨੀ ਰਕਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਸਰੂਰ ਤੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਰਕਮ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰਕਮ ਤਾਰੀ ਗਈ ਤੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਵੀ ਵਰਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਾਪਸ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।

== ਮੌਸਮ ==

ਇੱਥੇ ਸਾਲ ’ਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ। ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਅਪਰੈਲ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮਈ, ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ’ਚ ਸਖ਼ਤ ਗਰਮੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਜ ਹਰਾਰਤ ([[ਤਾਪਮਾਨ]]) 40 ਤੋਂ 50 ਦਰਜੇ [[ਸੈਲਸੀਅਸ]] ਤੱਕ ਜਦਕਿ ਸਰਦੀ ’ਚ 0 ਤੋਂ 1 ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਸਰਦੀ ਪੈਂਦੀ ਏ।

== ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਢਾਂਚਾ ==

ਇੰਤਜ਼ਾਮੀ ਨੁਕਤਾ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਨੌਂ (9) ਹਿੱਸਿਆਂ ਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ “ਟਾਊਨ” ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਟਾਊਨ ’ਚ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

# [[ਰਾਵੀ ਟਾਊਨ]]
# [[ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਟਾਊਨ]]
# [[ਵਾਹਗਾ ਟਾਊਨ]]
# [[ਅਜ਼ੀਜ਼ ਭੱਟੀ ਟਾਊਨ]]
# [[ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼ ਟਾਊਨ]]
# [[ਗੁਲਬਰਗ]]
# [[ਸੁਮਨ ਆਬਾਦ ਟਾਊਨ]]
# [[ਆਲਮਾ ਇਕਬਾਲ ਟਾਊਨ]]
# [[ਨਸ਼ਤਰ ਟਾਊਨ]]

==ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ==
[[ਅੰਦਰੂਨ ਲਾਹੌਰ|ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ]] ਲਹੌਰ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੀਹਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੰਧ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਲਹੌਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਇਹ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਆਸਤੇ ਵਰਲਡ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹਦਾ ਮਕਸਦ ਅੰਦਰੂਨ ਲਹੌਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ, ਮੁਆਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲੇ ਇਹਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।
ਲਹੌਰ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਈ ਸਲਤਨਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ, ਗਜ਼ਨਵੀਡ, ਘੁਰੀਡ ਅਤੇ ਮੱਧਯੁਗ ਯੁੱਗ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ. ਲਹੌਰ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ 18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 1739 ਵਿਚ ਅਫਸ਼ਰੀਦ ਸ਼ਾਸਕ ਨਾਦੇਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਹੌਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਆਚੀ ਸ਼ਾਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਲਹੌਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਅਤੇ ਮਤੇ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਲਹੌਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। 1947 ਵਿਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਲਹੌਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ।  ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ, ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੇਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।  ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ. ਲਹੌਰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟਾਂ ਹਨ। 
== ਮਈਸ਼ਤ ==
ਲਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਮਈਸ਼ਤ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਮਝੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ੲਿਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਲਹੌਰ ਦਾ ਜ਼ਮੀਨੀ ਢਾਂਚਾ, ਇਹਦਾ [[ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਸਰਹੱਦ]] ਤੀਕਰ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਬਤੇ ਆਸਤੇ ਸੜਕਾਂ ਤੇ ਰਾਹਵਾਂ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ [[ਭਾਰਤ]] ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਤੇ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [[ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਵੀ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਲਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ, ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੇਵਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।  ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ,  ਵੱਡੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲਡ ਸਿਟੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਸਮੇਤ. ਲਹੌਰ ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਵੀ ਘਰ ਹੈ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਰਲਡ ਹੈਰੀਟੇਜ ਸਾਈਟਾਂ ਹਨ।
== ਰਹਿਤਲ ==
ਲਹੌਰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਦਿਲ ਤੇ ਅਹਿਮ ਸਕਾਫ਼ਤੀ ਵਿਰਸਾ ਏ। ਇਹਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਬੜੀ ਪੁਰਾਣੀ ਤੇ ਅਪਣੀ ਤਰਜ਼ ਚ ਨਾਯਾਬ ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ [[ਹਿੰਦੂ]],[[ਸਿੱਖ]], [[ਮੁਗ਼ਲ]] ਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼|ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ]] ਦੇ ਦੌਰ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨੇ। ਇਹ ਹਰ ਜ਼ਮਾਨੇ ਚ ਅਪਣੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਜੁੱਗ ਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਤੱਵਜਾ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਰਿਹਾ ਏ। ਇਹਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਈ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਰਿਹਾ ਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਏ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਕੂਮਤ ਚ ਆਇਆ। ਇਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇ ਨਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜੀਹਦਾ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਫ਼ਾਸਲਾ ਸਿਰਫ਼ 48 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਚ ਇਥੋਂ ਇੰਡੀਆ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸੌਖਾ ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਅਬਾਦੀ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/12/%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%86%E0%A8%AA%E0%A8%B8%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B6%E0%A8%A4%E0%A8%BF/|title=ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ: ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਕਰਣ - Tribune Punjabi|date=2018-12-01|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-12-02|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%8C%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82/|title=ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪਿਕਨਿਕਾਂ - Tribune Punjabi|date=2018-11-24|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-12-02|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਤੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਚ ਖ਼ੂਨ ਖ਼ਰਾਬਾ ਤੇ ਝਗੜੇ ਫ਼ਸਾਦ ਹੋਏ ਜਿਨਾਂ ਚ ਬੜੇ ਲੋਕੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜਿੰਦੜੀਆਂ ਤੋਂ ਗਏ।

[[ਬਸੰਤ]] ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ ਏ ਤੇ ਏ ਜਸ਼ਨ ਵਾਂਗੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਬਸੰਤ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਏ। ਇਹ [[ਪੰਜਾਬ]] ਚ [[ਫ਼ਰਵਰੀ]] ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ [[ਮਾਰਚ]] ਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚ ਬਸੰਤ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦਾ ਮਰਕਜ਼ ਲਹੌਰ ਏ ਤੇ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕੀ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਲਹੌਰ ਆਂਉਦੇ ਨੇ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਤੇ ਪਰਾਹੁਣੇ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁੱਡੀਆਂ (ਪਤੰਗ) ਉਡਾਉਂਦੇ ਤੇ ਪੇਚੇ ਲਾਂਉਦੇ ਨੇ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਚ ਵੀ ਬਸੰਤ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਏ ਪਰ ਲਹੌਰ ਚ ਤਿਆਰੀਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕੀ ਲਹੌਰ ਦੀ ਬਸੰਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਜ਼ਰੂਰ ਆਂਉਦੇ ਨੇਂ। ਇਸ ਪਤੰਗ ਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਈ ਮਾਂਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਪਣੀ ਹਯਾਤੀ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਲਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਬਸੰਤ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਾਈ ਐ। 2007 ਚ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਰੋਕ ਹਟਾਈ ਗਈ ਪਰ ਹਾਦਸੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਹੁਣ ਪੱਕੀ ਰੋਕ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੇ।

[[ਮੇਲਾ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ]] ਵੀ ਲਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਤਿਉਹਾਰ ਏ। ਏ ਬਸੰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਚ ਈ [[ਮਾਰਚ]] ਦੇ ਅਖ਼ੀਰ ਜੁਮੇ ਨੂੰ [[ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਗ਼]] ਦੇ ਬਾਹਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਏ।

ਲਹੌਰੀ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਜੱਗ ਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇ। ਇੱਥੇ ਵਣ ਸੋਹਣੇ ਦੇਸੀ ਵਲਾਇਤੀ ਹੋਟਲ ਤੇ ਖਾਣੇ ਲੱਭਦੇ ਨੇ।

== ﻿ਤਾਲੀਮ ==

ਲਹੌਰ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਤਲੀਮੀ ਰਾਜਕਾਰ ਵੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਸੀ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ ਨੇਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਜੱਗ ਦੇ ਦੇਸਾਂ ਚੋਂ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਆਂਦੇ ਨੇਂ ਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਅਦਾਰੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਦੂਜੇ ਦੇਸਾਂ ਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਘੱਲਦੇ ਨੇਂ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਤਲੀਮ ਦੀ ਮਦ ਚ ਬਹੁਤੇ ਫ਼ੰਡ ਦਿੰਦੀ ਏ ਏਸ ਕਰ ਕੇ ਲਹੌਰ ਨੂੰ ਜੱਗ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤਲੀਮੀ ਮਰਕਜ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। 
ਲਹੌਰ ਮੁਲਕ ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ [[ਡਾਕਟਰ]], [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]], [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] ਤੇ ਸਾਇੰਸ ਤੇ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਫ਼ਰਾਹਮ ਕਰਨ ਆਲ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਏ। ਏਥੋਂ ਜੱਗ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ੋਅਬੇ ਤੇ ਇਲਮ ਬਾਰੇ ਤਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਏ। ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਲਹੌਰ ਦੀ ਤਲੀਮੀ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਮਾਰ 64% ਹੈਗਾ ਏ ਤੇ ਈਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਰਲ਼ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਨੇਂ। ਲਹੌਰ ਚ ਜੱਗ ਦੇ ਮਨੇ ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਤੇ ਬੈਨ-ਉਲ-ਅਕਵਾਮੀ ਮਿਆਰ ਦੇ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ ਹੈਗੇ ਨੇਂ ਜਿਥੋਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਜੁੱਗ ਚ ਚੰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਂ। 
ਲਹੌਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਨੇ ਹੋਏ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਚੋਂ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਲਹੌਰ]] (1864ਈ.) [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1882ਈ.) [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਲਹੌਰ|ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (1921ਈ.) ਤੇ [[ਫ਼ਾਰਮੀਨ ਕਰਿਸਚਨ ਕਾਲਜ]] (1865ਈ.) ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨੇਂ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਕੰਮਾਂ ਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਨੇਂ। ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆਰਟ (ਕਲਾ) ਦਾ ਕਾਲਜ ਏ। ਇੱਥੇ ਜੱਗ ਦੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਰਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਏ।

[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲਹੌਰ]] ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰਾ ਏ। ਏਸ ਅਦਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ, ਟਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੈਂਸ, ਬਿਜ਼ਨਸ, ਤੇ ਬਾਈਵ ਟਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਤਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਏ।

* [[ਲਹੌਰ ਦੇ ਤਲੀਮੀ ਅਦਾਰੇ]]

== ਖੇਡਾਂ ==
[[ਗਦਾਫੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਲਹੌਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਹਿਰ ਤਾਮੀਰਾਤ ਨੀਰ ਅਲੀ ਦਾਦਾ ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਮੈਦਾਨ 1959ਈ. ਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਹ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੈਦਾਨਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। 1996ਈ. ਦੇ [[ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਸਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ 60,000 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ।

﻿ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਐਥੀਲੀਟਕ ਦਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਪਿੱਚ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ([[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲਹੌਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਾਕੀ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਲਹੌਰ]]) ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ]] ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਵੀ ਹੈ।
== ਮੂਰਤ ਨਗਰੀ ==
&lt;gallery&gt;
Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg |ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ
Image:Shalamar Garden July 14 2005-South wall pavilion with fountains.jpg | ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਬਾਘ
Image:Lahore railway station.jpeg| ਰੇਲਵੇ ਸ੍ਤਾਤਿਓਂ ਲਾਹੋਰੇ
Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Hall of public audience pic2.jpg | ﻿ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ|alt=ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ
Image:July 9 2005 - The Lahore Fort-Another sideview of Naulakha pavillion.jpg| ﻿ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ - ਨੌਲੱਖਾ ਮੈਦਾਨ|alt=ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ - ਨੌਲੱਖਾ ਮੈਦਾਨ
File:Jahangir's tomb-6.JPG| ﻿ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ|alt=ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਮਕਬਰਾ
File:Chauburji-Lahore.jpg| ਚੋਬ੍ਰਾਜੀ
File:Food street lahore by kamran.jpg| ﻿ਫ਼ੂਡ ਸਟਰੀਟ - ਅਨਾਰਕਲੀ|alt=ਫ਼ੂਡ ਸਟਰੀਟ - ਅਨਾਰਕਲੀ
&lt;/gallery&gt;

==ਸੈਲਾਨੀ ਕੇਂਦਰ (ਸਿੱਖ)==
ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਯਾਤਰੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। 
#ਹਵੇਲੀ ਭਾਈ ਦੁਨੀ ਚੰਦ। 
#ਲਾਲ ਖੋਈ , ਮੋਚੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। 
#ਅੱਠ ਧਰਾ ਸ਼ੇਰ ਏ ਪੰਜਾਬ , ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ।
#Princess bamba gallery , ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਾ ਹਵੇਲੀ। 
#ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਹਵੇਲੀ। 
#ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ। 
#ਸਿੱਖ ਗੈਲਰੀ , ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ , ਜ਼ਮਜ਼ਮਾ ਤੋਪ। 
#ਹਵੇਲੀ ਕੰਵਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ , ਮੋਰੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। 
#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਬਾਰਾਂ ਦਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਧ , ਕੋਟ ਖੁਵਾਜਾ ਸਈਦ। 
#ਬੁੱਧੂ ਦਾ ਆਵਾ। 
#ਪ੍ਰਿੰਸੈਸ ਬੰਬਾ ਕਬਰ। 
# ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ। 
#ਫ਼ਕੀਰ ਖਾਨਾ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਭਾਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ।

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://www.imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html ਲਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510184959/http://imagesofasia.com/city/html/pakistan_Lahore.html |date=2012-05-10 }}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਹੌਰ]]</text>
      <sha1>3v9evg6gz1tju0gbp9tlcdxpfg7dg7m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਗਤ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5348</id>
    <revision>
      <id>838260</id>
      <parentid>838088</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਫ਼ਾਂਸੀ */</comment>
      <origin>838260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197874" sha1="5vthygjvymdlpclnbgsn8b3e1asz6hl" xml:space="preserve">{{about|ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ|ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}}
{{redirect|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}
{{Infobox person
| name               = ਭਗਤ ਸਿੰਘ
| image              = Lahore conspiracy case poster 9th Oct 193o jindal sunam 12x9 copy (cropped).jpg
| caption            = ਸਿੰਘ 1929 ਵਿੱਚ
| party              = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_names        = ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ''
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1907|09|27}}{{efn|name=birth}}
| birth_place        = [[ਬੰਗਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਬੰਗਾ]], [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|27}}
| death_place        = [[ਲਾਹੌਰ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ|ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_cause        = ਫ਼ਾਂਸੀ
| monuments          = [[ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]
| movement           = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]]
| criminal_charges   = ਜੌਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ&lt;ref name=odnb-bhagat_singh&gt;{{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|year=2004|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu|quote=The trial of Bhagat Singh and a number of his associates from the Hindustan Socialist Republican Association for the killing of Saunders and Channan Singh followed. On 7 October 1929 Bhagat Singh, Rajguru, and Sukhdev Thapar were sentenced to death.Bhagat Singh, Sukhdev Thapar, and Shiv Ram Hari Rajguru were executed by hanging at the central gaol, Lahore, on 23 March 1931.}}&lt;/ref&gt;
| criminal_penalty   = [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]]
| criminal_status    = 
| mother             = ਵਿਦਯਾਵਤੀ
| father             = ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
| signature          = Bhagat Singh signature.svg
| notable_works      = ''[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]''
| organization       = [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]]&lt;br /&gt;[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]]
}}
'''ਭਗਤ ਸਿੰਘ{{efn|{{langx|pa|ਭਗਤ ਸਿੰਘ|Bhagat Siṅgh}}; {{IPA|pa|pə˩.ɡət̪ sɪŋ˥|IPA}}}}''' (27 ਸਤੰਬਰ 1907{{efn|name=birth}}&amp;nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{citation |last=Jeffrey |first=Craig |title=Modern India: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=R3w7DwAAQBAJ&amp;pg=PA30 |page=30 |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876934-7 |quote=Congress was often split on the question of the extent to which all protests should be non-violent. Gandhi, though highly influential, had opponents. It is particularly important to recognize the existence of a socialist, radical wing within the nationalist movement. Historians often discuss this wing with reference to Bhagat Singh, a charismatic Indian revolutionary executed by the British with two other revolutionaries in 1931 for murdering a British police officer.}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;assassination-cimbined2&quot;&gt;* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ |pages=106&amp;ndash;107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's life epitomized the political journeys of many disaffected youths who took to revolutionary and militant activism.  Involved in a (mistaken) high-profile assassination of John Saunders, ...}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA78 |pages=78–79 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=One month after Lajpat Rai's death, at 4:30 pm on 17 December 1928, members of the HSRA ambushed Assistant Superintendent of Police J. P. Saunders as he was leaving the police station on Lahore's College Road. He was shot once by Shivaram Rajguru, and then again by Bhagat Singh.&quot; As the two fled through the gates of the DAV College located opposite the station, their comrade Chandrashekhar Azad fired at the pursuing officer, Constable Chanan Singh. Both Singh and Saunders died from their wounds. Amid the chaos, there was some room for farce. Saunders was not the primary target; the HSRA's Jaigopal mistook the assistant for his boss, Mr. Scott, the man who had ordered police to charge the Simon Commission protestors two months earlier. Once it was clear this was a subordinate and not Scott, the revolutionaries scrambled to amend posters prepared in advance to announce the act.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;combined-misplaced2&quot;&gt;* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |page=121 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=The memoirs poignantly recount how they would be filled with agony and remorse after the assassinations and the deaths of the innocent. For instance, Azad shot the Indian constable Chanan Singh, who had chased Bhagat and Rajguru as they escaped through the DAV College after shooting Saunders. Azad was standing guard a few metres away from Bhagat and Rajguru supervising the operation and, if needed, was supposed to give them cover. Azad called out to Chanan Singh to give up the chase before shooting but Chanan did not heed the warning and kept running. Azad lowered his gun and aimed at his legs and shot a preventive bullet. It got Chanan in the groin and he eventually bled to death. The well-being of Chanan Singh's family kept nagging Azad, who would voice his worries time and again to his associates.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |pages=121–122 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Despite it being a vengeful act, even Rajguru and Bhagat Singh were deeply disturbed and filled with remorse after shooting Saunders. Rajguru opined: &quot;Bhai bada sundar naujawan tha [Saunders!]. Uske gharwalon ko kaisa lag raha hoga?' (Brother, he [Saunders] was a very handsome young man. How his family must be feeling?)! Similar was Bhagat's state. Mahour recounts that he met Bhagat after the Saunders murder and found him deeply shaken. 'Kitna udvelit tha unka manas. Unke sayant kanth se unka uddveg ubhara pada tha. Baat karte karte ruk jaate the aur der tak chup raha kar phir baat ka sutra pakad kar muskaraane ke prayatn karte aage badte the'  (How shaken his mind was. Despite his measured tone his discomposure was visible. He would suddenly stop talking mid-sentence and then stay quiet for a while before making an effort to smile and move forward.)}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ - ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;combined-hero2&quot;&gt;* {{Citation |last=Maclean |first=Kama |title=Anxieties, Fear and Panic in Colonial Settings: Empires on the verge of a Nervous Breakdown |page=154 |year=2016 |editor1-last=Fischer-Tine |editor1-first=Harald |series=Cambridge Imperial and Post-Colonial Studies |chapter=The Art of Panicking Quietly: British Expatriate Responses |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MosJDgAAQBAJ&amp;pg=PA154 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-45136-7 |quote=Several HSRA members, including Bhagat Singh and Sukhdev, had dabbled in journalism and enjoyed friendships with journalists and editors in nationalist newspapers in Punjab, UP and Delhi, with the result that much of the coverage in Indian-owned newspapers was sympathetic to the revolutionary cause. By the end of 1929, Bhagat Singh was a household name, his distinctive portrait widely disseminated ...}}
* {{Citation |last=Grant |first=Kevin |title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890–1948 |url=https://books.google.com/books?id=RWWTDwAAQBAJ&amp;pg=PA143 |page=143 |year=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97215-5 |quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, the charismatic leader of the group, had participated in both actions.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt; ਬੋਲਸ਼ੇਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ,&lt;ref name=&quot;combined-bolshev-anarchist2&quot;&gt;* {{citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |author-link=Christophe Jaffrelot |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA66 |pages=66–67 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=the HSRA emerged out of the ashes of the Hindustan Republican Association, its leadership decimated in the 1926–1927 Kakori Conspiracy Case ... This shift is immediately signified in the addition of 'Socialist' to the organization's name.  The decision to do so, often attributed to Bhagat Singh, indicates a reading of the Indian present through the lens of the Bolshevik revolution and the emergence of the Soviet state, developments which populated Indian newspaper columns throughout the 1920s.}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action |pages=73&amp;ndash;89; 82 |year=2015 |editor1-last=Maclean |editor1-first=Kama |chapter=Experiments in Political Truth |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-79497-9 |quote=For Bhagat Singh and his comrades, the precedent set by Lenin and his 'professional revolutionaries' is enabling: the Bolshevik stands as the signal of a 'New Age' and an unfolding world-historical moment.  This is not, then, the 'textbook' Lenin of post-war Soviet Studies, tied casually to statism and Stalinism via the party and interventionist vanguard. |editor2-last=Elam |editor2-first=J. David}}
* {{citation |last=Elam |first=J. Daniel |title=World Literature for the Wretched of the Earth: Anticolonial Aesthetics, Postcolonial Politics |url=https://books.google.com/books?id=hEBOEAAAQBAJ&amp;pg=PA8 |page=8 |year=2021 |publisher=Fordham University Press |quote=Despite their significant disagreements, the thinkers presented here share a common theoretical belief: that the true practice of anticolonialism must be uninhibited by the telos of its realization.  In Bhagat Singh's Bolshevik-inspired terms, this was permanent revolution.}}
* {{Citation |last=Balinisteanu |first=Tudor |title=Violence, Narrative and Myth in Joyce and Yeats: Subjective Identity and Anarcho-Syndicalist Traditions |page=141 |year=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29095-2 |quote=To capture better the political value of the manifestation of the contrary tendencies of monoglossia and heteroglossia in Joyce and Sorel, we might employ a term used to define the identity of the Indian anarchist Bhagat Singh: 'mystical atheism'. Singh developed his own brand of anarchism in the context of anti-colonial movements in India led by Gandhi and partly in relation to Irish anti-imperialism. Singh read anarchist philosophy extensively and translated Daniel Breen's ''My Fight for Irish Freedom'' (1924) under the name of Balwant Singh (Dublin, 1982, p. 54). In his 'Why I am an Atheist's, written in jail awaiting execution, Singh reflected on the role of religious belief in producing the romantic conviction required of the revolutionaries, but reasserted his faith in reason.}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |year=2019 |location=Cambridge, UK, and New York |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108655194 |isbn=978-1-108-49690-2 |quote=(p. 34) The worldliness of these spaces and print areas – rallies against the bombing of Medina at Mochi Bagh, reports from Munich in Lajpat Rai's weekly. The People, speeches on South Africa at the Bradlaugh Hall, books on the Soviet Union smuggled into Lahore by underground booksellers – allows us to approach a problem related to Bhagat Singh's biography: the manner in which the young man negotiated transnational currents so deftly, citing French anarchists in manifestos and regularly alluding to revolutionary Moscow, without ever once leaving India.  (p. 151) The second function of the journey metaphor is to posit the eventual arrival at something refined, comprehensive, stable. If Bhagat Singh is separated from a 'terrorist' past above, here he is propelled into the future, beyond the event of death. The nature of his destination varies across the corps: for some it is most certainly Marxist, for others anarchist. &lt;Footnote 128:&lt;small&gt;Regarding the move from 'libertarian socialism' to 'decentralized collectives', the American historian and anarchist activist Maia Ramnath writes on Bhagat Singh that 'one revolutionary who might have been capable of persuasively elaborating such a synthesis died too soon to do so.' Ramnath, ''Decolonizing Anarchism'', 145&lt;/small&gt;&gt; |s2cid=158993652 |doi-access=free}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaries |page=123 |year=2021 |location=Cambridge, UK and New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83808-5 |lccn=2021005366 |quote=As Bhagat wrote in one his essays: 'All forms of government rest on violence.' The state, in the Marxist–anarchist conception, was the focal point of violence. &quot;at is, the state created and perpetuated conditions of violence. If elimination of structural violence was the aim then the state as a form of human governance had to be done away with. Bhagat Singh questioned the desirability of all forms of state systems, democratic or otherwise: 'They say: &quot;Undermine the whole conception of the State and then only we will have liberty worth having.&quot;' In Bhagat's conception, anti-statism (or astatism) was almost indistinguishable from anarchism. The post-revolutionary society was to be one with absolute individual  freedom: a society created, maintained and experienced collectively, and where military and bureaucracy were no longer needed.  The  statement the HSRA revolutionaries made to the Commissioner of the Special Tribunal, for instance, declared: 'Revolutionaries by virtue of their altruistic principles are lovers of peace – a genuine and permanent peace based on justice and equity, not the illusory peace resulting from cowardice and maintained at the point of bayonets.'  Here ''poorna swaraj'' transformed into an 'astatist' and 'aviolent' utopia for absolute political and human freedom even if the means of achieving this goal were violent or involved staging an armed revolution.}}&lt;/ref&gt; 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{multiref|{{cite book|last=Chenoy|first=Kamal Mitra|chapter=Russian Revolution and the Global South|publisher=Palgrave Macmillan|year=2021|title=Hundred Years of the Russian Revolution: Its Legacies in Perspective|isbn=9789813347854|editor1-first=Anuradha M.|editor1-last=Chenoy|editor2-first=Archana|editor2-last=Upadhyay |chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxIoEAAAQBAJ&amp;pg=PA73|quote=Indian communists, who became active in the early 1920s and called for independence from Great Britain in 1925, became a significant force in the 1930s and 1940s and influenced several other progressive movements inspired by the Russian Revolution. Most popular and well known among them were the Hindustan Socialist Revolutionary Army established in 1928, whose '''charismatic leader Bhagat Singh''' and his comrades were all executed and buried in unmarked graves by the British colonialists.}}|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|publisher=University of California Press|page=143|year=2019|isbn=9780520301009|lccn=2018057018|quote=In this year (1929) the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.  This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi.  Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions}}|{{cite book|last=Misra|first=Maria|author-link=Maria Misra|title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion|location=New Haven|publisher=Yale University Press|page = 174| year=2007|isbn=978-0-300-13721-7|lccn=2007936529|quote=The slavishly pro-Moscow communists left room for another form of Marxism, more fully blended with nationalism.  In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore.  Led by a '''charismatic 22-year-old student''', Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology.  The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}|{{cite book|last=Maclean|first=Kama|title=A Revolutionary History of Interwar India: Violence, Image, Voice and Text|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143426332|year=2016|page=184|quote=Chapter 8, Controlling Political Violence, Prisoner as Pedagogy: The bulk of the memoirs, oral histories and visual artefacts that I have drawn on to demonstrate the intersection between revolutionary and Congress activity in 1929&amp;ndash;1930 are so heavily focused on the lives and adventures of personalities, especially '''the charismatic Bhagat Singh''' and the more enigmatic Chandrashekhar Azad, that evidence of revolutionary energies being chanelled into Congress activity in the aftermath of their deaths becomes elusive.  From the perspective of Manmathnath Gupta, after the loss of these two figureheads, the revolutionary movement 'became divorced from its moorings and was more artificial and people came into it because of romantic glamour attached to it, not out of any deep idealism.'}}|{{cite book|last=Young|first=Robert J. C.|title=Postcolonialism: An Historical introduction|publisher=Wiley Blackwell|edition=Anniversary|page=324|year=2016|orig-year=2001|isbn=9781405120944|lccn=2016025068|quote=Even within Gandhi's own closest political entourage his prohibitions against violence were interpreted with some liberality, the understanding being that violence against people was unacceptable, but violence against property was permissible. In political terms Gandhics position also served to distinguish him clearly from the violence of the Bengali Hindu, Maharashtran chitpavan Brahmin, and communist terrorists, such as the celebrated group under Surjya Sen that carried out the Chittagong Armoury Raid in 1930, the followers of Vinayak Damodar Savarkar, or the '''charismatic Bhagat Singh’s Hindustan Socialist Republic Association'''. Although this terrorism was carried out by small groups and never seriously endangered British rule, its militancy, its increasing frequency from 1930 onwards, and its popularity greatly worried the British Government of India and led to fierce repression.  It also made the government much more receptive to the liberal Congress Party that adopted Gandhi’s stance of non-violence. As always in liberation struggles, militant ‘extremists’ encouraged the administration to negotiate with the moderates.}}|{{harvnb|Nair|2011|p=258}}: &quot;The '''charisma and sacrifice of Bhagat Singh''' and thirteen other prisoners could unite the entire spectrum of political opinion in the Punjab and beyond, a significant achievement for a particularly fractured Congress, but for reasons never clear, the non-violent hunger strikers failed to move Gandhi very much. At any rate, the “Punjab wrongs” brought Indians from the rest of India into the politics of the province, courting arrest, writing in the press, and returning their medals of honour in protest against British imperialism.&quot;|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|location=Oakland, CA|publisher=University of California Press|series=Berkeley series in British studies|date=18 June 2019 |isbn=9780520301009|lccn=2018057018|page=143|quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.” This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions.}}|{{cite book|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian English Literature, 1830&amp;ndash;1947|series=Routledge Research in Postcolonial Literatures series|date=17 June 2013 |location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-87715-2|lccn=2011019599|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C&amp;pg=PT221|quote='''Under its charismatic leader, Bhagat Singh''', the HSRA carried out several high-profile terror-attacks, including the assassination of J. P.Saunders, the Lahore assistant superintendent of police, whom they wrongly held responsible for Lala Lajpat Rai's death as the result of police brutality during a demonstration.' The HSRA also carried out two bombings: the first, a daring attack on the Legislative Assembly in session at Delhi, in which bombs were thrown from the public gallery but little damage was caused; and a subsequent attempt to blow up the viceroy's train. Bhagat Singh and a co-revolutionary, Sukhdev, were soon arrested and underwent a highly publicized trial before being executed in 1931. Baghwati Charan Vohra, another leading light of the association, died testing a bomb that would have been used to try to liberate Bhagat Singh from the Lahore Central Jail.}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;raza-lead-12&quot;&gt;* {{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{Citation |last=Misra |first=Maria |title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion |url=https://books.google.com/books?id=QjxiMSd0YwoC&amp;pg=PA174 |page=174 |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14523-6 |quote=In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a charismatic 22-year-old student, Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA75 |page=75 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Bhagat's use of the 'socialist' language in his later writings has created the assumption of him being a theoretically sophisticated author. Daniel Elam in his analysis of Bhagat's jail notebook, however, observes that there has been 'a politically sympathetic attempt to place Bhagat Singh in line with other radical writers, especially Antonio Gramsci'. While Bhagat was believed to be a singular anti-colonial 'author' figure of his jail notebook, the text was actually an assemblage of quotations, fragments and notes. He is also believed to have authored all the HSRA propaganda materials (pamphlets, posters, court statements and essays) that were in fact a product of brainstorming and collective authorial contribution of Shiv Verma, Bhagwati Charan Vohra, Yashpal and others.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's hanging further galvanized a radical and militantly nationalistic politics that was in a state of ferment from the mid-1920s onwards.&lt;Footnote 22: A point made, among others, by Kama Maclean in ''A Revolutionary History of Interwar India'' ...&gt;   It also lent an added urgency to the ongoing civil disobedient movement.}}
* {{cite book|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=PA289|title=A History of India|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2010|isbn=978-1-4051-9509-6|editor-last=Arnold|editor-first=D.|edition=2nd|place=Oxford|page=289|quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence.}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ, ਜਾਂ ਐਚਐਸਆਰਏ ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, [[ਜੇ ਪੀ ਸਾਂਡਰਸ|ਜੌਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ]] ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{sfn|Moffat|2016|pp=83, 89}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਂਡਰਸ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।{{sfn|Moffat|2016|p=89}} ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}}

ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਮਸ ਸਕਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਸੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਘੱਟ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰਚੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=84}} ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ|ਜਤਿਨ ਦਾਸ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੜਤਾਲ ਸਤੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।&quot;{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਵੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ&quot;) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;raza-lead-22&quot;&gt;{{citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1907 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] (ਹੁਣ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ{{sfnp|Gaur|2008|p=53|ps=}} ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]], ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਭਗਤ ਸਿੱਘ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।{{sfnp|Gaur|2008|pp=54–55|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ|ਹਰਦਿਆਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਚਾਚੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=138|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 'ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਹੌਰ]] ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|pp=20–21|ps=}} ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ ਵੈਦਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot;&gt;{{cite news |first=Roopinder |last=Singh |title=Bhagat Singh: The Making of the Revolutionary |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=17 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|p=13|ps=}} [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਅਹਿੰਸਾ]] ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਨੌਜਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=20–21|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat singh noncooperation.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੱਜਿਓ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ [[ਪੱਗ]] ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ]]

1923 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇਹ ਉਸਨੇ [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] ਦੀ ਯੰਗ ਇਟਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਠਨ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=14|ps=}} ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]], [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕਉਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਸਨ।{{sfnp|Singh|2007|ps=}} ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ [[ਕਾਨਪੁਰ|ਕਾਨਪੁਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt;}}

ਪੁਲੀਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਉਸਨੇ [[ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ|ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਰਸਾਲੇ '''''ਕਿਰਤੀ'',''' ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ '''''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ''''' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਲਵੰਤ, ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਰਗੇ ਲੁਕਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=100|ps=}}

==ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ==
=== ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ===

1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਫ਼ਸਰ ''ਸਕਾਟ'' ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।{{sfnp|Rana|2005a|p=36|ps=}}&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=14–27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archivedate=29 August 2007 |accessdate=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Friend/&gt;

ਭਗਤ ਐੱਚ.ਆਰ.ਏ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], [[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=39|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Pamphlet by HSRA after Saunders murder.jpg|thumb|ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਵਲੋਂ, ਬਲਰਾਜ (ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਦਾ ਗੁਪਤ ਨਾਮ) ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਫਲਟ]]

ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਪੀਪਲ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਏ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।&lt;ref name=Nair/&gt; ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਗਾਣੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |authorlink2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nair&gt;{{citation|last=Nair|first=Neeti|title=Changing Homelands|url=https://books.google.com/books?id=sbqF0z3d7cUC|year=2011|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06115-6}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

===ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ===
ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਚੰਨ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਟਲਿਆ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Rana|2005b|p=65|ps=}} ਉਹ ਉਥੋਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਗਏ। 19 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ [[ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ ਮੈਂਬਰ, ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ|(ਕੋਲਕਾਤਾ)]] ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਡਡ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਲਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਨੌਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਕਵਨਪੋਰ (ਹੁਣ ਕਾਨਪੁਰ) ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਾਵੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ 'ਸੀ ਆਈ ਡੀ' ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[ਲਖਨਊ]] ਵਿਖੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ [[ਬਨਾਰਸ]] ਲਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਹਾਵੜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।{{sfnp|Rana|2005a|p=39|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

[[File:A part from Bhagat Singh's Letter to Sukhdev, Hussainiwala.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ]]

=== 1929 ਅਸੈਂਬਲੀ ਘਟਨਾ ===
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਾਲਟਨ ਖਰੀਦਣਾ। 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਚ. ਐਸ. ਆਰ. ਏ. ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਅਗਸਟਸ ਵੈੱਲਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਮਾਤਰ ਇਰਾਦਾ [[ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ|ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਸਲ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ।

ਐਚਐਸਆਰਏ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁ ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾੰ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਹੀਨ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚੁਣਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ [[ਬੰਬ]] ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=Nair/&gt; ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਰਜ ਅਰਨੇਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bombs Thrown into Assembly|url=https://news.google.com/newspapers?nid=vf0YIhSwahgC&amp;dat=19290408&amp;printsec=frontpage |page=1 |accessdate=29 August 2013 |newspaper=Evening Tribune |date=8 April 1930}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕਬੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਦੇ ਬਾਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਇਨਕਲਾਬ-ਜਿੰਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸਦੇ ਕੁੱਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

===ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ===
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੈਤੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਨਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=Nair/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ &quot;ਡਰਾਮਾ&quot; ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਲਿਖ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 
{{quote|ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ ...ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਾਗਲ' ਹਾਂ ... ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 'ਹਿੰਸਾ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਹੈ।&lt;ref name=Nair/&gt;}}

ਮਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ&quot; ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=101|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=76–78|ps=}} ਦੱਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ, ਜਦਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |accessdate=14 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ===
1929 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸੁਖਦੇਵ, [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੈ ਗੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਬੰਬ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ 21 ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;

====ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ====
ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ]] ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=81|ps=}} ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਜੇਲ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮਿਆਂਵਾਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Lal/&gt; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ, ਸਵੈ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=83–89|ps=}}&lt;ref name=Nair/&gt;

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਜੂਨ 1929 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੋਡ ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ#ਭਾਰਤ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਪਈ।&lt;ref name=Nair/&gt;

ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{quote|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।}}

[[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ]] ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: {{quote|ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=When Jinnah defended Bhagat Singh |date=8 August 2005 |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm |accessdate=2011-10-11 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150234/http://www.thehindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਪਿਆਸੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜ ਦੇਣ; ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਖੜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਂਡਰਜ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ 10 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਂਡਰਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 27 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਚਰ 'ਤੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਰ 60 ਕਿਲੋ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ &quot;ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ&quot; ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 13 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|title=ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ|website=The Lallantop|publisher=The Lallantop|access-date=Sept 13 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408084915/https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ &quot;ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ&quot; ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=224328|title=ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ|website=youngbite|access-date=11/20/2018}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/prison-hunger-strike/slideshow/57792766.cms|title=ਸਿਂਘ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ|website=economictimes|access-date=23 Mar 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਚ. ਕਰਡਨ-ਨੌਡ, ਕਲੰਦਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਅੱਠ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। 27 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੁੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਮੁੱਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=rare/&gt; ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ&amp;q=9780195796674&amp;dq=9780195796674 |title=The Trial of Bhagat Singh |author-link=A. G. Noorani|author= Noorani, A.G.|publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0195796674 |page=339}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusaltoattend&quot;&gt;{{cite news |title=Reasons for Refusing to Attend the Court |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court |accessdate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150741/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

====ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ====
ਹੌਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 1 ਮਈ, 1930 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਪੀਲ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਇੱਕ ''[[ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]]'' ਪਟੀਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ; ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ-ਅਤੇ-ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਰਡਨ-ਨੌਡ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੀ. ਟੀ. ਐਚ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.]] ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਐਨ. ਘੋਸ਼, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 18 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 15 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 30 ਸਤੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਤਿੰਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=117|ps=}}

ਆਰਡੀਨੈਂਸ (ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ) 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ (ਅਯੋਜਿਆ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ) ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=IndiaToday.in |date=2015-03-23 |title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23 |access-date=2025-09-21 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

====ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ====
[[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅਪੀਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵਿਸਕਾਊਂਟ ਡੂਨਡੇਨ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ 17 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਿੱਕਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਨੰਬਰ 797-ਐੱਸ. ਰਾਹੀਂ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸੋਮਵਾਰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ 18 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 24 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/|title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? - Punjabi Tribune|work=Punjabi Tribune|access-date=2025-09-23|language=pa-IN}}&lt;/ref&gt;।

ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਈ ਗਈ ‘ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ’ (ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ) ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਿਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਸਰ ਐਲਨ ਬਰਾਡਵੇ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਹਨਸਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਦਰੀ ਦਾਸ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਉਪਰੰਤ 3 ਵਜੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਅਮਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/ |access-date=2025-09-21 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}&lt;/ref&gt;

====ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 1931 ਨੂੰ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myindiamyglory.com/2017/02/13/save-bhagat-singh-mercy-appeal-filed-14-february-1931/|title=ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ|website=myindiamyglory.com}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|title=ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨੋਟ|website=Daily Sikh Updates|accessdate=23 March, 2015|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420192915/http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ:

{{quote|ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।}}

ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਬ ਫਟਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

=== ਫ਼ਾਂਸੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|300px|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]]
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 24 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23|title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary (updated)|website=India Today|language=en|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਵਾਰੰਟਾਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Haroon |last=Khalid |title=In Bhagat Singh's memory |date=March 2010 |url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm#1 |work=[[Daily Jang]] |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151305/http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ [[ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html |title=National Martyrs Memorial, Hussainiwala |accessdate=11 October 2011 |publisher=District Administration, Firozepur, Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151411/http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ====
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ &quot;ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ&quot; ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt&gt;{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html |title=Supreme Court of India&amp;nbsp;– Photographs of the exhibition on the &quot;Trial of Bhagat Singh&quot; |accessdate=11 October 2011 |work=Supreme Court of India |publisher=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151530/http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=rare&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Rare documents on Bhagat Singh's trial and life in jail |date=15 August 2011 |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece |work=The Hindu |accessdate=31 October 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|280px|[[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ|ਸੁਖਦੇਵ]], ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਹੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ - ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਰਕੇ ਤੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh The Tribune.jpg|thumb|right| ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੀ ਕਾਪੀ ਜੋ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ]]

ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9&quot;Bhagat |accessdate=11 October 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਝੰਡੇ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ: 
{{quote|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਨਪੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9|accessdate=2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;}}

ਕਰਾਚੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

{{quote|ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖ ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਫਾਂਸੀ ਬੇਤੁਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਬ-ਮੰਗ ਦਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਕਿ [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ-ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India: Naked to Buckingham Palace |date=6 April 1931 |work=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741366-2,00.html |page=3 |accessdate=2011-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152125/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C741366-2%2C00.html |archivedate=30 September 2015 |deadurl=yes |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;}}

29 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਸਨ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ, ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਵੱਸੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵੋ।&quot; ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਝੁੱਕਣੇ।

ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਟਾਈ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਂਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html |title=Bhagat Singh |accessdate=2012-01-13 |publisher=Research, Reference and Training Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152238/http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

====ਗਾਂਧੀ ਵਿਵਾਦ====
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot;&gt;{{cite news |first=V.N. |last=Datta |title=Mahatma and the Martyr |date=27 July 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152335/http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Varun |last=Suthra |title=Gandhiji tried hard to save Bhagat Singh |date=16 December 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=14 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152449/http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot; /&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bhagat Singh, Martyr Vs. Reformer | website=Our Heritage | date=2015-03-20 | url=https://vikramjits.wordpress.com/2015/03/20/bhagat-singh-martyr-vs-reformer/ | access-date=2025-11-14}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: &quot;ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Rajindar |last=Sachar |title=Death to the death penalty |date=17 May 2008 |work=[[Tehelka]] |url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |archive-url=https://archive.today/20120913161434/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |dead-url=yes |archive-date=13 September 2012 |accessdate=1 November 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ 90,000 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ, ਜੋ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ]] ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ [[ਫਰੰਟਲਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮੁਅੱਤਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਦਲਾਓ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਭਗਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Influence of Ghadar Movement on Bhagat Singh's Thought and Action |journal=Journal of Pakistan Vision |year=2008 |first=Harish K. |last=Puri |volume=9 |issue=2|url=http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf |accessdate=18 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152717/http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Rao1997/&gt; ਉਹ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਸੀਅਤਨਾਮੇ, &quot;ਟੂ ਯੰਗ ਪਲੀਟੀਕਲ ਵਰਕਰਜ਼&quot;, ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ&quot; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ &quot;ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਧਾਰ&quot; ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Singh|first1=Bhagat|title=To Young Political Workers|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|publisher=Marxists.org|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001153755/https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ।&lt;ref name=HINDUBSMP&gt;{{cite news|title=Bhagat Singh an early Marxist, says Panikkar |work=The Hindu |date=14 October 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|accessdate=1 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|archivedate=15 January 2008 |deadurl=no |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1928 ਤਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਕਿਰਤੀ'' ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਾਜਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: &quot;ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ''ਵਸੁਧਿਵ ਕੁਟੂਮਬਾਕ'' ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕੋ ਅਰਥ ਹੈ।&quot; ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ: {{quote|ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਰਚ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ; ਰਾਜ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=Rao1997/&gt;}}

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=HINDUBSMP /&gt; ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜੇਸਨ ਐਡਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ&lt;ref name=Adams/&gt; 1926 ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੌਟਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chinmohan Sehanavis |url=http://www.mainstreamweekly.net/article351.html |title=Impact of Lenin on Bhagat Singh's Life |work=Mainstream Weekly |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153113/http://www.mainstreamweekly.net/article351.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਦੇ ਵੀ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=Adams/&gt;

===ਨਾਸਤਿਕਤਾ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਕੂਨਿਨ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ - ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਹੰਮ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਮਨ ਸੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।

1930-31 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ: &quot;ਤੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਪਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ&quot;। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ &quot;[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]&quot; ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 

{{quote|ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਯੋਗ ਫੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|2=|title=Why I am an Atheist|website=http://thedemocraticbuzzer.com|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328124834/http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।&quot; ਮੈਂ ਕਿਹਾ, &quot;ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। &quot;ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ, ਕੀ ਇਹ ਘਮੰਡ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm|title=Why I am an Atheist|website=marxists}}&lt;/ref&gt;}}

===&quot;ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ&quot;===
ਉਸ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੀਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: &quot;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਬਚ ਗਏ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8 |work=Letters, Writings and Statements of Shaheed Bhagat Singh and his Copatriots |title=Leaflet thrown in the Central Assembly Hall, New Delhi at the time of the throwing bombs. |accessdate=11 October 2011 |publisher=Shahid Bhagat Singh Research Committee, Ludhiana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153306/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Pamela |last=Philipose |title=Is this real justice? |date=10 September 2011 |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article2442039.ece |work=The Hindu |accessdate=20 November 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151534/http://www.thehindu.com/features/magazine/article2442039.ece|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਣਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਖਰੜਾ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shaheed Bhagat Singh. Rewalsar, Himachal Pradesh.jpg|right|frameless]]
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜੋ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।&quot; ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/happy-birthday-shaheed-bhagat-singh-interview-professor-chaman-lal|title=ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ|last=|first=|date=28 Sep 2016|website=newsclick|publisher=newsclick|access-date=28 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pinney&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਸਦੀ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਕਸਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sacw.net/article22.html |title=Book review: Why the Story of Bhagat Singh Remains on the Margins? |accessdate=2011-10-29|last=Singh |first=Pritam |date=24 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151416/http://www.sacw.net/article22.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;}}

* 15 ਅਗਸਤ, 2008 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Aditi |last=Tandon |title=Prez to unveil martyr's 'turbaned' statue |date=8 August 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm#16 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152945/http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp |title=Bhagat Singh and B.K. Dutt|accessdate=3 December 2011 |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151310/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:National Martyrs Memorial Hussainiwala closeup.jpg|thumb|ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]

* ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ, ਸੂਲੇਮੰਕੀ ਹੈਡ ਵਰਕਜ਼ ਨੇੜੇ 12 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt; ਉਥੇ ਹੀ 19 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਬੱਤੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot; /&gt; 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b6%e0%a8%b9%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%ad%e0%a8%97%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%98/ |url-status=dead |accessdate=26 ਸਤੰਬਰ 2023 |publisher=Vaisakhi Publisher, Punjab, India |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926033533/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B6%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98/ }}&lt;/ref&gt; ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{cite news |title=Shaheedon ki dharti |date=3 July 1999 |work=The Tribune |location=India |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm#3 |accessdate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150708/http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ'' 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm |title=Dress and Ornaments |accessdate=21 October 2011|work=Gazetteer of India, Punjab, Firozpur (First Edition) |year=1983 |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150557/http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chander |last=Parkash |title=National Monument Status Eludes Building |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#9 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 50 ਵੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=museum&gt;{{cite news |first=Sarbjit |last=Dhaliwal |author2=Amarjit Thind |title=Policemen make a beeline for museum |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#2 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਭੇਜੇ ਸਨ,&lt;ref name=museum /&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ''[[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm |title=Chapter XIV (f) |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Jalandhar |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150255/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm |title=Chapter XV |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Nawanshahr|publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150114/http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ {{INR}}168 ਮਿਲੀਅਨ ($ 2.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|title=Bhagat Singh memorial in native village gets go ahead|date=30 January 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=22 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150011/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt /&gt;&lt;ref name=rare /&gt;

== ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|thumb|210px|ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sharmila |last=Ravinder |title=Bhagat Singh, the eternal youth icon |date=13 October 2011 |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/entry/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon |work=The Times of India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145727/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=Bhagat Singh: Hero then, hero now |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#6 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=We salute the great martyr Bhagat Singh |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#8 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ&quot; ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=S. |last=Prasannarajan |title=60 greatest Indians |date=11 April 2008 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/60+greatest+Indians/1/6964.html |work=[[India Today]] |accessdate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152706/http://indiatoday.intoday.in/story/60%2Bgreatest%2BIndians/1/6964.html |archivedate=1 October 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਸਥਾਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=In memory of Bhagat Singh |date=1 January 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145058/http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ, 2001&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2001 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015706/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2005 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015242/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਦਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ cite news |title=Bhagat Singh: ‘Plan to rename chowk not dropped, just on hold’| date= 18 December 2012|url=http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/ |newspaper=The Express Tribune |accessdate=26 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144830/http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=It's now Bhagat Singh Chowk in Lahore |date=30 September 2012 |url=http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true |work=[[The Hindu]] |accessdate=2 October 2012 |location=Chennai, India |first=Anita |last=Joshua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144058/http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BSMFP&quot;&gt;{{cite news |title=Plea to prove Bhagat's innocence: Pak-based body wants speedy hearing |url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |date=6 September 2015 |work=Hindustan Times |accessdate=8 September 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bOhkydCu?url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |archivedate=8 September 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1954) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਬੀਦ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1963) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ''ਸ਼ਹੀਦ'' (1965) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਅਤੇ ''ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1974) ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੱਤ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'', ''23 ਮਾਰਚ ,1931: ਸ਼ਹੀਦ'' ਅਤੇ ''ਦੀ ਲੈਜੇਡ ਆਫ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ]], [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dara-singhs-best-bollywood-moments-shaheed-bhagat-singh-109052-2012-07-12|title=Dara Singh's best Bollywood moments: Amar Shaheed Bhagat Singh|date=12 July 2012|accessdate=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/featured-blog/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh/1241877|title=Bhagat Singh death anniversary: 7 movies based on the life of Bhagat Singh|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਫਿਲਮ ''[[ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ]]'' (2006), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਫਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rajiv |last=Vijayakar |title=Pictures of Patriotism |date=19 March 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |url=http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809025848/http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |archivedate=9 August 2010 }}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ'' ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਮ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'', ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ive-been-wanting-to-play-bhagat-singh-karam-rajpal/articleshow/64115143.cms|title=I've been wanting to play Bhagat Singh: Karam Rajpal|accessdate=27 May 2018}}&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿਚ, ''[[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]'' ਅਤੇ ''[[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|ਅਨਹਦ]]'', ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 40-ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=New film tells 'real' Bhagat Singh story |date=13 July 2008 |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoL36hh?url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Documentary on Bhagat Singh |date=8 July 2008 |url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoGmFaz?url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਥੀਏਟਰ ===
ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Partitions within |date=26 January 2012 |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |work=The Hindu |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoBEUJC?url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Shreya |last=Ray |title=The lost son of Lahore |date=20 January 2012 |url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |work=[[Live Mint]] |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66ao4hUQ4?url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanawar students dramatise Bhagat Singh's life |date=n.d. |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |work=Day and Night News |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anxTWhA?url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਗਾਣੇ ===
[[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਣੇ, &quot;ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬੇਸੰਤ ਚੋਲਾ&quot; ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Yogendra |last=Bali |title=The role of poets in freedom struggle |date=August 2000 |publisher=[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |work=Press Information Bureau |accessdate=4 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anqlzCn?url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;films&quot;&gt;{{cite news |title=A non-stop show&amp;nbsp;... |date=3 June 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aovff0n?url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਹੋਰ ===
1968 ਵਿਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 61 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |title=Bhagat Singh and followers |accessdate=20 November 2011 |work=Indian Post |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anegLfh?url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ₹ 5 ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issue of coins to commemorate the occasion of &quot;Shahid Bhagat Singh Birth Centenary&quot;|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|website=rbi.org.in|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=1 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001143633/https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
=== ਨੋਟ ===
{{Notelist|refs=
{{efn|name=birth|Whereas most sources state 27 September 1907 to be Bhagat Singh's birth date,&lt;ref name=combined-birth-date-27-9&gt;
* {{Citation|year=2021|chapter= Bhagat Singh|title=Encyclopedia Britannica|chapter-url= https://www.britannica.com/biography/Bhagat-Singh|quote=Quick Facts &lt;br/&gt;Born: September 27, 1907, Lyallpur, western Punjab, India [now in Pakistan] &lt;br/&gt; Died: March 23, 1931, Lahore [now in Pakistan] (aged 23)}}
* {{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu]|year=2004|quote=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu] (1907–1931), revolutionary and writer, was born in the village of Banga, Punjab, India (now in Pakistan) on 27 September 1907}}
* {{Citation|last=NCERT (India)|title=Modern India: a textbook for Class XII|series=Textbooks from India|volume=18|location=New Delhi|publisher=National Council for Educational Research and Training|page=242|year=2004|oclc=838284530|isbn=9788174501295|url=https://archive.org/details/modern-india-satish-chandra-mittal-ncert/page/241/mode/2up|quote=Sardar Bhagat Singh was born in a place called Banga in Lyalpur district on 27 September 1907}}
* {{Citation|last1=Singh|first1=Bhagat|last2=Gupta|first2=D. N.|title=Selected Writings|location=New Delhi|publisher=National Book Trust|year=2007|editor1-last=Gupta|editor1-first=D. N.|editor2-last=Chandra|editor2-first=Bipan|isbn=9788123749419|oclc=607855643|page=xi|url=https://archive.org/details/bhagatsinghselectspeechesandwritingsguptad.n._590_s/page/n11/mode/2up| quote=Bhagat Singh was born in a patriotic family on 27 September 1907 in the village Khatkar Kalan, tehsil Banga, district Jalandhar, though his father Sardar Kishen Singh had shifted to Lyallpur (now Faislabad in Pakistan) sometime before his birth.}}
* {{Cite book|last=Singh|first=Bhagat|title=Words of Freedom: Ideas of a Nation|publisher = Penguin Books|year=2010|isbn=9780143068884|url=https://books.google.com/books?id=1nQTv8c6V90C&amp;pg=PR10|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in Lyallpur, Punjab into a family of revolutionaries.  His uncles, Ajit Singh and Swaran Singh, as well as his father, Kishan Singh, were members of the Ghadar Party.  (Swaran Singh was hanged in 1927, four years before his nephew, for his involvement in the Kakori train robbery of 1925.)}}
* {{Cite book|last=Juss|first=Satvinder S.|title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT30|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7 |quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in a small village by the name of  'Banga'.  It was then in the Lyallpur district of undivided ... Punjab.  Today it is located in Pakistan under the new name of Faisalabad.}}
** {{Cite book|last=Juss |first=Satvinder S. |title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT297|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7|quote=At any rate, this is what Lajjawati appears to have said when she was interviewed for the oral history archive of the Nehru Memorial Museum &amp; Library. The disclosure to Lala Feroz Chand of the bundle of documents enabled the publication of one of the writings of Bhagat Singh, namely, his celebrated, ‘Why I Am an Atheist’, on 27 September 1931.  This was designed to coincide with what would have been Bhagat Singh's twenty-fourth birthday.}}
* {{Citation|last=Noorani|first=A. G.|author-link=A. G. Noorani|title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice|publisher = Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ|page=9|isbn=978-0-19-579667-4|quote=Bhagat Singh was born in the village Banga in Lyallpur, on September 27, 1907, in a family of revolutionaries and in a clime in which the spirit of revolt gripped a large number of people in the Punjab.}}
* {{Citation|editor1-last=Dayal|editor1-first=Ravi|title=We Fought Together for Freedom: Chapters from the Indian National Movement|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=vSZuAAAAMAAJ|year=1995|page=139|isbn=978-0-19-563286-6|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in the village of Banga in the Lyallpur district of Punjab (now in Pakistan) into a patriotic family.}}
* {{Citation|last=Singh|first=Fauja|title=Eminent Freedom Fighters of Punjab|publisher=Punjab University, Department of Punjab Historical Studies|year=1972|oclc=504464385|page=80|quote=Bhagat Singh  He belongs to the front rank of Punjabi heroes martyred in the cause of national movement . ... He was born on September 27 , 1907.}}
* {{Citation|last=Aggarwal|first=Som Nath|title=The heroes of Cellular Jail: Study based on personal memoirs of Indian freedom fighters incarcerated in the Cellular Jail, Andaman and Nicobar Islands, in connection with freedom movement, 1857-1945; includes a list of prisoners period-wise and state-wise|location=Patiala|publisher=Publication Bureau, Punjab University|year=1995|isbn=9788173801075|oclc=	33970606|page=193|quote=In the Punjab , Lahore was once again agog with revolutionary activities and Bhagat Singh who was to become Shaheed - i - Azam in subsequent years was on the forefront . He was born on 27 September 1907 and belonged to village Khatkar}}
* {{Citation|last=Communist Party of India (Marxist) History Commission|location=New Delhi|publisher=CPI (M) Publications and LeftWord Books|year=2005|title=History of the Communist Movement in India: The Formative Years, 1920&amp;ndash;1933|isbn=9788187496496|oclc=493429162|url=https://books.google.com/books?id=KqLaAAAAMAAJ|page=231|quote=Bhagat Singh 1907-1931 One of the most outstanding revolutionaries of India, martyred at the age of 23. Born in a peasant family in Banga village of Lyallpur district of Punjab on September 27 , 1907}}
&lt;/ref&gt; some mention 28 September 1907.&lt;ref name=sohi-parashar-birth&gt;
* {{Citation|last=Sohi|first=Seema|title=Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America|publisher=Oxford University Press|page=195|year=2014|isbn=978-0-19-939044-1|url=https://books.google.com/books?id=x_D8AwAAQBAJ&amp;pg=PT195|quote=... on March 23, 1931, twenty-three year old Bhagat Singh was hanged. Born on September 28, 1907, Bhagat Singh came from a family of freedom fighters}}
* {{Citation|last=Parashar|first=Swati|chapter=Terrorism and the Postcolonial 'State'|title=Routledge Handbook of Postcolonial Politics|publisher=Routledge|editor1-first=Olivia U.|editor1-last=Rutazibwa|editor2-first=Robbie|editor2-last=Shilliam|year=2018|page=178|isbn=978-1-317-36939-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zEBNDwAAQBAJ&amp;pg=PT178|quote=Footnote 2: Bhagat Singh (28 September 1907 – 23 March 1931) was an Indian freedom fighter with socialist revolutionary leanings.}}&lt;/ref&gt; Some others mention both 27 and 28 September in different contexts;&lt;ref name=chaman-yates-moffat&gt;
* {{Cite book|editor1-last=Lal|editor1-first=Chaman|editor2-last=Yates|editor2-first=Michael D.|title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=34|isbn=978-1-68590-067-0|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA34|quote=Kumari Lajjawati, secretary of the Bhagat Singh Defence Committee and a Congress activist, frequently visited the Lahore jail to discuss the legal aspects of the case. In an interview with the Nehru Memorial Museum and Library’s oral history cell, she said that she brought some papers given to her by Bhagat Singh, which she later showed to Feroze Chand, editor of ''The People'', Lala Lajpat Rai’s well-established paper in Lahore. Feroze Chand was given the freedom to select whatever he wanted for publication in ''The People''. He did this and returned the rest to Lajjawati, who handed them over to Bejoy Kumar Sinha in 1938. From the papers he had, Feroze Chand published ‘Why I am an Atheist’ on 27 September 1931, Bhagat Singh’s first birthday after his execution on 23 March of that same year.}}
* {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=127|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA127|isbn=978-1-68590-066-3| quote=Bhagat Singh wrote an impassioned letter to Bhai Randir Singh, and the latter agreed to meet. However, he implored the young revolutionary to renounce his atheism and embrace the religion in which he was raised. He claimed his word convinced Bhagat Singh to repent and return to the religious fold. But Bhagat Singh, understanding that what he said could be distorted after his death, soon wrote this famous essay, so that people would know what he really believed. This was done in October 1930, and the essay was published in ''The People'' on 27 September 1931, the first birth anniversary of Bhagat Singh after his execution.&lt;Footnote 1: Bhagat Singh's birth anniversary is now widely accepted to fall on 28 September&gt;}}
** {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024|publisher=NYU Press|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA12|page=12|isbn=978-1-68590-066-3 |quote=Bhagat Singh is a legend, but how he became one needs to be understood.  He was born on 28 September 1907 in the village of Chak No. 105, Lyallpur Bange, as it was called in those days, which is now in Faisalabad, Pakistan, which itself was formerly known as Lyallpur.}}
* {{Cite book|last=Moffat|first=Chris|title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=128|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA128|quote=According to the scholar Chaman Lal, Lajjawati showed the contents of the bundle to Lala Feroz Chand, editor of The People. For Lal, this explains how the essay ‘Why I Am an Atheist’ came to appear in the Lahore weekly on 27 September 1931, selected from the smuggled documents and published near to what would have been the revolutionary’s twenty-fourth birthday.}}
** {{Cite book|last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=210|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA210|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|quote=Solitude characterizes the biographies of all three sites. Each structure is relegated from the rhythms of everyday experience due to poor accessibility: Khatkar Kalan is a small village in rural Punjab, Hussainiwala, an outpost on the border with Pakistan, and the Lok Sabha grounds have been highly securitized since militant attacks on the complex in December 2001. Crowds gather at the first two sites on special occasions — the 23 March death anniversary or 28 September birth anniversary, specifically — but visitors are otherwise infrequent. }}&lt;/ref&gt; One scholar has suggested that 27 September was widely celebrated in India as Bhagat Singh's birthday until the turn of the 21st century when [[Google]]'s celebration of its founding on that day began to critically affect Indian media's coverage of the birthday.&lt;ref name=phanjoubam-2016&gt;{{citation|last=Phanjoubam|first=Pradip|title=The Northeast Question: Conflicts and frontiers|location=London and New York|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-95798-5|url=https://books.google.com/books?id=YBStCwAAQBAJ&amp;pg=PT53|quote=Consider this. 27 September is the birthday of Google. This day is also the birthday of well-known and respected Indian freedom fighter Bhagat Singh, though some claim 28 September to be his birthday. For all the years after Indian independence, Bhagat Singh’s birthday was what the Indian media remembered on 27 September, with the union government’s Directorate of Advertising and Visual Publicity (DAVP) issuing large eulogising display advertisements ahead of the day, reminding the nation of the day’s significance in the Indian independence movement and nation-building. But by the turn of the twenty-first century, amidst the excitement of changes brought about by the liberalisation of the Indian economy and its consequent growing integration with the global market, all major Indian news channels and newspapers began enthusiastically remembering Google, carrying features on this phenomenon of the digital age for days, and in the process, virtually marginalised the memory of Bhagat Singh to the periphery of the media’s, and therefore, the public’s consciousness.}}&lt;/ref&gt;}}
}}

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=Adams&gt;{{citation |url=http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en |first=Jason |last=Adams |title=Asian Anarchism: China, Korea, Japan &amp; India |publisher=Raforum.info |year=2005 |access-date=28 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001143403/http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=Govind&gt;{{citation|last=Govind|first=Nikhil|title=Between Love and Freedom: The Revolutionary in the Hindi Novel|url=https://books.google.com/books?id=3Hk9BAAAQBAJ|year=2014|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-55975-7|pages=56–57}}&lt;/ref&gt; --&gt;
&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |access-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |access-date=14 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |author-link2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065|doi=10.2307/3517065 }} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Pinney&gt;{{citation |last=Pinney |first=Christopher |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC |title='Photos of the Gods': The Printed Image And Political Struggle in India |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-184-6|pages=117, 124–126}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Rao1997&gt;{{citation |last=Rao |first=Niraja |date=April 1997 |title=Bhagat Singh and the Revolutionary Movement |journal=Revolutionary Democracy |volume=3 |issue=1 |access-date=18 November 2011|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141654/http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-date=29 August 2007 |access-date=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

=== Works cited and bibliography ===
{{Refbegin|colwidth=40em}}
* {{citation |last1=Bakshi |first1=S.R. |last2=Gajrani |first2=S. |last3=Singh |first3=Hari |title=Early Aryans to Swaraj |volume=10: Modern India |publisher=Sarup &amp; Sons |location=New Delhi |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=7fXK3DiuJ5oC |isbn=978-8176255370 }}
* {{Cite book |last=Datta |first=Vishwanath |year=2008 |title=Gandhi and Bhagat Singh |publisher=Rupa &amp; Co. |isbn=978-81-291-1367-2 }}
* {{citation|last=Gaur|first=I.D.|title=Martyr as Bridegroom|url=https://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C|year=2008|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-348-9}}
* {{citation|last=Grewal|first=J.S.|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0}}
* {{citation |last=Gupta|first=Amit Kumar |title=Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938 |journal=Social Scientist |volume=25 |issue=9/10 |date=September–October 1997 |pages=3–27 |jstor=3517678|doi=10.2307/3517678 }} {{subscription required}}
* {{Cite book|last2=Singh|first2=Bhagat|last1=Habib|first1=Irfan S.|author-link1=Irfan Habib|url=https://books.google.com/books?id=JoIMAQAAMAAJ|year=2007|title=To make the deaf hear: ideology and programme of Bhagat Singh and his comrades|publisher=Three Essays Collective|isbn=978-81-88789-56-6}}
* {{cite book|last1=MacLean|first1=Kama|title=A revolutionary history of interwar India : violence, image, voice and text|url=https://archive.org/details/revolutionaryhis0000macl|date=2015|publisher=OUP|location=New York|isbn=978-0-19-021715-0}}
* {{citation|last1=Maclean|first1=Kama|last2=Elam|first2=J. David|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7}}
* {{citation|last=Moffat|first=Chris|editor1-first=Kama|editor1-last=Maclean|editor2-first=J. David|editor2-last=Elam|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ&amp;pg=PA73|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7|pages=73–89|chapter=Experiments in political truth}}
* {{cite book |title=Changing Homelands |first=Neeti |last=Nair |publisher=Harvard University Press |year=2011 |isbn=978-0-674-05779-1 |url=https://books.google.com/books?id=o-NoCp9Lc24C }}
* {{citation |title=Bhagat Singh as 'Satyagrahi': The Limits to Non-violence in Late Colonial India |journal=[[Modern Asian Studies]] |date=May 2009 |first=Neeti |last=Nair |volume=43 |issue=3 |pages=649–681 |jstor=20488099 |doi=10.1017/S0026749X08003491 |s2cid=143725577 }}
* {{citation |last=Nayar |first=Kuldip |author-link=Kuldip Nayar |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=bG9lA6CrgQgC |title=The Martyr Bhagat Singh: Experiments in Revolution |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0700-3 }}
* {{cite book |last=Noorani |first=Abdul Gafoor Abdul Majeed |title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice |publisher=Oxford University Press |year=2001 |orig-year=1996 |isbn=978-0-19-579667-4}}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005a |url=https://books.google.com/books?id=PEwJQ6_eTEUC |title=Bhagat Singh |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0827-2 }}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005b |url=https://books.google.com/books?id=sudu7qABntcC |title=Chandra Shekhar Azad (An Immortal Revolutionary of India) |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0816-6 }}
* {{cite book|last1=Sharma|first1=Shalini|title=Radical Politics in Colonial Punjab: Governance and Sedition|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-45688-3}}
* {{citation |last2=Hooja |first2=Bhupendra |last1=Singh |first1=Bhagat |url=https://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC |title=The Jail Notebook and Other Writings |publisher=LeftWord Books |year=2007 |isbn=978-81-87496-72-4 }}
* {{citation |title=Review article |journal=Journal of Punjab Studies |date=Fall 2007 |first=Pritam |last=Singh |volume=14 |issue=2 |pages=297–326 |access-date=8 October 2013 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001140644/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-date=1 October 2015 }}
* {{cite book |last2=Singh |first2=Trilochan |last1=Singh |first1=Randhir |author-link1=Randhir Singh (Sikh)
|title=Autobiography of Bhai Sahib Randhir Singh: freedom fighter, reformer, theologian, saint and hero of Lahore conspiracy case, first prisoner of Gurdwara reform movement |publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |year=1993}}
* {{citation|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian-English Literature, 1830–1947|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61840-6}}
* {{cite book|last1=Waraich|first1=Malwinder Jit Singh|title=Bhagat Singh: The Eternal Rebel|date=2007|publisher=Publications Division|location=Delhi|isbn=978-8123014814}}
* {{cite book |last2=Sidhu |first2=Gurdev Dingh |last1=Waraich |first1=Malwinder Jit Singh
|title=The hanging of Bhagat Singh : complete judgement and other documents |url=https://archive.org/details/hangingofbhagats0000unse |publisher=Unistar |location=Chandigarh |year=2005}}
{{Refend}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|d=Q377808|c=category:Bhagat Singh|s=ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|n=no|b=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no}}
* [http://www.shahidbhagatsingh.org/ Bhagat Singh biography, and letters written by Bhagat Singh]
* [http://www.outlookindia.com/article.aspx?208908 His Violence Wasn't Just About Killing], ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]''
* [http://www.tribuneindia.com/2011/20110508/edit.htm#1 The indomitable courage and sacrifice of Bhagat Singh and his comrades will continue to inspire people], ''[[Tribune India|The Tribune]]''
* [https://www.thequint.com/news/world/pakistans-bhagat-singh-tracing-the-martyrs-footsteps-in-lahore Tracing the Martyr's Footsteps in Lahore], ''[[The Quint]]''

{{Indian independence movement}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]]</text>
      <sha1>5vthygjvymdlpclnbgsn8b3e1asz6hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10559</id>
    <revision>
      <id>838361</id>
      <parentid>593254</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17577" sha1="hqzgsosmy728zoww1anf46m5jhjjglc" xml:space="preserve">{{Infobox Country
|native_name =
|name =
|conventional_long_name={{Collapsible list|title='''&lt;center&gt;Swiss Confederation&lt;/center&gt;'''
  |&lt;center&gt;''Schweizerische Eidgenossenschaft'' {{Language icon|de|[[Swiss-German language|de]]}}
  |''Confédération suisse'' {{Language icon|fr|[[French language|fr]]}}
  |''Confederazione Svizzera'' {{Language icon|it|[[Italian language|it]]}}
  |''Confederaziun svizra'' {{Language icon|rm|[[Romansh language|rm]]}}
  |''Confoederatio Helvetica'' {{Language icon|la|[[Latin|la]]}}
  }}
|common_name = Switzerland
|image_flag = Flag of Switzerland (Pantone).svg
|image_coat = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg
|image_map = Europe-Switzerland.svg
|map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|legend=Europe-Switzerland.svg}}
|national_motto = ''(unofficial)'' &quot;[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]&quot; (Latin)&lt;br /&gt;{{lang-en|One for all, all for one}}&lt;br /&gt;{{lang-de|Einer für alle, alle für einen}}&lt;br /&gt;{{lang-fr|Un pour tous, tous pour un}}&lt;br /&gt;{{lang-it|Uno per tutti, tutti per uno}}&lt;br /&gt;{{lang-rm|In per tuts, tuts per in}}
|national_anthem = [[Swiss Psalm]]&lt;br /&gt;Schweizerpsalm (German)&lt;br /&gt;Cantique Suisse (French)&lt;br /&gt;Salmo svizzero (Italian)&lt;br /&gt;Psalm svizzer (Romansch)
|official_languages = [[German language|German]] (63.7 %),&lt;br /&gt;[[French language|French]] (20.4 %),&lt;br /&gt;[[Italian language|Italian]] (6.5 %),&lt;br /&gt;[[Romansh language|Romansh]]&lt;ref&gt;[http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html Federal Constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023100747/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a4.html |date=2014-10-23 }}, &quot;National languages&quot; : ''National languages'' are German, French, Italian and Romansh; [http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a70.html Federal Constitution, article 70] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023100704/http://www.admin.ch/ch/e/rs/101/a70.html |date=2014-10-23 }}, &quot;Languages&quot;, paragraph 1: The ''official languages'' of the Confederation are German, French and Italian. Romansh shall be an official language for communicating with persons of Romansh language.&lt;/ref&gt; (0.5 %)
|demonym = Swiss
|capital = [[Bern]]&lt;ref group=note&gt;''De jure'' &quot;federal city&quot;; ''de facto'' capital. Because of historical federalist sensibilities, Swiss law does not designate a formal capital, and some federal institutions such as courts are located in other cities.&lt;/ref&gt; (de facto)
|latd=46 |latm=57 |latNS=N |longd=7 |longm=27 |longEW=E
|largest_city = [[Zurich]]
|legislature = [[Federal Assembly of Switzerland|Federal Assembly]]
|upper_house = [[Swiss Council of States|Council of States]]
|lower_house = [[National Council of Switzerland|National Council]]
|government_type = [[Federation|Federal republic]], with [[directorial system]] and [[Voting in Switzerland|direct democracy]]
|leader_title1 = [[Swiss Federal Council|Federal Council]]
|leader_name1 = &lt;!--Ordered by seniority:--&gt;[[Micheline Calmy-Rey]] &lt;small&gt;([[President of the Swiss Confederation|Pres. 11]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Doris Leuthard]]&lt;br /&gt;[[Eveline Widmer-Schlumpf]] &lt;small&gt;([[President of the Swiss Confederation|VP 11]])&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Ueli Maurer]]&lt;br /&gt;[[Didier Burkhalter]]&lt;br /&gt;[[Simonetta Sommaruga]]&lt;br /&gt;[[Johann Schneider-Ammann]]
|leader_title2 = [[Federal Chancellor of Switzerland|Federal Chancellor]]
|leader_name2 = [[Corina Casanova]]
|area_sq_mi = 15,940 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|area_rank = 133rd
|area_magnitude = 1 E10
|area_km2 = 41,285
|percent_water = 4.2
|population_estimate = 7,866,500&lt;ref name=&quot;Population&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html|title=Population size and population composition|year=2010|work=Swiss Federal Statistical Office |publisher=Swiss Federal Statistical Office, Neuchâtel|accessdate=2011-04-29}}&lt;/ref&gt;
|population_growth (2009) = +1,0%
|population_estimate_year = 2010
|population_estimate_rank = 95th
|population_density_km2 = 188
|population_density_sq_mi = 477.4 &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|population_density_rank = 65th
|population_census = 7,452,075
|population_census_year = 2000
|GDP_PPP = $321.898 billion&lt;ref name=imf2&gt;{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=146&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=84&amp;pr.y=8 |title=Switzerland|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2010-04-21}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_year = 2011
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_per_capita = $	45,265&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|GDP_nominal = $512.065 billion&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_rank =
|GDP_nominal_year = 2011
|GDP_nominal_per_capita = $75,835&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_per_capita_rank =
|HDI_year = 2010
|HDI = {{increase}} 0.874&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2010|year=2010|publisher=United Nations|accessdate=4 November 2010|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101108160356/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Complete.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = 13th
|HDI_category = &lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;very&amp;nbsp;high&lt;/span&gt;
|Gini = 33.7
|Gini_year = 2000
|Gini_category = &lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;medium&lt;/span&gt;
|sovereignty_type = [[Independence]]
|established_event1 = [[History of Switzerland|Foundation date]]
|established_event2 = [[Treaty of Basel (1499)|''de facto'']]
|established_event3 = [[Peace of Westphalia|Recognised]]
|established_event4 = [[Restauration (Switzerland)|Restored]]
|established_event5 = [[Switzerland as a federal state|Federal state]]
|established_date1 = 1 August&lt;ref group=note&gt;Traditional. The [[Federal Charter]] only mentions &quot;early August&quot; and the treaty is a renewal of an older one, now lost.&lt;/ref&gt; 1291
|established_date2 = 22 September 1499
|established_date3 = 24 October 1648
|established_date4 = 7 August 1815
|established_date5 = 12 September 1848&lt;ref&gt;A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48.htm solemn declaration of the Tagsatzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714130910/http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48.htm |date=2016-07-14 }} declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. Also known for their amazing chocolate around the world.  Switzerland creates a wonderful variety of desserts filled with rich cocoa.  A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48-2.htm resolution of the Tagsatzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714130818/http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48-2.htm |date=2016-07-14 }} of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the [[Swiss Federal Council|Federal Council]], which took place on 16 November 1848.&lt;/ref&gt;
|currency = [[Swiss franc]]
|currency_code = CHF
|time_zone = [[Central European Time|CET]]
|utc_offset = +1
|time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|drives_on = right (trains: left)
|cctld = [[.ch]]
|calling_code = [[+41]]
|footnotes =
|footnote1 =
}}
'''ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ''' ([[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ]]: [[:de:Schweiz|(die) Schweiz]] ''(ਡੀ)  ਸ਼ਵਾਇਤਸ'', [[ਫਰਾਂਸਿਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਰਾਂਸਿਸੀ]]: [[:fr:Suisse|(la) Suisse]] (ਲਿਆ) ਸੁਈਸ, [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]: [[:la: Confoederatio Helvetia|Helvetia]] ਕੋਨਫੋਦੇਰਾਤਿਓ ਹੇਲਵੇਤੀਆ), ਜਿਸਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ (Swiss Confederation) ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਘੀ [[ਗਣਤੰਤਰ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ ੨੬ ਕੈਂਟਨਾਂ (ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰਨ ਇਸ ਸੰਘ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਇਹ [[ਦੇਸ਼]] ਪੱਛਮੀ [[ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ [[ਜਰਮਨ]], ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਫ਼੍ਰਾਂਸ]], ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਔਸਟ੍ਰੀਆ ਅਤੇ ਲੀਖਟਨਸ਼ਟਾਈਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਐਲਪਜ਼ ਪਹਾੜਾਂ, ਸ੍ਵਿਸ ਪਠਾਰ ਅਤੇ ਜੂਰਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕੁਲ ਖ਼ੇਤਰਫ਼ਲ ੪੧,੨੮੫ ਵਰਗ ਕਿ. ਮੀ. ਹੈ। ਚਾਹੇ ਐਲਪਜ਼ ਪਰਬਤਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਲ ੮੦ ਲੱਖ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ੍ਵਿਸ ਪਠਾਰ ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰ, ਜਨੇਵਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਹਨ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ 'ਯੂਰਪ ਦਾ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ ਦਾ ਬਹੁਤੇਰਾ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਸ਼ਸਤਰਧਾਰੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ੧੮੧੫ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਸਨੇ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਅਤੇ ੨੦੦੨ ਤੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ [[ਦੇਸ਼]] ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਨੀਤੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਮਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। &quot;ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ [[ਰੈੱਡ ਕ੍ਰਾਸ]]&quot; ਦੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। [[ਯੂਰ]]ਪੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਹ 'ਯੂਰਪੀ ਮੁਕਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੰਗਠਨ' (European Free Trade Association) ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ 'ਸ਼ੰਜੰ ਖ਼ੇਤਰ' (Schengen Area) ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ [[ਯੂਰਪੀ]] ਸੰਘ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਆਰਥਿਕ ਖ਼ੇਤਰ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਪ੍ਰ੍ਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਤੀ-ਬਾਲਗ਼ ਸੰਪਤੀ (ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਣ-ਵਿੱਤੀ) ਸਾਰੇ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ  ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਅਤੇ ਜਨੇਵਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੂਜੇ ਤੇ ਅੱਠਵੇਂ ਦਰਜੇ ਤੇ ਹਨ । ਇਸਦਾ ਸੰਕੇਤਕ ਸਮੁੱਚੀ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਉੱਨੀਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਰੀਦ ਸ਼ਕਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਛੱਤੀਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਲ ਦੇ ਆਯਾਤ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਠ੍ਹਾਰਵੇਂ ਅਤੇ ਵੀਹਵੇਂ ਸਥਾਨ ਤੇ ਹੈ।

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਜਰਮਨ, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਅਤੇ ਇਤਾਲਵੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਸ਼ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵੀ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸ੍ਵਿਸ ਲੋਕ, ਜਿਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜਰਮਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਨਸਲ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ। ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੀ ਡਾਢੀ ਸਮਝ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਸਾਝੀਆਂ ਕਦਰਾਂ (ਸੰਘਵਾਦ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੋਕਤੰਤਰ) ਅਤੇ ਐਲਪਾਈਨ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਜਮੰਡਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ੧ ਅਗਸਤ, ੧੨੯ ੧ ਨੂੰ ਮਿਥੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸ੍ਵਿਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਨਾਮ ==
[[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਸ਼ਬਦ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰ(Switzer) ਸ੍ਵਿਸ(Swiss) ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਲੁਪਤ ਨਾਂ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ੧੬ਵੀਂ ਤੋਂ ੧੯ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ 'ਸ੍ਵਿਸ' ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸ਼ਬਦ 'ਸ੍ਵੀਸ'(Suisse) ਤੋਂ ਉਧਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ੧੬ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ==
[[ਲਾ ਟਾਨ ਸਭਿਅਤਾ]] ਈਸਾਪੂਰਵ 450 ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਈਸਾ ਦੇ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਹ [[ਬਿਜੇਂਟਾਇਨ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵਲੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾੰਮ੍ਰਿਾਜਾਂ  ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਰਿਹਾ।

ਸੰਨ 1798 ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੇਪੋਲਿਅਨ ਨੇ ਇੱਥੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਦੋਨਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਵਿਟਜਰਲੈਂਟ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। [[ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ|ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ 1917 ਤੱਕ [[ਲੇਨਿਨ]] ਇੱਥੇ ਰਹੇ ਸਨ।

== ਭੂਗੋਲ ==
ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਲਪਸ ਪਹਾੜ ਸ਼ਰੇਣਿਆ ਹਨ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਹਨ - ਜੇਨੇਵਾ ਝੀਲ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਰਾਂਸ]], ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੀਆ ਸਥਿਤ ਹੈ।
==ਤਸਵੀਰਾਂ==
&lt;gallery&gt;
File:2006-01-13 15-49-07. Silversterkäuse in Urnäsch.jpg|ਸੇਂਟ ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਡੇਅ ਐਪੀਨਜ਼ੈਲ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
File:2006-01-13 15-54-58. Silversterkäuse in Urnäsch.jpg|ਸੇਂਟ ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਡੇਅ ਐਪੀਨਜ਼ੈਲ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
File:2006-01-13 16-26-29. Silversterkäuse in Urnäsch.jpg|ਸੇਂਟ ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਡੇਅ ਐਪੀਨਜ਼ੈਲ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
File:2007-01-13 15-38-14. Silvesterkläuse in Urnäsch.jpg|ਸੇਂਟ ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਡੇਅ ਐਪੀਨਜ਼ੈਲ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
File:2012-01-13 14-04-31. Silvesterkläuse in Urnäsch.jpg|ਸੇਂਟ ਸਿਲਵੇਸਟਰ ਡੇਅ ਐਪੀਨਜ਼ੈਲ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ
File:Alpabfahrt Mels. 2007-09-08 13-16-41.jpg|ਮੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਡਰਾਇਵ,2007
File:Alpabfahrt Mels. 2017-09-09 13-26-46. Alp Siez.jpg|ਮੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਡਰਾਇਵ,2007
File:Alpabfahrt, Mels. 2019-09-14 13-12-21.jpg|ਮੱਲਜ, 2019 ਵਿਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਡਰਾਇਵ

&lt;/gallery&gt;

==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ==
{{Commons|Switzerland|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ}}
&lt;references group=&quot;note&quot;/&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਯੂਰੋਪ ਦੇ ਦੇਸ਼}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼]]</text>
      <sha1>hqzgsosmy728zoww1anf46m5jhjjglc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11954</id>
    <revision>
      <id>838209</id>
      <parentid>826557</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Harchand Bhinder ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ]] ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>826557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3216" sha1="hyyuroucl4qbu0r6zf88mgrefgxv7th" xml:space="preserve">[[Image:Beit alfa01.jpg|thumb|[[ਇਜ਼ਰਾਇਲ]] ਦੇ ਬੇਤ ਐਲਫਾ ਕਸਬੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕ ੬ਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੜਕ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਇਲ ਜਿਸਪਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ  -  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਨਾ  ਹੈ]]

'''ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ''' ਉਹ [[ਤਾਰਾਮੰਡਲ]] ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਾਂਤੀਵ੍ਰੱਤ  ( ਏਕਲਿਪਟਿਕ )  ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੈ ,  ਯਾਨੀ ਉਸ ਰਸਤਾ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੈ ਜੋ [[ਸੂਰਜ]] ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।  ਜੋਤੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤਾ ਨੂੰ ਬਾਰਾਹ ਬਰਾਬਰ  ਦੇ ਹਿੱਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਉਸ ਮਹੀਨਾ ਵਿੱਚ  ( ਰੋਜ ਦੁਪਹਿਰ  ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਵਜੇ )  ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਹਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਇਸ ਬਾਰਾਹੋਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਬੈਬਿਲੋਨਿਆਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੧੬ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।  ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੈਨਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੨੮ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ।  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਪਥ ੨੭ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੈ ।  ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਵਿਭਾਜਨ ਚਾਂਦਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ  ਦੇ ਹਨ ।

==੧੨ ਰਾਸ਼ਿਆਂ==

ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬਾਰਾਹ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ,  ਜੋ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ  - 
#	[[ਮੇਸ਼]]	(ਏਰੀਜ	Aries)  
#	[[ਵ੍ਰਸ਼]]	(ਟੌਰਸ	Taurus)    	
#	[[ਮਿਥੁਨ]] (ਜਮਿਨਾਇ	Gemini)    
#		[[ਕਰਕ]]	(ਕੈਂਸਰ	Cancer)    
#			[[ਸਿੰਘ]]	(ਲੀਓ	Leo)   
#		[[ਕੰਨਿਆ]]	(ਵਰਗਾਂ	Virgo)   
#		[[ਤੱਕੜੀ]]	(ਲਿਬਰਾ	Libra)  
#		[[ਵ੍ਰਸਚਿਕ]]	(ਸਕੋਰਪਯੋ	Scorpio)   
#			[[ਧਨੁ]]	(ਸੈਜੀਟੇਰਿਅਸ	Sagittarius)    
#			[[ਮਕਰ]]	(ਕੈਪ੍ਰਿਕਾਰਨ	Capricorn)    
#		[[ਕੁੰਭ]]	(ਅਕਵੇਰਿਅਸ	Aquarius)    
#			[[ਮੀਨ]]	(ਪਾਇਸੀਜ	Pisces)</text>
      <sha1>hyyuroucl4qbu0r6zf88mgrefgxv7th</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838215</id>
      <parentid>838209</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:26:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>838215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="5y6nc163ye5x54a7jk3yam0bfppj1t9" xml:space="preserve">[[Image:Beit alfa01.jpg|thumb|[[ਇਜ਼ਰਾਇਲ]] ਦੇ ਬੇਤ ਐਲਫਾ ਕਸਬੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਇੱਕ ੬ਵੀ ਸਦੀ ਦੀ ਯੂਨਾਨੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸੜਕ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਇਲ ਜਿਸਪਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਬਣਾ ਹੋਇਆ ਹੈ  -  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਨਾ  ਹੈ]]

'''ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ''' ਉਹ [[ਤਾਰਾਮੰਡਲ]] ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ ਜੋ ਕਰਾਂਤੀਵ੍ਰੱਤ ( ਏਕਲਿਪਟਿਕ ) ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਜੋਤਿਸ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਰਸਤਾ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦਿਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਹਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਸੂਰਜ]] ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲੀ ਗੋਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਤਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬਾਰਾਹ ਬਰਾਬਰ  ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਹਰ ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਤਾਰਾਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਉਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ   ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।  ਹਰ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਇਸ ਬਾਰਾਹੋਂ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

ਬੈਬਿਲੋਨਿਆਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੧੬ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ।  ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੈਨਿਕ ਰਫ਼ਤਾਰ  ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ ਨੂੰ ੨੮ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਕੀਤਾ ।  ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਪਥ ੨੭ ਨਛੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਕਤ ਹੈ ।  ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਰੋਕਤ ਸਭ ਵਿਭਾਜਨ ਚਾਂਦਰ ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ  ਦੇ ਹਨ ।

==੧੨ ਰਾਸ਼ੀਆਂ==

ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬਾਰਾਹ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਹਨ ,  ਜੋ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ  - 
#	[[ਮੇਸ਼]]	(ਏਰੀਜ	Aries)  
#	[[ਵ੍ਰਸ਼]]	(ਟੌਰਸ	Taurus)    	
#	[[ਮਿਥੁਨ]] (ਜਮਿਨਾਇ	Gemini)    
#		[[ਕਰਕ]]	(ਕੈਂਸਰ	Cancer)    
#			[[ਸਿੰਘ]]	(ਲੀਓ	Leo)   
#		[[ਕੰਨਿਆ]]	(ਵਰਗਾਂ	Virgo)   
#		[[ਤੱਕੜੀ]]	(ਲਿਬਰਾ	Libra)  
#		[[ਵ੍ਰਸਚਿਕ]]	(ਸਕੋਰਪਯੋ	Scorpio)   
#			[[ਧਨੁ]]	(ਸੈਜੀਟੇਰਿਅਸ	Sagittarius)    
#			[[ਮਕਰ]]	(ਕੈਪ੍ਰਿਕਾਰਨ	Capricorn)    
#		[[ਕੁੰਭ]]	(ਅਕਵੇਰਿਅਸ	Aquarius)    
#			[[ਮੀਨ]]	(ਪਾਇਸੀਜ	Pisces)</text>
      <sha1>5y6nc163ye5x54a7jk3yam0bfppj1t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15603</id>
    <revision>
      <id>838302</id>
      <parentid>818691</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6981" sha1="cw4jpk4k7sffpi731ynhulmi9hy0p9u" xml:space="preserve">{| class=&quot;toccolours&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;float: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 25em; clear: right&quot; width=43%
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;font-size: larger; text-align: center; background: #dc7a54; &quot; | '''ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|[[File:Bhairavi Ragini, Manley Ragamala, an album painting in gouache on paper.jpg|200px|Ragamala painting of Raag Bhairavi.]]
|-
| '''ਥਾਟ'''
|  [[ਭੈਰਵੀ]]
|-
| '''ਅਰੋਹ'''
| ਸਾ {{underline|ਰੇ}} {{underline|ਗਾ}} ਮਾ ਪਾ {{underline|ਧਾ}} {{underline|ਨੀ}} ਸਾ
|-
| '''ਅਵਰੋਹ'''
| ਸਾ {{underline|ਨੀ}} {{underline|ਧਾ}} ਪਾ ਮਾ {{underline|ਗਾ}} {{underline|ਰੇ}} ਸਾ
|-
| '''ਪਕੜ'''
|ਨੀ ਰੇ ਗਾ {{overline|ਮਾ}} ਪਾ {{overline|ਮਾ}} ਗਾ ਰੇ ਸ  
|-
| '''ਵਾਦੀ'''
| ਗਾ
|-
| '''ਸੰਵਾਦੀ'''
| ਨਿ
|-
| '''ਪਰਹਾਰ (ਸਮਾਂ)'''
| ਸ਼ਾਮ (ਪ੍ਰਾਥਮ ਪਰਹਾਰ)
|}ਇਸ ਰਾਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਥਾਟ ਭੈਰਵੀ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=ਗਾਇਨ ਕਲਾ - ਭਾਗ ਪਹਿਲਾ|last=|first=|publisher=ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ|year=1995|isbn=81-7380-091-X|location=|pages=51|quote=|via=}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਕੋਮਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੜਜ ਨੂੰ ਸੰਵਾਦੀ ਸਵਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਾਇਨ ਸਮਾਂ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।

ਮੱਤਭੇਦ - ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸ਼ੜਜ ਤੇ ਮੱਧਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੜਜ ਤੇ ਪੰਚਮ ਨੂੰ ਵਾਦੀ-ਸੰਵਾਦੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ -

''''ਰੇ ਗ ਧ ਨਿ ਕੋਮਲ ਰਾਖਤ, ਮਾਨਤ ਮਧਯਮ ਵਾਦੀ ।

ਪ੍ਰਾਤ: ਸਮਯ ਜਾਤੀ ਸੰਪੂਰਨ, ਸੋਹਤ ਸਾ ਸੰਵਾਦੀ ॥'

==ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ==

੧. ਇਹ ਇੱਕ ਅਤਿਅੰਤ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਤੇ ਮਧੁਰ [[ਰਾਗ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਵੇਰ ਸਮੇਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਗਾਉਂਦੇ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਰਾਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੰਨਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

੨. ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਲੇ ਹੀ ਇਸਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਰਿਸ਼ਭ, ਗੰਧਾਰ, ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਦ ਲਗਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਗਾਇਨ ਸਮੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਆਪਣੇ ਰਿਆਜ਼ ਸਦਕੇ ਗਾਇਨ ਹੋਰ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਾਰਾਂ ਸਵਰਾਂ(ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਸਵਰ) ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

੩. ਇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਰਾਗ ਹੈ - ਬਿਲਾਸਖਾਨੀ ਤੋੜੀ 

* ਆਰੋਹ - ਸਾ {{underline|ਰੇ}} {{underline|ਗਾ}} ਮਾ ਪਾ {{underline|ਧਾ}} {{underline|ਨੀ}} ਸਾ ।

* ਅਵਰੋਹ - ਸਾ {{underline|ਨੀ}} {{underline|ਧਾ}} ਪਾ ਮਾ {{underline|ਗਾ}} {{underline|ਰੇ}} ਸਾ ।

* ਪਕੜ - ਨੀ ਰੇ ਗਾ {{overline|ਮਾ}} ਪਾ {{overline|ਮਾ}} ਗਾ ਰੇ ਸ ।  ( ॒ = ਮੰਦ੍ਰ ਸਵਰ )

== ਸਿਧਾਂਤ ==
ਰਾਗ ਭੈਰਵੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਵੇਰ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਾਗ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ , ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਅਤੇ [[ਠੁਮਰੀ]] ਦੇ ਹਲਕੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਰੂਪ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਸੁਰ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅੰਦੋਲਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਗ ਦੇ ਮੂਡ ਨੂੰ ਤੀਬਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raag Bhairavi – Hindustani Classical Music – Tanarang.com |url=http://www.tanarang.com/english/bhairavi_eng.htm |access-date=2021-10-23 |website=tanarang.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਨੂੰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂਃ ਸ ਗ ਮ ਧ ਪ ਜਾਂ ਗ ਸ ਧ ਨੀ ਸੰ। ਪਰ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ਭ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ ਨੀ ਧ ਪ ਜਾਂ ਪੀ ਮ ਗ ਮ ਰੇ ਰੇ ਸ. ਅਵਰੋਹ ਵਿਚ, ਗੰਧਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਃ ਗ ਮ ਰੇ ਸ. ਮੱਧਮ (ਮ) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raag Bhairavi – Hindustani Classical Music – Tanarang.com |url=http://www.tanarang.com/english/bhairavi_eng.htm |access-date=2021-10-23 |website=tanarang.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਅਰੋਹਣ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹਣ ===

* ਅਰੋਹਣਃ ਸ &lt;u&gt;ਰੇ&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ਗ&lt;/u&gt; ਮ ਪ &lt;u&gt;ਧ&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ਨੀ ਸੰ&lt;/u&gt; 
* ਅਵਰੋਹਣਃ ਸੰ &lt;u&gt;ਨੀ&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ਧ&lt;/u&gt; ਪ ਮ &lt;u&gt;ਗ&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ਰੇ&lt;/u&gt; ਸਾ 

=== ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦੀ ===

* ਵਾਦੀ ਮ/ਪ 
* ਸਾਮਵਾਦੀ ਸ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Raag Bhairavi – Hindustani Classical Music – Tanarang.com |url=http://www.tanarang.com/english/bhairavi_eng.htm |access-date=2021-10-23 |website=tanarang.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਗ]]</text>
      <sha1>cw4jpk4k7sffpi731ynhulmi9hy0p9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16029</id>
    <revision>
      <id>838256</id>
      <parentid>823367</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27248" sha1="cpgeb52kzm99wgle3nzjxzl1ig70nm3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
| image              = Meena Kumariji.jpg
| image_size = 250px
| caption            = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ {{c.|1957}}
| birth_name         = ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ
| birth_date         = {{birth date|df=y|1933|08|01}}
| birth_place        = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date         = {{death date and age|df=y|1972|03|31|1933|08|01}}
| death_place        = [[ਬੰਬੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| burial_place       = ਰਹਿਮਤਾਬਾਦ ਕਬਰਸਤਾਨ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation         =  {{flatlist|
* ਅਭਿਨੇਤਰੀ
* ਕਵੀ
* ਗਾਇਕ
* ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ}}
| years active        = 1939–1972
| works              = 
| other_names        = ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਕਵੀਨ, ਮੰਜੂ, ਮੀਨਾਜੀ, ਚੀਨੀ ਡੌਲ,&lt;br&gt;ਫਿਮੇਲ ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਿੰਡਰੇਲਾ
| signature          = Meena Kumari Autograph.jpg
| spouse             = {{married|[[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]]|1952|1964|reason={{abbr|ਅ.|ਅਲੱਗ ਹੋਏ}}}} 
| relatives          = 
| awards             = 
| module             = {{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| embed               = yes
| background          = solo_singer
| genre               = {{hlist|ਫ਼ਿਲਮੀ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]}}
| associated_acts     = {{hlist|[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]]|[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬੇਵਾਲੀ]]|[[ਮੰਨਾ ਡੇ]]|[[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]]|ਏ. ਆਰ ਓਝਾ}}
|module      = {{Infobox writer
|embed       = yes
|pseudonym   = ਨਾਜ਼
}}
| module2            = {{Listen |embed= yes |filename= Meena Kumari Voice.ogg |title= ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ |description= ਆਈ ਰਾਈਟ, ਆਈ ਰੀਸਾਈਟ, 1971 ਤੋਂ &quot;ਤਨਹਾ ਚੰਦ&quot; ਦਾ 30-ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਮੂਨਾ।
}}
}}
}}

'''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 July 2020 |title=Homage — Meena Kumari |url=https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |access-date=26 October 2020 |website=Journal of Indian Cinema |language=en-GB |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028021036/https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (ਜਨਮ '''ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ'''; 1 ਅਗਸਤ 1933&lt;ref name=&quot;Room2010&quot;&gt;{{cite book |author=Adrian Room |title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&amp;pg=PA269 |access-date=22 April 2012 |date=26 July 2010 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-4373-4 |contribution=Meena Kumari |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012054005/https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&amp;pg=PA269 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  – 31 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ''ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਵੀਨ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ,&lt;ref name=&quot;Chinese Doll&quot;&gt;{{cite web |title=Meena Kumari birth {{as written|annive|rary [sic]}}: She is inspiration for all! |website=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |access-date=3 October 2018 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181703/http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cineplot.com 2017&quot;&gt;{{cite web |title=Meena Kumari – Interview (1952) |website=Cineplot.com |date=19 July 2017 |url=http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952/ |access-date=29 July 2017 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716081953/http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1939 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name= &quot;Khaleej&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |title=Remembering the Tragedy Queen Meena Kumari |last=Mohamed |first=Khalid |date=25 March 2016 |website=[[Khaleej Times]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=18 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018123244/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meena Kumari - Upperstall.com |url=https://upperstall.com/profile/luminary/meena-kumari/amp/ |access-date=2022-11-11 |website=upperstall.com}}&lt;/ref&gt; 33 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤੇ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ''ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ'' ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਪਰਿਣੀਤਾ'' ਲਈ ਦੂਜੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1955) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1963) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |title=Filmfare Awards (1963) |publisher=[[IMDb]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101023017/http://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ (1966) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਕਾਜਲ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।

==ਜੀਵਨ ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ, ਬਤੌਰ ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ, ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ''ਈਦ ਕਾ ਚਾਂਦ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਹੀ ਲੁਟੇਰੇ'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਦਾਇਤਕਾਰ [[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਇਰਾ, ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਰਿਨੀਤਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਿਨੀਤਾ ਵਿਚਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਤੇ ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਵਿਚਲੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

=== ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ===
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਟੈਗੋਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਦੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਧੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰਠ ਚਲੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਸ਼ਾਕਿਰ ਮੇਰੂਤੀ (1880-1956) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਤੀ ਸੀ।

==ਫਿਲਮਾਂ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ, ਜਵਾਬ, ਮੰਝਲੀ ਦੀਦੀ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਚੰਦਨ ਕਾ ਪਾਲਨਾ, ਬਹੂ ਬੇਗ਼ਮ, ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, ਕਾਜਲ, ਭੀਗੀ ਰਾਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ, ਚਿਤਰਲੇਖਾ, ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ, ਅਕੇਲੀ ਮਤ ਜਾਇਓ, ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਆਰਤੀ, ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰੀਤ ਪਰਾਈ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਚਾਰ ਰਾਹੇਂ, ਸਹਾਰਾ, ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਯਹੂਦੀ, ਸਵੇਰਾ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ, ਤਮਾਸ਼ਾ, ਪਰਿਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ 1954,1955, 1963 ਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

==ਮੌਤ==
ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]] ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 31 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/meena-kumari/|title=Meena Kumari|website=MANAS|language=en-US|access-date=2020-09-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
*[[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]]
*[[ਮਧੂਬਾਲਾ]]

==ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

==ਕਿਤਾਬਾਂ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ &quot;ਤਨਹਾ ਚਾਂਦ&quot; ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵੱਲੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਪਵਾਈ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]]

== ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

[[ਤਸਵੀਰ:Meena_Kumari_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ]]
ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ 1952 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ]]'' ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਸੁਪਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਰੋਏ ਸਨ ।&lt;ref name=&quot;Khaleej&quot;/&gt; ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਨੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ-ਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ &quot;ਮੀਨਾ-ਮੌਤ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ&quot; (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਮੀਨਾ) ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malik |first=Ektaa |date=6 January 2019 |title='This place is not meant for people like you': When Nargis wrote on Meena Kumari's death |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919234050/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |archive-date=19 September 2020 |access-date=2 March 2021 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਵਿੱਚ, ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ  ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Cineplot&quot;&gt;{{Cite web |date=6 October 2012 |title=Nargis paying tribute to Meena Kumari (October 1973) |url=http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807064445/http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |archive-date=7 August 2018 |access-date=7 August 2018 |website=Cineplot}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 1979 ਵਿੱਚ ''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ) ਸਵਰਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ''ਸ਼ਾਇਰਾ'' (ਬਦਲਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ '''ਸਾਹਿਰਾ''&lt;nowiki/&gt;' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਪੋਏਟੇੱਸ) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਸ ਸੁਖ ਦੇਵ ਨੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਂਤਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ|ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 500 ਪੈਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sify 2011&quot;&gt;{{Cite web |date=14 February 2011 |title=India Post releases stamps on six legendary actresses |url=http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818112424/http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=14 August 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Walk_of_the_Stars_Meena_Kumari.jpg|thumb|ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ (ਅੰ. ) ]]
[[File:Google_tribute_to_Meena_Kumari_via_special_doodle.jpg|thumb|ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]]
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰਾ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਬੈਂਡਸਟੈਂਡ ਪ੍ਰੋਮੇਨੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|title=Mumbai Gets Its Own Walk of Fame|last=Thirani|first=Neha|date=26 March 2012|work=The New York Times|access-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402184620/http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|archive-date=2 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ''ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ'', [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ [[ਜਵਾਹਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ]] ਦੇ ਰੰਗਯਾਨ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TOI 2018&quot;&gt;{{Cite web |date=13 May 2018 |title=When Meena Kumari comes alive on Jaipur stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708192033/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |archive-date=8 July 2018 |access-date=13 May 2018 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 1 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਗੂਗਲ ਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 85 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Meena Kumari on Google Doodle&quot;&gt;{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari, Tragedy Queen, remembered by Google Doodle on 85th birth anniversary |url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064447/https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |archive-date=1 August 2018 |access-date=1 August 2018 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਗੂਗਲ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ &quot;ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਕਸਰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=&quot;Meena Kumari's Google Doodle&quot;&gt;{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari's 85th Birthday |url=https://doodles.google/doodle/meena-kumaris-85th-birthday/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803060139/https://www.google.com/doodles/meena-kumaris-85th-birthday |archive-date=3 August 2018 |access-date=3 August 2018}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ &quot;ਸਿਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ&quot;, ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜੋ ਜੇ. ਐਚ. ਠੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharmi Adhikary |date=8 February 2023 |title=Romancing the icons of Hindi cinema's golden years |url=https://www.indiatoday.in/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810234730/https://www.indiatoday.in/amp/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-date=10 August 2023 |access-date=21 February 2023 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|title=Timeless souvenirs of Indian celluloid to be auctioned online from November 23 to 25|last=Soma Basu|date=19 November 2023|work=The Hindu|access-date=28 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306234730/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|archive-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt; ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ 91 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਪੰਕਜ ਭਾਰਗਵ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨਾਵਰਣ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Meena Kumari sculpture&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/pankaj-bhargava-made-a-unique-statue-of-actress-meena-kumari-133412811.html|title=एक्ट्रेस मीनाकुमारी की पंकज भार्गव ने बनाई अनोखी मूर्ति:चार महीने में बनकर हुई तैयार, सीआरसी केमिकल से साकार किया गया यह मूर्तिशल्प|date=1 August 2024|work=Dainik Bhaskar|access-date=2 August 2024}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>cpgeb52kzm99wgle3nzjxzl1ig70nm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838257</id>
      <parentid>838256</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27244" sha1="aiz9vyxlitmnpmbxzwu79603j9sndvd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ
| image              = Meena Kumariji.jpg
| image_size = 250px
| caption            = ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ {{c.|1957}}
| birth_name         = ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ
| birth_date         = {{birth date|df=y|1933|08|01}}
| birth_place        = [[ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date         = {{death date and age|df=y|1972|03|31|1933|08|01}}
| death_place        = [[ਬੰਬੇ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| burial_place       = ਰਹਿਮਤਾਬਾਦ ਕਬਰਸਤਾਨ, [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation         =  {{flatlist|
* ਅਭਿਨੇਤਰੀ
* ਕਵੀ
* ਗਾਇਕ
* ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ}}
| years active        = 1939–1972
| works              = 
| other_names        = ਟ੍ਰੈਜਡੀ ਕਵੀਨ, ਮੰਜੂ, ਮੀਨਾਜੀ, ਚੀਨੀ ਡੌਲ,&lt;br&gt;ਫਿਮੇਲ ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸਿੰਡਰੇਲਾ
| signature          = Meena Kumari Autograph.jpg
| spouse             = {{married|[[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]]|1952|1964|reason={{abbr|ਅ.|ਅਲੱਗ ਹੋਏ}}}} 
| relatives          = 
| awards             = 
| module             = {{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --&gt;
| embed               = yes
| background          = solo_singer
| genre               = {{hlist|ਫ਼ਿਲਮੀ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]}}
| associated_acts     = {{hlist|[[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]]|[[ਜ਼ੋਹਰਾਬਾਈ ਅੰਬੇਵਾਲੀ]]|[[ਮੰਨਾ ਡੇ]]|[[ਸੁਮਨ ਕਲਿਆਣਪੁਰ]]|ਏ. ਆਰ ਓਝਾ}}
|module      = {{Infobox writer
|embed       = yes
|pseudonym   = ਨਾਜ਼
}}
| module2            = {{Listen |embed= yes |filename= Meena Kumari Voice.ogg |title= ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ |description= ਆਈ ਰਾਈਟ, ਆਈ ਰੀਸਾਈਟ, 1971 ਤੋਂ &quot;ਤਨਹਾ ਚੰਦ&quot; ਦਾ 30-ਸਕਿੰਟ ਦਾ ਨਮੂਨਾ।
}}
}}
}}

'''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 July 2020 |title=Homage — Meena Kumari |url=https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |access-date=26 October 2020 |website=Journal of Indian Cinema |language=en-GB |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028021036/https://filmcriticscircle.com/journal/meena-kumari/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (ਜਨਮ '''ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ'''; 1 ਅਗਸਤ 1933&lt;ref name=&quot;Room2010&quot;&gt;{{cite book |author=Adrian Room |title=Dictionary of Pseudonyms: 13,000 Assumed Names and Their Origins |page=269 |url=https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&amp;pg=PA269 |access-date=22 April 2012 |date=26 July 2010 |publisher=McFarland |isbn=978-0-7864-4373-4 |contribution=Meena Kumari |archive-date=12 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201012054005/https://books.google.com/books?id=eSIhzKnNUf4C&amp;pg=PA269 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;  – 31 ਮਾਰਚ 1972) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ''ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਵੀਨ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ,&lt;ref name=&quot;Chinese Doll&quot;&gt;{{cite web |title=Meena Kumari birth {{as written|annive|rary [sic]}}: She is inspiration for all! |website=Free Press Journal |url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |access-date=3 October 2018 |archive-date=3 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003181703/http://www.freepressjournal.in/entertainment/meena-kumari-birth-anniverary-she-is-inspiration-for-all/1113632 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cineplot.com 2017&quot;&gt;{{cite web |title=Meena Kumari – Interview (1952) |website=Cineplot.com |date=19 July 2017 |url=http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952/ |access-date=29 July 2017 |archive-date=16 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716081953/http://cineplot.com/meena-kumari-interview-1952 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1939 ਅਤੇ 1972 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name= &quot;Khaleej&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |title=Remembering the Tragedy Queen Meena Kumari |last=Mohamed |first=Khalid |date=25 March 2016 |website=[[Khaleej Times]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=18 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018123244/https://www.khaleejtimes.com/wknd/bollywood/remembering-the-tragedy-queen-meena-kumari |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meena Kumari - Upperstall.com |url=https://upperstall.com/profile/luminary/meena-kumari/ |access-date=2022-11-11 |website=upperstall.com}}&lt;/ref&gt; 33 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤੋਂ ਬਾਲਗ ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 90 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਤ 38 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਸਿਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤੇ। ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ''ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ'' ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ''ਪਰਿਣੀਤਾ'' ਲਈ ਦੂਜੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1955) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ 10ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (1963) ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੋਂ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |title=Filmfare Awards (1963) |publisher=[[IMDb]] |access-date=12 October 2020 |archive-date=1 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101023017/http://www.imdb.com/event/ev0000245/1963 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 13ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ (1966) ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਕਾਜਲ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਖਰੀ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਬੀ ਔਰ ਗੁਲਾਮ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਵਰਗਾ ਹੈ।

==ਜੀਵਨ ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਅਗਸਤ 1933 ਨੂੰ, ਬਤੌਰ ਮਾਹਜਬੀਨ ਬਾਨੋ, ਪਿਤਾ ਅਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਮਾਂ ਇਕਬਾਲ ਬੇਗਮ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੰਬੇ (ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ [[ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੁੰਨੀ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਉਰਦੂ]] ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ''ਈਦ ਕਾ ਚਾਂਦ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਅਤੇ ''ਸ਼ਾਹੀ ਲੁਟੇਰੇ'' ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਿਨੀ ਨਾਂ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਦਾਇਤਕਾਰ [[ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾਇਰਾ, ਦੋ ਬੀਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਰਿਨੀਤਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਟ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਰਿਨੀਤਾ ਵਿਚਲੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਸਤਾਈ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਤੇ ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਕਮਾਲ ਅਮਰੋਹੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਵਿਚਲੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

=== ਟੈਗੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ===
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ, ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਟੈਗੋਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਦੂਰ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੀ ਧੀ ਜਾਂ ਵਿਧਵਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੇਰਠ ਚਲੀ ਗਈ, ਇੱਕ ਨਰਸ ਬਣ ਗਈ, ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਸ਼ਾਕਿਰ ਮੇਰੂਤੀ (1880-1956) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਵਤੀ ਸੀ।

==ਫਿਲਮਾਂ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਲੋਹਾ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਹੀ ਮੰਨਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਪਾਕੀਜ਼ਾ, ਦੁਸ਼ਮਨ, ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ, ਜਵਾਬ, ਮੰਝਲੀ ਦੀਦੀ, ਨੂਰ ਜਹਾਂ, ਚੰਦਨ ਕਾ ਪਾਲਨਾ, ਬਹੂ ਬੇਗ਼ਮ, ਫੂਲ ਔਰ ਪੱਥਰ, ਕਾਜਲ, ਭੀਗੀ ਰਾਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਬੇਨਜ਼ੀਰ, ਚਿਤਰਲੇਖਾ, ਦਿਲ ਏਕ ਮੰਦਿਰ, ਅਕੇਲੀ ਮਤ ਜਾਇਓ, ਕਿਨਾਰੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਆਰਤੀ, ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਾਗਰ, ਕੋਹਿਨੂਰ, ਦਿਲ ਅਪਨਾ ਪ੍ਰੀਤ ਪਰਾਈ, ਚਾਰ ਦਿਨ ਚਾਰ ਰਾਹੇਂ, ਸਹਾਰਾ, ਫਰਿਸ਼ਤਾ, ਯਹੂਦੀ, ਸਵੇਰਾ, ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ, ਤਮਾਸ਼ਾ, ਪਰਿਨੀਤਾ ਅਤੇ ਸਨਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ 1954,1955, 1963 ਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਫੇਅਰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸਠ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

==ਮੌਤ==
ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜਿਗਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]] ਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਹੋਣ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ 31 ਮਾਰਚ 1972 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ ਨਾਮ ਹੇਠ ਲਿਖਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://southasia.ucla.edu/culture/cinema/stars/meena-kumari/|title=Meena Kumari|website=MANAS|language=en-US|access-date=2020-09-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਛਪੀਆਂ।

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
*[[ਪਾਕੀਜ਼ਾ]]
*[[ਮਧੂਬਾਲਾ]]

==ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਬੰਧ ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦੀ ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ,ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਇਸਾਈ ਉਰਦੂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇਮ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ।

==ਕਿਤਾਬਾਂ==
ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ &quot;ਤਨਹਾ ਚਾਂਦ&quot; ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਵੱਲੋਂ 1972 ਵਿੱਚ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ  ਦੇ ਬਾਅਦ ਛਪਵਾਈ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]]

== ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

[[ਤਸਵੀਰ:Meena_Kumari_2011_stamp_of_India.jpg|thumb|ਭਾਰਤ ਦੀ 2011 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ 'ਤੇ ਕੁਮਾਰੀ]]
ਜਿਸ ਦਿਨ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਉਸ ਦੀ 1952 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ]]'' ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਸੁਪਰ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਰੋਏ ਸਨ ।&lt;ref name=&quot;Khaleej&quot;/&gt; ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋਡ਼੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ]] ਨੇ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ-ਸ਼ਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ &quot;ਮੀਨਾ-ਮੌਤ ਮੁਬਾਰਕ ਹੋ&quot; (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਤੁਹਾਡੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਵਧਾਈਆਂ ਮੀਨਾ) ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Malik |first=Ektaa |date=6 January 2019 |title='This place is not meant for people like you': When Nargis wrote on Meena Kumari's death |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919234050/https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/in-their-words-5523472/ |archive-date=19 September 2020 |access-date=2 March 2021 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਵਿੱਚ, ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ  ਇਸ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Cineplot&quot;&gt;{{Cite web |date=6 October 2012 |title=Nargis paying tribute to Meena Kumari (October 1973) |url=http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807064445/http://cineplot.com/nargis-paying-tribute-to-meena-kumari-october-1973/ |archive-date=7 August 2018 |access-date=7 August 2018 |website=Cineplot}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 1979 ਵਿੱਚ ''ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਕੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ) ਸਵਰਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਲਮੀ ਹਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ''ਸ਼ਾਇਰਾ'' (ਬਦਲਵੇਂ ਸਿਰਲੇਖ '''ਸਾਹਿਰਾ''&lt;nowiki/&gt;' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ ਪੋਏਟੇੱਸ) ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਐਸ ਸੁਖ ਦੇਵ ਨੇ [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ|ਗੁਲਜਾਰ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਂਤਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। 13 ਫਰਵਰੀ 2011 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਡਾਕ|ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ 500 ਪੈਸੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sify 2011&quot;&gt;{{Cite web |date=14 February 2011 |title=India Post releases stamps on six legendary actresses |url=http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818112424/http://www.sify.com/finance/india-post-releases-stamps-on-six-legendary-actresses-news-default-lcosEhdagahsi.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=14 August 2016 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Walk_of_the_Stars_Meena_Kumari.jpg|thumb|ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਜ਼ ਵਿਖੇ ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦਾ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ (ਅੰ. ) ]]
[[File:Google_tribute_to_Meena_Kumari_via_special_doodle.jpg|thumb|ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ]]
ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਫਿਲਮ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਂਦਰਾ, [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਬੈਂਡਸਟੈਂਡ ਪ੍ਰੋਮੇਨੇਡ ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਆਟੋਗ੍ਰਾਫ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਵਾਕ ਆਫ਼ ਦ ਸਟਾਰਸ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ 2014 ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|title=Mumbai Gets Its Own Walk of Fame|last=Thirani|first=Neha|date=26 March 2012|work=The New York Times|access-date=5 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120402184620/http://india.blogs.nytimes.com/2012/03/26/mumbai-gets-its-own-walk-of-fame/|archive-date=2 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਮਈ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ''ਅਜੀਬ ਦਸਤਾਨ ਹੈ ਯੇ'', [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ [[ਜਵਾਹਰ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ]] ਦੇ ਰੰਗਯਾਨ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;TOI 2018&quot;&gt;{{Cite web |date=13 May 2018 |title=When Meena Kumari comes alive on Jaipur stage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708192033/https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/when-meena-kumari-comes-alive-on-jaipur-stage/videoshow/64146665.cms |archive-date=8 July 2018 |access-date=13 May 2018 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; 1 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ, ਸਰਚ ਇੰਜਨ ਗੂਗਲ ਨੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ 85 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Meena Kumari on Google Doodle&quot;&gt;{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari, Tragedy Queen, remembered by Google Doodle on 85th birth anniversary |url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801064447/https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/meena-kumari-tragedy-queen-actress-birth-anniversary-google-doodle-hindi-cinema-5285347/ |archive-date=1 August 2018 |access-date=1 August 2018 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਗੂਗਲ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀਃ &quot;ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ, ਅਕਸਰ ਰੋਮਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ, ਉਸ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਲਾਂ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਲਈ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਬੋਲੇ ਬਿਨਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=&quot;Meena Kumari's Google Doodle&quot;&gt;{{Cite web |date=1 August 2018 |title=Meena Kumari's 85th Birthday |url=https://doodles.google/doodle/meena-kumaris-85th-birthday/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180803060139/https://www.google.com/doodles/meena-kumaris-85th-birthday |archive-date=3 August 2018 |access-date=3 August 2018}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ, ਕਿਰਨ ਨਾਦਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ &quot;ਸਿਤਾਰੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ&quot;, ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਨ ਜੋ ਜੇ. ਐਚ. ਠੱਕਰ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharmi Adhikary |date=8 February 2023 |title=Romancing the icons of Hindi cinema's golden years |url=https://www.indiatoday.in/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810234730/https://www.indiatoday.in/amp/movies/standpoint/story/romancing-the-icons-of-hindi-cinemas-golden-years-2332038-2023-02-08 |archive-date=10 August 2023 |access-date=21 February 2023 |website=India Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|title=Timeless souvenirs of Indian celluloid to be auctioned online from November 23 to 25|last=Soma Basu|date=19 November 2023|work=The Hindu|access-date=28 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240306234730/https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/indian-celluloid-souvenirs-to-be-auctioned-on-nov-23/article67537622.ece|archive-date=6 March 2024}}&lt;/ref&gt; ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ ਦੀ 91 ਵੀਂ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਪੰਕਜ ਭਾਰਗਵ ਨੇ [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨਾਵਰਣ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Meena Kumari sculpture&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/jaipur/news/pankaj-bhargava-made-a-unique-statue-of-actress-meena-kumari-133412811.html|title=एक्ट्रेस मीनाकुमारी की पंकज भार्गव ने बनाई अनोखी मूर्ति:चार महीने में बनकर हुई तैयार, सीआरसी केमिकल से साकार किया गया यह मूर्तिशल्प|date=1 August 2024|work=Dainik Bhaskar|access-date=2 August 2024}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>aiz9vyxlitmnpmbxzwu79603j9sndvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18220</id>
    <revision>
      <id>838218</id>
      <parentid>838046</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139565" sha1="aty2ygy2p4kt8ditt6uqjayr0lw7tl3" xml:space="preserve">{{Infobox Indian political party
|party_name = '''ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ''' &lt;br&gt; भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
|logo =[[File:Indian National Congress hand logo.svg|150px]]
|colorcode = {{Indian National Congress/meta/color}}
|chairman = [[ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ]]
|vice-chairman = 
|ppchairman = 
|ppvice-chairman = 
|loksabha_leader =[[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] (ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ) 
|rajyasabha_leader = [[ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ]]&lt;!--br /&gt;(ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ)--&gt;
|foundation = {{Start date and years ago|df=yes|1885|12|28}}
|headquarters = 24, [[ਅਕਬਰ ਰੋਡ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]]
|publication = ''ਕਾਂਗਰਸ ਸੰਦੇਸ਼''
|students = [[ਕੌਮੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ]]
|youth = [[ਭਾਰਤੀ ਯੁਵਾ ਕਾਂਗਰਸ]]
|women = [[ਮਹਿਲਾ ਕਾਂਗਰਸ]]
|labour = [[ਭਾਰਤੀ ਕੌਮੀ ਟ੍ਰੈਡ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ]]
|ideology = [[ਲੁਭਾਊ]] &lt;br/&gt; [[ਲਿਬਰਲ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ]] &lt;br /&gt; [[ਸੋਸ਼ਲ ਲੋਕਤੰਤਰ]]&lt;br&gt; [[ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਸਮਾਜਵਾਦ]] &lt;br&gt; [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦ]]'' &lt;br&gt;'' ਅੰਦਰੂਨੀ ਧੜੇ: '' &lt;br&gt; {{•}} [[ਸੋਸ਼ਲ ਲਿਬਰਲ]] &lt;br /&gt; {{•}} [[ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ]] {{•}} [[ਕੇਂਦਰਕ]] 
|international = 
|colours = ਕੇਸਰ ਚਿੱਟਾ ਹਰਾ
|position = [[Centre]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.elections.in/political-parties-in-india/indian-national-congress.html|title=Indian National Congress – about INC, history, symbol, leaders and more|publisher=Elections.in|date=7 February 2014|accessdate=3 May 2014|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224234512/http://www.elections.in/political-parties-in-india/indian-national-congress.html%20|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|eci = ਕੌਮੀ ਪਾਰਟੀ&lt;ref&gt;{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols main Notification Dated 18.01.2013|url=http://eci.nic.in/eci_main/ElectoralLaws/OrdersNotifications/ElecSym19012013_eng.pdf|publisher=Election Commission of India|accessdate=9 May 2013|location=India|year=2013}}&lt;/ref&gt;
|alliance = [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਇਨਕਲੂਸਿਵ ਅਲਾਇੰਸ]] (INDIA)
[[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ]] (ਯੂ ਪੀ UPA)
|loksabha_seats = 
|rajyasabha_seats = 
|symbol = [[File:Hand INC.svg|150px]]
|website = {{URL|http://www.inc.in/}}
|abbreviation=ਕਾਂਗਰਸ|founder=[[ਐਲਨ ਔਕਟਾਵੀਅਨ ਹਿਊਮ|ਏ.ਓ. ਹਿਊਮ]]&lt;br /&gt;[[ਵੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਨਰਜੀ|ਡਬਲਯੂ.ਸੀ. ਬੋਨਰਜੀ]]&lt;br /&gt;[[ਸੁਰੇਂਦਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ|ਐਸ.ਐਨ. ਬੈਨਰਜੀ]] &lt;br /&gt;[[ਮੋਨੋਮੋਹਨ ਘੋਸ਼]]&lt;br /&gt;[[ਵਿਲੀਅਮ ਵੈਡਰਬਰਨ]]&lt;br /&gt;[[ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ]]&lt;br /&gt;[[ਬਦਰੂਦੀਨ ਤਾਇਬਜੀ]]&lt;br /&gt;[[ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ]]&lt;br /&gt;[[ਦਿਨਸ਼ਾਵ ਐਡੁਲਜੀ ਵਾਚਾ|ਦਿਨਸ਼ਾਵ ਵਾਚਾ]]&lt;br /&gt;[[ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਰਾਨਾਡੇ|ਮਹਾਦੇਵ ਰਾਨਾਡੇ]]}}

'''ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ''' (INC), ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ। 28 ਦਸੰਬਰ 1885 ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ, ਇਹ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਆਧੁਨਿਕ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1920 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਕਾਂਗਰਸ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Rastogi&quot;&gt;{{cite book| title=The nature and dynamics of factional conflict| url=https://archive.org/details/naturedynamicsof0000rast| publisher=Macmillan Co. of India| author=Rastogi, P.N.| year=1975| p.=69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ParlDebates&quot;&gt;{{cite conference| url=http://books.google.co.in/books?id=VzM3AAAAIAAJ| title=Parliamentary Debates| publisher=Council of States Secretariat| year=1976| p.=111| Vol.=98| Issue=1–9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CongBibliog&quot;&gt;{{cite book| title=Indian National Congress: A Select Bibliography| publisher=U.D.H. Publishing House| author=Gavit, Manikrao Hodlya; Chand, Attar| year=1989| pages=451}}&lt;/ref&gt;

ਕਾਂਗਰਸ ਇੱਕ &quot;ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ&quot; ਪਾਰਟੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇਜਲਾਸ 1885 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਡਬਲਯੂ.ਸੀ. ਬੋਨਰਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਇੱਕ ਕੈਚ-ਆਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਪਾਰਟੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਗਲੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਰਿਹਾ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ, ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
[[File:Indian National Congress Flag.svg|thumb|ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਝੰਡਾ]]
[[File:1931 Flag of India.svg|thumb|ਇਹ ਝੰਡਾ 1931 ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ|ਪ੍ਰੋਵਿਜ਼ਨਲ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਆਫ ਫ੍ਰੀ ਇੰਡੀਆ]] ਵੱਲੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ]]
[[File:Marche sel.jpg|thumb|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨਮਕ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨਾਲ]]

[[ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1885 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ 72 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]] ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ]], [[ਸੁਰੇਂਦ੍ਰਨਾਥ ਬੈਨਰਜੀ]], [[ਬਦਰੁੱਦੀਨ ਤਿਆਬਜੀ]], [[ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਮਹੇਤਾ]], [[ਡਬਲਯੂ. ਸੀ. ਬੈਨਰਜੀ]], [[ਐਸ. ਰਾਮਸਵਾਮੀ ਮੁਦਾਲੀਅਰ]],&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=rzWKAAAAMAAJ&amp;q=Rao+Bahadur+Savalai+Mudaliar  |title=The Encyclopaedia of Indian National Congress: 1885–1890, The founding fathers  | author=A. Moin Zaidi  |year=1976 |page=609 |language=en }}&lt;/ref&gt; [[ਐਸ. ਸੁਬਰਮਣਿਆ ਆਈਅਰ]], ਅਤੇ [[ਰੋਮੇਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੱਤ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ [[ਐਲਨ ਆਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ]], ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸਰਵੈਂਟ ਸੀ, ਵੀ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।
===ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ (1885–1905)===
{{More citations needed|date=December 2024}}[[File:A O Hume.jpg|right|150px|thumb|ਐਲਨ ਆਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ]]

ਰਿਟਾਇਰਡ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ]] (ICS) ਅਧਿਕਾਰੀ [[ਐਲਨ ਆਕਟੇਵੀਅਨ ਹਿਊਮ]] ਨੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। [[1857 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਬਗਾਵਤ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ|ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਤੋਂ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਮਰਾਜ]] ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਭਾਰਤ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਣ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਚੁਨੌਤੀ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਜਾਂ [[ਹੇਜਮਨੀ]] ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਪਰਸਤੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਆਧਾਰਿਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਐਂਗਲੋ-ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਵਰਗ ਰਾਹੀਂ ਸਨ।{{citation needed| date=April 2014}}

ਹਿਊਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਯਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। 1883 ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, 
&lt;blockquote&gt;ਹਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਹੱਕਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ, ਨਿੱਜੀ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥੀ ਲਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਧ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਪੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਆਪਣੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਸਤ, ਗਲਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਦੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਭਲੇ ਲਈ ਉੱਚੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬੇਅਸਰ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਖਤਮ ਹਨ[,] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pattabhi1935&quot;&gt;{{Citation | title=The History of the Indian National Congress | author=B. Pattabhi Sitaramayya | year=1935 | publisher=Working Committee of the Congress | url=https://archive.org/details/TheHistoryOfTheIndianNationalCongress |page=12}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

ਮਈ 1885 ਵਿੱਚ, ਹਿਊਮ ਨੇ [[viceroy#British India|ਵਾਇਸਰਾਏ]] ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇੱਕ &quot;ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਅਨ&quot; ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਮਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। ਹਿਊਮ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ 12 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ &quot;An Appeal from the People of India to the Electors of Great Britain and Ireland&quot; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵੋਟਰਾਂ ਨੂੰ [[1885 United Kingdom general election|1885 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਨਰਲ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹਾਨਭੂਤੀ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਕਰਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;riddick2006&quot;&gt;{{Citation | title=The History of British India: a chronology | author=John F. Riddick | year=2006 | publisher=Greenwood Publishing Group | isbn=0-313-32280-5 | url=https://books.google.com/books?id=Es6x4u_g19UC}}&lt;/ref&gt;{{Page needed|date=April 2014}} ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਅਪੀਲ ਅਸਫਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕਈ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸਨੂੰ &quot;ਇੱਕ ਕਰੜਾ ਝਟਕਾ, ਪਰ ਇਹ ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਆਪ ਲੜਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ&quot; ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;yasin1996&quot;&gt;{{Citation | title=Emergence of nationalism, Congress, and separatism | author=Madhvi Yasin | year=1996 | publisher=Raj Publications | isbn=81-86208-05-4 | url=https://books.google.com/books?id=NiJuAAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;{{Page needed|date=April 2014}}

28 ਦਸੰਬਰ 1885 ਨੂੰ, ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬੰਬੇ ਦੇ ਗੋਕੁਲਦਾਸ ਤੇਜਪਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 72 ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਹਿਊਮ ਨੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਦਾ ਪਦ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ [[Womesh Chunder Bonnerjee]] ਕਲਕੱਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;riddick2006&quot; /&gt;{{Page needed|date=April 2014}}
ਹਿਊਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰ ਦੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮੈਂਬਰ (ਦੋਵੇਂ ਸਕਾਟਲੈਂਡੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਵੀ ਸਥਾਪਕ ਸਮੂਹ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, [[ਵਿਲੀਅਮ ਵੇਡਰਬਰਨ]] ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਰ) [[ਸਰ ਜਾਨ ਜਾਰਡਿਨ, ਪਹਿਲਾ ਬੈਰੋਨੈਟ|ਜਾਨ ਜਾਰਡਿਨ]]। ਹੋਰ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਬੇ]] ਅਤੇ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਜ਼]] ਤੋਂ ਹਿੰਦੂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;riddick2006&quot; /&gt;{{Page needed|date=April 2016}} {{clarify|date=November 2018|reason=So, who were the &quot;Hindu&quot; members?  The names of the Brits are important, but not the Indians?  Whole thing seems written from very British POV, seems a bit backwards.}}

'''1885–1905 ਦੌਰਾਨ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ'''

1885 ਤੋਂ 1905 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ, ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਲਾਨਾ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਨਿਮਰ ਮੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪਾਸ ਕੀਤਿਆਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕਾਰਜਕ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

* ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ: ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਲੂਸ ਕੱਢਣ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ।
* ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ: ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਉਪਾਇਆ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਹਤ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬੈਂਕ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਭੇਦਭਾਵਪੂਰਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।
* ਸੰਵਿਧਾਨਕ: ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਨਿਮਰ ਮੰਗਾਂ ਇਹ ਸਨ: ਵਿਧਾਨਕ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇ; ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀਆਂ ਉਪਰੋਕਤ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ।
* ਆਰਥਿਕ: ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਰਥਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀਕਰਨ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਲਈ ਲੂਣ ਕਰ (salt tax) ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਵੀ ਕੀਤੀ।
====ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀ====

ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
* ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰੀਸੈਟ ਕਰਨਾ
* ਧਨ ਸਿਰਜਣਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ
* ਅਮੀਰ, ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਸਮਾਨਤਾ ਘਟਾਉਣਾ
* ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਵਾਧੇ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ

====ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ====
[[ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, [[ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ]] ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਸਨ। [[ਰੇਜਾਊਲ ਕਰੀਮ ਲਸਕਰ]], ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ]] ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ [[ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਕ ਹਨ, ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, &quot;ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। 1885 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉੱਪਰੀ ਬਰਮਾ ਦੇ ਵਿਲੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Laskar|first1=Rejaul Karim|title=India's Foreign Policy: An Introduction|date=2013|publisher=Paragon International Publishers|location=New Delhi|isbn=978-93-83154-06-7|page=5}}&lt;/ref&gt;

====ਮੁਸਲਿਮ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ====
ਕਈ ਮੁਸਲਿਮ ਕਮਿਊਨਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਵਿਦ [[ਸਈਦ ਅਹਿਮਦ ਖਾਨ]], ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁਮਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-Z9ODwAAQBAJ&amp;pg=PT94|title=Discovery of Prehistory Ancient India: Krishna &amp; Radha|first=Dr Jagat K.|last=Motwani|year=2018|publisher=iUniverse|isbn=9781532037900|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; [[ਹਿੰਦੂ]] ਕਮਿਊਨਟੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦਾ ਸਮਰਥਕ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal|url=http://www.jstor.org/stable/20078547|title=On the Origins of the Indian National Congress: A Case Study of Cross-Cultural Synthesis|author=Hanes, W. Travis|year=1993|journal=Journal of World History|volume=4|issue=1|pages=69–98|jstor=20078547}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਗਰੀਬੀ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੱਖਪਾਤੀ ਅਣਦੇਖੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਲੀਟ, ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਧਨਾਢ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;/&gt;
====ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਦਾ ਉਭਾਰ====
[[File:1st INC1885.jpg|right|300px|thumb|ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ, ਬੰਬੇ, 28–31, ਦਸੰਬਰ, 1885]]

ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ, ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਦੇਣ ਅਤੇ ਵੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਭਰੀ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਸਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

ਇਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀਕਰਣ [[ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ]] ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਨੌਰੋਜੀ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜੀ ਅਤੇ ਜਿੱਤੀ ਵੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਰਕੁਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ]] ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਮਿਲਿਆ, ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਭਾਰਤੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੋਚ ਕਿੱਥੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-52829458|title=The Grand Old Man of India who became Britain's first Asian MP|publisher=BBC News|date=4 July 2020}}&lt;/ref&gt;

[[ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] ਉਹਨਾਂ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''[[ਸਵਰਾਜ]]'' ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ। ਤਿਲਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਔਪਨਿਵੇਸ਼ਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਕੜਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਲਈ ਅਭਿਵਕਤੀ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਜਾਂ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਨਾਰਾਜ਼ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਸਵਰਾਜ'' ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਇਕੱਲਾ ਹੱਲ ਮੰਨਿਆ: ਹਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਾਏਗਾ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਉਭਰਦੇ ਹੋਏ ਜਨਨੇਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ]], [[ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼]], [[ਵੀ. ਓ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਪਿੱਲੈ]] ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਇਹੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਰਾਜ—ਮਦਰਾਸ, ਬੰਬੇ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ—ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=p2qFYxtq3GYC&amp;pg=PA55|title=Freedom Fighters of India (in Four Volumes)|first=M. G.|last=Agrawal|date=2008|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788182054684|via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

ਮੋਡਰੇਟ ਨੇਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਖਲੇ]], [[ਫਿਰੋਜ਼ਸ਼ਾਹ ਮਹੇਤਾ]], ਅਤੇ ਦਾਦਾਭਾਈ ਨੌਰੋਜੀ, ਨੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਤਿਲਕ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 1906 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;The moderates, led by [[Gopal Krishna Gokhale]], [[Pherozeshah Mehta]], and Dadabhai Naoroji, held firm to calls for negotiations and political dialogue. Gokhale criticized Tilak for encouraging acts of violence and disorder. The Congress of 1906 did not have public membership, and thus Tilak and his supporters were forced to leave the party.&lt;/ref&gt;

ਤਿਲਕ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਰੁਕ ਗਈਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਭਰੋਸਾ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ]] ਬਣਾਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਉਚਿਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt;

===ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ: ਰੂਹ ਲਈ ਲੜਾਈ===
[[File:Annie Besant.png|thumbnail|right|ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਯੂਰਪੀ ਸਨ।]]

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੂੰ [[ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਦੇਸ਼-ਪੱਧਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧਣ ਲੱਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/indian-soldiers-world-war-one-germany-british-army-1026848-2017-07-28|title=World War I: Role of Indian Army in Britain's victory over Germany|date=28 July 2017|website=India Today}}&lt;/ref&gt;

ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਕਾਂਗਰਸ 1916 ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ [[ਲਖਨਊ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ ਦੇ ਯਤਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://scroll.in/article/968926/the-tilak-jinnah-pact-embodied-communal-harmony-that-is-much-needed-in-modern-day-india|title=The Tilak-Jinnah pact embodied communal harmony that is much needed in modern-day India|first=Sudheendra|last=Kulkarni|work=Scroll.in}}&lt;/ref&gt; ਤਿਲਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ, ਨੌਜਵਾਨ [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ]] ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, [[ਹੋਮ ਰੂਲ ਮੂਵਮੈਂਟ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ''ਹੋਮ ਰੂਲ'' — ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ — ਦੀ ਮੰਗ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੋ ਕਿ ''ਸਵਰਾਜ'' ਦਾ ਪੂਰਵਰੂਪ ਸੀ। ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹੋਮ ਰੂਲ ਲੀਗ ਸਮਰਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਡੋਮੀਨੀਅਨ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਨੇ, ਇਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸੀ। [[ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ]] ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕੀ ਭੇਦਭਾਵਪੂਰਣ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਸਫਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1915 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ, ਇਸਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲ ਸਕੇ, ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ [[ਨਾਗਰਿਕ ਅਣਆਗਿਆਕਾਰੀ]] ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਘੜਿਆ, ''[[ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ]]''।&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.deccanherald.com/opinion/the-making-of-gandhi-in-south-africa-and-after-852712.html|title=The making of Gandhi in South Africa and after|date=23 June 2020|work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;
====ਚੰਪਰਣ ਅਤੇ ਖੇਡਾ====
{{main|ਚੰਪਰਣ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ|ਖੇਡਾ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹ}}
ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਨੇ ਚੰਪਰਣ ਅਤੇ ਖੇਡਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜਿੱਤ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/gandhi-fought-the-british-with-weapons-of-truth-non-violence/article29577336.ece|title=Gandhi fought the British with weapons of truth, non-violence|newspaper=The Hindu|date=2 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਉਸ ਆੰਦੋਲਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ; ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਰੂਹ ਲਈ ਲੜਾਈ====
ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰਗ ਗਾਂਧੀ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਸੀ। [[ਬਿਪਿਨ ਚੰਦਰ ਪਾਲ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿੰਨਾਹ]], [[ਐਨੀ ਬੇਸੈਂਟ]], [[ਬਾਲ ਗੰਗਾਧਰ ਤਿਲਕ]] ਸਭ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਣਆਗਿਆਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite book | last=Singh | first=M.K. | title=Encyclopaedia of Indian War of Independence, 1857–1947: Birth of Indian National Congress : establishment of Indian National Congress | publisher=Anmol Publications| year=2009 | isbn=978-81-261-3745-9 | url=https://books.google.com/books?id=IlYwAQAAIAAJ}}&lt;/ref&gt;

1918, 1919 ਅਤੇ 1920 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੀ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਈਆਂ, ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਭਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt; 1919 ਦੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਤਲੇਆਮ]] ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਦੰਗਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤੀ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਸਪਸ਼ਟ ਅਤੇ ਉਗਰ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Prakash|first=Gyan|date=2019-04-13|title=Opinion {{!}} The Massacre That Led to the End of the British Empire|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/04/13/opinion/1919-amrtisar-british-empire-india.html|access-date=2021-08-24|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; ਮੋਹਨਦਾਸ ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਰੂਹ ਲਈ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;auto2&quot;/&gt;

ਲੋਕਮਾਨਯ ਤਿਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ''ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਤਾ'' ਕਿਹਾ ਸੀ, 1920 ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਖਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=i7yKAAAAMAAJ&amp;q=Lokmanya+Tilak,+whom+Gandhi+had+called+The+Father+of+Modern+India+died+in+1920,+and+Gopal+Krishna+Gokhale+had+died+four+years+earlier.|title = Indian Political Parties|year = 1984|publisher = Meenakshi Prakashan}}&lt;/ref&gt; [[ਮੋਤੀਲਾਲ ਨੇਹਰੂ]], [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ]] ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੱਕੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਤਿਲਕ ਅਤੇ ਗੋਖਲੇ ਵਾਂਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਸੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

===ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਯੁੱਗ===
[[File:Mahadev Desai and Gandhi 2 1939.jpg|right|thumb|210px|ਮੋਹਨਦਾਸ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।]]ਗਾਂਧੀਜੀ ਨੇ 1919 ਤੋਂ 1948 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਯੁੱਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ [[ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]] 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਸੀ।

ਗਾਂਧੀ 1915 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ 1923 ਵਿੱਚ ਇੰਡਿਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।


===ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਸੰਗਠਨ===
ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਚੰਪਰਣ ਅਤੇ ਖੇਡਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਉਭਰੀ, ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸਨ [[ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ]], [[ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ]], [[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]], [[ਨਰਹਾਰੀ ਪਰੀਖ]], [[ਮਹਾਦੇਵ ਦੇਸਾਈ]] — ਨਾਲ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੀਖੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ — [[ਚਿੱਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]], [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]], [[ਐਸ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅੰਗਾਰ|ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅੰਗਾਰ]]।{{citation needed|date=October 2015}}

ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਐਲੀਟ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:{{citation needed|date=October 2015}}
* ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਫੀਸ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਇਕਾਈਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ — ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀਆਂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ — ਜੋ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ। PCCs ''[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]]'' ਲਈ ਉਭਰੀਆਂ — ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਰਾਜ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੋ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ।
* ਜਾਤੀ, ਨਸਲ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਭੇਦਭਾਵ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ — ਸਰਵ-ਭਾਰਤੀ ਏਕਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
* ਮਾਤਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ — ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''[[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]]'', ਜਿਸਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]]'' ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।
* ਹਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰ ਚੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰੇ ਜਾਣਗੇ, ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵੰਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਆਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਅਭਿਆਸ ਦਿੱਤਾ।
* ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਮੈਂਬਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਰਜੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਕਾਸ====
1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਐਮ. ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਿਤ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਹੇਠਾਂ [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਬਿਹਾਰ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ]] ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ:{{citation needed|date=October 2015}}
* [[ਅਛੂਤਪਣ]] ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਿਤ ਭੇਦਭਾਵ
* ਸ਼ਰਾਬਖੋਰੀ
* ਗੰਦਗੀ ਵਾਲੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫਾਈ ਦੀ ਘਾਟ
* ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਾ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਘਾਟ
* [[ਪੁਰਦਾ ਪ੍ਰਥਾ]] ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦਬਾਅ
* ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ
* ਗਰੀਬੀ, [[ਖਾਦੀ]] ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ [[ਕੁੱਟੀਰ ਉਦਯੋਗ]] ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ

ਐਮ. ਕੇ. ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਇਸ ਗਹਿਰੇ ਕੰਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੇ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਵਜੋਂ ਮਹਾਤਮਾ, ਅਰਥਾਤ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਕਿਹਾ ਗਿਆ।

===ਸੱਤਾ ਵੱਲ ਉਤਥਾਨ (1937–1942)===
{{More citations needed|date=December 2024}}[[File:Katni1.jpg|left|thumb|350px| [[ਕਟਨੀ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਇਮਾਰਤ ਜੋ [[ਸਵਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਨੇਹਰੂ]], [[ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ ]]

[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਐਕਟ 1935]] ਦੇ ਤਹਿਤ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੱਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ [[ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਾਂਤੀ ਚੋਣਾਂ, 1937|1937 ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਂਤੀ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚੋਣਾਂ ਹੋਈਆਂ ਉਹਨਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਇਸਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਰਚਨਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੜੀ। ਧਿਆਨ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਕਮਾਤਰ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਸ਼ਾਸਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵੱਲ ਵੀ ਮੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਲਿਨਲਿਥਗੋ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੁਣੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ [[ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੁੱਧਰਤ ਪੱਖ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀਆਂ ਮੰਤਰਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।{{citation needed|date=October 2015}}

[[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੇ ਕਟਰ ਸਮਰਥਕ, ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਕ੍ਰਾਂਤੀ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, 1938 ਵਿੱਚ ਬੋਸ ਦੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਹੇਰਾਰਕੀ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ====
ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ, ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ਫਾਰ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਅਤੇ ਅਨੁਯਾਈ ਵੀ ਸਨ। ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਕੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਤਾਕਤ ਅਣਵਿਵਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1939 ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬੋਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1938 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੋਸ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। 1939 ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਤਭੇਦ ਉਭਰੇ ਕਿ ਕੀ ਬੋਸ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੋਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੂਜਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਭੋਗ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਬੋਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਤਭੇਦ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ ਕਿ ਅਹਿੰਸਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ ਬਣਾਈ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ।{{citation needed|date=October 2015}}

ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਥਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤੀ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਜਾਂ, ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ [[ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ਫਾਰ ਖਾਨ]] ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਇਸਲਾਮੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ, ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਈ. ਡਬਲਿਊ. ਆਰਯਨਾਯਕਮ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਵਿਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਪੱਧਤੀ ਮਿਸਰ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। (ਵੇਖੋ Reginald Reynolds, Beware of Africans)। ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਕੁਝ ਯੂਰਪੀ ਸ਼ਿਕਸ਼ਾਵਿਦਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸਨ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਬੇਸਿਕ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸਕੇ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਦਾ ਮਾਡਲ ਖਾਸ ਸਥਾਨਕ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਾਡਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ।{{citation needed|date=October 2015}}

===ਅੰਤਿਮ ਲੜਾਈਆਂ===
&lt;!-- Image with unknown copyright status removed: [[File:QUITIN7.JPG|left|thumb|Quit India procession at Bangalore]] --&gt;

ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੱਲ ਆਖਰੀ ਕਦਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ====
{{See also|ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਆੰਦੋਲਨ}}

[[ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]], ਜੋ ਕਿ [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੁੱਧ ਪ੍ਰਯਾਸਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ 1942 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੌਜ ਮੁਕੱਦਮੇ====
[[ਆਈਐਨਏ ਮੁਕੱਦਮੇ]] 1946 ਦੌਰਾਨ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ [[ਆਈਐਨਏ ਰੱਖਿਆ ਕਮੇਟੀ]] ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਟੀਮ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਕੀਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭੂਲਾਭਾਈ ਦੇਸਾਈ]], [[ਆਸਫ ਅਲੀ]], ਅਤੇ [[ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। Quit India Bill 8 ਅਗਸਤ 1942 ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਰਾਇਲ ਇੰਡਿਅਨ ਨੇਵੀ ਬਗਾਵਤ====
ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਮਲਾਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਰਾਇਲ ਇੰਡਿਅਨ ਨੇਵੀ ਬਗਾਵਤ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਬਗਾਵਤ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੋੜ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਮਰਥਨ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ====
{{Main|ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ}}
ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ [[ਖਾਨ ਅਬਦੁਲ ਗਫ਼ਫਾਰ ਖਾਨ]], [[ਸੈਫੁੱਦੀਨ ਕਿਚਲੂ]], [[ਡਾ. ਖਾਨ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ ਉਹ ਕਾਂਗਰਸੀ ਨੇਤਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਸਨ ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। [[ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ]], ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਨੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ|ਵੰਡ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ]], ਪਰ ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ; ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{citation needed|date=October 2015}}

===1947–1952: ਤਬਦੀਲੀ===
&lt;!-- Unsourced image removed: [[File:Sardar Vallabhbhai Patel.jpg|framepx100|Right|thumb|Sardar Vallabhbhai Patel was the Deputy Prime Minister of India]] --&gt;
&lt;!-- Unsourced image removed: [[File:Nehru firstspeech.jpg|thumb|250px|Jawaharlal Nehru making his first speech in Independent India]] --&gt;

====ਸੰਵਿਧਾਨ====
ਅਸੈਂਬਲੀ ਅਤੇ ਸੰਵਿਧਾਨੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਰਵੱਈਆ ਸਮਾਵੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜ ਦੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਨ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾਮੁਲਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

ਕਾਂਗਰਸ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੇ [[ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਡਕਰ]], ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇੱਕ ਕੜੇ ਆਲੋਚਕ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਮਸੌਦਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਅਧਿਆਕਸ਼ ਬਣਾਇਆ। [[ਸ਼ਿਆਮਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਖਰਜੀ]], ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ ਮਹਾਸਭਾ]] ਨੇਤਾ, ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shyama Prasad Mukherjee, the barrister who founded Bharatiya Janta Party |url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/remembering-shyama-prasad-mukherjee-the-founder-of-bharatiya-jana-sangh-that-later-became-bharatiya-janta-party-1563356-2019-07-06 |access-date=2024-03-10 |website=India Today |date=6 July 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਕਾਂਗਰਸ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਵਾਅਦਿਆਂ 'ਤੇ ਡਟੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਅਛੂਤਪਣ ਅਤੇ ਜਾਤ, ਧਰਮ ਜਾਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ [[ਜ਼ਮੀੰਦਾਰ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀਆਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

====ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ====
1947 ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਧਿਆਕਸ਼ਤਾ [[ਜੀਵਤਰਾਮ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਰਿਸ਼ਠ ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਅਤੇ ਨੇਹਰੂ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਦੋਹਰੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਨੇ 1947, 1948 ਅਤੇ 1949 ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਕਸ਼ੀ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।{{citation needed|date=October 2015}}

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨੇਹਰੂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਗੁੱਟ ਅਤੇ ਪਟੇਲ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ 1950 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਨੇਹਰੂ ਨੇ [[ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾਸ ਟੰਡਨ]] ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲਾਬੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ]] ਪੁਨਰਜਾਗਰਣਵਾਦੀ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ &quot;ਸਮੱਸਿਆਪੂਰਨ&quot; ਵਿਚਾਰ ਸਨ। ਨੇਹਰੂ ਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੰਡਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਲਈ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਟੇਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਇਸਤਗੀ ਨਹੀਂ ਬਰਤੀ।{{citation needed|date=October 2015}}

ਪਟੇਲ ਦੇ ਅਪਰੋਕਸ਼ ਸਮਰਥਨ ਨਾਲ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਰਾਜ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਪਟੇਲ ਦੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੀ ਵੋਟ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ), ਟੰਡਨ ਨੇ ਕਠਿਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਨੇਹਰੂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਟੇਲ ਦੇ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ, ਨੇਹਰੂ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।{{citation needed|date=October 2015}}

ਹਾਲਾਂਕਿ, 1950 ਵਿੱਚ ਪਟੇਲ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਸਦਾ ਲਈ ਨੇਹਰੂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਝੁਕ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਪਲਾਨੀ, ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਟੰਡਨ ਹਾਸੀਏ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਚੋਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਹਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਈ। 1952 ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ, ਕਾਂਗਰਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ।{{citation needed|date=October 2015}}

=== ਨੇਹਰੂ ਯੁੱਗ (1952–1964) ===
{{see also|ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀਤਾ}}
[[File:Nehrucon.jpg|thumb|alt=See caption |[[ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ|ਨੇਹਰੂ]] [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ]] 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਲਗਭਗ 1950]]

1951 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1964 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ, [[ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ]] ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੇਤਾ ਰਹੇ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 1951–52, 1957 ਅਤੇ 1962 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=career&gt;{{cite web|title=Nehru Years in Indian Politics|url=http://www.sps.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0005/38480/WP16_Suranjan_Das.pdf|website=sps.ed.ac.uk|publisher=School of Social and Political Science, Edinburgh|access-date=23 June 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924105051/http://www.sps.ed.ac.uk/__data/assets/pdf_file/0005/38480/WP16_Suranjan_Das.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਨੇਹਰੂ ਨੇ [[ਆਯਾਤ ਬਦਲ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ]] 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਮਿਸ਼ਰਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ [[ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ]] ਅਤੇ [[ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ]] ਇਕੱਠੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;economic policy&quot;&gt;{{cite web|title=Economic Ideology of Jawaharlal Nehru|url=http://www.epw.in/system/files/pdf/1964_16/29-30-31/economic_ideology_of_jawaharlal_nehru.pdf|website=www.epw.in|publisher=Economic and Political Weekly|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਮੂਲ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=career /&gt; ਨੇਹਰੂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗਾਂ—ਸਟੀਲ, ਲੋਹਾ, ਕੋਇਲਾ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ—ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;economic policy&quot; /&gt; ਨੇਹਰੂ ਨੇ ਧਰਮਨਿਰਪੇਕਤਾ, [[ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਜੋ ਰਾਜ-ਚਲਿਤ ਉਦਯੋਗੀਕਰਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਜੁੜਿਆ ਅੰਦੋਲਨ|ਗੈਰ-ਜੁੜੀ]] ਅਤੇ ਗੈਰ-ਟਕਰਾਅ ਵਾਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref name=root&gt;{{cite news|title=History of Indian Economy Part II|url=http://www.dnaindia.com/analysis/column-why-jawaharlal-nehru-is-the-root-cause-of-indias-economic-troubles-1564479|access-date=23 June 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=DNA|date=11 July 2011}}&lt;/ref&gt; [[ਠੰਢਾ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਗੈਰ-ਜੁੜੇਪਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਨੇਹਰੂ ਨੂੰ [[ਪੂਰਬੀ ਬਲਾਕ|ਪੂਰਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬਲਾਕ]] ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਬੁਨਿਆਦ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।&lt;ref name=movement&gt;{{cite news|title=Nehru: Founding member of The non-aligned movement|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/574242.stm|website=news.bbc.co.uk|publisher=[[BBC|The British Broadcasting Corporation]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Non-Aligned&gt;{{cite web|title=History and Evolution of Non-Aligned Movement|url=http://mea.gov.in/in-focus-article.htm?20349/History+and+Evolution+of+NonAligned+Movement|website=mea.gov.in|publisher=Ministry of External Affairs, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਨੇਹਰੂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਜਾਣੀਆਂ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਯਤਨ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;Sahgal2010&quot;&gt;{{cite book|author=Nayantara Sahgal|title=Jawaharlal Nehru: Civilizing a Savage World|url={{Google books|KycnN-MlfY4C|page=PA58|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08357-2|page=58}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਜਾਨ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹਮਲਾ 1947 ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਰ ਵਿੱਚ [[ਨਾਰਥ-ਵੈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ (1901–2010)|ਨਾਰਥ-ਵੈਸਟ ਫਰੰਟੀਅਰ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜਾ ਹਮਲਾ 1955 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੁਰੀਧਾਰੀ ਰਿਕਸ਼ਾ ਚਾਲਕ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{cite book|author=Nayantara Sahgal|title=Jawaharlal Nehru: Civilizing a Savage World|url={{Google books|KycnN-MlfY4C|page=PA58|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date= 2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08357-2|page=60}}&lt;/ref&gt; ਤੀਜਾ ਯਤਨ [[ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਬੇ]] ਵਿੱਚ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=autogenerated2&gt;{{cite book|author=Nayantara Sahgal|title=Jawaharlal Nehru: Civilizing a Savage World|url={{Google books|KycnN-MlfY4C|page=PA58|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2010|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08357-2|page=61}}&lt;/ref&gt; ਚੌਥਾ 1961 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਪਟੜੀਆਂ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sahgal2010&quot; /&gt; ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਨੇਹਰੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੱਧ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਕਾਰਨ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਵੇ।&lt;ref name=&quot;Sahgal2010&quot; /&gt; [[ਕੇ. ਕਾਮਰਾਜ]] 1963 ਵਿੱਚ ਨੇਹਰੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref name=life&gt;{{cite web|title=K. Kamaraj – Life History|publisher=The Perun Thalaivar organization|url=http://www.perunthalaivar.org/english/life-history/|website=www.perunthalaivar.org|access-date=23 June 2014|archive-date=5 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140705202836/http://www.perunthalaivar.org/english/life-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ [[ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ|ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ]] ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref name=Kingmakers&gt;{{cite web|title=The Syndicate: Kingmakers of India |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2003/fjul2003/f150720031.html|website=pib.nic.in|publisher=Press Information Bureau: [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਕਾਮਰਾਜ &quot;ਸਿੰਡੀਕੇਟ&quot; ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਜੇ ਪੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ। 1963 ਵਿੱਚ 1962 ਦੇ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਘਟ ਗਈ। ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵੰਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਾਮਰਾਜ ਨੇ ਨੇਹਰੂ ਨੂੰ [[ਕਾਮਰਾਜ ਯੋਜਨਾ]] ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਨੇ ਛੇ ਕਾਂਗਰਸ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ (ਉਸ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਛੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਬਿਨੇਟ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਕੰਮ ਲਈ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।{{sfn|Mahendra Prasad Singh|1981|p=46}}&lt;ref name=&quot;Jeyaraman2013&quot;&gt;{{cite book|author=Bala Jeyaraman|title=Kamaraj: The Life and Times of K. Kamaraj|url={{Google books|BqWeAwAAQBAJ|page=PT55|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2013 |publisher=Rupa Publications |isbn=978-81-291-3227-7|pages=55–56}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gehlot1991&quot;&gt;{{cite book|author=N. S. Gehlot|title=The Congress Party in India: Policies, Culture, Performance|url={{Google books|06HLD2_3Qj4C|page=PA177|plainurl=yes}} |year=1991|publisher=Deep &amp; Deep Publications|isbn=978-81-7100-306-8|page=180}}&lt;/ref&gt;
[[File:Congress Party old symbol.png|thumb|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਚੋਣ ਚਿੰਨ੍ਹ (1952–1969)]]

1964 ਵਿੱਚ, ਨੇਹਰੂ ਦੀ ਮੌਤ [[ਏਓਰਟਿਕ ਡਿਸੈਕਸ਼ਨ]] ਕਾਰਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇ।&lt;ref name=death&gt;{{cite news|title=The death of Nehru|work=The Guardian|publisher=The Guardian archive|date=28 May 2013 |url=https://www.theguardian.com/theguardian/2013/may/28/death-of-nehru-archive-1964|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nehru death&quot;&gt;{{cite web|title=Jawaharlal Nehru (1889–1964) |url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/nehru_jawaharlal.shtml|website=bbc.co.uk|publisher=[[BBC|The British Broadcasting Corporation]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nehru dies&quot;&gt;{{cite news|title=1964: Light goes out in India as Nehru dies|publisher=[[BBC|The British Broadcasting Corporation]] |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/27/newsid_3690000/3690019.stm |website=news.bbc.co.uk|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਨੇਹਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਗੁਲਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਨੰਦਾ]] ਨੂੰ 27 ਮਈ 1964 ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸੰਸਦੀ ਨੇਤਾ ਚੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਜੋ ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Interim PM&quot;&gt;{{cite web |title=Shri Gulzari Lal Nanda |url=https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-gulzari-lal-nanda-2/ |publisher=PMO India |access-date=24 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਨੇਹਰੂ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਹੋਈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੂੰ ਅਗਲਾ ਸੰਸਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਉੱਤੇ [[ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਦੀ ਜਿੱਤ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ &quot;ਕਿੰਗਮੇਕਰ&quot; ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।{{sfn|Mahendra Prasad Singh|1981|p=42}}
=== ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਯੁੱਗ (1964–1966) ===

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਨੇਹਰੂ ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ|ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ]] ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ; [[ਟੀ. ਟੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮਾਚਾਰੀ]] ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ [[ਯਸ਼ਵੰਤਰਾ ਚਵਾਣ]] ਵੀ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;PradhanGodbole1999&quot;&gt;{{cite book|author1=R. D. Pradhan|author2=Madhav Godbole|title=Debacle to Revival: Y. B. Chavan as Defence Minister, 1962–65|url={{Google books|9vDvpB_sqB0C|page=PA15|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=1999|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-1477-5|page=17}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ [[ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ [[ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲੇ ਮੰਤਰੀ]] ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Affairs2008&quot;&gt;{{cite book|author=Arvind Panagariya Professor of Economics and Jagdish Bhagwati Professor of Indian Political Economy Columbia University School of International &amp; Public Affairs|title=India: The Emerging Giant: The Emerging Giant|url={{Google books|6eO1-yP7o4MC|page=PA27|keywords=|text=|plainurl=yes}}|date=2008|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-804299-0|page=27}}&lt;/ref&gt; [[ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ|ਸ਼ਾਸਤਰੀ]] ਨੇ [[ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ]], ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨੇਹਰੂ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਨੂੰ [[ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ]] ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=ministry&gt;{{cite web|title=History and Politics of India|url=https://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Indira.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19991112105947/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Indira.html|url-status=dead|archive-date=12 November 1999|website=socialsciences.ucla.edu|publisher=UCLA Division of Social Sciences|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਗੁਲਜ਼ਾਰੀਲਾਲ ਨੰਦਾ [[ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;home affairs&quot;&gt;{{cite web|title=Biography of Gulzarilal Nanda |url=http://pmindia.gov.in/pm_gulzari.html |website=pmindia.gov.in|publisher=Prime Minister's Office |access-date=23 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120828142039/http://pmindia.gov.in/pm_gulzari.html |archive-date=28 August 2012 }}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਨੇਹਰੂ ਦੀ [[ਗੈਰ-ਜੁੜਿਆ ਅੰਦੋਲਨ|ਗੈਰ-ਜੁੜੇਪਣ]] ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ,&lt;ref name=&quot;NarayanShastri2006&quot;&gt;{{cite book|author1=Narayan Agrawal Narayan|author2=Lal Bahadur Shastri|author3=Vivek Misra|author4=Subha Ravi|title=Lal Bahadur Shastri, Churn of Conscience|url={{Google books|Lwoae1jbcc0C|page=PA100|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=2006|publisher=Eternal Gandhi|isbn=978-81-231-0193-4|page=88}}&lt;/ref&gt; ਪਰ [[ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਏ। 1962 ਦੇ [[ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਫੌਜੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਸ਼ਸਤ੍ਰ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਬਜਟ ਵਧਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਾਈਟ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ—ਦੁੱਧ ਦੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਹਿੰਮ, ਜਿਸ ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਡੇਅਰੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਬੋਰਡ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=Revolution&gt;{{cite web|title=The White Revolution: A beginning|url=http://www.unicef.org/india/media_2643.htm|website=unicef.org|publisher=[[UNICEF]]|access-date=23 June 2014|archive-date=19 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085943/http://www.unicef.org/india/media_2643.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1965 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਰੋਧੀ-ਹਿੰਦੀ ਆੰਦੋਲਨ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;Dasgupta1970&quot;&gt;{{cite book|author=Jyotirindra Dasgupta|title=Language Conflict and National Development: Group Politics and National Language Policy in India|url={{Google books|qGACL5YJRjEC|page=PA237|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=1970|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-01590-6|page=237}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=conflict&gt;{{cite journal|title=The Madras anti-Hindi agitation|journal=Pacific Affairs|volume=39|issue=1/2|pages=19–36|publisher=Digital library of academic journals|jstor=2755179|last1=Forrester|first1=Duncan B.|year=1966|doi=10.2307/2755179}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਾਸਤਰੀ 1965 ਦੇ [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੀਰੋ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref name=war&gt;{{cite web|title=The Indo-Pakistan war of 1965|url=http://indiannavy.nic.in/book/1965-indo-pakistan-war|website=indiannavy.nic.in|publisher=[[ਭਾਰਤੀ ਨੌਸੈਨਾ]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਨਾਰਾ, &quot;[[ਜੈ ਜਵਾਨ ਜੈ ਕਿਸਾਨ]]&quot; (&quot;ਸੈਨਿਕ ਨੂੰ ਸਲਾਮ, ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਸਲਾਮ&quot;), ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=slogan&gt;{{cite news|title=Life of Lal Bahadur Shastri|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/life-of-lal-bahadur-shastri-to-be-captured-on-celluloid-113032600267_1.html|access-date=23 June 2014|work=[[Business Standard]]|agency=Ananda Bazar Patrika (ABP) Group|publisher=[[ABP Group|Ananda Publishers]]|date=26 March 2013}}&lt;/ref&gt; 11 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ, [[ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਘੋਸ਼ਣਾ]] 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ; ਪਰ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅਜੇ ਵੀ ਰਹੱਸਮਈ ਹਨ।&lt;ref name=controversy&gt;{{cite web|title=Controversial death of Shastri|url=http://www.wikileaks-forum.com/india/68/dead-silence-on-the-killers-and-contract-killers-of-lal-bahadur-shastri/8620/|website=wikileaks-forum.com|publisher=Wikileaks Forum|access-date=23 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140501224743/http://www.wikileaks-forum.com/india/68/dead-silence-on-the-killers-and-contract-killers-of-lal-bahadur-shastri/8620/|archive-date=1 May 2014|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;diminutive leader&quot;&gt;{{cite web|title=Lal Bahadur Shastri's death in Tashkent|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/thereporters/soutikbiswas/2009/08/was_mr_shastri_murdered.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20140817235300/http://www.bbc.co.uk/blogs/legacy/thereporters/soutikbiswas/2009/08/was_mr_shastri_murdered.html|url-status=dead|archive-date=17 August 2014|website=bbc.com|publisher=BBC|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Shashtri&gt;{{cite web|title=Lal Bahadur Shastri |url=https://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Shastri.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20000422080114/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Shastri.html|url-status=dead|archive-date=22 April 2000|website=socialsciences.ucla.edu/|publisher=UCLA Division of Social Science|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ [[ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੂੰ [[ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ]] ਦੇ ਉੱਤੇ ਨੇਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ, [[ਕੇ. ਕਾਮਰਾਜ]] ਨੇ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਉੱਚ ਨੇਤ੍ਰਿਤਵ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਟੁੱਟੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਉੜੀਸਾ ਜਨਾ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਬੰਗਲਾ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਉਤਕਲ ਕਾਂਗਰਸ]], ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦਲ]]।

=== ਇੰਦਿਰਾ ਯੁੱਗ (1966–1984) ===
[[File:Indira and Nixon.JPG|thumb|upright|left|[[ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]] ਨਾਲ, 1971]]
1967 ਵਿੱਚ, [[1967 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। 1969 ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ—ਉਸਨੇ ਖਾਲੀ ਪਏ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਨੀਲਮ ਸੰਜੀਵਾ ਰੈੱਡੀ]] ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਤੰਤਰ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਵੀ. ਵੀ. ਗਿਰੀ]] ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ{{sfn|Mahendra Prasad Singh|1981|pp=65–80}}&lt;ref&gt;Hardgrave, R. L., 1970. &quot;The Congress in India: Crisis and Split&quot;. ''Asian Survey'', 10(3), pp. 256–262.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ 14 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਐਸ. ਨਿਜਲਿੰਗੱਪਾ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨਹੀਣਤਾ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=socialism&gt;{{cite news |title=March to socialism under Prime Minister Indira Gandhi|work=[[The Economic Times]]|agency=Bennett, Coleman &amp; Co. Ltd|publisher=[[The Times Group]]|date=24 August 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=expelled&gt;{{cite news|title=1969: S. Nijalingappa expelled Indira Gandhi from the Party|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20070702-1969-congress-splits-748296-2007-07-01|access-date=25 June 2014|work=[[India Today]]|publisher=Aroon Purie|date=2 July 2007}}&lt;/ref&gt; ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਜਵਾਬੀ ਕਦਮ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ INC ਧੜਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ (R) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।{{efn|The &quot;R&quot; stood for Requisition or Ruling}} ਮੂਲ ਪਾਰਟੀ ਫਿਰ [[ਕਾਂਗਰਸ (ਓ)|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਓ)]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।{{efn|The &quot;O&quot; stands for organisation/Old Congress.}} ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਨੇਤਾ ਕਾਮਰਾਜ, ਮੋਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ, ਨਿਜਲਿੰਗੱਪਾ ਅਤੇ [[ਐਸ. ਕੇ. ਪਾਟਿਲ]] ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਐਜੰਡੇ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{cite book|last=Sanghvi|first=Vijay |title=The Congress, Indira to Sonia Gandh|year=2006|publisher=Kalpaz Publications|location=New Delhi |isbn=978-81-7835-340-1|page=77|url=https://books.google.com/books?id=npdqD_TXucQC&amp;q=%22indira+gandhi%22+cow++calf+symbol&amp;pg=PA77}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਿਭਾਜਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ [[ਸੰਯੁਕਤ ਵਿਧਾਇਕ ਦਲ]] ਦੇ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਇਕਜੁੱਟ ਵਿਰੋਧ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=npdqD_TXucQC&amp;q=%22indira+gandhi%22+cow++calf+symbol&amp;pg=PA77|title=The Congress, Indira to Sonia Gandhi |first=Vijay|last=Sanghvi|date=2006|publisher=Gyan Publishing House|isbn=9788178353401|via=Google Books}}&lt;/ref&gt; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਸਮਰਥਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਐਜੰਡਾ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=book /&gt; ਉਸਦਾ ਧੜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ (R) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਂਗਰਸ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਜਦਕਿ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ (ਸੰਗਠਨ)|ਮੂਲ ਪਾਰਟੀ]] ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 65 ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Rosser&quot;&gt;{{Cite book|publisher = MIT Press| pages = 468–470| url={{Google books|y3Mr6TgalqMC|page=PA470|plainurl=yes}} |isbn=978-0-262-18234-8| last1=Rosser| first1=J. Barkley| last2=Rosser| first2=Marina V.| title=Comparative Economics in Transforming the World Economy| year=2004}}&lt;/ref&gt; ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ 705 ਵਿੱਚੋਂ 446 ਮੈਂਬਰ ਇੰਦਿਰਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਿਆ ਕਿ ਇੰਦਿਰਾ ਦੀ ਕਾਂਗਰਸ ਹੀ ਅਸਲੀ ਕਾਂਗਰਸ (INC-R) ਹੈ। &quot;ਓਲਡ ਕਾਂਗਰਸ&quot; ਨੇ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਬੈਲਾਂ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰੱਖਿਆ ਜਦਕਿ ਇੰਦਿਰਾ ਦੇ ਧੜੇ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬੱਛੇ ਨਾਲ ਗਾਂ ਦਾ ਨਵਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
{{quote box|bgcolor=#CCDDFF|width=25%|align=right|quote=&quot;India might be an ancient country but was a young democracy and as such should remain vigilant against the domination of few over the social, economic or political systems. Banks should be publicly owned so that they catered to not just large industries and big businesses but also agriculturists, small industries and entrepreneurs. Furthermore, the private banks had been functioning erratically with hundreds of them failing and causing loss to the depositors who were given no guarantee against such loss.&quot;|source=—ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਿਆਨ।&lt;ref name=&quot;Quote&quot;&gt;{{cite news |last1=Menon |first1=Vandana |title='We simply don't have time': Read Indira Gandhi's letters defending bank nationalisation |url=https://theprint.in/politics/letters-indira-gandhi-defending-bank-nationalisation/17110/ |access-date=10 March 2022 |work=ThePrint |agency=Printline Media Pvt. Ltd |date=November 16, 2017}}&lt;/ref&gt;}}

1971 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੱਧ-ਅਵਧੀ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਾਂਗਰਸ (R) ਨੇ ਗਰੀਬੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ({{lang|hi|[[ਗਰੀਬੀ ਹਟਾਓ]]}}) ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਮੰਚ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;1971 result&quot;&gt;{{cite web|title=General Elections, India, 1971: Statistical report |url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf |website=eci.nic.in |publisher=[[ਭਾਰਤ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ]] |access-date=25 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718175452/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1971/Vol_I_LS71.pdf |archive-date=18 July 2014 }}&lt;/ref&gt; 1971 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਂਗਰਸ (R) ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਰਿਆਸਤੀ ਭੱਤਾ|ਪ੍ਰਿਵੀ ਪੁਰਸ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 14 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=nationalisation&gt;{{cite news|title=Economic Milestone: Nationalisation of Banks (1969)|url=http://forbesindia.com/article/independence-day-special/economic-milestone-nationalisation-of-banks-(1969)/38415/1|access-date=17 September 2015 |work=[[Forbes India]]|date=17 September 2015}}&lt;/ref&gt; 1969 ਵਿੱਚ ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਿਵੀ ਪੁਰਸ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਕ ਉਪਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੋਧ ਬਿੱਲ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਰਾਜਯ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦੀ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਬਹੁਮਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 1971 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਛੱਬੀਵੀਂ ਸੋਧ]] ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਵੀ ਪੁਰਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

1962 ਦੇ [[ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ]] ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਬਜਟ ਘਾਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਖਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਭੰਡਾਰ ਹੋ ਗਏ। 1962 ਦੇ ਛੋਟੇ ਯੁੱਧ ਨੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ]] ਵੱਲ ਮੋੜਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਯੋਜਨਾ (1961–1966) ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਈ। [[ਸੁਭਦਰਾ ਜੋਸ਼ੀ]], ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰ, ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸਰੋਤ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Bank Act&quot;&gt;{{cite web |title=The Defining Event |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/content/PDFs/90069.pdf |publisher=[[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] |access-date=10 March 2022}}&lt;/ref&gt; ਜੁਲਾਈ 1969 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਚੌਦਾਂ ਵੱਡੇ ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ChrzDwAAQBAJ&amp;pg=PA20 |title=Banking Awareness |date=2017 |publisher=Arihant Publications (India) Ltd. |page=20 |isbn=978-93-11124-66-7}}&lt;/ref&gt; 1971 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕੋਇਲਾ, ਸਟੀਲ, ਤਾਮਬਾ, ਰਿਫਾਇਨਿੰਗ, ਕਪਾਹ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਵੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Bank Act&quot; /&gt;
[[File:Congress Loksabha seats all time.png|thumb|alt= INC seasts in lower house of Indian parliament|ਕਾਂਗਰਸ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ]]

12 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ, [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ|ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਉੱਚ ਨਿਆਂਲਯ]] ਨੇ ਚੋਣੀ ਗੜਬੜੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਲਈ ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਅਵੈਧ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=emergency&gt;{{cite web|title=The Emergency, and Indian democracy|url=https://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Indira.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19991112105947/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Indira.html|url-status=dead|archive-date=12 November 1999|website=sscnet.ucla.edu|publisher=UCLA Division of Social Science|access-date=25 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਵਧ ਰਹੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਫਖਰੁੱਦੀਨ ਅਲੀ ਅਹਿਮਦ]] ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਭਾਗ ਗਿਆਰਾਂ|ਆਰਟਿਕਲ 352]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Emergency papers found |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/deep-focus/Emergency-papers-found/articleshow/20839450.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=6 June 2018 |date=30 June 2013}}&lt;/ref&gt; ਉੱਨੀ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਚੁਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ [[ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਅਪਕ ਦਮਨ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੇ ਦੁਰਪਯੋਗ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ghildiyal|first=Subodh |title=Cong blames Sanjay Gandhi for Emergency 'excesses'|date=29 December 2010|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Cong-blames-Sanjay-Gandhi-for-Emergency-excesses/articleshow/7181279.cms|access-date=30 January 2014 |url-status=live|archive-date=28 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110828145401/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-29/india/28661327_1_slum-clearance-sanjay-gandhi-sterilization|journal=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Express News Service|title=Emergency 'propagandist' who banned Kishore Kumar songs |url=http://archive.indianexpress.com/news/emergency-propagandist-who-banned-kishore-kumar-songs/1127804/ |access-date=17 January 2014|newspaper=Indian Express|date=11 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;The Life of Indira Gandhi&quot;&gt;{{cite journal |last=Dasgupta |first=Swapan |title=The Life of Indira Gandhi |date=July 1985 |volume=7 |issue=3 |journal=Third World Quarterly |department=Book Reviews |doi=10.1080/01436598508419863 |pages=731–778}}&lt;/ref&gt; 25 ਜੂਨ 1975 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ 21 ਮਾਰਚ 1977 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=proved&gt;{{cite news| author=Inder Malhotra|title=What Prime Minister Indira Gandhi's Emergency proved for India|date=23 June 2010 |url=http://www.rediff.com/news/column/inder-malhotra-on-35-years-after-the-emergency/20100623.htm |access-date=25 June 2014|work=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; ਸਾਰੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=union&gt;{{cite web|title=Indian general election, 1977|url=http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/INDIA_1977_E.PDF |website=ipu.org|publisher=Inter-Parliamentary Union|access-date=25 June 2014}}&lt;/ref&gt; [[1977 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ, ਜਨਤਾ ਗਠਜੋੜ ਨੇ 295 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ 153 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਗਾਂਧੀ ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਜਨਤਾ ਉਮੀਦਵਾਰ [[ਰਾਜ ਨਾਰਾਇਣ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ। 2 ਜਨਵਰੀ 1978 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਂਗਰਸ (I) ਕਿਹਾ ਗਿਆ—&quot;I&quot; ਦਾ ਮਤਲਬ ਇੰਦਿਰਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦਰਜਾ ਮਿਲ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Basu2016&quot;&gt;{{cite book|last1=Basu |first1=Manisha |title=The Rhetoric of Hindutva|year=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-14987-8 |pages=73– |url={{Google books|E7gtDQAAQBAJ |page=PA73|plainurl=yes}}}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ 1978 ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਸਦੀ ਸੀਟ ਜਿੱਤੀ। 1980 ਵਿੱਚ [[1980 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣ]] ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;1980 report&quot;&gt;{{cite web |title=Statistical report general elections, 1980 |website=eci.nic.in |publisher=[[ਭਾਰਤ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ]] |url=http://eci.nic.in/eci_main/statisticalreports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf |access-date=25 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718175926/http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf |archive-date=18 July 2014}}&lt;/ref&gt; ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ (I) ਨੂੰ 1984 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਅਸਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਮੰਨਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ &quot;I&quot; ਨਾਮ 1996 ਵਿੱਚ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Basu2016&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;1980 report&quot; /&gt;

ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਧੀ, ਜਿੱਥੇ [[ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਭਿੰਡਰਾਂਵਾਲੇ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮਰਥਕ ਸਿੱਖ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref name=operation&gt;{{cite news|title=Operation Blue Star 1984|url=http://www.dnaindia.com/india/report-7-things-you-need-to-know-about-operation-blue-star-1993952|access-date=25 June 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Dainik Bhaskar]]|publisher=Deepak Rathi|date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt; 1983 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਏ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।&lt;ref name=&quot;telegraph report&quot;&gt;{{cite news|title=1984: Operation Blue Star|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/10881115/Operation-Blue-Star-How-an-Indian-army-raid-on-the-Golden-Temple-ended-in-disaster.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/10881115/Operation-Blue-Star-How-an-Indian-army-raid-on-the-Golden-Temple-ended-in-disaster.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=25 June 2014|work=[[The Daily Telegraph (UK)|The Daily Telegraph]]|date=6 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਜੂਨ 1984 ਵਿੱਚ, ਕਈ ਅਸਫਲ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧੀ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਘਟਨਾ [[ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੂ ਸਟਾਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;blue star&quot;&gt;{{cite news|title=Operation Blue Star|url=http://www.thehindu.com/news/national/operation-blue-star-the-untold-story/article4798102.ece|access-date=25 June 2014|work=The Hindu|date=10 June 2013}}&lt;/ref&gt; 31 ਅਕਤੂਬਰ 1984 ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰਮਚਾਰੀ [[ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਕਾਤਲ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;telegraph report&quot; /&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[1984 ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ]] ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ।&lt;ref name=violence&gt;{{cite news|title=Violence follows Gandhi killing|url=https://www.bbc.co.uk/news|work=[[BBC News]]|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt;

===ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਰਾਓ ਯੁੱਗ (1984–1998)===
[[File:The Prime Minister Shri Rajiv Gandhi addressing the Special Session of the United nations on Disarmament, in New York in June, 1988 (1).jpg|thumb|right|alt=refer caption|[[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 1988 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨਿਰਸੱਤਰਤਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਵੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]

1984 ਵਿੱਚ, ਇੰਦਿਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਾਮਾਤਰ ਮੁਖੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;pm rajiv&quot;&gt;{{cite web|title=Prime Minister Rajiv Gandhi, complete profile |url=http://pmindia.gov.in/pm_rajiv.html |website=pmindia.gov.in|publisher=Prime Minister's Office |access-date=23 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120901121841/http://pmindia.gov.in/pm_rajiv.html |archive-date=1 September 2012 }}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 401 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;1984 election result&quot;&gt;{{cite web|title=India General or the 8th Lok Sabha Election Results – 1984|url=http://www.elections.in/parliamentary-constituencies/1984-election-results.html|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋਕ੍ਰੇਸੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਉਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ।&lt;ref name=tenure&gt;{{cite news|title=Resurgent India|url=http://www.dnaindia.com/india/report-hamid-ansari-launches-book-resurgent-india-glimpses-of-rajiv-gandhi-vision-of-india-1955270|access-date=23 June 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|date=22 January 2014}}&lt;/ref&gt; ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਯਤਨ ਉਲਟ ਪੈ ਗਏ। ਕਈ ਵਿੱਤੀ ਘੋਟਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=movements&gt;{{cite news|title=Rajiv Gandhi and the story of Indian modernization|url=http://www.livemint.com/Opinion/NYPeyCrc6NyfwmlxqjtumJ/Rajiv-Gandhi-and-the-story-of-Indian-modernization.html|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|date=19 May 2013 |type=Opinion |access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=consult&gt;{{cite web|title=Rajiv Gandhi, History and Politics|url=https://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Rajiv.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20000226203915/http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/History/Independent/Rajiv.html|url-status=dead|archive-date=26 February 2000|website=UCLA, Division of Social Sciences|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; [[ਬੋਫੋਰਸ ਘੋਟਾਲਾ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਛਵੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਪਰ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮਰਨੋਪਰਾਂਤ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3458319.stm |title=Rajiv Gandhi cleared over bribery |work=BBC News |date=4 February 2004 |access-date=7 March 2010}}&lt;/ref&gt; 21 ਮਈ 1991 ਨੂੰ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੁਆਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਏ ਗਏ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ [[ਤਾਮਿਲ ਟਾਈਗਰਜ਼]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।&lt;ref name=autogenerated1&gt;{{cite web|title=The assassination of Rajiv Gandhi|url=https://www.youtube.com/watch?v=CzdoMbYnb7w |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/CzdoMbYnb7w| archive-date=11 December 2021 |url-status=live|author=NDTV India|website = YouTube|access-date=21 June 2014|author-link = NDTV India | date=10 July 2013 }}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 1998 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਇਸ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ 26 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=kiled&gt;{{cite news|title=Rajiv Gandhi assassination case|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Rajiv-Gandhi-assassination-case-SC-stays-release-of-4-convicts-issues-notice-to-Tamil-Nadu-govt/articleshow/31089717.cms|access-date=21 June 2014|work=[[The Times of India]]|date=27 February 2014}}&lt;/ref&gt; ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਰਤਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਾਮਿਲ ਮਿਲਿਟੈਂਟ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ 1987 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ [[ਭਾਰਤ-ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਮਝੌਤਾ]] ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਤਾਮਿਲ ਗੁਰਿੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;RajuRaju2008&quot;&gt;{{cite book|author1=D. R. Kaarthikenyan, Radhavinod Raju|author2=Radhavinod Raju|title=Rajiv Gandhi Assassination|url={{Google books|7MqfCkBGdQ8C|page=|keywords=|text=|plainurl=yes}}|year=2008|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-81-207-3265-0|pages=89–91}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Murder&gt;{{cite news|title=SC refers Rajiv Gandhi killers' release case to Constitution Bench|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/rajiv-gandhi-assassination-case-supreme-court/|access-date=21 June 2014|work=[[The Indian Express]]|date=25 April 2014}}&lt;/ref&gt;
[[File:Visit of Narasimha Rao, Indian Minister for Foreign Affairs, to the CEC.jpg|thumb|ਨਰਸਿੰਹਾ ਰਾਓ ਦਾ CEC ਦੌਰਾ]]
ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ [[ਪੀ. ਵੀ. ਨਰਸਿੰਹਾ ਰਾਓ]] ਆਏ, ਜੋ ਜੂਨ 1991 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।&lt;ref name=rao&gt;{{cite web|title=PV Narasimha Rao Biography |url=http://pmindia.nic.in/pm_narasimha.html |website=Website of the Prime Minister of India |access-date=23 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121227115219/http://pmindia.nic.in/pm_narasimha.html |archive-date=27 December 2012 }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਧਾਰਕ ਸੀ। ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਲਪਸੰਖਿਆਕ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਰਾਓ ਨੇ ਖੁਦ 1991 ਵਿੱਚ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਲੜੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਨੰਦਿਆਲ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਨੰਦਿਆਲ]] ਤੋਂ ਉਪ-ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Rao AP Won&quot;&gt;{{cite news |last1=Lakshman |first1=Ganesh |title=Nandyal bypoll: It was P V Narasimha Rao's backyard when he ... |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amaravati/it-was-p-v-narasimha-raos-backyard-when-he-was-the-pm/articleshow/60168304.cms |access-date=10 March 2022 |work=[[The Times of India]]|agency=[[The Times Group]] |date=22 August 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਆਰਥਿਕ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Reforming&quot;&gt;[https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4120429.stm &quot;Narasimha Rao – a Reforming PM&quot;]. ''[[BBC News]]'' (23 December 2004). Retrieved 2 March 2007.&lt;/ref&gt; ਰਾਓ, ਜਿਸਨੇ [[ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਉਦਯੋਗ ਮੰਤਰਾਲਾ]] ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, [[ਲਾਇਸੈਂਸ ਰਾਜ]] ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DNAArticle&quot;&gt;Arvind Kumar, Arun Narendhranath (3 October 2001). [http://www.dnaindia.com/analysis/column_india-must-embrace-unfettered-free-enterprise_1594401 &quot;India must embrace unfettered free enterprise&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130312095826/http://www.dnaindia.com/analysis/column_india-must-embrace-unfettered-free-enterprise_1594401 |date=12 March 2013 }}. ''[[Daily News and Analysis]]''.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ &quot;ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071106123253/http://www.voanews.com/tibetan/archive/2004-12/a-2004-12-23-2-1.cfm &quot;PV Narasimha Rao Remembered as Father of Indian Economic Reforms&quot;]. ''[[VOA News]]'' (23 December 2004).&lt;/ref&gt;

ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਅਟਲ ਬਿਹਾਰੀ ਵਾਜਪੇਈ]] ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਓ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਓ ਨੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਦਿਆਂ ਲਾਇਸੈਂਸ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=reinvention&gt;{{cite news |title=PV Narasimha Rao reinvented India|url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/pv-narasimha-rao-reinvented-india-so-why-is-he-the-forgotten-man-1.455990/|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=19 May 2012 |location=Abu Dhabi|access-date=23 June 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਗਲੋਬਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[1991 ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ]] ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;DNAArticle&quot; /&gt; ਰਾਓ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚਤੁਰਾਈ ਲਈ ''[[ਚਾਣਕਯ]]'' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;frontline&quot;&gt;{{cite journal |url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20050114008013000.htm&amp;date=fl2201/&amp;prd=fline&amp; |title=Obituary: A scholar and a politician|author=V. Venkatesan |journal=Frontline |volume=22 |issue=1 |date=1–14 January 2005 |access-date=30 March 2010 |archive-url=https://archive.today/20140517195129/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20050114008013000.htm&amp;date=fl2201/&amp;prd=fline&amp; |archive-date=17 May 2014}}&lt;/ref&gt;

1996 ਤੱਕ, ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਛਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਸਿਰਫ਼ 140 ਸੀਟਾਂ 'ਤੇ ਆ ਗਈ। ਰਾਓ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੋਹਾਂ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=resign&gt;{{cite web|author=ABP News|title=Atal Bihari Vajpayee's 13-day govt.|date=December 2013 |url=https://www.youtube.com/watch?v=eQ4F8KNB3ao |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/eQ4F8KNB3ao| archive-date=11 December 2021 |url-status=live|publisher=YouTube|access-date=24 June 2014}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ [[ਸੀਤਾਰਾਮ ਕੇਸਰੀ]] ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੈਰ-[[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਨੇਤਾ ਸਨ।&lt;ref name=Kesari&gt;{{cite news|title=The Sitaram Kesri case|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-the-sitaram-kesri-case-how-dynasty-trumped-ethics-1564149|access-date=23 June 2014|work=[[Daily News and Analysis]]|date=10 July 2011}}&lt;/ref&gt; ਰਾਓ ਅਤੇ ਕੇਸਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;MitraEnskat2004&quot;&gt;{{cite book|author1=Subrata Kumar Mitra|author2=Mike Enskat|author3=Clemens Spiess|title=Political Parties in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=dObxI9xahSYC&amp;pg=PR7|year=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96832-8|pages=42–43}}&lt;/ref&gt;

=== ਆਈਐਨਸੀ (1998–ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ) ===
[[File:The President Dr. A.P.J Abdul Kalam authorizing the Prime Minister designate Dr. Manmohan Singh to form the next Government in New Delhi on May 19, 2004.jpg|thumb|250px|right|11ਵੇਂ [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ 19 ਮਈ 2004 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਗਲੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]

[[1998 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|1998 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ 141 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2145_98.htm|title=India Parliamentary Chamber: Lok Sabha|website=[[Inter-Parliamentary Union]]|access-date=4 March 2018}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯਤਾ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ, ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ [[ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ]], ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ, ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1998/01/31/another-gandhi-comes-to-congress-partys-aid/6dd58f02-b8d2-4a1e-b6ee-32e6f26cefcf/|title=Another Gandhi Comes to Congress Party's Aid |last=Cooper|first=Kenneth J.|date=31 January 1998|newspaper=The Washington Post}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite magazine |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19950131-sonia-gandhi-emerges-as-cynosure-of-all-eyes-could-play-pivotal-role-in-party-politics-808336-1995-01-31|title=Sonia Gandhi emerges as cynosure of all eyes, could play pivotal role in party politics|first1=M. |last1=Rahman|date=31 January 1995|magazine=India Today}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਇਤਾਲਵੀ ਮੂਲ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] (NCP) ਬਣਾਈ, ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ [[ਸ਼ਰਦ ਪਵਾਰ]] ਨੇ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/05/21/world/congress-party-expels-3-who-opposed-gandhi.html|title=Congress Party Expels 3 Who Opposed Gandhi|first=Celia W.|last=Dugger|newspaper=The New York Times |date=21 May 1999}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। 1999 ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕਤਾਂਤਰਿਕ ਗਠਜੋੜ (ਭਾਰਤ)|ਐਨਡੀਏ]] ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਈ ਗਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟ ਕੇ 114 ਸੀਟਾਂ ਰਹਿ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;negi&quot; /&gt; ਪਰ ਉਸਨੇ ਰਣਨੀਤਕ ਬਦਲਾਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

==== ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰਾਂ (2004–2014) ====
2004 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲਈ, ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ [[ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਮੁਨੇਤਰਾ ਕਜ਼ਗਮ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗਠਜੋੜ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.rediff.com/election/2004/may/14congress.htm|title=The mathematics of politics|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 March 2018|date=16 May 2004}}&lt;/ref&gt; ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਸੀ — ਨਾਅਰਾ ਸੀ {{lang|hi|ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਹੱਥ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਲ}}।

ਯੂਪੀਏ ਨੇ 222 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ। ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਠੁਕਰਾਇਆ ਅਤੇ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-india-election-gandhi/sonia-gandhi-keeps-congress-hopes-alive-in-india-polls-idUSTRE53D1XH20090414 |title=Sonia Gandhi keeps Congress hopes alive in India polls|last=Chandra|first=Rina|work=Reuters|date=14 April 2009}}&lt;/ref&gt;

ਯੂਪੀਏ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ:
* [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਗਾਰੰਟੀ ਐਕਟ]]
* [[ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ]]
* [[ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ]]

2009 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ 207 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ।

==== (2014–ਮੌਜੂਦਾ ਸਮਾਂ) ====
2014 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਹਾਰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕੇਵਲ 44 ਸੀਟਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।&lt;ref name=performance&gt;{{cite news|title=List of Congress winners|url=http://ibnlive.in.com/news/lok-sabha-election-results-list-of-congress-winners/472493-37-64.html|access-date=2026-04-30|archive-date=2014-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140519170158/http://ibnlive.in.com/news/lok-sabha-election-results-list-of-congress-winners/472493-37-64.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ।

2017 ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।&lt;ref name=&quot;Naqshbandi&quot; /&gt;

2019 ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੋਨੀਆ ਗਾਂਧੀ ਅੰਤਰਿਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੀ।&lt;ref name=&quot;2019 president&quot;&gt;{{cite news|url= https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/cwc-chooses-sonia-gandhi-as-interim-chief-of-congress/articleshow/70623767.cms}}&lt;/ref&gt;

[[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ [[ਗੌਰਵ ਗੋਗੋਈ]] ਉਪ ਨੇਤਾ ਹਨ।

2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਗੁਆਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਗੋਆ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]], [[ਮਣਿਪੁਰ]] ਆਦਿ।

[[File:Bharat_Jodo_Yatra.webp|thumb|[[ਭਾਰਤ ਜੋੜੋ ਯਾਤਰਾ]] — ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਨੇਤ੍ਰਿਤ ਇਕ ਯਾਤਰਾ]]
ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਜੋੜੋ ਯਾਤਰਾ]] ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

2022 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਨੇਤ੍ਰਿਤ ਚੋਣ ਵਿੱਚ [[ਮੱਲਿਕਾਰਜੁਨ ਖੜਗੇ]] ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ 24 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣੇ।

2023 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕਈ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [[ਇੰਡਿਆ ਗਠਜੋੜ]] ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ]], [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਤਾ ਦਲ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ)]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

==ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; cellpadding=&quot;5&quot;
|+
! style=&quot;widਵੀਂ:25%;&quot;| ਸਾਲ
! style=&quot;widਵੀਂ:15%;&quot;| ਆਮ ਚੋਣਾਂ
! style=&quot;widਵੀਂ:15%;&quot;| ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ
! style=&quot;widਵੀਂ:15%;&quot;| ਸੀਟ ਪਰਿਵਰਤਨ
! style=&quot;widਵੀਂ:15%;&quot;| ਵੋਟਾਂ ਦੀ % 
! style=&quot;widਵੀਂ:15%;&quot;| ਵੋਟ ਫਰਕ 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951|1951]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1951|ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 364
|| 
|| 44.99%
|| 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1957|1957]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1957|ਦੂਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 371
|| {{ਵਾਧਾ}}7
|| 47.78%
|| {{ਵਾਧਾ}} 2.79%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1962|1962]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1962|ਤੀਜੀ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 361
|| {{ਕਮੀ}}10
|| 44.72% 
|| {{ਕਮੀ}} 3.06%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1967|1967]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1967|ਚੌਥੀ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 283
|| {{ਕਮੀ}}78
|| 40.78%
|| {{ਕਮੀ}}2.94%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1971|1971]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1971|5ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 352
|| {{ਵਾਧਾ}}69
|| 43.68%
|| {{ਵਾਧਾ}}2.90%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1977|1977]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1977|6ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 153
|| {{ਕਮੀ}}199
|| 34.52%
|| {{ਕਮੀ}}9.16%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1980|1980]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1980|7ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 351
|| {{ਵਾਧਾ}}198
|| 42.69%
|| {{ਵਾਧਾ}}8.17%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1984|1984]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1984|8ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 415
|| {{ਵਾਧਾ}}64
|| 49.01%
|| {{ਵਾਧਾ}}6.32%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1989|1989]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1989|9ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 197
|| {{ਕਮੀ}}218 
|| 39.53%
|| {{ਕਮੀ}}9.48%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1991|1991]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1991|10ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 244
|| {{ਵਾਧਾ}}47
|| 35.66%
|| {{ਕਮੀ}}3.87%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1996|1996]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1996|11ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 140
|| {{ਕਮੀ}}104
|| 28.80%
|| {{ਕਮੀ}}7.46%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1998|1998]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1998|12ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 141
|| {{ਵਾਧਾ}}1
|| 25.82%
|| {{ਕਮੀ}}2.98%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1999|1999]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 1999|13ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 114
|| {{ਕਮੀ}}27
|| 28.30%
|| {{ਵਾਧਾ}}2.48%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2004|2004]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2004|14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 145
|| {{ਵਾਧਾ}}32
|| 26.7%
|| {{ਕਮੀ}}1.6%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2009|2009]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2009|15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 206
|| {{ਵਾਧਾ}}61
|| 28.55%
|| {{ਵਾਧਾ}}2.02%
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014|2014]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2014|16ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 44
|| {{ਘਾਟਾ}}162
|| 19% 
|| {{ਘਾਟਾ}}9.55% 
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2019|2019]]
|| [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ 2019|17ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|| 52
|| {{ਵਾਧਾ}}8
|| 19.49 %
|| {{ਵਾਧਾ}}0.02%
|-
|[[2024 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2024]]
|[[2024 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|18ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ]]
|101
|{{ਵਾਧਾ}}49
|21.19%
|{{ਵਾਧਾ}}4.02%
|}

==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ==
*[[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]]
 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]]</text>
      <sha1>aty2ygy2p4kt8ditt6uqjayr0lw7tl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੰਡਾਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18223</id>
    <revision>
      <id>838391</id>
      <parentid>836609</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21027" sha1="57kwn086tevwnjflir27dwji5fwe6rv" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਜੰਡਾਲੀ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = Jandali.jpg
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|30.657721|N|76.035019|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 200
| population_total                = 1.936
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਦੋਰਾਹਾ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 141413
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:55/ PB:10
| area_code       = 01628******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਦੋਰਾਹਾ]]
}}

'''ਜੰਡਾਲੀ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਬਲਾਕ ਦੋਰਾਹਾ ਅਤੇ  [[ਪਾਇਲ, ਭਾਰਤ|ਪਾਇਲ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, [[ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ]] ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਮੋਟ ਪਿੰਡ ਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, [[ਜਰਗੜੀ]] ਪਿੰਡ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ 4 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ [[ਨਸਰਾਲੀ]] ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ 4 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੇ [[ਸਿਹੌੜਾ]] ਪਿੰਡ ਹੈ। ਉੱਘਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ [[ਜੱਸੀ ਗਿੱਲ]] ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਹੈ। ਇਥੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚੋਂ 52 ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਵਿਖੇ ਆਏ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਡੇਰਾ ਲਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮਸੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਚੋਖਾ ਜੀ ਚੌਹਾਨ, ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਵਧਣ ਫੁੱਲਣ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ,ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੁਵਾਰਾ ਲਗਾਈ ਗਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿੰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਸੋਭਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੈ,ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਬੀਬੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਲੱਗ ਅਤੇ ਭਾਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਅਲੱਗ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੈ।

==ਅਬਾਦੀ==
ਇਥੋਂ ਦੇ ਕੁੱਲ 352 ਪਰਿਵਾਰ ਹਨ ਅਤੇ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1936 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1029 ਨਰ 907 ਮਾਦਾ ਹਨ। ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 0-6 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 181 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 9.35 % ਬਣਦੀ ਹੈ। ਜੰਡਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਔਸਤ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 881 ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 895 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 757 ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਔਸਤ 846 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਜੰਡਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77.95 % ਸੀ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 75,84% ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 84.45%, ਜਦਕਿ ਮਹਿਲਾ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 70.69 %. ਹੈ। 

==ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡ==
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੇ ਪਿੰਡ ਹਨ 
#[[ਨਿਜ਼ਾਮਪੁਰ]] (1ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#[[ਜਰਗੜੀ]] (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#[[ਅਲੂਣਾ ਪੱਲ੍ਹਾ]] (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਅਲੂਣਾ ਮਿਆਨਾਂ (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਅਲੂਣਾ ਤੋਲਾ (3 KM)
#[[ਧਮੋਟ ਕਲਾਂ]] (3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਜੰਡਾਲੀ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਜੰਡਾਲੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਖੰਨਾ]] ਤਹਿਸੀਲ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ [[ਡੇਹਲੋਂ]] ਤਹਿਸੀਲ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ [[ਅਮਲੋਹ]] ਤਹਿਸੀਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

==ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ==
#[[ਖੰਨਾ]]
#[[ਪਾਇਲ]]
#[[ਦੋਰਾਹਾ]]
#[[ਮਲੌਦ]]
#[[ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ]]
#[[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]]
#[[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਜੰਡਾਲੀ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।

==ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ==
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਨੂੰ  ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ 6ਵੇਂ ਗੁਰੂ [[ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਦੀ ਚਰਨ ਛੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕਰ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਲਗਾਈ ਗਈ ਨਿੰਮ ਸਾਹਿਬ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ। ਅਤੇ ਇੱਕ  ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਰਵਿਦਾਸ ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਹੈ  ਜਿਹੜਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਸਰਾਲੀ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਡੇਰਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਇਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਹੈ। ਜੰਡਾਲੀ ਤੋਂ ਅਲੂਣਾ ਪੱਲ੍ਹਾ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਇਕ ਪੀਰ ਖਾਨਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਸਮੇ ਸਮੇ ਨਾਲ ਭੰਡਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚ ਇੱਕ ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਸਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਗਭੱਗ 200 ਸਾਲ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਭਾਦੋਂ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਨੌਮੀ ਨੂੰ ਚੌਂਕੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮਾੜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਸ,ਕਾਕਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

==ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਸਖਸ਼ੀਅਤਾਂ==
#ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚੇਅਰਮੈਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਲੁਧਿਆਣਾ,
# ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਅਫ਼ਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨਤਾਰਨ
# ਸਵ [[ਨਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਲੇਖਕ
# ਪ੍ਰਿੰਸਿਪਲ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮੈਬਰ ਬਲਾਕ ਸੰਮਤੀ 
# ਰਿਟਾਇਰਡ SSP ਹਰਿਆਣਾ ਪੁਲਿਸ ਸਵ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਚੌਹਾਨ
# ਸ,ਜਗਮੇਲ ਸਿੰਘ  AEE (ਰਿਟ)
# ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਰੰਗੀ ਮਾਸਟਰ [[ਢਾਡੀ (ਸੰਗੀਤ)]] ਜਥਾ (ਸਵ: [[ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਦਿਲਬਰ]])

==ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜਵਾਨ==
# ਸੈਪਰ ਗੱਜਣ ਸਿੰਘ 
# ਸੈਪਰ ਜੰਗੀਰ ਸਿੰਘ 

==ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ==
# ਸ.ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ  
# ਸ.ਬਿਰਜ ਲਾਲ ਸਿੰਘ 
# ਸ.ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ 
# ਸ.ਬੰਤ ਸਿੰਘ 
# ਸ.ਮਲਕੀਤ ਸਿੰਘ (ਮਾਸਟਰ)
# ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਜਮੇਰ ਕੌਰ
# ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
# ਸ. ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ 
# ਸ. ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
# ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਅਰਸ਼ਦੀਪ ਕੌਰ
# ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ (ਮੋਜੂਦਾ ਸਰਪੰਚ)

==ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਜਵਾਨ==
# ਕੈਪਟਨ ਰੱਖਾ ਸਿੰਘ
# ਸੂਬੇਦਾਰ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
# ਸੀ,ਐੱਚ,ਐੱਮ ਗੁਰਧਿਆਨ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਨਾਥ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ
# ਸਿਪਾਹੀ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਭਜਨ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਹਰਨੇਕ ਸਿੰਘ
# ਸਿਪਾਹੀ ਸੰਤ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ 
# ਨਾਇਕ ਜਸਵੀਰ ਸਿੰਘ
# ਸੂਬੇਦਾਰ ਸਤਵੀਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਲਖਵੀਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ
# ਸੂਬੇਦਾਰ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਹਰਬਚਨ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ

==ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨ==

# ਹੌਲਦਾਰ ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਬਲਤੇਜ ਸਿੰਘ
# ਹੌਲਦਾਰ ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
# ਲੈਂਸ ਨਾਇਕ ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ
# ਸਿਪਾਹੀ ਬਲਿਹਾਰ ਸਿੰਘ
# ਨਾਇਕ ਅੱਛਰਾ ਨਾਥ

==ਪਿੰਡ ਦੇ NRI==
# ਹਰਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਡਾ: ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਸੁਖਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ ਯੂਕੇ
# ਦੀਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
# ਰੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਗੋਲਡੀ ਯੂ ਕੇ
# ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ 
# ਮਾਨਵ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਸਿੰਘ 
# ਸੰਦੀਪ ਸਿੰਘ
# ਚੋਬਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੀਸ
# ਚਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਕਾਲਾ ਯੂ ਐੱਸ
# ਦਲਬੀਰ ਸਿੰਘ 
# ਨਵੀ ਗਿੱਲ ਯੂ ਐੱਸ
# ਜਗਦੀਪ ਸਿੰਘ ਯੂ ਕੇ
# ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਾਉਦੀ
# ਗਗਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸਾਇਪ੍ਰੈਸ
# ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਪ੍ਰਭਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਹਰਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਉਦੀ
# ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਾਉਦੀ
# ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਤੇਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਯੂ ਐੱਸ
# ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ  ਯੂ ਕੇ
# ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਜਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਮਨਤੇਜ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਅਮਨਦੀਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
# ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਯੂ ਐੱਸ 
# ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
# ਲਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਯੂ ਕੇ
# ਜਗਰੂਪ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਇਟਲੀ
# ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਅਮਰੀਕਾ
# ਤਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
#ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ
# ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਕਨੇਡਾ

==ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ==
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਖੇਡ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਫੁੱਟਬਾਲ,ਕ੍ਰਿਕੇਟ,ਕਬੱਡੀ,ਵਾਲੀਬਾਲ, ਕੁਸਤੀਆਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਂਮੈਂਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸਪੋਰਟਸ ਕਲੱਬ ਜੰਡਾਲੀ ਹੈ।   
&lt;Gallery mode=packed style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ.jpg|ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਖੇਡ ਸਟੇਡੀਅਮ
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ.jpg|ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ
&lt;/gallery&gt;

==ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ==
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇੱਕ [[ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ]] ਵੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

==ਕੁਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ==
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇੱਕ ਕੁਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਰੇਟਾਂ ਤੇ ਯੂਰੀਆ ਖਾਦ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਜਿਵੇ ਤੇਲ ,ਘਿਓ,ਚਾਹ ਪੱਤੀ, ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਕੁਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵਿਚ ਬੈਂਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।
[[File:ਕੁਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ.jpg|thumb|ਕੁਆਪ੍ਰੇਟਿਵ ਸੁਸਾਇਟੀ]]

==ਜਿੰਮ==
ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਵਾਸਤੇ ਦੋ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਜਿੰਮ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਾਵਨ ਕਸਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
&lt;Gallery mode=packed style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
ਸਰਕਾਰੀ ਜਿੰਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ 2.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਜਿੰਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ 2
ਸਰਕਾਰੀ ਜਿੰਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ.jpg|ਸਰਕਾਰੀ ਜਿੰਮ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ
&lt;/gallery&gt;

==ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ==
[[File:ਸਕੂਲ.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਜੰਡਾਲੀ]]
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ 5ਵੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਹੈ।  
ਦੂਸਰਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ, ਜਿਥੇ 6ਵੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ 8ਵੀ  ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਹੈ।

==ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ==
ਜੰਡਾਲੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵੱਲ੍ਹੋ ਸਾਲ 2022 ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ( CCTV ) ਸੀ.ਸੀ.ਟੀ.ਵੀ ਕੈਮਰੇ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਿਗ੍ਹਾ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
&lt;Gallery mode=packed style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
ਪਿੰਡ ਵਿਚ CCTV ਕੈਮਰੇ.jpg|ਪਿੰਡ ਵਿਚ CCTV ਕੈਮਰੇ
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਦੇ cctv.jpg|ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਦੇ cctv
&lt;/gallery&gt;

==ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ==
ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ ਵਿਚ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਸਮੇ ਸਮੇ ਤੇ ਟੀਕੇ ਅਤੇ &quot;&quot;[[ਪੋਲੀਓ]] ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਅਤੇ ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਟੀਕੇ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
[[File:ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ]]

==ਨਹਿਰ==
[[ਸਰਹਿੰਦ ਨਹਿਰ]] ਦੀ ਪਟਿਆਲਾ ਫੀਡਰ ਬ੍ਰਾਂਚ ਨਹਿਰ ਜੰਡਾਲੀ ਪਿੰਡ ਨੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਵਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਸਾਲ 2009 ਦੇ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਵਲ੍ਹੋ ਪੱਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਹਿਰ ਨਜਦੀਕ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ।
&lt;Gallery mode=packed style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
ਨਹਿਰ ਪਿੰਡ ਜੰਡਾਲੀ.jpg|ਨਹਿਰ 
ਨਹਿਰ ਪੁਲ.jpg|ਨਹਿਰ ਦਾ ਪੁਲ
&lt;/gallery&gt;

==ਗੈਲਰੀ==
[[File:ਗੁਰਦਵਾਰਾ ਨਿੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜੰਡਾਲੀ]]
[[File:ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ.jpg|thumb|ਗੁੱਗਾ ਮਾੜੀ]]
[[File:ਸਰੋਵਰ ਗੁ ਨਿੱਮ ਸਾਹਿਬ.jpg|thumb|ਸਰੋਵਰ ਜੰਡਾਲੀ]]
[[File:ਪੀਰ ਖਾਨਾ.jpg|thumb|ਪੀਰ ਖਾਨਾ]]
[[File:ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ.jpg|thumb|ਮੰਦਰ]]

==ਹਵਾਲੇ==
#[http://www.thesikhencyclopedia.com/other-historical-places/punjab/jandali JANDALI - Punjab - the Sikh Encyclopedia]
#http://www.census2011.co.in/data/village/33268-jandali-punjab.html
#http://pbplanning.gov.in/districts/Doraha.pdf&lt;/ref&gt;
#https://www.census2011.co.in/data/town/800192-payal-punjab.html

{{ਹਵਾਲੇ}}

{{Ludhiana district}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>57kwn086tevwnjflir27dwji5fwe6rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭੋਪਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21066</id>
    <revision>
      <id>838220</id>
      <parentid>810394</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15211" sha1="qilkkpzpygd2zytmytrzgy40w3cv5gs" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਭੋਪਾਲ
| official_name            = 
| image_blank_emblem       = Bhopal Smart City Logo.png
| blank_emblem_type        = ਭੋਪਾਲ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਦਾ ਲੋਗੋ
| blank_emblem_size        = 200px
| nickname                 = ''ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ''
| named_for                = ਰਾਜਾ ਭੋਜ
| settlement_type          = ਮਹਾਂਨਗਰ
| image_skyline            = {{multiple image
| border                   = infobox
| total_width              = 260
| image_style              = 
| perrow                   = 1/2//2/2/2
| image1 =Birla Mandir Bhopal Side view.jpg
| caption1= ਬਿਰਲਾ ਮੰਦਰ
| image2 = Inside view of Rani Kamlapati Railway Station 10.jpg
| caption2= ਰਾਣੀ ਕਮਲਾਪਤੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| image3 = Boats in Upper Lake, Bhopal.JPG{{!}} Boats in Upper Lake
| caption3= ਉਪਰਲੀ ਝੀਲ
| image4 = Tribal Museum Bhopal 3.jpg {{!}} The tribal museum
| caption4= ਕਬਾਇਲੀ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਭੋਪਾਲ
| image5 = Parol Himalayan Village gate.JPG {{!}} Parol Himalayan village gate in the Indira Gandhi Rashtriya Manav Sangrahalaya
| caption5= ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵ ਸੰਗ੍ਰਹਿ
| image8 = Deewali New market.jpg
| caption8= ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਬਾਜ਼ਾਰ 
| image9 = Shivaji statue Bhopal.jpg
| caption9=ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਨਗਰ ਚੌਕ
}}
| pushpin_map              = India Madhya Pradesh#India
| pushpin_map_caption      = 
| pushpin_relief           = yeshoj
| coordinates              = {{coord|23|15|35.6|N|77|24|45.4|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Bhopal&amp;params=23_15_35.6_N_77_24_45.4_E_type:city(1798218)_region:IN-MP]
| subdivision_type         = 
| subdivision_name         = {{flag|India}}
| subdivision_type1        = ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
| subdivision_type2        = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_type3        = ਭਾਰਤ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
| subdivision_type5        = ਵਾਰਡ
| subdivision_name1        = {{flagicon image|Flag of Madhya Pradesh.svg}} ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
| subdivision_name2        = ਭੋਪਾਲ
| subdivision_name3        = 
| subdivision_name5        = 85 ਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{cite web |title=History |url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002212126/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/history.html |url-status=usurped |archive-date=2 October 2017 |website=Bhopal Municipal Corporation |access-date=13 November 2021}}&lt;/ref&gt;
| government_type          = ਮੇਅਰ-ਕੌਂਸਲ ਸਰਕਾਰ
| governing_body           = ਭੋਪਾਲ ਨਗਰ ਨਿਗਮ
| leader_party             = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]]
| leader_title             = ਮੇਅਰ
| leader_name              = 
| area_footnotes           = &lt;ref name='BMC'&gt;{{cite web|title=BMC|url=http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150728031414/http://www.bhopalmunicipal.com/city-information/about-bhopal.html|url-status=usurped|archive-date=28 July 2015|access-date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name='BMC Plan'&gt;{{cite web|title=BMC Plan|url=https://government.economictimes.indiatimes.com/news/smart-infra/madhya-pradesh-bifurcation-of-bhopal-municipal-corporation-not-a-cakewalk-say-experts/71590171|access-date=19 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=census&gt;{{cite web|title=District Census Handbook – Bhopal|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf|website=Census of India|access-date=22 September 2015|page=35|archive-url=https://web.archive.org/web/20150807042945/http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2327_PART_B_DCHB_BHOPAL.pdf|archive-date=7 August 2015|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2           = 463
| area_metro_km2           = 648.24
| area_metro_footnotes     = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bhopalmunicipal.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20000818173805/http://www.bhopalmunicipal.com/|url-status=usurped|archive-date=18 August 2000|title=Cricket Exchange Live – Online Cricket Betting Casino|website=#}}&lt;/ref&gt;
| elevation_footnotes      = 
| elevation_m              = 518.73
| population_total         = 1798218
| population_as_of         = 2011
| population_footnotes     = &lt;ref name=census/&gt;
| population_density_km2   = auto
| population_metro         = 1917051
| population_metro_footnotes = &lt;br/&gt;(Bhopal + Arera Colony  + Berasia urban areas)
| population_density_metro_km2 = auto
| population_rank          = 20th
| population_blank1_title  = Metro rank
| population_blank1        = [[List of million-plus agglomerations in India|18th]]
| blank1_name_sec1         = [[Gross domestic product|Per capita GDP]]
| blank1_info_sec1         = $2,087 or ₹1.47 lakh&lt;ref name=&quot;MadyaPradesh_gdp&quot;&gt;{{Cite web |title=District Domestic Product Per Capita |url=https://des.mp.gov.in/en-us/Publication |access-date=8 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| blank2_name_sec1         = [[Gross domestic product|GDP Nominal]] ([[Bhopal district|Bhopal District]])
| blank2_info_sec1         = {{INRConvert|44175|c}} (2020–21)&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web |last1=Records |first1=Official |title=Estimates of District Domestic Product Madhya Pradesh |url=http://des.mp.gov.in/Portals/0/ESTIMATES_DISTRICT_DOMESTIC_PRODUCTS_MP_2020-2021.pdf |website=Department of Planning, Economics &amp; Statistics, Govt. of Madhya Pradesh |publisher=Directorate of Economics and Statistics, Madhya Pradesh |access-date=2 January 2023}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym       = 
| timezone1                = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[Postal Index Number|Pincode]]
| postal_code              = 462001 to 462050
| area_code                = 0755
| area_code_type           = [[Communications in India|Telephone]]
| registration_plate       = MP-04
| blank2_name_sec2         = [[Official language]]
| blank2_info_sec2         = [[Hindi]]
| blank3_name_sec2         = Literacy Rate (2011)
| blank3_info_sec2         = 80.37%&lt;ref&gt;{{cite web |title=Madhya Pradesh Literacy Rate 2021 |url=https://www.indiacensus.net/states/madhya-pradesh/literacy |website=indiacensus.net |access-date=13 November 2021 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| blank4_name_sec2         = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank4_info_sec2         = {{convert|1123.1|mm|in}}
| blank5_name_sec2         = Avg. high temperature
| blank5_info_sec2         = {{convert|31.7|°C|°F}}
| blank6_name_sec2         = Avg. low temperature
| blank6_info_sec2         = {{convert|18.6|°C|°F}}
| blank7_name_sec2         = [[Human Development Index|HDI]] (2016)
| blank7_info_sec2         = 0.77 ({{colour|green|High}})&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |title=The Madhya Pradesh Human Development Index |date=20 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320140548/http://www.dif.mp.gov.in/mphdr%5CHDITable_E_1995.pdf |archive-date=20 March 2016}}&lt;/ref&gt;
| website                  = {{URL|bhopal.nic.in}}
{{URL|https://bhopal.city}}
{{URL|smartbhopal.city}}
| footnotes                = 
| leader_title3            = [[Member of Parliament]]
| leader_name3             = [[Alok Sharma (Indian politician)|Alok Sharma]] ([[Bharatiya Janata Party|BJP]])
}}
'''ਭੋਪਾਲ''' '''([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Bhopal {{IPA-hns|bʱoːpaːl|-|Bhopal.ogg}})''', [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੀ [[ਰਾਜਧਾਨੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;BritannicaEducational2010&quot;&gt;{{cite book|author=Educational Britannica Educational|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|url=http://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&amp;pg=PA174|accessdate=15 April 2012|date=1 July 2010|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-202-4|pages=174–}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਰੇ ਭਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |author=Green |date=28 January 2010 |title=MSN's 8 green cities of India – 7 – Green News – Article – MSN India |url=http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&amp;page=7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091228002937/http://green.in.msn.com/greenliving/article.aspx?cp-documentid=3490719&amp;page=7 |archive-date=2009-12-28 |accessdate=2010-07-26 |publisher=Green.in.msn.com |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ 16ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 131ਵਾਂ। ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੋਪਾਲ ਸਿਹੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭੋਪਾਲ, ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1707 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ, ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਬਕਾ ਭੋਪਾਲ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੱਕ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਪਾਲ 'ਇੰਸਟ੍ਰੂਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਐਕਸੈਸ਼ਨ' 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਖਰੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਰਲੇਵਾਂ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਭੋਪਾਲ 1 ਮਈ 1949 ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆਏ ਸਿੰਧੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਉਪਨਗਰ ਬੈਰਾਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਉਦਯੋਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਭੋਪਾਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਦਾ GDP (ਨਾਮਮਾਤਰ) INR 44,175 ਕਰੋੜ (2020-21) ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੁਆਰਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ Y-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ISRO ਦੀ ਮਾਸਟਰ ਕੰਟਰੋਲ ਸਹੂਲਤ,&lt;ref&gt;{{cite web |date=21 July 2015 |title=Re-classification/Upgradation of Cities/Towns on the basis of Census-2011 for the purpose of grant of House Rent Allowance (HRA) to Central Government Employees |url=https://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118061832/http://www.finmin.nic.in/sites/default/files/21-07-2015_0.pdf |archive-date=18 November 2017 |access-date=14 June 2018 |publisher=Ministry of Finance – Government of India}}&lt;/ref&gt; BHEL ਅਤੇ AMPRI ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੋਪਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ IISER, MANIT, SPA, AIIMS, NLIU, IIFM, NIFT, NIDMP ਅਤੇ IIIT (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ MANIT ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ)।

ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕੇਂਦਰ, ਭੋਪਾਲ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ (NCSM) ਦੀਆਂ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।

ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਰਟ ਸਿਟੀ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ, 2017, 2018 ਅਤੇ 2019 ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhopal/swachh-survekshan-2019-indore-cleanest-city-bhopal-cleanest-capital/articleshow/68283117.cms|title=Swachh Survekshan 2019: Indore cleanest city, Bhopal cleanest capital {{!}} Bhopal News – Times of India|last1=Ayub|first1=Jamal|date=6 March 2019|work=The Times of India|access-date=21 January 2020}}&lt;/ref&gt; ਭੋਪਾਲ ਨੂੰ 5-ਸਿਤਾਰਾ ਕੂੜਾ ਮੁਕਤ ਸ਼ਹਿਰ (GFC) ਰੇਟਿੰਗ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ 2023 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Swachh Survekshan 2023: Bhopal ranks high in swachhata |url=https://pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1999248 |access-date=29 July 2024 |website=Ministry of Housing &amp; Urban Affairs, Government of India}}&lt;/ref&gt;
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}{{ਆਧਾਰ}}{{ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]]</text>
      <sha1>qilkkpzpygd2zytmytrzgy40w3cv5gs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21374</id>
    <revision>
      <id>838356</id>
      <parentid>620564</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6688" sha1="nworhk23flpqavtjl7nk42z043tmgdz" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image = Christopher Columbus.PNG
| occupation = ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੋਜੀ
| birth_date = Before 31 October 1451
| birth_place = ਜੇਨੋਆ, ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਜੇਨੋਆ
| death_date = 20 ਮਈ 1506 (aged {{circa|54}})
| death_place = ਵਾਲਾਡਲਿਡ, 
| names in other languages = {{lang-la|Christophorus Columbus}}; {{lang-ita|'''Cristoforo Colombo'''}}; {{lang-gal|'''Cristovo Colón'''}}; {{lang-pt|'''Cristóvão Colombo'''}}, formerly ''Christovam Colom''; Spanish: '''Cristóbal Colón'''; {{lang-ca|'''Cristòfor Colom'''}}
| other_names = {{plain list|
*Italian: Cristoforo Colombo
*Catalan: Cristòfor Colom
*Spanish: Cristóbal Colón
*Portuguese: Cristóvão Colombo
*Latin: Christophorus Columbus
*Genoese: Christoffa Corombo
*French: Christophe Colomb
*Hungarian: Kolumbusz Kristóf
}}
| religion = ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ
| spouse = ਫਿਲਿਪ ਮੋਨਿਜ਼ ਪਰੇਸਟਰੇਲੋ
| partner = ਬੀਟਰਿਜ਼ ਐਨਰੀਕੁਏਜ਼ ਦਿ ਅਰਾਨਾ
| children = ਡੀਗੋ ਕੋਲੰਬਸ&lt;br&gt;ਫਰਡੀਨੰਡ ਕੋਲੰਬਸ
| relatives = ਭਰਾ:&lt;br&gt;ਗਿਓਵਨੀ ਪੈਲੇਗਰੀਨੋ&lt;br&gt;ਗਿਆਕੋਮੋ (ਡੀਗੋ ਵੀ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)&lt;ref&gt;{{Cite NIE|wstitle=Columbus, Diego (brother)|display=Columbus, Diego. The youngest brother of Christopher Columbus}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;ਬਾਰਥੋਲੋਮਿਊ ਕੋਲੰਬਸ&lt;br&gt;ਭੈਣ:&lt;br&gt;ਬਿਆਂਚਿਨੇਤਾ ਕੋਲੰਬਸ
| signature = Columbus Signature.svg
}}

'''ਕਰਿਸਟੋਫ਼ਰ ਕੋਲੰਬਸ''' (1451 - 20 ਮਈ, 1506) ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ '''ਕੋਲੰਬਸ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਖੋਜੀ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ, ਅਤੇ [[ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ]] ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ। [[ਅਮਰੀਕਾ]] ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਯੂਰਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਯੂਰਪਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚਾਰ ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦਾ ਖ਼ਰਚ [[ਸਪੇਨ]] ਦੀ ਰਾਣੀ ''ਇਸਾਬੇਲਾ''  ਨੇ ਚੁੱਕਿਆ। ਉਸਨੇ ''ਹਿਸਪਾਨਿਓਲਾ''  ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਬਸਤੀ ਬਸਾਨੇ ਬਸਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀ ਉਪਨਿਵੇਸ਼ਵਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
&quot;ਕਰਿਸਟੋਫਰ ਕੋਲੰਬਸ&quot; ਲਾਤੀਨੀ ਨਾਂ '''ਕਰਿਸਤੋਫੋਰਸ ਕੋਲੰਬਸ''' ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਤਾਲਵੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ &quot;ਕਰਿਸਤੋਫੋਰੋ ਕੋਲੋਂਬੋ&quot; ਹੈ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ਵਿੱਚ &quot;ਕਰਿਸਤੋਬਾਲ ਕੋਲੋਨ&quot; ਹੈ। ਇਸਦਾ ਜਨਮ 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1451 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਨੋਆ ਗਣਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਇਟਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਦੇ ਜੰਮਣ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਹੈ।&lt;ref&gt;Phillips, William D., and Carla Rahn Phillips. ''The Worlds of Christopher Columbus''. Cambridge: Cambridge University Press, 1992. Page 9.&lt;br /&gt;&quot;''Even with less than a complete record, however, scholars can state with assurance that Columbus was born in the republic of Genoa in northern।taly, although perhaps not in the city itself, and that his family made a living in the wool business as weavers and merchants. ... The two main early biographies of Columbus have been taken as literal truth by hundreds of writers, in large part because they were written by individuals closely connected to Columbus or his writings. ... Both biographies have serious shortcomings as evidence.''&quot;&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਪਿਤਾ ਦੋਮੀਨੀਕੋ ਕੋਲੋਂਬੋ ਇੱਕ ਉੱਨ ਦਾ ਜੁਲਾਹਾ ਸੀ ਜੋ ਜੇਨੋਆ ਅਤੇ ਸਾਵੋਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਸੁਜ਼ਾਨਾ ਫੋਂਤਾਨਾਰੋਸਾ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਚਾਰ ਭਾਈ ਸੀ; ਬਾਰਤੋਲੋਮੀਓ, ਜੀਓਵਾਨੀ, ਪੇਲੇਗਰੀਨੋ ਅਤੇ ਜਾਕੋਮੋ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ &quot;ਬੀਆਨਚੀਨੇਤਾ&quot; ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bergreen|first=Lawrence|title=Columbus The Four Voyages, 1493–1504.|year=2012|publisher=Penguin Group USA|isbn=978-0-14-312210-4}}&lt;/ref&gt; ਬਾਰਤੋਲੋਮੀਓ ਲਿਸਬਨ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name= britannica&gt;Encyclopædia Britannica, 1993 ed., Vol. 16, pp. 605ff / Morison, ''Christopher Columbus'', 1955 ed., pp. 14ff&lt;/ref&gt;

ਕੋਲੰਬਸ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਜੇਨੋਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ (16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਜੇਨੋਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਨਾਂ ''ਕਰਿਸਤੋਫੋ''&lt;ref&gt;Rime diverse, Pavia, 1595, p. 117&lt;/ref&gt; ''ਕੋਰੋਂਬੋ''&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=re4OAAAAYAAJ&amp;pg=PA203 |first=Torquato|last=Tasso|title=Ra Gerusalemme deliverâ|location=Genoa|year=1755|page=XV-32 |publisher=Ra Stamparia de Tarigo|accessdate=2 February 2012}}&lt;/ref&gt; ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਆਈ.ਪੀ. ਏ. ਮੁਤਾਬਕ &quot;kriˈʃtɔffa kuˈɹuŋbu&quot; ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;Çittara zeneize – [https://archive.org/details/cittarazeneizer00priagoog Regole d'Ortografia], Genoa, 1745&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Consulta ligure, ''Vocabolario delle parlate liguri'', SAGEP, 1982,।SBN 88-7058-044-X&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1451]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1506]]</text>
      <sha1>nworhk23flpqavtjl7nk42z043tmgdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਸਰੀ ਪਾਊਂਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22326</id>
    <revision>
      <id>838252</id>
      <parentid>617787</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3434" sha1="lcw4dmj3wcfkizp2p7so8x1p3euzqxz" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਮੁਦਰਾ
|currency_name_in_local ={{lang|ar|جنيه مصرى}} &lt;small&gt;{{Ar icon}}&lt;/small&gt;
|image_1 = Egyptian Pound.png
|image_title_1 = £1 ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪਾਸਾ
|image_2 =
|image_title_2 = Reverse of £1
|iso_code = EGP
|using_countries = {{flag|ਮਿਸਰ}}
|unofficial_users = ''{{flag|ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ}} ([[ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਰਾਜਖੇਤਰ]])'', [[ਇਜ਼ਰਾਇਲੀ ਨਵਾਂ ਸ਼ਕੇਲ]] ਦੇ ਨਾਲ਼
|inflation_rate = 8.5% (2012 ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ)&lt;ref&gt;https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181024055921/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2092.html |date=2018-10-24 }} CIA World Factbook, 2008 est. {{WebCite|url=http://www.webcitation.org/5mGrLAu4A|date =2009-12-24}}&lt;/ref&gt;
|subunit_ratio_1 = 1/100
|subunit_ratio_2 = 1/1,000
|subunit_name_1 = [[ਪਿਆਸਤਰੇ]] ({{lang|ar|قرش}}, [[ਕਿਰਸ਼]])
|subunit_name_2 = Millième ({{lang|ar|مليم}},&amp;lrm;&lt;ref&gt;''Mallīm'' spelling in Arabic alphabet on the coins [http://my.mec.biz/attachment.php?attachmentid=123025&amp;d=1330973298] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318083705/https://my.mec.biz/attachment.php?attachmentid=123025&amp;d=1330973298 |date=2022-03-18 }} [https://p.twimg.com/A2FagJUCYAAeQrB.jpg:large]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Mallīm)
|symbol = EGP, LE, E[[ਪਾਊਂਡ ਨਿਸ਼ਾਨ|£]] ਜਾਂ {{lang|ar|ج.م}}
|symbol_subunit_1 = pt.
|used_coins = 25pt, 50pt, £1
|used_banknotes = £5, £10, £20, £50, £100, £200
|issuing_authority = [[ਮਿਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ]]
|issuing_authority_website = www.cbe.org.eg
|}}

'''ਮਿਸਰੀ ਪਾਊਂਡ''' ({{lang-ar|جنيه مصرى}} ''{{transl|arz|ਜਨੀਹ ਮਸਰੀ }}'' {{IPA-arz|ɡeˈneː(h) ˈmɑsˤɾi}} ਜਾਂ [[ਸਿਕੰਦਰੀਆ]]ਈ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ: ''{{transl|arz|ਜੇਨੀ ਮਸਰੀ }}'' {{IPA-arz|ˈɡeni ˈmɑsˤɾi|}}) ([[ਮੁਦਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨ|ਨਿਸ਼ਾਨ]]: '''E£''' ਜਾਂ {{lang|ar|ج.م}}; [[ISO 4217|ਕੋਡ]]: '''EGP''') [[ਮਿਸਰ]] ਦੀ [[ਮੁਦਰਾ]] ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਊਂਡ ਵਿੱਚ 100 ਪਿਆਸਤਰੇ ਜਾਂ ਕਿਰਸ਼ ({{lang|ar|قرش}} {{IPA-arz|ʔeɾʃ|}}; ''ਬਹੁ-ਵਚਨ'' {{lang|ar|قروش}} {{IPA-arz|ʔʊˈɾuːʃ|}}; {{lang-tr|Kuruş}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://egypt.destinations.starwoodhotels.com/Currency.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2013-05-26 |archive-date=2007-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071105101005/http://egypt.destinations.starwoodhotels.com/Currency.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;), ਜਾਂ 1,000 ਮਿਲੀਅਮ ({{lang-ar|مليم}} {{IPA-arz|mælˈliːm|}}; {{lang-fr|Millième}}) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
* {{cite web|url=http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Aegypten-B-En.htm|title=ਮਿਸਰੀ ਪਾਊਂਡ (ਬੈਂਕਨੋਟ)|language=en,de|editor=Heiko Otto|accessdate=2017-05-14}} {{en icon}} {{de icon}}

{{ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>lcw4dmj3wcfkizp2p7so8x1p3euzqxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗਣੇਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27216</id>
    <revision>
      <id>838299</id>
      <parentid>640768</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GeertivpBot</username>
        <id>45186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>#pwb Copy label Wikidata Infobox</comment>
      <origin>838299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7780" sha1="2cuhr0zpaeqq1tlocahg4qzf09vp7f2" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
'''ਗਣੇਸ਼''' ([[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]]: गणेश &lt;small&gt;([[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ]])&lt;/small&gt;) [[ਸ਼ਿਵ]] ਜੀ ਅਤੇ [[ਪਾਰਬਤੀ]] ਮਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹਨ [[ਮੂਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਮ '''ਗਣਪਤੀ''' ਵੀ ਹੈ। [[ਜੋਤੀਸ਼]] ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਕੇਤੂ]] ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਹਨ। [[ਹਾਥੀ]] ਵਰਗਾ ਸਿਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਗਜਾਨਨ''' ਵੀ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਆਦਿਪੂਜ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਸਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਪ੍ਰਦਾਏ [[ਗਾਣਪਤਏ]] ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।

== ਨਾਮ ==
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਹਨ ਪਰ ਇਹ 12 ਨਾਮ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ:
# ਸੁਮੁੱਖ
# ਇੱਕਦੰਤ
# ਕਪਿਲ
# ਗਜਕਰਣਕ
# ਲੰਬੋਦਰ
# ਬਿਕਟ
# ਵਿਘਨ-ਨਾਸ਼
# ਵਿਨਾਇਕ
# ਧੂਮ੍ਰਕੇਤੂ
# ਗਣਾਧਇਕਸ਼
# ਭਾਲਚੰਦਰ
# ਗਜਾਨਨ

== ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Ganesh1.jpg|thumb|right|200px|ਗਣੇਸ਼]]
ਗਣਪਤੀ ਆਦਿਦੇਵ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਸੰਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਰਥ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਮਾਨਸ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ 'ਪ੍ਰਣਬ' (ਓਮ) ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਇੱਕਾਕਸ਼ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਮਸਤਕ, ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਭਾਗ ਉਦਰ, ਚੰਦਰ-ਬਿੰਦੂ ਲੱਡੂ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾ ਸੂੰਡ ਹੈ।

ਚਾਰਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਹ 'ਲੰਬੋਦਰ' ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਚਰਾਚਰ ਸ੍ਰਸ਼ਟੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਕੰਨ ਅਧਿਕ ਗਰਾਹਿਅਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਛੋਟੀ-ਪੈਨੀ ਅੱਖਾਂ ਸੂਖਮ-ਤੀਖਣ ਦਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸੂਚਕ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੰਮੀ ਨੱਕ (ਸੂੰਡ) ਮਹਾਂਬੁੱਧੀਤਵ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

== ਕਥਾ ==
ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਸੌਭਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਅਤਿਅੰਤ ਮਨੋਰਮ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਰੂਪਬਤੀ ਅਤੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨੋਮਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਿਸ਼ੀ ਲੱਕੜੀ ਲੈਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਮਨੋਮਈ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਦੁਸ਼ਟ ਕੌਂਚ ਨਾਮਕ ਗੰਧਰਬ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅਨੁਪਮ ਲਾਵੰਣਿਇਵਤੀ ਮਨੋਮਈ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕੌਂਚ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ। ਰੋਦੀ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਪਤਨੀ ਉਸ ਤੋਂ ਤਰਸ ਦੀ ਭਿੱਛਿਆ ਮੰਗਣ ਲੱਗੀ। ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਸੌਭਰੀ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਬ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ 'ਤੂੰ ਚੋਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਮੂਸ਼ਕ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਚੋਰੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਭਰੇਗਾ'।

ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਗੰਧਰਬ ਨੇ ਮੁਨੀ ਵੱਲ ਅਰਦਾਸ ਦਿੱਤੀ- ਦਿਆਲੂ ਮੁਨੀ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਛੋਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ ਕਰੋ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਮੇਰਾ ਸਰਾਪ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਵੀ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਗਣਪਤੀ ਦੇਵ ਗਜਮੁੱਖ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਹਰ ਹੋਣਗੇ (ਹਰੇਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਵਤਾਰ ਲਿਏ) ਤਦ ਤੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਾਹਾਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਦੇਵਗਣ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਣਗੇ।

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
* [[ਗਣੇਸ਼ ਚਤੁਰਥੀ]]

== ਗੈਲਰੀ ==
ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਝ ਮੁਕਤ ਚਿੱਤਰਾਂ
&lt;gallery&gt;
File:Vinayak20120901 182939.jpg
File:Gajanan20120901 182954.jpg
File:Ganapathi20120901 183219.jpg
File:Ganapati20120901 183229.jpg
File:Ganaraj20120901 183011.jpg
File:Ganesh20120901.jpg
File:Ganesh20120901.jpg
File:Ganesha20120901.jpg|
File:Vighnavarta20120901 183242.jpg
File:गणपति मखरात.JPG|
File:मोदकIMG 0375.JPG|
File:मोदक नैवैद्यIMG 0376.JPG|
File:ModakaIMG 0377.JPG|
File:गणपती सजावट.JPG|
File:Gajanan गजनन.JPG|
File:Ganapathi गणपति.JPG|
File:Siddhivinayak.JPG|
File:Ganesh Closeup.JPG|
File:मखर.JPG|
File:Vighnaharta.JPG|
File:Ganpati Bappa morya.jpg|ਗਣਪਤੀ ਬੱਪਾ ਮੋਰੀਆ
File:Ganpati Bappa Morya.jpg|ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਪਾ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਨ।
File:Ganesh Visarjan123.jpg|ਗਣੇਸ਼ ਵਿਸਰਜਨ
File:Ganapati Bisarjan at Mumbai.jpg|ਗਣਪਤੀ ਬਿਸਰਜਨ ਮੁੰਬਈ
File:Ganesh pundal.jpg|ਗਣੇਸ਼ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਪੰਡਾਲ
File:Ganesh visarjan.jpg|ਗਣੇਸ਼ ਵਿਸਰਜਨ ਪੰਡਾਲ
File:Ganesha on Tusk art.jpg|ਗਣੇਸ਼ਾ ਟਸਕ ਆਰਟ
&lt;/gallery&gt;

{{ਟਿੱਪਣੀਸੂਚੀ}}
{{ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ-ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤੇ]]</text>
      <sha1>2cuhr0zpaeqq1tlocahg4qzf09vp7f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27383</id>
    <revision>
      <id>838236</id>
      <parentid>701153</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="aj73u56exd078526fkrfh9nzqgqlk8b" xml:space="preserve">{{Infobox।ndian Jurisdiction |
native_name =ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ | 
type = ਪਿੰਡ| 
latd = 31.1167 | longd = 76.1333|
state_name = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
district = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = |
population_as_of = ਪਿੰਡ ਦੀ ਵਸੋਂ 7000 ਹੈ |
population_total = | 
population_density = |
area_magnitude= sq. km |
area_total = |
area_telephone = |
postal_code =144512&lt;ref&gt;[http://www.whereincity.com/india/pincode/punjab/nawanshahr.htm Nawanshahr district pin codes]&lt;/ref&gt;|
vehicle_code_range = PB-32|
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾ, ਭਾਰਤ|ਬੰਗੇ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Banga.pdf&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{harvnb|Singh|Hooja|2007|pp=[http://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC&amp;pg=PA12 12–13]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Gaur|2008|pp=[http://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C&amp;pg=PA53 53–55]}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>aj73u56exd078526fkrfh9nzqgqlk8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838359</id>
      <parentid>838236</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="163xbxjhntekczr9cutnyu2rd9c5ew2" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ '''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.1167|N|76.1333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 251
| population_total                = 7000
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਬੰਗਾ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 144512
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:32
| area_code       = 01884******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਬੰਗਾ]]
}}

'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾ, ਭਾਰਤ|ਬੰਗੇ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 144512 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਹਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਤੋਂ 9 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 101 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Banga.pdf&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{harvnb|Singh|Hooja|2007|pp=[http://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC&amp;pg=PA12 12–13]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Gaur|2008|pp=[http://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C&amp;pg=PA53 53–55]}}&lt;/ref&gt;


==ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ==
#ਦੁਸਾਂਝ ਖੁਰਦ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਭੂਖੜੀ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਕਾਹਮਾ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਮੰਗੂਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਜੀਂਦੋਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। 

==ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ==
#[[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]] 
#[[ਫਗਵਾੜਾ]] 
#[[ਫਿਲੌਰ]]
#[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
==ਆਵਾਜਾਈ==

'''ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ'''
#[[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 
#[[ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ।

'''ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ'''
#ਕਾਲਜ ਬੱਸ ਸਟਾਪ
3.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਬੰਗਾ
3.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>163xbxjhntekczr9cutnyu2rd9c5ew2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838363</id>
      <parentid>838359</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਆਵਾਜਾਈ */</comment>
      <origin>838363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5356" sha1="osx66qpohkdiaqvwbzb5goq2hlg1iij" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ '''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.1167|N|76.1333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 251
| population_total                = 7000
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਬੰਗਾ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 144512
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:32
| area_code       = 01884******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਬੰਗਾ]]
}}

'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾ, ਭਾਰਤ|ਬੰਗੇ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 144512 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਹਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਤੋਂ 9 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 101 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Banga.pdf&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{harvnb|Singh|Hooja|2007|pp=[http://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC&amp;pg=PA12 12–13]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Gaur|2008|pp=[http://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C&amp;pg=PA53 53–55]}}&lt;/ref&gt;


==ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ==
#ਦੁਸਾਂਝ ਖੁਰਦ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਭੂਖੜੀ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਕਾਹਮਾ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਮੰਗੂਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਜੀਂਦੋਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। 

==ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ==
#[[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]] 
#[[ਫਗਵਾੜਾ]] 
#[[ਫਿਲੌਰ]]
#[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
==ਆਵਾਜਾਈ==

'''ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ'''
#[[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 
#[[ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ।

'''ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ'''
#ਕਾਲਜ ਬੱਸ ਸਟਾਪ
3.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਬੰਗਾ
3.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>osx66qpohkdiaqvwbzb5goq2hlg1iij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838388</id>
      <parentid>838363</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5355" sha1="9tcxbjiuhhpoqz2dxaqnv2pkno5hmwo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ '''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|31.1167|N|76.1333|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 251
| population_total                = 7000
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਬੰਗਾ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 144512
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:32
| area_code       = 01884******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਬੰਗਾ]]
}}

'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾ, ਭਾਰਤ|ਬੰਗਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਗਾ ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 144512 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਕਾਹਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡ ਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬੰਗਾ ਤੋਂ 9 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 101 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Banga.pdf&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਬਜੁਰਗਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਉਹ 1907 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਸੀ। ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{harvnb|Singh|Hooja|2007|pp=[http://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC&amp;pg=PA12 12–13]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{harvnb|Gaur|2008|pp=[http://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C&amp;pg=PA53 53–55]}}&lt;/ref&gt;

==ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ==
#ਦੁਸਾਂਝ ਖੁਰਦ (1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਭੂਖੜੀ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਕਾਹਮਾ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਮੰਗੂਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
#ਜੀਂਦੋਵਾਲ (2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) 
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡ ਹਨ। 

==ਨੇੜਲੇ ਸ਼ਹਿਰ==
#[[ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ]] 
#[[ਫਗਵਾੜਾ]] 
#[[ਫਿਲੌਰ]]
#[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹਨ।
==ਆਵਾਜਾਈ==

'''ਰੇਲ ਰਾਹੀਂ'''
#[[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 
#[[ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਨ।

'''ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ'''
#ਕਾਲਜ ਬੱਸ ਸਟਾਪ
3.2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ
#ਬੱਸ ਸਟਾਪ ਬੰਗਾ
3.9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>9tcxbjiuhhpoqz2dxaqnv2pkno5hmwo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27996</id>
    <revision>
      <id>838265</id>
      <parentid>784483</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7747" sha1="iocobxn7v69mmkhu5uroncff4qqx81k" xml:space="preserve">[[File:Munir niazi.gif|thumb|&lt;poem&gt; &lt;big&gt;ਤ੍ਰੀਆ ਚਲਿਤ੍ਰ: ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ

ਭੇਦ ਨਈਂ ਖੁਲਦਾ ਆਖ਼ਿਰ ਕੀ ਏ
ਏਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਚਾਲ
ਕਲੀਆਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ ਏ ਜਿਸਦਾ
ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਵਾਲ਼
ਕੱਲੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਇੰਜ ਮਿਲਦੀ
ਜਿਵੇਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਯਾਰ
ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਲ਼ ਸਹੇਲੀ ਹੋਵੇ
ਅੱਖਾਂ ਨਾ ਕਰਦੀ ਚਾਰ&lt;/big&gt;&lt;/poem&gt;]]
{{Infobox writer
| name = ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ
| image = 
| imagesize =
| caption =
| pseudonym =
| birth_name = ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਨਿਆਜ਼ੀ
| birth_date = {{birth date|df=y|1923|04|19}}
| birth_place = [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ|ਖਾਨਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| death_date = {{death date and age|df=y|2006|12|26|1923|04|19}}
| death_place = [[ਲਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| occupation = [[ਉਰਦੂ ਕਵੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ]]
| nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]ੀ
| ethnicity = [[ਪਠਾਣ/ ਅਫਗਾਨ, ਨਿਆਜ਼ੀ ਪਸ਼ਤੂਨ]]
| citizenship =
| education =
| alma_mater =
| period = 1960 - 2006
| genre = [[ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ]]
| subject = 
| movement = [[ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਅਦਬੀ ਤਹਿਰੀਕ|ਤਰੱਕੀਪਸੰਦ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦੋਲਨ]]
| notableworks =ਬੇਵਫ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ਹਿਰ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਔਰ ਤਨਹਾ ਫ਼ੂਲ, ਜੰਗਲ਼ ਮੇਂ ਧਨਿਕ, ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਮ, ਸਫ਼ੈਦ ਦਿਨ ਕੀ ਹਵਾ, ਸਿਆਹ ਸ਼ਬ ਕਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਾਹ ਮੁਨੀਰ, ਛੇ ਰੰਗੀਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਸ਼ਫ਼ਰ ਦੀ ਰਾਤ, ਚਾਰ ਚੁੱਪ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਰਸਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ, ਆਗ਼ਾਜ਼ ਜ਼ਮਸਤਾਨ, ਸਾਇਤ ਸਿਆਰ ਔਰ ਕੁਲੀਆਤ ਮੁਨੀਰ 
| spouse =
| partner =
| children =
| relatives =
| influences =
| influenced = [[ਉਰਦੂ / ਉਰਦੂ ਕਵਿਤਾ]]
| awards = [[ਸਿਤਾਰਾ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]]
| signature =
| website =
| portaldisp =
}}
'''ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ''', ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮੁਨੀਰ ਨਿਆਜ਼ੀ''' ([[19 ਅਪਰੈਲ]] [[1923]] - [[26 ਦਸੰਬਰ]] [[2006]]) ({{lang-ur|{{Nastaliq|منیر نیازی }}}}) [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.zemtv.com/2013/12/27/unique-interview-of-munir-niazi-taken-by-pervin-shakir/ |publisher=zemtv.com |title=UNIQUE INTERVIEW OF MUNIR NIAZI TAKEN BY PERVIN SHAKIR |date=2013-12-27 |accessdate=2014-07-30 |archive-date=2014-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216073305/http://www.zemtv.com/2013/12/27/unique-interview-of-munir-niazi-taken-by-pervin-shakir/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਝਲਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thenews.com.pk/article-131872-Munir-Niazi-remembered-on-his-death-anniversary |publisher=thenews.com.pk |title=Munir Niazi remembered on his death anniversary |date=2013-12-26 |accessdate=2014-07-30 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.khybernews.tv/newsDetails.php?cat=12&amp;key=NDkxMTc= |publisher=Rediff.com |title=7th death anniversary of Munir Niazi today |access-date=2014-12-17 |archive-date=2014-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140114221829/http://www.khybernews.tv/newsDetails.php?cat=12&amp;key=NDkxMTc= |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਮੁਨੀਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 1923 ਵਿੱਚ [[ਖ਼ਾਨਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋ ਕੇ ਬੀ ਏ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਜੀ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਧਿਆਨ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵੱਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਸੱਕਾ ਭੈਣ ਭਰਾ ਤੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਪਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਨਾ ਹੋਇਆ।

==ਕਿਤਾਬਾਂ==
*''ਬੇਵਫ਼ਾ ਕਾ ਸ਼ਹਿਰ''
*''ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਔਰ ਤਨਹਾ ਫ਼ੂਲ''
*''ਜੰਗਲ਼ ਮੇਂ ਧਨਿਕ''
*''ਦੁਸ਼ਮਨੋਂ ਕੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਾਮ''
*''ਸਫ਼ੈਦ ਦਿਨ ਕੀ ਹਵਾ''
*''ਸਿਆਹ ਸ਼ਬ ਕਾ ਸਮੁੰਦਰ''
*''ਮਾਹ ਮੁਨੀਰ''
*''ਛੇ ਰੰਗੀਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ''
*''ਸ਼ਫ਼ਰ ਦੀ ਰਾਤ''
*''ਚਾਰ ਚੁੱਪ ਚੀਜ਼ਾਂ''
*''ਰਸਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤਾਰੇ''
*''ਆਗ਼ਾਜ਼ ਜ਼ਮਸਤਾਨ''
*''ਸਾਇਤ ਸਿਆਰ''
*''ਕੁਲੀਆਤ ਮੁਨੀਰ''
﻿
==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ==

===ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਉਰਦੂ ਨਜ਼ਮ===
&lt;poem&gt;
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ, ਹਰ ਕਾਮ ਕਰਨੇ ਮੇਂ
ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਾਤ ਕਹਿਨੀ ਹੋ ਕੋਈ ਵਾਅਦਾ ਨਿਭਾਨਾ ਹੋ
ਇਸੇ ਆਵਾਜ਼ ਦੇਨੀ ਹੋ, ਉਸੇ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਹੋ ਉਸ ਕੀ, ਯਾਰ ਕੀ ਢਾਰਸ ਬੰਧਾਨਾ ਹੋ
ਬਹੁਤ ਦੇਰੀਨਾ ਰਸਤੋਂ ਪਰ ਕਿਸੀ ਸੇ ਮਿਲਨੇ ਜਾਨਾ ਹੋ
ਬਦਲਤੇ ਮੌਸਮੋਂ ਕੀ ਸੈਰ ਮੇਂ ਦਿਲ ਕੋ ਲਗਾਨਾ ਹੋ
ਕਿਸੀ ਕੋ ਯਾਦ ਰੱਖਨਾ ਹੋ, ਕਿਸੀ ਕੋ ਭੁੱਲ ਜਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ

ਕਿਸੀ ਕੋ ਮੌਤ ਸੇ ਪਹਿਲੇ ਕਿਸੀ ਗ਼ਮ ਸੇ ਬਚਾਨਾ ਹੋ
ਹਕੀਕਤ ਔਰ ਥੀ ਕੁਛ ਉਸਕੋ ਯੇ ਬਤਾਨਾ ਹੋ
ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਰ ਕਰ ਦੇਤਾ ਹੂੰ ਮੈਂ
&lt;/poem&gt;
===ਇਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਤਾਹ===
&lt;poem&gt;
ਕੁਝ ਉਂਝ ਵੀ ਰਾਹਵਾਂ ਔਖੀਆਂ ਸਨ
ਕੁਝ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਗ਼ਮ ਦਾ ਤੌਕ ਵੀ ਸੀ
ਕੁਝ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਜ਼ਾਲਮ ਸਨ
ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਮਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਸੀ
&lt;/poem&gt;


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ]]</text>
      <sha1>iocobxn7v69mmkhu5uroncff4qqx81k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29825</id>
    <revision>
      <id>838266</id>
      <parentid>784567</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12038" sha1="fonyibjxp45wadrezajuquyu1v2rkep" xml:space="preserve">{{Infobox Writer
| name = ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ
| image =Munawwar_Rana.jpeg
| caption = Munawwar Rana's Beautiful Poetry ''[[Maa]]''
| birth_date ={{birth date|1952|11|26|df=y}}
| birth_place =[[ਰਾਏਬਰੇਲੀ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ
| death_date       = {{death date and age|2024|01|14|1952|11|26|df=y}}
| death_place      = [[ਲਖਨਊ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ
| notable works =ਮਾਂ&lt;br&gt;ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਂਵ&lt;br&gt;ਪੀਪਲ ਛਾਂਵ&lt;br&gt;ਬਦਨ ਸਰਾਯ&lt;br&gt;ਨੀਮ ਕੇ ਫੂਲ&lt;br&gt;ਸਬ ਉਸਕੇ ਲਿਏ&lt;br&gt;ਘਰ ਅਕੇਲਾ ਹੋ ਗਯਾ&lt;br&gt;ਕਹੋ ਜਿੱਲੇ ਇਲਾਹੀ ਸੇ&lt;br&gt;ਬਗ਼ੈਰ ਨਕ਼ਸ਼ੇ ਕਾ ਮਕਾਨ&lt;br&gt;ਫਿਰ ਕਬੀਰ&lt;br&gt;ਨਏ ਮੌਸਮ ਕੇ ਫੂਲ
| parents = 
| occupation = ਕਵੀ, ਲੇਖਕ
}}
'''ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ''' ([[ਉਰਦੂ]]: منور رانا, [[ਹਿੰਦੀ]]: मुनव्वर राना) (26 ਨਵੰਬਰ 1952 - 14 ਜਨਵਰੀ 2024) [[ਉਰਦੂ]] [[ਸ਼ਾਇਰ]] ਸੀ। ਮਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਗਜ਼ਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thenews.com.pk/article-123109-Dallas:-Urdu-Hindi-Mushaira-to-be-organized-on-Oct-25 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-24 |archive-date=2014-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006072058/http://www.thenews.com.pk/article-123109-Dallas:-Urdu-Hindi-Mushaira-to-be-organized-on-Oct-25 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2007/07/30/stories/2007073050590200.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-02-24 |archive-date=2009-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090318145922/http://www.hindu.com/2007/07/30/stories/2007073050590200.htm |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.samaylive.com/regional-news-in-hindi/uttar-pradesh-news-in-hindi/251439/urdu-poet-munawwar-rana-state-government-of-uttar-pradesh.html मुनव्वर राना बने उत्तर प्रदेश उर्दू अकादमी के अध्यक्ष]&lt;/ref&gt;

==ਜੀਵਨ==
ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਇਬਰੇਲੀ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਵਿੱਚ 26 ਨਵੰਬਰ 1952 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਉੱਥੇ ਮਦਰਸੇ ਵਿੱਚ ਪੜਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੁਲਕ ਦੇ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ – ਦਾਦੀ ਪਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਬਾਪ ਸਯਦ ਅਨਵਰ ਅਲੀ ਵਤਨ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਕੇ ਪਕਿਸਤਾਨ ਨਹੀਂ ਗਏ।&lt;ref name=&quot;rachana&quot;/&gt; ਪਰ ਜਲਦ ਬਾਅਦ ਗਰੀਬੀ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਣ ਗਏ। ਮੁਨੱਵਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਟਰੱਕ ਬਣਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਮੁਨੱਵਰ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ 1964 ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1968 ਵਿੱਚ ਮੁਨੱਵਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅੱਬਾ ਦੇ ਕੋਲ ਕਲਕੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਮੋਹੰਮਦ ਜਾਨ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਇਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਅਤੇ ਉਮੇਸ਼ ਚੰਦ੍ਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ ਕਾਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ।
&lt;ref name=&quot;rachana&quot;&gt;{{cite web| title= एक शख्सियत…… मुनव्वर राना |url=http://www.rachanakar.org/2012/04/blog-post_8536.html|}}&lt;/ref&gt;
ਉਸਦੀ ਰਚਨਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਇਸ ਗੱਲ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਗ਼ਜ਼ਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕਾਵਿ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਿਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮੁਨੱਵਰ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ। ਉਸਦੀ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਬੰਗਾਲੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੁਨੱਵਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਵਧੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਜਾਵਟੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਉਰਦੂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਤੋਂ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੇ ਗੈਰ-ਉਰਦੂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thenews.com.pk/article-123109-Dallas:-Urdu-Hindi-Mushaira-to-be-organized-on-Oct-25|title = Dallas: Urdu-Hindi Mushaira to be organized on Oct 25|date = 19 Oct 2015|work = [[The News International]]|access-date = 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-date = 6 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141006072058/http://www.thenews.com.pk/article-123109-Dallas:-Urdu-Hindi-Mushaira-to-be-organized-on-Oct-25|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindu.com/2007/07/30/stories/2007073050590200.htm|title=Some sprinkles of honey-dipped verses|work=The Hindu|accessdate=28 October 2015|archive-date=18 ਮਾਰਚ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090318145922/http://www.hindu.com/2007/07/30/stories/2007073050590200.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
ਮੁਨੱਵਰ ਰਾਣਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਟੇਜੀ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
ਕਵਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਜੋ ਕਲਮ ਚਲਾਈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੰਮ NIT ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਦੁਆਰਾ 2012 ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਯੋਜਨ ਤੇ ਪੇਸ਼ '''ਕਲਰਵ''' ਹੈ।


'''ਸ਼ਿਅਰ'''
&lt;poem&gt;
ਯੇ ਐਸਾ ਕਰਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਮੈਂ ਅਦਾ ਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਤਾ
ਮੈਂ ਜਬ ਤਕ ਘਰ ਨਾ ਲੌਟੂਂ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸਜਦੇ ਮੇਂ ਰਹੀ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;

ਮੁਨੱਵਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਾ ਦੁਬਾਰਾ ਛਪੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ (ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੇ) ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vaniprakashan.in/auth-details.php?wid=599|title=Author Profile:Vani Prakashan|work=vaniprakashan.in|accessdate=28 October 2015|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224012/http://www.vaniprakashan.in/auth-details.php?wid=599|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
ਉਸਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਮਾਂ ਪਿਆਰ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ:
&lt;poem&gt;
ਐ ਅੰਧੇਰੇ! ਦੇਖ ਲੇ ਮੁੰਹ ਤੇਰਾ ਕਾਲਾ ਹੋ ਗਯਾ,
ਮਾਂ ਨੇ ਆਂਖੇਂ ਖੋਲ ਦੀਂ ਘਰ ਮੇਂ ਉਜਾਲਾ ਹੋ ਗਯਾ

ਤੇਰੀ ਯਾਦੋਂ ਨੇ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ ਹਮੇਂ ਯੇ ਜ਼ਿਂਦਗੀ ਵਰਨਾ,
ਬਹੁਤ ਪਹਲੇ ਹੀ ਹਮ ਕਿੱਸੈ ਕਹਾਨੀ ਹੋ ਗਏ ਹੋਤੇ!

ਮੈਨੇ ਕਲ ਸ਼ਬ ਚਾਹਤੋਂ ਕੀ ਸਬ ਕਿਤਾਬੇ ਫ਼ਾੜ ਦੀਂ,
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਾਗਜ਼ ਪੇ ਲਿਖਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਮਾਂ ਰਹਨੇ ਦੀਆ।
&lt;/poem&gt;

'''ਉਸਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।'''

* ਮਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-29/lucknow/42501988_1_wpl-national-book-fair-women-empowerment |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-06-05 |archive-date=2013-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029212853/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-29/lucknow/42501988_1_wpl-national-book-fair-women-empowerment |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
* ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਂਵ
* ਪੀਪਲ ਛਾਂਵ
* ਬਦਨ ਸਰਾਅ
* ਨੀਮ ਕੇ ਫੂਲ
* ਸਬ ਉਸਕੇ ਲਿਏ
* ਘਰ ਅਕੇਲਾ ਹੋ ਗਯਾ
* ਕਹੋ ਜ਼ਿੱਲੇ ਇਲਾਹੀ ਸੇ
* ਬਗ਼ੈਰ ਨਕਸ਼ੇ ਕਾ ਮਰਾਨ
* ਫਿਰ ਕਬੀਰ
* ਨਏ ਮੌਸਮ ਕੇ ਫੂਲ

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
* ਅਮੀਰ ਖ਼ੁਸਰੋ ਅਵਾਰਡ 2006, [[ਇਟਾਵਾ]]
* ਕਵਿਤਾ ਕੇ ਕਬੀਰ ਸੰਮਾਨ ਉਪਾਧੀ 2006, [[ਇਂਦੌਰ]]
* ਮੀਰ ਤਕ਼ੀ ਮੀਰ ਅਵਾਰਡ 2005 
* ਸ਼ਹੂਦ ਆਲਮ ਆਫਕੁਈ ਅਵਾਰਡ 2005, [[ਕਲਕੱਤਾ]]
* ਗ਼ਾਲਿਬ ਅਵਾਰਡ 2005, ਉਦੇਪੁਰ 
* ਡਾ. ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ ਅਵਾਰਡ 2005, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਾਜ ਅਵਾਰਡ 2004 
* ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁਰ ਰੱਜਾਕ਼ ਮਲੀਵਾਬਾਦੀ ਅਵਾਰਡ 2001 (ਵੈਸਟ ਬਂਗਾਲ ਉਰਦੂ ਅਕਾਦਮੀ)
* ਸਲੀਮ ਜਾਫ਼ਰੀ ਅਵਾਰਡ 1997 
* ਦਿਲਕੁਸ਼ ਅਵਾਰਡ 1995
* ਰਈਸ ਅਮਰੋਹਵੀ ਅਵਾਰਡ 1993, [[ਰਾਏਬਰੇਲੀ]]
* ਭਾਰਤੀ ਪਰੀਸ਼ਦ ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਵਾਰਡ, [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] 
* ਹੁਮਾਊਂ ਕਬੀਰ ਅਵਾਰਡ, [[ਕਲਕੱਤਾ]]
*ਬਜਮੇ ਸੁਖਨ ਅਵਾਰਡ, [[ਭੁਸਾਵਲ]]
* ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਪ੍ਰੇਸ ਕਲੱਬ ਅਵਾਰਡ, ਼ [[ਪ੍ਰਯਾਗ]]
* ਹਜ਼ਰਤ ਅਲਮਾਸ ਸ਼ਾਹ ਅਵਾਰਡ
* ਸਰਸਵਤੀ ਸਮਾਜ ਅਵਾਰਡ, 2004 
* ਅਦਬ ਅਵਾਰਡ 2004
* ਮੀਰ ਅਵਾਰਡ
* ਮੌਲਾਨਾ ਅਬੁਲ ਹਸਨ ਨਦਵੀ ਅਵਾਰਡ 
* ਉਸਤਾਦ ਬਿਸਮਿੱਲਾਹ ਖ਼ਾਨ ਅਵਾਰਡ
* ਕਬੀਰ ਅਵਾਰਡ

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1952]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]]</text>
      <sha1>fonyibjxp45wadrezajuquyu1v2rkep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਗਰਿਕਾ ਘੋਸ਼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30820</id>
    <revision>
      <id>838436</id>
      <parentid>807762</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18446" sha1="pj6arkfg709l5eljurcucnvau6djpiy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸਾਗਰਿਕਾ ਘੋਸ਼
| image = Ghose,_Sagarika.jpg
| caption = ਸਾਗਰਿਕਾ ਘੋਸ਼
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|1964|11|08|df=yes}}
| birth_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] 
| death_date = 
| death_place = 
| education = {{nowrap|[[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ'ਜ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]]&lt;br&gt;[[ਮਗਦਾਲੇਨ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]]&lt;br&gt;[[ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ'ਜ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]]}} 
| occupation = [[ਸੀਐਨਐਨ-ਆਈਬੀਐਨ]] ਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ]]
| alias = 
| title = 
| family = 
| spouse = [[ਰਾਜਦੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ]] 
| children = ਇਸ਼ਾਨ (ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਤਾਰਿਨੀ (ਧੀ)
| relatives = 
| ethnicity = 
| nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] 
| years_active= 1991–ਹਾਲ
| credits = ''Face The Nation'' 
| agent = 
| URL = [http://ibnlive.in.com/blogs/author/223/sagarikaghose.html Sagarika Ghose's Blog]
}}

'''ਸਾਗਰਿਕਾ ਘੋਸ਼''' (ਜਨਮ 8 ਨਵੰਬਰ 1964) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੱਤਰਕਾਰ, [[ਸਮਾਚਾਰ ਐਂਕਰ]] ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ 1991 ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''[[ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]]'','' [[ਆਉਟਲੁੱਕ (ਰਸਾਲਾ)|ਆਉਟਲੁੱਕ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ''[[ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਸੀਐਨਐਨ-ਆਈਬੀਐਨ]] ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ ਤੇ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਐਂਕਰ ਹੈ। ਘੋਸ਼ ਨੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।
==ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ==
ਘੋਸ਼ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ'ਜ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 1987 ਵਿੱਚ [[ਰੋਡਸ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ]] [[ਰੋਡਸ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਯਾਫਤਾ]] ਘੋਸ਼ ਨੇ [[ਮਗਦਾਲੇਨ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ|ਮਗਦਾਲੇਨ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਚੁਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਤੇ [[ਸੇਂਟ ਐਂਥਨੀ'ਜ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਫਿਲ.ਕੀਤੀ।
.&lt;ref&gt;{{cite web |author=Sagarika Ghose |url=http://www.harpercollins.com/authors/32718/Sagarika_Ghose/index.aspx |title=Sagarika Ghose from HarperCollins Publishers |publisher=Harpercollins.com |date=24 March 2010 |accessdate=18 April 2013 |archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202201948/http://www.harpercollins.com/authors/32718/Sagarika_Ghose/index.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; Since 1991, she has worked at ''[[The Times Of India]]'', ''[[Outlook (magazine)|Outlook]]'' magazine and ''[[The Indian Express]]'' and was deputy editor and prime time anchor on the news network [[CNN-IBN]].&lt;ref name=&quot;replay.waybackmachine&quot;&gt;{{cite web|url=http://mutiny.in/2007/06/05/interview-with-sagarika-ghose |title=Interview with Sagarika Ghose |publisher=mutiny.in |date=5 June 2007 |accessdate=9 April 2011 |deadurl=unfit |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090131085318/http://mutiny.in/2007/06/05/interview-with-sagarika-ghose |archivedate=31 January 2009 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Seema Chowdhry&quot;&gt;{{cite web|author=Seema Chowdhry |url=http://www.livemint.com/Leisure/PUpBx8sSjFQRrjhqBMVmiO/Airing-both-sides.html |title=Airing both sides |publisher=Livemint |date=8 February 2013 |accessdate=18 April 2013}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
1991 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਆਉਟਲੁੱਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ CNN-IBN ਉੱਤੇ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਐਂਕਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Arya |first1=Divya |title=Why are Indian women being attacked on social media? |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-22378366 |access-date=18 June 2021 |work=[[BBC News]] |date=May 8, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;replay.waybackmachine&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Seema Chowdhry&quot;/&gt; ਘੋਸ਼ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2014 ਵਿੱਚ CNN-IBN ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/140704/nation-current-affairs/article/rajdeep-sardesai-resigns-editor-chief-cnn-ibn|title=Rajdeep Sardesai Resigns as Editor in Chief of CNN-IBN|work=[[Deccan Chronicle]]|date=5 July 2014|access-date=3 September 2019}}&lt;/ref&gt; 

2004 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਟਾਈਮ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ CNN-IBN ਨਿਊਜ਼ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਟਾਈਮ ਐਂਕਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&amp;aid=282107 |title=Netiquette, Not Censorship |publisher=M.outlookindia.com |access-date=18 April 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020103341/http://m.outlookindia.com/story.aspx?sid=4&amp;aid=282107 |archive-date=20 October 2012 |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India: Meet the 'Internet Hindus'&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/india/120615/internet-hindus-hindu-nationalists-right-wing-politics |title=India: Meet the 'Internet Hindus' |publisher=GlobalPost |date=18 June 2012 |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; 

2013 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ ਦਾ ਟਵਿੱਟਰ ਇੰਟਰਵਿਊ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵੱਲੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;ibnl&quot;&gt;{{cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/in-first-twitter-interview-kejriwal-says-no-free-power-if-aap-wins-in-delhi/431654-80-258.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103005925/http://ibnlive.in.com/news/in-first-twitter-interview-kejriwal-says-no-free-power-if-aap-wins-in-delhi/431654-80-258.html|url-status=dead|archive-date=3 November 2013|title=In first Twitter interview, Kejriwal says no free power if AAP wins in Delhi|work=IBNLive.com | date=1 November 2013 | access-date=28 November 2013}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕੇਸ਼ ਅੰਬਾਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੋਸ਼ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ 2014 ਨੂੰ CNN-IBN ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਚੈਨਲ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਐਡੀਟਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livemint.com/Consumer/57yRvDxbdsfoQMhZMwWcPO/CNNIBN-editors-Rajdeep-Sardesai-and-Sagarika-Ghose-quit.html|title=CNN-IBN editors Rajdeep Sardesai and Sagarika Ghose quit|work=livemint.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-rajdeep-sardesai-sagarika-ghose-quit-cnn-ibn-herere-their-emotional-farewell-not-4669527-NOR.html|title=Rajdeep Sardesai and Sagarika Ghose Quit CNN-IBN|work=daily.bhaskar.com|access-date=2021-11-25|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714193434/http://daily.bhaskar.com/article/NAT-TOP-rajdeep-sardesai-sagarika-ghose-quit-cnn-ibn-herere-their-emotional-farewell-not-4669527-NOR.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੋਅ ''ਕੁਐਸ਼ਚਨ ਟਾਈਮ ਦੀਦੀ', ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਮੁੱਖ-ਮੰਤਰੀ ਮਮਤਾ ਬੈਨਰਜੀ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਅਧਾਰਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਮੱਧ-ਰਾਹ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ, ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਪਬਲਿਕ ਡਿਬੇਟ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਐਨਟੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/newstopics/National-Television-Awards.html |archive-url=https://archive.today/20130629120450/http://ibnlive.in.com/newstopics/National-Television-Awards.html |url-status=dead |archive-date=29 June 2013 |title=National Television Awards: Latest News Stories, Photos, Videos, Blogs &amp; Talks |publisher=Ibnlive.in.com |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ Gr8-ITA ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.siliconindia.com/news/life/5-Hottest-Female-Indian-Journalists--nid-142294-cid-51.html |title=5 Hottest Female Indian Journalists - Page 5 |publisher=Siliconindia.com |access-date=18 April 2013 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਈ CF ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.in.com/videos/news-video-live/news/watch-st-stephens-felicitates-sagarika-ghose-other-alumni-310686-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823033630/http://www.in.com/videos/news-video-live/news/watch-st-stephens-felicitates-sagarika-ghose-other-alumni-310686-1.html |url-status=dead |archive-date=23 August 2013 |title=Watch: St Stephen's Felicitates Sagarika Ghose, Other Alumni |publisher=In.com |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ, ਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੈਡਮੀ (ITA) ਤੋਂ ITA ਸਰਵੋਤਮ ਐਂਕਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/ita-awards-cnnibn-best-english-news-channel-sagarika-ghose-best-anchor/430119-3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131028022023/http://ibnlive.in.com/news/ita-awards-cnnibn-best-english-news-channel-sagarika-ghose-best-anchor/430119-3.html |url-status=dead |archive-date=28 October 2013 |title=ITA Awards: CNN-IBN best English news channel, Sagarika Ghose best anchor |publisher=IBNLive.com |access-date=1 November 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 ਵਿੱਚ, ਰੋਡਜ਼ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਘੋਸ਼ ਨੂੰ 13 ਮਸ਼ਹੂਰ ਔਰਤਾਂ ਰੋਡਸ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਸੀ.ਐਚ.ਮਹੁੰਮਦ ਕੋਇਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=13 famous Rhodes Women|url=http://rhodesproject.com/13-famous-rhodes-women/|publisher=rhodesproject.com}}&lt;/ref&gt; In 2017 Ghose was awarded the C.H.Mohammed Koya National Award for journalism.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://bureaucracybuzz.com/2017/01/21/vice-president-giving-away-the-c-h-mohammed-koya-national-journalism-award-2016/|title=Vice President giving away the C.H. Mohammed Koya National Journalism Award 2016 - BureaucracyBuzz.com|date=2017-01-21|work=BureaucracyBuzz.com|access-date=2018-09-10|language=en-US|archive-date=2018-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910164610/http://bureaucracybuzz.com/2017/01/21/vice-president-giving-away-the-c-h-mohammed-koya-national-journalism-award-2016/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ==
ਘੋਸ਼ 1998 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਦੋ ਨਾਵਲਾਂ, 'ਦ ਜਿਨ ਡਰਿੰਕਰਜ਼', ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ 'ਬਲਾਇੰਡ ਫੇਥ' ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। 'ਦ ਜਿਨ ਡਰਿੰਕਰਜ਼' ਵੀ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dooyoo.co.uk/printed-books/the-gin-drinkers-sagarika-ghose/1141542/ |title=The Gin Drinkers - Sagarika Ghose - Review - A lush portrait of Delhi Intellectual life |publisher=Dooyoo.co.uk |date=18 October 2008 |access-date=18 April 2013}}&lt;/ref&gt; ਘੋਸ਼ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਜੀਵਨੀ, 'ਇੰਦਰਾ: ਇੰਡੀਆਜ਼ ਮੋਸਟ ਪਾਵਰਫੁੱਲ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (ਜਗਰਨੌਟ ਬੁਕਸ)' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Special Correspondent |title=The lasting mystique of Indira Gandhi: Sagarika Ghose speaks about her book 'Indira, India’s Most Powerful Prime Minister' |url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/the-lasting-mystique-of-indira-gandhi/article19280984.ece |access-date=18 June 2021 |work=[[The Hindu]] |date=July 15, 2017}}&lt;/ref&gt; ਜੀਵਨੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://scroll.in/reel/864556/vidya-balan-to-play-indira-gandhi-in-adaptation-of-sagarika-ghoses-biography |title=Vidya Balan to play Indira Gandhi in the adaptation of Sagarika Ghose’s biography |publisher=scroll.in |date=10 January 2018 |access-date=30 May 2019}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ 2018 ਦੀ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ, 'ਕਿਉਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲਿਬਰਲ ਹਾਂ: ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ' ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/book-review-of-blind-faith-by-sagarika-ghose/1/180498.html|title=Pulp friction|last=Bose|first=Brinda|date=25 September 2006|access-date=11 July 2013|work=India Today}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Why I Am a Liberal|url=https://penguin.co.in/book/why-i-am-a-liberal/|access-date=2020-07-01|website=Penguin Random House India|language=en-US}}&lt;/ref&gt;, ਘੋਸ਼ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ, ਸੀਮਤ ਸਰਕਾਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ​ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਘੋਸ਼ ਨੇ ਥੀਸਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1947 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਭਾਰਤੀ 'ਵੱਡਾ ਰਾਜ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਹ ਭਾਸਕਰ ਘੋਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ 1960 ਬੈਚ ਦੇ, ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;dna2006&quot;&gt;{{cite news|last=Som|first=Rituparna|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1062473/report-most-of-my-critics-are-talentless-elderly-ladies-sagarika-ghose|title=Most of my critics are talentless lderly ladies: Sagarika Ghose|work=DNA | date=6 November 2006 | access-date=10 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚਾਚੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਘੋਸ਼]], ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਰੂਮਾ ਪਾਲ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਜਸਟਿਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਰਾਜਦੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਦਿਲੀਪ ਸਰਦੇਸਾਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਰਾਜਦੀਪ ਅਤੇ ਸਾਗਰਿਕਾ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ, ਬੇਟਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਅਤੇ ਬੇਟੀ ਤਾਰਿਣੀ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=The referee in town|url=http://www.hindu.com/mp/2004/06/10/stories/2004061001580100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20041121220555/http://www.hindu.com/mp/2004/06/10/stories/2004061001580100.htm|url-status=dead|archive-date=21 November 2004|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 June 2004}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Twitter}} 

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]</text>
      <sha1>pj6arkfg709l5eljurcucnvau6djpiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪਾਇਲ, ਭਾਰਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30823</id>
    <revision>
      <id>838402</id>
      <parentid>811502</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗੈਲਰੀ */</comment>
      <origin>838402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7049" sha1="q0cdpk2yirh9ji7oqkhr6fe6rb6pru8" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = ਪਾਇਲ
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਕਸਬਾ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|30.721907|N|76.0160118|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 200
| population_total                = 7.923
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਦੋਰਾਹਾ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 141416
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:55/ PB:10
| area_code       = 01628******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਦੋਰਾਹਾ]]
}}

'''ਪਾਇਲ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਸਬਾ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=District Ludhiana, Government of Punjab {{!}} The Industrial Capital of Punjab {{!}} India |url=https://ludhiana.nic.in/ |access-date=2024-05-12 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਜਗਦੇਵ ਪਰਮਾਰ ਦੇ ਭਰਾ ਪਿੰਗਲ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ। ਪਾਇਲ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਗਣਾ ਸੀ। ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਰਦਾਰ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਰਾੜੇਵਾਲਾ ਵੀ ,ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ (ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ)|ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲੀ ਇਸਤੋਂ 3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲਹਿੰਦੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਪਾਇਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਾਊਮਾਜਰਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਜਿਸ ਨੂੰ 10 ਨਾਮੀ ਅਖਾੜਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਥੇਹ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪਾਇਲ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਪਰਗਣੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਲੈਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਫਤਿਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਖੰਡਰ ਥੇਹ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਸ ਥੇਹ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਪਾਇਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਹਾਦੇਵ ਮੰਦਰ ਪਾਇਲ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਚੀਨ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਜੋ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੋਣ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।

==ਗੈਲਰੀ==
&lt;Gallery mode=packed style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
ਰਾਵਣ.jpg|ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਪਾਇਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੀਜਾ ਸੜਕ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਥੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰੇ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
GOD GANESH.JPG|GOD GANESH
Lord Krishna with Gopi's.JPG|Lord Krishna with Gopi's
Ancient Wall Painting on Shiva Temple.JPG|Ancient Wall Painting on Shiva Temple
Ancient Wall Painting.JPG|Ancient Wall Painting
Central roof painting.JPG|Central roof painting
Ancient roof painting.JPG|Ancient roof painting
Ancient wall painting.JPG|Ancient wall painting
Ancient Shiva Temple painting.JPG|Ancient Shiva Temple painting
ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ.jpg|ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ
ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਰ.jpg|ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਵਾਰ
ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ.jpg|ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ
ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ 2.jpg|ਪਾਇਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ
ਤਿੰਜੋਰੀ.jpg|ਤਿੰਜੋਰੀ
&lt;/Gallery&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
https://www.census2011.co.in/data/town/800192-payal-punjab.html

{{Ludhiana district}}

{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਇਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>q0cdpk2yirh9ji7oqkhr6fe6rb6pru8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>35076</id>
    <revision>
      <id>838211</id>
      <parentid>163655</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Harchand Bhinder ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>163655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="mawijv26ieo8194pfbm9olgeisbu5g0" xml:space="preserve">{{ਚਰਚਾ ਸਿਰਲੇਖ}}</text>
      <sha1>mawijv26ieo8194pfbm9olgeisbu5g0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋੜਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38222</id>
    <revision>
      <id>838271</id>
      <parentid>751497</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Flop Photographer</username>
        <id>56122</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਕ ਫੋਟੋ ਅਪਲੋਡ ਕੀਤੀ ਹੈ ।</comment>
      <origin>838271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3713" sha1="tlz77wp0r95d96ntqmbdcty6288xpga" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name     = 
| native_name    = 
| native_name_lang  = 
| other_name    = 
| nickname    = 
| settlement_type   = ਪਿੰਡ
| image_skyline   = 
| image_alt    = 
| image_caption   = 
| pushpin_map    = India Punjab
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt   = 
| pushpin_map_caption   = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰੋੜਕੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
| latd = 29.686576
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 75.215235
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| coordinates_display  = 
| subdivision_type  =ਦੇਸ਼
| subdivision_name  = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1  =ਰਾਜ
| subdivision_name1  = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2  = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2  = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]]
| established_title  = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date  = 
| founder     = 
| named_for    = 
| parts_type    = [[ਤਹਿਸੀਲ]]
| parts  = ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ
| area_total_km2   = 8.66
| elevation_footnotes  = 
| elevation_m    =  
| population_total  = 1857
| population_as_of  = 2001 
| population_rank   = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym  = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1  = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1  =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1    = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1    = +5:30
| postal_code_type  =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code    =  
| registration_plate  = 
| blank1_name_sec1  = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1  = [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸਾ]]
| website     = 
| footnotes    = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਰੋੜਕੀ.jpg|thumb|ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਿੱਖ ।]]
'''ਰੋੜਕੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Blockwise List of Villages|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=11 ਅਪਰੈਲ 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਿੰਡ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਂ ਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ।  ਪਿੰਡ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ।  2001 ਵਿੱਚ ਰੋੜਕੀ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1857 ਸੀ। 2019 ਵਿਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਵੋਟ 1500 ਦੇ ਲਗਪਗ ਹੈ।  ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 8.66 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਰੋੜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।  

==ਹੋਰ ਦੇਖੋ==
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{Coord|29.686576|75.215235|display=title}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>tlz77wp0r95d96ntqmbdcty6288xpga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40628</id>
    <revision>
      <id>838301</id>
      <parentid>830788</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3524" sha1="pyckak9orqw2pkxqva2s9zg330z268e" xml:space="preserve">'''ਰਾਗ ਗਉੜੀ''' ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੀਸਰਾ ਰਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਗ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਕੁੱਲ 743 ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਜੀ ਦੇ ਪੰਨਾ 151 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 346 ਤੱਕ, ਰਾਗ ਗਉੜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 3 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ (ਚੌਥਾ ਪਹਿਰ) ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 14 ਪ੍ਰਤੀਸਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਭਾਗ '''ਰਾਗ ਗਉੜੀ''' ਨਾਲ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://searchgurbani.com/raags/raag_gauri ਰਾਗ ਗਉੜੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{|cellspacing=&quot;1&quot; cellpadding= &quot;1&quot; border=&quot;0&quot; width=&quot;50%&quot;
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
!||ਥਾਟ|| 	ਭੈਰਵ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਜਾਤਿ|| 	ਔਡਵ ਸੰਪੂਰਣ (ਆਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅਤੇ ਅਵਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸੁਰ)
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਪ੍ਰਾਕਰਿਤੀ ||	ਭਗਤੀਮਈ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਸਵਰ|| 	ਰੇ ਧਾ ਕੋਮਲ ਮਾ ਤੀਵਰ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੁਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਵਾਦੀ ||	ਰੇ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਸਮਵਾਦੀ 	||ਪਾ

|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਵਰਜਿਤ ||	ਗਾ ਅਤੇ ਧਾ ਆਰੋਹੀ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਆਰੋਹੀ ||	ਸਾ ਰੇ ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਸਾ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਅਵਰੋਹੀ ||	ਸਾਂ ਨੀ ਧੁ ਪਾ ਮਾ ਗਾ ਰੇ ਸਾ, ਨੀ ਸਾ
|-bgcolor=&quot;#die4fd&quot;
|||ਪਕੜ 	||ਸਾ ਰੇ ਮਾ ਪਾ, ਗਾ ਰੇ ਸਾ ਨੀ ਧਾ ਪਾ ਮਾ ਪਾ ਨੀ ਸਾ
|}
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਗੁਰਬਾਣੀ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ]]

== ਰਾਗ ਦੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ==

* ਅਰੋਹਃ ਸ ਰੇ ਗ ਰੇ ਮ ਪ ਨੀ ਸੰ
* ਅਵਰੋਹਃ ਸੰ ਨੀ ਧ ਮ ਪ, ਧ ਪ ਮ ਗ, ਗ ਰੇ ਸ ਨੀ(ਮੰਦਰ) ਸ
* ਵਾਦੀ : ਰੇ 
* ਸੰਵਾਦੀਃ ਪ

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਰੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਬਣੀ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿਰੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਵਾਦੀ ਸੁਰ ਇਸ ਰਾਗ ਵਾਲਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੋਟ ਉੱਤੇ ਰੁਕਣ ਜਾਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਰਾਗ [[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ]] [[ਥਾਟ]] ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;web&quot;&gt;{{Cite web |title=Raag Gauri - Indian Classical Music - Tanarang.com |url=http://www.tanarang.com/english/gauri_eng.htm |website=www.tanarang.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;ਪਰ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਫ਼ਾਰਮਸ. 

* ਗੌਰੀ (ਭੈਰਵ ਥਾਟ) 
* ਗੌਰੀ (ਕਲਿੰਗੜਾ ਅੰਗ) (ਦੋਵੇਂ ਮ)
* ਗੌਰੀ (ਮਾਰਵਾ ਅੰਗ)</text>
      <sha1>pyckak9orqw2pkxqva2s9zg330z268e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40940</id>
    <revision>
      <id>838380</id>
      <parentid>720038</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="pzuqueqs9wzl12rnx7uo3c2ijsanhpk" xml:space="preserve">'''ਸਧਾਰਨ ਕਾਨੂੰਨ'''&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx |title=Duhaime's Law Dictionary, &quot;Definition of Common Law&quot; |access-date=2014-07-06 |archive-date=2012-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524001041/http://www.duhaime.org/LegalDictionary/C/CommonLaw.aspx |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਵਿਧਾਨਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਸੰਸਦ]] ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਬਲਕਿ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜਾ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;Washington Probate, &quot;Estate Planning &amp; Probate Glossary&quot;, ''Washington (State) Probate'', [http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm s.v. &quot;common law&quot;] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20170525183721/http://www.wa-probate.com/Intro/Estate-Probate-Glossary.htm |date=2017-05-25 }}, 8 Dec. 2008:, retrieved on 7 November 2009.&lt;/ref&gt;। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{wikiquote}}
* [http://biotech.law.lsu.edu/Books/Holmes/claw_c.htm ''The Common Law''] by [[Oliver Wendell Holmes, Jr.]]
* {{Gutenberg|no=2449|name=The Common Law by Oliver Wendell Holmes Jr.}}
* [http://www.bdlawservice.com/books/the_history.pdf The History of the Common Law of England by Matthew Hale]
* [http://ausicl.com The Australian Institute of Comparative Legal Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110128190050/http://ausicl.com/ |date=2011-01-28 }}
* [http://www.iilss.org The International Institute for Law and Strategic Studies (IILSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180809173356/http://iilss.org/ |date=2018-08-09 }}
* [http://legislation.nsw.gov.au ''New South Wales Legislation''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507004922/http://legislation.nsw.gov.au/ |date=2021-05-07 }}
* [http://xml.lib.hku.hk/gsdl/db/oelawhk/search.shtml Historical Laws of Hong Kong Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628162957/http://xml.lib.hku.hk/gsdl/db/oelawhk/search.shtml |date=2007-06-28 }} – University of Hong Kong Libraries, Digital Initiatives
* [http://www.lawfulpath.com/ref/bouvier/maxims.shtml Maxims of Common Law] from Bouvier's 1856 Law Dictionary


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਾਨੂੰਨ]]</text>
      <sha1>pzuqueqs9wzl12rnx7uo3c2ijsanhpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43753</id>
    <revision>
      <id>838331</id>
      <parentid>286896</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:37:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="pe7bnv5ziofwcd46oha1udex66mo2p4" xml:space="preserve">{{Infobox person
 | name    = ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ
 | honorific_suffix = [[Order of the British Empire|OBE]]
 | image   = Liam Neeson Deauville 2012 2.jpg
 | caption   = Neeson at the 2012 [[Deauville American Film Festival]]
 | birth_name  = ਲਿਆਮ ਜੋਨ ਨੀਸਨ
 | birth_date  = {{Birth date and age|df=yes|1952|6|7}}&lt;ref&gt;{{cite news|title=Monitor|newspaper=[[Entertainment Weekly]]|date= 1/8 June 2012|issue=1209/1210|page=35}}&lt;/ref&gt;
 | birth_place  = [[ਬਲੀਮੇਨਾ]], [[ਕਾਉਂਟੀ ਅੰਤ੍ਰਿਮ]], ਉਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ
 | spouse   = [[ਨਤਾਸ਼ਾ ਰਿਚਰਡਸਨ]]&lt;br /&gt;(1994–2009, her death)
 | children   = 2
 | relatives  = [[ਵਨੀਸਾ ਰੇਡਗਰੇਵ]]&lt;br&gt;(mother-in-law)&lt;br /&gt;[[ਟੋਨੀ ਰਿਚਰਡਸਨ]]&lt;br&gt;(father-in-law)&lt;br /&gt;[[ਜੋਏਲੀ ਰਿਚਰਡਸਨ]]&lt;br&gt;(sister-in-law)
 | occupation  = ਅਦਾਕਾਰ
 | years_active  = 1978- ਹੁਣ ਤਕ
}}
'''ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ''' ਇੱਕ [[ਆਇਰਿਸ਼]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਹੈ। ਓਹਨਾ ਨੂੰ 1993 ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿੰਡਲਰ ਲਿਸਟ]] ਲਈ [[ਔਸਕਰ]] ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਹ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ [[ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼ ਏਪਿਸੋਡ I: ਦ ਫੇਨਤਮ ਮੇਨੇਸ]], [[ਟੇਕਨ]], [[ਟੇਕਨ 2]], [[ਕਲੈਸ਼ ਆਫ਼ ਟਾਈਟਨ]], [[ਲੇ ਮਿਜ਼ਰੇਬਲ (1998)]], ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਓਹਨਾ ਨੂੰ ਕਈ ਇਨਾਮਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਇਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]], [[ਬਾਫਟਾ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]]।

[[ਏਮਪਾਇਰ]] ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵੱਲੋਂ ਓਹਨਾ ਨੂੰ 100 ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਇਆ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.amiannoying.com/%28S%2821trpz55kccy1v454m12y345%29%29/collection.aspx?collection=47|title=Empire Magazine's Top 100 Movie Stars 1997|accessdate=26 March 2011|work=amiannoying.com|archive-date=25 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160125145345/http://www.amiannoying.com/(S(xtbszdtveqmcgm2yljun4nug))/collection.aspx?collection=47|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>pe7bnv5ziofwcd46oha1udex66mo2p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44053</id>
    <revision>
      <id>838404</id>
      <parentid>830877</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:45:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7062" sha1="cgnb2sxwiideq4lyxmj14ssrx70qwph" xml:space="preserve">
'''ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ''' (ਜਨਮ 1945 [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] &lt;ref name=&quot;UrduPoint&quot;&gt;[https://www.urdupoint.com/poetry/sarmad-sehbai.html Sarmad Sehbai Poetry - Sarmad Sehbai Shayari, Urdu Ghazal, Nazam Collection] UrduPoint website, Retrieved 21 October 2021&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;dob&quot;&gt;{{Cite web |title=Sarmad Sehbai: A leading modern Urdu poet and playwright from Pakistan |url=https://www.rekhta.org/poets/sarmad-sahbai/profile |publisher=rekhta.org website}}&lt;/ref&gt; ) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸ਼ਾਇਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਉਰਦੂ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Tribune&quot;&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/630418/sarmad-sehbai-the-rebel-artiste-returns/|title=Sarmad Sehbai: The rebel-artiste returns|date=11 November 2013|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=21 October 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Dawn&quot;&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1175289|title=For Sarmad Sehbai, films like Mah e Mir seek to subvert Pakistan's contempt for itself|last=Sadaf Haider and Sadaf Siddique|date=6 May 2016|work=Dawn (newspaper)|access-date=21 October 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Herald&quot;&gt;{{Cite news|url=https://herald.dawn.com/news/1153815|title=Our whole culture reeks of sickening nostalgia: Sarmad Sehbai (original interview published in October 1984, updated 11 April 2019)|last=Ali Khan|work=Dawn Group of newspapers (Herald magazine)|access-date=21 October 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Newsline&quot;&gt;{{Cite journal|last=Altaf Hussain Asad|date=June 2011|title=Interview: Sarmad Sehbai|url=http://newslinemagazine.com/magazine/interview-sarmad-sehbai/|publisher=Newsline (magazine)|access-date=21 October 2021|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201101256/https://newslinemagazine.com/magazine/interview-sarmad-sehbai/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ ਦਾ ਜਨਮ 1945 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ &lt;ref name=&quot;UrduPoint&quot;/&gt; ਉਸਨੇ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;UrduPoint&quot; /&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਰਮਦ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1968 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;Herald&quot;/&gt; ਫਿਰ ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;Herald&quot; /&gt; ਉਸਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ''ਨੀਲੀ ਕੇ ਸੌ ਰੰਗ'', ''ਉਨ ਕਹੀ ਬਾਤੋਂ ਕੀ ਥਕਾਣ'', ''ਮੁਲਾਕਾਤ'', ''ਰਾਜਾ ਕਾ ਬੇਆ'' ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ''ਨਯਾ ਕਾਨੂੰਨ'' ਅਤੇ ''[[ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ (ਕਹਾਣੀ)|ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ]]'' ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਢਾਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕ ''ਦ ਡਾਰਕ ਰੂਮ'', &lt;ref name=&quot;Herald&quot; /&gt; ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਨਾਟਕ ''ਪੰਜਾਵਾਂ ਚਿਰਾਗ਼'', ''ਔਸ ਗਲੀ ਨਾ ਜਾਵੀਂ'' ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ''ਮੁਗਲਜ਼ ਆਫ਼ ਦਾ ਰੋਡ'' ਲਿਖੀ। &lt;ref name=&quot;Herald&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;TNI&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/781898-the-accidental-playwright|title=The accidental playwright - Sarmad Sehbai's Aarhay Terchay Aainay explores his journey of becoming an acclaimed playwright|last=Sarwat Ali|date=31 January 2021|work=The News International (newspaper)|access-date=21 October 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ਮਾਹ ਏ ਮੀਰ (2016 ਫਿਲਮ) ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਵਿੱਚ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1186316/mah-e-mir-selected-pakistans-official-submission-2017-oscars/|title=Mah-e-Mir selected as Pakistan's official submission to 2017 Oscars|date=22 September 2016|work=The Express Tribune (newspaper)|access-date=21 October 2021}}&lt;/ref&gt;

ਸਰਮਦ ਸਹਿਬਾਈ ਨੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕ ਮੋਰ ਮਹਿਲ (2016 ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ) ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਹ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਪੁਰਾਣੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਸਰਮਦ ਖੂਸਟ|ਸਰਮਦ ਖੁਸਤ]] ਨੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਨਾਮ ''ਪੀਕੌਕ ਪੈਲੇਸ'' ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Dawn&quot;/&gt;

ਅਦਾਕਾਰ ਮੰਜ਼ਰ ਸਹਿਬਾਈ ਉਸ  ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* 2021 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੋਂ  ਸਾਹਿਤ ਲਈ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ &lt;ref&gt;(Associated Press of Pakistan) [https://www.dawn.com/news/1614267/president-confers-civil-awards President confers civil awards] Dawn (newspaper), Published 24 March 2021, Retrieved 22 October 2021&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>cgnb2sxwiideq4lyxmj14ssrx70qwph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45203</id>
    <revision>
      <id>838429</id>
      <parentid>837767</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21884" sha1="fx36qpwcv366rqs14dhiylvudnporn3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਡਾ. ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ
| image = Shekhar-Gurera-photo2012.jpg
| image_size = 150px
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1965|08|30}}
| birth_place = [[ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]]
| occupation = [[ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]
| alias = ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ
| spouse = ਰੇਖਾ ਗੁਰੇਰਾ
| parents = ਮਨੀ ਰਾਮ ਗੁਰੇਰਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਗੁਰੇਰਾ
| children = ਦੇਵ ਗੁਰੇਰਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਗੁਰੇਰਾ
| nationality = {{IND}}
| years_active = 1984–ਮੌਜੂਦਾ
| religion = 
| signature = Shekhar_Gurera_sign_logo.jpg
| signature_size = 100px
| website = {{URL|shekhargurera.com}}
}}

'''ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ''' (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਡਾ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਮੀਡੀਆ ਮਾਨਤਾ ਸੂਚੀ ਪੱਤਰ. ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ. 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010. 22 ਜੁਲਾਈ 2010 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. [http://pib.nic.in/prs/prs2010/ListByName.htm ਮਾਨਤਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, 2010 (ਨਾਮ ਦੀ ਸੂਚੀ no300)]&lt;/ref&gt; ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ: ਦ ਪਿਓਨੀਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ]], ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਗਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page26-31) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]&lt;/ref&gt;
==ਜੀਵਨੀ ==
ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੋਗਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ 30 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Another Feather in the cap of Cartoonist Gurera [http://www.readwhere.com/read/159872/g4u-MEDIA/1999-TOI-Gurgaon-Plus#page/1/2 The Times of India, New Delhi: &lt;small&gt;ਜਨਵਰੀ, 1999 &lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ  ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਟੂਨ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ &quot;ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ&quot; ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page24-29) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]&lt;/ref&gt;
== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
* 1989: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/5/2 Evening News, New Delhi: &lt;small&gt;१९ ਫਰਵਰੀ १९९०&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1990: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨ ਐਵਾਰਡ&lt;ref&gt;ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/6/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਿੱਲੀ: &lt;small&gt;३१ ਜਨਵਰੀ १९८९&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1992: ਪਹਿਲੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ, ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ [http://www.readwhere.com/read/159869/g4u-MEDIA/1992-the-PM-P-V-Narsimha-Rao#page/1/2 नवभारत टाइम्स, नई दिल्ली: &lt;small&gt;३० नवम्बर १९९२&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1996: 20ਵੇਂ ਮਾਤਰਸ਼ਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਐਵਾਰਡ&lt;ref&gt;20th Matri Shree Award Announced [http://www.readwhere.com/read/159868/g4u-MEDIA/1996-Matri-Shree-Award#page/1/2 Indian Express, New Delhi: &lt;small&gt;May6,1996&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1997: ਜਾਪਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ।&lt;ref&gt;ਤੀਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ [http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060613/http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm |date=2013-09-21 }}&lt;/ref&gt;
* 2002: ਸਤਮਾ, [[ਜਾਪਾਨ]] ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫੋਟੋ ਮੁਕਾਬਲੈ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* 2011: ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਮਹਾਮਨ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ७ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ (ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ.
* 2019 - ਹਰਿਆਣਾ ਗਰੀਮਾ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਦੌਰਾਨ &quot;ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਆਈਕਨ&quot; ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆਂ ਗਿਆ&lt;ref&gt;ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ; [https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html &lt;small&gt;समाचार4मीडिया, ਅਕਤੂਬਰ 28, 2019&lt;/small&gt;]
{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208194046/https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html |date=2019-12-08 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 &lt;small&gt;ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229210535/https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 |date=2019-12-29 }}; ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਸੰਬਰ 25, 2019&lt;/small&gt;.&lt;/ref&gt;
* 2025: ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਲਈ ਕੇਯੂ, ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;SG honoured with Honorary Doctorate; [https://centralchronicle.com/epaper/archives/2025-08-11/ccpaper3.jpg Central Chronicle, Bhopal Aug.11, 2025]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://epaper.navbharatlive.com/editionname/Nagpur/NAVABHARAT_NAG/page/4/article/NAVABHARAT_NAG_20250810_4_4 शेखर गुरेरा को डॉक्टरेट की मानद उपाधि]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}; [[Nava Bharat]], Nagpur, Aug.10, 2025.&lt;/ref&gt;
=== ਸਾਫ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ===
[[File:ShekharGurera as Brand Ambassador for MCG 01.jpg|thumb|ਸਾਫ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ]]
* 2018: ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਗੁੜਗਾਓਂ (MCG) ਨੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਮਾਨਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੱਛ ਸਰਵੇਖਣ 2018 ਲਾਇ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ.&lt;ref&gt;[http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202072244/http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 |date=2018-02-02 }} ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, 31 January 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://thepublicworld.com/archives/28041 कार्टूनिस्ट शेखर गुरेरा बने MCG के लिए ब्रांड एम्बेसडर] पब्लिक वर्ल्ड, 31 January 2018.&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ==
[[File:SG4print 13.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ: 2013]]
[[File:Shekhar gurera Banner12.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਆਪਣਾ ਕੈਰਿਕੇਚਰ]]
* 1999: '''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''' (ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆ ਦੀ ਲੜੀ) ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕੇਰਿਕੈਚਰ ਬਣਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ. ਫਿਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੇ [[ਕਾਰਗਿਲ]] ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪਟਨਾ]] ਅਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;Humour for warriors up front: [http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html १४ ਜੁਲਾਈ १९९९, IE ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928020953/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html |date=2013-09-28 }}&lt;/ref&gt;
* 2001: ਡੇਢ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ('''Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''') ਜੋ ਸਿਰਫ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ, ਫਿਲਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੋਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੇਗੀ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Crystal Ball Gazing: &lt;small&gt;Hrithik Roshan in 2035&lt;/small&gt; [http://www.readwhere.com/read/159870/g4u-MEDIA/2000-Website-Future-Lens#page/1/2 The Times of India, &lt;small&gt;New Delhi: July 27, 2000&lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ [http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]&lt;/ref&gt;
* 2005 ਅਤੇ 2016: ਕੌਮੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੌਂਸਲ &lt;small&gt;(NPC)&lt;/small&gt; ਦੇ '''ਕੈਲੰਡਰ'''' ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ
* 2017: '''ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਟੂਨ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ'''', ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੰਡਿਯਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਓਫ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਸ (Indian Institute of Cartoonists) ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਨਵਰੀ 7 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 2017 ਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨ ਗੈਲਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.&lt;ref&gt;[http://www.readwhere.com/read/1071566/KannadaPrabha,-Bangalore/Arts#page/1/2 Art review by Gurudatta NS Sanketh] [[Kannada Prabha]], Bangalore, 7 January 2017.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=QECrRVE4JCc WORLD OF SHEKHAR GURERA' - NEWS9] [[News9 (Karnataka)|News9]], 11 January 2017.&lt;/ref&gt;
* 2018: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਯੂਨੀਅਨ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (UNCRD) ਦੇ ਤਿਹਾਈ ਅਧੀਨ 8ਵੀਂ 3R (Reduce, Recycle, Reuse) ਫੋਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਬੁੱਕ '''ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ''' ਡਰਾਇੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ! (ਅਪ੍ਰੈਲ 9-12, 2018)&lt;ref&gt;[http://www.readwhere.com/read/1608238/Conservation-In-Lifestyle:-Indian-Heritage-2018-(E)/Conservation-in-Indian-Living-Demonstrated-through-Illustration-By-Shekhar-Gurera#page/1/1 ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ] 8ਵੇਂ ਖੇਤਰੀ 3R ਫੋਰਮ: 9-12 April,2018&lt;/ref&gt;
==ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ==
* 1997: ''''' ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ''''', ਜਪਾਨ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ।&lt;ref&gt;23 ਦਸੰਬਰ, 1997 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ: [http://www.readwhere.com/read/152310/g4u-MEDIA/1997-Suryodaya-Ki-Dharti-Japan-Se#page/11/2 ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ]&lt;/ref&gt;
* 1999: '''''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''''', [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।&lt;ref&gt;&quot;ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ&quot; [http://www.youtube.com/watch?v=gUZHllsiexI. ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]&lt;/ref&gt;
* 2000: '''''Laugh as you Travel''''':ਕਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ]] ਦੇ 150 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ।&lt;ref&gt;26 ਅਗਸਤ, 2000 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ: [http://www.readwhere.com/read/154195/g4u-MEDIA/Aug262000-Swatantra-Bharat#page/1/2 रेलवे यात्रा पर कार्टूनों की एक उम्दा बानगी]&lt;/ref&gt;

==ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼==
* 1982: 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ, &lt;small&gt;(ਉਮਰ: 17)&lt;/small&gt;, ਜਦੋਂ 8 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] &lt;small&gt;(ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ)&lt;/small&gt;, ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ ਓਨ-ਦ-ਸਪਾਟ ਸਕੇਟਚ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਂਟ ਕਾਰਨ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਖੜ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ &quot;ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ&quot; ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/3/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਲੰਧਰ: &lt;small&gt;22 ਮਾਰਚ 1982 &lt;/small&gt;]&lt;/ref&gt;
* 1994: ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਡੇ ਮੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਡਾ. ਰੋਹਨੀਤ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਟੂਨ ਸਟਾਈਲ ਆਦਿ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;ਸਪਤਾਹਿਕ ਸੰਡੇ ਮੇਲ (23-29 ਅਕਤੂਬਰ 1994): [http://www.readwhere.com/read/152331/g4u-MEDIA/HE-EVEN-USED-TO-CREATE-CARTOONS-AT-BUS-STOP#page/1/2 वह बस स्टॉप पर भी कार्टून बना लेता था&quot;]&lt;/ref&gt;
* 1997: ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਬਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ &quot;ਹਿਸ ਉਣ ਮੈਨ&quot; ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;1 ਜੂਨ 1997, ਦ ਹਿੰਦੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: [http://www.readwhere.com/read/154186/g4u-MEDIA/June1-1997-The-Hindu#page/1/2 Encounters By Suchitra Behal&quot;]&lt;/ref&gt;
*1998: ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦੇ &quot;ਕਾਰਟੂਨ ਨੈਟਵਰਕ&quot; ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਏਪੀਸਡ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਟੂਨ ਕਲਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਫੋਕਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ: ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ।&lt;ref&gt;28 ਫਰਵਰੀ 1998, ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ: [http://www.readwhere.com/read/154191/g4u-MEDIA/Feb281998-The-Statesman-Kolkata#page/1/2 Cartoon Network By Sharad K Soni&quot;]&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>fx36qpwcv366rqs14dhiylvudnporn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਜੀਹੁੱਦੀਨ ਅਹਿਮਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55810</id>
    <revision>
      <id>838345</id>
      <parentid>619683</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4896" sha1="pnf4m6jjv8nv9bm4tz8mojc1e8jj7ud" xml:space="preserve">{{Infobox judge
|honorific-prefix =[[The Honorable]] 
|name = ਵਜੀਹਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ&lt;br&gt;{{Nastaliq|وجیہ الدین احمد}}
|honorific-suffix =
|image = Justice Wajihuddin.jpg
|imagesize =250px 
|alt = 
|caption = 
|office = [[List of Justices of the Supreme Court of Pakistan|Senior Justice]] of the [[Supreme Court of Pakistan]]
|term_start =5 ਮਈ 1998
|term_end = 12 ਅਕਤੂਬਰ1999
|nominator = [[ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼]]
|appointer = [[ਰਫੀਕ ਤਰਾਰ]]
|predecessor = &lt;!--Can be repeated up to eight times by changing the number--&gt;
|successor = &lt;!--Can be repeated up to eight times by changing the number--&gt;
|office2 = [[Sindh High Court#Former Chief Justices|Chief Justice]] [[Sindh High Court]] 
|term_start2 = 5 ਨਵੰਬਰ 1997
|term_end2 = 4 ਮਈ 1998
|nominator2 =
|appointer2 =
|predecessor2 = ਮਾਮੂਨ ਕਾਜ਼ੀ 
|successor2 = ਕਮਾਲ ਮਨਸੂਰ ਅਲਮ
|birth_date = {{birth date and age|df=yes|1938|12|1}} 
|birth_place = New Delhi, [[British Indian Empire]] 
|death_date = 
|death_place = 
|restingplace = 
|restingplacecoordinates = 
|birthname = 
|citizenship = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (1938–1947)&lt;br&gt;[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] (1947–)
|nationality = {{PAK}} 
|party = [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|Pakistan Movement of Justice]] 
|otherparty = &lt;!--For additional political affiliations--&gt;
|spouse = 
|partner = &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
|relations = 
|children = 
|residence = [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]]
|alma_mater =[[Forman Christian College University]]&lt;br&gt;[[ਸਿੰਧ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਲਜ]]
|occupation =Jurist, judge
|profession =Legal scholar 
|cabinet =[[:Category:Nawaz Sharif administration|Nawaz Government]] 
|committees = 
|portfolio = 
|religion = [[ਇਸਲਾਮ]] 
|signature = 
|signature_alt = 
|website = 
|footnotes = 
|blank1 = 
|data1 = 
|blank2 = 
|data2 = 
|blank3 = 
|data3 = 
|blank4 = 
|data4 = 
|blank5 = 
|data5 = &lt;!--Military service--&gt;
|nickname = 
|allegiance = 
|branch = 
|serviceyears = 
|rank = 
|unit = 
|commands = 
|battles = 
|awards = 
|military_blank1 = 
|military_data1 = 
|military_blank2 = 
|military_data2 = 
|military_blank3 = 
|military_data3 = 
|military_blank4 = 
|military_data4 = 
|military_blank5 = 
|military_data5 =

}}

'''ਵਜੀਹਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ''' ([[ਉਰਦੂ]]: وجیہ الدین احمد‎; ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1938) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਰਿਟਾਇਰਡ ਜੱਜ, [[ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਦੇ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਦੇ ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ [[ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Pakistan Herald&quot;&gt;{{cite web|last=Desk|title=Details of Justice Wajihuddin Ahmed|url=http://www.pakistanherald.com/Profile/Justice-R-Wajihuddin-Ahmed-119|publisher=Pakistan Herald|accessdate=27 July 2013|archive-date=18 ਜੁਲਾਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130718125809/http://www.pakistanherald.com/Profile/Justice-R-Wajihuddin-Ahmed-119|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਸੀਨੀਅਰ ਜੱਜ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਸਿੰਧ ਦੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਜੱਜ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1999 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਪਰਵੇਜ਼ ਮੁਸ਼ਰਫ]] ਦੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਖਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ|ਵਕੀਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਿਆ ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਉਹ 2011 ਤੋਂ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੇਹਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼]] ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਹ 2013&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.thenews.com.pk/article-110208-PTI-announces-presidential-candidate |title=PTI announces presidential candidate |access-date=2015-02-04 |archive-date=2013-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015221528/http://www.thenews.com.pk/article-110208-PTI-announces-presidential-candidate |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਲੜਿਆ ਅਤੇ 30 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ [[ਮਮਨੂਨ ਹੁਸੈਨ]] ਤੋਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>pnf4m6jjv8nv9bm4tz8mojc1e8jj7ud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56022</id>
    <revision>
      <id>838365</id>
      <parentid>769883</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9313" sha1="r6weijd3mx38ieybehzfr1m4vn59xmt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name  = ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ
| native_name = வேலுப்பிள்ளை பிரபாகரன்
| native_name_lang = Tamil
| image  = Velupillai Prabhakaran.jpg
| image_size = 200px
| caption  = ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ 
| birth_date = {{birth date|1954|11|26}}
| birth_place = [[Valvettithurai]], [[Dominion of Ceylon]]&lt;ref name=&quot;lttechiefdead-TOI&quot;&gt;{{cite news | url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-19/south-asia/28210187_1_tamil-tiger-velupillai-prabhakaran-soosai | title = Lanka army sources | date = May 18, 2009 | publisher = Times of India | accessdate = 2009-05-18 | archive-date = 2012-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023235502/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-19/south-asia/28210187_1_tamil-tiger-velupillai-prabhakaran-soosai | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lttechiefdead-TOI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lttechiefdead-TimesOnline&quot;&gt;{{cite news| url = http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6309915.ece| title = Tamil Tigers supreme commander Prabhakaran 'shot dead'| date = 2009-05-18| publisher = Times Online| accessdate = 2009-05-18| location = London| first = Robert| last = Bosleigh| archive-date = 2009-05-19| archive-url = https://web.archive.org/web/20090519190039/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/asia/article6309915.ece| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lttechiefdead-telegraph&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/srilanka/5342331/Tamil-Tiger-leader-Velupillai-Prabhakaran-shot-dead.html | title = Tamil Tiger leader Velupillai Prabhakaran 'shot dead' | last = Nelson | first=Dean | date=2009-05-18| publisher = Telegraph | accessdate = 2009-05-19 | location=London}}&lt;/ref&gt;
| death_date = {{death date and age|2009|5|19|1954|11|26}}
| death_place = ਨਨਥੀਕਾਡਲ ਲਾਗੂਨ, [[ਮੁਲਾਈਤੀਵੁ]], ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ {{coord|9|18|40.46|N|80|46|19.48|E|type:event}}
| death_cause  = Killed in a decisive operation by SASF on 18 May 2009 &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/videoshow/4546368.cms |title=Tiger leader Prabhakaran killed: Sources-News-Videos-The Times of India |publisher=The Times of India |date=2009-05-18 |accessdate=2009-05-19}}&lt;/ref&gt;
| alias  = ਕਾਰੀਕਲਨ
| motive  = [[Sri Lankan Tamil nationalism]]
| charge  = [[Crimes against humanity]],&lt;ref&gt;[http://www.defence.lk/pps/LTTEinbrief.pdf The LTTE in brief] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012005118/http://www.defence.lk/pps/LTTEinbrief.pdf |date=2007-10-12 }}. defence.lk&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tribn&quot;&gt;{{cite news| url=http://www.asiantribune.com/node/15750| work=[[Asian Tribune]]| title=No Ceasefire – Only Surrender: Prabhakaran and the LTTE Cadres Must Pay for their Heinous Crimes| date=2009-02-24| access-date=2015-02-08| archive-date=2014-07-26| archive-url=https://web.archive.org/web/20140726130518/http://www.asiantribune.com/node/15750| dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; [[Militant use of children in Sri Lanka]],&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2713035.stm | work = BBC News | title = Analysis: Sri Lanka's child soldiers | date = 2003-01-31 | first = Frances | last=Harrison}}&lt;/ref&gt; [[terrorism]], [[murder]], [[organized crime]] and [[conspiracy (crime)|conspiracy]]&lt;ref name=&quot;timesfin&quot;&gt;{{cite news | url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-20/chennai/29564202_1_chief-arms-procurer-ltte-leader-mdma | work = [[Times of India]] | title = Rajiv Gandhi assassination: Agency probing killing conspiracy plods on | date = May 20, 2011 | access-date = 2015-02-08 | archive-date = 2011-09-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110909030106/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-20/chennai/29564202_1_chief-arms-procurer-ltte-leader-mdma | dead-url = yes }}&lt;/ref&gt;
| conviction =
| conviction_penalty = Arrest warrant issued by [[Supreme Court of Sri Lanka|Colombo High Court]]&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.asiantribune.com/?q=node/17493 |title=Colombo High Court Issue arrest warrant for Prabhakaran and Pottu Amman |publisher=Asian Tribune |date=2009-05-13 |accessdate=2009-05-17 |archive-date=2011-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110707175212/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F17493 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; Death warrant issued by [[Madras High Court]], [[India]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7885473.stm |title=Obituary: Velupillai Prabhakaran|publisher=BBC|date=2009-05-18|accessdate=3 August 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt; Sentenced to 200 years in prison by Colombo High Court.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2002/11/02/world/world-briefing-asia-sri-lanka-rebels-protest-leader-s-sentence.html?ref=velupillaiprabhakaran | title = Rebels Protest Leader's Sentence|publisher=New York Times|date=November 2, 2002 | accessdate = 3 August 2011 | first = Seth | last = Mydans}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.smh.com.au/articles/2002/11/01/1036027036781.html | title = Rebel leader sentenced to 200 years' jail as talks start | publisher = [[The Sydney Morning Herald]] | date = 2002-11-02 | accessdate = 3 August 2011}}&lt;/ref&gt;
| conviction_status = Deceased
| occupation = [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਇਗਰਸ ਆਫ ਤਮਿਲ ਇਲਮ]] (ਲਿਟੇ) ਲਹਿਰ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਲੀਡਰ
| spouse  = Mathivathani Erambu (1984–2009){{KIA}}
| children = ਚਾਰਲਸ ਅਨਥੋਨੀ (1989–2009){{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.mid-day.com/news/2009/may/180509-Charles-Anthony-Prabhakaran-son-dead.htm |title=Prabhakaran's son dead |publisher=Mid-day.com |date=2009-05-18 |accessdate=2013-02-20 |archive-date=2022-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726153632/https://www.mid-day.com/news/2009/may/180509-Charles-Anthony-Prabhakaran-son-dead.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Duvaraga(1986–2009){{KIA}} &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.lankasrinews.com/view.php?221qPcc3nU34dv3f302CQq4d26g30bT7A3e2TOJ4b39Gae |title=National Leader Prabakaran’s Daughter Dwaraka’s photos released – Most Shocking |publisher=LankasriNews.com |date=16 December 2009 |accessdate=2013-02-20 |archive-date=2014-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202085152/http://www.lankasrinews.com/view.php?221qPcc3nU34dv3f302CQq4d26g30bT7A3e2TOJ4b39Gae |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Balachandran(1997–2009){{KIA}}&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21509656 |title=BBC News - Balachandran Prabhakaran: Sri Lanka army accused over death |publisher=BBC |date=2013-02-19 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਥਿਰੁਵੇਂਕਾਦਮ ਵੇਲੂਪਿਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ''' ([[ਤਮਿਲ]]: வேலுப்பிள்ளை பிரபாகரன்; 26 ਨਵੰਬਰ 1954 – 18 ਮਈ 2009) [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਇਗਰਸ ਆਫ ਤਮਿਲ ਇਲਮ]] ਜਾਂ [[ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਟਾਇਗਰਸ ਆਫ ਤਮਿਲ ਇਲਮ|ਲਿਟੇ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਸੰਗਠਨ ਸੀ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ [[ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਤਮਿਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਲਗਭਗ 25 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਲਿਟੇ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਰਾਜ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲਿਟੇ ਨੂੰ 32 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਆਤੰਕਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਮੰਨਿਆ ਗਇਆ। 
==ਜੀਵਨ==
ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਨਵੰਬਰ 1954 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤੱਟ ਦੇ ਸਥਿਤ [[ਵਾਲਵੇਟੀਥੁਰਾਈ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਥਿਰੁਵੇਨਕਦਮ ਵੇਲੁਪਿਲਾਈ ਅਤੇ ਵਲੀਪੁਰਮ ਪਾਰਵਥੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਥਿਰੁਵੇਨਕਦਮ ਸੇਲਨ ਸਰਕਾਰ ਸਮੇਂ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਭੂਮੀ ਅਫਸਰ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਿਤਕਰੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਟੀਆਈਪੀ (TIP) ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਇਆ। 1972 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ ਨੇ ਤਮਿਲ ਨਿਊ ਟਾਇਗਰਸ ਨਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸੰਗਠਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਕਈ ਹੋਰ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤਮਿਲ ਲੋਕ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ [[ਸਿਨਹਾਲਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]]</text>
      <sha1>r6weijd3mx38ieybehzfr1m4vn59xmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੰਗੇਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56328</id>
    <revision>
      <id>838375</id>
      <parentid>740066</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਆਵਾਜਾਈ */</comment>
      <origin>838375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8034" sha1="e1xumgssu5k8oaz4uwk9ikv4ljnm87x" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                     = ਲੰਗੇਰੀ
| native_name              = 
| native_name_lang         = pan
| settlement_type          = ਪਿੰਡ
| pushpin_map              = India Punjab#India
| pushpin_map_caption      = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates              = {{coord|31.1752602|N|75.9288794|E|display=inline,title}}
| subdivision_type         = ਦੇਸ਼
| subdivision_name         = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1        = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1        = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2        = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2        = [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]
| government_type          = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਜ]]
| governing_body           = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]]
| unit_pref                = Metric
| elevation_m              = 251
| population_footnotes     = 
| population_total         = 1,526&lt;ref name=census&gt;{{cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=35572|title=Langeri Population per Census India|work=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of         = 2011
| population_density_km2   = auto
| population_note          = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ|ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] 793/733 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]]
| population_demonym       = 
| demographics_type1       = ਭਾਸ਼ਾ
| demographics1_title1     = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1      = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1                = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]]
| utc_offset1              = +5:30
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 144504
| area_code_type           = [[ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ]]
| area_code                = 01884
| iso_code                 = IN-PB
| registration_plate       = 
| blank1_name_sec2         = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]]
| blank1_info_sec2         = [[ਬਹਿਰਾਮ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011-villagedirectory/Directory/short_code_rural_03.pdf|title=All India Pincode Directory|work=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt;
| website                  = {{URL|nawanshahr.nic.in}}
}}
'''ਲੰਗੇਰੀ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਡਾਕ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਬਹਿਰਾਮ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (4.0 ਮੀਲ), ਬੰਗਾ ਤੋਂ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (5.0 ਮੀਲ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਨਗਰ ਤੋਂ 19 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (12 ਮੀਲ) ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 112 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (70 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਪੰਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਜਨਸੰਖਿਆ ==
2011 ਤੱਕ, ਲੰਗੇਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 331 ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 1526 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 793 ਮਰਦ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ 733 ਔਰਤਾਂ ਹਨ, 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 77.44% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਔਸਤ 75.84% 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 161 ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 10.55% ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 846 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 917 ਹੈ।

2011 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਲੰਗੇਰੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚੋਂ 458 ਲੋਕ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 422 ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 36 ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ ਸਰਵੇਖਣ ਰਿਪੋਰਟ 2011 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 41.70% ਕਾਮੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 58.30% ਕਾਮੇ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੀਮਾਂਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ  ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1944 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਭਾਰਤੀ ਮਿਡ-ਡੇ ਮੀਲ ਸਕੀਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਕੂਲ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਕਾਲਜ ਮੁਕੰਦਪੁਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਬੰਗਾ ਨੇੜਲੇ ਕਾਲਜ ਹਨ।

== ਆਵਾਜਾਈ ==
[[ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ, [[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਪਿੰਡ ਤੋਂ 37 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (23 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ। ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ 87 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (54 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ  ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ 149 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (93 ਮੀਲ) ਦੂਰ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://www.punjabtourism.gov.in/ Tourism of Punjab]
* [https://web.archive.org/web/20180804201629/http://punjabcensus.gov.in/ Census of Punjab]
* [https://web.archive.org/web/20161018231343/http://cept.gov.in/lbpsd/placesearch.aspx Locality Based PINCode]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>e1xumgssu5k8oaz4uwk9ikv4ljnm87x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56726</id>
    <revision>
      <id>838309</id>
      <parentid>599986</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:44:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19355" sha1="9n1tpogx2srag71rvooa0oolleirslm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ
| image = Richa Chadda LFW.jpg
| alt =
| caption = ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ 2013 ਵਿੱਚ
| birth_name =
| birth_place = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date = {{birth date and age|1985|12|18|df=y}}&lt;ref name=&quot;TOI dating&quot;&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Dating-an-actor-is-even-worse-says-Richa-Chadda/articleshow/20492101.cms?referral=PM |title=Dating an actor is even worse, says Richa Chadda |last=Priya Gupta |date=9 June 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=1 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indi_Rich&quot;&gt;{{cite web |title=Richa Chadha's star-studded birthday bash |work=The Indian Express |date=18 December 2014 |access-date=8 March 2016 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/richa-chadhas-star-studded-birthday-bash-aditi-nimrat-party-with-her/}}&lt;/ref&gt;
| death_date = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place =
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]
| other_names =
| residence = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ
| partner = [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ]]&lt;ref name=&quot;richa&quot; /&gt;
| years_active = 2008–ਹੁਣ ਤੱਕ
}}

'''ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ, ਅਤੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਓਏ ਲੱਕੀ! ਲੱਕੀ ਓਏ!]] 2008 ਵਿੱਚ ਆਈ। 2012 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1|ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 1]] ਅਤੇ [[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2|ਭਾਗ 2]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਰਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਰਵਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rewired.hollywoodreporter.com/news/barfi-sweeps-indias-filmfare-awards-414030 |title='Barfi!' Sweeps India's Filmfare Awards - The Hollywood Reporter |publisher=Rewired.hollywoodreporter.com |date=2013-01-21 |accessdate=2013-03-06 |archive-date=2013-02-16 |archive-url=https://archive.today/20130216052240/http://rewired.hollywoodreporter.com/news/barfi-sweeps-indias-filmfare-awards-414030 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਧੌਲੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕੀ ਰਸਲੀਲਾ ਰਾਮ-ਲੀਲਾ (2013) ਵਿਚ ਇਕ ਸਹਾਇਕ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਰਹੀ ਹੈ। 2015 ਵਿਚ, ਚੱਡਾ ਨੇ ਫਿਲਮ [[ਮਸਾਨ]] ਨਾਲ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸੈਕਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੜਿਆ। ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਣ' ਤੇ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Richa-Chaddas-Masaan-gets-standing-ovation-at-Cannes/articleshow/47356013.cms?referral=PM,20 May 2015. Retrieved 24 January 2016.&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਚੱਡਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇਕ ਖਾਸ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਚੱਡਾ ਨੇ ਮਾਮੂਲੀ ਤਬਾਹੀ (2014) ਵਿਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਦਿਆਂ ਥਿਏਟਰ ਵਿਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਮਈ 2016 ਵਿਚ, ਰਿਚਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ਸਰਬਜੀਤ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਸਰਬਜੀਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੁਖਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਫਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਰਿਚਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2017 ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ &quot;ਫੁਕਰੇ ਰਿਟਰਨਜ਼&quot; ਵਿਚ ਭੋਲੀ ਪੰਜਾਬਣ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨਾਲ ਸਰਵ ਵਿਆਪੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਇਕ ਵੱਡੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਿਚਾ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ਸ਼ਕੀਲਾ (2020) ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ।

ਰਿਭਾ ਚੱਡਾ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ 'ਮੈਡਮ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ' 'ਚ [[ਮਾਨਵ ਕੌਲ]] ਅਤੇ [[ਸੌਰਭ ਸ਼ੁਕਲਾ]] ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ। 

==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ==
ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਪਿਤਾ ਅਤੇ [[ਬਿਹਾਰੀ ਲੋਕ|ਬਿਹਾਰੀ]] ਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ 1987 ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਚੱਡਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਦਿੱਲੀ,]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=toijune2013&gt;{{cite web|title=Dating an actor is even worse, says Richa Chadda|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|work=12/17/2013|access-date=2015-05-25|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232306/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda | title=Interview with Richa Chadda | publisher=Times of India | accessdate=2013-06-11 | archive-date=2013-12-02 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131202232306/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-09/news-interviews/39834759_1_delhi-university-refugee-camp-richa-chadda | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਫਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਡਾ. ਕੁਸਮ ਲਤਾ ਚੱਡਾ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੀਜੀਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੱਡਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। 2002 ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਲਿਆ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
2006 ਵਿੱਚ, ਚੱਡਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 20 ਮਿੰਟ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਰੂਟਡ ਇਨ ਹੋਪ&quot; ਨਾਮੀ ਲਿਖੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਗਲੇਡ੍ਰੈਗਸ ਮੈਗਾਮੋਡਲ ਮੁਕਾਬਲੇ&quot; ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ, ਚੱਡਾ ਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਲੀਮੀਆ (ਇੱਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਲੀਨਿਕਲ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/i-felt-guilty-every-time-i-was-hungry/articleshow/52426971.cms|title='I felt guilty every time I was hungry' - Mumbai Mirror -|work=Mumbai Mirror|access-date=2018-03-14}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨੂੰ ਪਿਤਰਸੱਤਾ, ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 'ਮਰਦ ਨਜ਼ਰ' ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ (ਪਿਤਰਸੱਤਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ) ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨਤਕ ਹੋਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਔਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vogue.in/content/richa-chadda-eating-disorders-are-the-best-kept-secret-of-the-film-industry/|title=Richa Chadda: &quot;Eating disorders are the best-kept secret of the film industry&quot;|date=2016-05-30|work=VOGUE India|access-date=2018-03-14|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/richa-chadha-struggle-bulimia-eating-disorder-debut-book-bollywood-news/18144153|title=Richa Chadha to reveal struggle with Bulimia in debut book|date=2017-04-07|website=Mid-day.com|access-date=2018-03-14|archive-date=2018-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180314191139/https://www.mid-day.com/articles/richa-chadha-struggle-bulimia-eating-disorder-debut-book-bollywood-news/18144153|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦਾ [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ]] ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/angry-richa-chadha-calls-out-troll-who-questions-her-t-shirt-featuring-br-ambedkar-check-her-tweet-ambedkar-my-icon-too-4343924/|title=Ambedkar My Icon Too: Richa Chadha Calls Out Troll Who Questions Her T-Shirt Featuring Social Reformer|date=20 January 2021|website=India.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/bollywood/dr-babasaheb-ambedkar-also-my-icon-i-am-not-brahmin-richa-chadda-twitter-a601/|title='डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर माझेही आयकॉन आहेत, मी ब्राह्मण नाही...'|date=20 January 2021|website=Lokmat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/manoranjan/actress-richa-chadha-said-ambedkar-my-idol-i-am-not-brahmin-reaction-allegations-fake|title='आंबेडकर माझे आदर्श, मी काही ब्राह्मण नाही' &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|date=November 23, 2020|title=Richa Chadha and Ali Fazal move in together into sea-facing Mumbai apartment|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/richa-chadha-and-ali-fazal-move-in-together-in-a-sea-facing-mumbai-apartment-1743246-2020-11-23|access-date=2021-01-21|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
 
ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਈਕਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.india.com/entertainment/angry-richa-chadha-calls-out-troll-who-questions-her-t-shirt-featuring-br-ambedkar-check-her-tweet-ambedkar-my-icon-too-4343924/|title=Ambedkar My Icon Too: Richa Chadha Calls Out Troll Who Questions Her T-Shirt Featuring Social Reformer|date=20 January 2021|website=India.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lokmat.com/bollywood/dr-babasaheb-ambedkar-also-my-icon-i-am-not-brahmin-richa-chadda-twitter-a601/|title='डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर माझेही आयकॉन आहेत, मी ब्राह्मण नाही...'|date=20 January 2021|website=Lokmat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.esakal.com/manoranjan/actress-richa-chadha-said-ambedkar-my-idol-i-am-not-brahmin-reaction-allegations-fake|title='आंबेडकर माझे आदर्श, मी काही ब्राह्मण नाही' &amp;#124; eSakal|website=www.esakal.com}}&lt;/ref&gt;

== ਆਫ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਕੰਮ ==
=== ਮਾਡਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਮਰਥਨ ===
2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰਹਿਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਪੇਟਾ ਵਲੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;&quot;[http://timesofindia.indiatimes.com/videos/lifestyle/Richa-Chadda-turns-mermaid-for-PETA-India/videoshow/30452601.cms Richa Chadda Turns Mermaid for PETA India],&quot; Times of India, 20 February 2014.&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਲੈਕਮੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਦੇ ਰੈਂਪਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲੀ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Richa Chadda to walk for Sounia Gohil at LFW|newspaper=[[The Times Of India]]|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Richa-Chadda-to-walk-for-Sounia-Gohil-at-LFW/articleshow/31840988.cms|access-date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Going cuckoo on stage!|newspaper=[[The Times Of India]]|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/theatre/Going-cuckoo-on-stage/articleshow/40279135.cms|access-date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੇਟਾ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੀਫ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=PTI|title=Farhan Akhtar, Vir Das, Richa Chadda and Others Slam Beef Ban in Maharashtra|language=en|work=India West|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/farhan-akhtar-vir-das-richa-chadda-and-others-slam-beef/article_a5d27ec6-c1ea-11e4-bf31-4fe4bffb21f5.html|access-date=2018-04-17|archive-date=2015-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150720065112/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/farhan-akhtar-vir-das-richa-chadda-and-others-slam-beef/article_a5d27ec6-c1ea-11e4-bf31-4fe4bffb21f5.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿੱਚ, ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ ਨੇ 18ਵੇਂ ਮੈਰਾਕੇਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮੈਰਾਕੇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫੋਰਡ ਕੋਪੋਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਬੁਲਾਇਆ।

ਉਸ ਨੇ ਮਿੰਟ ਮਾਈਡ, ਟਾਟਾ ਸਕਾਈ, ਆਰਚੀਜ਼ ਗੈਲਰੀ, ਵਰਜਿਨ ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਕੈਡਬਰੀ ਡੇਅਰੀ ਮਿਲਕ ਚਾਕਲੇਟ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੀ ਕੀਤੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Richa Chadda Overview in Koimoi|url=http://www.koimoi.com/actress/richa-chadda/|access-date=15 October 2014|publisher=[[Koimoi]]}}&lt;/ref&gt;

=== ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ===
ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨੇ ਜੇ ਐਨ.ਯੂ. ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕਮੁੱਠਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਤਪਸੀ ਪਨੂੰ ਵਰਗੇ ਫਿਲਮੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Dhillon|first=Amrit|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/09/bollywood-backing-grows-for-students-in-anti-modi-protests|title=Bollywood backing grows for students in anti-Modi protests|date=2020-01-09|work=The Guardian|access-date=2020-02-23|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;  ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ ਅਤੇ ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ 'ਤੇ 15 ਦਸੰਬਰ, 2019 ਨੂੰ ਹੋਈ ਪੁਲਿਸ ਕੁੱਟਮਾਰ ਖਿਲਾਫ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬੋਲੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸੋਧ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Staff|first=Times|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/caaprotests-richa-chadha-and-ashoke-pandit-engage-in-a-twitter-war-heres-why/articleshow/72872521.cms|title=#CAAProtests: Richa Chadha and Ashoke Pandit engage in a Twitter war; here's why|date=2019-12-18|work=[[Times of India]]|access-date=2020-02-23|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਬੇਦਕਰਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>9n1tpogx2srag71rvooa0oolleirslm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57043</id>
    <revision>
      <id>838366</id>
      <parentid>828279</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37798" sha1="jux28s2aeyyrkx1h53wxfgtr8hmtrlm" xml:space="preserve">{{Infobox occupation
| name= ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ
| image=File:Toulouse-Lautrec Prostitutes DMA.jpg
| caption=ਹੈਨਰੀ ਡੀ ਟੂਲੂਸ-ਲੌਟਰੇਕ ਦੁਆਰਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, {{Circa|1893–1895}}
| synonyms= &lt;!--There is a consensus that this article should NOT include synonyms. Please discuss on talk page and gain consensus before adding any. --&gt;
&lt;!------------Details-------------------&gt;
| type=
| activity_sector= [[ਕਾਮ ਉਦਯੋਗ]]
| competencies= 
| formation=
| employment_field= [[ਸੈਕਸ ਕਰਮ]]
| related_occupation=[[ਸਟ੍ਰਿਪਰ]], [[ਅਸ਼ਲੀਲ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ|ਅਸ਼ਲੀਲ ਅਦਾਕਾਰ]], [[ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ]], [[ਸ਼ੂਗਰ ਡੇਟਿੰਗ]]
}}
'''ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ''' ਪੈਸੇ ਲਈ ਬਣਾਏ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prostitution – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/prostitution|publisher=Merriam-Webster|accessdate=19 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Prostitution Law &amp; Legal Definition|url=http://definitions.uslegal.com/p/prostitution|publisher=US Legal|accessdate=19 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਸੈਕਸ ਧੰਦੇ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ [[ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸਵਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &quot;ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀ&quot; ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ, [[ਸੰਭੋਗ]], [[ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਯੌਨ ਕਿਰਿਆ]], ਹੱਥੀਂ ਸੈਕਸ, [[ਮੌਖਿਕ ਸੈਕਸ]], ਆਦਿ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|title=What counts as prostitution?|access-date=13 May 2021 |archive-date=13 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513130308/https://core.ac.uk/download/pdf/193161466.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਰੀਰਕ ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵੀ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਜਾਂ, ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ, ਹੁੱਕਿੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਿੰਗ-ਅਧਾਰਤ ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=EUR-Lex - 52023IP0328 - EN - EUR-Lex | url=https://eur-lex.europa.eu/eli/C/2024/1767/oj/eng }}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ &quot;ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿੱਤਾ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|last=Flowers|first=Ronald B.|title=The prostitution of women and girls|date=1988|page=5}}&lt;/ref&gt; ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਮਦਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web| url = http://www.havocscope.com/activities/prostitution/| title = Prostitution Market Value| accessdate = 22 May 2010| archive-date = 22 ਮਈ 2010| archive-url = https://web.archive.org/web/20100522185003/http://www.havocscope.com/activities/prostitution/| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਬਹੁ-ਭਾਂਤੀ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। [[ਕੋਠਾ|ਕੋਠੇ]] ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਅਗਵਾਈ ਸ਼ਾਖ]] (Escort agency) ਦੁਆਰਾ, ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਵੇਸ਼ਵਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਕਾਲ ਗਰਲ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਗਾਹਕ ਨਾਲ ਫੋਨ ਜਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰੇ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ &quot;ਸਟ੍ਰੀਟ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ&quot; ਹੈ। ਬੇਸ਼ਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਗਾਹਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਸਮਲਿੰਗੀ]] ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਮ ਗ੍ਰਸਤ ਮਰਦ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Sexuality Now: Embracing Diversity – Page 525, Janell L. Carroll – 2009&lt;/ref&gt;
 
ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 42 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਸੈਕਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ&quot; ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਏਸ਼ੀਆ, ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ(ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਘਾਟ) ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/there-are-42-million-prostitutes-in-the-world-and-heres-where-they-live-2012-1|title=There Are 42 Million Prostitutes In The World, And Here's Where They Live|author=Gus Lubin|date=17 January 2012|work=Business Insider|accessdate=14 December 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਸੈਕਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ]] ਵਿੱਚ ਲਿੰਗੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ਰੀ ਅਭਿਆਸ ਲਈ [[ਦੇਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ]] ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਅਮੀਰ ਗਾਹਕ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;Odd Markets in Japanese History: Law and Economic Growth – Page 68, J. Mark Ramseyer – 2008&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Encyclopedia of prostitution and sex work: A-N. Vol. 1 – Page 37, Melissa Hope Ditmore – 2006&lt;/ref&gt;

ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ &quot;ਸ਼ੋਸ਼ਣ&quot; ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ,ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁਧ ਹਿੰਸਾ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.vice.com/read/decriminalizing-prostitution-may-not-be-the-answer|title=Prostitution by Any Other Name Is Still Exploitation|author=Meghan Murphy|date=12 December 2013|work=VICE|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਬਾਲ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cnn.com/2015/07/29/opinions/saar-child-trafficking-united-states/|title=The myth of child prostitution|author=Malika Saada Saar|date=29 July 2015|work=CNN|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਲਿੰਗ ਤਸਕਰੀ]] ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://journalistsresource.org/studies/international/human-rights/legalized-prostitution-human-trafficking-inflows|title=Does legalized prostitution increase human trafficking?|author=Carol Tan|date=2 January 2014|work=Journalist's Resource|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਲੋਚਕ ਅਦਾਰਾ [[ਸਵੀਡਨ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਸਵੀਡਨ ਮਾਡਲ]] ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ [[ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਆਈਸਲੈਂਡ]], [[ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈੰਡ]], [[ਨਾਰਵੇ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਨਾਰਵੇ]] ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ|ਫਰਾਂਸ]] ਨੇ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਦੂਸਰੇ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾਇਜ਼ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਪੈਸੇ ਲਈ ਸੈਕਸ ਵਰਕ ਦਾ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਐਮਨੈਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;amnesty.org&quot;&gt;[https://www.amnesty.org/en/qa-policy-to-protect-the-human-rights-of-sex-workers/ Q&amp;A: policy to protect the human rights of sex workers]. Amnesty International. Retrieved 23 November 2017.&lt;/ref&gt;

== ਵਿਉਂਤਪਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ==
Prostitute (ਵੇਸਵਾ) ਲਾਤੀਨੀ ਸ਼ਬਦ ''prostituta'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਰੋਤ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ &quot;pro&quot; ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &quot;ਸਾਹਮਣੇ&quot; ਜਾਂ &quot;ਅੱਗੇ&quot; ਅਤੇ &quot;stituere&quot;, ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ&quot; ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।{{sfn|Perkins|Lovejoy|2007|pp=2–3}}  ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ prostituta pro ਅਤੇ statuere (ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਰਨ, ਸਿੱਧਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਨੁਵਾਦ: &quot;ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ&quot; ਜਾਂ &quot;ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ&quot; ਹੈ। ਔਨਲਾਈਨ ਈਟੀਮੋਲੋਜੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: &quot;'ਭਾੜੇ ਲਈ ਸੈਕਸ' ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 'ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ' ਜਾਂ ਸੈਕਸ 'ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼' ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=''prostitute'' |url=http://www.etymonline.com/index.php?search=prostitute&amp;searchmode=none |access-date=26 June 2012 |publisher=Online Etymology Dictionary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Perseus Digital Library |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/ |access-date=26 June 2012 |publisher=Perseus.tufts.edu}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਛਮੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਕਾਰਕੁਨ ਸਮੂਹ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੈਕਸ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2010 |title=''sex worker'' |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/sex%20worker |access-date=26 June 2012 |publisher=Merriam-webster.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Weitzer |first=Ronald |year=2009 |title=Sociology of Sex Work |journal=Annual Review of Sociology |volume=35 |pages=213–234 |doi=10.1146/annurev-soc-070308-120025 |s2cid=145372267 | issn=0360-0572 }}&lt;/ref&gt;

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਲ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1= Benoit |first1= C. |last2= Jansson |first2= S. M. |last3= Smith |first3= M. |last4= Flagg |first4= J. |year= 2018 |title= Prostitution stigma and its effect on the working conditions, personal lives, and health of sex workers |journal= [[Journal of Sex Research]] |volume= 55 |issue= 4–5 |pages= 457–471 |doi= 10.1080/00224499.2017.1393652 |pmid= 29148837 |s2cid= 4008671 }}&lt;/ref&gt; ਵੇਸਵਾ ਲਈ ਆਮ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਕਾਰਟ ਅਤੇ ਵੇਸ਼ਵਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਾਰੀਆਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਐਸਕਾਰਟ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ''ਹੋਰ'' (whore) ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦ ''ਹੋਰਾ'' ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਜਰਮਨਿਕ *hōrōn (ਵੇਸਵਾ) ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੋ-ਇੰਡੋ-ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੂਲ *keh₂- ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ &quot;ਇੱਛਾ&quot; ਹੈ, ਇੱਕ ਮੂਲ ਜਿਸ ਨੇ ਲਾਤੀਨੀ cārus (ਪਿਆਰਾ) ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਫ੍ਰੈਂਚ cher (ਪਿਆਰਾ, ਮਹਿੰਗਾ) ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ cāritās (ਪਿਆਰ, ਦਾਨ)। ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਲੈਂਗ ਰੂਪ ''ਹੋ'' ਵਿੱਚ, ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਹਿਊਰ (Hure) ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੇਸਵਾ ਇੱਕ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਲੰਕ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਕਸਰ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ, ਵਪਾਰਕ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰ (CSW) ਜਾਂ ਸੈਕਸ ਟ੍ਰੇਡ ਵਰਕਰ ਵਰਗੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੇਸਵਾ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੂਕਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ &quot;ਹੂਕਰ&quot; ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਘਰੇਲੂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਅਨ ਜਨਰਲ ਜੋਸਫ਼ ਹੂਕਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ 1820 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮੈਨਹਟਨ ਦੇ ਕੋਰਲੀਅਰ ਹੁੱਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸ਼ਿਪਯਾਰਡ ਅਤੇ ਫੈਰੀ ਟਰਮੀਨਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ &quot;ਹੂਕਰ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 May 2006 |title=AmericanHeritage.com / History Now |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_15.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20060521101352/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/1/2006_1_15.shtml |archive-date=21 May 2006 |access-date=22 December 2014}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੀਟਵਾਕਰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਕਾਲ ਗਰਲ ਫ਼ੋਨ ਜਾਂ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਹੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਲਿੰਗ ਦੱਸੇ ਬਿਨਾਂ ਵੇਸਵਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮਰਦ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਜਾਂ ਮਰਦ ਐਸਕਾਰਟ ਵਰਗੇ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਅਕਸਰ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿਗੋਲੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਸ਼ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਸਲਰ ਜਾਂ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

=== ਪ੍ਰਬੰਧਕ ===
ਡਿਰਕ ਵੈਨ ਬਾਬੂਰੇਨ (1622) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਕਿਊਰੇਸ

ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਦਲਾਲ ਜਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਮੈਡਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਕ ਖਰੀਦਦਾਰ, ਜਾਂ ਖਰੀਦਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।[24] ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਂਡਰਰ ਜਾਂ ਵੇਸਵਾਘਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:

* ਦੂਜੇ ਦੀ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ
* ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਣਾ
* ਸੈਕਸ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨਾ
* ਵੇਸਵਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਲਿਜਾਣਾ

=== ਖਰੀਦਦਾਰ ===
ਸੈਕਸ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ, ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਸ਼, ਕਈ ਵਾਰ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਜਾਂ ਚਾਲਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੰਟਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਲੈਂਗ ਸ਼ਬਦ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Adult Industry Terms and Acronyms |url=http://forum.myredbook.com/dcforum2/DCForumID15/2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100209113009/http://forum.myredbook.com/dcforum2/DCForumID15/2.html |archive-date=9 February 2010 |access-date=23 May 2010 |publisher=Forum.myredbook.com |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; ਜੌਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਾਇਦ ਗੁਮਨਾਮਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਮ ਨਾਮ &quot;ਜੌਨ&quot; ਦੇਣ ਦੇ ਅਕਸਰ ਗਾਹਕ ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਾਲ-ਬੱਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਕਰਬ ਕ੍ਰੌਲਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, ਸੈਕਸ ਦੇ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਸਵੀਡਿਸ਼ ਖੋਜਕਰਤਾ ਸਵੈਨ-ਐਕਸਲ ਮੈਸਨ ਨੇ &quot;ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ&quot; ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Månsson |title=Provläs! Fler böcker inom Socialt arbete Format Kartonnage Språk Svenska Antal sidor 328 Utgivningsdatum 2018-10-08 Upplaga 1 Förlag Studentlitteratur AB Dimensioner 235 x 165 x 25 mm Vikt 609 g SAB Vndp ISBN 9789144116976 Prostitution : aktörerna, relationerna, omvärlden |publisher=Studentlitteratur AB |url=https://www.bokus.com/bok/9789144116976/prostitution-aktorerna-relationerna-omvarlden/?srsltid=AfmBOorygui9qiMWrwKW0oN7kcdloify9CR3csi0Pnll-1727B6KlNx- |access-date=12 December 2025 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਮਰੀਕੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਮੇਲਿਸਾ ਫਾਰਲੇ ਨੇ 2017 ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਖਰੀਦਦਾਰਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜੋ ਸੈਕਸ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal | last1=Farley | first1=M. | last2=Golding | first2=J. M. | last3=Matthews | first3=E. S. | last4=Malamuth | first4=N. M. | last5=Jarrett | first5=L. | title=Comparing Sex Buyers with Men Who do Not Buy Sex: New Data on Prostitution and Trafficking | journal=Journal of Interpersonal Violence | date=2017 | volume=32 | issue=23 | pages=3601–3625 | doi=10.1177/0886260515600874 | pmid=26324260 }}&lt;/ref&gt;

ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੇਨਸ ਜਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਮਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;janes1&quot;&gt;{{Cite web |last=Ling |first=Justin |date=4 March 2014 |title=Opposition parties shy away from sex-work debate |url=https://www.dailyxtra.com/opposition-parties-shy-away-from-sex-work-debate-58724 |access-date=26 August 2018 |website=Xtra}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;janes2&quot;&gt;{{Cite web |date=11 October 2015 |title=7 Things You Learn As A Cop Pretending To Be A Hooker |url=http://www.cracked.com/personal-experiences-1950-7-things-you-learn-as-cop-doing-prostitution-stings.html |website=Cracked.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sm1&quot;&gt;[[Alcinda Honwana|Honwana, Alcinda]]. &quot;Changing Patterns of Intimacy among Young People in Africa.&quot; African Dynamics in a Multipolar World (2013): 29-47.&lt;/ref&gt;

==ਇਤਿਹਾਸ==
===ਪੁਰਾਤਨ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼===
[[File:Griechen31.png|thumb|225px|[[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ]] ਗਾਹਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੇਸ਼ਵਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ]]

ਪੁਰਾਤਨ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨੀ]] [[ਹੀਰੋਡਾਟਸ]] ਦੀ [[ਦ ਹਿਸਟ੍ਰੀਜ਼]]&lt;ref&gt;[[Herodotus]], ''[[Histories (Herodotus)|The Histories]]'' [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Aabo%3Atlg%2C0016%2C001&amp;query=book%3D1%3Achapter%3D199%3Asection%3D1 1.199], tr A.D. Godley (1920)&lt;/ref&gt; ਅਨੁਸਾਰ [[ਦਜਲਾ-ਫ਼ਰਾਤ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] ਵਿਚਕਾਰ [[ਦੇਵਤਾ|ਦੇਵਤਿਆਂ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਮੱਠ]] ਅਤੇ [[ਮੰਦਰ]] ਜਾਂ &quot;ਸਵਰਗ ਦੇ ਘਰ&quot; ਸਨ ਜਿਥੇ [[ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਸ਼ਵਾਗਮਨੀ]] ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਆਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;See, for example, [[James Frazer]] (1922), ''[[The Golden Bough]]'', 3e, [[s:The Golden Bough/Adonis in Cyprus|Chapter 31: Adonis in Cyprus]]&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦਾ ਅੰਤ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ 14ਵੀਂ ਏ.ਡੀ ਵਿੱਚ [[ਕੋਂਸਤਾਂਤੀਨ ਮਹਾਨ]] ਦਾ ਸਾਮਰਾਜ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ &quot;ਕ੍ਰਿਸਚੈਨਿਟੀ&quot; ਧਰਮ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;[[Eusebius]], ''Life of Constantine'', [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iii.lv.html 3.55] and [http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf201.iv.vi.iii.lviii.html 3.58]&lt;/ref&gt;

18ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਬੇਬੀਲੋਨ]] ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹੱਕਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। 

=== ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ===
[[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ]] ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਬੋਧੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bhattacharji|first=Sukumari|date=1987|title=Prostitution in Ancient India|url=https://www.jstor.org/stable/3520437|journal=Social Scientist|volume=15|issue=2|pages=32–61|doi=10.2307/3520437|jstor=3520437 |issn=0970-0293|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਤਵਾਇਫ਼ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੌਰਾਨ, ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਫਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ [[ਗੇਇਸ਼ਾ]] ਪਰੰਪਰਾ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਕਸ ਅਕਸਰ ਇਤਫਾਕਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਵਾਇਫ਼ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ, ਥੀਏਟਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 August 2004 |title=Mapping cultures |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm |url-status=dead |access-date=23 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041127054112/http://www.hindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101090100.htm |archive-date=27 November 2004}}&lt;/ref&gt;

1757 ਤੋਂ 1857 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਮੰਗਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਜਿਨਸੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਨਾਚ ਡਾਂਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=Fisher-2007&gt;{{cite journal|title=Excluding and Including &quot;Natives of India&quot;: Early-19th-Century British-Indian Race Relations in Britain|first=Michael H.|last=Fisher|journal=[[Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East]]|volume=27|issue=2|year=2007|pages=303–314 [304–5]|doi=10.1215/1089201x-2007-007|s2cid=146613125 }}&lt;/ref&gt; ਜਪਾਨ ਤੋਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। ਏਸ਼ੀਆਈ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਫ਼, ਵਧੇਰੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Hyam 2010 p. 372&quot;&gt;{{cite book | last=Hyam | first=R. | title=Understanding the British Empire | publisher=Cambridge University Press | year=2010 | isbn=978-1-139-78846-5 | url=https://books.google.com/books?id=iylEklKX_WQC&amp;pg=PA372 | access-date=2023-11-01 | page=372 |quote= The expatriate was in fact more likely to resort to prostituion overseas because the non-European prostitute was a much more attractive proposition than her British counterpart. Asian prostitutes were amusingly playful hostesses. By contrast, British whores were nasty, dirty, and coarse, drawn from deprived backgrounds. In India and Japan prostituion was an honourable estates, and not furtively conducted. Asian prostitutes were likely to be higher up the social scale, educated, and with a proper training for their art.  An army officer told Havelock Ellis that he had known perhaps sixty prostites, of whom the Japanese were easily the best (clean, charming, beautiful and taking an intelligent interest)...}}&lt;/ref&gt;

21ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਬੱਚਾ ਬਾਜ਼ੀ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pbs.org/wgbh/frontline/film/dancingboys/ |title=The Dancing Boys of Afghanistan &amp;#124; FRONTLINE |publisher=PBS |date=20 April 2010 |access-date=4 January 2014}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਦੇਵਦਾਸੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਬੀਸੀ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਦਾਸੀਆਂ &quot;ਪਵਿੱਤਰ ਵੇਸਵਾਵਾਂ&quot; ਹਨ।&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6729927.stm Slaves to the goddess of fertility]. BBC News. 8 June 2007&lt;/ref&gt;
 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==
*[[Vern Bullough|Bullough, Vern]] et al. (1977) ''A Bibliography of Prostitution''. New York: Garland
*Campbell, Russell. ''Marked Women: Prostitutes and Prostitution in the Cinema'', 2005 University of Wisconsin Press.
* Cunningham, Scott and Manisha Shah (eds). 2016. ''[https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780199915248.001.0001/oxfordhb-9780199915248 The Oxford Handbook of the Economics of Prostitution]''. Oxford University Press.
* {{cite book |last1=Ditmore |first1=Melissa Hope |title=Encyclopedia of Prostitution and Sex Work |date=2006 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=9780313329685 |url=https://books.google.com/books?id=fcYq72qYRTcC |language=en}}
* Keire, Mara L. ''For Business and Pleasure: Red-Light Districts and the Regulation of Vice in the United States, 1890–1933'' (Johns Hopkins University Press, 2010); 248 pages; History and popular culture of districts in such cities as New Orleans, New York, San Francisco, El Paso, Hartford, Conn., and Macon, Ga.
* {{cite journal | last1 = Martin Moen | first1 = Ole | year = 2012 | title = Is prostitution harmful? | journal = J Med Ethics | volume = 40| issue = 2| pages = 73–81| doi = 10.1136/medethics-2011-100367 | pmid = 22930676 | doi-access = free }}
* {{cite book |author=McCall, Andrew |title=Medieval Underworld (Sutton History Classics) |url=https://archive.org/details/medievalunderwor0000mcca |publisher=Sutton Publishing |location=Thrupp, Stroud, Gloucestershire |year=2004 |isbn=978-0-7509-3727-6 }}
* Michael, R. T., Gagnon, J. H., Laumann, E. O., &amp; Kolata, G. ''Sex in America'', Boston: Little, Brown, 1994.
* [http://www.mirbeau.asso.fr/darticlesetrangers/PM-Venalwomen.pdf Mirbeau, Octave, ''The love of a venal woman'']
* Perlongher, Néstor Osvaldo. ''O negócio do michê, prostituição viril em São Paulo'', 1st edition 1987, editora brasiliense.
* Philip, Neil (1991) ''Working Girls: an illustrated history of the oldest profession''. London: Bloomsbury {{ISBN|978-0-7475-1030-7}}
* Phoenix, J. ''Making Sense of Prostitution'', Basingstoke: Palgrave, 2001.
* Preston, John. ''Hustling, A Gentlemen's Guide to the Fine Art of Homosexual Prostitution'', Badboy Books, 1997.
* {{cite book |last1=Ramseyer |first1=J. Mark |title=Odd Markets in Japanese History: Law and Economic Growth |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |isbn=9780521048255 |url=https://books.google.com/books?id=IVpRvhn-jCAC |language=en}}
* The UN ''[[Convention for the Suppression of the Traffic in Persons and of the Exploitation of the Prostitution of Others]]'' (1949)
** Full text: [http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/treaty11a.htm Status of ratifications, reservations, and declarations]
* {{cite book |last1=Walkowitz |first1=Judith R. |title=Prostitution and Victorian Society: Women, Class, and the State |date=1980 |publisher=The University Press |location=Cambridge |isbn=978-0521223348}}
* {{cite journal |author=Weitzer R |title=Moral Crusade Against Prostitution |journal=Society |volume=43 |issue=March–April |pages=33–8 |year=2006 |url=http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |issn=1524-8879 |doi=10.1007/bf02687593 |s2cid=144600803 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080909225345/http://www.katallaxi.se/wp-content/uploads/2006/11/moral-crusade.pdf |archive-date=9 September 2008 |df=dmy-all }}
* [https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/09/united-nations-experts-this-week-said-that-that-full-decriminalization-of-adult-voluntary-sex-work-holds-the-greatest-promise-to-address-the-systemic-discrimination-and-violence-sex-workers-frequently/ Global: Experts back decriminalization as the best means to enhance the rights of sex workers]. [[Amnesty International]]. 29 September 2023.
* [https://www.hrw.org/news/2023/11/28/landmark-un-report-calls-sex-work-decriminalization Landmark UN Report Calls for Sex Work Decriminalization]. [[Human Rights Watch]]. 28 November 2023.

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{EB1911 poster|Prostitution}}
{{Commons category|Prostitution}}
{{Wiktionary|prostitution|prostitute|whore}}
{{Wikiquote}}
* {{Merriam-Webster|Prostitution}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿੱਤੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਇਸਤਰੀ ਦਿਹਾੜਾ 2015 ਐਡੀਟਾਥਨ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਸਫ਼ੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਔਰਤ ਮਹੀਨਾ 2015 ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>jux28s2aeyyrkx1h53wxfgtr8hmtrlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਬ੍ਰ-ਆਫ਼ਿਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57190</id>
    <revision>
      <id>838336</id>
      <parentid>286978</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4169" sha1="04eyz105yt006zff64eamnilz92jiwc" xml:space="preserve">{{Infobox software
 | logo = [[File:LibreOffice Logo Flat.svg|240px]]
 | screenshot = File:LibreOffice 4 3 Writer.png{{!}}border&lt;!-- Please discuss replacing this file first, 
see [[WP:SCREENSHOT]] for details--&gt;
 | caption = ਲੀਬ੍ਰ ਆਫ਼ਿਸ 4.3 ਰਾਈਟਰ
 | author = ਸਟਾਰਡਿਵਿਜ਼ਨ&lt;!-- Original author or the 
software that led to LO --&gt;
 | developer = [[ਦ ਡਾਕਿਊਮੰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]]
 | released = {{Start date|2011|1|25|df=yes}}&lt;!-- 
Initial release is the first stable version of the software. --&gt;
 | latest release date =
 | latest preview date =
 | frequently_updated = ਹਾਂ
 | programming_language = [[ਸੀ++]], [[ਜਾਵਾ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਜਾਵਾ]], ਅਤੇ [[ਪਾਇਥਨ (ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ)|ਪਾਇਥਨ]]
 | operating_system = {{ਪਾਰ-ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ|
* [[ਲਿਨਕਸ]]
* [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫ਼ਟ ਵਿੰਡੋਜ਼|ਵਿੰਡੋਜ਼]]
* [[OS X]]&lt;ref name=&quot;Sys&quot;&gt;{{cite web |title = System Requirements |url = https://www.libreoffice.org/get-help/system-requirements |format = Uses CSS3 |publisher = [[ਦ ਡਾਕਿਊਮੰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] |year = 2011 |accessdate = 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-date = 2019-05-20 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190520180839/https://www.libreoffice.org/get-help/system-requirements/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lo-download&quot;&gt;{{cite web |title = Productivity Suite Download |url = https://www.libreoffice.org/download/ |publisher = ਦ ਡਾਕਿਊਮੰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |accessdate = 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014}}&lt;/ref&gt;
* ਹੋਰ ਸਿਸਟਮ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ}}
 | platform = [[IA-32]], [[x86-64]], [[ARMel]], [[ARMhf]], 
[[MIPS ਬਣਤਰ|MIPS]], [[MIPSel]], [[Sparc]], [[S390]], [[S390x]], 
[[IA-64]] (ਵਾਧੂ ਡੈਬੀਅਨ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ)&lt;ref&gt;{{cite web |title = Debian - Details of package libreoffice in wheezy |url = http://packages.debian.org/wheezy/libreoffice |publisher = [[ਡੈਬੀਅਨ]] ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ |accessdate = 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014}}&lt;/ref&gt;
 | language = 114 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ&lt;ref&gt;{{cite web |title = LibreOffice Productivity Suite Download |url = 
https://www.libreoffice.org/download/?type=rpm-x86_64&amp;version=4.1.4&amp;lang=pick
|accessdate = 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014}}&lt;/ref&gt;
 | genre = [[ਆਫ਼ਿਸ ਸੂਟ]]
 | license = [[GNU Lesser General Public License|GNU 
LGPLv3]] with new contributions dual-licensed under [[ਮੋਜ਼ਿਲਾ ਪਬਲਿਕ ਲਸੰਸ|MPL]] 2.0&lt;ref name=&quot;About&quot;&gt;{{cite web |title = GNU LGPL License |url = https://www.libreoffice.org/download/license/ |publisher = ਦ ਡਾਕਿਊਮੰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |accessdate = 16 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-date = 2016-02-11 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160211123201/http://www.libreoffice.org/download/license/ |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
 | website = {{URL|https://www.libreoffice.org/}}
}}

'''ਲੀਬ੍ਰ ਆਫ਼ਿਸ''' [[ਦ ਡਾਕਿਊਮੰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਇੱਕ [[ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|ਆਜ਼ਾਦ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ]] [[ਆਫ਼ਿਸ ਸੂਟ]] ਹੈ। ਇਹ 2010 ਵਿੱਚ [[ਓਪਨ ਆਫ਼ਿਸ]], ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ [[ਸਟਾਰ ਆਫ਼ਿਸ]] ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਵਰਜਨ ਸੀ, ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਵਰਤ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸੂਟ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਲਿਖਣ, ਸਪਰੈੱਡਸ਼ੀਟਾਂ, ਸਲਾਈਡਸ਼ੋ, ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ, ਡੈਟਾਬੇਸ ਇੰਤਜ਼ਾਮੀਆ ਅਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਫ਼ਾਰਮੂਲੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]]</text>
      <sha1>04eyz105yt006zff64eamnilz92jiwc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60088</id>
    <revision>
      <id>838255</id>
      <parentid>810461</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="b618j2xo21g43megl4qt9i735jr5cep" xml:space="preserve">{{Infobox civilian attack
|title=ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ&lt;br/&gt;''Thảm sát Mỹ Lai''
|image=My Lai massacre.jpg
|location= [[ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ]] ਦਾ [[ਸੋਨ ਮੀ]] ਪਿੰਡ
|coordinates = {{Coord|15|10|42|N|108|52|10|E|type:event|display=inline,title}}
|target=ਮੀ ਲਾਈ ਅਤੇ ਮੀ ਖੇ ਪਿੰਡ
|date=16 ਮਾਰਚ 1968
|time=
|timezone=
|type=[[ਕਤਲੇਆਮ ]]
|fatalities=347 (ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀ ਖੇ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਬਿਨਾਂ), ਹੋਰ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ 400 ਕਤਲ ਅਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਅਗਿਆਤ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀ ਲਾਈ ਅਤੇ ਮੀ ਖੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 504 ਮੌਤਾਂ
|perps=ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ&lt;br/&gt; ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ [[ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲੀ]] (ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕਸਨ ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਹਾਊਸ ਅਰੈਸਟ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।)
|motive=
}}
'''ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ''' ({{lang-vi|thảm sát Mỹ Lai}} {{IPA-vi|tʰɐ̃ːm ʂɐ̌ːt mǐˀ lɐːj|}}, {{IPA-vi|mǐˀlɐːj||My Lai.ogg|}}; {{IPAc-en|ˌ|m|iː|ˈ|l|aɪ}}, {{IPAc-en|ˌ|m|iː|ˈ|l|eɪ}}, or {{IPAc-en|ˌ|m|aɪ|ˈ|l|aɪ}})&lt;ref&gt;At the time of the original revelations of the massacre, Mỹ Lai was pronounced like the English words &quot;my lay&quot;.{{fix|text=this pronunciation is not included}} Later, the pronunciation &quot;me lie&quot; became commonly used.&lt;/ref&gt; 16 ਮਾਰਚ 1968 ਨੂੰ [[ਵੀਅਤਨਾਮ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ 347 ਤੋਂ 504 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨਿਹੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਤਲ ਸੀ। ਇਹ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ 23ਵੀਂ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ 11ਵੀਂ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੀ 20ਵੀਂ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟੈਲੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਕੱਟ-ਵੱਢ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;brownmiller&quot;&gt;{{cite book|author=Brownmiller, Susan|title =Against Our Will: Men, Women and Rape|url=https://archive.org/details/againstourwillme0000brow_w9l3|publisher =Simon &amp; Schuster|year =1975|pages=[https://archive.org/details/againstourwillme0000brow_w9l3/page/103 103]–105|isbn =978-0-671-22062-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=BBC-1998&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/64344.stm Murder in the name of war: My Lai]. ''BBC News'', July 20, 1998.&lt;/ref&gt; 22 ਫੌਜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ [[ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਲੀ]] ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ। 22 ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 3.5 ਸਾਲ ਹਾਊਸ ਅਰੈਸਟ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
* [http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/mylai/player/ My Lai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150513015519/http://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/mylai/player/ |date=2015-05-13 }} — An [[American Experience]], WGBH, PBS ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ
* [http://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Peers_inquiry.html Peers Inquiry] ਮਿਲਟਰੀ ਲੀਗਲ ਰਿਸੋਰਸਿਸ, ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਕਾਂਗਰਸ
* [http://www.trutv.com/library/crime/notorious_murders/mass/lai/index_1.html Into The Dark: The My Lai Massacre] Crime Library on truTV.com
* [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mylai/MYL_Peers.htm The Peers Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140612020250/http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mylai/MYL_Peers.htm |date=2014-06-12 }}
* [http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mylai/mylai.htm The My Lai Courts-Martial, 1970] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030416002424/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/mylai/mylai.htm |date=2003-04-16 }}
* [http://www.studythepast.com/vbprojects/my_lai_massacre.htm ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ]
* [http://www.bbc.co.uk/worldservice/documentaries/2008/04/080327_mylai_partone.shtml BBC World Service: ਮੀ ਲਾਈ ਕਤਲੇਆਮ ਦੀ ਟੇਪ]
* [http://www.democracynow.org/2015/3/25/my_lai_revisited_47_years_later My Lai Revisited: 47 Years Later, Seymour Hersh Travels to Vietnam Site of U.S. Massacre He Exposed] from ''[[Democracy Now!]]''

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵੀਅਤਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕਤਲੇਆਮ]]</text>
      <sha1>b618j2xo21g43megl4qt9i735jr5cep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਾਕੂਬ ਮੇਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63414</id>
    <revision>
      <id>838282</id>
      <parentid>817981</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5250" sha1="rujxyzmqqp97ndw5iqe11drvuu29354" xml:space="preserve">{{Infobox criminal
| name = ਯਾਕੂਬ ਮੇਮਨ
| image =
| image_size = 200px
| birth_date = {{birth date |df=yes|1962|7|30}}
| birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[Maharashtra]], [[India]]
| death_date = {{death date and age|df=y|2015|7|30|1962|7|30}}&lt;ref name=&quot;yakub53&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/maharashtras-53rd-birthday-gift-to-yakub-memon-death-by-hanging/16373157|title=Maharashtra's 53rd birthday gift to Yakub Memon: Death by hanging|access-date=2015-07-28|archive-date=2019-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107080614/https://www.mid-day.com/articles/maharashtras-53rd-birthday-gift-to-yakub-memon-death-by-hanging/16373157|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| death_place = [[ਨਾਗਪੁਰ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
| death_cause = 
| occupation = ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ
| known_for = [[1993 Bombay bombings]]
| religion = [[ਇਸਲਾਮ]]
| conviction = Criminal [[Conspiracy (crime)|conspiracy]] (27 July 2007)&lt;ref name=&quot;FirstPost-rejectcurative&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.firstpost.com/india/yakub-memon-to-be-hanged-on-30-july-as-sc-rejects-mumbai-blast-convicts-plea-2354538.html|work=[[Firstpost]]|date=21 July 2015|title=Yakub Memon to be hanged on 30 July as SC rejects Mumbai blast convict's plea}}&lt;/ref&gt; &lt;small&gt;(see below for full list)&lt;/small&gt;
| conviction_penalty = Death&lt;ref name=&quot;FirstPost-rejectcurative&quot;/&gt; &lt;small&gt;(see below for full list)&lt;/small&gt;
| locations = ਮੁੰਬਈ
| country = ਭਾਰਤ
| fatalities = 257&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4777323.stm|title=BBC NEWS - South Asia - Victims await Mumbai 1993 blasts justice|work=bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt;
| injuries = 713&lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt;
| motive = 
| allegiance = &lt;!-- Name of the Organized Crime allegiance, if any--&gt;
| apprehended = 1994
| imprisoned = ਨਾਗਪੁਰ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ
| footnotes =
}}

'''ਯਾਕੂਬ ਅਬਦੁਲ ਰਜਾਕ ਮੇਮਨ''' (30 ਜੁਲਾਈ 1962&lt;ref name=&quot;yakub53&quot;/&gt; 30 ਜੁਲਾਈ 2015) ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ ਜੋ ਆਤੰਕਵਾਦ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Time&quot;&gt;{{cite news |last=Iyengar |first=Rishi |date=16 July 2015 |title=India Moves to Hang Terrorist Yakub Memon Amid Growing Calls to Abolish Death Penalty |url=http://time.com/3960231/india-1993-mumbai-blasts-yakub-memon-death-penalty/ |newspaper=[[Time (magazine)|Time]] |location= |access-date=22 July 2015 |archive-date=7 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107080610/http://time.com/3960231/india-1993-mumbai-blasts-yakub-memon-death-penalty/%20/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;deccanherald&quot;&gt;{{cite web|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090224211453/http://www.deccanherald.com/Content/Jul272007/national2007072715478.asp|title=Yakub Memon sentenced to death by TADA court|date=27 July 2007|archivedate=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2009|url=http://www.deccanherald.com/Content/Jul272007/national2007072715478.asp?|access-date=28 ਜੁਲਾਈ 2015|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 12 ਮਾਰਚ 1993 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸੀਰੀਅਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦਾ ਆਰੋਪੀ ਸੀ। ਇਸ ਆਤੰਕੀ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧਮਾਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 260 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ 700 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਾਡਾ ਜੱਜ ਪੀਡੀ ਕੋਦੇ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ 12 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੇਮਨ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;deccanherald&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IndiaToday-rejectcurative&quot;&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/yakub-memon-to-hang-for-mumbai-blasts-supreme-court-rejects-plea/1/452914.html|title=Yakub Memon to hang for Mumbai blasts, Supreme Court rejects plea}}&lt;/ref&gt; ਯਾਕੂਬ ਮੇਮਨ, ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਈਮ ਸ਼ੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, [[ਟਾਇਗਰ ਮੇਮਨ]] ਦਾ ਭਰਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;NDTV&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ndtv.com/india-news/1993-mumbai-blasts-convict-yakub-memons-final-mercy-plea-rejected-783656|title=Yakub Memon to Hang On July 30 for India's Deadliest Terror Attack}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/yakub-memon-to-be-hanged-did-the-1993-mumbai-blasts-convict-pay-for-being-tigers-brother-670531.html|title=Yakub Memon to be hanged: Did the 1993 Mumbai blasts convict pay for being Tiger's brother?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/special/from-rediff-archives-the-strange-case-of-yakub-memon/20150421.htm|title=From Rediff Archives: The strange case of Yakub Memon}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}</text>
      <sha1>rujxyzmqqp97ndw5iqe11drvuu29354</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66393</id>
    <revision>
      <id>838335</id>
      <parentid>804951</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GeertivpBot</username>
        <id>45186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>#pwb Copy label Wikidata Infobox</comment>
      <origin>838335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3089" sha1="fax5gnkajhaam8inp42e3m5nj1xqtcc" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
[[ਤਸਵੀਰ:Open Access logo PLoS white.svg|thumb|234x234px| ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ ਲੋਗੋ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਆਫਿਸ਼ਿਅਲ ਲੋਗੋ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਲੋਗੋ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://open-access.net/de/austausch/downloads/ &quot;Downloads&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523051410/http://open-access.net/de/austausch/downloads/ |date=2014-05-23 }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;]]

'''ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ '''ਜਾਂ''' ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਐਕਸੈਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: open access; OA) ਤੋਂ ਭਾਵ ਖੋਜ ਉਪਜ ਤੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਆਨਲਾਈਨ ਐਕਸੈਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਖੋਜ ਉਪਜ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਾਦਮਿਕ ਰਸਾਲੇ, ਕਾਨਫਰੰਸ ਪਰਚੇ, ਥੀਸਸ,&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Schöpfel, Joachim; Prost, Hélène (2013). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਬੁੱਕ ਚੈਪਟਰਜ਼,&lt;ref name=&quot;earlham.edu&quot;&gt;Suber, Peter.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਮੋਨੋਗਰਾਫ਼&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Meredith Schwartz (April 13, 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਆਦਿ।

ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ ਅੱਗੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ''ਮੁਫ਼ਤ ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਨਲਾਈਨ ਰਸਾਈ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਆਜ਼ਾਦ ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਫ਼ਤ ਰਸਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੁਝ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Gratis and Libre Open Access&quot;&gt;Suber, Peter. 2008.[http://www.arl.org/sparc/publications/articles/gratisandlibre.shtml &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130329145205/http://www.arl.org/sparc/publications/articles/gratisandlibre.shtml |date=2013-03-29 }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਹੱਕ ਅਕਸਰ [[ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਲਸੰਸ|ਕ੍ਰਿਏਟਿਵ ਕਾਮਨਜ਼ ਲਸੰਸਾਂ]] ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Suber 2012 68–69&quot;&gt;[[:en:Open access#CITEREFSuber2012|Suber 2012]]&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;, pp.&lt;/span&gt; &lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt;68–69&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਆਜ਼ਾਦ ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਬੇਰੋਕ ਰਸਾਈ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|colwidth = 30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਫ਼ਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਹਿਰ]]</text>
      <sha1>fax5gnkajhaam8inp42e3m5nj1xqtcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਪੇਸਟਾਈਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66644</id>
    <revision>
      <id>838387</id>
      <parentid>837879</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:54:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453886" sha1="myyqwjk8r3zb3w8c5wqrwk6s9pp4zn6" xml:space="preserve">{{other uses}}
{{Spacetime|cTopic=Types}}
[[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, '''ਸਪੇਸਟਾਈਮ''' ([[ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ]], [[ਸਪੇਸ ਟਾਈਮ]] ਜਾਂ [[ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ ਨਿਰੰਤਰਤਾ]]) ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੇਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਣੀ ਹੋਈ [[ਨਿਰੰਤਰਤਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ [[ਯੁਕਲਿਡੀਅਨ ਸਪੇਸ]] ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਯਾਮਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਯਾਮ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਚੌਥੇ ਅਯਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਵਿੱਚ ਮੇਲਦੇ ਹੋਏ, [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]]ਆਂ ਨੇ ਮਹਤੱਵਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ [[ਥਿਊਰੀ]]ਆਂ ਸਰਲ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁੱਪਰਗਲੈਕਟਿਕ (ਅਕਾਸ਼ੀ) ਅਤੇ ਸੂਖਮ, ਦੋਹਾਂ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਇੱਕਸਾਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਰਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

[[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਤੋਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਧਾਰਨਾ, ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਪਕੜੀਂ ਬੈਠੀ ਸੀ ਕਿ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਸ਼ਕਲ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ 3 D ਸ਼ਕਲ]] [[ਟਾਈਮ]] ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੋਧਦੇ ਹੋਏ [[ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੀ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਨੂੰ [[ਕਾਇਨੇਮੈਟਿਕਸ]] ਨਾਲ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੁਣਿਆ ਦਰਸਾਇਆ।  ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫਰੇਮ|ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ]] ਨਾਲ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ (ਦਰਸ਼ਕਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਬੰਧਤ ਵੇਰਵੇ ਖਾਲੀ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਥਿਰ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਉੱਤੇ ਬੁਨਿਆਦਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 

1908 ਵਿੱਚ, [[ਹਰਮਾੱਨ ਮਿੱਕੋਵਸਕੀ]] ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਫੈਲਾਓਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਗਲ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਨਿਰੰਤ੍ਰਤਾ ਦੇ [[ਘਟਨਾ (ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦੀ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ [[ਵੈਕਟਰ ਸਪੇਸ]] ਵਿੱਚ ਘੋਲ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੇ- ਜੋ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੁਣ ਇੱਕ 4&amp;#x2011;ਅਯਾਮੀ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਦਾ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਲੱਛਣ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਸਪੇਸਟਾਈਮ_ਅੰਤ੍ਰਾਲ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤ੍ਰਾਲ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਉੱਤੇ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਵਕ੍ਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਅਪਣੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਨੇ ਵੀ ਕੁਆਂਟਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡਿਸਕ੍ਰੀਟ (ਅਨਿਰੰਤਰ) ਲੱਛਣ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 

{{anchor|ਇਤਿਹਾਸ}}
== ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ==
{{anchor|ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}}
{{anchor|ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ}}

=== ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ===
&lt;!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THIS SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, AVOID MATHEMATICS. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS INTRODUCTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --&gt;
[[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''ਨੋਟ: ਮੋਬਾਈਲ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਲਿੰਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਟੈਬ ਖੋਲਣ ਵਾਸਤੇ ''ਦੱਬ ਕੇ ਰੱਖਣ'' ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ.&lt;/small&gt;]]&lt;ref group=note&gt;&lt;small&gt;'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। &lt;/ref&gt;

ਗੈਰ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਨੂੰ ਨਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਦਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਨਿਰੀਖਕ]] ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rynasiewicz|first1=Robert|title=Newton's Views on Space, Time, and Motion|url=https://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=24 March 2017}}&lt;/ref&gt;  ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਯੂਕਲਿਡਨ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਆਮ ਸਮਝ ਦੀ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davis|first1=Philip J.|title=Mathematics &amp; Common Sense: A Case of Creative Tension|url=https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi|date=2006|publisher=A.K. Peters|location=Wellesley, Massachusetts|isbn=9781439864326|page=[https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi/page/86 86]}}&lt;/ref&gt;
[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰੀਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਸਮਾਂ ਸਪੇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦਰ ਦੁਆਰਾ ਇਕ ਵਸਤੂ ਦੇ ਲਈ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਬਜੈਕਟ ਦੇ  ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਗੈਰ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਨੂੰ ਨਾਪ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮਾਤਰਾ ਵਜੋਂ ਮਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇੱਕਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਦਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ [[ਨਿਰੀਖਕ]] ਦੀ ਗਤੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rynasiewicz|first1=Robert|title=Newton's Views on Space, Time, and Motion|url=https://plato.stanford.edu/entries/newton-stm/|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=24 March 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਯੂਕਲਿਡਨ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਆਮ ਸਮਝ ਦੀ ਰੇਖਾ-ਗਣਿਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Davis|first1=Philip J.|title=Mathematics &amp; Common Sense: A Case of Creative Tension|url=https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi|date=2006|publisher=A.K. Peters|location=Wellesley, Massachusetts|isbn=9781439864326|page=[https://archive.org/details/mathematicscommo0000davi/page/86 86]}}&lt;/ref&gt;, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]], ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ]] ਫੀਲਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਕਤ ਦੇ ਲਾਂਘੇ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਇੱਕ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇੱਕ [[ਟੌਪੌਲੌਜੀਕਲ ਸਪੇਸ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ([[ਤੁੱਲਤਾ]]) ਮੁਤਾਬਿਕ, ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਕੋਈ ਗੋਲਬ ਪੱਧਰਾ (ਫਲੈਟ) ਦਿਸਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Rowland |first1=Todd |title=Manifold |url=http://mathworld.wolfram.com/Manifold.html |website=Wolfram Mathworld |publisher=Wolfram Research|accessdate=24 March 2017}}&lt;/ref&gt; ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ (ਫੈਕਟਰ) ਉੱਤੇ, &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; (ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਂਦੇ [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] (ਦੂਰੀ) ਨੂੰ, ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ [[ਸਕੇਲ]] (ਪੈਮਾਨੇ) [[ਫੈਕਟਰ]] (ਹਿੱਸੇ) ਦਾ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] (ਮੁੱਲ) (ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਬਨ {{val|300000|ul=km|fmt=commas}} ਜੋ ਵਕਤ ਅੰਦਰ 1&amp;nbsp;ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਇੱਕ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] (ਬਹੁ-ਪਰਤ) ਹੋਣਾ ਇਹ ਅਰਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਸਧਾਰਨ, ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੀਡਾਂ ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ, ਇਨਸਾਨੀ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਦੂਰੀਆਂ ‘ਤੇ, ਬਹੁਤ ਤੁੱਛ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਓਸ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਯੁਕਿਲਡਨ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਸਿਰਫ ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਾਪਾਂ, ਜਿਵੇਂ [[ਫਿਜ਼ੀਆਊ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਅਤੇ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇਅ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਦੀ ਕਾਢ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਦੀ ਅਸਪੱਸ਼ਟ ਧਾਰਨਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੇ ਬਨਾਮ ਨਿਰੀਖਣ ਦਰਮਿਆਨ ਬੁੱਝਾਰਤ ਭਰੀ ਬੇਮੇਲਤਾ (ਅੰਤਰ) ਨੋਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;French&quot;&gt;{{cite book|last1=French|first1=A.P.|title=Special Relativity|date=1968|publisher=CRC Press|location=[[Boca Raton, Florida]]|isbn=0748764224|pages=35–60}}&lt;/ref&gt;

ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ ''ਘਟਨਾਵਾਂ'' ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਇਕਲੌਤੇ ([[ਸਿੰਗਲ]]) ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ''x, y, z ਅਤੇ t'' ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਅਰਸਾ ([[ਡਿਊਰੇਸ਼ਨ]]) ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖਾਸਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਬਦ- [[ਸਪਾਰਕ]] (ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ), ਪਟਾਕੇ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਾਲੇ ਬੰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜੁਲਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ- ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੀਮਤ ਅਰਸੇ ਅਤੇ ਪਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤੁੱਲ ਸ਼ਬਦ, ਗਣਿਤਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਅਰਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਕੋਈ ਸਪੀਡ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ([[ਪਥ]]) ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰੰਤਰ ਲੜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਰਚਣ ਵਾਸਤੇ ਇਕੱਠੀ ਜੋੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ [[ਪ੍ਰੋਗ੍ਰੈੱਸ]] (ਵਿਕਾਸ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕਣ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਜਾਂ ''ਵਰਲਡ ਲਾਈਨ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Collier&quot;/&gt;{{rp|105}}

{{anchor|Figure 1-1}}
[[File:Observer in special relativity.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 1-1. ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ''ਔਬਜ਼ਰਵਰ'' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ]]
[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]], ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤੋਂ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਰਥ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਸਥਾਨਿਕ ਬਣਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਕੋਈ [[ਲੋਕੇਸ਼ਨ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਚਿੱਤਰ&amp;nbsp;1&amp;#8209;1 ਵਿੱਚ, ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਘਣੀ ਜਾਲ਼ੀ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਨ ([[ਕੰਟ੍ਰੋਲ]]) ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਅਜਿਹੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ [[ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼]] (ਮੇਲ) ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ([[ਅਯਾਮ]]ਾਂ) ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ [[ਵਕਤ]] ਅਤੇ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲੀਦਾਰ-ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]], ਇੱਕ [[ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ]] [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ [[ਐਨਸੈਂਬਲ]] ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;&gt;{{cite book|last1=Taylor|first1=Edwin F.|last2=Wheeler|first2=John Archibald|title=Spacetime Physics: Introduction to Special Relativity|date=1966|publisher=Freeman|location=San Francisco|isbn=071670336X|edition=1st|url=http://www.eftaylor.com/download.html#special_relativity|accessdate=14 April 2017}}&lt;/ref&gt;{{rp|17–22}}

ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵਕਤ ਦੀ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ। ਵਾਸਤਵਿਕ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਸਿਗਨਲ ([[ਸੰਕੇਤ]]) ਦੇ ਨਿਕਾਸ [[ਐਮਿਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ([[ਡਿਟੈਕਸ਼ਨ]]) ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ [[ਡਾਟਾ ਰਿਡਕਸ਼ਨ]] ਵਿੱਚ, ਸਿਗਨਲ ਦੇ ਰਿਸੀਵ ਕਰਨ ਦੇ ਵਕਤ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਅਸਲੀ ਵਕਤ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਤਰਾਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਮੂਨੇ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਜਾਲ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਸੀ।

[[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] (ਸਿਗਨਲ ਸੰਚਾਰ ਦੇਰੀ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕੱਢ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਨਾਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਨਾਮ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ (ਜੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੀ ਨਾਪਦਾ/ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬਨਾਮ ਕੋਈ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣਾ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸੋਮਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Scherr|first1=Rachel E.|last2=Shaffer|first2=Peter S.|last3=Vokos|first3=Stamatis|title=Student understanding of time in special relativity: Simultaneity and reference frames|journal=American Journal of Physics|date=July 2001|volume=69|issue=S1|pages=S24–S35|doi=10.1119/1.1371254|url=https://arxiv.org/ftp/physics/papers/0207/0207109.pdf|accessdate=11 April 2017}}&lt;/ref&gt;

{{anchor|ਇਤਿਹਾਸ}}
=== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ===
{{main|ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ}}
ਪੁਰਾਤਨ ਇੰਕਾ ਸਮਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਜੋ ਮਲਟੀਪਲ ਸਦੀਆਂ{{when|date=May 2017}} ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ, [[ਇੰਕਾ]]ਵਾਂ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਪਾਚਾ (ਇੰਕਾ ਮਾਈਥੌਲੌਜੀ|ਪਾਚਾ]] ({{lang-qu|pacha}}, {{lang-ay|pacha}}) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://revistas.ucm.es/ghi/05566533/articulos/REAA9494110155A.PDF |title=Pacha: un concepto andino de espacio y tiempo. &amp;#124; Manga Quespi &amp;#124; Revista Española de Antropología Americana |publisher=Revistas.ucm.es |date= |accessdate=2016-12-17 |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101105152313/http://revistas.ucm.es/ghi/05566533/articulos/REAA9494110155A.PDF |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Steele|first1=Paul R.|last2=Allen|first2=Catherine J.|title=Handbook of Inca Mythology|url=https://archive.org/details/isbn_9791576073543|date=2004|publisher=ABC-Clio|location=Santa Barbara, California|isbn=1576073548|page=[https://archive.org/details/isbn_9791576073543/page/86 86]}}&lt;/ref&gt; [[ਆਂਦੇ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸਮਝ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ। &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ardener|first1=Shirley|title=Women and space: ground rules and social maps|date=1997|publisher=Berg|location=Oxford|isbn=0854967281|page=36|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;
{{expand section|date=May 2017}}
=== ਇਤਿਹਾਸ ===
{{main | ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ}}
[[ਸਪੇਸਟਾਈਮ#ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰਾਂਸ਼|''''' ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
{{multiple image
 | direction         = vertical
 | width             = 220
 | image1            = Michelson-Morley experiment conducted with white light.png
 &lt;!-- | caption1          = --&gt;
 | image2            = MichelsonMorleyAnimationDE.gif
 | caption2          = ਚਿੱਤਰ 1-2. ਮਾਇਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀ, ਅਪਣੇ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਡਿੱਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਫੇਜ਼ ਸ਼ਿਫਟ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੌਜੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ, ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦੇ ਨਰੀਖਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ.
}}
ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ, [[ਆਰਾਗੋ ਸਪੌਟ]] ਅਤੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ-ਫੋਕਾਲਟ ਅਪਰੇਟਸ|ਹਵਾ ਬਨਾਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਨਾਪਾਂ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਕੌਰਪੁਸਕਲਿਉਰ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਲਾਈਟ|ਕੌਰਪਿਉਸਕਿਉਲਰ ਥਿਊਰੀ]] ਤੋਂ ਉਲਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਫਿਤ੍ਰਤ ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hughes|first1=Stefan|title=Catchers of the Light: Catching Space: Origins, Lunar, Solar, Solar System and Deep Space|date=2013|publisher=ArtDeCiel Publishing|location=Paphos, Cyprus|isbn=9781467579926|pages=202–233|url=https://books.google.com/books?id=iZk5OOf7fVYC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=7 April 2017}}&lt;/ref&gt; ਤਰੰਗਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀ ਹੋਂਦ ਜੋ ਤਰੰਗਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ [[ਚਮਕਦਾਰ ਏਇਥਰ]] ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਾਲ਼ੇ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, 1851 ਦੇ [[ਫਿਜ਼ਿਆਉ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਹਿ ਰਹੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨੀ ਘੱਟ ਸੀ।

ਹੋਰ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਰੈਫ੍ਰੈਕਸ਼ਨ (ਜੋ ਵੇਵਲੈਂਥ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ) ਦੇ ਇੰਡੈਕਸ ਉੱਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਜੋਂ ਮਿਲੀ ਅੰਸ਼ਿਕ [[ਏਇਥਰ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੇ ਸਖਤ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਤਤਕਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=Stachel&gt;{{cite book |last=Stachel |first=John |editor1-last=Kox |editor1-first=A. J. |editor2-last=Eisenstaedt |editor2-first=Jean |title=The Universe of General Relativity |publisher=Birkhäuser |location=Boston |date=2005 |pages=1–13 |chapter=Fresnel’s (Dragging) Coefficient as a Challenge to 19th Century Optics of Moving Bodies. |isbn=081764380X |url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-url=https://www.webcitation.org/6phb8M8gM?url=http://www.bu.edu/cphs/files/2015/04/2005_Fresnel.pdf |archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |access-date=13 ਅਗਸਤ 2017 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt; 

1887 ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]] (Fig.&amp;nbsp;1&amp;#8209;2) ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਏਇਥਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੰਭਵ ਵਿਆਖਿਆ, ਸੰਪੂਰਨ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ, [[ਸਥੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। (Fig.&amp;nbsp;1&amp;#8209;3).&lt;ref name=&quot;French&quot;/&gt;

{{multiple image
 | direction         = vertical
 | width             = 220
 | image1            = Aberrationseasons.svg
 &lt;!-- | caption1          = --&gt;
 | image2            = Stellar aberration versus the dragged aether.gif
 | caption2          = ਚਿੱਤਰ 1-3. (top) ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਲ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (bottom) ''ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ''—ਥਿਊਰੀ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਏਇਥਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਪ੍ਰਤਿ ਅਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ- ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੇਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref group=&quot;ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ&quot;&gt; ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;1&amp;#8209;3 (bottom left) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਆਈਪੀਸ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;1&amp;#8209;3 (bottom right) ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਏੋਇਥਰ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਅੰਦਰ ਪਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਟੈਲੀਸਕੋਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿਵੇਂ ਏਇਥਰ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ- ਜੇਕਰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਹੋਵੇ- ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਟੈਲੀਸਕੋਪਾਂ ਲਈ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਾਰੇ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਆਈਪੀਸਾਂ ਅੰਦਰ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। &lt;/ref&gt;
}}
 
1889 ਵਿੱਚ [[ਜੌਰਜ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਫਿਟਜ਼ਗ੍ਰਾਲਡ]] ਅਤੇ 1892 ਵਿੱਚ [[ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼]] ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸਥਿਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤੂਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣੇ ਲਾਂਘੇ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੰਨੀ ਕੁ ਮਾਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ। (ਗਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੰਬਾਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦੀ।) 1904 ਤੋਂ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਅਪਣੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਲਦੀਆ਼ ਜੁਲਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ (ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ]]), ਪਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਰਾ ਵੱਖਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਾਲ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ। 

[[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ (ਮਕੈਨਿਕਸ)|ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਅਤੇ ਟੋਰਕਾਂ ਅਯੇ ਗਤੀ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਸਦੀ ਥਿਊਰੀ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਭੌਤਿਕੀ ਰਚਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਤਰੋੜ-ਮਰੋੜ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਨਿਰੀਖਣ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਯੋਗ ਵਿਭਿੰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Pais&quot;&gt;{{cite book|last1=Pais|first1=Abraham|title=&quot;&quot;Subtle is the Lord-- &quot;: The Science and the Life of Albert Einstein|url=https://archive.org/details/subtleislordscie00pais|date=1982|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=019853907X|edition=11th}}&lt;/ref&gt;{{rp|163–174}} ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ [[ਟ੍ਰਓਟਨ-ਨੋਬਲ ਐਕਸਪੈਰੀਮੈਂਟ]] ਜਾਂ [[ਰੇਲੀਘ ਅਤੇ ਬ੍ਰੇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ]]ਾਂ ਵਰਗੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣਮਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Miller&quot;&gt;{{cite book|last1=Miller|first1=Arthur I.|title=Albert Einstein's Special Theory of Relativity|date=1998|publisher=Springer-Verlag|location=New York|isbn=0387948708}}&lt;/ref&gt;{{rp|64}} ਫੇਰ ਵੀ, ਇਸਦੇ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲੇ, ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੀ ਉਸਦੀ 1904 ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੈਗਟਿਵ ਨਤੀਜਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਨ। ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਗਲਤੀਆਂ ਸੁਧਾਰਦਿਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਏਇਥਰ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਦੌਰਾਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਡਾਇਨੈਮੀਕਲ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;Pais&quot;/&gt;{{rp|163–174}}

[[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਕਸਿਤ ਸਮਝ, 20ਵੀਂ-ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਕਣ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਥਾਂ ਵੱਲ ਝੁਕਾਓ ਰੱਖਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਾਈਕਲਸਨ ਅਤੇ ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਲਈ, ਉਸਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉਹ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ 1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੁੰਬਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸਮੱਸਿਆ]] ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਵਾਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਅਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਹਰਟਜ਼, ਲੌਰੰਟਜ਼, ਅਤੇ ਖੁਦ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਮੇਤ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੰਗੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;Miller&quot;/&gt;{{rp|135–142}}

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ, ਜੋ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਰਹੱਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] (ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਨਾ ਕਿ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਲਗਦਾ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]] ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;&gt;{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard|title=Gravity from the Ground Up: An Introductory Guide to Gravity and General Relativity|date=2004|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge|isbn=0521455065|edition=Reprint|url=https://books.google.com/books?id=P_T0xxhDcsIC|accessdate=24 May 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;{{rp|219}}

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ  ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਅਹਿਸਾਨਮੰਦੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Pais&quot;/&gt;{{rp|151–152}} ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 
{{anchor|Spacetime interval}} &lt;!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --&gt;
{{multiple image|perrow = 2|total_width=300
| image1 = H A Lorentz (Nobel).jpg  |width1=280|height1=396
| caption1 = ਹੈਂਡ੍ਰਿਕ ਲੌਰੰਟਜ਼
| image2 = Henri Poincaré-2.jpg  |width2=371|height2=500
| caption2 = ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ
| image3 = Albert Einstein (Nobel).png  |width3=280|height3=396
| caption3 = ਅਲਬ੍ਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ
| image4 = Hermann Minkowski Portrait.jpg|width4=813|height4=1093
| caption4 = ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ
| &lt;!--header = Figure 1-3--&gt;
| footer = &lt;center&gt;Figure 1-3.&lt;/center&gt;}}

ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਨ [[ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ]] ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Citation|author=Darrigol, O. |title=The Genesis of the theory of relativity |year=2005 |journal=Séminaire Poincaré|volume=1|pages=1–22|url=http://www.bourbaphy.fr/darrigol2.pdf|format=PDF |doi=10.1007/3-7643-7436-5_1|isbn=978-3-7643-7435-8 |bibcode=2006eins.book....1D }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Miller&quot;/&gt;{{rp|73–80,93–95}} ਜਿਸਨੇ 1898 ਵਿੱਚ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਮਸਲਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Galison |first1=Peter |title=Einstein's Clocks, Poincaré's Maps: Empires of Time |url=https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali |date=2003 |publisher=W. W. Norton &amp; Company, Inc. |location=New York|isbn=0393020010 |pages=[https://archive.org/details/einsteinsclocksp00gali/page/n133 13]–47}}&lt;/ref&gt;&lt;ref group=note&gt; ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸਲਾ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਸਮੇਂ ਬਾਬਤ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਸਾਨੂੰ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰ ਲੈਣਾ (ਆਪਸ ਵਿੱਚ  ਮਿਲਾ ਲੈਣਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਆਪਸੀ-ਮੇਲ) ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ (ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਥਨ ਨੇ ਨਿਊਟਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਬ੍ਰੇਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ, ਸੱਚਾ ਵਕਤ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਗਲਤ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਾਲੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰਗਸਨ]] ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਅਟੈਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ, ਵਕਤ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ, ਅਤੇ ਅੰਤ੍ਰਾਲ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਮਝ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹਨ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), “ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ”&lt;/ref&gt; 1900 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਪਛਾਣਿਆ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦਾ [[ਲੋਕਲ ਟਾਈਮ]] ਦਰਅਸਲ ਓਹ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ [[ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ]] ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref group=note&gt; ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਗਈ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਵਿਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਬਦਲ, ਮੱਧ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਵਿਧੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੂਜੇ ਇਨਸਾਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਅਡਜਸਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਫਲੈਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਗੈਲੀਸਨ (2003), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ।''&lt;/ref&gt; 1900 ਅਤੇ 1904 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਓਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਏਇਥਰ ਦੀ ਜਨਮਜਾਤ ਪਛਾਣ-ਅਯੋਗਤਾ ਸੁਝਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਕਿਹਾ, ਅਤੇ 1905/1906 ਵਿੱਚ&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Poincare |first1=Henri |title=On the Dynamics of the Electron (Sur la dynamique de l’électron) |journal=Rendiconti del Circolo matematico di Palermo |date=1906 |volume=21 |pages=129–176 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:On_the_Dynamics_of_the_Electron_(July)#.C2.A7_9._.E2.80.94_Hypotheses_on_gravitation|accessdate=15 July 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਾਂ ਦੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਥਿਊਰੀ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਣ ਬਣਾਇਆ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਵਕਤ, ਉਸਨੇ [[ਫੋਰ-ਪੁਜੀਸਨ]], [[ਫੋਰ-ਵਿਲੌਸਿਟੀ]], ਅਤੇ [[ਫੋਰ-ਫੋਰਸ]] ਨਾਮਕ ਵਿਭਿੰਨ [[ਫੋਰ-ਵੈਕਟਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ 4-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਨਵੀਨ ਸੰਕਲਪ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Citation|author=Zahar, Elie|year=1989|orig-year=1983|title=Einstein's Revolution: A Study in Heuristic|chapter=Poincaré's Independent Discovery of the relativity principle |publisher=Open Court Publishing Company|location=Chicago|isbn=0-8126-9067-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Walter /&gt; ਉਸਨੇ, ਫੇਰ ਵੀ, ਅਗਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ 4-ਅਯਾਮੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੀਸਰਚ ਦੀ ਇਹ ਲਾਈਨ “ਸੀਮਤ ਲਾਭ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ ਜਰੂਰੀ” ਕਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਾਡੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਢੁਕਵੀਂ ਲਗਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=Walter&gt;{{cite book|author1=Walter, Scott A.|editor1-last=Renn|editor1-first=Jürgen|editor2-last=Schemmel|editor2-first=Matthias|title=The Genesis of General Relativity, Volume 3|chapter=Breaking in the 4-ਵੈਕਟਰ: the four-dimensional movement in gravitation, 1905–1910|date=2007|publisher=Springer|location=Berlin|pages=193–252|url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|accessdate=15 July 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6rxvbrr7g?url=http://scottwalter.free.fr/papers/2007-genesis-walter.html|archivedate=15 ਜੁਲਾਈ 2017|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਅੱਗੇ, 1909 ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਬਾਦ, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਾਤਮਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸਵਾਸ ਰੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;Pais&quot;/&gt;{{rp|163–174}} ਇਹਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਤਰਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Miller/&gt;&lt;ref name=Pais/&gt;

1905 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦੀ ਅਜੋਕੀ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ (ਭਾਵੇਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਰਤੇਂ ਬਗੈਰ)।&lt;ref name=Miller/&gt;&lt;ref name=Pais/&gt; ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਅਤੇ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਹੀ ਸੀ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਵਿਸਲੇਸ਼ਣ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਨਾਲ਼ੋਂ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਥਿਊਰੀ ਦੋ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ [[ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪੁੰਜ]]-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1907 ਵਿੱਚ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।, ਜਿਸਨੇ ਇਨਰਸੀਅਲ ਅਤੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਦਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਉਸਦੀ ਊਰਜਾ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਜਦੋਂਕਿ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਾਬਤ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|219}} ਫੇਰ ਵੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ।

ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ 1905 ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ, ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗਣਿਤ ਪ੍ਰੋਫੈੱਸਰ [[ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ]], ਵੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। [[ਮੈਕਸ ਬੌਰਨ]] ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥ-ਸਹੋਯੋਗਿਕ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ:&lt;ref name=&quot;Weinstein&quot;&gt;{{cite web|last1=Weinstein |first1=Galina |title=Max Born, Albert Einstein and Hermann Minkowski's Space-Time Formalism of Special Relativity |url=https://arxiv.org/abs/1210.6929 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=11 July 2017}}&lt;/ref&gt; {{cquote|I ਕੋਲੋਗਨਿ ਗਿਆ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2 ਸਤੰਬਰ 1908 ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਲੈਕਚਰ “ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਸੁਣਿਆ। […] ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਓਦੋਂ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਅਪਣਾ ਓਹ ਪੇਪਰ ਛਾਪਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਲੋਕਲ ਵਕਤਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਉੱਚਾਰੀ ਗਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਉਸ ਇਹੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਛਪਵਾਇਆ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੂੰ ਹਰੇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੌਰ ਤੇ ਗਣਿਤਿਕ ਬਣਤਰ ਕੱਢਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਮਹਾਨ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਸਾਂਝ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ।}}

ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ 1905 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੋਂ  ਮਾਈਕਲਸਨ ਦੇ ਹਾਨੀਕਾਰ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ [[ਡੇਵਿਡ ਹਿਲਬ੍ਰਟ]] ਨੇ ਲੌਰੰਟਜ਼, ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੇਪਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਕਦੋਂ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਉਹ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਦੀ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਨਾਂ ਹੀ ਇਹ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਪ੍ਰਤਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਕੰਮ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੋਵੇ।&lt;ref name=&quot;Galison&quot;&gt;{{cite journal|last1=Galison |first1=Peter Louis|title=Minkowski's space-time: From visual thinking to the absolute world |journal=Historical Studies in the Physical Sciences |date=1979 |volume=10 |pages=85–121 |doi=10.2307/27757388 |jstor=27757388 |accessdate=}}&lt;/ref&gt;

[[File:Minkowski Diagram from 1908 'Raum und Zeit' lecture.jpg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 1-4. 1908 ਵਿੱਚ ਅਪਣੇ “ਰਾਉਮ ਉਂਡ ਜ਼ੇਇਟ” ਲੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਨਾਲ ਰੰਗ ਕੀਤਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀਪੁਣਾ]]

ਅਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਸਾਲ ਕੁ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 5, 1907 ਨੂੰ “ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ” (''Das Relativitätsprinzip'') ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਮੈਥੇਮੈਟੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਲੈਚਕਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਅਪਣੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਜਨਤਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਰਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਏਇਥਰ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਪਰ “ਅੱਨਾਲਜ਼ ਔਫ ਫਿਜ਼ਿਕਸ” (''Annalen der Physik'') ਵਿੱਚ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ 1915 ਵਾਲ਼ੇ ਉਸਦੇ ਮਰਣੋਪ੍ਰਾਂਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸੋਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸੋੱਮਰਫੈਲਡ ਨੇ ਇਸ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੀ ਐਡਿਟ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਵਾਲੀ ਜੱਜਮੈਂਟ ਦੋਹਰਾਈ ਜਾ ਸਕੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸਪਸ਼ਟਕਰਤਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=Weinstein/&gt;

ਦਸੰਬਰ 21, 1907 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਫੇਰ ਤੋਂ ਗੌਟਿੰਗਟਨ ਸੈਂਟੀਫਿਕ ਸੋਸਾਇਟੀ ਮੂਹਰੇ ਬੋਲਿਆ, ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 21, 1908 ਨੂੰ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਲਬਾਤ, ''ਸਪੇਸ ਐਂਡ ਟਾਈਮ'' (''Raum und Zeit''),&lt;ref name=&quot;Minkowski_Raum_und_Zeit&quot;&gt;{{cite journal|last1=Minkowski|first1=Hermann|title=Raum und Zeit|journal=Jahresberichte der Deutschen Mathematiker-Vereinigung |date=1909 |pages=1–14 |url=https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Space_and_Time |trans-title=Space and Time|publisher=B.G. Teubner}}&lt;/ref&gt; ਜਰਮਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਔਫ ਸਾਇੰਟਿਸਟਸ ਐਂਡ ਫਿਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref group=note&gt; ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) (ਜਿਵੇਂ [[ਲਾਈ ਸਫੀਅਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜਾਂ [[ਕਨਫ੍ਰਮਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ)]] ਜੋ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦੇ ਕੁੱਝ ਬਦਲਾਂ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ (1912) ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ [[ਸਫੈਰੀਕਲ ਵੇਵ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ|ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਲੈਗੁਇੱਰੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ]] ਹੈ, ਜੋ ਸਫੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਫੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਸਤਹਿਾਂ ਨੂੰ ਸਤਹਿਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਬੀਅਸ ਗਰੁੱਪ]] (ਜੋ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ R3 ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਮੀਟ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪ੍ਰਤਿ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦਰਮਿਆਨ ਆਇਸੋਮੌਰਫਿਜ਼ਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। &lt;/ref&gt;

“ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ” ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬਦ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਸਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਇਸਲਈ, ਸਪੇਸ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਤੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਘਟ ਕੇ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕਿਸਮ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇਗੀ।”

 ''ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ'' ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ (Fig.&amp;nbsp;1&amp;#8209;4) ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿ “ਸਥਿਰ ਅੰਤ੍ਰਾਲ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ, ਇਸ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਿਰੀਖਣ ਨਾਲ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref group=note&gt;''(ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''&lt;sub&gt;∞&lt;/sub&gt;''' ''ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ ਹੇ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ'' '''''G''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;''' ''ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਹੈ।)'' &quot;ਇਸਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਰੁੱਪ '''''G''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;''' ,{{nowrap|1='''''c'' = &amp;infin;'''}} ਵਾਸਤੇ ਹੱਦ ਅੰਦਰ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਗਰੁੱਪ '''''G''&lt;sub&gt;∞&lt;/sub&gt;''' ਦੀ ਤਰਾਂ, ਇੰਨਬਿੰਨ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪੂਰਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ  '''''G''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;''' ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ '''''G''&lt;sub&gt;∞&lt;/sub&gt;''' ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਧੀਯੋਗ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਕਲਪਨਾ ਦੀ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਸੋਚੇਗਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ '''''G''&lt;sub&gt;∞&lt;/sub&gt;''' ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪ '''''G''&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;''' ਵਾਸਤੇ, ਜਿੱਥੇ  '''''c''''' ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਧਾਰਨ ਨਾਪ ਇਕਾਈਆਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&quot; ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ (1909), ''ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਥਨ''&lt;/ref&gt;

ਆਈਨਸਟਾਈਨ, ਅਪਣੇ ਵੱਲੋਂ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਸੀ।, ਤੇ ਇਸਨੂੰ ''überflüssige Gelehrsamkeit'' (ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗਿਆਨ) ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, 1907 ਵਿੱਚ ਸੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਾਸਤੇ ਉਸਦੀ ਰੀਸਰਚ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਣੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ 1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਸ਼ੰਕਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਜਿਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁਵਿਧਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;Pais&quot;/&gt;{{rp|151–152}} ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ, ਇਸਲਈ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੱਜਕੱਲ “ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ” ਦੇ ਨਾਮਕ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ==
{{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ}} &lt;!-- This section is linked from [[Lorentz transformation]] --&gt;

=== ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ===
[[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]]

ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ [[ਦੂਰੀ]] ਨੂੰ [[ਪਾਈਥਾਗੋਰੀਅਨ ਥਿਊਰਮ]] ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:
:&lt;math&gt;{\left(\Delta{d}\right)}^2 = {\left(\Delta{x}\right)}^2 + {\left(\Delta{y}\right)}^2 + {\left(\Delta{z}\right)}^2&lt;/math&gt;
ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਦਰਸ਼ਕ, ਵੱਖਰੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੀ x,y, ਅਤੇ z ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਪ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਦੋਵਾਂ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹੇਗੀ (ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਰਤ ਕੇ ਨਾਪ ਰਹੇ ਹਨ)। ਦੂਰੀ &quot;[[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ([[ਸਥਿਰ]]) ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸਨ]] ਸਦਕਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਜੇਕਰ ਦੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਦੋਂ ਨਾਪੀ ਜਾਵੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਬਿੰਦੂ ਵਕਤ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਵਕਤ ਤੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਇਨਸਾਨ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵਾਪਰਦਾ ਦੇਖੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ (ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ) ਉਹ [[ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਪੁਜੀਸਨ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਜਾਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰਭਾਵੀ [[ਦੂਰੀ]] ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨਾਪ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਦੂਰੀ ਦਾ ਤੁੱਲ [[ਅਰਸਾ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਟਾਈਮ ਇੱਕ ਚੌਥੇ ਅਯਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਅਯਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਇਸੇ ਕਾਰਨ [[ਚਾਰ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ|ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ]] ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਜੜ ਦੇਣ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਖਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਦੋ [[ਘਟਨਾ (ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ)|ਘਟਨਾਵਾਂ]] ਦਰਮਿਆਨ ਵਕਤ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਉੱਤੇ ([[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਕਾਰਣ) ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ([[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸਨ]] ਕਾਰਣ) ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਮੁੱਹਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਵਕਤ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਨਾਪਣ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਦਰਸ਼ਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਖੋਜਣਗੇ।

ਮੰਨ ਲਓ ਇੱਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਪਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਕਤ ਵਿੱਚ &lt;math&gt;\Delta t&lt;/math&gt; ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਿਕ ਦੂਰੀ &lt;math&gt;\Delta x&lt;/math&gt; ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ &lt;math&gt;{\left(\Delta{s}\right)}^2&lt;/math&gt; ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਰੀ &lt;math&gt;\Delta{x}&lt;/math&gt; ਅਤੇ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਸਾ &lt;math&gt;\Delta{t}&lt;/math&gt; ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ:

:&lt;math&gt;(\Delta s)^2 = (\Delta ct)^2 - (\Delta x)^2 &lt;/math&gt; (ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਸਪੇਸ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਾਸਤੇ, &lt;math&gt;(\Delta s)^2 = (\Delta ct)^2 - (\Delta x)^2 - (\Delta y)^2 - (\Delta z)^2&lt;/math&gt;)

ਸਥਿਰਾਂਕ &lt;math&gt;\textrm{c}&lt;/math&gt;, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ, ਦੂਰੀ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਮੀਟਰਾਂ) ਨੂੰ, ਵਕਤ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਸਕਿੰਟਾਂ) ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਵੇਂ ਸੰਖੇਪਤਾ ਲਈ, ਅਰਸਾ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡੈਲਟਿਆਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਦੀ ਜਿਅਦਾਤਰ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਮਿਲ ਹੈ, ਫੇਰ ਵੀ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ, &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ &lt;math&gt;\Delta{x}&lt;/math&gt;, ਆਦਿ। ਸਾਡਾ ਵਾਸਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਸਥਾਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਮੁੱਲਾਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਵਾਲਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ([[ਉਰਿਜਨ]]) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸਲਈ ਇਕਲੌਤਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਮੁੱਲ ਕੋਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। 
[[File:Spacetime Diagram of Two Photons and a Slower than Light Object.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-1. ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਦੋ ਫੋਟੌਨਾਂ A ਅਤੇ B, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਧੀਮੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਸਤੂ C, ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ]]

ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਪਾਈਥਾਗੋਰੀਅਨ ਥਿਊਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ &lt;math&gt;(\textrm{c} \, t)^2&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt; ਰਕਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਮਾਈਨਸ ਦੇ ਚਿੰਨ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਮਾਤਰਾ &lt;math&gt;s^2&lt;/math&gt; ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਖੁਦ &lt;math&gt;s&lt;/math&gt;। ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਅਰਸੇ ਨੈਗਟਿਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨੈਗਟਿਵ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗਮੂਲਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਦੀ ਜਗਹ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ &lt;math&gt;s^2&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਵਰਗ ਹੋਣ ਨਾਲ਼ੋਂ, ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲਾ ਚਿੰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|217}}

ਮਾਈਨਸ ਚਿੰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ &lt;math&gt;s^2&lt;/math&gt; ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪੇਸ ਨਾਲੋਂ ਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਜਿਆਦਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ &lt;math&gt;s^2&lt;/math&gt; ਨੈਗਟਿਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਕਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਜਿਆਦਾ ਨਿੱਖੜਵੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ  ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ [[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]] ਜਾਂ [[ਨੱਲ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਇੱਕ ਫੋਟੌਨ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਬੀਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਲਾਂਘੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ (ਸਾਡੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ) ਸਾਲਾਂ ਬਿਤਾਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸਤੌਰ ਤੇ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ&amp;nbsp;2&amp;#8209;1 ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਦੋ ਫੋਟੌਨਾਂ A ਅਤੇ B ਦੀਆਂ [[ਵਰਲਡ ਲਾਈਨਾਂ]] (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਰਸਤੇ) ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, C ਲਾਈਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉ਼ਦੀ ਹੈ। ਵਰਟੀਕਲ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ &lt;math&gt;\textrm{c}&lt;/math&gt; ਦੁਆਰਾ ਇਸਤਰਾਂ ਸਕੇਲਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀਆੰ ਉਹੀ ਯੂਨਿਟਾਂ ਹੋਣ (ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਜੋ ਹੌਰੀਜ਼ੌਨਟਲ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਟੌਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਢਲਾਣ ±1 ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਖੱਬੇ ਜਾਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੀਟਰ, ਤਕਰੀਬਨ ਵਕਤ ਦੇ 3.3 ਨੈਨੋਸਕਿੰਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

'''ਨਾਮਕਰਨ ਉੱਤੇ ਨੋਟ:''' ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਹਿਤ ਅੰਦਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਚਿੰਨ ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਾਵਾਂ ਹਨ:
: &lt;math&gt;s^2 = (\textrm{c} t)^2 - x^2 - y^2 - z^2&lt;/math&gt;
: ਅਤੇ
: &lt;math&gt;s^2 = - (\textrm{c} t)^2 + x^2 + y^2 + z^2&lt;/math&gt;

ਇਹ ਚਿੰਨ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ [[ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਿਗਨੇਚਰ]]ਾਂ {{nowrap|(+&amp;thinsp;−&amp;thinsp;−&amp;thinsp;−)}} ਅਤੇ {{nowrap|(−&amp;thinsp;+&amp;thinsp;+&amp;thinsp;+).}} ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ। ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਅਖੀਰਲੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲਾਓ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ}}

=== ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮਾਂ ===
[[#ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
[[File:Standard configuration of coordinate systems.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-2. ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]]
[[File:Galilean and Spacetime coordinate transformations.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 2-3. (a) ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ।  (b) ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ।  (c) ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ।]]
ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ]] ਅੰਦਰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਵੇਲ਼ੇ, ਕਿਸੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;2 ਵਿੱਚ, ਦੋ [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਿਕ 3-ਸਪੇਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ) ਨੂੰ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S ਪਹਿਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਅਤੇਫ੍ਰੇਮ S’ (ਜਿਸਨੂੰ &quot;S&amp;nbsp;ਪ੍ਰਾਈਮ&quot; ਉੱਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੂਜੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O′ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

* ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ''x'', ''y'', ''z'' ਧੁਰੇ, ਫ੍ਰੇਮ S’ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਧੁਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। 
* ਫ੍ਰੇਮ S′, ਫ੍ਰੇਮ S ਦੀ ''x''-ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
* ਫ੍ਰੇਮਾਂ S ਅਤੇ S′ ਦੇ ਉਰਿਜਨ ਉਦੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਾਸਤੇ ਟਾਈਮ ''t'' = 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਾਸਤੇ ''t''′ = 0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Collier&quot;&gt;{{cite book|last1=Collier|first1=Peter|title=A Most Incomprehensible Thing: Notes Towards a Very Gentle Introduction to the Mathematics of Relativity|date=2014|publisher=Incomprehensible Books|isbn=9780957389458|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;{{rp|107}}

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;3a, ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;2 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਤੋਂ ਵਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;3b ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ S ਅਤੇ S’ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਵਕਤਾਂ ''t''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 (ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ) ਅਤੇ ''t''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 (ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ) ਉੱਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ''ct''′ ਧੁਰਾ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ''x''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ''x''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 ਵਾਲ਼ੇ ਬਿੰਦੂ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਫ੍ਰੇਮ S ਦੀ ''x''-ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਕਤ ਉੱਤੇ ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਮਿਲਣ। ਇਸਲਈ, ''ct''′ ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਐਂਗਲ਼ ''θ'' ਦੁਆਰਾ ''ct'' ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ;

: &lt;math&gt;\tan\ \theta = v/c .&lt;/math&gt;

''x''′ ਧੁਰਾ ਵੀ ''x'' ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਘੁਮਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੋੜ ਦੇ ਕੇਣ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਫੇਰ ਤੋਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਤਰੰਗ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀ ਢਲਾਣ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ&amp;nbsp;±1. Fig.&amp;nbsp;2&amp;#8209;3c ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾ P, ''x''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0, ''ct''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;−''a'' ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਰੰਗ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਰੰਗ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੋਮੇ (ਘਟਨਾ Q) ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ''a'' ਜਿੰਨੀ ਦੂਰ ਸਥਿਰ ਕਿਸੇ ਦਰਪਣ ਤੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵੱਲ ''x''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0,&amp;nbsp;''ct''′&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''a'' (ਘਟਨਾ R) ਉੱਤੇ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ P, Q, R ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;3b ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਵਾਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ&amp;nbsp;=&amp;nbsp;1 and&amp;nbsp;−1 ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ΔPQR ਇੱਕ ਸਮਕੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਿਕੋਣ ਰਚਦੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ  OP&amp;nbsp;=&amp;nbsp;OQ&amp;nbsp;=&amp;nbsp;OR, ਇਸਲਈ ''x''′ ਅਤੇ ''x'' ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਣ ਜਰੂਰ ਹੀ ''θ'' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Collier&quot;/&gt;{{rp|113–118}}

ਜਦੋਂਕਿ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅਜਿਹੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਵਾਲੇ ਧੁਰੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਕੋਣਾਂ ਤੇ  ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਕਿਊਟ ਐਂਗਲ਼ ਉੱਤੇ  ਮਿਲਣ ਵਾਲ਼ੇ ਧੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤੋੜ-ਮਰੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਕਿਸੇ [[ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ]] ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਾਕਤਵਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਕ [[ਮਰਕੇਟਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ]] ਉੱਤੇ ਮੈਪ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ, ਪੋਲਾਂ (ਗ੍ਰੀਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ) ਨਜ਼ਦੀਕ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਅਕਾਰ ਭੂ-ਮੱਧ-ਰੇਖਾ ਨੇੜੇ ਧਰਤੀ ਪੁੰਜਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰੀ (ਵਧੇ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਲਾਈਟ ਕੋਨ}}

=== ਲਾਈਟ ਕੋਨ ===
{{main|ਲਾਈਟ ਕੋਨ}}
[[#ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
{{anchor|Figure 2-4}}
[[File:ModernPhysicsSpaceTimeA.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-4. ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ, ਭੂਤਕਾਲ, ਅਤੇ &quot;ਹੋਰ ਸਭ ਜਗਹ&quot; ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।]]
ਚਿੱਤਰ. 2-4 ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਮੂਲ ਘਟਨਾ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਰੇਖਾਵਾਂ ਓਹ ਚੀਜ਼ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਦੀ [[ਲਾਈਟ ਕੋਨ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੀ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ]] (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;5) ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਦਿੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਵੇਂ [[ਕੋਨ|ਸਮਕੋਣ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਕੋਨਾਂ]] ਅਪਣੇ ਅਪਾਈਸਾਂ&amp;nbsp;O ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕੋਨ ਭਵਿੱਖ (t&gt;0) ਵੱਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜੀ ਕੋਨ ਭੂਤਕਾਲ (t&lt;0) ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

[[File:World line.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-5. 2D ਸਪੇਸ + ਇੱਕ ਟਾਈਮ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਟ ਕੋਨ]]

ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (ਦੋਹਰੀ) ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਅਪੈਕਸ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਾਈਟਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਵਕਤ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ [[ਟਾਈਮ]] (ਅਸਥਾਈ ਦੂਰੀ) ਰਾਹੀਂ ਅਪੈਕਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਦੇ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭਵਿੱਖ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਟਨਾਵਾਂ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭੂਤਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਈ ''ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ'' ਵਿੱਚ &amp;Delta;''ct'', &amp;Delta;''x'' ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਨੂੰ ਪੌਜ਼ੀਟਿਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਟਕੋਨ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰਚਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ [[ਸਮਾਂ|ਸਮੇਂ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਪਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ [[ਸਪੇਸ]] ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਦਾ [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਖੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;4. ਵਿੱਚ “ਹੋਰ ਸਭ ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਜਗਹ” ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੁਦ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ &amp;nbsp;O ਤੋਂ [[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]] (ਜਾਂ “ਨੱਲ ਸੈਪਰੇਟਿਡ”) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਸਦਕਾ, ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਨਿਰੀਖਕ) ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇਸ ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|220}}
ਲਾਈਟ ਕੋਨ [[ਕਾਰਣਾਤਮਿਕਤਾ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। &amp;nbsp;O ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ D (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;4) ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਪੀਡ-ਤੋਂ-ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਸੰਕੇਤ ਦੁਆਰਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਵਾਸਤੇ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;D ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਅਸਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ O ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸਰ ਪੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ, A ਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ O ਦੇ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਿਗਨਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਤੇ ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ O ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਘਟਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ&amp;nbsp;B or&amp;nbsp;C, ਜੋ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ), ਨਾ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਤੋਂ ਅਜਿਹੀ ਸਿਗਨਲ ਪ੍ਰਣਾਲ਼ੀ ਅਪਣਾ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਅਧੀਨ, ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਦੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Curiel|first1=Erik|last2=Bokulich|first2=Peter|title=Lightcones and Causal Structure|url=https://plato.stanford.edu/entries/spacetime-singularities/lightcone.html|website=Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=26 March 2017}}&lt;/ref&gt;
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ}}

=== ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ===
[[#=== ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ===|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
{{anchor|ਚਿੱਤਰ 2-6}}
[[File:Relativity of Simultaneity Animation.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-6. ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ]]
ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਦੀ ਭਵਿੱਖ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਘਟਨਾ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਵਾਸਤੇ, ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਘਟਨਾ, ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ-ਬਾਦ ਸਬੰਧ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਕਿ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਸਪੇਸਲਾਈਕ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। {{nowrap|1=''v'' = 0}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ [[#ਚਿੱਤਰ 2-4|'''ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;4''']] ਵਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾ&amp;nbsp;C, ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O, ਤੋਂ ਬਾਦ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ&amp;nbsp;B, ਘਟਨਾ&amp;nbsp;O ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰਦੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ-ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਰੀਖਣ ਕਿ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Savitt|first1=Steven|title=Being and Becoming in Modern Physics. 3. The Special Theory of Relativity|url=https://plato.stanford.edu/entries/spacetime-bebecome/#Spec|website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|accessdate=26 March 2017}}&lt;/ref&gt;

ਚਿੱਤਰ. 2-6 ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਫਰੇਮਾਂ” ਬਦਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;3 ਵਾਸਤੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨੇ ਘਟਨਾਵਾਂ {{nowrap|1=(A, B, C)}}, {{nowrap|1=''v'' = 0}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।  {{nowrap|1=''v'' = 0.3 ''c''}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਕ੍ਰਮ {{nowrap|1=''v'' = 0.3 ''c''}} ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। {{nowrap|1=''v'' = −0.5 ''c''}} ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਾਪਰਦੇ ਦਿਸਣ ਦਾ ਕ੍ਰਮ {{nowrap|1=A, B, C}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਟੀ ਰੇਖਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਪਾਸਟ ਤੋਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ “ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਤਹਿ” ਨੂੰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਰੋਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭੂਰਾ ਖੇਤਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਿਰ ([[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]]) ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਉੰਨਾ ਹੀ ਡਿਸਟੈਂਸ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕੋਈ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਪੇਗਾ ਜੇਕਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਾਪਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ “[[ਪ੍ਰੌਪਰ ਡਿਸਟੈਂਸ]]”, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸ਼ੁੱਧ ਦੂਰੀ = &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{-s^2}.&lt;/math&gt;  ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਪ  ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਇੱਕ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਓੰਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਾਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਕਲੌਕ ਵਧਦੀ ਜਾਂ ਘਟਦੀ ਹੋਈ ਟਿੱਕ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਸਪਰ ਅਰਸਾ ''ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ'' = &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\sqrt{s^2}&lt;/math&gt; ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਪ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|220–221}}
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ}}

=== ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ===
[[#ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
{{anchor|ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਲਪ੍ਰਬੋਲੇ}}
[[File:Spacelike and Timelike Invariant Hyperbolas.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 2-7. (a) ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ।  (b) ਦੋ ਸ਼ੀਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਅਇਡ।]]
ਸਧਾਰਨ [[ਯੁਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ [[ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ]] ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ [[ਦੂਰੀ]] ਤੇ ਸਥਿਤ [[ਬਿੰਦੂ]]ਆਂ ਦਾ [[ਸੈੱਟ]], ਕੋਈ [[ਚੱਕਰ]] (ਦੋ ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ), ਜਾਂ ਕੋਈ [[ਸਫੀਅਰ]] (ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ) ਰਚਦਾ ਹੈ। [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ, ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ [[ਕਰਵ]] ([[ਵਕਰ]]) ਰਚਦੇ ਹਨ;
: &lt;math&gt;c^2 t^2 - x^2 = \text{some constant}&lt;/math&gt;

ਉੱਪਰਲੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇੱਕ ''x''&amp;ndash;''ct'' ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਚਿੱਤਰ. 2-7a ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਗ ਵਾਲਾ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਹਰੇ ਰੰਗਾ ਵਾਲੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। 

'''ਨਾਮਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨੋਟ:''' ਗੁਲਾਬੀ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਜੋ ''x'' ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] (ਸਪੇਲਾਈਕ ਨਹੀਂ) ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉਹ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰਸਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਰਕੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਹਰੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਜੋ ''ct'' ਧੁਰਾ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲ਼ੇ ਸਾਰੇ ਅਰਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;7b ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਪੇਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨ ਅੰਦਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਇੱਕ ਸ਼ੀਟ ਦੇ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਆਇਡ]] ਰਚਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੋ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੇ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੋਆਇਡ ਰਚਦੇ ਹਨ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ}}

===  ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ===
[[#ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
[[File:Spacetime diagram of invariant hyperbola.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-8. ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ ਅਜਿਹੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਲੌਕ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਫਿਕਸ ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।]]
ਚਿੱਤਰ. 2-8 ਉਹਨਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ [[ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ]] ਤੋਂ 5&amp;nbsp;ਮੀਟਰ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|1.67|e=−8|u=s}}) ਦੇ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਖਰੀਆਂ [[ਸੰਸਾਰ]] [[ਰੇਖਾ]]ਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ [[ਕਲੌਕ]] ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਪ੍ਰਤਿ ਰੁਕੇ ਹੋਏ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਕਲੌਕ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] [[ਵਰਟੀਕਲ]] (ਖੜਵੀਂ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਬੀਤਿਆ [[ਸਮਾਂ]] ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

0.3''c'' ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਵਾਸਤੇ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ 5.24 ਮੀਟਰ ({{val|1.75|e=−8|u=s}}) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ 0.7''c'' ਉੱਤੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਲਈ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਬੀਤਿਆ ਵਕਤ 7.00 ਮੀਟਰ ({{val|2.34|e=−8|u=s}}) ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਨਾਮਕ ਵਰਤਾਰਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਜ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਕਲੌਕ ਪ੍ਰੌਪਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉੱਡੀ ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਟਿੱਕ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ (ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ) ਜਿਆਦਾ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ x&amp;ndash;ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੱਧ ਦੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|220–221}} ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪੀ ਗਈ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਪਰਸਪ੍ਰਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਅਪਣੀ ਫ਼ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਅਪਣੀ ਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦੇ ਨਾਪੇਗਾ। 
{{anchor|ਚਿੱਤਰ 2-9}}
[[File:Animated Spacetime Diagram - Length Contraction.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-9. ਇਸ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੌਡ ਦੀ 1&amp;nbsp;m ਲੰਬਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟਿਆ ਡਿਸਥੈਂਸ OC ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।]]

[[ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ]] ([[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]]), ਦੇਰੀ (ਡੀਲੇਸਨ) ਦੀ ਤਰਾਂ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਹੈ। ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਨਾਪ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਨਾਪ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੋਣ। ਪਰ ਓਹ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਰੈਫ਼੍ਰੈਂਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਤੋਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਚਿੱਤਰ. 2-9 ਇੱਕ 1&amp;nbsp;m ਰੌਡ ਦੀ ਗਤੀ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ 0.5&amp;nbsp;''c'' ਉੱਤੇ ''x'' ਧੁਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਨੀਲੇ ਪੱਟੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਰੌਡ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਅੰਤਲੇ-ਸਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]]ਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ 1&amp;nbsp;m ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰੇ O ਅਤੇ B ਜਦੋਂ {{′|''t''}}&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 ਤੋਂ ਨਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਪਰ ਫ੍ਰੇਮ S ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ, ਘਟਨਾਵਾਂ O ਅਤੇ B ਤਤਕਾਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਨਾਪਣ ਵਾਸਤੇ, ਫ੍ਰੇਮ S ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰੌਡ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ x-ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਪਣੀਆੰ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਰੌਡ ਦੀ [[ਵਰਲਡ-ਸ਼ੀਟ]] ਦੀ x-ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਅੱਗਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਟੀ ਹੋਈ ਲੰਬਾਈ OC ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Collier&quot;/&gt;{{rp|125}}

(ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ) A ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਖੜਵੀਂ ([[ਵਰਟੀਕਲ]]) ਰੇਖਾ ਡਰਾਈਂਗ ਜੋ x-ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟੇ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ, ਭਾਵੇਂ OB ਦੀ ਤਰਾਂ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਦੇ ਨ਼ਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸੇਤਰਾਂ OA ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਹੋਰਾੰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜੇ ਹੋਏ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ===
{{main|ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ}}

==== ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ====
[[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿਗਿਆਸੂਆਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਗਦੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ A, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ A ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸਪੀਡ v ਉੱਤੇ B ਦਾ ਗਤੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਰਿਲਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਵੀ ਇਸੇਤਰਾਂ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪੇ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਝ ਦੇ ਧੁਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|198}}

ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ ਤੇ, A ਅਤੇ B ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਨਾਪ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲੌਕ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਟਿੱਕ-ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, A ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦੋ ਕਲੌਕ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾ ਓਹ ਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ B ਦਾ ਕਲੌਕ ”B ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ” ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟਿੱਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕਲੌਕ, ਓਹ ਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰੇਗਾ ਜਿੱਥੇ B ਦਾ ਕਲੌਕ ”B ਦੀ ਅਗਲੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ” ਇਸਦੀ ਦੂਜੀ ਟਿੱਕ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਔਬਜ਼ਰਵਰ A ਨੂੰ ਦੋ ਕਲੌਕਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ B ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। A ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਲੌਕ A ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਇਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, B ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਲੌਕ ਉਸਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਦੀ ਓੱਥੇ ਟਿੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਗਹ ਸਿੰਕ੍ਰੋਨਾਈਜ਼ ਕੀਤੇ ਹੋਣੇ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ A ਦੇ ਕਲੌਕ ਅਪਣੇ ਟਿੱਕ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰਾਂ, A ਅਤੇ B ਹਰੇਕ ਹੀ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਸੈੱਟਾਂ ਨਾਲ ਅਪਣੇ ਅਪਣੇ ਨਾਪ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਨਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਇਸਲਈ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਜਨਮਜਾਤ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕਿ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪ ਇਸਤਰਾਂ ਉਲਟੇ ਤੌਰ ਤੇ ”ਅਨੁਕੂਲ” ਹੋਣਗੇ ਕਿ, ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਦੌੜਦਾ ਨਾਪੇ, ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪਹਿਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਚਲਦਾ ਹੀ ਨਾਪੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|198–199}}

ਪਰਸਪਰ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, [[#ਚਿੱਤਰ 2-9|'''ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;9''']] ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ (ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ) ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ, ਕਿਸੇ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਐਂਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਪਰਸਪਰ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ#ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|ਘੁਮਾਈਆਂ ਹੋਇਆਂ]] ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਜੋ ਯੁਕਿਲਡਨ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਅੰਦਰ ਸਧਾਰਨ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ)।&lt;ref group=note&gt; ਕਿਸੇ [[ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ]] ਅੰਦਰ, ਸਧਾਰਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਮੈਟ੍ਰਿਕ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।&lt;/ref&gt; ਇਸ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਮੀਟਰ-ਸਟਿੱਕ ਦੀ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ ਕੀਤੇ x-ਦੁਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਇਸੇ ਤਰਾਂ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੀ ਮੀਟਰ-ਸਟਿੱਕ ਦੀ, ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ x’-ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ ਗਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਅਗਲੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
[[File:Spacetime Diagrams of Mutual Time Dilation.gif|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-10. ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ]]

ਚਿੱਤਰ. 2-10 ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਬਾਬਤ ਪਿਛਲੀ ਚਰਚਾ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਘਟਨਾਵਾਂ A ਅਤੇ C, ਘਟਨਾ O ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ A ਅਤੇ B ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਾਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੇ-ਗਏ-ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ C ਅਤੇ D ਨੂੰ ਤਤਕਾਲੀਨ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਈਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਕੀਤੇ-ਗਏ-ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਵਕਤ ਬੀਤਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੇ ਦੂਜੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Collier&quot;/&gt;{{rp|124}}

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ [[ਨਾਪ]] ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਓ। ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ [[ਅਵਸਥਾ]] ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵ ਕੀਤੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਪਰ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਤਿ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]] ਦੀਆਂ [[ਔਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ]]ਾਂ (ਨਿਰੀਖਣਾਂ) ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

ਚਿੱਤਰ. 2-10 ਵਿੱਚ, x-ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਵਾਹੀ ਗਈ ਹਰੇਕ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਾਈਮ-ਨਾ-ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ''ct'' ਦਾ ਮੁੱਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, {{′|''x''}} ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਵਾਹੀ ਗਈ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਓਸ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ {{′|''ct''}} ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਾਂ-ਮੁੱਲ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ  ====
[[#ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਪ੍ਰਤਿ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਕਸਰ [[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨੂੰ ਕਲਪਿਤ ਕੀਤੇ [[ਪੈਰਾਡੌਕਸ]]ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਪਹੇਲੀਆਂ, ਦਰਅਸਲ, ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਕੇਵਲ ਗਲਤ-ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਜਾਂ ਗਲਤ-ਸਮਝੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਤੁਲਨਾਯੋਗ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਨ। ਇਲਾਜ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਮਝ-ਵਿਰੋਧੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਪ੍ਰਤਿ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੋਕੀ ਸਹਿਜ-ਸਮਝ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਤਰੀਕਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;&gt;{{cite book|last1=Schutz|first1=Bernard F.|title=A first course in general relativity|date=1985|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge, UK|isbn=0521277035|page=26}}&lt;/ref&gt;

[[ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]] ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ (ਟਵਿਨਾਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ [[ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਸਪੀਡ ਰੌਕਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤਣ ਤੇ ਖੋਜਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਸਦਾ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ ਉਸਤੋਂ (ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।  ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਬੁਝਾਰਤ ਭਰਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੇਕ ਟਵਿਨ ਦੂਜੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦਿਸੇਗਾ, ਕਿ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਜਣਾ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਕਲੌਕ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਪਰਸਪਰ ਟਾਈਮ ਦੇਰੀ ([[ਡੀਲੇਸ਼ਨ]]) ਵਾਸਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੂੰ ਸਾਈਡ ਤੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|207}} ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, [[ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]] ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਪਹੇਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਅੰਦਰ ਇਹ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅਸਰ ਕਿ ਕੋਈ ਪਹੇਲੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਇਸ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਕੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਰੀਆਂ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਐਕਸਲ੍ਰੇਟਿੰਗ ਅੰਤ੍ਰਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਟਵਿਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਪਰਤਣਯੋਗ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ ਅਪਣੇ ਰੌਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਘਰ-ਰੁਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt;

[[File:Introductory Physics fig 4.9.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 2-11. ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿਆਖਿਆ]]

ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝ ਸਕੀਏ ਕਿ ਕਿਉਂ ਇਹ ਫਰਕ ਟਵਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਕ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਗਹਿਰੇ [[ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;11 ਦੇ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ x-ਧੁਰੇ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਜਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਰਹੇ ਇੱਕ ਟਵਿਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਮਾਮਲਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਠਹਿਰੇ ਟਵਿਨ ਦੇ ਖੜਨ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ, ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਬਾਬਤ ਬਿਲਕੁਲ ਕੁੱਝ ਵੀ [[ਬੁਝਾਰਤ]] ਭਰਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। O ਤੋਂ C ਤੱਕ ਦੀ ਟਵਿਨ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਗਏ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]], ਅਤੇ C ਤੋਂ B ਤੱਕ ਨਾਪੇ ਗਏ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਦਾ ਜੋੜ ਕੇ O ਤੋਂ A ਤੋਂ B ਤੱਕ ਦੇ ਨਾਪੇ ਗਏ ਘਰ-ਠਹਿਰੇ ਟਵਿਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੁਆਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਰਵ (ਵਕਰ) ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਕਰਿਤ ਰਸਤਿਆਂ ([[ਕੰਪਲੈਕਸ ਟ੍ਰੈਜੈਕਟ੍ਰੀ]]ਆਂ) ਯਾਨਿ ਕਿ, [[ਲਾਈਨ ਇੰਟਗ੍ਰਲ|ਪਾਥ ਇੰਟਗ੍ਰਲ]] ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;&gt;{{cite web |last1=Weiss |first1=Michael |title=The Twin Paradox |url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/TwinParadox/twin_paradox.html |website=The Physics and Relativity FAQ|accessdate=10 April 2017}}&lt;/ref&gt;

ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਕਰ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਟਵਿਨ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੇਇੱਸ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਘਰ-ਠਹਿਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਟੇਰੈਂਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨ ਨੂੰ ਸਟੈੱਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt;

ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਤੱਥ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦਾ ਸੰਪੂਰਣ ਹੱਲ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt;

ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਿੱਪ ਲਈ ਗਤੀਹੀਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੁੜਨ ਵਾਸਤੇ ਅਪਣੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸੂਡੋਫੋਰਸ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਨਾਕਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt; [[#ਚਿੱਤਰ 2-6|'''Figs.&amp;nbsp;2&amp;#8209;6''']] ਅਤੇ 2&amp;#8209;11 ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ (ਸਤਹਿਾਂ) ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੇ x-ਧੁਰੇ (xy-ਪਲੇਨ) ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਉਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;11 ਵਿੱਚ, ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ, ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਉਸਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (ਟੇਰੈਂਸ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਲੇਟਵੀਆਂ (ਹੌਰੀਜ਼ੌਂਟਲ) ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਦੇਖੇਗਾ)। ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਾਹਰੀਹੱਦ ਅਤੇ ਅੰਦਰਲੀ ਹੱਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, ਉਹ ਅਪਣੇ ਕਲੌਕ ਨਾਲ਼ੋਂ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਸਮੇਂ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ), ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਐਂਗਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਸਕਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਸਕਿਪ-ਓਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਦੀ ਅਪਣੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਉਸਦੇ ਟ੍ਰਿਪ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਸਟੈੱਲਾ ਖੋਜਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟੇਰੈਂਸ ਉਸ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt;

ਭਾਵੇਂ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਲੋੜ ਟਵਿਨ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਫੇਰ ਵੀ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਾ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਵਿਸ਼ੇ ਪ੍ਰਤਿ ਕੁੱਝ ਵਾਧੂ ਗਹਿਰੀ-ਸਮਝ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਟੈੱਲਾ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਟ੍ਰਿਪ ਵਾਸਤੇ ਗਤੀਹੀਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਇੰਜਣ ਦੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜਾ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਉਸਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੇਰੈਂਸ ਦਾ ਕਲੌਕ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਸ ਮੁੜਨ ਲਈ ਅਪਣੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਫ੍ਰੇਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਬਲ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਧੱਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਟੈਰੈਂਸ ਓਸ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਦਿਸੇਗਾ ਅਤੇ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]] ਕਾਰਣ, ਉਸਦਾ ਕਲੌਕ ਤੇਜ਼ ਭੱਜਦਾ ਦਿਸੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਰਹੇ ਕਿ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਉਮਰ ਸਟੈੱਲਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੀਤੀ ਹੋਵੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ।&lt;ref name=&quot;Weiss&quot;/&gt; ਜਿਵੇਂ ਅਗਲੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ [[#ਵਕਤ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|ਵਕਤ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ]] ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਆਰਗੂਮੈਂਟਾਂ ਨਜਲ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰੇਗੀ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|16}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ}}

=== ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ===
&lt;!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THIS SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, AVOID MATHEMATICS. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS INTRODUCTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --&gt;
[[#ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

ਇਹ ਜਾਣ-ਪਛਾਣਾਤਮਿਕ ਹਿੱਸਾ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੇ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਉੱਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਾਨ ਹੈ। [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਫਲੈਟ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਗਰੈਵਿਟੀ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਥਿਰ [[ਪਿਛੋਕੜ]] ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ। [[ਗਰੈਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਹਾਜ਼ਰੀ]] ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਪਿਛੋਕੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕ੍ਰਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵਾਂ, ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੋੜ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਗਹ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ (ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ) ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|221}} ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਬਾਦ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਣਿਤ ==
{{anchor|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ}}

=== ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ===
&lt;!-- NOTE TO FUTURE EDITORS!!! THE &quot;BASIC MATHEMATICS OF SPACETIME&quot; SECTION IS INTENDED TO PROVIDE A GENTLE INTRODUCTION TO THE MATHEMATICS OF SPACETIME. TO THE LIMIT OF WHAT IS FEASIBLE, KEEP TO BASIC ALGEBRA. IF YOU ARE EAGER TO SHARE YOUR KNOWLEDGE OF SOME HIGHLY TECHNICAL MATERIAL, PUT YOUR CONTRIBUTION IN ONE OF THE LATER SECTIONS OF THIS ARTICLE AND NOT HERE. WE SHOULD ENDEAVOR TO KEEP THIS BASIC MATHEMATICS SECTION UNDERSTANDABLE BY THE MAIN TARGET AUDIENCE, WHICH I HAVE ENVISIONED TO BE A TYPICAL HIGH SCHOOL SCIENCE STUDENT. --&gt;
{{main|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਗਰੁੱਪ}}
[[#ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]]

ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੰਤਵ, ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਫ੍ਰੇਮ S ਵਿੱਚ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕਾਂ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} (ਦੇਖੋ [[#ਚਿੱਤਰ 1-1|'''ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;1&amp;#8209;1''']]) ਦੇ ਜਾਲ ਉੱਤੇ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਵਕਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰਲਾ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਉਸਦੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਿੱਚ ਓਸੇ ਘਟਨਾ ਅਤੇ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ {{nowrap|1=({{′|''x''}}, {{′|''y''}}, {{′|''z''}}, {{′|''t''}})}} ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨੂੰ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਇਸਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ([[ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ]]) ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ  ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸੈੱਟ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} ਨੂ੍ੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ {{nowrap|1=({{′|''x''}}, {{′|''y''}}, {{′|''z''}}, {{′|''t''}})}} ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿ ਦੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਮਿਆਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹ ਅਰਥ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ {{nowrap|1=(''x'', ''y'', ''z'')}} ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂਤਰ ਰੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ {{nowrap|1=''t'' = 0}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ {{nowrap|1={{′|''t''}} = 0}} ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mould|first1=Richard A.|title=Basic Relativity |date=1994 |publisher=Springer |isbn=9780387952109 |page=42|edition=1st|accessdate=22 April 2017|url=https://books.google.com/books?id=lfGE-wyJYIUC&amp;pg=PA42}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lerner|first1=Lawrence S.|title=Physics for Scientists and Engineers, Volume 2|date=1997|publisher=Jones &amp; Bartlett Pub |isbn=9780763704605 |page=1047|edition=1st |accessdate=22 April 2017|url=https://books.google.com/books?id=B8K_ym9rS6UC&amp;pg=PA1047}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;x' = x - v t &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;y' = y &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;z' = z &lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;t' = t .&lt;/math&gt;
[[File:Galilean Spacetime and composition of velocities.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-1. '''ਗੈਲੀਲੀਅਨ''' ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਕੰਪੋਜ਼ੀਸ਼ਨ]]
ਚਿੱਤਰ. 3-1 ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਸਮਾਂ [[ਯੂਨੀਵਰਸਲ]] (ਸੰਸਾਰੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਲੌਸਟੀ]]।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|36–37}} ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿਚਾਰੋ: ਲਾਲ ਤੀਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ 0.4&amp;nbsp;c ਉੱਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੋਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੇਲਗੱਡੀ ਅੰਦਰ, ਕੋਈ ਯਾਤਰੀ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ 0.4&amp;nbsp;c ਦੀ ਸਪੀਡ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੀਲ ਤੀਰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਗੋਲੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੂੰ 0.8&amp;nbsp;c ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੀਆਂ ਮੂਲ ਉਮੀਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੈ।

ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੰਨ ਲਓ ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{′|''u''}} ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ S ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u'' ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? 
ਕਿਉਂਕਿ {{nowrap|1=''x'' = ''ut''}}, {{nowrap|1={{′|''x''}} = ''x'' − ''vt''}}, ਅਤੇ {{nowrap|1=''t'' = {{′|''t''}}}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ {{nowrap|1={{′|''x''}} = ''ut'' − ''vt''}} = {{nowrap|1=(''u'' − ''v'')''t''}} = {{nowrap|1=(''u'' − ''v''){{′|''t''}}}} ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ {{nowrap|1={{′|''u''}} = {{′|''x''}}/{{′|''t''}}}} ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਨੂੰ
:&lt;math&gt;u' = u - v&lt;/math&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;or&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;math&gt;u = u' + v ,&lt;/math&gt;
ਜੋ ਸਾਂਝੀ-ਸਮਝ '''ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਾਸਤੇ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਨਿਯਮ''' ਹੈ। 

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ}}

=== ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ ===
{{main|ਵਿਲੌਸਟੀ ਜੋੜ ਫਾਰਮੂਲਾ}}
[[#ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]
[[File:Relativistic composition of velocities.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-2. ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ ਬਣਤਰ]]
[[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਸ਼ੌਰਟਹੈਂਡ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,
:&lt;math&gt;\beta = v/c&lt;/math&gt;
ਚਿੱਤਰ. 3-2a ਇੱਕ ਲਾਲ ਟ੍ਰੇਨ ([[ਰੇਲਗੱਡੀ]]) ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ {{nowrap|1=''v''/''c'' = ''&amp;beta;'' = ''s''/''a''}} ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੱਥੇ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ {{nowrap|1={{′|''u''}}/''c'' = {{′|''&amp;beta;''}} = ''n''/''m''}} ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਸ਼ੂਟ ਕਰਦਾ ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਰੀ ([[ਡਿਸਟੈਂਸ]]) ਨੂੰ ਲਾਲ {{′|''x''}} ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ ਕਿਸੇ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਕਾਲੇ x-ਧੁਰੇ ਦੇ ਸਮਾਂਤਰ। ਜਿਵੇਂ ਨੀਲੇ ਤੀਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗੋਲੀ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u'' ਕੀ ਹੈ? ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;2b ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫਾਰਮੂਲਾ ਜੋ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ:
* ਜੇਕਰ {{′|''u''}} ਅਤੇ ''v'' ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਕੰਪੇਅਰ (ਤੁਲਨਾ) ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਗੁਣਨਫਲ {{′|''vu''}}/''c''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਨਤੀਜਾ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਜੋੜ ਲਈ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲੇ (ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ) ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ''u''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;{{′|''u''}}&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''v''। ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਾ ਨਿਮਨ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਾਗੂਹੋਣਯੋਗ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫਾਰਮੂਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਮਲਾ ਹੈ। 
* ਜੇਕਰ {{′|''u''}} ਨੂੰ ''c'' ਬਰਾਬਰ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਫਾਰਮੂਲਾ, ''u''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''c'' ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ''v'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੀਮਤ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਲੌਸਟੀ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਕੁੱਝ ਵੀ ਹੋਣ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|49}}
[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ}}

=== ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ ===
{{main|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ}}
[[File:Spacetime Diagrams Illustrating Time Dilation and Length Contraction.png|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-3. ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]]
[[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਦੋਹਰਾਅ  ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]

ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਬਾਰੇ, ਗੁਣਾਤਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਰਚਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਅਸਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀਆਂ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਹੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;3 ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਮੰਤਵਾਂ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਲਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਸਰਲ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਾਮਬੱਧ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸ਼ਰਤ ਤਸਵੀਰ ਹੈ।

ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਘਟਾਉਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ''ct''&amp;nbsp ਲਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼ੌਰਟਹੈਂਡ ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੈਰਾਇਟੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ;:

:&lt;math&gt;\Tau = ct&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;w = ct&lt;/math&gt; ਆਮ ਹਨ। 
:ਪ੍ਰੰਪਰਾ &lt;math&gt;c = 1.&lt;/math&gt; ਦੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

[[File:Lorentz factor.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-4. ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ]]
ਚਿੱਤਰ. 3-3a ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸੇ ''OA'' ਅਤੇ ''OK'' ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ ''OB''/''OK'' ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] [[ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਸਮੀਕਰਨ {{nowrap|1={{math|''w'' {{=}} {{radical|''x''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; + ''k''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;}}}}}}  ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ''k''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''OK'', ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੇਖਾ,  ''w''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''x''/''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''xc''/''v'' ਸਮੀਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਅਲਜਬ੍ਰਿਕ ਦਖਲ-ਅੰਦਾਜ਼ੀ &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;OB = OK / \sqrt{1 - v^2/c^2} &lt;/math&gt; ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਵਰਗਮੂਲ ਚਿੰਨ ਸਮੇਤ ਵਾਲੀ ਸਮੀਕਰਨ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਟਾ ਇਹ ਸਮੀਕਰਨ (1/ਸਮੀਕਰਨ) ਨੂੰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗ੍ਰੀਕ ਅੱਖਰ ਗਾਮਾ &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:&lt;ref name=Forshaw&gt;{{cite book|last1=Forshaw|first1=Jeffrey|last2=Smith|first2=Gavin|title=Dynamics and Relativity|date=2014|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9781118933299|page=118|url=https://books.google.com/books?id=5TaiAwAAQBAJ|accessdate=24 April 2017|language=en}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - v^2/c^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} &lt;/math&gt;

ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ''v'', ''c'' ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਾਂ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਬੇਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ''c'', ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਭਵ ਸਪੀਡ ਹੈ। ਇਸਤੋਂ ਬਾਦ, ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜ਼ੀਰੋ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ''v'' ਲਈ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ [[ਕਰਵ]] ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਅਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿਮਨ ਸਪੀਡਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਇੱਕ ਦੇ ਅੱਤ (ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ) ਨੇੜੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਚਿੱਤਰ. 3-3b ਵਿੱਚ, ਹਿੱਸੇ ''OA'' ਅਤੇ ''OK'' ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਨੂੰ ਅਨੁਪਾਤ  ''OB''/''OK'' ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ {{nowrap|1={{math|''x'' {{=}} {{radical|''w''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt; + ''k''&lt;sup&gt;&lt;small&gt;2&lt;/small&gt;&lt;/sup&gt;}}}}}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ''k''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''OK'', ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਬੈਂਡ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਲੋਪ (ਢਲਾਣ)  1/''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''c''/''v'' ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਰੌਡ ਦੇ ਸਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਟਨਾ&amp;nbsp;A ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ;

(''x'',&amp;nbsp;''w'')&amp;nbsp;=&amp;nbsp;(''&amp;gamma;k'',&amp;nbsp;''&amp;gamma;&amp;beta;k'')। ਕਿਉਂਕਿ A ਅਤੇ B ਰਾਹੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਦੀ ਸਮੀਕਰਨ ''w''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;(''x''&amp;nbsp;−&amp;nbsp;''OB'')/''&amp;beta;'' ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ ''&amp;gamma;&amp;beta;k''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;(''&amp;gamma;k''&amp;nbsp;−&amp;nbsp;''OB'')/''&amp;beta;''  ਅਤੇ;
:&lt;math&gt;OB/OK = \gamma (1 - \beta ^ 2) = \frac{1}{\gamma}&lt;/math&gt;
ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ}}

=== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ===
{{main|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ}}
[[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]

[[ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ]] ਅਤੇ [[ਵਿਲੌਸਟੀ]]ਆਂ ਦੇ [[ਜੋੜ]] ਦੇ ਉਹਨਾ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਾਂਝੀ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ [[ਨਿਯਮ]], ਪਲੇਨਾਂ,  ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਗੇਂਦਾਂ ਦੇ ਸਾਡੇ ਸਧਾਰਨ ਘੱਟ-[[ਸਪੀਡ]] ਵਾਲੇ [[ਸੰਸਾਰ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਕਿਵੇਂ, [[ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ]] ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਤਮਿਕਤਾ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ [[ਵਿਸੰਗਤੀ]]ਆਂ ([[ਬੇਮੇਲਤਾ]]ਵਾਂ) ਖੋਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ [[ਵਿਲੌਸਟੀ]]ਆਂ ਦੇ ਸਧਾਰਨ ਜੋੜ ਨਾਲ ਫਿੱਟ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੀਆਂ ਸਨ।

[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ। 

ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਅੰਦਰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ:
:&lt;math&gt;\begin{align}
  t' &amp;= \gamma \left( t - \frac{v x}{c^2} \right)  \\ 
  x' &amp;= \gamma \left( x - v t \right)\\
  y' &amp;= y \\ 
  z' &amp;= z
\end{align}&lt;/math&gt;

ਉਲਟੀਆਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ: 
:&lt;math&gt;\begin{align}
  t &amp;= \gamma \left( t' + \frac{v x'}{c^2} \right)  \\ 
  x &amp;= \gamma \left( x' + v t' \right)\\
  y &amp;= y' \\ 
  z &amp;= z'
\end{align}&lt;/math&gt;

ਜਦੋਂ ''v'' ≪ ''c'' ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ''v''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ਅਤੇ ''vx''/''c''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ਰਕਮਾਂ ਜ਼ੀਰੋ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਵਾਂ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ &lt;math&gt;t' = \gamma ( t - v x/c^2),&lt;/math&gt;  &lt;math&gt;x' = \gamma( x - v t) &lt;/math&gt; ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਇਸੇਤਰਾਂ ਲਿਖਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਕਸਰ ਸਾਡਾ ਭਾਵ ਵਾਸਤਵਿਕ ਤੌਰ ਤੇ &lt;math&gt;\Delta t' = \gamma (\Delta t - v \Delta x/c^2),&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\Delta x' = \gamma(\Delta x - v \Delta t) &lt;/math&gt; ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ, ਬਹਾਦਰ ਬਣਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡੈਲਟਿਆਂ ਟੌਪੌਲੌਜੀ ਬਗੈਰ ਹੀ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਫੇਰ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ''x'' ਦਾ ਅਰਥ &amp;Delta;''x'' ਹੈ, ਆਦਿ। ਅਸੀਂ, ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।

'''ਨਾਮਕਰਨ ਉੱਤੇ ਨੋਟ:''' ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਨੌਰਮਲ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਕਹਿਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਕਹਿਣਾ ਗਲਤਵਹਿਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਖਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸੈੱਟ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸੂਖਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ S ਫ੍ਰੇਮ ਸਿਰਫ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ {{′|''S''}} ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸਲਈ, ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦੇਣਾ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ''v'' ਨੂੰ −''v'' ਨਾਲ ਬਦਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|71–79}}

&lt;small&gt;'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਟੇਰੈਂਸ ਅਤੇ ਸਟੈੱਲਾ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਸਪੇਸ ਰੇਸ ਉੱਤੇ ਹਨ। ਟੇਰੈਂਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਔਫੀਸ਼ੀਅਲ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸਟੈੱਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਹੈ। {{nowrap|1=''t'' = {{′|''t''}} = 0}} ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ, ਸਟੈੱਲਾ ਦਾ ਸਪੇਸ਼-ਸ਼ਿਪ ਤਤਕਾਲੀਨ ਇੱਕ ਸਪੀਡ 0.5&amp;nbsp;''c'' ਤੱਕ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਦੀ [[ਦੂਰੀ]] 300 ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|90.0|e=6|u=km}}) ਹੈ। ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਫਿਨਿਸ਼-ਲਾਈਨ ਕਲੌਕ ''t''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;600.00&amp;nbsp;s ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਟੈੱਲਾ ਅਪਣੇ ਸ਼ਿਪ-ਕ੍ਰੋਨੋਮੀਟਰ ਉੱਤੇ ਟਾਈਮ {{nowrap|1={{′|''t''}} =}}&amp;nbsp;{{nowrap|1=&lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt;(t − vx/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)}} = 519.62&amp;nbsp;s ਹੁੰਦਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਓਂ ਹੀ ਉਹ ਫਿਨਿਸ਼ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੇ ਅੰਤ-ਲਾਈਨ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ 259.81 ਲਾਈਟ-ਸੈਕੰਡ (ਤਕਰੀਬਨ {{val|77.9|e=6|u=km}}) ਹੁੰਦਾ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। &lt;/small&gt;
1).

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ====
{{main| ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ}}
[[File:Derivation of Lorentz Transformation.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-5. ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ]]
1905 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਉਰਿਜਿਨਲ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਦ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ| ਕਈ ਦਰਜਣਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦਾ ਅਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫੋਕਸ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ [[ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] (ਸਥਿਰਤਾ) ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਫੇਰ ਵੀ ਹੋਰ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂਆਂ ਫਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਨੂੰ, ਇਹ ਅਲਟ੍ਰਨੇਟਿਵ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ [[ਸਥਾਨਿਕਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਪਿੱਛੇ ਛੁਪੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਕਣਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਇੱਕਦਮ (ਤਤਕਾਲੀਨ) ਸੰਚਾਰਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਕਦਾ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Landau|first1=L. D.|last2=Lifshitz|first2=E. M.|title=The Classical Theory of Fields, Course of Theoretical Physics, Volume 2|date=2006|publisher=Elsevier|location=Amsterdam|isbn=9780750627689|pages=1–24|edition=4th}}&lt;/ref&gt;

ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ ਜੋ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;5 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਿਸ਼ਰਣ, [[ਟਾਈਮ ਡਿਲੇਸ਼ਨ]], ਅਤੇ [[ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ]] ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਾਇਸ&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|64–66}} ਦੀ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਘਟਨਾ&amp;nbsp;P ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (''w'',&amp;nbsp;''x'') ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਲੇ ਰੈਸਟ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ({{′|''w''}},&amp;nbsp;{{′|''x''}}) ਲਾਲ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਹਨ ਜੋ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]] [[ਪੈਰਾਮੀਟਰ]] ''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''v''/''c'' ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ {{′|''w''}} ਅਤੇ {{′|''x''}} ਨੂੰ  ''w'' ਅਤੇ  ''x'' ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ? (ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰਾਂ, ਬਿਲਕੁਲ)
ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

#ਅਸੀਂ ਓਹ ਨੋਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੰਬਾਈ ਫੈਲਾਓ/ਸੁੰਗੜਨ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ''y{{'}}'' ਜਰੂਰ ਹੀ ''y'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ {{′|''z''}} ਜਰੂਰ ਹੀ ''z'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਸ਼ੀਲ 1&amp;nbsp;m ਗੇਂਦ ਕਿਸੇ 1&amp;nbsp;m ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਸੁਰਾਖ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਇੱਕ-ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਫੈਲਾਓ/ਸੁੰਗੜਨ ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;&gt;{{cite book|last1=Morin|first1=David|title=Special Relativity for the Enthusiastic Beginner|url=https://archive.org/details/specialrelativit0000unse_c6v8|date=2017|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|isbn=9781542323512}}&lt;/ref&gt;{{rp|27–28}}
#ਡਰਾਇੰਗ ਤੋਂ, ''w'' = ''a'' + ''b'' ਅਤੇ ''x''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''r''&amp;nbsp;+&amp;nbsp;''s''। 
#ਸਮਰੂਪ ਤਿਕੋਣਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪਿਛਲੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ''s''/''a''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''b''/''r'' = ''v''/''c''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''β''। 
#ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ, ''a''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''&amp;gamma;''{{′|w''}}। 
#ਸਮੀਕਰਨ (4) ਨੂੰ ''s''/''a''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''β'' ਵਿੱਚ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ''s''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;{{′|''&amp;gamma;w''}}''β'' ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
#ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਅਤੇ ਸਮਰੂਪ ਤਿਕੋਣਾਂ ਸਾਨੂੰ ''r''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;{{′|''&amp;gamma;x''}} ਅਤੇ ''b''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''&amp;beta;r'' = ''&amp;beta;&amp;gamma;''{{′|''x''}} ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 
# ''s'', ''a'', ''r'' ਅਤੇ  ''b'' ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟੈਪ&amp;nbsp;2 ਵਿੱਚ ਭਰਨ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ;
#:&lt;math&gt;w = \gamma w' + \beta \gamma x' &lt;/math&gt;
#:&lt;math&gt;x = \gamma x' + \beta \gamma w' &lt;/math&gt;

ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ t ਅਤੇ x ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬਦਲਵੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ct'' ਨੂੰ ''w'' ਲਈ, {{′|''ct''}} ਨੂੰ {{′|''w''}} ਲਈ, ਅਤੇ ''v''/''c'' ਨੂੰ ''&amp;beta;'' ਵਾਸਤੇ ਭਰਕੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਲਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਤੋਂ, ਫਾਰਵਰਡ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਨੂੰ {{′|''t''}} ਅਤੇ  {{′|''x''}} ਵਾਸਤੇ ਵਿਓੰਤਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ ====
ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ''x{{'}}'' ਅਤੇ ''t{{'}}'' ਨੂੰ ''x'' ਅਤੇ ''t'' ਦੇ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਬਗੈਰ ਉੱਚ ਪਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਮੌਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਚੁੱਪਚਾਪ) ਓਦੋਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਕਿ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲੋਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਭ ਥਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|67}} ਸਾਰੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਗਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਨਾ ਹੋਣ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|72–73}} ਕੋਈ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਪਣੇ ਨਾਪ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੰਪ੍ਰਾਵਾਂ ਵੀ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰਨਗੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|190}}

ਲੀਨੀਅਰਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ (ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ) ਲੜੀਵਾਰ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ) ਲਾਗੂ (ਅਪਲਾਈ) ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

&lt;small&gt;'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਤੋਂ 0.500&amp;nbsp;c ਤੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਟੈੱਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਲਈ ''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0.500 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟੈੱਲਾ, ਅਪਣੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਉਰਸੁਲਾ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਤੋਂ 0.250&amp;nbsp;c ਉੱਤੇ ਦੂਰ ਜਾਂਦੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉਰਸੁਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0.250 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਰੇਖਿਕਤਾ ([[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]]) ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਾਵਟ ਕਰਕੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉਰਸੁਲਾ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0.666 ਸਮੇਤ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;/small&gt;

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}}

=== ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ===
{{ਮੁੱਖ ਲੇਖ|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}}
[[#ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]

[[ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਰੀਸੀਵਰ ਅਤੇ ਸੋਰਸ (ਸੋਮੇ) ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਤਰੰਗ ਦੀ ਵੇਵਲੈਂਥ ([[ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ]]) ਜਾਂ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਲਤਾ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਦੋ ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਥਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ: (1) ਸੋਮੇ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਇੱਨਬਿੰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਨ (ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ), ਅਤੇ (2) ਗਤੀਆਂ ਕਹੀ ਗਈ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਸਮਕੋਣ ਤੇ ਹਨ ([[ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]])। ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਕਥਾ-ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਖੋ-ਓਹਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਅੱਧ-ਵਿਚਕਾਰ ਜਿਹੇ ਦੇ ਕੋਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

==== ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ====
ਕਲਾਸੀਕਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਉਹਨਾਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਨ ਅੰਦਰ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਵਾਜ਼ ਤਰੰਗਾਂ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਜਿਹੇ ਸੋਮਿਆਂ ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਵੱਲ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮਾ, ਰੀਸੀਵਰ ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਕਿ ਰੀਸਵਰ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਠਹਿਰੀ ਹੋਈ (ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ) ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ''&amp;beta;&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;'' ਦੇ ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਲਈ ''v&lt;sub&gt;s&lt;/sub&gt;'' ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f'' ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ;
: &lt;math&gt;f = \frac{1}{1+\beta _s}f_0&lt;/math&gt;

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਜਿਹਾ [[ਸੀਨਾਰੀਓ]] ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਸੋਰਸ ਤੋਂ ''&amp;beta;&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;'' ਦੇ ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਲਈ ''v&lt;sub&gt;r&lt;/sub&gt;'' ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਰੰਗਲੰਬਾਈ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਤਰੰਗਾਂ ਦੀ ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨ ਵਿਲੌਸਟੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰੀਖਤ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f'' ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ;
: &lt;math&gt;f = (1-\beta _r)f_0&lt;/math&gt;

[[File:Spacetime Diagram of Relativistic Doppler Effect.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-6. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ]]
ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਵਾਜ਼ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਛੱਲਾਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਕਿਸੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਜਾਂ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;6 ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ''&amp;beta;'' ਵਿਲੌਸਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਮੇ ਅਤੇ ਰੀਸੀਵਰ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੇਂ ''w'' ਉੱਤੇ ਨਿਖੇੜ (ਸੈਪ੍ਰੇਸ਼ਨ) ''&amp;beta;w'' ਹੈ। ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਾਰਨ, ''w&amp;nbsp;=&amp;nbsp;&amp;gamma;w{{'}}'' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨ ਦੀ ਸਲੋਪ -1 ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ T&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''w+&amp;beta;w'' = ''&amp;gamma;w{{'}}''(1''+&amp;beta;'') ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ, [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|58–59}}
::&lt;math&gt;f = \sqrt{\frac{1 - \beta}{1 + \beta}}\,f_0.&lt;/math&gt;

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ====
[[File:Transverse Doppler effect scenarios.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-7. ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਨਾਰੀਓ]]
ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਇੱਕ ਸੋਰਸ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੀਸੀਵਰ ਕੋਈ ਵੀ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਡਿਟੈਕਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਉਮੀਦ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਹੋਵੇ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਜਦੋਂ ਢੁਕਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਅਜਿਹਾ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੁੱਲ ([[ਐਨਾਲੌਗ]]) ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਇਹ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|94–96}}
{{plainlist|
* ਚਿੱਤਰ. 3-7a. ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਮਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਰੀਸੀਵਰ ਦੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਪ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ?
* ਚਿੱਤਰ. 3-7b. ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੋਮਾ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਪ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਰੀਸੀਵਰ, ਸੋਮੇ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਨਜ਼ਕੀਤਾਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ?
* ਚਿੱਤਰ. 3-7c. ਜੇਕਰ ਰੀਸੀਵਰ ਸੋਮੇ ਦੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਪੀ ਗਈ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
* ਚਿੱਤਰ. 3-7d. ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਲੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਹੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਲਈ, ਰੀਸੀਵਰ ਦੁਆਰਾ ਨਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
}}

ਸੀਨਾਰੀਓ (a) ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਵੱਜਣ ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਰਅਸਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚਲਾਕੀ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। S’ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਅਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮੇ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹ ਪਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੂਰੀ ਬਨਾਮ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ (ਯਾਨਿ ਕਿ, dr/dt&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ r ਰੀਸੀਵਰ ਅਤੇ ਸੋਮੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ) ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਕੋਈ ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਸ਼ਿਫਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ''f{{'}}'' ਵਾਲੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੀਸੀਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਂ-ਦੇਰੀ ਕਰਦਾ ਵੀ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ੍ਰੇਮ &amp;nbsp;S ਵਿੱਚ, ਇਸਤਰਾਂ ਰੀਸੀਵਰ ਇਸ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਾਲੀ [[ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟਡ]] ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ;
:&lt;math&gt;f = f' \gamma = f' / \sqrt {  1 - \beta ^2  }&lt;/math&gt;
ਸੀਨਾਰੀਓ (b) S ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਬੈਸਟ (ਚੰਗਾ) ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੀਸੀਵਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ ਰੀਸੀਵਰ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਰਾਹੀਂ ਚਮਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਸੋਮਾ ਹੁਣ ਗਤੀ ਕਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮੇ ਦਾ ਕਲੌਕ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ dr/dt ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ 0 ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਇਸ ਨਜ਼ਦੀਕਾਤਮਿਕ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਨਾਲ [[ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟਡ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ;
:&lt;math&gt;f = f' / \gamma = f' \sqrt { 1 - \beta ^2  }&lt;/math&gt;
ਸੀਨਾਰੀਓ (c) ਅਤੇ (d) ਨੂੰ ਸਰਲ ਸਮਾੰ ਦੇਰੀ ਤਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (c) ਵਿੱਚ, ਰੀਸੀਵਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੋਮੇ ਤੋਂ &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ਦੇ ਇੱਕ ਫੈਕਟਰ ਰਾਹੀਂ ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟਡ ਹੋਇਆ ਵਿਆ (ਹੋਇਆ) ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ (d) ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੈਡਸ਼ਿਫਟਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਦਿਸਦੀ ਕਠਿਨਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਲੌਕ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕਲੌਕ ਦੀ ਤਤਕਾਲੀਨ ਸਪੀਡ ਹੀ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। (ਇਸਦਾ ਉਲਟ, ਫੇਰ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ)। &lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|94–96}} ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਖਿਸਕਾਅ (ਸ਼ਿਫਟ) ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਇੱਕ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਸਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆੰ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਰ ਨੂੰ ਸੀਨਾਰੀਓ (b) ਜਾਂ (d) ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref group=note&gt; ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਸਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰੈਡਸ਼ਿਫਟ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਛਣਬੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਸੈਂਟਰੀਫਿਊਗ ਰੋਟਰ ਅਤੇ ਰਿੱਮ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਬਜ਼ੌਰਬਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੌਸਬਾਓਇਰ ਸੋਰਸ ਸੈਟਅਪ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਬਲੀਊਸ਼ਿਫਟ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ [[ਈਵਜ਼-ਸਟਿਕਲਵੈਲ ਪ੍ਰਯੋਗ#ਸਾਪੇਖਿਕ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਕੁੰਡਿਗ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;/ref&gt;

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ}}

=== ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ===
{{main|ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ|ਮੋਮੈਂਟਮ|ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਮਾਨਤਾ}}
[[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]

==== ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣਾ ====
[[File:Relativistic spacetime momentum vector.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 3-8. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ]]
[[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਗਤੀ ਦੀ [[ਅਵਸਥਾ]] ਨੂੰ ਇਸਦੇ [[ਪੁੰਜ]] ਅਤੇ ਇਸਦੀ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲੱਛਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਲੀਨੀਅਰ ਮੋਮੈਂਟਮ]], ਜੋ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦਾ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ [[ਯੁਕਿਲਡਨ ਵੈਕਟਰ|ਵੈਕਟਰ]] ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਓਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀ: '''''p'''''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''m'''v''''' ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੇ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ [[ਬੰਦ ਸਿਸਟਮ]] ਬਾਹਰੀ ਫੋਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਕੁੱਲ ਲੀਨੀਅਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

[[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਚਾਰ [[ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ]]ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਟਾਈਮ]] [[ਕੰਪੋਨੈਂਟ]] ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਵੈਕਟਰ ''(x,&amp;nbsp;t)'' ਦੀ ਤਰਾਂ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣ ਵਾਸਤੇ, ਅਸੀਂ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;8a ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜਾਂਚਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਕਣ [[ਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ]] ਕੰਪੋਨੈਂਟ 0 ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ''p&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0'', ਪਰ ਟਾਈਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''mc'' ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਪੁਰਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਚਿੱਤਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪੜ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾੰ ਕਿ ''(mc){{'}}&amp;nbsp;=&amp;nbsp;&amp;gamma;mc'' ਅਤੇ  ''p{{'}}&amp;nbsp;=&amp;nbsp;−&amp;beta;&amp;gamma;mc'' ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲ ਧੁਰੇ ਗਾਮੇ ਤੋਂ ਪੁਨਰ-ਪੈਮਾਨਾਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;8b ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਓਵੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''c'' ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|84–87}}

ਅਸੀਂ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ [[ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਮੀਕਰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਰਾਂਗੇ। 

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਮੋਮੈਂਟਮ ====
[[File:Calculating the energy of light in different inertial frames.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-9. ਵੱਖਰੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]]
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ੀ ਕਣ, ਜਾਂ [[ਫੋਟੌਨ]], ''c'' ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ [[ਸਥਿਰਾਂਕ]] ਹੈ। ਇਹ ਕਥਨ ਕੋਈ [[ਟਾਓਟੌਲੌਜੀ]] (ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ) ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਅਜੋਕੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਰ ਸਪੀਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ-ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸਲਈ ਫੋਟੌਨ ਕਿਸੇ ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਢੁਕਵੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਅੰਦਰ, ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

[[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] ਦੀ [[ਮੈਕਸਵੈਲ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਦਾ ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ([[ਰੇਸ਼ੋ]]) ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ: ''E/p&amp;nbsp;=&amp;nbsp;c''। ਪੁਨਰ-ਵਿਵਸਿਥ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ''E/c''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''p'', ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਫੋਟੌਨਾਂ ਵਾਸਤੇ, ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ (ਕੰਪੋਨੈਂਟ) ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ, ''E/c'' ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਸਮਾਂ ਪੁਰਜੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਫੋਟੌਨ ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਵਾਸਤੇ, ''&amp;gamma;mc'' ਅੰਦਰਲੀ ਪੁੰਜ-ਰਕਮ ਜਰੂਰ ਹੀ 0 ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਫੋਟੌਨ [[ਪੁੰਜਹੀਣ ਕਣ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੰਤ ਗੁਣਾ ਜ਼ੀਰੋ ਇੱਕ ਨਾ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਾਤਰਾ ਹੈ, ਪਰ ''E/c'' ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ, ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਜੇਕਰ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ''E'' ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹਕਿਸੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ {{nowrap|1=''E{{'}} = (1 − &amp;beta;)&amp;gamma;E''}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;9 ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|88}}

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਬੰਧ ====
ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] [[ਵੈਕਟਰ]] ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਦਰੂਨੀ-ਸਬੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਟਿਆਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ (ਲਿਜਾਂਦਾ)।

*ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਜਿਓਂ ਹੀ ''&amp;beta;''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;''v/c'' ਜ਼ੀਰੋ ਨਜ਼ਦਇਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; 1 ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਸਤਰਾਂ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=''&amp;beta;&amp;gamma;mc = &amp;gamma;mv''}} ਦਾ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''mv'' ਨਜ਼ਦਇਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਮੈਂਟਮ ਲਈ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਕਮ]] ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ''&amp;gamma;m'' ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ''m'' ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸਰਵਸਧਾਰੀਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ]] ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਾਰਮੂਲੇ {{nowrap|1=''m&lt;sub&gt;rel&lt;/sub&gt; = &amp;gamma;m''}} ਮੁਤਾਬਿਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

*ਇਸੇਤਰਾਂ, ਫੋਟੌਨ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, {{nowrap|1=''&amp;gamma;mc = m&lt;sub&gt;rel&lt;/sub&gt;c = E/c''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ {{nowrap|1=''E = m&lt;sub&gt;rel&lt;/sub&gt;c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;''}} ਸਬੰਧ ਉੱਤੇ ਅੱਪੜਿਆ ਸੀ। ਜ਼ੀਰੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਘੱਟ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਉੱਤੇ {{nowrap|1=''&amp;gamma;mc''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}} ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਰੀਜ਼ ਫੈਲਾਅ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ:
: &lt;math&gt; E = \gamma m c^2 =\frac{m c^2}{\sqrt{1 - \beta ^ 2}}&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\approx m c^2 + \frac{1}{2} m v^2 ...&lt;/math&gt;
ਦੂਜੀ ਰਕਮ ਕਣ ਦੀ [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਵਾਸਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਰਸਾਅ ਹੈ। ਪੁੰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|90–92}}&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|129–130,180}}

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ 1905 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ ਦਾ ਵਿਚਾਰ, ''m&lt;sub&gt;rel&lt;/sub&gt;'', ਭਾਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਗਲੋਬ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕਣ ਐਕਸਲ੍ਰੇਟਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਉਪਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਕਣਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਾਂ,&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Rose|first1=H. H.|title=Optics of high-performance electron microscopes|journal=Science and Technology of Advanced Materials|date=21 April 2008|volume=9|issue=1|page=014107|doi=10.1088/0031-8949/9/1/014107|url=http://iopscience.iop.org/article/10.1088/0031-8949/9/1/014107/meta;jsessionid=0563FE25EBD1037B8CBE393A21A5E2CC.c4.iopscience.cld.iop.org|accessdate=4 July 2017|bibcode=2008STAdM...9a4107R|archive-date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207014846/https://www.webcitation.org/6rghMOfkh|dead-url=yes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਪੁਰਾਣੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਰੰਗਦਾਰ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਸੈੱਟ ਆਦਿ.), ਫੇਰ ਵੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਓਸ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਲਦਾਇਕ ਧਾਰਨਾ ਹੋਣਾਂ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਧਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਵਿਕਾਸਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੋਵੇ। ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਰੋਲ ਅਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

ਇਸ ਕਾਰਣ ਕਾਰਨ, ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਪੀਡਾਗੌਜੀਕਲ]] (ਵਿੱਦਿਆ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਬੰਧੀ) ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਵਰਤਮਾਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ (ਨਿਯਮਾਵਲੀ) ਵਰਤਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Griffiths |first1=David J. |title=Revolutions in Twentieth-Century Physics |date=2013 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781107602175 |page=60 |url=https://books.google.com/books?id=Tv8cz-kN2z0C&amp;pg=PA60 |accessdate=24 May 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt; &quot;ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ&quot; ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਰੱਦ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ [[ਪੁੰਜ]] ਅਪਣੇ ਆਪ ਹੀ [[ਰੈਸਟ ਮਾਸ]] ਜਾਂ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਮਾਸ]] ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਲੰਬਾਈ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫਾਰਮੂਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 
: &lt;math&gt; E^2 - p^2c^2 = m^2 c^4 &lt;/math&gt;

ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ, ਪੁੰਜਹੀਣ ਅਤੇ ਪੁੰਜ-ਯੁਕਤ, ਸਾਰੇ ਕਣਾਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਜਹਿਣ ਫੋਟੌਨਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਓਹੀ ਸਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, {{nowrap|1=''E = ±pc''}}.&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|90–92}}

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ====
ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਰਮਿਆਨ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧਾਂ ਕਰਕੇ, ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ (ਜਿਸ ਨੂੰ 4&amp;#8209;ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ 4&amp;#8209;ਵੈਕਟਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲਾ P ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਲੋਅਰਕੇਸ '''''p''''' ਨਾਲ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,
: &lt;math&gt;P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)&lt;/math&gt; ਜਾਂ ਬਦਲਵੇਂ ਤੌਰ ਤੇ,
: &lt;math&gt;P \equiv (E, \vec{p}) = (E, p_x, p_y, p_z) &lt;/math&gt; ਇਹ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਕਿ &lt;math&gt;c = 1&lt;/math&gt;&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|129–130,180}}

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]
{{anchor|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ}}

=== ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ===
{{main|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ}}
[[#ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਸਾਰਾਂਸ਼|’‘‘‘‘ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ’’’’’]]

[[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਅੰਦਰ, ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਬੰਦ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਨਾਪਣਯੋਗ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਕਤ ਪਾ ਕੇ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। 1915 ਵਿੱਚ, [[ਐੱਮੀ ਨੋਇਥਰ]] ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਹਰੇਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਪਿੱਛੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਛਿਪੀ (ਜ਼ਿਮੇਂਵਾਰ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Byers|first1=Nina|title=E. Noether's Discovery of the Deep Connection Between Symmetries and Conservation Laws|url=https://arxiv.org/abs/physics/9807044|website=arXiv.org|publisher=Cornell University|accessdate=13 May 2017}}&lt;/ref&gt; ਤੱਥ ਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹ [[ਸਪੇਸ]] ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ([[ਸਪੇਸ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਮਰੂਪਤਾ]]) ਹਨ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੱਥ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਾਂ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆਵਾਂ) ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ([[ਸਮਾਂ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਮਰੂਪਤਾ]]), [[ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਅੱਗੇ। ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦਾ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਨਜ਼ਰੀਆ ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਜਾਂਚਾਂਗੇ।

==== ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ====
[[File:Relativistic conservation of momentum.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 3-10. ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]]
ਇਹ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੰਦ੍ਰਭ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਦਾ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਕਿਵੇਂ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ [[ਅਯਾਮ]] ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤੀਆਂ ਦੋ ਟਕਰਾ ਰਹੀਆਂ ਵਸਤੂਆੰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂਚਾਂਗੇ।

[[ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਦੋ ਅੱਤ ਮਾਮਲੇ ਨਿਊਨਤਮ ਗੁੰਝਲਦਾਰਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਖੇੜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ: (1) ਦੋਵੇਂ ਬਾਡੀਆਂ ([[ਵਸਤੂ]]ਆਂ) ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ [[ਇਲਾਸਟਿਕ ਕੋਲਿਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। (2) ਦੋਵੇਂ ਵਸਤੂਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਮਾਮਲਾ [[ਸੰਪੂਰਣ]] [[ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਕੋਲਿਜ਼ਨ]] ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ]], [[ਪੁੰਜ]], ਅਤੇ ਕੁੱਲ [[ਐਨਰਜੀ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕ੍ਰਾਓ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅੰਦਰ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ [[ਹੀਟ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਪੁੰਜ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1='''''p&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' = m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'''v&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'''''}} 
ਅਤੇ {{nowrap|1='''''p&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' = m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''v&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''''}} ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਟਕਰਾ ਕੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=''m = m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''}} ਮੂਲ ਸਿਸਟਮ ਦੀ [[ਪੁੰਜ ਦਾ ਕੇਂਦਰ|ਸੈਂਟਰ ਔਫ ਮਾਸ]] ਵਿਲੌਸਿਟੀ, {{nowrap|1='''''v&lt;sub&gt;cm&lt;/sub&gt;''' = (m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'''v&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' +  m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''v&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''')/(m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'')}}ਉੱਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1='''''p''' = '''p&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;''' + '''p&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'''''}} ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;10 ਇੱਕ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਦੋ ਕਣਾਂ ਦੇ ਇਨਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''E&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;/c'' ਅਤੇ ''E&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;/c'' ਜੁੜ ਕੇ ਨਤੀਜਨ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ''E/c'' ਜਿੰਨੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''p&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ਅਤੇ ''p&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;'' ਜੁੜ ਕੇ ਨਤੀਜਨ ਵੈਕਟਰ ਦਾ ''p'' ਰਚਦੇ ਹਨ। ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ, ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫੇਰ ਵੀ, ਫਿਊਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਣ ਦਾ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] [[ਪੁੰਜ]], ਉਸ ਬਿੰਦੂ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਊਰਜਾ ਧੁਰੇ ਨੂੰ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ, ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:{{nowrap|1=''m &gt; m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''}}।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|94–97}}

ਇਸ ਸੀਨਾਰੀਓ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਲਟੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਪੁੰਜ ਦੀ ਗੈਰ-ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ: ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ]] ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੀ ਦੋ ਹਲਕੇ ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸੇਅ ([[ਵਿਕੀਰਤ]]) ਹੋ (ਰਿਸ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੁੰਜ ਨਹੀਂ। ਪੁੰਜ ਦਾ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸਾ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|134–138}}

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ====
{{multiple image|align=right|image1=2-body Particle Decay-Lab.svg|width1=115|image2=2-body Particle Decay-CoM.svg|width2=105|caption1=ਚਿੱਤਰ 3-11. &lt;br/&gt;(ਉੱਪਰ) '''ਲੈਬ ਫ੍ਰੇਮ'''.&lt;br/&gt;(ਸੱਜੇ) ''ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਫ੍ਰੇਮ'''|&amp;nbsp;}}
ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਚੁਣਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕੰਮ ਲਈ ਅਸਾਨੀਦਾਇਕ ਹੋਵੇ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਸਤੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਸਾਨੀਦਾਇਕ ਫ੍ਰੇਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ''[[ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦਾ-ਕੇਂਦਰ ਫ੍ਰੇਮ]]'' (ਜਿਸਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਫ੍ਰੇਮ, ਜਾਂ COM ਫ੍ਰੇਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;11 ਕਿਸੇ ਉੱਚ ਸਪੀਡ ਕਣ ਦਾ ਦੋ ਡੌਟਰ (ਔਲਾਦ) ਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟ ਜਾਣਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੈਬ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ, ਔਲਾਦ ਕਣ ਤਰਜੀਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮੂਲ ਕਣ ਦੇ ਵਕ੍ਰਿਤ ਪਥ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਿਕਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲ਼ੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਔਲਾਦ ਕਣ ਉਲਟੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। 
[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

==== ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ====
ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ, ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁੱਝ ਜੋ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ [[ਵਿਲੌਸਿਟੀ]]ਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ। ਕਿਉਂਕਿ {{nowrap|1=''v{{'}} = v − u''}}, ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=''p{{'}} = p − mu''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਣਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਕੁੱਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|241–245}}

ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਇਹ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਟਕਰਾਓ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦ ਦੋਵੇਂ ਸਮੇਂ ''p''&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0 ਰਹੇ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅੰਦਰ, ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਕਿ {{nowrap|1=''m = m&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; + m&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਸੀਨਾਰੀਓ ਲਈ, ਜਿਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕਣਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੇ ਮੋਮੈਂਟਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਸਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਵਾਧੂ ਹੱਦਬੰਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ&amp;mdash;ਇੱਕ ਊਰਜਾ ਸ਼ਰਤ। [[ਕਾਇਨੈਟਿਕ ਐਨਰਜੀ]] ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸੰਪੂਰਣ ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਮਾਮਲੇ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ-ਦੇ-ਕੇਂਦਰ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਪੁਨਰ-ਬਾਊਂਡ ਹੁੰਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੇ ਗੈਰ-ਇਲਾਸਟਿਕ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਰੀਬਾਊਂਡ ਹੁੰਦੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਊਟਗੋਇੰਗ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਜ਼ੀਰੋ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|241–245}}

ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ, ਜੋ {{nowrap|1=''p = mv''}} ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ {{nowrap|1=''v{{'}} = v − u''}} ਦੀ ਰੇਖਿਕ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤੌਰ ਤੇ ਗੈਰ-ਲੀਨੀਅਰ {{nowrap|1=''v{{'}} = (v − u)/(1 − vu/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;)'',}} ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਕੋਈ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਦੂਜੀਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਅਪ੍ਰਮਾਣਿਤ (ਇਨਵੈਲਿੱਡ) ਰਹੇ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਦਲਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ [[#ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ|ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।, ਇਹ ਦੂਜਾ ਵਿਕਲਪ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|104}}
{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
 | align             = center, none
 | direction         = vertical
 | width             = 220
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = Energy-momentum diagram for pion decay (A).png
 | width1            = &lt;!-- displayed width of image; overridden by &quot;width&quot; above --&gt;
 | alt1              = 
 | caption1          = ਚਿੱਤਰ 3-12a. ਕਿਸੇ ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪੀਔਨ ਦੇ ਡਿਸੇਅ ਵਾਸਤੇ ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਚਿੱਤਰ
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Energy-momentum diagram for pion decay (B).png
 | width2            = &lt;!-- displayed width of image; overridden by &quot;width&quot; above --&gt;
 | alt2              = 
 | caption2          = ਚਿੱਤਰ 3-12b. ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪੀਔਨ ਡਿਸੇਅ ਦਾ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੈਲਕੁਲੇਟਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ। 
}}

ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਊਰਜਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਜ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਦੇਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੁੱਲ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਊਰਜਾ ਅੰਦਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ (ਨੌਨ-ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇੱਕ ਜਿਆਦਾ ਸਰਲ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। [[ਹੀਟ]] ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਈ [[ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ]] ਜਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਐਨਰਜੀ ਪੁੰਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਧਾ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|127}}

&lt;small&gt;'''ਉਦਾਹਰਨ:''' ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਦੀ ਇੱਕ-ਸਮਾਨਤਾ ਕਰਕੇ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਣ ਪੁੰਜ, ਊਰਜਾ ਯੂਨਿਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ {{nowrap|1=1 MeV = 1×10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;}} ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਵੋਲਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਚਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਈਔਨ, ਪੁੰਜ 139.57&amp;nbsp;MeV (ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪੁੰਜ ਨਾਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 273 ਗੁਣਾ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਕਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ ([[ਅਨਸਟੇਬਲ]]) ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁੰਜ 105.66&amp;nbsp;MeV (ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਪੁੰਜ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 207 ਗੁਣਾ) ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਊਔਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਂਟੀ-ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਵਿੱਚ ਡਿਸੇਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੰਜ ਤਕਰੀਬਨ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪਾਈਔਨ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਮਿਊਔਨ ਪੁੰਜ ਦਰਮਿਆਨ ਫਰਕ 33.91&amp;nbsp;MeV ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/small&gt;&lt;small&gt;
: {{SubatomicParticle|Pion-}} → {{SubatomicParticle|link=yes|Muon-}} + {{SubatomicParticle|link=yes|Muon antineutrino}} 
&lt;/small&gt;&lt;small&gt;
ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;12a ਪਾਈਔਨ ਦੀ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇਸ ਡਿਸੇਅ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਾਸਤੇ ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਚਿੱਤਰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਅਪਣੇ ਨਾ-ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਜ ਕਰਕੇ, [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਊਰਜਾ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਦਰਸਾਅ, [[ਫੋਟੋਨ]] ਦੀ ਤਰਾਂ, {{nowrap|1=''E&lt;sub&gt;&amp;nu;&lt;/sub&gt; = pc'',}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦਾ ਮੁੱਲ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮਿਊਔਨ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਸਪੇਸ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਮੁੱਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਡਿਸੇਅ ਰੀਐਕਸ਼ਨ ਦੀ ਊਰਜਾਤਮਿਕਤਾ ਦਾ ਅਲਜਬ੍ਰਿਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Nave|first1=R.|title=Energetics of Charged Pion Decay|url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/piondec.html|website=Hyperphysics|publisher=Department of Physics and Astronomy, Georgia State University|accessdate=27 May 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸਲਈ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;3&amp;#8209;12bਈਸਦੀ ਜਗਹ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕੈਲੁਲੇਟਰ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। [[ਨੀਊਟ੍ਰੀਨੋ]] ਦੀ ਊਰਜਾ 29.79&amp;nbsp;MeV ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿਊਔਨ ਦੀ ਊਰਜਾ {{nowrap|1=33.91 − 29.79 = 4.12 MeV.}} ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਲਸਚਪੀ ਨਾਲ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਊਰਜਾ ਜ਼ੀਰੋ-ਨਜ਼ਦੀਕੀ-ਪੁੰਜ ਨਿਊਟ੍ਰੀਨੋ ਦੁਆਰਾ ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
&lt;/small&gt;

[[#Contents|’‘ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ’’]]

== ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ==
{{anchor|ਤੀਬਰਤਾ}}
'''''ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤਕਨੀਕੀ ਕਠਿਨਾਈ ਵਾਲ਼ੇ ਹਨ ਅਤੇ ''[[#ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ |ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]]'' ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।'''''

=== ਤੀਬਰਤਾ ===
{{Main|ਤੀਬਰਤਾ}}
[[#ਤੀਬਰਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ। ]]
{{multiple image
 | direction         = horizontal
 | width1            = 135
 | image1            = Trig functions (sine and cosine).svg
 | caption1          = ਚਿੱਤਰ 4-1a.  ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(cos ''a'', sin ''a'')}} ਵਿੱਚ, [[ਯੂਨਿਟ ਸਰਕਲ]] {{nowrap|1=''x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; + y&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'' = 1}} ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕਿਰਨ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਕਿਰਨ, ਚੱਕਰ, ਅਤੇ ''x''-ਧੁਰੇ  ਦਰਮਿਆਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
 | width2            = 190
 | image2            = Hyperbolic functions-2.svg 
 | caption2          = ਚਿੱਤਰ 4-1b. ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(cosh ''a'', sinh ''a'')}}ਵਿੱਚ, [[ਯੂਨਿਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ]] {{nowrap|1=''x&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; - y&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'' = 1}} ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਕਿਰਨ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਕਿਰਨ, ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ, ਅਤੇ ''x''-ਧੁਰੇ  ਦਰਮਿਆਨ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਖੇਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
}}
[[File:Sinh+cosh+tanh.svg|thumb|180px|ਚਿੱਤਰ 4-2. ਤਿੰਨ ਮੁਢਲੇ [[:en:Hyperbolic function|ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ]] ਦਾ ਪਲੌਟ: ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਸਾਈਨ ([[:Image:Hyperbolic Sine.svg|sinh]]), ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਕੋਜ਼ਾਈਨ ([[:Image:Hyperbolic Cosine.svg|cosh]]) ਅਤੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਟੇਂਜੈਂਟ ([[:Image:Hyperbolic Tangent.svg|tanh]])।  Sinh ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, cosh is ਨੀਲੇ ਅਤੇ tanh ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।]]

ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਦੋ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਜੋੜਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਗਣਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਚੋਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;{{rp|47–59}} ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ {{nowrap|1=x–ct}} ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ ਇੱਕ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਵੀ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਸਿਸਟਮ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਘੁੰਮ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨ [[ਹਾਇਪ੍ਰੋਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ|ਟ੍ਰਿਗਨੋਮੈਟ੍ਰਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਤੁੱਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;1a ਇੱਕ [[ਯੂਨਿਟ ਸਰਕਲ]] ਨੂੰ sin(''a'') ਅਤੇ cos(''a'') ਸਮੇਤ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਡਾਇਆਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀ ਟ੍ਰਿਗਨੋਮੈਟ੍ਰੀ ਦੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ''a'' ਨੂੰ ਕਿਰਨ ਅਤੇ {{nowrap|1=''x''-axis}} ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਣ (ਐਂਗਲ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਗੋਂ {{nowrap|1=''x''-axis}} ਤੋਂ ਕਿਰਨ ਦੁਆਰਾ ਮੱਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸੈਕਟਰ (ਹਿੱਸੇ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  (ਸੰਖਿਅਕ ਤੌਰ ਤੇ, ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਵਾਸਤੇ ਕੋਣ ਅਤੇ {{nowrap|1=2 × area}} ਨਾਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;1b sinh(''a'') ਅਤੇ cosh(''a'') ਨਾਲ ਇੱਕ [[ਯੂਨਿਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ]] ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ''a'' ਨੂੰ ਇਸੇਤਰਾਂ, ਰੰਗ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Thomas|first1=George B.|last2=Weir|first2=Maurice D.|last3=Hass|first3=Joel|last4=Giordano|first4=Frank R.|title=Thomas' Calculus: Early Transcendentals|url=https://archive.org/details/thomascalculusea0000unse|date=2008|publisher=Pearson Education, Inc.|location=Boston|isbn=0321495756|page=[https://archive.org/details/thomascalculusea0000unse/page/533 533]|edition=Eleventh}}&lt;/ref&gt; ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;2 sinh, cosh, ਅਤੇ tanh ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਪਲੌਟ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

ਯੂਨਿਟ ਚੱਕਰ ਵਾਸਤੇ, ਕਿਰਨ ਦੀ ਸਲੋਪ ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ

:&lt;math&gt;\text{slope} = \tan a  = \frac{\sin a }{\cos a }.&lt;/math&gt;

ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਪਲੇਨ ਅੰਦਰ, ਐਂਗਲ ''&amp;theta;'' ਦੁਆਰਾ ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(''x{{'}}, y{{'}}'')}} ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ {{nowrap|1=(''x, y'')}} ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਇਸਤਰਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ;
:&lt;math&gt;
\begin{pmatrix}
x' \\
y' \\
\end{pmatrix} = \begin{pmatrix}
\cos \theta &amp; -\sin \theta \\
\sin \theta &amp; \cos \theta \\
\end{pmatrix}\begin{pmatrix}
x \\
y \\
\end{pmatrix}.&lt;/math&gt;

ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ, ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਮਾਪਦੰਡ &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; ਸਲੋਪ ਦਾ ਤੁੱਲ ਹੈ। ''ਤੀਬਰਤਾ'', ''&amp;phi;'', ਇਸਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|96–99}}

:&lt;math&gt;\beta \equiv \tanh \phi \equiv \frac{v}{c},&lt;/math&gt;

ਜਿੱਥੇ

:&lt;math&gt;\tanh \phi = \frac{\sinh \phi}{\cosh \phi} = \frac{e^\phi-e^{-\phi}}{e^\phi+e^{-\phi}}.&lt;/math&gt;
ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 


ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਈ ਤੀਬਰਤਾ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂਦਾਇਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਓਦੋਂ ਇੱਕ ਸਰਲਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਤੀਬਰਤਾ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਕੋ-ਲੀਨੀਅਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਜੋੜ ਫਾਰਮੂਲੇ ਅੰਦਰ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;{{rp|47–59}}

:&lt;math&gt;\beta = \frac{\beta_1 + \beta_2}{1 + \beta_1 \beta_2} = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\frac{\tanh \phi_1 + \tanh \phi_2}{1 + \tanh \phi_1 \tanh \phi_2} =&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\tanh(\phi_1 + \phi_2),&lt;/math&gt;

ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, 
;&lt;math&gt;\phi = \phi_1 + \phi_2.&lt;/math&gt;

ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਇੱਕ ਸਰਲ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ''&amp;gamma;'' ਫੈਕਟਰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,

:&lt;math&gt;\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \tanh^2 \phi}}&lt;/math&gt; &lt;math&gt;= \cosh \phi,&lt;/math&gt;

:&lt;math&gt;\gamma \beta = \frac{\beta}{\sqrt{1 - \beta^2}} = \frac{\tanh \phi}{\sqrt{1 - \tanh^2 \phi}}&lt;/math&gt; &lt;math&gt;= \sinh \phi.&lt;/math&gt;

ਇੱਕਸਾਰ ਵਿਲੌਸਟੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੇ ਧੁਰਿਆਂ ਦੀ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਬਗੈਰ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਗਤੀ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ''ਬੂਸਟਸ'' (ਬੂਸਟਾਂ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 


''&amp;gamma;'' ਅਤੇ ''&amp;gamma;&amp;beta;'' ਨੂੰ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, {{nowrap|1=''x'' direction}} ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟਾਂ ਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ;
:&lt;math&gt;
  \begin{pmatrix}
    c t' \\
    x'
  \end{pmatrix}
  =
  \begin{pmatrix}
    \cosh \phi &amp; -\sinh \phi \\
    -\sinh \phi &amp; \cosh \phi
  \end{pmatrix}
  \begin{pmatrix}
    ct \\
    x
  \end{pmatrix},&lt;/math&gt;

ਅਤੇ {{nowrap|1=''x'' ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਇਸਤਰਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ;
:&lt;math&gt;
  \begin{pmatrix}
    c t \\
    x
  \end{pmatrix}
  =
  \begin{pmatrix}
    \cosh \phi &amp; \sinh \phi \\
    \sinh \phi &amp; \cosh \phi
  \end{pmatrix}
  \begin{pmatrix}
    c t' \\
    x'
  \end{pmatrix}.&lt;/math&gt;

ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ [[ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਅੰਦਰ [[ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ]]ਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|96–99}}

ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੱਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਟੇਲਰ ਅਤੇ ਵੀਲਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਵਰਤਣਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Taylor_1992&quot;&gt;{{cite book|last1=Taylor|first1=Edwin F.|last2=Wheeler|first2=John Archibald|title=Spacetime Physics|url=https://archive.org/details/spacetimephysics00edwi_0|date=1992|publisher=W. H. Freeman|isbn=0716723271|edition=2nd}}&lt;/ref&gt; &lt;ref group=note&gt; ਤੀਬਰਤਾ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ]] ਦੇ [[ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ|ਅਲਜਬਰੇ]] ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ੁੱਧ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਥਿਊਰੀ#ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਲਜਬਰਾ ਅਧਾਰ|ਬੂਸਟ ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਐਂਗਲ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ [[ਲਾਈ ਅਲਜਬਰਾ|ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ]] ਅੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਥਿਊਰੀ#ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਲਜਬਰਾ ਅਧਾਰ|ਬੂਸਟ ਜਨਰੇਟਰਾਂ]] ਉੱਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) (ਸਾਪੇਖਿਕ {{nowrap|2{{pi}}}}) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। (ਇਹ ਇਕੱਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਈ ਅਲਜਬਰੇ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।) ਇੱਕ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਫਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਨਤੀਜਨ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਔਡਿਕ (ਆਵ੍ਰਤਿਕ) ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂਕਿ ਨਤੀਜਨ ਬੂਸਟਾਂ ਤੀਬਰਤਾ ਅੰਦਰ ਪੀਰੀਔਡਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ (ਸਗੋਂ ਇੱਕ-ਨਾਲ-ਇੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।) ਬੂਸਟਾਂ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮਾਨਤਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ ਹੀ ਹੈ।&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|4‑ਵੈਕਟਰ}}

=== 4‑ਵੈਕਟਰ ===
{{Main|ਚਾਰ-ਵੈਕਟਰ}}
[[#4‑ਵੈਕਟਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

ਉੱਪਰ ਨਾਮ ਲਏ ਗਏ [[ਚਾਰ-ਵੈਕਟਰ]] ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ੋਰ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹਨ। ਸੱਚਮੁੱਚ, [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ [[ਡੈਰੀਵੇਸ਼ਨ]] (ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ) ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਮਝ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}}, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਦ, ਇਹ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਧਾਰਨਾਤਮਿਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸਰਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੰਦਾ (ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ) ਹੈ ਜੋ ''ਸਪੱਸ਼ਟ (ਪ੍ਰਗਟ) ਤੌਰ ਤੇ'' ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ [[ਇਨੇਰੀਅੰਟ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਸੰਦ੍ਰਭਾਂ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਫਾਇਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਪਣੀ ਆਮ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ [[ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ]] ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੂਖਮ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ [[ਫੀਲਡ ਸਟ੍ਰੈਂਥ ਟੈਂਸਰ]] ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ (ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿਸੇ ਨਿਰੀਖਣ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]], ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਇਕਾਈਆਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਬੰਧਤ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਖਾਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀਆਂ, ਟੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜਿਹੇ {{nowrap|1=4‑ਵੈਕਟਰ}} ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ [[ਫਲੈਟ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ। ਟੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਸਕਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚਰਚਾ ਹੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। 

==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ====
ਇੱਕ 4-ਟੁਪਲ, {{nowrap|1=''A = (A&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;'')}} ਇੱਕ &quot;4-ਵੈਕਟਰ&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''A&lt;sub&gt;&amp;thinsp;i&lt;/sub&gt;'' ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਵੇ। 

ਜੇਕਰ {{nowrap|1=''(ct, x, y, z)''}} ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਵਰਤੀਏ, ਤਾਂ ''A'' ਇੱਕ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਹ ਹੇਠਾਂ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ({{nowrap|1=''x''-direction}} ਵਿੱਚ) ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ;
:&lt;math&gt;\begin{align}
  A_0' &amp;= \gamma \left( A_0 - (v/c) A_1 \right)  \\ 
  A_1' &amp;= \gamma \left( A_1 - (v/c) A_0 \right)\\
  A_2' &amp;= A_2 \\ 
  A_3' &amp;= A_3
\end{align}&lt;/math&gt;
ਜੋ [[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਅੰਦਰ ਸਿਰਫ ''ct'' ਨੂੰ  ''A&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;'' ਨਾਲ ਅਤੇ ''x'' ਨੂੰ ''A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'' ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ ਹੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਜਿਵੇਂ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ''x'', ''t'', ਆਦਿ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਤਲਬ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ''&amp;Delta;x'', ''&amp;Delta;t'' ਆਦਿ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਤਿੰਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਿੰਨ-ਅਯਾਮੀ [[ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਟੈਂਡਰਡ ਵੈਕਟਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸਲਈ, ਇੱਕ {{nowrap|1=4–ਵੈਕਟਰ}}  ਜਰੂਰ ਹੀ {{nowrap|1=''(c &amp;Delta;t, &amp;Delta;x, &amp;Delta;y, &amp;Delta;z)''}} ਦੀ ਤਰਾਂ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਰੁਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;/&gt;{{rp|36–59}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ====
* '''ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ ਅਧੀਨ ਬੰਦ ਕਰਨਾ:''' ਜੇਕਰ ''A'' ਅਤੇ ''B'' {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ, ਤਾਂ {{nowrap|1=''C = aA + aB''}} ਵੀ ਇੱਕ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* '''ਇਨਰ-ਪ੍ਰੋਡਕਟ ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ:''' ਜੇਕਰ ''A'' ਅਤੇ ''B'' {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁਣਨਫਲ ([[ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]]) ([[ਸਕੇਲਰ ਗੁਣਨਫਲ]] [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਓਸ ਫ੍ਰੇਮ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਦੀ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਫਰਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ, &lt;math&gt;\vec{A}&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;\vec{B}&lt;/math&gt;, {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਹਨ:
:: &lt;math&gt;A \cdot B \equiv &lt;/math&gt; &lt;math&gt;A_0 B_0 - A_1 B_1 - A_2 B_2 - A_3 B_3 \equiv &lt;/math&gt; &lt;math&gt;A_0 B_0 - \vec{A} \cdot \vec{B}&lt;/math&gt;
: [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ]] ਅਧੀਨ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਉੱਪਰਲਾ [[ਇਨਰ ਪ੍ਰੋਡਕਟ]] {{nowrap|1=3-space}} ਵਿੱਚ ਰੋਟੇਸ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਵੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 
: ਦੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ &lt;math&gt;A \cdot B = 0&lt;/math&gt; ਹੋਵੇ। {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ,}} ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਉਲਟ, [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਮਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੋਣ। ਕਨੂੰਨ (ਰੂਲ) ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਇਹ ਓਸ 45° ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲ਼ੇ ਕੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਹੋਣ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਔਰਥੋਗੋਨਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
* '''ਕਿਸੇ [[ਵੈਕਟਰ]] ਦੇ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ|ਮੁੱਲ]] ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]]:''' ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਦਾ [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਇਨਰ ਗੁਣਨਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਫ੍ਰੇਮ-ਤੋਂ-ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਰਸਿਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, [[ਮੈਗਨੀਟਿਊਡ]] ਪੌਜ਼ਟਿਵ, ਨੈਗਟਿਵ ਜਾਂ 0 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]], [[ਸਪੇਸਲਾਈਕ]] ਜਾਂ [[ਨੱਲ]] ([[ਲਾਈਟਲਾਈਕ]]) ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ। ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਕੋਈ [[ਨੱਲ ਵੈਕਟਰ]] [[ਜ਼ੀਰੋ ਵੈਕਟਰ]] ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ [[ਨੱਲ ਵੈਕਟਰ]] ਉਹ ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲਈ &lt;math&gt;A \cdot A = 0&lt;/math&gt; ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂਕਿ ਇੱਕ 0 ਵੈਕਟਰ ਓਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜ਼ੀਰੋ ਹੋਣ। ਨੀਤੀ (ਨੌਰਮ) ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਨੂੰ ਸਮਝਾਉੰਦੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਅਰਸਾ &lt;math&gt;c^2 t^2 - x^2&lt;/math&gt; ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਲੰਬਾਈ &lt;math&gt;E^2 - p^2 c^2 &lt;/math&gt; ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|178–181}}&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;/&gt;{{rp|36–59}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== 4-ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ====
* '''ਵਿਸਥਾਪਨ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਜਿਸਨੂੰ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ''ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੂਰੀ'' ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ {{nowrap|1=(''&amp;Delta;t, &amp;Delta;x, &amp;Delta;y, &amp;Delta;z''),}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਅਤਿਸੂਖਮ ਦੂਰੀਆਂ ਲਈ {{nowrap|1=(''dt, dx, dy, dz'')}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
::&lt;math&gt;dS \equiv (dt, dx, dy, dz)&lt;/math&gt;
* '''ਵਿਲੌਸਟੀ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਉਦੋਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ]] (ਵਿਸਥਾਪਨ) {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਨੂੰ &lt;math&gt;d \tau&lt;/math&gt; ਰਾਹੀਂ ਤਕਸੀਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ  &lt;math&gt;d \tau&lt;/math&gt; ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ''dt, dx, dy'', ਅਤੇ ''dz'' ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 
::&lt;math&gt;V \equiv \frac{dS}{d \tau} = \frac{(dt, dx, dy, dz)}{dt/\gamma} = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\gamma \left(1, \frac{dx}{dt}, \frac{dy}{dt}, \frac{dz}{dt} \right) = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;(\gamma, \gamma \vec{v} ) &lt;/math&gt;
{{multiple image
 | direction         = horizontal
 | width1            = 150
 | image1            = Momentarily Comoving Reference Frame.gif
 | caption1          = ਚਿੱਤਰ 4-3a. ਕਿਸੇ ਸਟੇਸ਼ਨਰੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਕਣ ਦੀਆਂ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ। 
 | width2            = 150
 | image2            = Lorentz transform of world line.gif 
 | caption2          = ਚਿੱਤਰ 4-3b. ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ (ਕੇਂਦਰ) ਦੇ ਵਕਰਿਤ ਪਥ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ। 
}}

:{{nowrap|1=4-velocity}} ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲੰਬਾਈ ਕਣ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਯੂਨਿਟ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

:ਕੋਈ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੈਸਟ ਤੇ ਰਹੇ। ਫੇਰ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ [[#ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਵਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਖੋਜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਲਭਰ ਲਈ ਕਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ, [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ।

:ਕਿਉਂਕਿ [[ਫੋਟੌਨ]] [[ਨੱਲ]] ਰੇਖਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਵਾਸਤੇ &lt;math&gt;d \tau = 0&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਈ {{nowrap|1=4-velocity}} ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ [[ਫੋਟੌਨ]] ਅਰਾਮ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਕਿਸੇ ਫੋਟੌਨ ਦੇ ਪਥ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 

* '''ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਜਿਵੇਂ [[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚਰਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ,

::&lt;math&gt;P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)&lt;/math&gt;

: ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਲਈ ਬਦਲਦੇ ਇਲਾਜ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ  &lt;math&gt;(E, \vec{p})&lt;/math&gt; ਜਾਂ &lt;math&gt;(E, \vec{p}c) &lt;/math&gt; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਹਿਲਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]] ਅੰਦਰ ਕਣ (ਜਾਂ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਿਸਟਮ) ਦੀ (ਪੁੰਜ ਸਮੇਤ) ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਇਸਦਾ [[ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ]] ਮੋਮੈਂਟਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

* '''ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ  &lt;math&gt;\tau &lt;/math&gt; ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। 
::&lt;math&gt;A \equiv \frac{dV}{d \tau} = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\frac{d}{d \tau} (\gamma, \gamma \vec{v}) = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\gamma \left( \frac{d \gamma}{dt}, \frac{d(\gamma \vec{v})}{dt} \right)&lt;/math&gt;
* '''ਫੋਰਸ 4-ਵੈਕਟਰ:''' ਇਹ ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦਾ &lt;math&gt;\tau &lt;/math&gt; ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
::&lt;math&gt;F \equiv \frac{dP}{d \tau} = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\gamma \left(\frac{dE}{dt}, \frac{d \vec{p}}{dt} \right) = &lt;/math&gt; &lt;math&gt; \gamma \left( \frac{dE}{dt},\vec{f} \right) &lt;/math&gt;
ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਿਆਰੀ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰ}} ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ {{nowrap|1=3-ਮੋਮੈਂਟਮ}}, {{nowrap|1=3-ਫੋਰਸ}} ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|178–181}}&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;/&gt;{{rp|36–59}}

==== 4-ਵੈਕਟਰ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ====
[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਸਭ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਕੋਈ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਭ ਫ੍ਰੈਮਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਡਿਫ੍ਰੈਂਟੀਸ਼ੀਏਟ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਰਹੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ [[#ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ]] ਵਾਲੀ ਪਿਛਲੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਮੰਨ ਲੈਣ ਨਾਲ਼ੋਂ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ।

ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਓਹਨਾਂ ਬਣਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਕੇਲਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਫ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਵਾਲੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਢੁਕਵੇਂ ਰੈਂਕ (ਰੁਤਬੇ) ਵਾਲੇ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਤੋਂ ਬਣੇ ਸੋਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|186}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ}}

=== ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ===
{{See|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ)}}
[[#ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਗਲਤ-ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਸਿਰਫ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਓਦੋਂ ਹੀ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇ।&lt;ref name=&quot;PhysicsFAQ&quot;&gt;{{cite web|last1=Gibbs|first1=Philip|title=Can Special Relativity Handle Acceleration?|url=http://math.ucr.edu/home/baez/physics/Relativity/SR/acceleration.html|website=The Physics and Relativity FAQ|publisher=math.ucr.edu|accessdate=28 May 2017}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਫੇਰ ਵੀ, ਕੁੱਝ ਸਾਵਧਾਨੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 
*(1) [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
*(2) [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ, ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। 
ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਤਿਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;PhysicsFAQ&quot;/&gt;
ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਾਂਗੇ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ}}

==== ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ====
{{main|ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ}}
ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ ([[ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ]]) ਅਜਿਹੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਰਾਹੀਂ ਅਸਹਿਯੋਗਿਕ ਸਹਿਜ-ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 
[[File:Bell's spaceship paradox - two spaceships - initial setup.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-4. ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸਸ਼ਿਪ ਪੈਰਾਡੌਕਸ]]

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;4 ਵਿੱਚ,  ਦੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ [[ਸਪੇਸ]] ਅੰਦਰ ਤੈਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ [[ਰੈਸਟ]] ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਡੋਰੀ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਸੀਮਤ ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਖਿੱਚ ਦੇ ਹੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਜੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਪਲ ਉੱਤੇ, ਦੋਵੇਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੌਪਰ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੀ ਉਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref group=note&gt; ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰੌਪਰ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ ਭੌਤਿਕੀ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਕਿਸੇ ਐਕਸਲ੍ਰੋਮੀਟਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਣਯੋਗ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ)। ਇਸਤਰਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਫਰੀ-ਫਾਲ (ਸੁਤੰਤਰ-ਗਿਰਾਵਟ), ਜਾਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਤਿ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਪੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲਭਰ ਵਾਸਤੇ ਰੈਸਟ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;/ref&gt; ਕੀ ਡੋਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

[[ਬੈੱਲ ਦੀ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ|ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਾਸਤੇ ਮੁੱਖ ਲੇਖ]] ਪੁਨਰ-ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, ਜਦੋਂ ਪਹੇਲੀ ਨਵੀਂ ਨਵੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਗਿਆਤ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਠਿਨਾਈ ਮੰਨ ਚੁੱਕੇ ਸੀ। ਤਰਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਉਲਟ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਤਰਕ, ਜੋ ਥੱਲੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਦੋਸ਼ਪੂਰਨ (ਗਲਤ) ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨਤੀਜਾ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|106,120–122}}

# ਰੈਸਟ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਲਈ, ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕ ਦੂਰੀ L ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਵੇਗ]] ਦੌਰਾਨ ਇੰਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੌਰਾਨ, ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਦੂਰੀ {{nowrap|1=''L{{'}} = &amp;gamma;L''}}  ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਗੜੀ ਹੋਈ ਦੂਰੀ L ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਾਫੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਦ, ''&amp;gamma;'' ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਫੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਡੋਰੀ ਜਰੂਰ ਟੁੱਟ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
# ਮੰਨ ਲਓ ''A'' ਅਤੇ ''B'' ਪਿਛਲਾ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਹਨ। ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ, ਹਰੇਕ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਦੂਜੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਉਹੀ ਕੁੱਝ ਕਰਦਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਖੁਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। A ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ B ਦਾ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਉੰਨਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਉਸਦਾ ਅਪਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ B ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ A ਉਸਦੀ ਹਰੇਕ ਮੂਵ (ਹਿਲਜੁਲ) ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤਰਾਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਦੂਰੀ ਬਣਾਈਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡੋਰੀ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੀ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|106,120–122}}

ਪਹਿਲੇ ਤਰਕ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਦੋਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵਧ ਰਹੀ ਦੂਰੀ ਨਾਪਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸਾਂਝੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸਲਈ ਡੋਰੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਗਲਤ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਨਤੀਜਾ ਸਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰਕ ਵੀ ਜਿਆਦਾਤਰ ਸਹੀ ਹੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਤਰਕ, ਫੇਰ ਵੀ, ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਪੇਖਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਰੱਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Morin&quot;/&gt;{{rp|106,120–122}}ਵ
[[ਤਸਵੀਰ:ਬੈੱਲ ਦਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਯੋਗ2.PNG|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-5. ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ A ਅਤੇ B ਦੀਆਂ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਥਿਰ ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। A’ ਅਤੇ B’ ਉੱਤੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੋਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਾਣੇਦਾਰ ਰੇਖਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਲਈ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਹੈ।]]

ਇੱਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;5) ਇਸ ਪਹੇਲੀ ਪ੍ਰਤਿ ਸਹੀ ਹੱਲ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਤੁਰੰਤ ਸਬੂਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ, ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ &lt;math&gt;\sigma&lt;/math&gt;  ਵਾਸਤੇ, ਸਥਿਰ ਮੁੱਲ &lt;math&gt;k&lt;/math&gt; ਪ੍ਰਵੇਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਪ੍ਰਵੇਗ ਅਤੇ ਬੀਤਿਆ ਸਮਾਂ ਖੁਦ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ)। ਉਹ ਇਸ [[ਫੇਜ਼]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅੰਦਰ, ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਹਿੱਸੇ &lt;math&gt;A'B''&lt;/math&gt; ਦੀ ਲੰਬਾਈ, ਹਿੱਸੇ &lt;math&gt;AB&lt;/math&gt; ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਧ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ।

ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;5 ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਵੇਗ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਪ ਕਿਸੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ &lt;math&gt;S'.&lt;/math&gt; ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਣਗੇ ਜੇਕਰ &lt;math&gt;x_{A}&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;x_{B}=x_{A}+L&lt;/math&gt; ਸ਼ਿਪਾਂ ਦੀਆਂ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ਅੰਦਰ ਪੁਜੀਸ਼ਨਾਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਫ੍ਰੇਮ &lt;math&gt;S'&lt;/math&gt; ਵਿੱਚ ਪੁਜਿਸ਼ਨਾਂ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ:&lt;ref name=&quot;Franklin&quot;&gt;{{cite journal |author=Franklin, Jerrold |title=Lorentz contraction, Bell's spaceships, and rigid body motion in special relativity |journal=European Journal of Physics |volume=31 |year=2010 |pages=291–298 |doi=10.1088/0143-0807/31/2/006 |bibcode = 2010EJPh...31..291F |issue=2 |arxiv = 0906.1919}}&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\begin{align}
x'_{A}&amp; = \gamma\left(x_{A}-vt\right)\\
x'_{B}&amp; = \gamma\left(x_{A}+L-vt\right)\\
L'&amp; = x'_{B}-x'_{A} =\gamma L
\end{align}&lt;/math&gt;
ਪਹੇਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸੀ।, ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੈੱਲ ਨੇ ਅਪਣੀ ਉਦਾਹਰਨ ਇਸਤਰਾਂ ਰਚੀ। ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਆਮ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਰੈਸਟ ਲੰਬਾਈ ਫਿਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੰਬਾਈ ਫ੍ਰੇਮ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ਅੰਦਰੋਂ ਨਾਪਣ ਤੇ ਘਟੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;5 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੈੱਲ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਲੰਬਾਈਆਂ &lt;math&gt;AB&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;A'B'&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੇ ਠੀਕ ਕਰਨਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੈਸਟ ਫ੍ਰੇਮ ਲੰਬਾਈ &lt;math&gt;A'B''&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ &lt;math&gt;S'&lt;/math&gt; ਅੰਦਰ ਵਧਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਔਬਜ਼ਰਵਰ}}

==== ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ====
{{main|ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ#ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੌਰਿਜ਼ਨ |ਰਿੰਡਲ੍ਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ}}
ਕੁੱਝ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਸਮੱਸਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਮ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਬਤ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ [[ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ]]। [[#ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਈਪ੍ਰਬੋਲੇ|'''ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;2&amp;#8209;7''']] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਨੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਗੁਲਾਬੀ ਰੰਬ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਰਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਵਕਤਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਤਰੀ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ, ਸਾਡੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਨਾਪੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਸਥਿਰ ਤੌਰ ਤੇ ਘਟਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
[[File:Accelerated relativistic observer with horizon.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 4-6. ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਔਬਜ਼ਰਵਰ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਾਹੀ ਇਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਇੱਲੁਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (ਸਮਝ) [[:File:ConstantAcceleration02.jpg|'''ਇੱਥੇ''']] ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।]]

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;6 ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ (ਸਮੇਂ ਦੇ) ਪਲ ਉੱਤੇ, ਉਸਦਾ ਸਪੇਸ-ਧੁਰਾ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਸਦਾ ਟਾਈਮ-ਧੁਰਾ ਉਸਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਦੇ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਰੇਖਾ ਹੁਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; ਇੱਕ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੀ &lt;math&gt;ct&lt;/math&gt; ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ਦਾ ਮੁੱਲ ਅਨੰਤ ([[ਇਨਫਿਨਟੀ]]) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸਥਿਰ ਪ੍ਰੌਪਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਕਿਸੇ ਰਸਤੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: 
#ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ &lt;math&gt;\beta = ct/x&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
#ਕਿਉਂਕਿ &lt;math&gt;c^2 t^2 - x^2 = s^2&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਅਸੀਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦੇ ਹਾਂ ਕਿ &lt;math&gt;\beta (ct) = ct/ \sqrt{c^2 t^2 - s^2}&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
#&lt;math&gt;\gamma = 1/\sqrt{1 - \beta ^2} = &lt;/math&gt; &lt;math&gt;\sqrt{c^2 t^2 - s^2}/s&lt;/math&gt;
#ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫੋਰਸ ਨਿਯਮ ਤੋਂ, &lt;math&gt;F = dp/dt = &lt;/math&gt;&lt;math&gt;dpc/d(ct) = d(\beta \gamma m c^2)/d(ct)&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
#&lt;math&gt;\beta(ct)&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਕਦਮ 2 ਤੋਂ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਦਮ 3 ਤੋਂ &lt;math&gt;\gamma&lt;/math&gt; ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹੋਏ &lt;math&gt;F = mc^2 / s &lt;/math&gt; ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਥਿਰ ਸਮੀਕਰਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|110–113}}

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;4&amp;#8209;6 ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀਨਾਰੀਓ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਰੈਂਸ (A) ਅਤੇ ਸਟੈੱਲਾ (B) ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਬਿੱਦੂ ਤੋਂ 100 ਪ੍ਰਕਾਸ਼&amp;nbsp;ਘੰਟਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।  ਸਟੈੱਲਾ 0 ਵਕਤ ਉੱਤੇ ਅਪਣੇ ਸਪੇਸ-ਕ੍ਰਾਫਟ ਨੂੰ 0.01&amp;nbsp;c ਪ੍ਰਤਿ ਘੰਟੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੇ ਸਟਾਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵੀਹ ਘੰਟਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਨੂੰ ਘਰ (ਠੋਸ ਹਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਜਾਂ (ਬੈਠੀ&lt;!--ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਟੇਰੈਂਸ ਮੇਲ ਹੈ ਜਾਂ ਫੀਮੇਲ --&gt;) ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ ਭੇਜ ਕੇ ਅਪਡੇਟ ਕਰਦਾ (ਜਾਂ ਕਰਦੀ)&lt;!--ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਟੇਰੈਂਸ ਮੇਲ ਹੈ ਜਾਂ ਫੀਮੇਲ --&gt; ਹੈ। ਸਟੈੱਲਾ ਇਹਨਾਂ ਨਿਯਮਤ (ਰੈਗੁਲਰ) ਪ੍ਰਸਾਰਾਂ (ਟ੍ਰਾਂਸਮਿਸ਼ਨਾਂ) ਨੂੰ ਰੀਸੀਵ (ਪ੍ਰਾਪਤ) ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਧ ਰਿਹਾ (ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਰਾਹੀਂ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ) [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] (ਦੂਰੀ) ਉਸਨੂੰ ਟੇਰੈਂਸ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰੀਸੀਵ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਕਲੌਕ ਤੋਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਪਣੇ (ਹਰੀਆਂ ਦਾਣੇਦਾਰ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲੇ) ਕਲੌਕ ਉੱਤੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਦ ਟੇਰੈਂਸ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੂਚਨਾ ਰੀਸੀਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|110–113}}

ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਕਲੌਕ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਮੇਂ ਵਾਲੇ 100 ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਦ, ਸਟੈੱਲਾ ਕਿਸੇ ਹਨੇਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਟੇਰੈਂਸ ਦੇ ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਟੇਰੈਂਸ ਸਟੈੱਲਾ ਤੋਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵੱਲ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਕਾਫੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਸਦੇ ਈਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਸਟੈੱਲਾ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ ਕਿ ਇਸ ਹੌਰਿਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੀ ਹੋ (ਚੱਲਦਾ) ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bais&quot;/&gt;{{rp|110–113}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ==
{{main|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ|ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}}
{{anchor|ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ}}

=== ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ ===
[[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ'''''&lt;br/&gt;
&lt;small&gt;'''ਨੋਟ:''' ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ-ਸੰਪ੍ਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਮਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਰਾਂਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਤੱਕ ਵਾਪਿਸ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਫੈਲਾ ਲੈਣ।&lt;/small&gt;]]

ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਗਤੀ, ਕਿਸੇ ਰਿਜਿਡ (ਠੋਸ) ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੈਕਡ੍ਰੌਪ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫੋਰਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਚੋਲਗਿਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਜ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref group=note&gt; ਨਿਊਟਨ ਖੁਦ ਇਹਨਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀਆਂ ਜਨਮਜਾਤ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਜਾਣੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਵਹਾਰਿਕ ਮਸਲੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹੀ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਸੀ। 1692 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਪਣੇ ਦੋਸਤ ਰਿਚਰਡ ਬੈਂਟਲੇ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਇਹ ਗੱਲ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ, ਪਦਾਰਥ ਲਈ ਜਨਮਜਾਤ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਵਸਤੂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਤੋਂ [[ਵੈਕੱਮ]] ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਸਕੇ, ਤੇ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਧਿਅਮ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ (ਐਕਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਫੋਰਸ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੇਅਰਥ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਕੋਲ ਫਿਲਾਸਫੀਕਲ ਮਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਚ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਸੁਵਿਧਾ ਹੋਵੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;/ref&gt; ਇਸਦੇ ਤੁੱਲ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਯੁਕਿਲਡਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਹੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਫੋਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਿਰਫ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੀ ਅਪਣੀ ਬਣਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;{{rp|175–190}}

[[File:Principle of the tidal force.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-1. ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ &lt;ref group=&quot;ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ&quot;&gt; ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਿਭਿੰਨ ਰਿਪੋਰਟਰ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਤਿ ਅਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। (i) ਕੋਈ ਪਹਿਲਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਕਣਾਂ {{nowrap|1=''2'' ਅਤੇ ''3''}} ਦੇ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਉੱਤੇ, ਪਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੰਜ&amp;nbsp;''1'' ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੀਨਾਰੀਓ&amp;nbsp;''A'' ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਧੱਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਫੋਰਸ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸੀਨਾਰੀਓ&amp;nbsp;''B'' ਅੰਦਰ ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਖਿੱਚਣ ਦਾ ਫੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ii) ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁੰਜ&amp;nbsp;''1'' ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਸਿੱਧਰੇਪਣ ਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਿੱਚ, ਕਣਾਂ {{nowrap|1=''2'' ਅਤੇ ''3''}} ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੱਸ਼ਟ ਫੋਰਸ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਪੁੰਜ&amp;nbsp;''1''ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਖਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। (iii) ਇੱਕ ਤੀਜਾ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਜੋ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਰਅਸਲ, ਤਿੰਨਾ ਵਸਤੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾਕੇ ਕੋਈ ਵੀ ਫੋਰਸ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਗੋਂ, ਸਭ ਤਿੰਨੇ ਵਸਤੂਆਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ [[ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/ref&gt;]]

ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਿਯਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਧਰਤੀ ਦੁਆਲ਼ੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦਾ ਪਥ (ਰਸਤਾ) ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੂਰਸਥਿਤ ਅਸਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।  ਸਗੋਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਿਕ ਸ਼ਰਤਾਂ (ਕੰਡੀਸ਼ਨਾਂ) ਪ੍ਰਤਿ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਹਰੇਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਫਲੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਪੈਮਾਨੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇ, ਇਸਲਈ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਪਣੀ ਲੋਕਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਜੀਓਡੈਸਿਕ|ਜੀਓਡੈਸਿਕ]] ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਸਬੂਤ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਕਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਖੋਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।&lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;{{rp|175–190}}

ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ ਪ੍ਰਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;1 ਵਿੱਚ, ਦੋ ਵੱਖਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਣ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁੱਝ ਇਸਤਰਾਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਸਥਾਨਿਕ ਗੈਰ-ਇੱਕਸਾਰਤਾਵਾਂ (ਇਨਹੋਮੋਜੀਨੀਅਟੀਆਂ) ਕਾਰਣ ਬਣੇ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦ੍ਰਿਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਹਰੇਕ ਕਣ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਤਿ ਇਹ ਕਣ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਾਸਤੇ ਫੋਰਸਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਦੀ ਵਜਾਏ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ [[ਕਰਵੇਚਰ]]। ਇਹ ਟਾਈਡਲ ਪ੍ਰਵੇਗਸਖਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਈ ਸਥਾਨਿਕ ਕਰਵੇਚਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਕੁੱਲ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਲੰਬੀ ਰੇਂਜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦੇ ਵਜੋਂ ਦਿਸਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Taylor&quot;/&gt;{{rp|175–190}}

[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕਥਨ ਛੁਪੇ ਹਨ।

*ਪਹਿਲਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਲਪ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਹੈ: ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਰਜ਼ਨ ਤੋਂ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ([[ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ]]) [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ ਅੰਦਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਵਾਸਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਖੁਦ ਦੇ (ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ) ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਲਈ, &quot;ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਜਿਹੀ ਫਿਤਰਤ ਦੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਤੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਅੰਦਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਦੇ ਸਿਸਟਮਾਂ (ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ) ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ।&quot;&lt;ref name=&quot;PrincipleOfRelativity&quot;&gt;{{cite book |last1=Lorentz |first1=H. A. |last2=Einstein|first2=A. |last3=Minkowski |first3=H. |last4=Weyl |first4=H. |title=The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs on the Special and General Theory of Relativity |url=https://archive.org/details/principleofrelat00lore |date=1952 |publisher=Dover Publications|isbn=0486600815}}&lt;/ref&gt;{{rp|113}} ਇਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ, ਅਜਿਹੇ ਫੋਰਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਕਰਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਰਾਹੀਂ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Mook&quot;&gt;{{cite book |last1=Mook |first1=Delo E. |last2=Vargish |first2=Thoma s|title=Inside Relativity |url=https://archive.org/details/insiderelativity0000mook |date=1987 |publisher=Princeton University Press|location=Princeton, New Jersey |isbn=0691084726 }}&lt;/ref&gt;{{rp|137–149}}
[[File:Elevator gravity.svg|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-2. [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]]]]

*[[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਾਫੀ ਛੋਟੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਸਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਸਰ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
:ਚਿੱਤਰ. 5-2 ਵਿੱਚ, ਇਨਸਾਨ A ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਇੱਕਸਾਰ ''g'' ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਗ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ B ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਕਿਸੇ ਡੱਬੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਮੁਹੱਈਆ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਕਾਫੀ ਛੋਟਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਟਾਈਡਲ ਅਸਰ ਨਾਪੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ (ਵਰਤਮਾਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨਾਪ ਉਪਕਰਣਤਾਮਿਕਤਾ ਦੀ ਸਵੇੰਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, A ਅਤੇ B ਪੂਰਵ-ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਲਿੱਲੀਪਟੀਅਨ]] (ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ) ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ), ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜੋ A ਅਤੇ B ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿਹੜੀ ਸੈਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Mook&quot;/&gt;{{rp|141–149}}

: ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬਦਲਵੀਂ ਸਮੀਕਰਨ ਇਹ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ, {{nowrap|1=''F = GMm''&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;''&amp;thinsp;/r''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = }} ''m''&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt;''g''  ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ  ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ, {{nowrap|1=''F = m''&lt;sub&gt;&amp;thinsp;i&lt;/sub&gt;''a''}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ''a&amp;nbsp;ਪੂਰਵ'' ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਿਉਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ''m''&lt;sub&gt;g&lt;/sub&gt; ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ ''m''&lt;sub&gt;&amp;thinsp;i&lt;/sub&gt; ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੰਜ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Mook&quot;/&gt;{{rp|141–149}}

[[ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੇ ਉੱਪਰ ਵਿਵਰਿਤ ਮੁਢੈ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਣ ਵਿਵਰਣ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]] [[ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਅਤੇ [[ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ]] ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਅਧਿਐਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗਣਿਤਿਕ ਔਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ, [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਬਾਬਤ ਲਿਖਣਾ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਗੈਰ-ਸੂਖਮ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਾਬਤ ਸਾਪੇਖਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ (ਅਜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ) ਗੈਰ-ਗਣਿਤਿਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਜਗਹ,  ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ '''[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]]''' ਅਤੇ '''[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]]''' ਪੜਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
ਇਸਦੀ ਜਗਹ, ਇਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਮੁਢਲੇ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਫਰੋਲਣਾ ਰਹੇਗਾ ਜੋ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਸਵਾਦ ਦੇਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਏਗਾ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ}}

=== ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ===
[[#ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]
[[File:Einstein's argument suggesting gravitational redshift.svg|thumb|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਸੁਝਾ ਰਿਹਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਤਰਕ |thumb|ਚਿੱਤਰ 5-3. ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਸੁਝਾ ਰਿਹਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦਾ ਤਰਕ]]

[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਸ, ਕਿਸੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਅਦਾ ਕਰਦੇ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਾਰਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਭਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਲੌਕ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਇਹ ਸੱਚਮੁਚ ਸੰਭਵ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਇੱਕਸਾਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਵਾਬ ਨਾਂਹ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਕਿਸੇ ਗਲੋਬਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅੰਦਰ, ਲੋਕਲ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕਠੀ ਵਿਵਸਥਿਤ ਸਟਿਚਿੰਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;/&gt;{{rp|118–126}}

1916 ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਦੇਰ ਬਾਦ ਹੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਖੁਦ ਵੀ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ [[ਸੋਚ ਪ੍ਰਯੋਗ]] ਸੁਝਾਇਆ: (i) ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਉੱਚਾਈ ''h'' (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;3) ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਖੰਭਾ (ਟਾਵਰ) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। (ii) ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੋਂ ਰੈਸਟ ਪੁੰਜ ''m'' ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕਣ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੋ। ਇਹ ਪ੍ਰਵੇਗ ''g'' ਸਮੇਤ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=''v'' = (2''gh'')&lt;sup&gt;1/2&lt;/sup&gt;}} ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ''E'', ਜਿਵੇਂ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪੀ ਜਾਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, {{nowrap|1=''m'' = ½''mv''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;/''c''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; =}} {{nowrap|''m + mgh/c''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; }} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (iii) ਇੱਕ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਕਨਵਰਟਰ (ਪਰਿਵਰਤਕ) ਕਣ ਦੀ ਕੁੱਲ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਉੱਚ-ਊਰਜਾ ਵਾਲੇ [[ਫੋਟੋਨ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਹ ਉੱਪਰਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। (iv) ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਇੱਕ ਊਰਜਾ-ਪੁੰਜ ਪਰਿਵਰਤਕ ਫੋਟੋਨ ਦੀ ''E{{'}}'' ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਇੱਕ ਰੈਸਟ ਪੁੰਜ ''m{{'}}'' ਵਾਲੇ ਕਣ ਵਿੱਚ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz1985&quot;/&gt;{{rp|118–126}}

ਜਰੂਰ ਹੀ {{nowrap|1=''m'' = ''m{{'}}''}} ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕੋਈ [[ਪਰਪਚੁਅਲ ਮੋਸ਼ਨ]] ਯੰਤਰ ਰਚਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕਣਾ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਇਸਲਈ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ {{nowrap|1=''E{{'}}'' = ''m''}} ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ
: &lt;math&gt;\frac{E'}{E} = \frac{h \nu \, '}{ h \nu} =&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\frac{m}{m + mgh/c^2} =&lt;/math&gt; &lt;math&gt;1 - \frac{gh}{c^2}&lt;/math&gt;

ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਚੜ ਰਿਹਾ ਕੋਈ [[ਫੋਟੋਨ]] ਊਰਜਾ ਖੋ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੈਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਤਮਿਕ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਸਦਕਾ, ਇਸ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯਤਨ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਅਨਿਰਣਾਤਮਿਕ ਸਨ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਨਿਰੀਖਣ [[ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ|ਪਾਉਂਡ ਅਤੇ ਰੇਬਕਾ (1959)]] ਅਤੇ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਡ ਅਤੇ ਸਨਿਡਰ (1964) ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mester |first1=John |title=Experimental Tests of General Relativity |url=https://luth2.obspm.fr/IHP06/lectures/mester-vinet/IHP-2GravRedshift.pdf |publisher=Laboratoire Univers et Théories |accessdate=9 June 2017 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6r6GxyRdY?url=https://luth2.obspm.fr/IHP06/lectures/mester-vinet/IHP-2GravRedshift.pdf |archivedate=9 ਜੂਨ 2017 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੰਧਤ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ [[ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ]] ਕਿਸੇ ਕਲੌਕ ਦੀ ਕਸਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡ-ਸ਼ਿਫਟ ਖੁਦ ਹੀ ਵਕਤ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜੇ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ: ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ ਅਸੀਂ ਦੋ ਇੱਕ ਜਿਹੇ ਅਜਿਹੇ ਕਲੌਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਐਟੌਮਿਕ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ੀਸ਼ਨ ਸਦਕਾ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਲੌਕ ਨੂੰ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿਣ ਦਿਓ। ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਖਰ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਗਕਰਤਾ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕ ਤੋਂ ਸਿਗਨਲ, ਟਾਵਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਕਲੌਕ ਵਾਲੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਟਾਵਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਤਰੰਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰੈੱਸਟਾਂ (ਉਛਾਲ਼ਾਂ) ਵਾਸਤੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਔਸੀਲੇਸ਼ਨਾਂ ਟਾਵਰ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਉੱਨੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨੀਆਂ ਤਲ ਉੱਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਯੋਗ-ਕਰਤਾ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਵਾਲਾ ਕਲੌਕ ਧੀਮਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਲੇ ਕਲੌਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਲਈ ਟਾਵਰ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਿਆ ਕੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|16–18}} ਕਿਸੇ 1&amp;nbsp;km ਟਾਵਰ ਲਈ, ਬੇਮੇਲਤਾ ਤਕਰੀਬਨ 9.4&amp;nbsp;ਨੈਨੋ-ਸਕਿੰਟ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਉਪਕਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਾਪਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਕਲੌਕ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇੱਕੋ ਦਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦੇ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਨੇ ਠੋਸ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਸਮਾਂ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਾਉਂਡ-ਰੇਬਕਾ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨੋਟ ਕਰੋ ਕਿ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਤਰਕ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਉੱਤੇ ਉੱਕਾ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਥਿਊਰੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕਰੇਗੀ ਜੇਕਰ ਇਹ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|16}} ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, [[ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਹੱਦ]] (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਣ ਧੀਮਾ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ), ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਨਿਊਟਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Carroll&quot;&gt;{{cite journal|last1=Carroll|first1=Sean M.|title=Lecture Notes on General Relativity|date=2 December 1997|url=https://arxiv.org/abs/gr-qc/9712019|accessdate=15 April 2017|publisher=University of California, Santa Barbara}}&lt;/ref&gt;{{rp|101–106}}

ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ [[ਥਿਊਰੀ]] ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਥਿਰਾਂਕ ''G'', ਇੱਕ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਤਾਰੇ ਦੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ''M'', ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਤੋਂ ''r'' ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਗੈਰ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੁੰਜ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਸਮਾਂ ਗੁਣਾਂਕ (ਟਾਈਮ ਕੋਐਫੀਸ਼ੈਂਟ) ਹੀ [[ਵੇਰੀਏਬਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ:&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|229–232}}
: &lt;math&gt;\Delta s^2 = \left( 1 - \frac{2GM}{c^2 r} \right) (c \Delta t)^2&lt;/math&gt;&lt;math&gt;&lt;/math&gt;&lt;math&gt;- \, (\Delta x)^2 - (\Delta y)^2 - (\Delta z)^2 &lt;/math&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ}}

=== ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ===
[[#ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

&lt;math&gt;(c \Delta t)^2&lt;/math&gt; ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ &lt;math&gt;(1 - 2GM/(c^2 r) )&lt;/math&gt; ਗੁਣਾਂਕ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਾਰੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰਾਂ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਹੀ ਫੈਕਟਰ (ਹਿੱਸਾ), &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੀਨੋਮੀਨੇਟਰ ਅੰਦਰ &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; ਕਾਰਣਮ ਸੋਧ ਫੈਕਟਰ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਉਂ ਹੀ ਕੋਈ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਨਜ਼ਦੀਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਕਤ ਵਕਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਜੇਕਰ ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਰ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਉੱਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਕਰਵੇਚਰ ਸੋਧ ਫੈਕਟਰਾਂ ਕਾਰਣ, ਨਹੀਂ ਦਿਸਣੇ ਚਾਹੀਦੇ?

ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਰ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੋਲਰ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵਾਸਤੇ, &lt;math&gt;(c \Delta t)^2&lt;/math&gt; ਰਕਮ, ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਦਿਸਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|234–238}}

ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇਪਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪਹਿਲਾ ਇਸ਼ਾਰਾ, ਕਿ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਨਾ ਕੁੱਝ ਗਲਤ ਹੈ, ਡੇਢ ਕੁ ਸਦੀ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1859 ਵਿੱਚ, [[ਉਰਬੀਅਨ ਲੇ ਵੈਰੀਅਰ]] ਨੇ, 1697 ਤੋਂ 1848 ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀ ਡਿਸਕ ਉੱਤੇ [[ਮਰਕਰੀ (ਗ੍ਰਹਿ)|ਮਰਕਰੀ]] ਦੀਆਂ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਾਂ ਦੇ ਉਪਲਬਧ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਗਿਆਤ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਨੂੰ ਓਦੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਅਸਟ੍ਰੋਇਆਡ ਬੈਲਟ ਸੰਭਵ ਤੌਰ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।  ਮਰਕਰੀ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਦੀ ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਟੈਸਟ#ਮਰਕਰੀ ਦੀ ਪੈਰੀਹੀਲੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ|ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦਰ]] ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਧੱਕੇ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਈ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Le Verrier|first1=Urbain|title=Lettre de M. Le Verrier à M. Faye sur la théorie de Mercure et sur le mouvement du périhélie de cette planète|journal=Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences (Paris) |date=1859 |volume=49 |pages=379–383 |url=https://archive.org/stream/comptesrendusheb49acad#page/378/mode/2up}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ (ਸਿਰਫ 43 [[ਆਰਕ ਸਕਿੰਟ]] ਪ੍ਰਤਿ [[ਟ੍ਰੌਪੀਕਲ ਸਾਲ|ਊਸ਼ਣਕਟੀਬੰਧੀ ਸਦੀ]]) ਦੇ ਛੋਟੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਪਣ ਅਤੇ ਡਿਟੈਕਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਤਾ, 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ [[ਅਸਟ੍ਰੋਮੀਟਰੀ]] ਦੀ ਜਟਿਲ ਬਣਾਵਟ ਪ੍ਰਤਿ ਸਬੂਤ ਹੈ।
[[File:General relativity time and space distortion frame 1.png|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-4. ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। [[:File:General relativity time and space distortion extract.gif|'''ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''']] ]]

ਯੂਰੇਨਸ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥ ਅੰਦਰ ਡਾਂਵਾਂਡੋਲਤਾਵਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਸਦਕਾ &quot;ਅਪਣੇ ਪੈਨ ਦੀ ਨਿੱਬ ਉੱਤੇ&quot; ਨੈਪਚਿਊਨ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖੋਜ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਗੋਲ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਲੇ ਵੈਰੀਅਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਨੇ ਵੁਲਕਨ-ਮੇਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਦਹਾਕੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਅਤੇ ਅਮੇਚੁਅਰ ਖਗੋਲਸ਼ਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸੇਤਰਾਂ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਨਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਬਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਵੁਲਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਝੂਠੀਆਂ ਸਮਝਾਂ (ਰਮਜ਼ਾਂ) ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਖਗੋਲੀ ਪਿੰਡ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Worrall |first1=Simon |title=The Hunt for Vulcan, the Planet That Wasn’t There |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/11/151104-newton-einstein-gravity-vulcan-planets-mercury-astronomy-theory-of-relativity-ngbooktalk/ |website=National Geographic|publisher=National Geographic|accessdate=12 June 2017  &lt;!-- |archiveurl=https://www.webcitation.org/6r9dK9rAK |archivedate=11 June 2017 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

1916 ਵਿੱਚ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਮਰਕਰੀ ਦੀ ਇਹ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਵਿੱਚ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਸਦਕਾ ਸਮਝਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਥਾਈ ਰਕਮ ਅੰਦਰਲਾ ਕਰਵੇਚਰ, ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਦਰਸਾਓ ਹੋਣ ਨਾਤੇ, ਇਸ ਨਿਯਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਸਦੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਤਾਬ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ ਕਿ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਨਦਾਰਤਾ ਉਸਦਾ ਇਹ ਹਿਸਾਬ-ਕਤਾਬ ਸੀ ਕਿ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ [[ਕਰਵੇਚਰ]] ਰਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਵਸਤੂ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਝੁਕ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਡਾਇਗ੍ਰਾਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਢਲਾਣ (ਸਲੋਪ) &amp;nbsp;±1 ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਇਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਅਰਸੇ ਦੇ ਕਮਜੋਰ ਫੀਲਡ ਦਰਸਾਓ ਵਾਸਤੇ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੇ ਇਸਦੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਨਬਿੰਨ ਬਰਾਬਰ ਪਰ ਉਲਟ ਚਿੰਨ ਕਰਵੇਚਰ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|234–238}}
: &lt;math&gt;\Delta s^2 = \left( 1 - \frac{2GM}{c^2 r} \right) (c \Delta t)^2&lt;/math&gt;&lt;math&gt;- \, \left( 1 + \frac{2GM}{c^2 r} \right) \left[  (\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2  \right] &lt;/math&gt;
ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, &lt;math&gt;(c \Delta t)^2&lt;/math&gt; ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ &lt;math&gt;(1 - 2GM/(c^2 r) )&lt;/math&gt; ਗੁਣਾਂਕ, ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੁਆਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਝੁਕਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, &lt;math&gt;\left[  (\Delta x)^2 + (\Delta y)^2 + (\Delta z)^2  \right] &lt;/math&gt; ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾ &lt;math&gt;(1 + 2GM/(c^2 r) )&lt;/math&gt; ਗੁਣਾਂਕ, ਕੁੱਲ ਝੁਕਾਓ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਹਰੇਪਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Schutz&quot;/&gt;{{rp|234–238}}

1919 ਦੇ ਐਡਿੰਗਟਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸਭ ਜਗਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Levine|first1=Alaina G.|title=May 29, 1919: Eddington Observes Solar Eclipse to Test General Relativity|url=https://www.aps.org/publications/apsnews/201605/physicshistory.cfm|website=APS News: This Month in Physics History|publisher=American Physical Society|accessdate=12 June 2017  &lt;!--|archiveurl=https://www.webcitation.org/6r9jDRTvM|archivedate=12 June 2017 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]
{{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ}}

=== ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ ===
[[#ਸਪੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸਾਰਾਂਸ਼|'''''ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ''''']]

[[File:StressEnergyTensor contravariant.svg|thumb|250px|ਚਿੱਤਰ 5-5. ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਦੇ ਕੌਂਟਰਾਵੇਰੀਅੰਟ ਕੰਪੋਨੈਂਟ]]
[[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਯਮ|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]] ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੋਮਾ [[ਪੁੰਜ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਮੇ ਪਛਾਣਦੀ ਹੈ। [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] 
: &lt;math&gt;R_{\mu \nu} - \tfrac{1}{2}R \, g_{\mu \nu} + \Lambda g_{\mu \nu} = \frac{8 \pi G }{c^4} T_{\mu \nu}&lt;/math&gt; ਅੰਦਰ, 
ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ [[ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ]], &lt;math&gt;T_{\mu \nu},&lt;/math&gt; ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;5 ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਅੰਦਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੋਮਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
* &lt;math&gt;T^{00}&lt;/math&gt; (ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ): ਕੁੱਲ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ (ਮਾਸ-ਐਨਰਜੀ ਡੈਂਸਟੀ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਤਾਪ ਗਤੀਆਂ ਤੋਂ ਗਤਿਜ ਊਰਜਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਕਣਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਫੋਰਸਾਂ ਤੋਂ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਤਿ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 
* &lt;math&gt;T^{0i}&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;T^{i0}&lt;/math&gt; (ਸੰਤਰੀ ਰੰਗ ਵਿੱਚ): ਇਹ ਮੋਮੈਂਟਮ ਡੈਂਸਟੀ ਰਕਮਾਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਫੇਰ ਵੀ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਤਾਪ ਸੰਚਾਰ ਸਦਕਾ ਸੰਚਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਊਰਜਾ ਮੋਮੈਂਟਮ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
* &lt;math&gt;T^{ij}&lt;/math&gt;, ਮੋਮੈਂਟਮ ਪ੍ਰਤਿ ਯੂਨਿਟ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ {{nowrap|1=''i''-ਕੰਪੋਨੈਂਟ}} ਦੇ {{nowrap|1=''j''-ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ (ਫਲੋ) ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ (ਰੇਟ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਤੀ ਨਾ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਤਾਪ ਗਤੀਆਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ {{nowrap|1=''i'' = ''j''}} ਰਕਮਾਂ (ਹਰੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ) ਆਈਸੋਟ੍ਰੋਪਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ {{nowrap|1=''i'' ≠ ''j''}} ਰਕਮਾਂ (ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ), ਸ਼ੀਅਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hobson |first1=M. P. |last2=Efstathiou |first2=G. |last3=Lasenby |first3=A. N. |title=General Relativity |url=https://archive.org/details/generalrelativit0000hobs |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780521829519 |pages=[https://archive.org/details/generalrelativit0000hobs/page/176 176]–179}}&lt;/ref&gt;

ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ, ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਹੈ ਕਿ, ''ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੁਦ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਰਚਦੀ ਹੈ।''&lt;ref group=note&gt;ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਲ (ਕਪਲ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਦੋ ਬਿੰਦੂ ਪੁੰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਦੋ ਪੁੰਜਾਂ ਦੇ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਜੇਕਰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਪਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਦੋ ਕਣ ਜੋ ਅਪਣੀ ਪਰਸਪਰ ਖਿੱਚ ਸਦਕਾ ਬੰਨੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਪਣੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਨੈਗਟਿਵ ਬਾਈਂਡਿੰਗ ਊੇਰਜਾ ਕਾਰਨ) ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਸਕਣਗੇ। ਦੇਖੋ ਕੈਰੋਲ,(''op.&amp;nbsp;cit.'', pp. 112–113)&lt;/ref&gt; ਊਰਜਾ ਪੁੰਜ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਵੀ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਇੱਕ ਊਰਜਾ {{nowrap|1=''E = mgh''}} ਸਬੰਦਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ ਐਨਰਜੀ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੀ ਊਰਜਾ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਲਗਦੀ ਗੁਣਨਫਲ ਇਹ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁੱਝ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਕਠਿਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ ਕਮਜੋਰ ਫੀਲਡ ਮਾਮਲੇ ਹੀ ਸੌਖੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=Schutz/&gt;{{rp|240}} [[ਸੰਖਿਅਕ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਖ ਹੈ ਜੋ ਤਾਕਤਵਰ ਫੀਲਡ ਖੇਤਰਾਂ ਅੰਦਰ ਹੋਰ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ]], [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਤਰੰਗਾਂ]], [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰੇ|ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਿਆਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਅਕਸਰ ਸੁਪਰਕੰਪਿਊਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਹੱਲ ਵਾਸਤੇ ਸੰਖਿਅਕ ਤਰੀਕੇ ਵਰਤਦੀ ਹੈ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ====
{{multiple image
&lt;!-- Layout --&gt;
 | total_width       = 330
&lt;!-- Header --&gt;
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = Gravitation_space_source.svg
 | width1            = 869
 | height1           = 580
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Gravitomagnetic field due to angular momentum.svg
 | width2            = 261
 | height2           = 200
&lt;!-- Footer --&gt;
 | footer_background = 
 | footer_align      = &lt;!-- left (default), center, right --&gt;
 | footer            = ਚਿੱਤਰ 5-6. (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਲਪੇਟਦੀ ਹੈ। (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) [[ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ]] '''J''' ਸਮੇਤ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡਾਂ [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ|ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ]] '''H''' ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।}}
[[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ, [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਚਰਚਾ [[#ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਉੱਤੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਆਏ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਮਕ ਸੱਤਾ (ਇਕਾਈ) ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਹਿਲੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਯੂਨੀਫਾਈਡ (ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ), [[ਚਾਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਨਾਮਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੀ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੋਣੀ, ਇਸ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਪੁੰਜ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਸਦਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਫਦੇ ਤੁੱਲ ਫੀਲਡਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Thorne, Kip S. |editor1-last=Fairbank |editor1-first=J. D. |editor2-last=Deaver, Jr. |editor2-first=B. S. |editor3-last=Everitt |editor3-first=W. F. |editor4-last=Michelson |editor4-first=P. F. |title=Near zero: New Frontiers of Physics |date=1988 |publisher=W. H. Freeman and Company |pages=573–586 |url=https://pdfs.semanticscholar.org/f9b7/4f316437af586bc20835fe2f6fc47eeca3c2.pdf |archiveurl=https://www.webcitation.org/6rbWgTLxe?url=https://pdfs.semanticscholar.org/f9b7/4f316437af586bc20835fe2f6fc47eeca3c2.pdf |archivedate=30 ਜੂਨ 2017 |access-date=20 ਸਤੰਬਰ 2017 |dead-url=no }}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਗਿਆਤ ਹੈ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਬਲ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਕਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਕੇ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਅਰਥ-ਭਰਪੂਰ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਫੇਨਾਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਵੌਲਿਊਮ 2 {{nowrap|1=chapter 13–6}} ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ''ਲੈਕਚਰਜ਼ ਔਨ ਫਿਜ਼ਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਔਨਲਾਈਨ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Feynman|first1=R. P.|last2=Leighton|first2=R. B.|last3=Sands|first3=M.|title=The Feynman Lectures on Physics, vol. 2|date=1964|publisher=Basic Books|isbn=9780465024162|pages=13-6 to 13-11 |edition=New Millenium Edition |url=http://www.feynmanlectures.caltech.edu/II_13.html |accessdate=1 July 2017}}&lt;/ref&gt;)  ਤੁੱਲ ਤਰਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੈਟਿਜ਼ਮ ਦੇ ਮੁੱਢ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;7a ਵਿੱਚ, ਭਾਰੀ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸਮਾਂਤਰ, ਅਨੰਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ (ਸਟਰੀਮਾਂ), ਕਿਸੇ ਰੈਸਟ ਕਰ ਰਹੇ ਟੈਸਟ ਕਣ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸਾਪੇਖਿਕ, ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ''−v'' ਅਤੇ ''+v'' ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। 

[[File:Special relativistic explanation of gravitomagnetism.svg|250px|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-7. ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਮੁੱਢ।]]

ਸੈੱਟ-ਅਪ ਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾ ਕਾਰਨ, ਕੇਂਦਰੀ ਕਣ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਫੋਰਸ 0 ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੰਨ ਲਓ {{nowrap|1=''v'' &lt;&lt; ''c''}} ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਰਹਿਣ। ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;7b ਇੰਨਬਿੰਨ ਇਹੀ ਸੈੱਟ-ਅਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉੱਪਰਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਫ਼ਰੇਮ ਵਿੱਚ। ਟੈਸਟ ਕਣ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''+v'' ਹੈ, ਅਤੇ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ +2''v'' ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੌਤਿਕੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਸਲਈ ਸਿਰਫ ਓਹ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ ਨਿਰੀਖਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਟੈਸਟ ਪਾਰਟੀਕਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਟੈਸਟ ਪਾਰਟੀਕਲ ਉੱਤੇ ਪਾਏ ਗਏ ਫੋਰਸ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। 
# ਕਿਉਂਕਿ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਸ਼ਿਖਰਲੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਰੇਕ ਕਣ ਸ਼ਿਖਰ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪੁੰਜ ਊਰਜਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। 
# ਲੌਰੰਟਜ਼ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸ਼ਿਖਰਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਕਣਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰਲੇ ਕਣ, ਜਿਆਦਾ ਕਣ ਪ੍ਰਤਿ ਯੂਨਿਟ ਲੰਬਾਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
# ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਤਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੋਗਦਾਨ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਰਕਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ, ਇਸ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ, ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜਰੂਰਤ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਨਹੀਂ ਹੈ। 

ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਮੰਗਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੈਸਟ ਕਣ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

[[File:Galaxies-AGN-Inner-Structure.svg|right|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-8. ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ। &lt;ref group=&quot;ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ&quot;&gt;[[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ]] ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਆਇਨਾਇਜ਼ ਕੀਤੇ ਪਦਾਰਥ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਂ (ਕਿਰਨਾਂ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ [[ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਟਿਕ ਨਿਊਕਲੀਅਸ|ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਲੈਕਸੀਆਂ], [[ਰੇਡੀਓ ਗਲੈਕਸੀ]]ਆਂ ਜਾਂ [[ਕੁਆਸਰ]]ਾਂ ਦੀਆਂ ਕੇਂਦਰੀ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ, ਅਤੇ [[ਸਟੈੱਲਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ, [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਸਟਾਰ]]ਾਂ ਅਤੇ [[ਪੁਲਸਾਰ]]ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿਰੀਖਤਾਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਰਨ ਲੰਬਾਈਆਂ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ parsecs ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;/ref&gt;]]

ਟੈਸਟ ਕਣ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਫੋਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਕਣ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ''ਜੋ ਤਲ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ ਦੀ ਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।'' ਇਹ ਵਿਲੌਸਿਟੀ-ਅਧਾਰਿਤ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਮੈਗਨੇਟਿਜ਼ਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Schutz/&gt;{{rp|245–253}}

ਕਿਸੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਰਾਹੀਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਪਦਾਰਥ ਇਸ ਕਰਕੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਇੰਡਕਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੁੱਲ [[ਫ੍ਰੇਮ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਨਾਮਕ ਅਸਰਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ;

ਅਜਿਹੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕੀ ਫੋਰਸ ਕਿਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੀ [[ਸੁਪਰ-ਭਾਰੀ ਬਲੈਕ ਹੋਲ]]ਾਂ&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Williams |first=R. K. |authorlink= |date=1995 |title=Extracting X rays, Ύ rays, and relativistic e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;–e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; pairs from supermassive Kerr black holes using the Penrose mechanism |journal=Physical Review D |volume=51 |issue=10 |pages=5387–5427 |doi=10.1103/PhysRevD.51.5387 |url= |accessdate= |quote= |bibcode = 1995PhRvD..51.5387W |pmid=10018300}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Williams |first=R. K. |authorlink= |date=2004 |title=Collimated escaping vortical polar e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;–e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; jets intrinsically produced by rotating black holes and Penrose processes |journal=The Astrophysical Journal |volume=611 |issue= 2|pages=952–963 |doi=10.1086/422304 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2004-08-20_611_2/page/952|accessdate= |quote= |bibcode=2004ApJ...611..952W|arxiv = astro-ph/0404135 }}&lt;/ref&gt; ਰਾਹੀਂ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ [[ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਜੈੱਟ]]ਾਂ (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;8) ਦੀ ਪੈਦਾਵਰ ਪਿੱਛੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ====
ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵੀ ਹੋਣੀਆਂ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਦਰੂਨੀ [[ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ]] ਅਤੇ [[ਸਟ੍ਰੈੱਸ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸਟ੍ਰੈੱਸ]] ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਲੈਣ ਤੇ, {{nowrap|1=ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ}}, ਮੋਮੈਂਟਮ, ਪ੍ਰੇੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਸਭ ਹੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਕਰਿਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਣਾ ਹੈ।

ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।  ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਨਾ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਨਾਮ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਾਟਕੀ ਫਰਕਾਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਰਕਮ ਕਿਸੇ [[ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ|ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰੇ]] ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਉੱਚਤਮ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਸੈੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਕੋਈ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੰਨਾ ਹੀ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਸਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਚਾਹੀਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਫੇਰ ਵੀ, ਤਾਰੇ ਦੇ ਪੁੰਜ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਟੋਲਮਨ-ਔੱਪਨਹੀਮਰ-ਵੋਲਕੌਫ ਹੱਦ]] ਰਾਹੀਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੁੰਜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਤਾਰਾ ਕਿਸੇ [[ਬਲੈਕ ਹੋਲ]] ਤੱਕ ਟੁੱਟ (ਮੁੱਕ) ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Schutz/&gt;{{rp|243,280}}

ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਰਕਮਾਂ ਉੱਚ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕੋਰ-ਕੌਲੈਪਸ ਸੁਪਰਨੋਵਾ ਦੀਆਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਸਟਿਮੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਕੈਲਕੁਲੇਸ਼ਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Kuroda |first1=Takami |last2=Kotake |first2=Kei |last3=Takiwaki |first3=Tomoya |title=Fully General Relativistic Simulations of Core-Collapse Supernovae with An Approximate Neutrino Transport |url=https://arxiv.org/abs/1202.2487 |website=arXiv |publisher=Cornell University Library |accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

==== ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ====
ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ, ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ, ਅਰੰਭਿਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਡੋਮੀਨੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |last=Wollack |first=Edward J. |title=Cosmology: The Study of the Universe |work=Universe 101: Big Bang Theory |publisher=[[NASA]] |date=10 December 2010 |url=http://map.gsfc.nasa.gov/universe/ |accessdate=2017-04-15  |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110514230003/http://map.gsfc.nasa.gov/universe/ |archivedate=14 May 2011 |deadurl=yes |ref=harv |df= }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਰਲਵਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਆਂਕੜਾ (ਜਿਵੇਂ [[ਨਿਊਕਲੀਓਸਿੰਥੈਸਿਸ]] ਮਲਬਾ ਆਦਿ) ਪੁਨਰਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਉਂਦਾ, ਜਾਂ {{nowrap|1=mass-energy}} ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਜਿੰਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਰਕਮਾਂ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ।

ਇਹ ਸਭ ਜੋ ਚੰਗਾ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਕੋਈ ਸਿੱਧੇ ਮਾਤ੍ਰਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਯੋਗਿਤਾਮਿਕ ਜਾਂ ਨਿਰੀਖਣਾਤਮਿਕ ਨਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਇਹ ਰਕਮਾਂ ਸਹੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ? 

===== • ਐਕਟਿਵ, ਪੈੱਸਿਵ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ =====
ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇਹਨਾਂ ਹੋਰ ਸੋਮਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਪੁੰਜ ਦੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸੰਭਵ ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਬੋਂਦੀ ਦੇ ਫਰਕਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ:
# ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(&lt;math&gt;m_a&lt;/math&gt;)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੇ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ;
# ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(&lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt;)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ;
# ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(&lt;math&gt;m_i&lt;/math&gt;)}} ਉਹ ਪੁੰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਵੇਗ ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=Bondi/&gt;

* &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਸੀਂ [[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|ਮੁਢਲੇ ਕਥਨਾਂ]] ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਅਪਣੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਪੁੰਜ {{nowrap|1=(&lt;math&gt;m_g&lt;/math&gt;)}} ਦੇ ਨਾਮਕ ਰਕਮ ਸ਼ਬਦਬੱਧ ਕੀਤੀ ਸੀ। 
ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ,
* ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ ਨਿਯਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ &lt;math&gt;m_a&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; ਜਰੂਰ ਹੀ ਇੱਕੋ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। 
*ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;m_i&lt;/math&gt; ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵ-ਸਿੱਧ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, 
* &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;m_i&lt;/math&gt; ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਰਾਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
* &lt;math&gt;m_a&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਬੰਧ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।&lt;ref name=Bondi&gt;{{cite book|last1=Bondi|first1=Hermann|editor1-last=DeWitt|editor1-first=Cecile M.|editor2-last=Rickles|editor2-first=Dean|title=The Role of Gravitation in Physics: Report from the 1957 Chapel Hill Conference|date=1957|publisher=Max Planck Research Library|location=Berlin|isbn=9783869319636|pages=159–162|url=http://www.edition-open-sources.org/sources/5/24/index.html|accessdate=1 July 2017}}&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

===== • ਇੱਕ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ =====
[[File:Cavendish and Kreuzer Torsion Balance Diagrams.svg|thumb|330px|ਚਿੱਤਰ 5-9. (A) ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ (B) ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ ਪ੍ਰਯੋਗ]]
ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਇਸਦੇ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਪੁੰਜ) ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1797 ਵਿੱਚ [[ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ|ਹੈਨਰੀ ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼]] (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;9a) ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਪਰ ਸੰਘਣੀਆਂ ਗੇਂਦਾਂ ਕਿਸੇ ਬਰੀਕ ਤਾਰ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾਈਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਇੱਕ [[ਟੌਰਿਜ਼ਨ ਸੰਤੁਲਨ]] ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੇਂਦਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਦੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੈਸਟ ਪੁੰਜਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣਾ ਇੱਕ ਪਛਾਣਯੋਗ [[ਟੌਰਕ]] ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੰਤਰਾਂ ਅਤੇ ਟੌਰੀਜ਼ਨ ਤਾਰ ਦੇ ਨਾਪਣਯੋਗ ਸਪ੍ਰਿੰਗ ਸਥਿਰਾਂਕ ਦੇ ਅਯਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸਥਿਰਾਂਕ G ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਟੈਸਟ ਪੁੰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਸਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਉਮੀਦਹੀਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਕਿਸੇ ਧਾਤੂ ਦੀ ਗੇਂਦ ਦੀ {{nowrap|1=ਪੁੰਜ-ਊੇਰਜਾ}} ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। 
ਫੇਰ ਵੀ, ਐਟੌਮਿਕ ਨਿਊਕਲੀਆਇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਸ ਕੇ ਨਪੀੜੇ ਜਾ ਰਹੇ [[ਪ੍ਰੋਟੌਨ|ਪ੍ਰੋਟੌਨਾਂ]] ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਧੱਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ 10&lt;sup&gt;28&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;atm ≈ 10&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;Pa ≈ 10&lt;sup&gt;33&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;kg·s&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt;m&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt; ਦੇ ਦਰਜੇ ਤੱਕ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਪੁੰਜ ਘਣਤਾ ਦਾ ਲੱਗਪਗ 1% ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਤਕਰੀਬਨ 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt;kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; (c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ≈ 9×10&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;m&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;s&lt;sup&gt;−2&lt;/sup&gt; ਵਿੱਚ ਫੈਕਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਦ) ਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Crowell |first1=Benjamin |title=General Relativity |date=2000 |publisher=Light and Matter |location=Fullerton, CA |pages=241–258 |url=http://www.lightandmatter.com |accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;

{{multiple image
&lt;!-- Layout --&gt;
 | total_width       = 330
&lt;!-- Header --&gt;
&lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = Apollo 11 Lunar Laser Ranging Experiment.jpg
 | width1            = 2349 
 | height1           = 2373
&lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = LunarLaserMLRS.gif
 | width2            = 473
 | height2           = 729
&lt;!-- Footer --&gt;
 | footer_background = 
 | footer_align      = &lt;!-- left (default), center, right --&gt;
 | footer            = ਚਿੱਤਰ 5-10. ਲੂਨਰ ਲੇਜ਼ਰ ਰੇਂਜਿੰਗ ਪ੍ਰਯੋਗ (ਖੱਬੇ) ਇਹ [[ਰੈਟ੍ਰੋਰਿਫਲੈਕਟਰ]] ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ [[ਅਪੋਲੋ 11]] ਮਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। (ਸੱਜੇ) ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਖਗੋਲਸ਼ਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਅਪੋਲੋ ਖਗੋਲਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸ਼ੀਅਨ ਲੂਨਰ ਰੋਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੇ ਰੈਟ੍ਰੋਰਿਫਲੈਕਟਰਾਂ ਉੱਤੇ ਲੇਜ਼ਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਬਾਊਂਸ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ-ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। 
}}

ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਕਿਸੇ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਅਨੁਪਾਤ &lt;math&gt;m_a/m_p&lt;/math&gt; ਉੱਚੇ ਐਟੌਮਿਕ ਨੰਬਰ Z ਵਾਲੇ ਨਿਊਕਲੀਆਈਆਂ ਵਾਸਤੇ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=ਐੱਲ. ਬੀ. ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ}} (1968) ਨੇ ਟੈਫਲੌਨ (ਚਿੱਤਰ.&amp;nbsp;5&amp;#8209;9b) ਜਿੰਨੀ ਬਾਇਓਐਂਟ ਘਣਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲਾਂ ਟ੍ਰਾਈਕਲੋਰੋਇਥਲੀਨ ਅਤੇ ਡਾਈਬ੍ਰੋਮੋਈਥੇਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਲਟਕਾਏਇੱਕ ਟੈਫਲੌਨ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਵਰਤਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕੈਵੈਂਡਿਸ਼ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲੋਰੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਨੰਬਰ {{nowrap|1=''Z'' = 9}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਬ੍ਰੋਮੀਨ ਦਾ {{nowrap|1=''Z'' = 35}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੀਊਜ਼ਰ ਨੇ ਖੋਜਿਆ ਕਿ ਟੈਫਲੌਨ ਪੁੰਜ ਦਾ ਪੁਨਰਸਥਾਨੀਕਰਨ ਟੌਰਿਜ਼ਨ ਬਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਡਿਫਲੈਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਨੂੰ 5×10&lt;sup&gt;−5&lt;/sup&gt; ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਤੱਕ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Kreuzer |first1=L. B. |title=Experimental measurement of the equivalence of active and passive gravitational mass |journal=Physical Review |date=1968 |volume=169 |issue=5 |pages=1007–1011|bibcode = 1968PhRv..169.1007K |doi = 10.1103/PhysRev.169.1007 }}&lt;/ref&gt;

ਭਾਵੇਂ ਕਰੀਊਜ਼ਰ ਨੇ ਮੌਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਐਕਟਿਵ ਪੁੰਜ ਦੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਪ੍ਰਤਿ ਅਨੁਪਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਕਲਿੱਫੋਰਡ ਵਿੱਲ (1976) ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੂੰ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਕਪਲਿੰਗ ਦੇ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਟੈਸਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਖਿਅਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Will|first1=C. M.|title=Active mass in relativistic gravity-Theoretical interpretation of the Kreuzer experiment|journal=The Astrophysical Journal|date=1976|volume=204|pages=224–234|url=http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/ApJ../0204/1976ApJ...204..224W.html|bibcode=1976ApJ...204..224W|doi=10.1086/154164|access-date=22 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928123722/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/ApJ../0204/1976ApJ...204..224W.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

1986 ਵਿੱਚ, ਬਾਰਲੈੱਟ ਅਤੇ ਵਾਨ ਬੁਰਾਨ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ [[ਲੂਨਰ ਲੇਜ਼ਰ ਰੇਂਜਿੰਗ]] ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ 2-ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਔਫਸੈੱਟ ਪਛਾਣਿਆ (ਡਿਟੈਕਟ ਕੀਤਾ) ਹੈ। ਇਹ Fe (ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਕੋਰ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ) ਅਤੇ Al (ਇਸਦੀ ਕ੍ਰਸਟ ਅਤੇ ਪਾਪੜੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਨੇ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਪ੍ਰਤਿ ਬਰਾਬਰ ਤੌਰ ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨਾ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਸਦਕਾ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਚੱਕਰਪਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਕਟਿਵ ਅਤੇ ਪੈੱਸਿਵ ਪੁੰਜ ਦਰਮਿਆਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਮੇਲਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ 1×10&lt;sup&gt;−12&lt;/sup&gt; ਤੱਕ ਕਸਣ ਲਈ ਅਪਣੇ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Bartlett |first1=D. F. |last2=Van Buren |first2=Dave |title=Equivalence of active and passive gravitational mass using the moon |journal=Phys. Rev. Lett. |date=1986 |volume=57 |pages=21–24 |doi=10.1103/PhysRevLett.57.21 |url=https://journals.aps.org/prl/abstract/10.1103/PhysRevLett.57.21 |accessdate=1 July 2017|bibcode = 1986PhRvL..57...21B }}&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

===== • ਗ੍ਰੈਵੀਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ =====
[[Image:Gravity Probe B Confirms the Existence of Gravitomagnetism-en.jpg|330px|thumb|ਚਿੱਤਰ 5-11. ਗ੍ਰੈਵਿਟੀ ਖੋਜ B ਨੇ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਸੀ]]

ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ [[ਗਰੈਵਿਟੀ ਪ੍ਰੋਬ B]] {{nowrap|1=(GP-B)}} ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ, ਜੋ 20 ਅਪਰੈਲ 2004 ਨੂੰ ਲੌਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;
{{cite web
 |url=http://einstein.stanford.edu/content/faqs/faqs.html#launch
 |title=Gravity Probe B: FAQ
 |accessdate=2 July 2017
}}&lt;/ref&gt; ਸਪੇਸ-ਉਡਾਨ ਫੇਜ਼ (ਅਵਸਥਾ) &lt;time&gt;2005&lt;/time&gt; ਤੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੰਤਵ, [[ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ]] ਉੱਤੇ ਖਾਸ ਜੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨਜ਼ਦੀਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਨਾਪਣਾ ਸੀ।

ਅਰੰਭਿਕ ਨਤੀਜਿਆ ਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ [[ਜੀਓਡੈਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ]] ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 1% ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜੋ ਸਰਲ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] [[ਕਰਵੇਚਰ]] ਕਾਰਨ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਡੀ ਸਿੱਟਰ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ [[ਫ੍ਰੇਮ-ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ]] ਪ੍ਰਭਾਵ (ਜੋ ਗ੍ਰੈਵਿਟੋ-ਚੁੰਬਕਤਾ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ [[ਲੈਂਜ਼-ਥਰਿੰਗ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਜਾਇਰੋਸਕੋਪ]]ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਵੇਰੀਏਬਲ]] [[ਡ੍ਰਿਫਟ]] ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਚਾਰਜ]] ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਾਪਣਾ ਕਠਿਨ ਸੀ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, &lt;time datetime=&quot;2008-08&quot;&gt;ਅਗਸਤ 2008&lt;/time&gt; ਤੱਕ, ਫ੍ਰੇਮ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਮੀਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਦੇ 15% ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ,&lt;ref name = &quot;Gugliotta2009&quot;&gt;
{{cite news
 | last = Gugliotta | first = G.
 | title = ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਰਿਲੇਟੀਵਿਥੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਵਾਸਤੇ ਜਿੱਦ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ
 | work = [[ਨਿਊ ਯੌਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]
 | date = 16 ਫਰਵਰੀ 2009
 | url = https://www.nytimes.com/2009/02/17/science/17gravity.html?_r=1
 | accessdate =2 July 2017
}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂਕਿ ਜੀਓਡੈਟਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ 0.5% ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;
{{cite web
 |author1=Everitt, C.W.F. |author2=Parkinson, B.W. |url=http://einstein.stanford.edu/content/final_report/GPB_Final_NASA_Report-020509-web.pdf
 |title=Gravity Probe B Science Results—NASA Final Report
 |format=PDF
 |date=2009
 |accessdate=2 July 2017
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PRL&gt;{{cite journal | author=Everitt | display-authors=etal | date=2011| title=Gravity Probe B: Final Results of a Space Experiment to Test General Relativity| journal=Physical Review Letters| volume = 106 | issue = 22 | page=221101 | doi = 10.1103/PhysRevLett.106.221101 |arxiv =1105.3456 | bibcode=2011PhRvL.106v1101E | pmid=21702590}}
&lt;/ref&gt;

[[LARES (satellite)|LARES]], {{nowrap|1=[[LAGEOS]]-1}} ਅਤੇ {{nowrap|1=LAGEOS-2}} ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਦੀਆਂ ਲੇਜ਼ਰ-ਰੇਂਜਿੰਗ ਜਾਂਚਾਂ-ਪੜਤਾਲਾਂ (ਨਿਰੀਖਣਾਂ) ਸਦਕਾ ਫ੍ਰੇਮ ਡ੍ਰੈਗਿੰਗ ਦੇ ਅਗਲੇ ਨਾਪਾਂ ਨੇ {{nowrap|1=GP-B}} ਨਾਪ ਉੱਤੇ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਂਦਾ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਮੇਵਾਰ ਨਤੀਜੇ ਇਸਦੀ ਸਿਧਾਂਤਿਕ ਕੀਮਤ ਦੇ 5% ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਬਤ ਕਰਦੇ ਸਨ,&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ciufolini |first1=Ignazio |last2=Paolozzi |first2=Antonio Rolf Koenig |last3=Pavlis |first3=Erricos C. |last4=Koenig |first4=Rolf |title=A test of general relativity using the LARES and LAGEOS satellites and a GRACE Earth gravity model |journal=Eur Phys J C Part Fields |date=2016 |volume=76 |issue=3 |page=120 |doi=10.1140/epjc/s10052-016-3961-8|pmc=4946852 |accessdate=|arxiv = 1603.09674 |bibcode = 2016EPJC...76..120C }}&lt;/ref&gt; ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਉੱਤੇ ਕੁੱਝ ਅਸਹਮਿਤੀ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Iorio|first=L.|title=A comment on &quot;A test of general relativity using the LARES and LAGEOS satellites and a GRACE Earth gravity model. Measurement of Earth's dragging of inertial frames,&quot; by I. Ciufolini et al.|journal=The European Physical Journal C|date=February 2017|volume=77|pages=73|doi=10.1140/epjc/s10052-017-4607-1|bibcode = 2017EPJC...77...73I |arxiv = 1701.06474 }}&lt;/ref&gt;

ਇੱਕ ਹੋਰ ਯਤਨ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾਇਰੋਸਕੋਪਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ, ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਤੋਂ 1400&amp;nbsp;m ਥੱਲੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਸਮਕੋਣਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਤਿੰਨ 6&amp;nbsp;m [[ਰਿੰਗ ਲੇਜ਼ਰ]]ਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Cartlidge |first1=Edwin |title=Underground ring lasers will put general relativity to the test |url=http://physicsworld.com/cws/article/news/2016/jan/20/underground-ring-lasers-will-put-general-relativity-to-the-test |website=physicsworld.com |publisher=Institute of Physics |accessdate=2 July 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title= Einstein right using the most sensitive Earth rotation sensors ever made |url=https://phys.org/news/2017-05-einstein-sensitive-earth-rotation-sensors.html |website=Phys.org |publisher=Science X network |accessdate=2 July 2017}}&lt;/ref&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਤਕਨੀਕੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ==
=== ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ ===
{{main|ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ}}
{{:ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ|transcludesection=Lede section}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਵਕਰਿਤ ਮੈਨੀਫੋਲਡਾਂ ===
{{main|ਮੇਨੀਫੋਲਡ|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ|ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਏਬਲ ਮੈਨੀਫੋਲਡ}}
ਭੌਤਿਕੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕੰਟੀਨੁਮ]] ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ, ਸੁਚਾਰੂ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] &lt;math&gt;(M,g)&lt;/math&gt; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੁਚਾਰੂ [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਟ੍ਰਿਕ]] &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; ਦਾ [[ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਿਗਨੇਚੁਰ|ਸਿਗਨੇਚੁਰ]] &lt;math&gt;(3,1)&lt;/math&gt; ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ, ''{{vanchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰੀ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ_ਰੇਖਾਗਣਿਤ}}'' ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ [[ਜੀਓਡੈਸਿਕ]]ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਉੱਤੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ (ਘਟਨਾ) ਬਾਰੇ, [[ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ]]ਾਂ ਅੰਦਰ [[ਔਬਜ਼ਰਵਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟ]]ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਕਾਰਟੀਜ਼ੀਅਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ &lt;math&gt;(x, y, z, t)&lt;/math&gt; ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਸਰਲਤਾ ਲਈ, ਨਾਪ ਦੀਆਂ [[ਇਕਾਈ]]ਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; = 1 ਬਰਾਬਰ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;Pfaffle&quot;&gt;{{cite book|last1=Bär|first1=Christian|last2=Fredenhagen|first2=Klaus|title=Quantum Field Theory on Curved Spacetimes: Concepts and Mathematical Foundations|date=2009|publisher=Springer|location=Dordrecht|isbn=9783642027796|pages=39–58|url=https://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783642027796-c1.pdf?SGWID=0-0-45-800045-p173910618|accessdate=14 April 2017|archiveurl=https://www.webcitation.org/6phJmiTfc?url=http://www.springer.com/cda/content/document/cda_downloaddocument/9783642027796-c1.pdf?SGWID=0-0-45-800045-p173910618|archivedate=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|chapter=Lorentzian Manifolds|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;

ਕਿਸੇ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ (ਔਬਜ਼ਰਵਰ) ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਹਰੇਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਇੱਕੋ ਘਟਨਾ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਵਖਰੀਆਂ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Pfaffle&quot;/&gt;

ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ) ਚਾਰਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿੱਚ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ਹੋਵੇ (ਜੋ ਕਿਸੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੋ &lt;math&gt;q&lt;/math&gt; ਰੱਖਦਾ ਹੈ (ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।), ਚਾਰਟਾਂ ਦੀ ਕਾਟ ([[ਇੰਟਰਸੈਕਸ਼ਨ]]) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਉਹ ਖੇਤਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਭੌਤਿਕੀ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨਾਪ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸਤਰਾਂ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣ। ਨਾਪਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੈੱਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਇਸ ਕਾਟ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇਇੱਕ [[ਗੈਰ-ਸਿੰਗੁਲਰ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਥਾਨਿਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਚਾਰਟਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਜੋ ਅਪਣੇ ਆਸਪਾਸ ਵਿੱਚ ਨਾਪ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਚੰਗੀ ਭੌਤਿਕੀ ਸਮਝ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਵੇਂ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭੌਤਿਕੀ ਆਂਕੜੇ ਨੂੰ ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pfaffle&quot;/&gt;

ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੂਜਾ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜੂਪੀਟਰ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਵਾਲੇ ਰਾਕੇਟ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੂਪੀਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਧੁਮਕੇਤੂ ਦੇ ਕ੍ਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ (ਇਹ ਘਟਨਾ &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ਹੈ)। ਆਮਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਇਸ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਇੰਨਬੁੰਨ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਟਾਈਮਿੰਗ ਬਾਬਤ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੱਖਰੇ 4-ਟੁਪਲ &lt;math&gt;(x, y, z, t)&lt;/math&gt; ਹੋਣਗੇ (ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਖਰੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਰਤ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।) ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਵਿਆਖਿਆ ਵੱਖਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਫੇਰ ਵੀ [[ਡਾਇਨਾਮਿਕਲ]] (ਭੌਤਿਕੀ) ਨਿਯਮ, ਜਿਵੇਂ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਅਤੇ ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਿਯਮ, ਅਜੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਖੜਨਗੇ। ਦਰਅਸਲ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਥਿਊਰੀ ਇਸ ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਤੋਂ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਹਨਾਂ (ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਭੌਤਿਕੀ) ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

[[ਜੀਓਡੈਸਿਕ]]ਾਂ ਨੂੰ [[ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ]], [[ਨੱਲ]], ਜਾਂ [[ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬੁੰਦੂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਪਰਸ਼ ਵੈਕਟਰ ਇਸ ਫਿਤਰਤ ਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਰਨਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ ਅਤੇ ਨੱਲ (ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ) ਜੀਓਡੈਸਿਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Pfaffle&quot;/&gt;

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== 3+1 ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ===
{{main|ਐਂਥ੍ਰੌਪਿਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ}}
{{:ਐਂਥ੍ਰੌਪਿਕ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ|transcludesection=3+1 ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਾਧਿਕਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ}}

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਹਿੱਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼ ==
=== ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਸਾਰਾਂਸ਼ ===
{{anchor|ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|{{big|'''^ਪਰਿਭਾਸ਼ਾਵਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਅੰਦਰ, [[ਸਪੇਸ]] ਤੋਂ [[ਸਮਾਂ]] ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਫਿਊਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ 4-ਅਯਾਮੀ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਤਕਨੀਕੀ ਸ਼ਬਦ [[ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਪੀਡ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਸਧਾਰਨ ਸਪੀਡਾਂ ਉੱਤੇ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜੋ ਧਿਆਨਯੋਗ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜੇਕਰ ਸੰਸਾਰ ਨੇ [[ਕੌਮਨ ਸੈਂਸ]] ਦਾ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਅਪਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ। 
* ਚੀਜ਼ਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਹਨ [[ਘਟਨਾ]]ਵਾਂ ਪੁਕਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਮੂਨਾਬੱਧ, ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਤੀ ਅਧੀਨ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਵਰਗੀ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।&lt;/small&gt; 
* ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਟ੍ਰੇਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਣ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਅੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਨ ਜਾਂ [[ਨਾਪ]]ਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ  ਇਸਦੀ [[ਪੁਜੀਸ਼ਨ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਨੂੰ ਮੇਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਲੌਕਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਅਨੰਤ ਜਾਲ-ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ। ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਨਿਰੀਖਤ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
{{anchor|ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਇਤਿਹਾਸ|{{big|'''^ਇਤਿਹਾਸ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਮੱਧ-1800ਵੇਂ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਤਰੰਗੀ ਸੁਭਾਓ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮਾਧਿਅਮ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਿਊਮਨੀਫੇਰੁਸ ਏਇਥਰ ਨਾਮਕ ਪਰਿਕਲਪਿਤ ਮਾਧਿਅਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਰਿਸਰਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਨੇ ਆਪਾਵਿਰੋਧੀ ਨਤੀਜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਟੈੱਲਰ ਅਬੈਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸੀ। ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਕੋਈ ਕਪਲਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਜਦੋਂਕਿ ਮਾਈਕਲਸਨ-ਮੋਰਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਏਇਥਰ ਦਰਮਿਆਨ ਸੰਪੂਰਨ ਕਪਲਿੰਗ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।
* ਫਿਟਜ਼ਗੇਰਾਲਡ ਅਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਨੇ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨ ਵਾਲੀ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਆਸ਼ਾਹੀਣ ਗੈਰ-ਜਰੂਰੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸੀ ਕਿ ਪਦਾਰਥਕ ਕਣ, ਜਦੋਂ ਏਇਥਰ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵਾਲ਼ੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੌਤਿਕੀ ਤੌਰ ਤੇ ਦਬਾਓ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ।
* ਹੈਨਰੀ ਪੋਆਇਨਕੇਅਰ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਉਣਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ਲ ਥਿਊਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* &quot;ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ... 1905 ਵਿੱਚ ਖੋਜਣ ਲਈ ਪੱਕ (ਯੋਗ ਹੋ) ਚੁੱਕੀ ਸੀ।&quot;
* [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੀ [[ਥਿਊਰੀ]] (1905), ਜੋ [[ਕਾਇਨਾਮੈਟਿਕਸ]] ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਪ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਥਿਊਰੀ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੀ, ਸਗੋਂ [[ਸਪੇਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਦੀ ਫਿਤਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਪੁਨਰ-ਧਾਰਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।
* ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਹਰਮਨ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਨੇ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। 1907 ਅਤੇ 1908 ਦਰਮਿਆਨ, ਉਸਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਅਪਣੀ ਮੌਲਿਕ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਵਿਆਖਿਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਜਾਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਸੀ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਾਰਾਂਸ਼ ===
{{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ|{{big|'''^ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਸਮਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ।
* ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਗਤੀ ਅੰਦਰਲੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਅਤੇ [[ਟਾਈਮ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸੇਸ਼ ਮੇਲ ਦੇ ਨਾਪ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤ ਰਹਿਣਗੇ।
* ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਪੌਜ਼ਟਿਵ, ਨੈਗਟਿਵ ਜਾਂ [[ਸਿਫਰ]] ([[ਜ਼ੀਰੋ]]) ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕਣ ਸਿਫਰ ([[0]]) [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ]] ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। 
* ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਸਿੰਗਲ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ-ਧੁਰਾ &lt;math&gt;c&lt;/math&gt; ਨਾਲ ਪੈਮਾਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ (ਮੀਟਰਾਂ ਵਿੱਚ) ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਹਿਣ।

{{anchor|ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ|{{big|'''^ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਅੰਦਰ ਦੋ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣਾਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਕਰਨ ਲਈ, ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੇ ਗੈਲੀਲੀਅਨ (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਪ੍ਰੰਪਰਿਕ 3-ਸਪੇਸ) ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਰੇਖਾਬੱਧ ਕਿਤੇ ਗਏ ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਕਿਸੇ ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ''t&amp;nbsp;=&amp;nbsp;0'' ਸਮੇਂ ਇੱਕੋ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
* ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਨਾਲ ਵਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ''x'' ਅਤੇ ''ct'' ਧੁਰੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਫ੍ਰੇਮ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਧੁਰਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਮੂਲ-ਬਿੰਦੂ ਸ਼ੇਅਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ''x{{'}}'' ਅਤੇ ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ, ''x'' ਅਤੇ ''ct'' ਧੁਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਰਾਬਰ ਅਤੇ ਉਲਟ ਕੋਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟੇਢੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
* ਭਾਵੇਂ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧੁਰੇ [[ਔਰਥੋਗਨਲ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਫ੍ਰੇਮ ਦੇ ਧੁਰੇ ਟੇਢੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਵਿੱਚ, ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸਮਰੂਪਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਾ ਰੋਕੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਮੈਪਿੰਗ ਡਿਸਟੋਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਓਸ ਡਿਸਟੋਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜੋ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰੇ ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਗੋਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮੈਪਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ। 

{{anchor|ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਲਾਈਟ ਕੋਨ|{{big|'''^ਲਾਈਟ ਕੋਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਉੱਤੇ, ਦੋ 45° ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਜੋ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਵੱਲ ਅਤੇ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਫਾਲਤੂ ਸਪੇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਤਿਰਛੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਇੱਕ [[ਲਾਈਟ ਕੋਨ]] ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਲਾਈਟ ਕੋਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਟਾਈਮਲਾਈਕ]] ਭਵਿੱਖ (ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ), ਇੱਕ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਭੂਤਕਾਲ, ਅਤੇ ਇੱਕ “ਬਾਕੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵਾਲੇ” ਖੇਤਰ (ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਰਸੇ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਅਲੱਗ ਕੀਤੇ ਹੋਏ) ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
* ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਲਾਈਟ ਕੋਨਾਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਕੀਤੇ ਵੀ ਵਅਲੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀਆਂ।

{{anchor|ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ|{{big|'''^ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਤਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ (ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ), ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ-ਬਾਦ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਮ ਸਥਿਰ (ਫਿਕਸ) ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* ਜੇਕਰ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋਣ (ਗੈਰ-ਕਾਰਣਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਬੰਧਤ), ਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਵੱਖਰੇ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਉਲਟ ਫੈਸਲੇ ਰੱਖਣਗੇ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਘਟਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਪਰੀ ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ।
* ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
* ਦੋ ਤਤਕਾਲੀਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਡਿਸਟੈਂਸ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸਾ [[ਪ੍ਰੌਪਰ ਟਾਈਮ]] ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

{{anchor|ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ|{{big|'''^ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਕਿਸੇ ਸਤਹਿ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਇੱਕਸਮਾਨ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸੈੱਟ (ਸਮੂਹ) ਇੱਕ [[ਚੱਕਰ]] ਰਚਦਾ ਹੈ।
* ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਫਿਕਸ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਰਸੇ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ, ਇੱਕ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਾ ਰਚਦਾ ਹੈ।
* ਮੂਲ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਸਥਿਰ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਰਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਾ [[ਲੋਕੀਆਇ]], ਟਾਈਮਲਾਈਕ ਅਤੇ ਸਪੇਸਲਾਈਕ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲੇ ਰਚਦਾ ਹੈ।

{{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ|{{big|'''^ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਜੇਕਰ ਫ੍ਰੇਮ S', ਫ੍ਰੇਮ S ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਦਾ ''ct{{'}}'' ਧੁਰਾ ''ct'' ਦੇ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਟੇਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਇਸ ਟੇਢੇਪਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ , ''ct'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਕਿੰਟ ''ct{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਵਾਲ਼ੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਮੈਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। 
* ''x{{'}}'' ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਬੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਕੋਈ ਰੌਡ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ''x'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇਤਰਾਂ, ''x'' ਧੁਰੇ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮਾਂਤਰ ਰੇਖਾਬੱਧ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਕੋਈ ਰੌਡ ਦੀ ਸੰਸਾਰ-ਸ਼ੀਟ ''x{{'}}'' ਧੁਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਟ-ਸਕਿੰਟ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੈਮਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੋਏ ਵੇ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। 
{{anchor|ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ|{{big|'''^ ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]

{{anchor|ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ|'''^ ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ''' (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]] 
* ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ, ਪਰਸਪਰ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਸਵੈ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਜੋ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਣਗੇ। 
* ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਭੇਤ ਖੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਦੋ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੇ ਨਾਪਾਂ ਦਾ ਉਲਟ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਜਨਮਜਾਤ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
* B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਲੌਕ ਦੀ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨਾਪਣ ਲਈ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ&amp;nbsp;A ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦੋ ਕਲੌਕ ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕਰ ਸਕੇ ਜਿੱਥੇ B ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟਿੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ B ਦੇ ਕਲੌਕ ਨੇ ਦੂਜਾ ਟਿੱਕ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁੱਲ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕ ਨਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਣ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B, ਔਬਜ਼ਰਵਰ A ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਟਿੱਕ ਟਿੱਕ ਦੀ ਦਰ ਨਾਪਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲੌਕ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। A&amp;nbsp;ਅਤੇ&amp;nbsp;B ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾਪ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ।

{{anchor|ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ|'''^ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ''' (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਅੰਦਰ, ਇੱਕ ਟਵਿਨ A ਕਿਸੇ ਉੱਚ-ਸਪੀਡ ਰਾਕਟ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਰੁੱਪ ਪਰਤਣ ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਵਿਨ B ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
* ਟਵਿਨ ਪਹੇਲੀ ਕੋਈ ਪਹੇਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਟਵਿਨਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। 
* ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟਵਿਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀਆਂ ਆਊਟਬਾਊਂਡ ਅਤੇ ਇਨਬਾਊਂਡ ਲੱਤਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ, A, ਔਬਜ਼ਰਵਰ B ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਕਲੌਕਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਧੀਮਾ ਚਲਦਾ ਨਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮੁੜਨ ਦੌਰਾਨ, A ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਿਫਟ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ B, ਅਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਤਤਕਾਲੀਨ ਹੁੰਦੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। 
{{anchor|ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ|{{big|'''^ਗ੍ਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]

* ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਲੈਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। 
* ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਪੇਚੀਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕੋਈ ਸਥਿਰ ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਭੌਤਿਕੀ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ ਤੌਰ ਤੇ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਾਰਾਂਸ਼ ਦਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਗਣਿਤ ===
{{anchor|ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ|{{big|'''^ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਇੱਕ ਮੁਢਲਾ ਟੀਚਾ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਔਬਜ਼ਰਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਹੈ। 
* ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੀਆਂ x-ਧੁਰੇ ਅੰਦਰ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ;
::&lt;math&gt;x' = x - v t &lt;/math&gt;
* ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜਾਤਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ S’, ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ S ਪ੍ਰਤਿ ਸਾਪੇਖਿਕ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''v'' ਨਾਲ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਫ੍ਰੇਮ S’ ਅੰਦਰ ਔਬਜ਼ਰਵਰ O’ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ''u{{'}}'' ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀ ਨਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ
::&lt;math&gt;u' = u - v&lt;/math&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;or&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;math&gt;u = u' + v&lt;/math&gt;

{{anchor|ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ|{{big|'''^ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਵਿਲੌਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਬਣਤਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ (ਕੰਪਲੈਕਸ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ:
::&lt;math&gt; u = {v+u'\over 1+(vu'/c^2)} . &lt;/math&gt;
* ਘੱਟ ਸਪੀਡ ਸੀਮਾ ਅੰਦਰ, ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲੇ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਛਾਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 
* ਦੋ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦਾ ਜੋੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। 

{{anchor|ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ|{{big|'''^ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਸੁੰਗੜਨਾ ਪੁਨਰ-ਦੋਹਰਾਅ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ, ਗਾਮਾ &lt;math&gt;\gamma ,&lt;/math&gt; ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। &lt;math&gt;\beta = v/c &lt;/math&gt; ਦਿੱਤਾ ਹੋਣ ਤੇ,
::&lt;math&gt;\gamma = \frac{1}{\sqrt{1 - v^2/c^2}} = \frac{1}{\sqrt{1 - \beta^2}} &lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\gamma &lt;/math&gt; ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਫੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ &lt;math&gt;1 / \gamma &lt;/math&gt; ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਫੈਕਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* &lt;math&gt; v \ge c &lt;/math&gt; ਵਾਸਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੈਕਟਰ ਗੈਰ-ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 

{{anchor|ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ|{{big|'''^ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ, ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ, ਲੈਂਥ ਕੰਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀਨਤਾ ਦੀ ਸਪੇਖਿਤਾ ਨੂੰ, ਦੋ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਮੈਪਿੰਗ ਨਾਪਾਂ ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਸੈੱਟ ਵਿੱਚ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
* ਮਿਆਰੀ ਬਣਤਰ ਅੰਦਰ ਦੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਸਿਸਟਮਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; ਅਤੇ &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ਧੁਰਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਇਹ ਹਨ:
::&lt;math&gt;\begin{align}
  t' &amp;= \gamma \left( t - \frac{v x}{c^2} \right)  \\ 
  x' &amp;= \gamma \left( x - v t \right)
\end{align}&lt;/math&gt;
* 1905 ਵਿੱਚ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਦ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। 
* ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਲੀਨੀਅਰਟੀ]] (ਰੇਖਿਕਤਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿ: 
#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਸਭ ਜਗਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
#ਕੋਈ ਤਰਜੀਹ ਵਾਲੀ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 
#ਜੇਕਰ ਦੋ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨਾਂ ਲੜੀਵਾਰ ਤੌਰ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ,
ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਇੱਕ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 

{{anchor|ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ}}
[[#ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ|{{big|'''^ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]

* ਕਲਾਸੀਕਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਧਿਅਮ ਪ੍ਰਤਿ ਸੰਦ੍ਰਭ ਵਿੱਚ ਸੋਮਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ ਜਾਂ ਰਿਸੀਵਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ। 
* ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਸੋਮਾ ਰਿਸੀਵਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸੀਵਰ ਸੋਮੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੌਂਗੀਟਿਊਡਨਲ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਗਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਲਾਗੂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ:
::&lt;math&gt;f = \sqrt{\frac{1 - \beta}{1 + \beta}}\,f_0.&lt;/math&gt;
* ਟ੍ਰਾਂਸਵਰਸ ਡੌਪਲਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਿਫਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੁੱਲ ([[ਐਨਾਲੌਗ]]) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸੀਨਾਰੀਓਆਂ ਨੂੰ ਸਰਲ ਸਮਾਂ ਦੇਰੀ ਤਰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{anchor|ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ|{{big|'''^ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮਕੈਨਿਕਸ ਅੰਦਰ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪੁਜ਼ੀਸ਼ਨ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਤਰਾਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫੌਰਮ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
* ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਰਕਮਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫੋਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ P ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਵਰਣਮਾਲਾ ਵਾਲੇ p ਨਾਲ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ, ਫੋਰ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ;
:: &lt;math&gt;P \equiv (E/c, \vec{p}) = (E/c, p_x, p_y, p_z)&lt;/math&gt;

* ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਮੋਮੈਂਟਮ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਦਰੂਨੀ-ਸਬੰਧਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ &lt;math&gt;E = m c^2&lt;/math&gt; ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਪੁੰਜ ਦੇ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। 

{{anchor|ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸ਼੍ਰੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ|{{big|'''^ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]

*  ਸੁਰੱਖਿਅਰਾ ਨਿਯਮ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਮਰੂਪਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ। 
* ਪੁੰਜ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅੰਦਰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁੰਜ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਪਰਸਪਰ ਵਟਾਂਦ੍ਰਾਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸਲਈ ਪੁੰਜ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨੂੰ ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਦੀਆਂ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਲਈ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਫ੍ਰੇਮ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
* &lt;math&gt;p = mv,&lt;/math&gt; ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮੋਮੈਂਟਾ, ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਪੂਰੀ ਸਹੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਵਾਸਤੇ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮ, ਊਰਜਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਅਤੇ ਪੁੰਜ ਲਈ ਤਿੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਬੁਨਿਆਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸਾਰਾਂਸ਼ ===
{{anchor|ਤੀਬਰਤਾ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਤੀਬਰਤਾ|{{big|'''^ਤੀਬਰਤਾ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਵਾਸਤੇ ਫਾਰਮੂਲੇ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਗੈਲੀਲੀਅਨ ਫਾਰਮੂਲਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੈਰ-ਰੇਖਿਕਤਾ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਡੀ ਚੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* ਵੱਖਰੀਆਂ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਕਰਨਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਦਰਤੀ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰ ਅੰਦਰ, ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਪੈਰਾਮੀਟਰ &lt;math&gt;\beta&lt;/math&gt; ਸਲੋਪ ਦਾ ਤੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਬਰਤਾ, ''&amp;phi;'', ਇਸਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;
::&lt;math&gt;\beta \equiv \tanh \phi \equiv \frac{v}{c}&lt;/math&gt; 
* [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਸਰਲਤਮ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੀਬਰਤਾ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਵਿਲੌਸਟੀਆਂ ਦੀ ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਬਣਤਰ ਸਰਲ ਤੌਰ ਤੇ &lt;math&gt;\phi = \phi_1 + \phi_2 &lt;/math&gt; ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
* {{nowrap|1=''x'' ਦਿਸ਼ਾ}} ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਬੂਸਟ ਇਹ ਹਾਇਪ੍ਰਬੋਲਿਕ ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:
::&lt;math&gt;
  \begin{pmatrix}
    c t' \\
    x'
  \end{pmatrix}
  =
  \begin{pmatrix}
    \cosh \phi &amp; -\sinh \phi \\
    -\sinh \phi &amp; \cosh \phi
  \end{pmatrix}
  \begin{pmatrix}
    ct \\
    x
  \end{pmatrix}&lt;/math&gt;.

{{anchor|4-ਵੈਕਟਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#4‑ਵੈਕਟਰ|{{big|'''^4‑ਵੈਕਟਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਟੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰੇਖਿਕ ਨਕਸ਼ੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦਾ [[ਗਿਆਨ]] [[ਟੈਂਸਰ]]ਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪੂਰਵ-ਮੰਗ ਹੈ। 
* ਇੱਕ 4-ਟੁਪਲ, {{nowrap|1=''A = (A&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, A&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;'')}} ਇੱਕ &quot;{{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}&quot; ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਇਸਦਾ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ''A&lt;sub&gt;&amp;thinsp;i&lt;/sub&gt;'' ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਕਿਸੇ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਜੇ ਜਰੂਰ ਹੀ ਤਿੰਨਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਮਿਆਰੀ ਵੈਕਟਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਰੇਖਿਕ ਮੇਲ, ਇਨਰ-ਗੁਣਨਫਲ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]], ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਮੁੱਲ ਦੀ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਸ]] ਅਧੀਨ ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜਾ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 
* {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਵਿਲੌਸਿਟੀ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਊਰਜਾ-ਮੋਮੈਂਟਮ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}}, ਅਤੇ ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰ}} ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।
* ਪਲਭਰ ਲਈ ਸਹਿਗਤੀਸ਼ੀਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਕਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਬਟਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। 
* ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਅੰਦਰ ਖਰੇ ਉਤਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੇ ਨਿਯਮ, ਅਪਣੇ ਸਮਾਂ-ਨਿਰਭਰ {{nowrap|1=3-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਨਾਲ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਫੋਰਮੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਕੇਲਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਤੋਂ ਸੰਪਰਕ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਰੈਂਕ ਦੇ ਟੈਂਸਰਾਂ ਰਾਹੀਂ {{nowrap|1=4-ਵੈਕਟਰਾਂ}} ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। 

{{anchor|ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਐਕਸਲ੍ਰੇਸ਼ਨ|{{big|'''^ਪ੍ਰਵੇਗ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]

* ਇਹ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਗਲਤਵਹਿਮੀ ਹੈ ਕਿ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮਾਂ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਬਟਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਮੰਗ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
* ਦੀਵਾਨ-ਬੇਰਾਨ-ਬੈੱਲ ਸਪੇਸ-ਸ਼ਿਪ ਪਹੇਲੀ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪ੍ਰਤਿ ਰੇਖਾਗਣਿਤਿਕ ਸਮਝ ਰਾਹੀਂ ਅਸਹਿਯੋਗਿਕ ਸਹਿਜ ਗਿਆਨ ਤਰਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਮਸਲਿਆਂ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਮਸਲੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤੁੱਛ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਵਿਸਲੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 
* ਕੁੱਝ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਸਮੱਸਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨਾਲ ਆਮਤੌਰ ਤੇ ਜੁੜੇ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਬਾਬਤ ਗਹਿਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇਵੈਂਟ ਹੌਰਿਜ਼ਨ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

=== ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਪ੍ਰਤਿ ਜਾਣ-ਪਛਾਨ ਸਾਰਾਂਸ਼ ===
{{anchor|ਬੁਨਿਆਦੀ ਕਥਨ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ|{{big|'''^ਮੁਢਲੇ ਕਥਨ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਧਰਤੀ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਧਰਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਦੂਰ-ਸਥਿਤ ਫੋਰਸਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਸਗੋਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਅਪਣੀ ਸਥਾਨਿਕ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। 
* ਹਰੇਕ ਕਣ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। 
* ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੋ ਕੇਂਦਰੀ ਕਥਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ;
# ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। 
# ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਸਰ ਪ੍ਰਵੇਗ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਸਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
ਇਹ ਦੂਜਾ ਕਥਨ [[ਸਮਾਨਤਾ ਸਿਧਾਂਤ]] ਹੈ। 

{{anchor|ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|{{big|'''^ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡਾਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਇਨ੍ਰਸ਼ੀਅਲ ਰੈਫ੍ਰੈਂਸ ਫ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਅਸੰਭਵ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 
* ਧਰਤੀ ਦੀ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਅੰਦਰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੜ ਰਿਹਾ ਕੋਈ [[ਫੋਟੌਨ]] ਊੇਰਜਾ ਗੁਆ ਕੇ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
* ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਰੈੱਡਸ਼ਿਫਟ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਕਤ ਨੂੰ ਧੀਮਾ ਬੀਤਣ ਲਗਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਕਥਨ ਲਈ ਜਿਮੇਂਵਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਵਕਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 
* ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਰਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ, ਇਹ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਥਿਊਰੀ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ। 
* ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਕਰਿਤ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਥਿਊਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 

{{anchor|ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ|{{big|'''^ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਅਸਰਾਂ ਲਈ ਜਿਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 
* ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਅਰਸੇ ਦੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਪੁਰਜਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਰਵੇਚਰ ਰਕਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਸੂਖਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਸਪੀਡ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਪਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧੀਮੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 
* ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ, ਅਰਬੇਨ ਲੀ ਵੈਰੀਅਰ ਨੇ, 1859 ਵਿੱਚ, ਨਿਊਟਨ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਬੁੱਧ ਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਵਕਰਿਤ ਪਥ ਵਿੱਚ ਕਮੀਆਂ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀਆਂ। 
* ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕਮੀ, ਜੋ ਮਰਕਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਨਿਯਮਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰੀਸੈਸ਼ਨ ਹੈ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੀ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। 
* ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ, ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਅਰਸੇ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਰਕਮਾਂ ਅਸਥਾਈ ਰਕਮ ਪ੍ਰਤਿ ਮੁੱਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਅਸਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਅਸਰਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਤੁਲਨਾਤਮਿਕ ਰਹਿਣ। 
* ਪ੍ਰਸਿੱਧ 1919 ਐਡਿੰਗਟਨ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਨੀ ਨੇ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸੂਰਜ ਦੁਆਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਖਿਅਤ ਇੱਕ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। 

{{anchor|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ ਸਾਰਾਂਸ਼}}
[[#ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ|{{big|'''^ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮੇ'''}} (ਮੁੱਖ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਪਰਤਣ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ)]]
* ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਨਿਊਟਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਅੰਦਰ, ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਦਾ ਇੱਕਲੌਤਾ ਸੋਮਾ ਪੁੰਜਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਪੁੰਜ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਈ ਸੋਮਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦੀ ਹੇ: ਪੁੰਜ-ਊਰਜਾ ਘਣਤਾ, ਮੋਮੈਂਟਮ ਘਣਤਾ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਅਰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ। 
* ਗਰੈਵਿਟੀ ਖੁਦ ਹੀ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ ਹੈ। 
* ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਪੁੰਜ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਚੁੰਬਕੀ ਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਗ੍ਰੈਵੀਟੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। 
* ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸੋਮੇ ਵਜੋਂ, ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਅਤੇ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਾਟਕੀ ਅੰਤਰਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 
* ਪ੍ਰਯੋਗ ਨੇ ਪ੍ਰੈੱਸ਼ਰ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੀ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਹੀ, ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸੋਮੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧੁੰਦਲੀ ਪ੍ਰਯੋਗਿਕ ਪੁਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗਣਿਤਿਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। 

[[#Contents|''ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਵੱਲ ਪਰਤੋ'']]

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==
{{Portal|ਟਾਈਮ|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ|ਸਪੇਸ}}
* [[ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ]]
* [[ਗਲੋਬਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਬਣਤਰ]]
* [[ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਪੇਸ]]
* [[ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ]]

== ਨੋਟਸ ==
{{reflist|group=note|30em}}
== ਵਾਧੂ ਵੇਰਵੇ ==
{{reflist|group=&quot;ਵਾਧੂ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਥੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰੋ&quot;|30em}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਹੋਰ ਲਿਖਤਾਂ ==
* {{BarrowTipler1986}}
* [[George F. Ellis]] and Ruth M. Williams (1992) ''Flat and curved space–times''. Oxford Univ. Press. {{isbn|0-19-851164-7}}
* [[Hendrik Lorentz|Lorentz, H. A.]], [[Albert Einstein|Einstein, Albert]], [[Hermann Minkowski|Minkowski, Hermann]], and [[Hermann Weyl|Weyl, Hermann]] (1952) ''The Principle of Relativity: A Collection of Original Memoirs''. Dover.
* [[John Lucas (philosopher)|Lucas, John Randolph]] (1973) ''A Treatise on Time and Space''. London: Methuen.
* {{cite book| last = Penrose| first = Roger| authorlink = Roger Penrose| title =[[The Road to Reality]] | publisher = Oxford University Press| year= 2004| location = Oxford| pages =| url =| doi =| id =| isbn = 0-679-45443-8 }} Chpts. 17–18.
* {{cite book| last = Taylor| first = E. F.|author2=Wheeler, John A. |authorlink2=John A. Wheeler  | title = Spacetime Physics | publisher = W. H. Freeman| year= 1963| location = | pages =| url =https://archive.org/details/bwb_P9-AFK-061| doi =| id =| isbn = 0-7167-2327-1 }}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{wikiquote}}
{{Wikibooks|ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ}}
* [http://www.britannica.com/topic/Albert-Einstein-on-Space-Time-1987141  Albert Einstein on space-time] 13th edition [[Encyclopædia Britannica]] Historical: Albert Einstein's 1926 article
* [http://www.scholarpedia.org/article/Encyclopedia_of_Space-time_and_gravitation Encyclopedia of Space-time and gravitation] [[Scholarpedia]] Expert articles
* [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]]: [http://plato.stanford.edu/entries/spacetime-iframes/ Space and Time: Inertial Frames] by Robert DiSalle.

{{Dimension topics}}
{{Time Topics}}
{{Time measurement and standards}}
{{Relativity}}

{{Authority control}}
{{Use dmy dates|date=April 2017}}

[[Category:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]]
[[Category:ਸਪੇਸਟਾਈਮ]]
[[Category:ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>myyqwjk8r3zb3w8c5wqrwk6s9pp4zn6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਸਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66824</id>
    <revision>
      <id>838228</id>
      <parentid>831143</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:25:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7951" sha1="thf34fjzq7jy1fzjhhu9x5tzm4k3l68" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਮਸਾਨ
| image = Masaan poster.jpg
| caption = ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਪੋਸਟਰ
| director = [[ਨੀਰਜ ਘਯਵਾਨ]]
| producer = [[ਦਰਿਸ਼ਯਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt; [[ਮਕਾਸਰ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt; [[ਫੈਂਟਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt;[[ਪਾਥ ਫ਼ਿਲਮਸ]]
| writer = ਨੀਰਜ ਘਯਵਾਨ&lt;br&gt;[[ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ (ਲੇਖਕ)|ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ]]
| starring = [[ਰਿਚਾ ਚੱਡਾ]]&lt;br/&gt;[[ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ]]&lt;br/&gt;[[ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ]]&lt;br/&gt;[[ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]]
| music = [[ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੇਨ (ਬੈੰਡ)|ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੇਨ]]
| cinematography = ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ ਧਵਾਰੇ
| editing = ਨਿਤਿਨ ਬੈਦ 
| distributor = [[ਪਾਥ ਫ਼ਿਲਮਸ]] {{small|(France)}}
| studio = [[ਦਰਿਸ਼ਯਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt; [[ਮਕਾਸਰ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt; [[ਫੈਂਟਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt;[[ਪਾਥ ਫ਼ਿਲਮਸ]] &lt;br&gt; [[ਸਿਖਯਾ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] &lt;br/&gt; [[ਆਰਟ ਫਰਾਂਸ ਸਿਨੇਮਾ]] 
| released = {{Film date|2015|5|19|[[2015 Cannes Film Festival|Cannes]]|2015|6|24|France|2015|7|24|India|df=yes}}
| runtime = 109 ਮਿੰਟ
| country = [[ਭਾਰਤ]]&lt;br&gt;[[ਫਰਾਂਸ]]
| language = [[ਹਿੰਦੀ]]
| budget = 
}}

'''ਮਸਾਨ''' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਫਲਾਈ ਅਵੇ ਸੋਲੋ, Fly Away Solo) 2015 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ਼ਿਲਮ ]]&lt;nowiki/&gt;ਹੈ।&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://inextlive.jagran.com/movie-review-masaan-201507230027 &quot;Movie review: समय और समाज का घमासान है यह 'Masaan'&quot;] (Inext Live Jagran). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.glamsham.com/movies/reviews/masaan-movie-review.asp &quot;Masaan Movie Review: The end leaves you craving for more&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724115636/http://www.glamsham.com/movies/reviews/masaan-movie-review.asp |date=2015-07-24 }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਇਸਨੂੰ ਨੀਰਜ ਘਯਵਾਨ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.mid-day.com/articles/masaan---movie-review/16394186 &quot;'Masaan' - Movie Review&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724160051/http://www.mid-day.com/articles/masaan---movie-review/16394186 |date=2015-07-24 }} (Mid-Day.com). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਹ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ ]]&lt;nowiki/&gt;ਅਤੇ [[ਫਰਾਂਸ]] ਦੇ ਕੁਝ ਫ਼ਿਲਮ ਦਲਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਦਰਿਸ਼ਯਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]], [[ਮਕਾਸਰ ਫ਼ਿਲਮਸ]], [[ਫੈਂਟਮ ਫ਼ਿਲਮਸ]] ਅਤੇ [[ਪਾਥ ਫ਼ਿਲਮਸ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/neeraj-ghaywan-debut-film-masaan-chosen-for-cannes-international-film-festival-gala/1/430501.html &quot;Neeraj Ghaywan's debut film Masaan chosen for Cannes gala&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ [[2015 ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਮੇਲਨ]] ਵਿੱਚ 2 ਅਵਾਰਡ ਪਰਾਪਤ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;2015Cannes&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.festival-cannes.com/en/article/61306.html &quot;2015 Official Selection&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160428101557/http://www.festival-cannes.com/en/article/61306.html |date=2016-04-28 }}. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.festival-cannes.fr/en/article/61347.html &quot;Screenings Guide&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://post.jagran.com/masaan-movie-review-1437654733 &quot;'Masaan' - Movie Review&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151010023452/http://post.jagran.com/masaan-movie-review-1437654733 |date=2015-10-10 }} (Post.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਨਾਲ [[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1]] ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;dna&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://www.bollywoodhungama.com/news/2715533/Vicky-Kaushal-cast-opposite-Richa-Chadda-in-Anurag-Kashyaps-next-production &quot;Vicky Kaushal cast opposite Richa Chadda in Anurag Kashyap's next production&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;[http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/masaan-chauthi-koot-make-it-to-cannes-film-festival/ &quot;‘Masaan’, ‘Chauthi Koot’ make it to Cannes Film Festival&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਪਲਾਟ ==
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਦੇ ਪਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;variety&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Jay Weissberg (23 May 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪਾਤਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਪੁਲਸ ਦੁਆਰਾ ਹੋਟਲ ਦੇ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਾਥੀ ਪੀਯੂਸ਼ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁਲਿਸ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਕੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hollywood&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Deborah Young (24 May 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੀਪਕ ਪਾਤਰ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣ ਲਈ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੀਪਕ ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਅੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਲੂ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜਦ ਦੀਪਕ ਸ਼ਾਲੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨੀਵੀਂ ਜਾਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਲੂ ਇਸ ਗੱਲ ਉੱਪਰ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਤਾਂ ਵੀ ਦੀਪਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Nina Hudson (21 May 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;screen&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Allan Hunter (20 May 2015). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2015 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>thf34fjzq7jy1fzjhhu9x5tzm4k3l68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਵਿੱਖਵਾਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68774</id>
    <revision>
      <id>838207</id>
      <parentid>812510</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12245" sha1="hzmmz7jhj47w8e7wg6z9qix71f4tqhq" xml:space="preserve">{{Cleanup translation}}{{tone}}[[ਤਸਵੀਰ:Russolo,_Carrà,_Marinetti,_Boccioni_and_Severini_in_front_of_Le_Figaro,_Paris,_9_February_1912.jpg|thumb|300x300px|Futurists Luigi Russolo, Carlo Carrà, Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni and Gino Severini in front of Le Figaro, Paris, February 9, 1912]]
'''ਭਵਿੱਖਵਾਦ''' ([[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|Italian]]:&lt;span contenteditable=&quot;false&quot;&gt; &lt;/span&gt;&lt;span lang=&quot;it&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''Futurismo''&lt;/span&gt;) ਇੱਕ ਕਲਾਤਮਕ ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|social movement]] ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ। ਇਹ ਗਤੀ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਅਤੇ ਕਾਰ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਾਸਕਰ ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ, ਚਾਹੇ [[ਰੂਸ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਪੈਰਲਲ ਅੰਦੋਲਨ ਵੀ ਸਨ। ਭਵਿੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਪੇਟਿੰਗ, ਮੂਰਤੀ, ਵਸਰਾਵਿਕਸ, ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨ, ਥੀਏਟਰ, ਫਿਲਮ, ਫੈਸ਼ਨ, ਕੱਪੜਾ, ਸਾਹਿਤ, ਸੰਗੀਤ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਅਤੇ gastronomy ਸਹਿਤ  ਕਲਾ ਦੇ ਹਰ ਮਾਧਿਅਮ, ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਇਤਾਲਵੀ ਫੀਲੀਪੋ ਤੋਮਾਸੋ ਮਾਰਿਨੇੱਤੀ, ਉਮਬੇਰਤੋ ਬੋਸੀਓਨੀ, ਕਾਰਲੋ ਕਾਰਾ, ਗੀਨੋ ਸੇਵੇਰੀਨੀ, ਗਿਆਕੋਮੋ ਬਾਲਾ, ਐਂਤੋਨੀਓ ਸੰਤੇਲੀਆ, ਬਰੂਨੋ ਮੁਨਾਰੀ, ਬੇਨੇਡਾਟਾ ਕਾਪਾ ਅਤੇ ਲੁਇਗੀ ਰੁਸੋਲੋ, ਰੂਸੀ [[ਨਤਾਲੀਆ ਗੋਂਚਾਰੋਵਾ|ਨਤਾਲੀਆ ਗੋਂਚਾਰੋਵਾ]], ਵੇਲੀਮੀਰ ਖਲੇਬਨੀਕੋਵ, ਇਗੋਰਸੇਵੇਰਿਆਨਿਨ, ਡੇਵਿਡ ਬੁਰਲੀਊਕ, ਅਲੇਕਸੀ ਕਰੁਚੇਨਿਖ ਅਤੇ [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਮਾਇਕੋਵਸਕੀ|Vladimir Mayakovsky]], ਅਤੇ ਪੁਰਤਗੇਜ਼ੀ ਅਲਮਾਡਾ ਨੇਗਰੀਰੋਸ ਸਨ। ਇਸ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਅਤੀਤ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;20th-Century art book&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;''The 20th-Century art book.'' &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਘਣਵਾਦ ਨੇ ਇਤਾਲਵੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;Arnason; Harvard, H.; Mansfield, Elizabeth (December 2012). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮੇਰੀਨੇਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਦਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ,  Boccioni ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪ ਅਤੇ ਬਾਲਾ ਦੀ ਪੇਟਿੰਗ, ਐਬਸਟ੍ਰੈਕਟ ਸਪੀਡ + ਆਵਾਜ਼ (ਤਸਵੀਰ)। ਕੁਝ ਹੱਦ ਤਕ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਨੇ ਕਲਾ ਅੰਦੋਲਨ ਕਲਾ ਡੈਕੋ, ਰਚਨਾਵਾਦ, [[ਪੜਯਥਾਰਥਵਾਦ]], [[ਡਾਡਾ]] ਨੂੰ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਹੱਦ ਤੱਕ Precisionism, Rayonism, ਅਤੇ Vorticism ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot; contenteditable=&quot;false&quot;&gt;&amp;#x5B;''&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (February 2015)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;
[[ਫ੍ਰਾਂਚੈਸਕੋ ਫਿਲਿੱਪੀਨੀ]] [[ਉਮਬਰਤੋ ਬੋਚੋਨੀ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੌਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ [[ਲੋੰਬਾਰਦੀਆ]] ਦੇ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਜ਼ਾਰੇ]] ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ — ਜੋ ਕਿ [[ਖਿਤੀਜੀ ਬਣਾਵਟ]] ਦੇ ਉੱਚੀ ਤਾਕੀਦ, [[ਇਸਤਰੀ ਪਾਤਰ]] ਦੀ ਪੇਸ਼ੀ ਕਸਬਾਈ ਸੰਦਰਭਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ [[ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਰੋਸ਼ਨੀ]] ਦੇ ਉਪਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤਿਤ ਸੀ — ਨੇ ਬੋਚੋਨੀ ਦੀ [[ਕਲਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ|ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ]] ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਹੰਕਾਰਪੂਰਕ [[ਅਕਾਰਾਤਮਕ ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;V. Terraroli (ਸੰਪਾਦਕ), ''Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere'', Skira, ਮਿਲਾਨੋ, 1999, ਸਫ਼ੇ 112–115।&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;M. Carrà, ''La pittura moderna in Italia'', Treves, ਮਿਲਾਨੋ, 1919, ਸਫ਼ੇ 34–38।&lt;/ref&gt;

[[1903]] ਤੋਂ [[1908]] ਤੱਕ, ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਮਬਰਤੋ ਬੋਚੋਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸਾ [[ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕੋਣ]] ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਪੋਸਟ-ਸਕਾਪਿਲਿਆਤੋ]] [[ਨੈਚਰਲਿਜ਼ਮ (ਕਲਾ)]] ਤੋਂ ਢੇਰ ਸਾਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਲਿੱਪੀਨੀ ਸੀ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਐਨਰੀਕੋ ਕ੍ਰਿਸਪੋਲਤੀ]] ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਫਿਲਿੱਪੀਨੀ ਦੇ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਜ਼ਾਰੇ]] ਨੇ ਬੋਚੋਨੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੌਰ ਲਈ ਇੱਕ ਅਲੱਖ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Enrico Crispolti, ''Boccioni. Catalogo generale'', Electa, ਮਿਲਾਨੋ, 1971, ਭਾਗ I, ਸਫ਼ਾ 42।&lt;/ref&gt;

ਉੱਤਰ [[ਉਨੱੀਵੀਂ ਸਦੀ]] ਦੇ ਅਖੀਰ ਦੇ ਲੋੰਬਾਰਦੀਆ ਨੈਚਰਲਿਜ਼ਮ ਅਤੇ ਬੋਚੋਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਖੋਜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, [[ਫ੍ਰਾਂਚੈਸਕੋ ਫਿਲਿੱਪੀਨੀ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ-ਕਲਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ]] ਵਜੋਂ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;V. Terraroli (ਸੰਪਾਦਕ), ''Francesco Filippini. Catalogo generale delle opere'', Skira, ਮਿਲਾਨੋ, 1999।&lt;/

== ਇਤਾਲਵੀ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ==
ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਇੱਕ ਐਵਾਂ-ਗਾਰਦ ਲਹਿਰ  ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਇਤਾਲਵੀ ਕਵੀ ਫੀਲੀਪੋ ਤੋਮਾਸੋ ਮਾਰਿਨੇੱਤੀ ਨੇ 1909 ਵਿੱਚ ਮਿਲਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;20th-Century art book&quot;/&gt; ਮਾਰਿਨੇੱਤੀ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ,&lt;ref&gt;[[iarchive:imanifestidelfut28144gut|Filippo Tommaso Marinetti, ''I manifesti del futurismo'', February 20, 2009]]&lt;/ref&gt; ਨਾਮ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜਾ ਉਸਨੇ 5 ਫਰਵਰੀ 1909 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ''La gazzetta dell'Emilia'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ  ਫਿਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ 20 ਫਰਵਰੀ 1909 ਨੂੰ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ Le Figaro ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ।&lt;ref&gt;[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2883730/f1.image Le Figaro, ''Le Futurisme'', 1909/02/20 (Numéro 51)].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&amp;d=bmtnaai190904-01.2.3&amp;srpos=8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN-futurism------ Filippo Tommaso Marinetti, ''Declaration of Futurism'', published in Poesia, Volume 5, Number 6, April 1909] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402120325/http://bluemountain.princeton.edu/bluemtn/cgi-bin/bluemtn?a=d&amp;d=bmtnaai190904-01.2.3&amp;srpos=8&amp;e=-------en-20--1--txt-txIN-futurism------ |date=2015-04-02 }} (Futurist manifesto translated to English).&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Futurist Aristocracy&quot;&gt;{{Cite web |url=http://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |title=Futurist Manifesto, reproduced in ''Futurist Aristocracy'', New York, April 1923 |access-date=2015-12-04 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225072825/https://monoskop.org/images/7/73/Futurist_Aristocracy_1_1923.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨਾਲ ਛੇਤੀ ਹੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਉਮਬੇਰਤੋ ਬੋਸੀਓਨੀ, ਕਾਰਲੋ ਕਾਰਾ, ਗੀਨੋ ਸੇਵੇਰੀਨੀ, ਗਿਆਕੋਮੋ ਬਾਲਾ, ਅਤੇ ਕੰਪੋਜ਼ਰ ਲੁਇਗੀ ਰੁਸੋਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ।
Marinetti ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਭ ਕੁਝ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਾਵੁਕ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ। &quot;ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ, ਅਤੀਤ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ&quot;,
ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ
&quot;ਸਾਨੂੰ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ!&quot; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਤੀ, [[ਤਕਨਾਲੋਜੀ]], ਨੌਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਅਤੇ ਕਾਰ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ, ਉਸ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਸਲਾਘਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀਕਲ ਜਿੱਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਜੋਸ਼ੀਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਨਕਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, &quot;ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਦਲੇਰ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨੀ ਹਿੰਸਕ&quot;, ਮੌਲਿਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ,  &quot;ਪਾਗਲਪਨ ਦੇ ਧੱਬੇ&quot; ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਹੰਢਾਇਆ, ਕਲਾ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਸੁਆਦ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਕੀਤੀ, ਪਿਛਲੀ ਕਲਾ ਦੇ ਸਭਨਾਂ ਥੀਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵਗਾਹ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਇੰਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਏ।

ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਭਵਿੱਖਵਾਦ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖਵਾਦੀਆਂ ਨੇ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਰਿਨੇੱਤੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਤਹਿਤ) ਪੇਟਿੰਗ, ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਧਰਮ, ਪਹਿਰਾਵੇ ਅਤੇ ਰਸੋਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਲਿਖੇ।&lt;ref&gt;Umbro Apollonio (ed.&lt;/ref&gt;

== Futurist artists ==

== See also ==

== References ==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>hzmmz7jhj47w8e7wg6z9qix71f4tqhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫਾਟਕ:Free software</title>
    <ns>100</ns>
    <id>73123</id>
    <revision>
      <id>838416</id>
      <parentid>305015</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steenth</username>
        <id>8065</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Steenth ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[Portal:Free software]] ਨੂੰ [[ਫਾਟਕ:Free software]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: correct namespace</comment>
      <origin>305015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="784" sha1="1o7p99m8zcka0khw1oji2hu220x388l" xml:space="preserve">{{NPOV|reason=Free software in the English language does not refer to the concepts maintained by the FSF, e.g., see [[MOS:LINUX]]}}
{{browsebar}}
{{/Intro-box-header}}
{{/Header2|tab=1}}
{{/Portalbody|
{{/box|'''Featured article'''|Portal:Free software/Selected article}}
{{/box|'''Terminology'''|Portal:Free software/Terminology}}
{{/box|'''Operating systems'''|Portal:Free software/Operating systems}}
{{/box|'''Topics'''|Portal:Free software/Topics}}
{{/box|'''Featured and good articles'''|Portal:Free software/Wikipedia featured articles}}
{{/box|'''Related portals'''|Portal:Free software/Related portals}}
{{/box|'''Associated Wikimedia'''|Portal:Free software/Wikimedia}}
}}
{{portals}}
{{purgepage}}

[[Category:Computing portals|Free software]]
[[Category:Free software|ρ]]</text>
      <sha1>1o7p99m8zcka0khw1oji2hu220x388l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਲ੍ਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78001</id>
    <revision>
      <id>838389</id>
      <parentid>816992</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3541" sha1="0p7b61pctfckdaxoz7pc4jbxgr69q6q" xml:space="preserve">'''ਲੀਲ੍ਹ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ  [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ  ਨੇੜੇ [[ਪੱਖੋਵਾਲ]], ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਹੈ।
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਬਾ [[ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ]] ਜੀ 1917 ਦੇ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ  ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਹੋਏ ਹਨ,ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਪੰਨਾ:ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ.pdf/169 - ਵਿਕੀਸਰੋਤ |url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98.pdf/169 |access-date=2025-08-31 |website=pa.wikisource.org |language=pa}}&lt;/ref&gt;

===ਹਵਾਲੇ=== 
https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98.pdf/169
{{Infobox settlement
| name = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = 
| nickname = 
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ 
| latd =
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| coordinates_display = 
| subdivision_type =ਦੇਸ਼
| subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1 =ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder = 
| named_for = 
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = [[ਡੇਹਲੋਂ]]
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| post_office 
| postal_code = 
| area_code_type  ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB10
| area_code       = 0161
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| website = 
| footnotes = 
}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>0p7b61pctfckdaxoz7pc4jbxgr69q6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838398</id>
      <parentid>838389</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6257" sha1="gxsz7gsiv665dw2bsly3h2iim2jgfrz" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                            = '''ਲੀਲ੍ਹ'''
| other_name                      = 
| nickname                        = 
| settlement_type                 = ਪਿੰਡ
| image_skyline                   = 
| image_alt                       = 
| image_caption                   = 
| pushpin_map                     = India Punjab#India
| pushpin_label_position          = right
| pushpin_map_alt                 = 
| pushpin_map_caption             = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
| coordinates                     = {{coord|30.721871|N|75.689358|E|display=inline,title}}
| subdivision_type                = ਦੇਸ਼
| subdivision_name                = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]]
| subdivision_name1               = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2               = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2               = [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]]
| established_title               = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date                = 1999
| founder                         = 
| named_for                       = 
| government_type                 = 
| governing_body                  = 
| unit_pref                       = Metric
| area_footnotes                  = 
| area_rank                       = 
| area_total_km2                  = 
| elevation_footnotes             = 
| elevation_m                     = 252
| population_total                = 1.970
| population_as_of                = 2011 ਜਨਗਣਨਾ
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| population_rank                 = 
| population_density_km2          = auto
| population_demonym              = 
| population_footnotes            = 1970
| timezone1                       = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]]
| utc_offset1                     = +5:30
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts = ਡੇਹਲੋਂ
| postal_code_type         = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]]
| postal_code              = 141108
| area_code_type  = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ
| registration_plate = PB:10
| area_code       = 01624******
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਡੇਹਲੋਂ]]
}}

'''ਲੀਲ੍ਹ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ  [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਪੱਖੋਵਾਲ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.mapsofindia.com/villages/punjab/ludhiana/raikot/leel.html&lt;/ref&gt; ਪੱਖੋਵਾਲ ਤੋਂ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ। ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ 121 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ ਇਸਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 141108 ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਕਘਰ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਪੱਖੋਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਬਾ [[ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਲੀਲ੍ਹ]] ਜੀ 1917 ਦੇ ਵਿਚ ਵੀਹ ਸਾਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ਰਾਜਸੀ ਕੈਦੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਸਰਦਾਰ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਨ, ਬਾਬਾ ਚੂਹੜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੇ ਸੁਭਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੇਹਲ ਵਿਚ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਪੰਨਾ:ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ.pdf/169 - ਵਿਕੀਸਰੋਤ |url=https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE:%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4_%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98.pdf/169 |access-date=2025-08-31 |website=pa.wikisource.org |language=pa}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ==
ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਕੈਨੇਡਾ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਕੇ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਧਾਲੀਵਾਲ, ਢਿਲੋਂ, ਕੈਲੇ ਅਤੇ ਬਦੇਸ਼ਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 2000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਿੱਖ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਾਨ ਹਨ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ, ਵਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਰੇਂਜ ਦਾ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਪਿੰਡ ਹੈ।

===ਹਵਾਲੇ=== 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>gxsz7gsiv665dw2bsly3h2iim2jgfrz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਥ ਜੈਬੇਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84293</id>
    <revision>
      <id>838321</id>
      <parentid>591050</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10153" sha1="lycuo7sjmlgltkwbj8iszhykbidr3y7" xml:space="preserve">{{Infobox athlete
| name = ਰੂਥ ਜੈਬੇਟ
| nickname = 
| image = PortraitRuthJebet3000mStpRio2016.jpg
| caption = 
| nationality = ਬਹਿਰੀਨੀ
| sport = ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ
| event = ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼
| club = 
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1996|11|17}}
| birth_place = [[ਕੀਨੀਆ]]
|residence = 
| height = {{Height|m=1.62|}}
| weight = {{convert|51|kg|lb}}
| pb = 
* 3000 ਮੀ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼: {{nowrap|8:52.78 '''ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ'''}}
| &lt;!-- Medal record --&gt;
| show-medals      = 
| medaltemplates   = 
{{MedalCompetition|[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]}}
{{MedalGold|[[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]]|{{nowrap|ਐਥਲੈਟਿਕਸ|3000 ਮੀ ਸਟੈਪਚੇਜ਼}}}}
{{Medal|Competition|ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ}}
{{MedalGold|2014 ਓਰੇਗਨ|{{nowrap|3000 ਮੀ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼}}}}
{{MedalCompetition|[[ਏਸ਼ੀਆਈ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]}}
{{MedalGold |2013 ਪੂਨੇ|{{nowrap|3000 ਮੀ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼}}}}
}}
'''ਰੂਥ ਜੈਬੇਟ''' (ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1996) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅਥਲੀਟ ਹੈ। ਉਹ [[ਬਹਿਰੀਨ]] ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੀਆਂ ਦੌਡ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀਨ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। [[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਜੈਬੇਟ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹਿਰੀਨ 'ਚ ਦੌੜਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 3000 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 5000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;[http://www.tilastopaja.org/db/atw.php?ID=120457 Ruth Chebet]. Tilastopaja. Retrieved on 2013-12-28.&lt;/ref&gt; 

ਕਿਸ਼ੋਰ ਨੇ ਬਹਿਰੀਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਓਲੰਪੀਅਨ ਸਲੀਮਾ ਅਲ ਔਲੀ ਅਲਾਮੀ ਤੋਂ 2013 ਅਰਬ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 3000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਸਟੇਪਲੇਕਸ਼ਾ 'ਚ ਦੂਸਰਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.africathle.com/?q=en/content/18th-arab-championships-doha-qatar-21-24052013 18th Arab Championships, Doha (Qatar) 21-24/05/2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208021944/http://www.africathle.com/?q=en/content/18th-arab-championships-doha-qatar-21-24052013 |date=2019-12-08 }}. Africa Athle (2013-05-21). Retrieved on 2013-10-07.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ 9: 52.47 ਮਿੰਟ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਬਹਿਰੀਨੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆਈ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ 'ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬੜ੍ਹਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਤੋਂ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੀ-ਰੇਸ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੁਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਸੈਕਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ 9: 40.84 ਮਿੰਟ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰਿਕਾਰਡ ਸੀ&lt;ref&gt;[http://en.omriyadat.com/videos/ruth-jebet-wins-3000m-steeplechase-women-eugene-diamond-league-2016 Ruth Jebet Wins 3000m Steeplechase Women - Eugene Diamond League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170212161541/http://en.omriyadat.com/videos/ruth-jebet-wins-3000m-steeplechase-women-eugene-diamond-league-2016 |date=2017-02-12 }}. Retrieved on 2016-09-10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.iaaf.org/news/report/two-championship-records-while-chinas-hurdles Two championship records while China's hurdles legacy continues at the Asian Championships]. IAAF (2013-07-06). Retrieved on 2013-12-28.&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਏਸ਼ੀਆ ਸਟੇਪਲੇਚੇਸ ਦੌੜਾਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[http://en.omriyadat.com/videos/ruth-jebet-diamond-league Ruth Jebet Women's 3000m Steeplechase | Zurich Diamond League] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180316160431/http://en.omriyadat.com/videos/ruth-jebet-diamond-league |date=2018-03-16 }}. Retrieved on 2016-09-10.&lt;/ref&gt;

2014 ਵਿੱਚ, ਅਜੇ ਸਿਰਫ 17 ਸਾਲ ਦੀ, ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਕੀਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਵੇਲਟਕਲੇਸ ਜ਼ੁਰੀਕ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ 9: 20.55 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ .13 ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਗਈ ਕੀਤਾ।

ਓਲੰਪਿਕ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ 500,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਅਦਾਇਗੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ 52 ਮਿਲੀਅਨ ਕੀਨੀਅਨ ਸ਼ਿਲਿੰਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਵਜੋਂ, 800 ਮੀਟਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਡੇਵਿਡ ਰੁਦਿਸ਼ਾ, ਜੋ ਕਿ ਕੀਨੀਆ ਲਈ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਗਭਗ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ, ਲਗਭਗ 10,000 ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਰੂਥ ਜੇਬੇਟ ਨੂੰ ਈ.ਪੀ.ਓ. ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਟੈਸਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਵਰੀ 2018 ਤੋਂ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://olympics.nbcsports.com/2018/07/20/ruth-jebet-ivan-ukhov-doping/ |title = Olympic steeplechase, high jump champions face doping charges|date = 2018-07-20}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਏਜੰਟ, ਮਾਰਕ ਕੋਰਸਟਜੈਂਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.theguardian.com/sport/2018/mar/04/ruth-jebet-olympic-champion-drug-test-kenya-bahrain-steeplechase |title = Olympic champion Ruth Jebet embroiled in drug-testing scandal|date = 2018-03-04}}&lt;/ref&gt; 4 ਮਾਰਚ, 2020 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਏ.ਆਈ.ਯੂ. ਦੁਆਰਾ 18 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਈ.ਪੀ.ਓ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 01 ਦਸੰਬਰ 2017 ਤੋਂ 18 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਤੀਜੇ ਗੁਆ ਬੈਠੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web | url=https://www.athleticsintegrity.org/disciplinary-process/first-instance-decisions/ |title = First Instance Decision|date = 2020-03-04}}&lt;/ref&gt;

===2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ===
[[ਰਿਓ ਡੀ ਜਨੇਰੋ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਬਹਿਰੀਨ]] ਵੱਲੋਂ ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਅਥਲੀਟ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 3000 ਮੀਟਰ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼ ਵਿੱਚ 8:59.75 ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਈਵੈਂਟ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Rio Olympics 2016: Bahrain's Ruth Jebet wins 3,000m steeplechase|url=http://www.bbc.co.uk/sport/olympics/36689477|website=BBC Sport|accessdate=15 August 2016|date=15 August 2016}}&lt;/ref&gt;

27 ਅਗਸਤ 2016 ਨੂੰ ਉਸਨੇ 2016 ਡਾਇਮੰਡ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 3000 ਮੀਟਰ ਸਟੈੱਪਚੇਜ਼ ਦਾ 8:52.78 ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋਂ ਛੇ ਸੈਕਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://livecache.sportresult.com/node/binaryData/AT_PROD/PARIS2016/PDF_RE1290040.PDF?h=U4gP5NXGThJExOcO3UCDSX0OnMM= |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-09-04 |archive-date=2016-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161017171439/http://livecache.sportresult.com/node/binaryData/AT_PROD/PARIS2016/PDF_RE1290040.PDF?h=U4gP5NXGThJExOcO3UCDSX0OnMM%3D |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
*{{IAAF name|282669}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>lycuo7sjmlgltkwbj8iszhykbidr3y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੰਗਲੌਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84412</id>
    <revision>
      <id>838279</id>
      <parentid>753392</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6142" sha1="0anmp14qbglcfmfg34q8uwpojr7gvif" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                   = ਮੈਂਗਲੋਰ
| official_name          = Mangaluru
| native_name            = ಮಂಗಳೂರು
| other_name             = 
| settlement_type        = Corporation City
| image_skyline          = Mangalore Town Hall 2012.jpg
| image_alt              = 
| image_caption          = Town Hall of Mangalore
| image_seal             = 
| nickname               = 
| map_alt                = 
| map_caption            = 
| pushpin_map            = India Karnataka
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt        = 
| pushpin_map_caption    = &lt;!-- {{Coord|12|52|12|N|74|52|48|E}} ---&gt;
| latd = 12.87 
| latm = 
| lats = 
| latNS = N
| longd = 74.88 
| longm = 
| longs = 
| longEW = E
| coordinates_display    = inline,title
| coordinates_format     = dms
| subdivision_type       = [[Country]]
| subdivision_name       = {{flag|India}}
|subdivision_type1        = State
| subdivision_type2      = [[List of districts of India|District]]
| subdivision_type3      = Region
|subdivision_name1        = [[Karnataka]]
| subdivision_name2      = [[Dakshina Kannada]]
| subdivision_name3      = [[Coastal Karnataka]]
| established_title      = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date       = 
| founder                = 
| named_for              = [[Mangaladevi]]
| government_type        = [[Mayor–council government|Mayor–Council]]
| governing_body         = [[Mangalore City Corporation]]
| leader_title           = [[Mayor]]
| leader_name            = Harinath Jogi
| leader_title1          = Deputy Mayor
| leader_name1           = Purushottam
| unit_pref              = Metric
| area_footnotes         = 
| area_total_km2         = 184.45
| area_rank              = 
| elevation_footnotes    = 
| elevation_m            = 22
| population_total       = 499,487&lt;ref&gt;http://www.census2011.co.in/census/city/451-mangalore.html&lt;/ref&gt;
| population_as_of       = 2011
| population_footnotes   = 
| population_density_km2 = auto
| population_metro       = 623,841&lt;ref&gt;http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/391-mangalore.html&lt;/ref&gt;
| population_demonym     = ''[[Mangalorean]]'', ''Kuḍladar'', ''Maṅgaḷūrinavaru'', ''Koḍiyāḷchiṁ''
| demographics_type1     = Language
| demographics1_title1   = Official
| demographics1_info1    = [[Kannada language|Kannada]], [[English language|English]]  
| demographics1_title2   = Regional
| demographics1_info2    = [[Tulu language|Tulu]], [[Konkani language|Konkani]], [[Beary language|Beary]], [[Havyaka Kannada]]
| timezone1              = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1            = +5:30
| postal_code_type       = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code            = 575001 to 575030&lt;ref name=&quot;pcode&quot;&gt;{{cite web|url=http://pincode.net.in/KARNATAKA/DAKSHINA_KANNADA/M/MANGALORE
|title=Pincode Locator Tool|access-date=16 December 2011|publisher=PINcode.Net.In}}&lt;/ref&gt;
| area_code              = [[Telephone numbers in India|+91-(0)824]]
| area_code_type         = Telephone code
| registration_plate     = KA-19, KA-62
| blank1_name_sec1       = [[Human Development Index]]
| blank1_info_sec1       = {{increase}} 0.83&lt;ref name=&quot;hdi&quot;&gt;{{cite web
|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/human-development-index-dc-exhorts-officials-to-aim-high/article8056883.ece
|title=Human Development Index: DC exhorts officials to aim high
|accessdate=18 February 2016
|publisher=The Hindu
}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;{{color|darkgreen|very high}}
| blank1_name_sec2       = Literacy
| blank1_info_sec2       = 94.03%&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf
|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011
|accessdate=4 October 2015
|publisher=censusindia.gov.in
}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|www.mangalorecity.gov.in}}
| coordinates_region     = IN
| leader_title2          = Police Commissioner
| leader_name2           = M Chandra Sekhar
}}
ਮੈਂਗਲੂਰ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿਚ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ [[ਅਰਬ ਸਮੁੰਦਰ]] ਹੈ। ਮੈਂਗਲੂਰ [[ਦੱਖਣੀ ਕੰਨੜ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹਾਈਕੋਰਟ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇਸਨੂੰ  ਮੈਂਗਲੂਰ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Mangalore/mangaloretomangaluru-likely-to-be-a-smooth-affair/article6555270.ece|title=Mangalore to Mangaluru likely|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=6 May 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.theweekendleader.com/Headlines/3238/bangalore-renamed-bengaluru,-mangalore-is-mangaluru.html|title=Mangalore is Mangaluru|access-date=6 May 2016|work=Weekend Leader}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਘਤਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਮੈਂਗਲੋਰ ਸਦੀਆ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੀ ਨੇਤਰਵਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂਪੁਰਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੇਲ ਵਾਲੀ 'ਤੇ ਵਸਿਆ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਨਾਟਕਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਉਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਮੈਂਗਲੂਰ ਨਾਮ ਮੰਗਲਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਪਿਆ। ਮੰਗਲਾਦੇਵੀ ਅਲੁਪਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਸੀ। 
[[ਤਸਵੀਰ:Mangalore_City.jpg|center|thumb|500x500px|ਮੈਂਗਲੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਬਕਾ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਕਲੋਨੀਆ]]</text>
      <sha1>0anmp14qbglcfmfg34q8uwpojr7gvif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87377</id>
    <revision>
      <id>838352</id>
      <parentid>824093</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19398" sha1="o5jo3x7qhll6v9eup1d45mfx22a5cxe" xml:space="preserve">{{Infobox model
| name = ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ
| image = Vaani Kapoor walked the ramp at the Lakme Fashion Week 2018 (03) (cropped).jpg
| image_size =
| caption = 
| birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|08|23}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Vaaniofficial/status/406677220682252288|title=its 88!*sigh*|date=29 November 2013|accessdate=3 February 2014|author=Kapoor, Vaani|publisher=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ
| website =
| yearsactive = 2010{{ndash}}ਵਰਤਮਾਨ
}} 
'''ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ''' ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title='Shuddh Desi Romance' more challenging than fun: Vaani Kapoor |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/ |date=18 September 2013 |accessdate=19 October 2013 |archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020200849/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ, ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ, ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਹਾ ਕਲਿਆਣਮ (2014) ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਪੂਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਰਨੀਚਰ ਨਿਰਯਾਤ ਉਦਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ ਜੋ ਬਜ਼ਾਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੈ ਕੌਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਹੋਟਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਏਲੀਟ ਮਾਡਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-vaani-kapoor-was-very-scared-of-the-director-of-shuddh-desi-romance/20130904.htm|title=Vaani Kapoor: Was VERY SCARED of the director of Shuddh Desi Romance|website=Rediff}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title='Shuddh Desi Romance' more challenging than fun: Vaani Kapoor|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/|publisher=Mid Day|date=18 September 2013|accessdate=13 October 2014|archive-url=https://archive.today/20141013160234/http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/|archive-date=13 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਡੀਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੜਕੀ, ਤਾਰਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਕੋਇਮੋਈ ਦੇ ਮੋਹਰ ਬਾਸੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾਤਮਕ ਡੈਬਿਊਨੇਟ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Basu&quot;&gt;{{cite web|last=Basu|first=Mohar|title=Shuddh Desi Romance Review |url=http://www.koimoi.com/reviews/shuddh-desi-romance-review/|publisher=[[Koimoi]]|date=6 September 2013|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਮਧੁਰਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ &quot;ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਪਰਦਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Mukherjee|first=Madhureeta|title=Shuddh Desi Romance: Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-review/Shuddh-Desi-Romance-movie-review/movie-review/22326739.cms |work=[[The Times Of India]]|date=6 September 2013|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ 46 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ (6.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਕਮਾਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ। 59ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕਪੂਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤਾਮਿਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਆਹਾ ਕਲਿਆਣਮ ਸੀ, ਜੋ 2010 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ&quot; 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੀਮੇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਾਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਨਾਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-understand-Tamil-well-Vaani-Kapoor/articleshow/28680148.cms|title=I understand Tamil well: Vaani Kapoor|work=[[The Times of India]]|accessdate=30 August 2017}}&lt;/ref&gt; ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.deccanchronicle.com/140222/entertainment-movie-reviews/article/aha-kalyanam-movie-review-subject-no-match-telugu |work = [[Deccan Chronicle]] | title= Aha Kalyanam movie review: Subject no match for Telugu audience |accessdate=22 February 2014|url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140222231411/http://deccanchronicle.com/140222/entertainment-movie-reviews/article/aha-kalyanam-movie-review-subject-no-match-telugu |archivedate=22 February 2014 }}&lt;/ref&gt; ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndiaGlitz&quot;&gt;{{cite web|title=Aaha Kalyanam Review – Happily ever after|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/18285.html|publisher=IndiaGlitz|date=21 February 2014|accessdate=13 October 2014|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225205211/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/18285.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮੇ &quot;ਬੇਫਿਕਰੇ&quot; ਵਿੱਚ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 9 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-on-befikre-trailer-launch-at-eiffel-tower-3075812/|title=It's surreal:Ranveer Singh on Befikre trailer launch at Eiffel Tower|date=10 October 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤਨ ਗ੍ਰੋਸਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/vaani-kapoor-befikre-aditya-chopra-ranveer-singh-bollywood-news-interview/17922156|title=Vaani Kapoor feels 'Befikre' debacle was because of her|work=mid-day|access-date=2017-07-16|language=en|archive-date=2017-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717151249/http://www.mid-day.com/articles/vaani-kapoor-befikre-aditya-chopra-ranveer-singh-bollywood-news-interview/17922156|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ''ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅੱਕੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗੇਅਰ ਬਦਲ ਰਹੀ, ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ।&quot;

ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ, 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, &quot;ਵਾਰ&quot;, ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ. ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਧਾਰਥ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hrithik-roshan-tiger-shroffs-next-titled-war/article28434842.ece|title='War' teaser promises an exhilarating Hrithik vs Tiger spectacle|last=Ians|date=2019-07-15|work=The Hindu|access-date=2019-07-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਵਾਰ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਲੈਸ਼ਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood Top Grossers Worldwide Bollywood Hungama|access-date=17 October 2019|website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/vaani-kapoor-on-war-handling-the-failure-of-befikre-and-having-aditya-chopra-as-mentor/cid/1709675|title=Vaani Kapoor on War, handling the failure of Befikre and having Aditya Chopra as mentor|website=Telegraph India|first=Karishma|last=Upadhyay|date=4 October 2019}}&lt;/ref&gt; 

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!scope=&quot;col&quot;| ਸਾਲ
!scope=&quot;col&quot;| ਫ਼ਿਲਮ
!scope=&quot;col&quot;| ਕਿਰਦਾਰ
!scope=&quot;col&quot;| ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ
|-
| 2013
!scope=&quot;row&quot;| ''ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ''
| ਤਾਰਾ
| ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ
|-
| 2014
!scope=&quot;row&quot;| ''ਆਹਾ ਕਲਯਾਣੰ''
| ਸ਼ਰੂਤੀ
| ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
| 2016
!scope=&quot;row&quot;| ''ਬੇਫ਼ਿਕਰੇ''
| ਸ਼ਾਇਰਾ
| ਹਿੰਦੀ
|-
|-
| 2019
! scope=&quot;row&quot; |''[[ਵਾਰ (2019 ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ]]''
| ਨੈਨਾ
| 
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]]''{{dagger}}
|ਆਦ੍ਰ੍ਸ਼ਿਨੀ
|ਖਤਮ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/shamshera-ranbir-kapoor-vaani-kapoors-film-goes-on-floors-1956175.html|title=Shamshera: Ranbir Kapoor, Vaani Kapoor's Film Goes on Floors|website=News18|accessdate=4 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਬੈੱਲ ਬੋਟਮ (2021 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੈੱਲ ਬੋਟਮ]]''{{dagger}}
| TBA
|ਖਤਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/bell-bottom-becomes-first-film-to-start-and-finish-shooting-during-coronavirus-pandemic-1727203-2020-10-01|title=Bell Bottom becomes first film to start and finish shooting during coronavirus pandemic|first=Sulabha|last=Torkham|date=1 October 2020|access-date=1 October 2020|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਰੇ ਆਸ਼ਿਕੀ]]''{{dagger}}
| ਮਾਨਵੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/chandigarh-kare-aashiqui-director-abhishek-kapoor-introduces-maanvi-aka-vaani-kapoor/articleshow/79367280.cms|title='Chandigarh Kare Aashiqui': Director Abhishek Kapoor introduces Maanvi aka Vaani Kapoor|access-date=24 November 2020|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;
|ਖਤਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/amp/news/bollywood/ayushmann-khurrana-vaani-kapoor-starrer-chandigarh-kare-aashiqui-wraps-2-months-pandemic|title=Ayushmann Khurrana-Vaani Kapoor starrer Chandigarh Kare Aashiqui wraps under 2 months during the pandemic|date=22 December 2020|access-date=22 December 2020|publisher=Bollywood Hungama|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Awards and nominations ==
{{Translate}}
{|  class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! width=5%|Year
! style=&quot;width:30%;&quot; |ਇਨਾਮ 
! style=&quot;width:29%;&quot; |ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! style=&quot;width:20%;&quot;|ਫ਼ਿਲਮ
! style=&quot;width:15%;&quot;|ਸਿੱਟਾ
! width=1%|Ref
|-
| 2013
| [[ਬਿੱਗ ਸਟਾਰ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡਸ]]
| ਮੋਸਟ ਇੰਟਰਟੇਨਿੰਗ ਫ਼ਿਲਮ ਡੇਬਿਊ (ਔਰਤ)
| rowspan=&quot;7&quot;| ''[[ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੁਮਾਂਸ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Nominations for 4th Big Star Entertainment Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5890/|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| 2014
| [[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]
| [[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ|ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ]]
| &lt;ref name=&quot;filmfare&quot;&gt;{{cite news|title=59th Idea Filmfare Awards Winners|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-59th-idea-filmfare-awards-5220.html|publisher=[[Filmfare]]|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[International Indian Film Academy Awards]]
| [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Female|Star Debut of the Year (Female)]]
| &lt;ref name=&quot;IIFA 2014&quot;&gt;{{cite news|title=IIFA 2014 Winners|url=http://www.iifa.com/winners-2014/|publisher=IIFA|accessdate=4 September 2014|archive-date=25 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625100134/http://iifa.com/winners-2014/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Screen Awards]]
| [[Screen Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Screen Awards 2014: Complete list of Nominees|url=http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|publisher=[[CNN-IBN]]|accessdate=4 September 2014|archive-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301031113/http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Star Guild Awards]]
| [[Star Guild Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Guild Awards 2014 Winners|url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/renault-star-guild-awards-2014-winners-list-129864.html|publisher=filmibeat|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Zee Cine Awards]]
| [[Zee Cine Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Zee Cine 2014 Winners|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-winner-s-list_151176.html|publisher=ZeeNews|accessdate=4 September 2014|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302061408/http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-winner-s-list_151176.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role – Female|Best Actor in a Supporting Role – Female]]
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Zee Cine Awards 2014: Complete list of nominations|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|publisher=ZeeNews|accessdate=4 September 2014|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222065411/http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>o5jo3x7qhll6v9eup1d45mfx22a5cxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838353</id>
      <parentid>838352</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19394" sha1="6pdy2c1aeqyri97jy8o590k4q6uy1nr" xml:space="preserve">{{Infobox model
| name = ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ
| image = Vaani Kapoor walked the ramp at the Lakme Fashion Week 2018 (03) (cropped).jpg
| image_size =
| caption = 
| birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1988|08|23}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Vaaniofficial/status/406677220682252288|title=its 88!*sigh*|date=29 November 2013|accessdate=3 February 2014|author=Kapoor, Vaani|publisher=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ
| website =
| yearsactive = 2010{{ndash}}ਵਰਤਮਾਨ
}} 
'''ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ''' ਇੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title='Shuddh Desi Romance' more challenging than fun: Vaani Kapoor |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/ |date=18 September 2013 |accessdate=19 October 2013 |archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020200849/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2013 ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ, ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ, ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਆਹਾ ਕਲਿਆਣਮ (2014) ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਕਪੂਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਰਨੀਚਰ ਨਿਰਯਾਤ ਉਦਮੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ ਜੋ ਬਜ਼ਾਰ ਮਾਰਕੀਟ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੈ ਕੌਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਓਬਰਾਏ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰਿਜੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈ.ਟੀ.ਸੀ. ਹੋਟਲ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਏਲੀਟ ਮਾਡਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੁਆਰਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;interview&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-vaani-kapoor-was-very-scared-of-the-director-of-shuddh-desi-romance/20130904.htm|title=Vaani Kapoor: Was VERY SCARED of the director of Shuddh Desi Romance|website=Rediff}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title='Shuddh Desi Romance' more challenging than fun: Vaani Kapoor|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/|publisher=Mid Day|date=18 September 2013|accessdate=13 October 2014|archive-url=https://archive.today/20141013160234/http://archive.mid-day.com/entertainment/2013/sep/180913-shuddh-desi-romance-more-challenging-than-fun-vaani-kapoor.htm/|archive-date=13 October 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt; [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਡੀਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਲਿਵ-ਇਨ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਫੀਡਬੈਕ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਲੜਕੀ, ਤਾਰਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹੋਈ। ਕੋਇਮੋਈ ਦੇ ਮੋਹਰ ਬਾਸੂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਪੂਰ ਇੱਕ ਸੁਹਣਾਤਮਕ ਡੈਬਿਊਨੇਟ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ&lt;ref name=&quot;Basu&quot;&gt;{{cite web|last=Basu|first=Mohar|title=Shuddh Desi Romance Review |url=http://www.koimoi.com/reviews/shuddh-desi-romance-review/|publisher=[[Koimoi]]|date=6 September 2013|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਮਧੁਰਿਤਾ ਮੁਖਰਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ &quot;ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਪਰਦਾ-ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Mukherjee|first=Madhureeta|title=Shuddh Desi Romance: Movie Review |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-review/Shuddh-Desi-Romance-movie-review/movie-review/22326739.cms |work=[[The Times Of India]]|date=6 September 2013|accessdate=12 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ ਨੇ ਘਰੇਲੂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ 46 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ (6.8 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਕਮਾਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ। 59ਵੇਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਡੈਬਿਊ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਕਪੂਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤਾਮਿਲ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਆਹਾ ਕਲਿਆਣਮ ਸੀ, ਜੋ 2010 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਬੈਂਡ ਬਾਜਾ ਬਾਰਾਤ&quot; 'ਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੀਮੇਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ [[ਨਾਨੀ (ਅਭਿਨੇਤਾ)|ਨਾਨੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-understand-Tamil-well-Vaani-Kapoor/articleshow/28680148.cms|title=I understand Tamil well: Vaani Kapoor|work=[[The Times of India]]|accessdate=30 August 2017}}&lt;/ref&gt; ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite web| url= http://www.deccanchronicle.com/140222/entertainment-movie-reviews/article/aha-kalyanam-movie-review-subject-no-match-telugu |work = [[Deccan Chronicle]] | title= Aha Kalyanam movie review: Subject no match for Telugu audience |accessdate=22 February 2014|url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20140222231411/http://deccanchronicle.com/140222/entertainment-movie-reviews/article/aha-kalyanam-movie-review-subject-no-match-telugu |archivedate=22 February 2014 }}&lt;/ref&gt; ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫ਼ਿਲਮ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;IndiaGlitz&quot;&gt;{{cite web|title=Aaha Kalyanam Review – Happily ever after|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/18285.html|publisher=IndiaGlitz|date=21 February 2014|accessdate=13 October 2014|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225205211/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/18285.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮੇ &quot;ਬੇਫਿਕਰੇ&quot; ਵਿੱਚ ਰਣਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 9 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ranveer-singh-on-befikre-trailer-launch-at-eiffel-tower-3075812/|title=It's surreal:Ranveer Singh on Befikre trailer launch at Eiffel Tower|date=10 October 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਔਸਤਨ ਗ੍ਰੋਸਰ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/vaani-kapoor-befikre-aditya-chopra-ranveer-singh-bollywood-news-interview/17922156|title=Vaani Kapoor feels 'Befikre' debacle was because of her|work=mid-day|access-date=2017-07-16|language=en|archive-date=2017-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20170717151249/http://www.mid-day.com/articles/vaani-kapoor-befikre-aditya-chopra-ranveer-singh-bollywood-news-interview/17922156|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦਿ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਸ਼ੁਭਰਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਵਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ''ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਅੱਕੀ ਹੋਈ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਪੱਖ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗੇਅਰ ਬਦਲ ਰਹੀ, ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਹੁਣ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਔਰਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਸੀ।&quot;

ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਬਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਰਾਫ ਦੇ ਨਾਲ, 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ, &quot;ਵਾਰ&quot;, ਇੱਕ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫ਼ਿਲਮ. ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸਿਧਾਰਥ ਆਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/hrithik-roshan-tiger-shroffs-next-titled-war/article28434842.ece|title='War' teaser promises an exhilarating Hrithik vs Tiger spectacle|last=Ians|date=2019-07-15|work=The Hindu|access-date=2019-07-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਵਾਰ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਕਲੈਸ਼ਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood Top Grossers Worldwide Bollywood Hungama|access-date=17 October 2019|website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਤੱਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/vaani-kapoor-on-war-handling-the-failure-of-befikre-and-having-aditya-chopra-as-mentor/cid/1709675|title=Vaani Kapoor on War, handling the failure of Befikre and having Aditya Chopra as mentor|website=Telegraph India|first=Karishma|last=Upadhyay|date=4 October 2019}}&lt;/ref&gt; 

== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!scope=&quot;col&quot;| ਸਾਲ
!scope=&quot;col&quot;| ਫ਼ਿਲਮ
!scope=&quot;col&quot;| ਕਿਰਦਾਰ
!scope=&quot;col&quot;| ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ
|-
| 2013
!scope=&quot;row&quot;| ''ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ''
| ਤਾਰਾ
| ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ
|-
| 2014
!scope=&quot;row&quot;| ''ਆਹਾ ਕਲਯਾਣੰ''
| ਸ਼ਰੂਤੀ
| ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
| 2016
!scope=&quot;row&quot;| ''ਬੇਫ਼ਿਕਰੇ''
| ਸ਼ਾਇਰਾ
| ਹਿੰਦੀ
|-
|-
| 2019
! scope=&quot;row&quot; |''[[ਵਾਰ (2019 ਫ਼ਿਲਮ)|ਵਾਰ]]''
| ਨੈਨਾ
| 
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ]]''{{dagger}}
|ਆਦ੍ਰ੍ਸ਼ਿਨੀ
|ਖਤਮ&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/shamshera-ranbir-kapoor-vaani-kapoors-film-goes-on-floors-1956175.html|title=Shamshera: Ranbir Kapoor, Vaani Kapoor's Film Goes on Floors|website=News18|accessdate=4 December 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਬੈੱਲ ਬੋਟਮ (2021 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੈੱਲ ਬੋਟਮ]]''{{dagger}}
| TBA
|ਖਤਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/bell-bottom-becomes-first-film-to-start-and-finish-shooting-during-coronavirus-pandemic-1727203-2020-10-01|title=Bell Bottom becomes first film to start and finish shooting during coronavirus pandemic|first=Sulabha|last=Torkham|date=1 October 2020|access-date=1 October 2020|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot;;scope=&quot;row&quot;|''[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਕਰੇ ਆਸ਼ਿਕੀ]]''{{dagger}}
| ਮਾਨਵੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/chandigarh-kare-aashiqui-director-abhishek-kapoor-introduces-maanvi-aka-vaani-kapoor/articleshow/79367280.cms|title='Chandigarh Kare Aashiqui': Director Abhishek Kapoor introduces Maanvi aka Vaani Kapoor|access-date=24 November 2020|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;
|ਖਤਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ayushmann-khurrana-vaani-kapoor-starrer-chandigarh-kare-aashiqui-wraps-2-months-pandemic|title=Ayushmann Khurrana-Vaani Kapoor starrer Chandigarh Kare Aashiqui wraps under 2 months during the pandemic|date=22 December 2020|access-date=22 December 2020|publisher=Bollywood Hungama|language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Awards and nominations ==
{{Translate}}
{|  class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|-
! width=5%|Year
! style=&quot;width:30%;&quot; |ਇਨਾਮ 
! style=&quot;width:29%;&quot; |ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! style=&quot;width:20%;&quot;|ਫ਼ਿਲਮ
! style=&quot;width:15%;&quot;|ਸਿੱਟਾ
! width=1%|Ref
|-
| 2013
| [[ਬਿੱਗ ਸਟਾਰ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡਸ]]
| ਮੋਸਟ ਇੰਟਰਟੇਨਿੰਗ ਫ਼ਿਲਮ ਡੇਬਿਊ (ਔਰਤ)
| rowspan=&quot;7&quot;| ''[[ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੁਮਾਂਸ]]''
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Nominations for 4th Big Star Entertainment Awards|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5890/|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;6&quot;| 2014
| [[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]]
| [[ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ|ਬੇਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੇਬਿਊ]]
| &lt;ref name=&quot;filmfare&quot;&gt;{{cite news|title=59th Idea Filmfare Awards Winners|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-59th-idea-filmfare-awards-5220.html|publisher=[[Filmfare]]|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[International Indian Film Academy Awards]]
| [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Female|Star Debut of the Year (Female)]]
| &lt;ref name=&quot;IIFA 2014&quot;&gt;{{cite news|title=IIFA 2014 Winners|url=http://www.iifa.com/winners-2014/|publisher=IIFA|accessdate=4 September 2014|archive-date=25 ਜੂਨ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140625100134/http://iifa.com/winners-2014/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Screen Awards]]
| [[Screen Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Screen Awards 2014: Complete list of Nominees|url=http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|publisher=[[CNN-IBN]]|accessdate=4 September 2014|archive-date=2014-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301031113/http://ibnlive.in.com/news/20th-annual-screen-awards-2014-the-complete-list-of-nominees/444093-8-66.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Star Guild Awards]]
| [[Star Guild Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Guild Awards 2014 Winners|url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2014/renault-star-guild-awards-2014-winners-list-129864.html|publisher=filmibeat|accessdate=4 September 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| [[Zee Cine Awards]]
| [[Zee Cine Award for Best Female Debut|Best Female Debut]]
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Zee Cine 2014 Winners|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-winner-s-list_151176.html|publisher=ZeeNews|accessdate=4 September 2014|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302061408/http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-winner-s-list_151176.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role – Female|Best Actor in a Supporting Role – Female]]
| {{nom}}
| &lt;ref&gt;{{cite news|title=Zee Cine Awards 2014: Complete list of nominations|url=http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|publisher=ZeeNews|accessdate=4 September 2014|archive-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222065411/http://zeenews.india.com/entertainment/zee-cine-awards-2014/zee-cine-awards-2014-complete-list-of-nominations_150384.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>6pdy2c1aeqyri97jy8o590k4q6uy1nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87822</id>
    <revision>
      <id>838427</id>
      <parentid>785973</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14070" sha1="iu2xffthdk2eydj3lol8b9udk6lrehm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name  = ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ
| image  = Shital Kamalakar Mahajan, August 29, 2006.jpg
| caption  =
| birth_date = 19 ਸਤੰਬਰ 1982
| birth_place = ਪੁਣੇ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = ਖਿਡਾਰੀ - ਸਕਾਈਡਾਈਵਰ / ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਪੀਕਰ
| children = Twin sons - Vrushabh&lt;br&gt;Vaishnav
| parents  = Kamalakar Mahajan&lt;br&gt;Mamta Mahajan
| awards  = [[Padma Shri]]&lt;br&gt;Tenzing Norgay National Award&lt;br&gt;Godavary Gaurav Puraskar&lt;br&gt;Shiv Chatrapati Maharashtra State Sports Special Award&lt;br&gt;Venutai Chavan Yuva Puraskar 
| website  = {{URL||www.phoenixskydivingacademy.com}}
| imagesize = 
| restingplace = 
| restingplacecoordinates =
| othername =Queen of Sky&lt;br&gt;Jump Queen&lt;br&gt;Flying Bird 
| yearsactive = 2004 ਤੋਂ 
| spouse  = Vaibhav Rane
| domesticpartner = 
}}
'''ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ''' ਰਾਣੇ, ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਅਤਿ ਖਿਡਾਰੀ, ਸਕਾਈਡਾਈਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ 14 ਕੌਮੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Mid Day&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.mid-day.com/articles/a-candid-chat-with-international-skydiver-padma-shri-shital-mahajan/15581187 | title=Mid Day | publisher=Mid Day | date=6 September 2014 | accessdate=November 23, 2014 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ 'ਤੇ 10,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਛਾਲ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਦੋਵਾਂ ਪੋਲਸ 'ਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਔਰਤ ਹੈ&lt;ref name=&quot;One India&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.oneindia.com/2006/12/20/sheetal-mahajan-falls-to-glory-lands-on-south-pole-1166623163.html | title=One India | publisher=One India | date=20 December 2006 | accessdate=23 November 2014}}&lt;/ref&gt;, ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼/ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਜੰਪਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Times Content&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/37822/Feature/Shital-Mahajan.html | title=Times Content | publisher=Times of India | date=29 December 2006 | accessdate=23 November 2014}}&lt;/ref&gt;  ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Padma Shri&quot;&gt;{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Shri | publisher=Padma Shri | date=2014 | accessdate=11 November 2014 | archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 

== ਜੀਵਨ ==
{{quotebox|align = left|width=21em|''I wanted to do something different. Many women players have performed well in other sports, but none in para jumping. My achievement will inspire other girls to take up the sport'', says Shital Mahajan.&lt;ref name=&quot;DNA India&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-padma-award-winner-shital-mahajan-rane-pune-woman-who-loves-adventures-1499306 | title=DNA India | publisher=DNA India | date=26 January 2011 | accessdate=23 November 2014}}&lt;/ref&gt;}}
ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Limca Book of World Records&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx | title=Limca Book of World Records | publisher=Limca Book of World Records | date=2014 | accessdate=23 November 2014 | archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141206060635/http://www.limcabookofrecords.in/adventure/8.aspx | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਮਤਾ ਮਹਾਜਨ ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਮੋਟਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ&lt;ref name=&quot;Woodland&quot;&gt;{{cite web | url=http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html | title=Woodland | publisher=Woodland | date=2014 | accessdate=24 November 2014 | archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129200135/http://ambassadors.woodlandworldwide.com/ambassadors-elite/shital-mahajan-33.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DNA 1&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/india/report-sheetal-mahajan-will-jump-to-glory-again-1004121 | title=DNA 1 | publisher=DNA India | date=26 December 2005 | accessdate=24 November 2014}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਕਮਲਾਕਰ ਮਹਾਜਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੁਣੇ ਦੇ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ (ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ.) ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune India&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070120/saturday/main2.htm | title=Tribune India | publisher=Tribune India | date=20 January 2007 | accessdate=23 November 2014}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਾ ਜੰਪਿੰਗ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ&lt;ref name=&quot;NRI Internet&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.nriinternet.com/NRIsports/A_Z/M/Shital_Mahajan/1_First%20_Jump.htm | title=NRI Internet | publisher=NRI Internet | date=9 December 2006 | accessdate=24 November 2014}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੇ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਅਤੇ ਪੈਰਾ ਜੰਪਿੰਗ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Marathi Wikipedia&quot;&gt;{{cite web | url=https://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%A4%E0%A4%B2_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A8 | title=Marathi Wikipedia | publisher=Marathi Wikipedia | date=2014 | accessdate=24 November 2014}}&lt;/ref&gt;{{Better source|reason=per WP:CIRCULAR|date=August 2015}} ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਾਲ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2004 ਨੂੰ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 652 ਛਾਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਹਨ।

ਸ਼ੀਤਲ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਾੱਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵੈਭਵ ਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਵਿਆਹ ਦਾ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਗੁਬਾਰੇ 'ਤੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ 600 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;IBN LIve&quot;&gt;{{cite web | url=http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html | title=IBN LIve | publisher=IBN LIve | date=19 April 2008 | accessdate=23 November 2014 | archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2014 | archive-url=https://archive.today/20141123175223/http://ibnlive.in.com/news/pune-girl-weds-nri-boy-in-hot-air-balloon/63604-19.html | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਜੋ &quot;ਲਿਮਕਾ ਬੁੱਕ ਆਫ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ&quot; ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਜੌੜੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Xtreme Sport 4U&quot;&gt;{{cite web | url=http://xtremesport4u.com/extreme-air-sports/our-congrats-to-the-indian-superwoman-shital-mahajan-rane/ | title=Xtreme Sport 4U | publisher=Xtreme Sport 4U | date=2014 | accessdate=24 November 2014 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ &quot;ਫੀਨਿਕਸ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ&quot; ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Phoenix&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.phoenixskydivingacademy.com/ | title=Phoenix | publisher=Phoenix | date=2014 | accessdate=24 November 2014}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਚਾਹਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਈਡਾਈਵਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Phoenix about&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.phoenixskydivingacademy.com/about | title=Phoenix about | publisher=Phoenix | date=2014 | accessdate=24 November 2014 | archive-date=17 ਦਸੰਬਰ 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141217153335/http://www.phoenixskydivingacademy.com/about | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==
ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਫਾਲ ਜੰਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 15 ਦਸੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ 'ਤੇ ਸਫਲ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਵੀ ਬਣੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਛਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 24 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਔਰਤ ਬਣਾਇਆ। ਵਿੰਗਸੂਟ ਜੰਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ, ਮਹਾਜਨ ਇੱਕ ਯੂ.ਐਸ. ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਏ, ਬੀ, ਸੀ ਅਤੇ ਡੀ ਸਕਾਈਡਾਈਵਰ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਔਰਤ ਗੋਤਾਖੋਰ ਕੋਚ ਹੈ।

ਮਹਾਜਨ ਉਸ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿ ਸਨੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀ ਫਾਲ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਜੰਪ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਂਡੇਮ ਜੰਪਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ 85 ਭਾਰਤੀ ਸਕਾਈਡਾਈਵਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੰਪਾਂ ਨੇ 25 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਗਈ 13,000 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜੰਪ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਚਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਰਮ ਹਵਾ ਦੇ ਬੈਲਨ ਤੋਂ 5800 ਫੁੱਟ ਤੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਫਾਲ ਜੰਪ ਅਤੇ 24000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਜੰਪ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਸ਼ੀਤਲ ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਟੇਟ ਸਪੋਰਟਸ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੇਨੁਟਾਈ ਚਵਾਨ ਯੁਵਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰੀ ਧਰੁਵ ਉੱਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਤੇਨਜ਼ਿੰਗ ਨੋਰਗੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਡਵੈਂਚਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਈ। 2001 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਜਨ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਸਨਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਖਿਡਾਰੀ]]</text>
      <sha1>iu2xffthdk2eydj3lol8b9udk6lrehm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88488</id>
    <revision>
      <id>838232</id>
      <parentid>678360</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:40:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4339" sha1="0cceoj2qlbegz0iwjqh4iz2264en3va" xml:space="preserve">{{ Infobox sportsperson
 | headercolor = 
 | name = ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ 
 | image = Mahavir Singh Phogat at the special screening of ‘Dangal’.jpg
 | caption = ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ (2016)
 | birth_name = 
 | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]]
 | residence = [[ਹਰਿਆਣਾ]]
 | birth_date = 
 | birth_place = ਭਿਵਾਨੀ, [[ਹਰਿਆਣਾ]]
 | death_date = 
 | death_place = 
 | height = 
 | weight = 
 | country = ਭਾਰਤ
 | sport = [[ਪਹਿਲਵਾਨ]]
 | spouse = 
 | event = [[ਪਹਿਲਵਾਨ|ਫਰੀਸਟਾਇਲ ਭਲਵਾਨੀ]]
 | coach = 
 | retired = 
 | coaching = 
 | worlds = 
 | regionals = 
 | nationals = 
 | olympics = 
 | highestranking = 
 | show - medals = [[ਦਰੋਂਣਾਚਾਰੀਆ ਇਨਾਮ]] ਲਈ ਨਾਮਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ
 }} 
'''ਮਹਾਵੀਰ ਸਿੰਘ ਫੋਗਾਟ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਪਹਿਲਵਾਨ|ਸ਼ੌਕੀਆ ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਓਲੰਪਿਕ ਕੋਚ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zeenews.india.com/tags/mahavir-singh-phogat.html|title=Mahavir Singh Phogat|work=Zee News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/search/mahavir-singh-phogat_all|title=Mahavir Singh Phogat: Read Mahavir Singh Phogat Latest News, Photos, Videos Online on Midday|publisher=}}&lt;/ref&gt; 23 ਦਸੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਰੀਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਦੰਗਲ (ਫਿਲਮ)|ਦੰਗਲ]] ਹੈ।

ਫੋਗਟ ਨੂੰ ਭਾਰਤ [[ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਦਰੋਣਾਚਾਰੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|title=press release|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dangal.net/2015/04/film-dangal-wrestler-mahavir-singh-phogat-biography.html|title=Film Dangal is wrestler Mahavir Singh Phogat's biography - Aamir plays Mahavir|publisher=|access-date=2016-12-29|archive-date=2016-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161226202248/http://dangal.net/2015/04/film-dangal-wrestler-mahavir-singh-phogat-biography.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਗੀਤਾ ਫੋਗਟ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੋਚ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/The-hero-behind-Dangal/articleshow/47660174.cms|title=The hero behind 'Dangal'}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/wrestling-coach-mahavir-phogat-overlooked-for-dronacharya-award/15523177|title=Wrestling coach Mahavir Phogat overlooked for Dronacharya Award|access-date=2016-12-29|archive-date=2016-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223024316/http://www.mid-day.com/articles/wrestling-coach-mahavir-phogat-overlooked-for-dronacharya-award/15523177|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/Babita-clinches-bronze-in-World-Championships/Article1-937328.aspx|title=Babita clinches bronze in World Championships|newspaper=[[Hindustan Times]]|accessdate=November 11, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112030431/http://www.hindustantimes.com/sports-news/OtherSports/Babita-clinches-bronze-in-World-Championships/Article1-937328.aspx|archivedate=ਨਵੰਬਰ 12, 2014|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = JSW Sports Excellence Program Wrestling|url = http://www.jsw.in/sports/wrestling|website = www.jsw.in|accessdate = 2015-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-meet-the-medal-winning-phogat-sisters-2009485|title=Meet the medal winning Phogat sisters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-31/wrestling/28274884_1_gold-medals-boys-commonwealth-gold &quot;But hey, this is family...&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103162947/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-31/wrestling/28274884_1_gold-medals-boys-commonwealth-gold |date=2012-11-03 }}. Jul 31, 2010. ''[[Times of India]]'', retrieved Oct 11, 2013.&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੋਗਾਟ ਭੈਣਾਂ]]</text>
      <sha1>0cceoj2qlbegz0iwjqh4iz2264en3va</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88568</id>
    <revision>
      <id>838283</id>
      <parentid>833611</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15148" sha1="n0r9vygxals5ahgiwbcw5371316gx9u" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ|image=Yami Gautam grace the ELLE India Graduates 2018 event (01) (cropped).jpg|caption=2018 ਵਿੱਚ ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1988|11|28}}|birth_place=ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਭਾਰਤ&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot;&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/I-have-had-no-affair-in-my-life-so-far-Yaami-Gautam/articleshow/30049082.cms |title=I have had no affair in my life so far: Yaami Gautam&amp;nbsp;— The Times of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date= |access-date=9 February 2014}}&lt;/ref&gt;|residence=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Yami-Gautam-gets-her-own-nest/articleshow/52972177.cms&quot;Yami|title=Gautam gets her own nest&quot;|publisher=}}&lt;/ref&gt;|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|| spouse={{marriage|ਆਦਿਤਿਆ ਧਰ|4 June 2021}}|education=[[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]|parents=ਮੁਕੇਸ਼ ਗੌਤਮ|family=ਸੁਰੀਲੀ ਗੌਤਮ (ਭੈਣ)|yearsactive=2008- ਹੁਣ ਤੱਕ}}

'''ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ''' (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1988)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Busy Birthday for Yami&amp;nbsp;– IANS|url=http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|access-date=2016-12-31|archive-date=2014-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812173014/http://en-maktoob.news.yahoo.com/busy-birthday-yami-gautam-055616875.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਤੇਲੁਗੂ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fashion/yami-gautam-looks-like-a-dream-at-kaabil-promotion-4459079/|title=Yami Gautam looks like a dream at Kaabil promotion}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕੁਝ [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਤਾਮਿਲ]], [[ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 

2012 ਵਿਚ, ਯਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਾਮੇਡੀ '' [[ਵਿੱਕੀ ਡੋਨਰ]] '' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/vicky-donor-actress-yami-gautam-believes-in-breaking-the-mould-of-a-hindi-film-heroine-1420050-2018-12-31|title=Vicky Donor actress Yami Gautam believes in 'breaking the mould' of a Hindi film heroine|date=31 December 2018|accessdate=14 February 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vicky Donor HIT&quot;&gt;[http://www.indicine.com/movies/bollywood/vicky-donor-is-a-hit/ &quot;Vicky Donor is a HIT&quot;] Retrieved 26 January 2013&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vicky Donor Critical Reviews&quot;&gt;[http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/vicky-donor-good-reviews-critics-verdict-230412.html &quot;Vicky Donor gets very good reviews from film critics&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140202232513/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/vicky-donor-good-reviews-critics-verdict-230412.html |date=2014-02-02 }} as well as nomination for [[Filmfare Award for Best Female Debut]]. Retrieved 26 January 2013&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਪਰਾਧ ਫਿਲਮ ''ਬਦਲਾਪੁਰ'' (2015) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਪਤਨੀ, ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ [[ਕਾਬਿਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਬਿਲ]] (2017) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਉੜੀ:ਦਿ ਸਰਜੀਕਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ'' (2019) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫਿਲਮਾਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ ਦਾ ਜਨਮ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਵਿਚ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/yami-gautam-there-is-a-reason-why-people-think-aamir-khan-shahrukh-khan-are-intelligent/|title=Yami Gautam: There is a reason why people think Aamir Khan, Shahrukh Khan are intelligent|work=bollywoodlife.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਕੇਸ਼ ਗੌਤਮ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅੰਜਲੀ ਗੌਤਮ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|title=Mother day|access-date=2019-11-19|archive-date=2016-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610234457/http://www.mid-day.com/articles/mothers-day-special-meet-the-star-moms-of-bollywood/17209164|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਯਾਮੀ ਦੀ ਇਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੁਰੀਲੀ ਗੌਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪਾਵਰ ਕੱਟ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|title=Yami Gautam's sister to make her debut|date=1 October 2012|publisher=Mid-day.com|accessdate=9 February 2014|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416083308/https://www.mid-day.com/entertainment/2012/oct/011012-Yami-Gautams-sister-to-make-her-debut.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Yami-Gautams-sister-to-marry-Jaspal-Bhattis-son/articleshow/25830631.cms|title=Yami Gautam's sister to marry Jaspal Bhatti's son&amp;nbsp;– Times of India|date=25 October 2012|accessdate=9 February 2014|publisher=Timesofindia.indiatimes.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|title=Jaspal Bhatti died a day before son's debut film release&amp;nbsp;– Times of India|author=Subhash K Jha &amp; VICKEY LALWANI 26 October 2012, 10.05AM IST|date=26 October 2012|accessdate=9 February 2014|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-date=30 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|dead-url=yes|archivedate=30 ਜੂਨ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130630132441/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-26/news-interviews/34749228_1_jaspal-bhatti-savita-bhatti-jasraj|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; ਯਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਿਯਮਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਅ ਆਨਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ.) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਪਰ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਯਾਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/yami-gautam/|title=Yami's Personal Life|last=Gautam|first=Yami|accessdate=2 July 2013}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਲਾਅ ਆਨਰਜ਼ (ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਪੀਯੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ) ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Gautam&quot;&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/yami-gautam/biography.html|title=Gautam's Biography|last=Gautam|first=Yami|accessdate=2 July 2013|archive-date=18 ਮਈ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518194535/http://entertainment.oneindia.in/celebs/yami-gautam/biography.html|dead-url=yes|archivedate=18 ਮਈ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518194535/http://entertainment.oneindia.in/celebs/yami-gautam/biography.html|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt; ਯਾਮੀ ਨੂੰ [[ਪੜ੍ਹਨਾ (ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ)|ਪੜ੍ਹਨ]], ਸਜਾਵਟ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ।

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਯਾਮੀ ਗੌਤਮ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;filmfare&quot;&gt;[http://filmfare.com/interviews/yami-gautam-yummylicious-674.html Yummylicious]. Filmfare. 20 June 2012&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ''ਚਾਂਦ ਕੇ ਪਾਰ ਚਲੋ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ''ਯੇ ਪਿਆਰ ਨਾ ਹੋਗਾ ਕਮ'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/sep/11look1.htm|title=First look: Chand Ke Paar Chalo|date=11 September 2008|work=[[rediff.com]]|accessdate=29 June 2010}}&lt;/ref&gt; ਵਿਚ ਜੋ ਕਿ ਕਲਰਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|title=Come, fall in love|date=12 February 2010|work=[[Screen (magazine)|Screen]]|accessdate=29 June 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100213092842/http://www.screenindia.com/news/come-fall-in-love/577714/|archivedate=13 February 2010|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਮੀਠੀ ਚੂਰੀ ਨੰਬਰ 1'' ਅਤੇ ''ਕਿਚਨ ਚੈਂਪੀਅਨ ਸੀਜ਼ਨ 1'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਸਾਲ 2009 ਦੀ ਕੰਨੜ ਫਿਲਮ 'ਉਲਾਸਾ ਉਤਸਹਾ' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ 'ਚ ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ਵਿੱਕੀ ਡੋਨਰ (2012)' ਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਡੈਬਿਓਨੇਟ [[ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਖੁਰਾਣਾ]] ਅਤੇ [[ਅੰਨੂ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਉਸਨੇ [[ਅਸ਼ਿਮਾ ਰਾਏ]] ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ [[ਬੰਗਾਲੀ]] ਔਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅਰੋੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੜਕੀ, ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪਾਤਰ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਅਤੀਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ₹ 645 ਮਿਲੀਅਨ (US $ 3.9 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ, ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਐਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਓ (ਬਰਫੀ ਲਈ ਇਲਿਆਨਾ ਡਿਕ੍ਰੂਜ਼ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀ ਗਈ) ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ 58 ਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਇਸੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੌਤਮ 2014 ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਈਸ਼ਵਰ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ ''ਟੋਟਲ ਸਿਯਾਪਾ'', ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਅਲੀ ਜ਼ਫਰ]], [[ਅਨੁਪਮ ਖੇਰ] ਅਤੇ [[ਕਿਰਨ ਖੇਰ]] ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਜ਼ਫਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਰੁਚੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਗੌਤਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਰਿਲੀਜ਼ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇਵ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਐਕਸ਼ਨ ਜੈਕਸਨ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ ਨੇ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ [[ਸੋਨਾਕਸ਼ੀ ਸਿਨਹਾ]] ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਹਿੱਤਾਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ''ਟੋਟਲ ਸਿਯਾਪਾ'' ਅਤੇ ''ਐਕਸ਼ਨ ਜੈਕਸਨ'' ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅੰਡਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>n0r9vygxals5ahgiwbcw5371316gx9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਸੇਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90779</id>
    <revision>
      <id>838315</id>
      <parentid>788889</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32399" sha1="bki2hyopz1eh9ky2a1js11gf45q4noo" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=June 2016}}
{{Use Indian English|date=June 2016}}
{{Infobox person
| name               = Riya Sen
| image              = Riya_Sen_at_the_success_bash_of_ALTBalaji_(04).jpg
| caption            = 
| birth_name         = Riya Dev Varma
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1981|1|24}}
| birth_place        = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]
| occupation         = Actor, model
| years_active       = 1998–present
| parents            = Bharat Dev Varma&lt;br /&gt;[[Moon Moon Sen]]
| relatives          = [[Raima Sen]] (sister)&lt;br /&gt;[[Suchitra Sen]] (grand mother)
| website            = {{URL|http://riyasenworld.com/}}
}}
'''ਰੀਆ ਸੇਨ''' (ਜਨਮ ਰੀਆ ਦੇਵ ਵਰਮਾ, [[24 ਜਨਵਰੀ]] [[1981]]) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਰੀਆ ਫਿਲਮਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਾਦੀ  [[ਸੁਚਿਤਰਾ ਸੇਨ]], ਮਾਤਾ [[ਮੁੰਨ ਮੁੰਨ ਸੇਨ]] ਅਤੇ ਭੈਣ [[ਰਾਈਮਾ ਸੇਨ]] ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1991 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਦੌਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[2001]] ਵਿੱਚ [[ਬੀ. ਐਨ. ਚੰਦਰ]] ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੇਠ ਬਣੀ ਘੱਟ-ਬਜਟ ਸੈਕਸ ਕਾਮੇਡੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ [[ਸਟਾਈਲ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰੀਤਿਸ਼ ਨੰਦੀ ਦੀ ਮਿਊਜਿਕਲ ਫਿਲਮ, ਝਣਕਾਰ ਬੀਟਸ]] ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਗਲਿਸ਼]] ([[2003]]), [[ਸ਼ਾਦੀ ਨੰਬਰ 1]] ([[2005]]) ਅਤੇ   [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਡ੍ਰਾਓਨੀ ਫਿਲਮ [[ਅਣੱਥਭੰਦ੍ਰਮ]] (2005) ਹਨ।

ਰੀਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ [[1998]] ਵਿੱਚ [[ਫਲਗੁਣੀ ਪਾਠਕ]] ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ [[ਯਾਦ ਪਿਯਾ ਕੀ ਆਣੈ ਲਾਗੀ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ, ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਜ, ਟੀ. ਵੀ. ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ, ਮੇਗਜੀਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਸਵੀਰ ਉਪਰ ਨਜਰ ਆਈ। ਰੀਆ ਇੱਕ ਸਮਾਜਕ ਵਰਕਰ ਹੈ, ਉਸਨੇ [[ਏਡਜ਼]] ਰੋਗ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫਿਲਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਅੱਖ-ਕੇਅਰ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 

== ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ==
ਰੀਆ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1991 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ 'ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੂਜਾ ਬੇਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਭਰਥੀਰਾਜਾ ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ (2000) ਕੀਤੀ, ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Riya Sen's new role |work=Films |publisher=Behindwoods |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-03/20-09-06-riya-sen.html |date=20 September 2006 |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080224195916/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-03/20-09-06-riya-sen.html |archive-date=24 February 2008 }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 'ਲਵ ਯੂ ਹਮੀਸ਼ਾ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਅਕਸ਼ੈ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਫ਼ਿਲਮ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਐਨ. ਚੰਦਰਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |last=Singh |first=Harneet |title=Friday ko kya ho raha hai? |publisher=Times of India |date=10 September 2002 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/24797889.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227113529/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/24797889.cms |archive-date=27 December 2008 }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਘੱਟ-ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Style sets new Bollywood 'Sen'sation |date=30 April 2002 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-30/news-interviews/27140641_1_filmmakers-star-formula |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026093515/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2002-04-30/news-interviews/27140641_1_filmmakers-star-formula |url-status=dead |archive-date=26 October 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=31 May 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Talk of the Town |date=2 January 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/2002/01/02/stories/2002010201900200.htm |access-date=31 May 2008 |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110113235857/http://www.hindu.com/thehindu/2002/01/02/stories/2002010201900200.htm |archive-date=13 January 2011 |work=[[The Hindu]] }}&lt;/ref&gt;  ਰੀਆ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਂਚ ਪੈਡ, ਸਾਥੀ-ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਸ਼ਰਮਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਸਾਹਿਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਮੁਦਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਲੀਡ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। Xcuse Me ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੋਨਾਲੀ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜਯਾ ਸੀਲ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Are you ready for comedy? |publisher=Times of India |date=3 June 2003 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/are-you-ready-for-comedy/articleshow/2582.cms |access-date=31 May 2008 |first1=Nikita |last1=Doval |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114155327/http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Are-you-ready-for-comedy/articleshow/2582.cms |archive-date=14 November 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Movie Review: Xcuse Me |publisher=India Info |url=http://movies.indiainfo.com/reviews/xcuse_me.html |access-date=31 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070314220346/http://movies.indiainfo.com/reviews/xcuse_me.html |archive-date=14 March 2007}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਝੰਕਾਰ ਬੀਟਸ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਯਾਨ ਮੁਨਸ਼ੀ, ਜੂਹੀ ਚਾਵਲਾ, ਰਾਹੁਲ ਬੋਸ, ਰਿੰਕੇ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਸੰਜੇ ਸੂਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਅਤੇ ਗਲੈਮਰਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ&lt;ref name=foxJB&gt;{{cite news |title=Bollywood bug bites Hollywood |publisher=Times of India |date=23 July 2003 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/90550.cms |access-date=31 May 2008 |first1=Suresh |last1=Nair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227115403/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/90550.cms |archive-date=27 December 2008 }}&lt;/ref&gt;, ਪ੍ਰੀਤਿਸ਼ ਨੰਦੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਜਟ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। 25 ਮਿਲੀਅਨ (US$525,000), ਪ੍ਰਿਤੀਸ਼ ਨੰਦੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ (PNC) ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਮੱਧਮ ਬਜਟ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਛੇਵੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=BoxB&gt;{{cite news |title=Box-office bonanza |publisher=Hindu Business Online |date=30 January 2003 |url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/06/30/stories/2003063000160400.htm |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070618150616/http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/06/30/stories/2003063000160400.htm |archive-date=18 June 2007 }}&lt;/ref&gt; ਔਫਬੀਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਜਿਆਦਾਤਰ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ&lt;ref&gt;{{cite news |title='Bhoot' factor makes way for this week's offbeat films |publisher=NewIndPress |date=17 June 2003 |url=http://www.newindpress.com/Newsitems.asp?ID=IEE20030617032558&amp;Title=Startrek&amp;rLink=0 |access-date=31 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030701025324/http://www.newindpress.com/Newsitems.asp?ID=IEE20030617032558&amp;Title=Startrek&amp;rLink=0 |archive-date=1 July 2003 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Plan focuses on male bonding |publisher=Times of India |date=7 January 2004 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/409514.cms |access-date=31 May 2008 |first1=Subhash K |last1=Jha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227114924/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/409514.cms |archive-date=27 December 2008 }}&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੋਣਵੇਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਪ੍ਰਤੀਬੰਧਿਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=For better or for worse? |publisher=India Television |date=10 February 2004 |url=http://www.indiantelevision.com/perspectives/y2k4/tv_films.htm |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080830042956/http://www.indiantelevision.com/perspectives/y2k4/tv_films.htm |archive-date=30 August 2008 }}&lt;/ref&gt;  ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਾਲ ਹਿੰਗਲਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=It's boom time for Hinglish films |publisher=Times of India |date=13 January 2003 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/34221273.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081227141220/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/34221273.cms |archive-date=27 December 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Where are 'Made in India' English films headed? |publisher=Music India Online |date=5 November 2007 |url=http://www.musicindiaonline.com/n/i/hindi/696/ |access-date=31 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614002342/http://www.musicindiaonline.com/n/i/hindi/696/ |archive-date=14 June 2008 }}&lt;/ref&gt;

ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਝੰਕਾਰ ਬੀਟਸ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ, ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਘੱਟ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਕੈਮਿਓ ਹਨ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Almadi |first=Manisha |title=There's too much politics in Bollywood |publisher=Times of India |date=17 October 2006 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/theres-too-much-politics-in-bollywood/articleshow/2190528.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114160214/http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/Theres-too-much-politics-in-Bollywood/articleshow/2190528.cms |archive-date=14 November 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OhR&gt;{{cite news |last=Sharma |first=Mandvi |title=Oh Riya-lly! |publisher=Times of India |date=14 October 2005 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/bangalore-times/oh-riya-lly/articleshow/1263025.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114160634/http://timesofindia.indiatimes.com/bangalore-times/Oh-Riya-lly/articleshow/1263025.cms |archive-date=14 November 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Staff Reporter |title=Screen On &amp; Off |publisher=The Telegraph |date=30 June 2005 |url=http://www.telegraphindia.com/1050630/asp/calcutta/story_4931480.asp |access-date=31 May 2008 |location=Calcutta, India |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204104511/http://www.telegraphindia.com/1050630/asp/calcutta/story_4931480.asp |archive-date=4 December 2008 }}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਘੱਟ-ਬਜਟ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵੀਰ (2002), ਕਯਾਮਤ (2003) ਅਤੇ ਪਲਾਨ (2004) ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਯਾਮਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬੁਲਬੁਲਾ-ਬਾਥ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=interview/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bollybabes get wetter and wilder |publisher=Times of India |date=17 October 2003 |url=http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20051109-1.html |access-date=31 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080611090304/http://www.apunkachoice.com/scoop/bollywood/20051109-1.html |archive-date=11 June 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=In your dreams, honey...! |publisher=Times of India |date=10 June 2004 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/in-your-dreams-honey-/articleshow/729173.cms |access-date=31 May 2008 |first1=Dhiman |last1=Chattopadhyay |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427005303/http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/in-your-dreams-honey-/articleshow/729173.cms |archive-date=27 April 2016 }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਜੇਮਸ (2005) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਸਮੀਰਾ ਰੈੱਡੀ, ਈਸ਼ਾ ਕੋਪੀਕਰ ਅਤੇ ਕੋਇਨਾ ਮਿੱਤਰਾ ਵਰਗੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ-ਮਾਡਲਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Factory fresh |publisher=The Telegraph |date=30 June 2005 |url=http://www.telegraphindia.com/1050630/asp/calcutta/story_4931480.asp |access-date=31 May 2008 |location=Calcutta, India |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204104511/http://www.telegraphindia.com/1050630/asp/calcutta/story_4931480.asp |archive-date=4 December 2008 }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਜਿਦ ਖਾਨ ਦੀ 'ਹੇ ਬੇਬੀ' (2007) ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=21 Bollywood beauties dance for Sajid's 'Hey Baby' |publisher=NowRunning.com |date=21 January 2007 |url=http://www.nowrunning.com/news/news.aspx?it=9256 |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090113185959/http://www.nowrunning.com/news/news.aspx?it=9256 |archive-date=13 January 2009 }}&lt;/ref&gt;

=== ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
ਰੀਆ, ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੰਗਾਲੀ, ਤਾਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ, ਮਲਿਆਲਮ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਤਾਜ ਮਹਿਲ, ਪੁਰਸ਼ ਲੀਡ ਵਿੱਚ ਮਨਜੋਜ ਭਾਰਤੀਰਾਜਾ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ ਮਨੋਜ ਭਟਨਾਗਰ ਦੀ ਗੁੱਡ ਲਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਐਨ. ਮਹਾਰਾਜਨ ਦੀ ਅਰਸਾਚੀ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਮੁੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਟ ਵਾਜ਼ ਰੇਨਿੰਗ ਦੈਟ ਨਾਈਟ, ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹੇ ਬ੍ਰਿਸ਼ਟੀਰ ਰਾਤ' ਦਾ ਰੀਮੇਕ, ਸੁਦੇਸ਼ਨਾ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਮਾਂਜਰੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਮੂਨ ਮੂਨ ਸੇਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sush makes her Bangla debut |publisher=Times of India |date=19 March 2003 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/sush-makes-her-bangla-debut/articleshow/40704551.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114161119/http://timesofindia.indiatimes.com/bombay-times/Sush-makes-her-Bangla-debut/articleshow/40704551.cms |archive-date=14 November 2012 }}&lt;/ref&gt; ਰੀਆ ਨੂੰ ਅੰਜਨ ਦੱਤ ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋ-ਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦਿ ਬੋਂਗ ਕਨੈਕਸ਼ਨ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੀਆ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਸੀ। ਦੋਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਜੈ ਸਿਨਹਾ ਦੀ 3 ਬੈਚਲਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜੋ 2002 ਵਿੱਚ ਦ ਬੈਚਲਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Fun, Raima, fun |publisher=Times of India |date=24 March 2003 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/fun-raima-fun/articleshow/41209564.cms |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121114161556/http://timesofindia.indiatimes.com/pune-times/Fun-Raima-fun/articleshow/41209564.cms |archive-date=14 November 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shakti Shetty, &quot;[https://www.mid-day.com/articles/films-that-saw-a-release-after-a-long-wait/225496 Films That Saw A Release After A Long Wait] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629013222/https://www.mid-day.com/articles/films-that-saw-a-release-after-a-long-wait/225496 |date=29 ਜੂਨ 2020 }}&quot;, ''Mid-day'', 5 August 2013&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਗੈਰ-ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੰਤੋਸ਼ ਸਿਵਨ ਦੀ ਅਨੰਤਭਦਰਮ (2005) ਰਹੀ ਹੈ। ਰੀਆ ਅਤੇ ਸਿਵਾਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਮਲਿਆਲਮ ਉੱਦਮ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Movie Review: Ananthabhadram |publisher=Chennaionline.com |date=9 December 2005 |url=http://www.chennaionline.com/film/Moviereviews/2005/12anandabhadram.asp |last=Mannath |first=Malini |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080610185930/http://chennaionline.com/film/Moviereviews/2005/12anandabhadram.asp |archive-date=10 June 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Riya Sen in Ananthabhadram |publisher=That's Malayalam |url=http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2005/03/031205riyasen.html |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717135422/http://thatsmalayalam.oneindia.in/movies/news/2005/03/031205riyasen.html |archive-date=17 July 2011 }}&lt;/ref&gt;, ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਪੰਜ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ&lt;ref name=&quot;The Hindu&quot;&gt;{{cite news |title=Thanmatra, Ananthabhadram bag five State film awards each |date=2 August 2006 |url=http://www.hindu.com/2006/02/08/stories/2006020820990100.htm |access-date=31 May 2008 |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416132151/http://www.hindu.com/2006/02/08/stories/2006020820990100.htm |archive-date=16 April 2007 |work=[[The Hindu]] }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਲਿਆਲਮ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।&lt;ref name=&quot;Santosh on a roll&quot;&gt;{{cite news |title=Santosh on a roll |date=24 November 2005 |url=http://www.hindu.com/mp/2005/11/24/stories/2005112400380100.htm |access-date=31 May 2008 |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205214148/http://www.hindu.com/mp/2005/11/24/stories/2005112400380100.htm |archive-date=5 February 2008 |work=[[The Hindu]] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sify_analysis&quot;&gt;{{cite news |title=2005 – An analysis |publisher=Sify.com |date=22 December 2005 |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14055617 |access-date=13 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071217203859/http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14055617 |archive-date=17 December 2007 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mystery&quot;&gt;{{cite news |title=Mesmerising mystery |date=2 August 2006 |url=http://www.hindu.com/fr/2005/09/23/stories/2005092301510100.htm |access-date=31 May 2008 |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618113333/http://www.hindu.com/fr/2005/09/23/stories/2005092301510100.htm |archive-date=18 June 2008 |work=[[The Hindu]] }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਭਾਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਗੰਬਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੁਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Indian Dance |publisher=BBC |date=2 August 2006 |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2982378 |access-date=31 May 2008 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226022015/http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A2982378 |archive-date=26 February 2008 }}&lt;/ref&gt;, ਮਨੋਜ ਕੇ. ਜਯਾਨ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਦੁਸ਼ਟ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇੱਕ ਗੀਤ-ਅਤੇ-ਨ੍ਰਿਤ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਗੰਬਰਨ ਨੂੰ ਭਾਮ ਨੂੰ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਪਰਨਾ ਸਿੰਦੂਰ ਨੇ ਕਥਕਲੀ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਜੀ ਕਰੁਣ ਦੀ ਵਨਪ੍ਰਸਥਮ (1999) ਅਤੇ ਅਦੂਰ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੀ ਕਲਾਮੰਡਲਮ ਰਮਨਕੁੱਟੀ ਨਾਇਰ (2005) ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਥਕਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਉਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ ਬਿੰਦੂ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vanaprastham |publisher=Keral |url=http://www.keral.com/celebrities/shajikarun/films.htm |access-date=31 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061031155733/http://www.keral.com/celebrities/shajikarun/films.htm |archive-date=31 October 2006 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kathakali comes alive on screen |publisher=Deccan Herald |date=2 August 2006 |url=http://www.deccanherald.com/archives/jul32005/finearts113624200572.asp |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929122721/http://www.deccanherald.com/Archives/jul32005/finearts113624200572.asp |archive-date=29 September 2007 }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਨੇਨੂ ਮੀਕੂ ਤੇਲੁਸਾ...? ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਤੇਲਗੂ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੋਜ ਮੰਚੂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

2012 ਵਿੱਚ ਸੇਨ ਨੇ ਨੌਕਾਡੂਬੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸਟਾਰ ਗਾਈਡ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://odishatv.in/?p=11203 |title=Riya Sen, Parno Mitra win Star Guide Awards |publisher=Odishatv.in |date=7 June 2012 |access-date=22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-date=2 ਦਸੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211202160441/https://odishatv.in/?p=11203 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਲ ਖਾਨ ਦੀ ਐਲਬਮ ਸੁਨੋ ਤੋਂ ਦੀਵਾਨਾ ਦਿਲ ਦੇ ਵੀਡੀਓ ਗੀਤ 'ਜਾਨਾ' ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਫਿਲਮ ਸੂਚੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot; border=&quot;4&quot;
! ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ 
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਨੋਟਸ
|-
| 1991 
| ''ਵਿਸ਼ਕੰਨਿਆ'' 
| ਨੌਜਵਾਨ ਨਿਸ਼ੀ
| [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ
|-
| 1999 
| ''ਤਾਜ ਮਹਿਲ'' 
| ਮੈਕੰਨੀ
| [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ਼]] 
|-
| 2000 
| ''ਗੁੱਡ ਲਕ'' 
| ਪ੍ਰਿਆ
| ਤਮਿਲ਼
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2001 
| ''ਸਟਾਈਲ'' 
| ਸ਼ੀਨਾ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| ਮੋਨੇ ਪੋਰੇ ਤੋਮਕੇ
| ਰੀਆ
| [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] 
| ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫਿਲਮ
|-
| 2002 
| ''ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ'' 
| ਗੌਰਵ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ 
| ਹਿੰਦੀ
| Cameo appearance
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2003 
| ''ਸਾਜ਼ਿਸ'' 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| ''ਕਆਮਤ: ਸਿਟੀ ਅੰਡਰ ਥ੍ਰੀਟ'' 
| ਸ਼ੀਤਲ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| ''ਝਣਕਾਰ ਬੀਟਸ'' 
| ਪ੍ਰੀਤੀ
| ਹਿੰਗਲਿਸ਼
| ਫਿਲਮ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਦੋਨੋਂ ਸੀ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2004 
| ''ਦਿਲ ਨੇ ਜਿਸੇ ਆਪਣਾ ਕਹਾ''
| ਕਾਮਿਨੀ 
| ਹਿੰਦੀ
| Cameo appearance
|-
| ''ਪਲਾਨ'' 
| ਸ਼ਾਲਿਨੀ 
| ਹਿੰਦੀ
| ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ
|-
| ''Arasatchi'' 
| Iruvathu Vaisu 
| Tamil 
| Item number
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | 2005 
| ''Ananthabhadram'' 
| Bhama 
| [[ਮਲਿਆਲਮ|Malayalam]] 
|-
| ''Shaadi No. 1'' 
| Madhuri 
| Hindi 
|-
| ''Tum... Ho Na!'' 
| Reema 
| Hindi 
|-
| ''James'' 
| – 
| Hindi 
| Item number
|-
| ''Silsiilay'' 
| Anushka 
| Hindi 
|-
| ''It Was Raining That Night'' 
| Savitri Banerje 
| [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|English]] 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2006 
| ''Apna Sapna Money Money'' 
| Shivani 
| Hindi 
|-
| ''Rokda'' 
| – 
| Hindi 
| Unfinished
|-
| ''Dil Kahin Hosh Kahin''&lt;ref name=&quot;koim_Riya&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/riya-sen/|title=Riya Sen's Biography|work=koimoi.com|accessdate=2 March 2016}}&lt;/ref&gt; 
| - 
| Hindi 
| Video album
|-
| ''Love You Hamesha'' 
| Meghna 
| Hindi 
| Originally scheduled for release in 1999, credited as Rhea Dev Varma
|-
| 2007 
| ''Heyy Baby'' 
| – 
| Hindi 
| Item number
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2008 
| ''Nenu Meeku Telusa...?'' 
| Madhu 
| [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|Telugu]] 
| Dubbed into Tamil
|-
| ''Heroes'' 
| Shivani 
| Hindi 
|-
| ''Zor Lagaa Ke... Hayya'' 
| – 
| Hindi 
|-
| ''Love Khichdi'' 
| Deepti Mehta 
| Hindi 
|-
| 2009 
| ''Paying Guests'' 
| Avni 
| Hindi 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010 
| ''Benny and Babloo'' 
| Riya 
| Hindi 
|-
| ''Abohoman''
| Chandrika 
| Bengali 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011 
| ''Noukadubi'' / ''Kashmakash'' 
| Kamala 
| Bengali / dubbed in Hindi 
| First appearance with her sister Raima Sen
|-
| ''Tere Mere Phere'' 
| Muskaan 
| Hindi 
|-
| 2012 
| ''3 Bachelors'' 
| Nisha 
| Hindi 
| Made almost 10 years ago
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2013 
| ''Zindagi 50-50'' 
| Naina 
| Hindi 
|-
| ''Rabba Main Kya Karoon'' 
| Hindi 
|-
| ''My Love Story'' 
| Item girl 
| [[ਓਡੀਆ|Oriya]] 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014 
| ''Jaatishwar'' 
| Sudeshna 
| Bengali 
|-
| ''Kolkata Calling'' 
| Bengali 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2015 
| ''Roga Howar Sohoj Upaye'' 
| Bengali 
|-
| ''Family Album'' 
| Bengali 
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016 
| ''Hero 420'' 
| Riya 
| Bengali 
|-
| ''Dark Chocolate'' 
| Ishani Banerjee 
| Bengali 
|-
|2017
|Lonely Girl - A Psychological Thriller
|Radhika Kapoor 
|Hindi
|Short Film
|}

== ਹੋਰ ਦੇਖੋ ==
* List of Indian film actresses
* List of Bollywood Clans: The Sens
* [http://playgrounddigitalcinema.com/lonely-girl/ Riya Sen New Short Film] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170228135422/http://playgrounddigitalcinema.com/lonely-girl/ |date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017 }}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>bki2hyopz1eh9ky2a1js11gf45q4noo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਲਾ ਪੂਨਾਵਾਲਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90826</id>
    <revision>
      <id>838338</id>
      <parentid>590231</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="mvlcs4l8fq4vh5qz7lhymf9sgzw05g4" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Lila Poonawalla|birth_date=16 September 1944|birth_place=[[Hyderabad, Sindh]], [[British India]]|other names=Lila Thadani|othername=Lila Thadani|occupation=Philanthropist&lt;br&gt;Humanitarian&lt;br&gt;Industrialist|years active=Since 1967|yearsactive=Since 1967|known for=Corporate leadership&lt;br&gt;Philanthropy&lt;br&gt;Social service|spouse=Firoz Poonawalla|awards=[[Padma Shri]]&lt;br&gt;[[Order of the Polar Star]]&lt;br&gt;Shiromoni Mahila Award&lt;br&gt;Four Way Test Award&lt;br&gt;Vijay Ratna&lt;br&gt;FIE Award for Excellence&lt;br&gt;Udyog Rattan Award&lt;br&gt;International Woman of the Year&lt;br&gt;Rashtriya Udyog Award&lt;br&gt;Rajiv Gandhi Excellence Award&lt;br&gt;Global India Excellence Award&lt;br&gt;Samajshree Award&lt;br&gt;Hind Gaurav Award&lt;br&gt;Indira Gandhi Memorial Award&lt;br&gt;Pune's Pride Award&lt;br&gt;[[Indian Women Scientists' Association]] Life-time Achievement Award&lt;br&gt;Udyog Bhushan Puraskar|website={{Url|http://www.lilapoonawallafoundation.com/}}}}'''ਲੀਲਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਪੂਨਾਵਾਲਾ '''(ਜਨਮ 16 ਸਤੰਬਰ 1944) ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ&lt;ref name=&quot;Weekend Aug 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.theweekendleader.com/Relationship/970/a-love-story.html|title=A 67-year-old ‘Leading Lady’ sees modern women as ‘too quick-tempered’|date=28 August 2015|publisher=The Weekend Leader|access-date=September 1, 2015|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321135059/http://www.theweekendleader.com/Relationship/970/a-love-story.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਲੀਲਾ ਪੂਨਾਵਾਲਾ ਫ਼ੌਨਡੇਸ਼ਨ  ਜੋ ਕੀ ਇੱਕ [[ਗ਼ੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ]] ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦਵਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;NRI press&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nripress.com/slider_rmore.php|title=Padmashree Ms. Lila Poonawalla receives awarded by Cricket-World Legend Sachin Tendulkar|website=2015|publisher=NRI Press|access-date=September 1, 2015|archive-date=ਜੁਲਾਈ 12, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712124649/http://nripress.com/slider_rmore.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਲਫਾ ਲਾਵਲ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਤੇਤਰਾਪਾਕ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰ ਪਰਸਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Executive Profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=23504236&amp;ticker=706153|title=Executive Profile|date=2015|publisher=Bloomberg|access-date=September 1, 2015}}&lt;/ref&gt; 
ਇਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|1989  ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਅਵਾਰਡ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਕੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Padma Awards&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=July 21, 2015|archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਪੋਲਰ ਸਟਾਰ ਨਾਲ  ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪੋਲਰ ਸਟਾਰ ਸਵੀਡਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਕਾਰਲ XVI ਗੁਸਤਾਫ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੰਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;The Asha Centre profile&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ashacentre.org/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=532:lila-poonawalla&amp;Itemid=3|title=The Asha Centre profile|date=2015|publisher=The Asha Centre|access-date=September 1, 2015|archive-date=ਸਤੰਬਰ 23, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175222/http://www.ashacentre.org/index.php?option=com_k2&amp;view=item&amp;id=532:lila-poonawalla&amp;Itemid=3|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;A fruitful Swedish link&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2003/09/08/stories/2003090800170400.htm|title=A fruitful Swedish link|date=8 September 2003|publisher=The Hindu - Business Line|access-date=September 2, 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist|colwidth=30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]]</text>
      <sha1>mvlcs4l8fq4vh5qz7lhymf9sgzw05g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਾ ਅਸਕਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91618</id>
    <revision>
      <id>838383</id>
      <parentid>709522</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:36:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6017" sha1="2m2xba6jmlbryca4zhunwes7hi70z0m" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = ਸਨਾ ਅਸਕਰੀ
| image       =
| caption     = 
| birth_name  = ਸਨਾ ਅਸਕਰੀ
| birth_date  = {{Birth date and age|df=y|1988|4|23}}&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Sana Askari ثناء عسکری - Profile &amp; Latest Urdu News of Sana Askari|url=https://www.urdupoint.com/showbiz/celebrity/1113-sana-askari.html|access-date=2020-08-02|website=UrduPoint|language=ur}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]
| years_active = 2005-ਵਰਤਮਾਨ
| occupation  = {{hlist|Actress|model}}
| spouse      = Minhaj Ali Askari
| children    = Nyle askari
}}
'''ਸਨਾ ਅਸਕਰੀ''' (ਜਨਮ 23 ਅਪਰੈਲ) ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;thenews&quot;&gt;{{Cite web|url=http://e.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?id=2019&amp;magId=9|title=Super talented Sana Askari|last=Zee|first=F|publisher=The News|access-date=15 September 2014|archive-date=5 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205232324/http://e.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?id=2019&amp;magId=9|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਰਾਤ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਲੈਲਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਸਕਰੀ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੈਕਨਹਾਊਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜੀ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਨਾਪਾ (NAPA) ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰੰਗਮੰਚੀ ਨਾਟਕ ਆਧੇ ਅਧੂਰੇ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/96065/new-kids-on-the-block/|title=New kids on the block|publisher=The Express Tribune|access-date=15 September 2014}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਸਕਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਦਰੀਚਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://celebhour.com/sana-askari-married-to-minhaj-debut-drama-is-dareecha/|title=Sana Askari married to Minhaj|access-date=2017-03-26|archive-date=2014-09-16|archive-url=https://archive.today/20140916033155/http://celebhour.com/sana-askari-married-to-minhaj-debut-drama-is-dareecha/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇਮਰਾਨ ਅਸਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ''ਡੌਲੀ ਕੀ ਆੲੇਗੀ ਬਾਰਾਤ, ਅਜ਼ਰ ਕੀ ਆੲੇਗੀ ਬਾਰਾਤ, ਟੱਕੇ ਕੀ ਆੲੇਗੀ ਬਾਰਾਤ, ਐਨੀ ਕੀ ਆੲੇਗੀ ਬਾਰਾਤ'' ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.magmedianews.com/sana-askari-biography-short-tempered-and-stubborn-actress/|title=Sana Askari-Short Tempered and Stubborn Actress|access-date=2017-03-26|archive-date=2018-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180926124122/http://www.magmedianews.com/sana-askari-biography-short-tempered-and-stubborn-actress/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਬੁਸ਼ਰਾ ਅੰਸਾਰੀ, [[ਆਇਸ਼ਾ ਓਮਰ]], [[ਜਾਵੇਦ ਸ਼ੇਖ]], ਅਲਿਸ਼ਬਾ ਯੂਸ਼ਫ, [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]], ਅਤੇ ਹਿਨਾ ਦਿਲਪਜ਼ੀਰ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਏਆਰਵਾਈ ਡਿਜੀਟਲ ਦੇ ਦਾਗ ਵਿੱਚ ਫਹਾਦ ਮੁਸਤਫਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਬਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਨਾਦੀਆ ਖਾਨ ਸ਼ੋਅ, ਜਾਗੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾਗੋ, ਗੁੱਡ ਮਾਰਨਿੰਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

== ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue none repeat scroll 0% 0%;&quot; |ਡਰਾਮਾ&lt;br&gt;
|- style=&quot;background: rgb(204, 204, 204) none repeat scroll 0% 0%; text-align: center;&quot;
! ਸਾਲ
!ਡਰਾਮਾ&lt;br&gt;
! Role
! Additional Notes
|-
|2009
|Azar Ki Ayegi Baraat
|Laila
|Geo TV
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2010
|Dolly Ki Ayegi Baraat
|Laila
|Geo TV
|-
|Shaista Shaista
|Fiza
|TV One
|-
|Main Abdul Qadir Hoon
|Ayesha
|Hum TV
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2011
|Ladies Park
|Sana
|Geo TV
|-
|Takkay Ki Ayegi Baraat 
|Laila
|Geo TV
|-
|Dareecha
|Maheen
|ARY Digital
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2012
|Khushboo Ka Ghar
|Aimen
|ARY Digital
|-
|Kash Aisa Ho
|Maliha
|ARY Digital
|-
|Timmy G
|Herself
|Special Appearance on ARY Digital
|-
|Annie Ki Ayegi Baraat
|Laila
|Geo TV
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2013
|Daagh
|Deeba
|ARY Digital
|-
|Meri Dulari
|Rubi
|Geo TV
|-
|Kitni Girhain Baqi Hain as Aqsa
|[[ਸਾਨੀਆ ਸਈਦ|Sania Saeed]]'s Daughter and Soniya Hussain's elder sister
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|Madventures
| Contestant
|ARY Digital
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2014
|Woh Dobara
|Iman
|Hum TV
|-
|Mein Soteli
|Shamsa
|Urdu 1
|-
|Jhaaran
|Aqsa
|Telefilm on Hum TV
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>2m2xba6jmlbryca4zhunwes7hi70z0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91620</id>
    <revision>
      <id>838223</id>
      <parentid>792336</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:57:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14880" sha1="178j8fh5z817ssflnhry2ie1cixjqyr" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ
|image=Minissha Lamba at Snoop Dogg Adidas bash.jpg
|caption=Minissha Lamba, 2019
|birth_name=ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ
|birth_date={{birth date and age
|df=yes|1985|1|18}}
|birth_place=[[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
|ethnicity=[[ਭਾਰਤn]]|occupation=ਅਭਿਨੇਤਰੀ &lt;br&gt;
|years_active=2005–ਹੁਣ ਤਕ
|spouse=ਨਿਕੁਨਜ ਰਿਆਨ ਥਾਮ (m. 2015)
}}
'''ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ''' (ਜਨਮ 18 ਜਨਵਰੀ 1985&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywood.lv/actresses/minissha-lamba/minissha-lamba-to-skydive-on-her-birthday.html|title=Minissha Lamba to Skydive on her Birthday|accessdate=25 August 2013|archive-date=3 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803131241/http://www.bollywood.lv/actresses/minissha-lamba/minissha-lamba-to-skydive-on-her-birthday.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;43&quot;&gt;[[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]]&lt;/span&gt; ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ੨੦੦੫ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਅਪਨਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-have-dated-men-who-were-wrong-for-me-Minissha-Lamba/articleshow/19380507.cms|title=I-have-dated-men-who-were-wrong-for-me-Minissha-Lamba|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;. ਉਸ ਦੀਆਂ  ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਹਨਾ ਵਿੱਚ&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;47&quot;&gt;''ਹਨੀਮੂਨ ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟਡ''&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt; (2007)&lt;/span&gt; ਬਚਨਾ ਏਹਸ਼ੀਨੋ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt;(2008) ਵਿਲ ਡਨ ਅਬਾ &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt; (2009) &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;49&quot;&gt;ਅਤੇ ਭੇਜਾ '' ਫਰਾਈ 2'' (2011)&lt;/span&gt; ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ।,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/actress/minissha-lamba/|title=Minissha Lamba|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt; 2014 ਵਿਚ&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;53&quot;&gt; ਲਾਂਬਾ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 8)|Bigg Boss 8]]&lt;/span&gt;, ਤੇ ਲਾਂਬਾ ਇੱਕ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;53&quot;&gt;ਉਮੀਦਵਾਰ &lt;/span&gt;ਬਣ  ਗਈ ਤੇ&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;53&quot;&gt; ਬਾਅਦ&lt;/span&gt; ਵਿੱਚ ਬੇਦਖ਼ਲ.ਕਰ ਦਿਤੀ।

== ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮਨੀਸ਼ਾ ਲਾਂਬਾ ਦਾ ਜਨਮ 1985 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1985 ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਲਾਂਬਾ ਅਤੇ ਮੰਜੂ ਲਾਂਬਾ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਚੇਤੀਨਾਦ ਵਿਦਿਆਸ਼ਰਮ ਸਕੂਲ ਚੇਂਨਈ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੈਨਿਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;58&quot;&gt; ਸ਼ੀਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ&lt;/span&gt; ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;58&quot;&gt;ਪੜ੍ਹਾਈ&lt;/span&gt; ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;http://www.imdb.com/name/nm1999369/&lt;/ref&gt;  ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਉਸ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ  (ਆਨਰਸ) ਵਿੱਚ &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;58&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;58&quot;&gt;ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ&lt;/span&gt; ਕੀਤੀ&lt;/span&gt;।&lt;ref name=&quot;mid-day.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/300113-are-minissha-lamba-and-andrew-symonds-dating.htm|title=Minissha Lamba dating Andrew Symonds|work=BCD|accessdate=4 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/minissha-lamba/upcoming-movies.html|title=Minissha Lamba upcoming projects|work=BCD|accessdate=4 June 2013|archive-date=9 ਸਤੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130909235353/http://entertainment.oneindia.in/celebs/minissha-lamba/upcoming-movies.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ, ਲਾਂਬਾ ਨੇ ਐਲ.ਜੀ., ਸੋਨੀ, ਕੈਡਬਰੀ, ਹਾਜਮੌਲਾ, ਏਅਰਟੈਲ, ਸਨਸਿਲਕ ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਗਿਆਪਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫੈਮਿਨਾ ਦੀ ਜਨਰੇਸ਼ਨ &quot;ਡਬਲਿਯੂ&quot; ਵਿਗਿਆਪਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Minissha's Femina Ad|url=https://www.youtube.com/watch?v=TpUOHd6ZlCk|website=www.youtube.com}}&lt;/ref&gt; ਕੈਡਬਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਯਹਾਂ&quot; (2005) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਯਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕਾਰਪੋਰੇਟ, ਰੌਕੀ: ਦਿ ਬਾਗੀ, ਐਂਥਨੀ ਕੌਨ ਹੈ, ਹਨੀਮੂਨ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਅਨਾਮਿਕਾ, ਸ਼ੌਰਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। 

2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਬਚਨਾ ਐ ਹਸੀਨੋ&quot; ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ &quot;ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫਿਲਮਜ਼&quot; ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸੰਜੇ ਗੜ੍ਹਵੀ ਦੀ &quot;ਕਿਡਨੈਪ&quot; ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੇਖੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Minissha Lamba turns Sassy from Pretty|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/pretty-goes-sassy/article1426009.ece|website=www.TheHindu.com}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਆਲੋਚਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਿਤ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ&quot; (2009) ਵਿੱਚ ਸੀ। &quot;ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ&quot; ਨੂੰ ਸਾਲ 2009 ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਵਜੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਾਨ ਅਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 8 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Minissha Lamba on ‘Bigg Boss’: Won’t create drama to get footage|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/minissha-lamba-on-bigg-boss-wont-create-drama-to-get-footage/|accessdate=10 October 2014|agency=PTI|publisher=The Indian Express.|date=22 September 2014}}&lt;/ref&gt;  ਉਸ ਨੂੰ 2 ਨਵੰਬਰ 2014 (ਦਿਨ 42) ਨੂੰ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-8-minissha-lamba-evicted-from-the-house/|title='Bigg Boss 8': Minissha Lamba evicted from the house|accessdate=2 November 2014}}&lt;/ref&gt; ਧਰਮਿੰਦਰ, ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ, ਕੁਲਰਾਜ ਰੰਧਾਵਾ ਅਤੇ ਪੂਨਮ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਨਾਲ &quot;ਡਬਲ-ਡੀ ਟ੍ਰਬਲ&quot; ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ ਦੇ ਗਾਣੇ &quot;ਤੇਰਾ ਸਰੂਰ&quot; ਦੇ ਐਲਬਮ &quot;ਆਪ ਕਾ ਸਰੂਰ&quot; ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਬੇਦੀ&lt;ref name=&quot;pbc&quot;&gt;{{cite news |last1=Nikita |first1=Wagh |title=Do you know Minissha Lamba is married to Pooja Bedi's cousin? |url=https://www.mid-day.com/photos/did-you-know-minissha-lamba-is-married-to-pooja-bedis-cousin/15932 |accessdate=25 March 2020 |work=[[Mid Day]] |date=18 January 2020 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325201145/https://www.mid-day.com/photos/did-you-know-minissha-lamba-is-married-to-pooja-bedis-cousin/15932 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਇੱਕ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ &quot;ਰਿਆਮ ਥਾਮ&quot; ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਜੁਹੂ ਨਾਈਟ ਕਲੱਬ, ਤ੍ਰਿਕੋਣੀ, ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{cite news |title=Inside pictures: Minissha Lamba – Ryan Tham’s wedding |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/inside-pictures-from-minissha-lamba-ryan-thams-wedding/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=7 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ 6 ਜੁਲਾਈ 2015 ਨੂੰ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Sunitra |first1=Pacheco |title=Minissha Lamba marries longtime boyfriend Ryan Tham |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/minissha-lamba-secretly-marries-longtime-boyfriend-ryan-tham/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=7 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Parnita |first1=Uniyal |title=EXCLUSIVE: Minissha Lamba opens up on low-key wedding, says honeymoon will have to wait |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/exclusive-minissha-lamba-opens-up-on-low-key-marriage-says-honeymoon-will-have-to-wait/ |accessdate=25 March 2020 |work=[[The Indian Express]] |date=8 July 2015 |location=[[Mumbai]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਗਸਤ 2020 ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਗਏ।[https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/minissha-lamba-and-ryan-tham-are-officially-divorced-6538835/]

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|- align=&quot;center&quot;
! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟਸ
|-
| 2005 || ''[[ਯਹਾਂ]]'' || ਅਦਾ || 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2006 || ''[[ਕਾਰਪੋਰੇਟ (2006 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਾਰਪੋਰੇਟ]]'' || ਮੇਘਾ ਆਪਟੇ ||
|-
|''[[ਰੌਕੀ: ਦ ਰੇਬਲ]]'' || ਪ੍ਰਿਆ ||
|-
|''ਐਂਥਨੀ ਕੌਣ ਹੈ'' || ਜੀਆ ਆਰ. ਸ਼ਰਮਾ ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2007 || ''ਹਨੀਮੂਨ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ]]'' || ਜ਼ਾਰਾ ||
|-
|''ਦਸ ਕਹਾਣੀਆਂ'' || ਪ੍ਰਿਆ ||
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2008 || ''ਬਚਨਾ ਏ ਹਸੀਨਾ'' || ਮਾਹੀ ||
|-
|''ਕਿਡਨੈਪ'' || ਸੋਨੀਆ ਰੈਨਾ ||
|-
|''ਸ਼ੌਰਿਆ'' || ਕਾਵਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ||
|-
|''ਅਨਾਮਿਕਾ'' || ਜੀਆ ਰਾਓ ||
|-
| 2010 ||''ਵੈਲ ਡਨ ਅੱਬਾ'' || ਮੁਸਕਾਨ ||
|-
| rowspan=&quot;2&quot;| 2011 || ''ਭੇਜਾ ਫ੍ਰਾਈ 2'' || ਰੰਜਿਨੀ ||
|-
|''[[ਹਮ ਤੁਮ ਸ਼ਬਾਨਾ]]'' || ਸ਼ਬਾਨਾ ||
|-
| 2012 ||''ਜੋਕਰ'' || ਨਿਊਜ਼ ਰਿਪੋਰਟਰ || 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2013 || ''ਜ਼ਿਲਾ ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ'' || ਫੌਜੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ||
|-
| ਹੀਰ ਐਂਡ ਹੀਰੋ
|ਮਾਹੀ 
|ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|''ਬਲੈਕ ਕਰੰਸੀ'' || ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਏਜੈਂਟ ||
|-
| 2014 ||''ਡਬਲ ਦੀ ਟ੍ਰਬਲ'' || ਹਰਲੀਨ || [[ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ]]
|-
|2015
|''ਭੇਜਾ ਫ੍ਰਾਈ 3''
|ਪ੍ਰੀਤਿਕਾ
|
|-
|2017
|''ਭੂਮੀ''
|ਪ੍ਰੁਤਿਆ ਮੋਕੋ
|
|-
|}

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਸਾਲ !! ਨਾਂ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਚੈਨਲ !! ਨੋਟਸ !! ਰੈਫਰੈਂਸ 
|-
| 2008 || ''ਛੂਨਾ ਹੈ ਆਸਮਾਨ'' || ਕਾਵਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ || || ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| 2014 || ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 8'' || ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ || rowspan=&quot;2&quot; | ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ. || ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ 1, ਆਖਰੀ ਦਿਨ 42
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| 2016 || ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ'' || ਮਹਿਮਾਨ || [[ਦਿਨੋ ਮੋਰੀਆ]] ਨਾਲ 
| style=&quot;text-align:center;&quot; |
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018 || ''ਤੇਨਾਲੀ ਰਾਮਾ'' || ਚੰਦਰਕਲਾ || [[ਸਬ ਟੀ.ਵੀ.]] || 
|
|-
| ''ਇੰਟਰਨੈਟ ਵਾਲਾ ਲਵ'' || ਮਹਿਰਾ || [[ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ.]] ||
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name}}
* {{Facebook|minisshalambaofficial}}
* {{Twitter|Minissha_Lamba}}
* {{Instagram|minissha_lamba}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>178j8fh5z817ssflnhry2ie1cixjqyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਵਾਤੀ ਪੀਰਾਮਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91628</id>
    <revision>
      <id>838408</id>
      <parentid>713230</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9173" sha1="q4ss446xyubd3df2lcmls2shlo7n924" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਡਾ. ਸਵਾਤੀ ਪੀਰਾਮਲ
| image = Dr. Swati Piramal.JPG
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1956|3|28}}
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| occupation = [[Piramal Enterprises Ltd]] ਦੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ
| residence = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਾਹਰਾਸ਼ਟਰਾ, ਭਾਰਤ
| alma_mater = [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ]]&lt;br /&gt;[[ਹਾਰਵਰਡ ਸਕੂਲ ਔਫ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ]]
| spouse = [[Ajay Piramal]]
| children = Anand Piramal&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.piramal.com/piramal-group/management-team-member/anand-piramal/6 |title=Executive Director |access-date=2017-03-26 |archive-date=2019-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191025062135/https://www.piramal.com/piramal-group/management-team-member/anand-piramal/6 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[ਨੰਦਨੀ ਪੀਰਾਮਲ]]
| religion = ਹਿੰਦੂ
| website = {{URL|http://www.piramal.com/piramal-group/swati-piramal|ਸਵਾਤੀ ਪੀਰਾਮਲ}}
| footnotes = 
}}
'''ਸਵਾਤੀ ਪਿਰਾਮਲ''' ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਤੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ ਨਵੀਂ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੀਰਾਮਲ ਐਂਟਰਪ੍ਰਾਈਜਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1980 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪੀਰਾਮਲ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਜੈ ਪੀਰਾਮਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title = HSPH Alumna Elected to Harvard's Board of Overseers|url = http://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/GID2/social.aspx?sid=1319&amp;gid=2&amp;pgid=252&amp;cid=1285&amp;ecid=1285&amp;ciid=2757&amp;crid=0|publisher = Harvard – School of Public Health|year = 2010}}&lt;/ref&gt;

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਸਵਾਤੀ ਮੁੰਬਈ ਦੇ &quot;ਗੋਪੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੀਰਾਮਲ ਹਸਪਤਾਲ&quot; ਦੀ ਬਾਨੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਓਸਟੀਓਪਰੋਸਿਸ, ਮਲੇਰੀਆ, ਟੀ.ਬੀ, ਮਿਰਗੀ ਅਤੇ ਪੋਲੀਓ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ।

ਪੀਰਾਮਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਐਚ.ਐਮ.ਆਰ.ਆਈ. - ਏ ਮੋਬਾਈਲ ਹੈਲਥ ਸਰਵਿਸ&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Piramal|first1=Swati|title=Swati Piramal {{!}} The foundation for a family|url=http://www.livemint.com/Politics/x9LaUEgIY4mqjN6VogiGPO/My-work-to-support-adolescent-girls-in-India.html|accessdate=23 September 2016|website= Livemint.com |date=23 February 2014}}&lt;/ref&gt;, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ, ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿਖੇ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਲਈ ਬਣਾਈ &quot;ਸਰਵਜਲ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ&quot; ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Of India|first1=Press Trust|title=Assocham appoints Swati Piramal as its new president|url=http://www.business-standard.com/article/companies/assocham-appoints-swati-piramal-as-its-new-president-109100900176_1.html|accessdate=23 September 2016|agency=Press Trust of India|newspaper=Business Standard|date=9 October 2009}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਵਾਰ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਵਪਾਰ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (2010 - 2014) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Swati Piramal joins Nestle Board of Directors|date=2 August 2010|url=https://www.nestle.in/asset-library/documents/profile/swati_a_piramal_profileandloa.pdf|accessdate=23 September 2016}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਹਾਰਵਰਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਕੂਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਡੀਨ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ, ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਬੰਬੇ ਅਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Kanga|first1=Fareeda|title=Swati Piramal: What makes her special|url=http://www.mid-day.com/articles/swati-piramal-what-makes-her-special/15344153|accessdate=23 September 2016|agency=Mid-Day|publisher=Mid-Day Infomedia Ltd|date=1 June 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ==
[[File:Secretary Clinton Meets With Business Leaders in Mumbai (3730888811).jpg|thumb|With Hillary Clinton in Mumbai]]
* 2004–05 – BMA Management Woman Achiever of the Year Award&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Dr. Swati A. Piramal|url = http://girlsindia.in/dr-swati-a-piramal/|publisher = Girls India|year = 2012|access-date = 2020-09-14|archive-date = 2014-03-13|archive-url = https://web.archive.org/web/20140313092649/http://girlsindia.in/dr-swati-a-piramal/|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;
* 2010–2011 – President of ASSOCHAM.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Swati Piramal to head ASSOCHAM, announces four-point agenda|date = October 2009|url = http://www.moneycontrol.com/news/business/swati-piramal-to-head-assocham-announces-four-point-agenda_419302.html|publisher = moneycontrol.com|origyear = 2009}}&lt;/ref&gt;
* 2012 – One of India's high civilian honours, the [[Padma Shri]] award, by the President of India, Ms. Pratibha Patil (180).&lt;ref&gt;{{cite news|last=Bharti|first=Prasar|title=President gives away Padma Awards|url=http://newsonair.nic.in/news.asp?cat=National&amp;id=NN3842}}&lt;/ref&gt;
* 2012 – Swati received the Alumni Merit Award, the highest award bestowed on Alumni from Harvard.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = 2012 Alumni Award of Merit|date = |url = http://alumni.sph.harvard.edu/s/1319/GID2/social.aspx?sid=1319&amp;gid=2&amp;pgid=598|publisher = Harvard – School of Public Health|year = 2012}}&lt;/ref&gt;
* 2012 – Received the Lotus Award at New York, from Children's Hope India, for Leadership and Philanthropy.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Press Release: Celebrating 20 Years of Service to Children|date = October 2012|url = http://www.childrenshopeindia.org/2012/10/press-release-chgala2012/|publisher = Children's Hope India|origyear = 2012|url-status = dead|archive-url = https://archive.today/20130414135543/http://www.childrenshopeindia.org/2012/10/press-release-chgala2012/|archive-date = 14 April 2013|df = dmy-all}}&lt;/ref&gt;
* 2013 – Nominated for the Forbes Philanthropy Awards 2013 in the Outstanding Philanthropist category.&lt;ref&gt;{{cite magazine |title = Philanthropy Awards 2013 |date = 2013 |url = http://forbesindia.com/awards/philanthropy/award_categories.html |magazine = Forbes |access-date = 2020-09-14 |archive-date = 2022-05-25 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220525070937/https://www.forbesindia.com/awards/philanthropy/award_categories.html |url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

{{ਅਧਾਰ|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>q4ss446xyubd3df2lcmls2shlo7n924</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਾ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91635</id>
    <revision>
      <id>838384</id>
      <parentid>788892</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29060" sha1="gvnfowefdr4nbc67ik1vspv3fqmewjh" xml:space="preserve">1q2`1{{Infobox person|name=ਸਨਾ ਖਾਨ|image=Sana Khan grace the GiMA Awards 2016 (01).jpg|caption=ਸਨਾ ਖਾਨ [[Global Indian Music Academy Awards|ਜੀ.ਆਈ.ਐੱਮ.ਏ.]] 2016|birth_date={{Birth date and age|1988|8|21|df=yes}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-pix-sana-khans-birthday-bash/20130822.htm|title=Salman Khan's Mental heroine and former Bigg Boss contestant Sana Khan celebrated her 25th birthday in style at her home in Oshiwara, a north west suburb in Mumbai, on August 21.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/sana-khan-celebrates-birthday-with-ajaz-khan-rajeev-paul/|title=Sana Khan celebrates birthday with Ajaz Khan, Rajeev Paul}}&lt;/ref&gt;|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|nationality=ਭਾਰਤੀ
|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ,ਮਾਡਲ, ਨਚਾਰ|years active=2005–ਹੁਣ ਤੱਕ|religion=&lt;!--Per our rules about content about living people, this cannot be filled in unless Sana Khan makes a self affirming statement &quot;I am a X&quot; in a reliable source. The source must be provided.--&gt;}}

'''ਸਨਾ ਖਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਨਚਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/food-features/Celeb-cook-in-Sana-Khan/articleshow/54749984.cms|title=Celeb cook in: Sana Khan}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮਾਡਲਿੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਹ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ, ਟੀ. ਵੀ. ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਟਮ ਨਾਚ ਅਤੇ ਰੀਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜ ਭਾਸ਼ਾਵਾ ਵਿੱਚ 14 ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ 50 ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਨਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋ ੳਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Simbu’s new girl&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-09/news-interviews/27900315_1_simbu-silambattam-tamil-films|title=Simbu's new girl|date=9 November 2008|publisher=[[Times of India]]|accessdate=27 October 2009|first1=Sreedhar|last1=Pillai|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025064319/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-09/news-interviews/27900315_1_simbu-silambattam-tamil-films|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (12ਵੇਂ ਗ੍ਰੇਡ) ਤੱਕ ਹੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
ਸਨਾ ਖਾਨ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਬਜਟ ਵਾਲੀ ਬਾਲਗ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ &quot;ਯੇਹੀ ਹੈ ਹਾਈ ਸੋਸਾਇਟੀ&quot; ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Yehi Hai High Society|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534786|publisher=Hungama Digital Media Entertainment Pvt. Ltd.|access-date=17 November 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਖਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸਿਲਮਬੱਟਮ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਮੂਵੀ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Silambattam gets ready for release|access-date=17 November 2012|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-16/news-interviews/27897558_1_silambattam-release-film|archive-url=https://archive.today/20130103125529/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-12-16/news-interviews/27897558_1_silambattam-release-film|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|date=16 December 2008|newspaper=[[The Times of India]]|agency=TNN}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀਲੰਬਰਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕੇਤਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਿਗਿਆਪਨ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਲਾਂਬੱਟਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦ ਹਿੰਦੂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, &quot;ਸਿਲਮਬਰਸਨ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਸਿਲਮਬੱਟਮ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਆਈ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।&quot;&lt;ref name=firstbreak&gt;{{cite news|last=Kumar|first=S. R. Ashok|title=My First Break – Sana Khan|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article108752.ece|access-date=17 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 February 2010}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬ੍ਰੇਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਨੂ, ਇੱਕ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ, ਟੋਮਬੋਈਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੜੀ, ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਿੱਚ 2009 ਦਾ ITFA ਸਰਬੋਤਮ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=colors&gt;{{cite web|title=Bigg Boss &gt; Contestants &gt; Sana Khan|url=http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/sana-khan-90.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009192954/http://colors.in.com/in/biggboss/contestant/sana-khan-90.html|url-status=dead|archive-date=9 October 2012|access-date=17 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=woods2&gt;{{cite web|title=Sana Khan on aayiram vilakku Part 2|url=https://www.youtube.com/watch?v=CreKH_cZG5w|publisher=behindwoodstv (on Youtube)|access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਤਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ, ਥੰਬੀਕੂ ਇੰਧਾ ਓਰੂ, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਨੰਦਾਮੁਰੀ ਕਲਿਆਣ ਰਾਮ ਦੀ ਕਲਿਆਣਰਾਮ ਕਾਠੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਫਰਵਰੀ 2011 ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਗਗਨਮ/ਪਯਾਨਮ ਸੀ - ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ - ਜੋ ਇੱਕ ਏਅਰਕ੍ਰਾਫਟ ਹਾਈਜੈਕ ਥੀਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।

ਮਈ 2011 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਮੂਵੀਜ਼ 'ਕੂਲ...ਸਕਥ ਹਾਟ ਮਾਗਾ' ਨਾਲ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ। ਸਤੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tamil &quot; Movies &quot; Aayiram Vilakku|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/aayiram-vilakku.html|publisher=One India Entertainment/Greynium Information Technologies Pvt. Ltd.|access-date=17 November 2012|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015201737/http://entertainment.oneindia.in/tamil/movies/aayiram-vilakku.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;, ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ, ਆਇਰਾਮ ਵਿਲੱਕੂ, ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਮਦੁਰਾਈ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਾਰਚ 2012 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਮਿਸਟਰ ਨੂਕੇਯਾ ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪੱਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੇਟਰੇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ&lt;ref&gt;{{cite news|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|title=Mr. Nookayya: A thriller that meanders|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2981349.ece|access-date=17 November 2012|newspaper=The Hindu|date=10 March 2012}}&lt;/ref&gt;, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਲੈਮਰ ਵਧਿਆ। ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦ ਡਰਟੀ ਪਿਕਚਰ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਿਲਕ ਸਮਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sana Khan as 'Silk' Smitha in Malayalam|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article542910.ece|access-date=20 November 2012|newspaper=The New Indian Express|date=16 June 2012|agency=Express Features|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304105936/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article542910.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=First Look: Sana Khan as Silk Smitha in Climax|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-first-look-sana-khan-as-silk-smitha-in-climax/20120816.htm|work=Rediff.com|access-date=20 November 2012|date=16 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=newhouse&gt;{{cite news|last=Nayar|first=Parvathy S|title=Sana Khan moves from the Bigg Boss house to a new house!|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-16/news-and-interviews/37132919_1_bigg-boss-house-khan-moves-new-house|archive-url=https://archive.today/20130411035412/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-16/news-and-interviews/37132919_1_bigg-boss-house-khan-moves-new-house|url-status=dead|archive-date=11 April 2013|access-date=19 February 2013|date=16 February 2013|newspaper=[[The Times of India]]|agency=TNN}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੂੰ ਬਲੂ ਓਸ਼ੀਅਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਉਸਦੀ ਛੇਵੀਂ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ, ਥਲਾਈਵਨ ਲਈ ਵੀ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Thalaivan|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-13/previews/33181806_1_nikesha-patel-movie-thalaivan|archive-url=https://archive.today/20130103154837/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-13/previews/33181806_1_nikesha-patel-movie-thalaivan|url-status=dead|archive-date=3 January 2013|access-date=17 November 2012|date=13 August 2012|newspaper=[[The Times of India]]|agency=TNN}}&lt;/ref&gt;

ਖਾਨ ਨੇ 24 ਜਨਵਰੀ 2014 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ &quot;ਜੈ ਹੋ&quot;&lt;ref name=iebless&gt;{{cite news|title=Bigg Boss contestant Sana Khan feels blessed to act with Salman Khan|url=http://www.indianexpress.com/news/bigg-boss-contestant-sana-khan-feels-blessed-to-act-with-salman-khan/1089375/|access-date=20 March 2013|newspaper=The Indian Express|date=17 March 2013|agency=PTI}}&lt;/ref&gt;, ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਡੈਨੀ ਡੇਨਜੋਂਗਪਾ ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਮਨ ਜੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੀਤ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ &quot;ਵਜਾਹ ਤੁਮ ਹੋ&quot; ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/wajah-tum-ho-why-so-much-noise-over-intimate-scenes-asks-sana-khan/story-yD1BcSMWFEic9H80RgVXtK.html|title=Wajah Tum Ho: Why so much noise over intimate scenes, asks Sana Khan|date=20 October 2016}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ ਫਲਾਪ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ready-to-witness-live-murder-on-TV/articleshow/54828697.cms|title=Ready to witness live murder on TV? - Times of India|website=The Times of India|access-date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sana-Khan-Cant-believe-its-me-in-Wajah-Tum-Ho/articleshow/53568867.cms|title=Sana Khan: Can't believe it's me in 'Wajah Tum Ho'|work=The Times of India|date=6 August 2016|access-date=7 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/10134/|title=Sana Khan goes bold for erotic thriller Wajah Tum Ho|work=Bollywood Hungama|date=4 April 2016|access-date=7 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ 'ਚ ਗੁਰਮੀਤ ਅਤੇ ਰਜਨੀਸ਼ ਦੁੱਗਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਡ ਸੀਨਜ਼ ਦੀ ਯੂਟਿਊਬ 'ਤੇ ਟ੍ਰੇਲਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਟਾਇਲਟ: ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/working-with-akshay-kumar-in-toiletek-prem-katha-was-challenging-sana-khan/articleshow/59683685.cms|title=Sana Khan: Working with Akshay Kumar in 'Toilet:Ek Prem Katha' was challenging|access-date=23 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/sana-khan-deglam-unrecognisable-look-toilet-ek-prem-katha-akshay-kumar-girlfriend-bollywood-news/18252198|title=Going de-glam! Sana Khan looks unrecognisable in 'Toilet: Ek Prem Katha'|work=mid-day|access-date=29 May 2017|language=en|archive-date=19 ਮਈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519015901/http://www.mid-day.com/articles/sana-khan-deglam-unrecognisable-look-toilet-ek-prem-katha-akshay-kumar-girlfriend-bollywood-news/18252198|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਟੌਮ, ਡਿਕ ਐਂਡ ਹੈਰੀ 2 ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਫਤਾਬ ਸ਼ਿਵਦਾਸਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨ ਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

=== ਟੀਵੀ ਵਿਗਿਆਪਨ ===
ਖਾਨ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਕੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇੱਕ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਵਪਾਰਕ ਸਮੇਤ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਗਿਆਪਨ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=srk&gt;{{cite news|last=Padukone|first=Chaitanya|title=Sanaa fulfills her 'fantasy'|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_sanaa-fulfills-her-fantasy_1110247|access-date=17 November 2012|newspaper=DNA|date=16 July 2007}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਡੀਓਡੋਰੈਂਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਟੈਂਪਟੇਸ਼ਨ, Yatra.com, ਅਤੇ Xbox 360 ਵੀਡੀਓ ਗੇਮ ਕੰਸੋਲ ਲਈ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਮਾਰਚ 2007 ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਡਰਵੀਅਰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਮੁਲ ਮਾਚੋ ਲਈ ਖਾਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭੜਕਾਊ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅੰਡਰਵੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਦੇ ਅਤੇ ਧੋਤੇ, ਇੱਕ ਔਰਗੈਜ਼ਮ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title='Bigg Boss 6': Who is Sana Khan? Hint – 'Ye toh bada toing hai!'|url=http://ibnlive.in.com/news/bigg-boss-6-who-is-sana-khan/298921-62.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115064253/http://ibnlive.in.com/news/bigg-boss-6-who-is-sana-khan/298921-62.html|url-status=dead|archive-date=15 January 2013|publisher=IBNLive/IBN South|access-date=17 November 2012|date=8 October 2012}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਿਨਸੀ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=toing&gt;{{cite web|last=Mukhopadhyay|first=Sougata|title=Company launches banned innerwear ad's sequel|url=http://ibnlive.in.com/news/company-launches-banned-innerwear-ads-sequel/59379-8.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20090704111112/http://ibnlive.in.com/news/company-launches-banned-innerwear-ads-sequel/59379-8.html|url-status=dead|archive-date=4 July 2009|publisher=CNN-IBN|access-date=17 November 2012|date=20 February 2008}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot;ਪਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਭੁੱਲ ਜਾਓ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੋਰਚੇ (ਵਿਰੋਧ) ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪੋਸਟਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਇਸਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।&quot; ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਥੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਦਾ ਸੀਕਵਲ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

=== ਬਿੱਗ ਬੌਸ ===
ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿਗ ਬ੍ਰਦਰ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਤਿਆਰੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸਵੈਚਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Thomas|first=Amy Rose|title=I will flaunt my age: Sana Khan|url=http://postnoon.com/2012/10/08/i-will-flaunt-my-age-sana-khan/78553|publisher=Postnoon|access-date=17 November 2012|date=8 October 2012|archive-date=19 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121119010043/http://postnoon.com/2012/10/08/i-will-flaunt-my-age-sana-khan/78553|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੀਟੀਆਈ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਮੈਂ ਸਿਖਰਲੇ ਤਿੰਨਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=wiser&gt;{{cite news|title=Sana Khan wants to work in Bollywood|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-13/tv/36310524_1_bollywood-urvashi-dholakia-perception|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200916/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-13/tv/36310524_1_bollywood-urvashi-dholakia-perception|url-status=dead|archive-date=29 October 2013|access-date=13 January 2013|date=13 January 2013|newspaper=[[The Times of India]]|agency=PTI}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਮੇਲਵਿਨ ਲੁਈਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Sana khan boyfriend&quot;&gt;{{cite news |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/bigg-boss-contestant-sana-khaan-confirms-dating-choreographer-melvin-louis-see-post/articleshow/67992456.cms |title=Bigg Boss contestant Sana Khan confirms dating choreographer Melvin Louis |date=14 February 2019 |publisher=[[Times of India]] |access-date=14 February 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2020 ਤੱਕ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sana Khan shares screenshots of personal messages after ex-boyfriend Melvin's cryptic post - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sana-khan-shares-screenshots-of-personal-messages-after-ex-boyfriend-melvins-cryptic-post/articleshow/74118251.cms |access-date=13 February 2020 |work=The Times of India |date=13 February 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

8 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਖਾਨ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਨੋਰੰਜਨ ਉਦਯੋਗ ਛੱਡ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ &quot;ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Raghuvanshi |first1=Aakanksha |title=&quot;My Happiest Moment&quot;: Bigg Boss Alumnus Sana Khan Quits Showbiz |url=https://www.ndtv.com/entertainment/my-happiest-moment-bigg-boss-alumnus-sana-khan-quits-showbiz-2307412 |access-date=9 October 2020 |work=NDTV.com |date=9 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sana Khan quits showbiz, says 'want to serve humanity' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/sana-khan-quits-showbiz-says-want-to-serve-humanity-6717090/ |first=Sana|last=Farzeen|access-date=9 October 2020 |work=The Indian Express |date=9 October 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

21 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਖਾਨ ਨੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਲਾਮਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਫਤੀ ਅਨਸ ਸਈਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|title =Bigg Boss 6 fame Sana Khan gets married to Mufti Anas in Surat after quitting showbiz |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-6-fame-sana-khan-gets-married-to-mufti-anas-in-surat-after-quitting-showbiz/articleshow/79341640.cms|date= 21 November 2020|access-date=21 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Sana Khan ties knot with Mufti Anas in Gujarat |url=https://www.siasat.com/sana-khan-ties-knot-with-mufti-anas-in-gujarat-2028436/|date= 21 November 2020|access-date=22 November 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sana-khan-marries-anas-sayed-in-an-intimate-ceremony-see-viral-pics-2328647|title=Sana Khan married Anas Sayed in an intimate ceremony|date=21 November 2020|website=[[NDTV]]|last=Raghuvanshi|first=Aakansha|access-date=22 November 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Sana_Khan's_bash.jpg|thumb|387x387px|Sana Khan in a 2013 part]]
ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ '''''ਜਹੀਂ ਹੈ ਹਾਈ ਸੁਸਾਇਟੀ'''''  2005 ਨਾਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534786|title=Yehi Hai High Society|publisher=Hungama Digital Media Entertainment Pvt. Ltd.|accessdate=17 November 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 67px;&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
!ਭੁਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 2007 
|''ਬੰਬੇ ਤੋ ਗੋਆ''
|''ਮਹਿਮਾਨ ਭੁਮਿਕਾ''
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2007 
|''ਡਨ  ਡਨ ਡਨ ਗੋਲ''
|ਮਹਿਮਾਨ ਭੁਮਿਕਾ
|ਹਿੰਦੀ
|-
| 2008 
|''ਸਿਲਾਮਵਤਨ''
| ਜਾਨੂੰ
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2008 
|''ਹੱਲਾ ਬੋਲ''
| ਸਾਨੀਆ&lt;br&gt;
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2010 
|&lt;br&gt;
| ਦਿਵਿਆ
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2010 
|''ਕਲਿਆਣਰਾਮ ਕਥੀ'' 
|ਅੰਜਲੀ
|ਤੇਲਗੂ
|-
| 2011 
| ''ਗਾਗਾਨਾਮ'' 
| ਸੰਧਿਆ
| ਤੇਲਗੂ
|-
| 2011 
|''ਪਯਾਨਾਮ'' 
| ਸੰਧਿਆ 
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2011 
|''ਕੂਲ...ਸੱਕਥ ਹੋਟ ਮਾਗਾ'' 
| ਕਾਜਲ
|ਕੰਨੜ
|-
|2011 
|''ਆਈਰਾਮ ਵਿਲਾਕੁ'' 
| ਮੇਘਾ
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2012 
| ''ਮਿ. ਨੋਕਾਇਆ'' 
| ਸ਼ਿਲਪਾ
| ਤੇਲਗੂ
|-
| 2013 
| ''ਓਰੁ ਨਾਦਾਂਗਾਇਨ ਡਾਇਰੀ'' 
| ਪੋਂਗਕੁੜੀ/ਸੁਮਿਤਾ
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2013 
| ''ਕਲਾਇਮੈਕਸ'' 
| 	ਪੋਂਗਕੁੜੀ/ਸੁਪ੍ਰਿਆ
|ਮਲਿਆਲਮ
|-
| 2013 
| ''ਥਾਲਵਨ'' 
| ਤਾਮਿਲ
|-
| 2014 
| ''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੈ ਹੋ]]'' 
| ਗ੍ਰਹਿ ਮਂਤਰੀ ਦੀ ਕੁੜੀ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2016 
| ''ਵਜਹ ਤੁਮ ਹੋ'' 
| ਸਿਆ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2017 
| ''ਟੋਇਲੇਟ: ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਥਾ'' 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2017 
| ''ਟੋਮ, ਡਿੱਕ ਐਂਡ ਹੇਰੀ 2'' 
| ਹਿੰਦੀ
|}
=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ===
* 2012 ''ਬਿੱਗ-ਬਾਸ 6''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/BIGG-BOSS-6-grand-finale-Urvashi-Dholakia-is-the-winner/Article1-988914.aspx|title=BIGG BOSS 6 grand finale: Urvashi Dholakia is the winner|publisher=Hindustan Times|access-date=13 January 2013|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130112235158/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Television/BIGG-BOSS-6-grand-finale-Urvashi-Dholakia-is-the-winner/Article1-988914.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2015 ''ਬਿੱਗ-ਬਾਸ ਹੱਲਾ ਬੋਲ!''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/biggboss8/bigg-boss-8-sana-khan-is-the-fifth-challenger/article1-1302612.aspx|title=Bigg Boss 8: Sana Khan is the fifth challenger|date=January 2, 2015|publisher=Hindustan Times|access-date=January 2, 2015|archive-date=ਜਨਵਰੀ 2, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102132624/http://www.hindustantimes.com/entertainment/biggboss8/bigg-boss-8-sana-khan-is-the-fifth-challenger/article1-1302612.aspx|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2015 ''ਫੇਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ (ਸੀਜਨ 6)''
* 2015 ''ਕਿੱਲਰ ਕਰਾਓਕੇ ਅਟਕਾ ਤੋਹ ਲਟਕਾ''
* 2015 ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿੱਗ-ਬਾਸ 9]]''
* 2016 ''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਇਟ ਬਚਾਊ''
* 2016 ''ਕੋਮੇਡੀ ਨਾਇਟ ਲਾਈਵ''
* 2016 ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 10)|ਬਿੱਗ-ਬਾਸ 10]]''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|3}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
&lt;!-- According to Wikipedia, social networking links like Facebook, Twitter, Instagram and YouTube etc are not allowed. Please do not add these types of links.---&gt;
{{commons category}}
* {{IMDb name|3578897}}
* {{URL|https://facespabysanakhan.com/|Official website}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>gvnfowefdr4nbc67ik1vspv3fqmewjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91888</id>
    <revision>
      <id>838297</id>
      <parentid>617848</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6835" sha1="0kxepcxqpijdfxiywbtlzxf8bkkr2us" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name            = ਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈ 
| birth_name      = ਦਿਵਿਆ ਦੇਸਾਈ&lt;ref&gt;{{Cite web | title = Divya is now Rashmi | author = TNN  | work = The Times of India | date = 29 January 2008 | accessdate = 8 July 2016 | url = http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divya-is-now-Rashmi/articleshow/2739751.cms }}&lt;/ref&gt;
| image           = Rashami Desai graces Manik Soni’s birthday bash at Kino Cottage (22).jpg
| birth_date      = {{ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਮਰ|df=y|1986|08|04}}&lt;ref&gt;{{cite web|title=Mrunal Jain wishes sister Rashami Desai a happy birthday!|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mrunal-Jain-wishes-sister-Rashami-Desai-a-happy-birthday/articleshow/50973073.cms|website=The Times of India|accessdate=8 July 2016|date=13 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=`Uttaran` changed my life: Rashmi Desai|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/-uttaran-changed-my-life-rashmi-desai_122351.html|website=Zee News|accessdate=8 July 2016|date=7 November 2012|quote=After taking a break from the show, the 26-year-old went on to shake a leg on dance reality show ‘Jhalak Dikhlaa Jaa’.|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008030606/http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/-uttaran-changed-my-life-rashmi-desai_122351.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
| caption         = ਦੇਸਾਈ 2015 ਵਿੱਚ 
| years_active    = 2005–ਹੁਣ ਤੱਕ 
| nationality     = ਭਾਰਤੀ 
| spouse          = [[ਨੰਦੀਸ਼ ਸੰਧੂ]] (2012–2015)
| known_for       = ''[[ਉਤਰਨ]]'' ਵਿੱਚ ਤੱਪਸਿਆ ਰ੍ਘੁਵੇਂਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਤਾਪ 
| occupation      = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਮਾਡਲ (ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸ਼ਨ)|ਮਾਡਲ]], [[ਨਿਰਤਕੀ]]
| awards          = [[ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ]]
}}

'''ਰਸ਼ਮੀ ਦੇਸਾਈ''' (ਜਨਮ '''ਦਿਵਿਆ ਦੇਸਾਈ'''; 4 ਅਗਸਤ 1986) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਲਰਸ _(ਸੀਐਨੀਬੀ _ਚੈਨਲ )|ਕਲਰਸ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਉਤਰਨ]] ਵਿੱਚ ਤੱਪਸਿਆ ਠਾਕੁਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/articles/uttaran-changed-my-life-rashami-desai/188129 'Uttaran' changed my life: Rashami Desai – Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222145851/http://www.mid-day.com/articles/uttaran-changed-my-life-rashami-desai/188129 |date=2015-12-22 }}. Mid-day.com. Retrieved on 26 August 2015.&lt;/ref&gt; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉੱਪਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਬੀ ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ [[ਹਿੰਦੀ]], [[ਅਸਾਮੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਮਨੀਪੁਰੀ]], ਅਤੇ [[ਭੋਜਪੁਰੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆ ਹਨ। 

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ਿਵਾਨੀ ਦੇਸਾਈ ਕੋਲ 13 ਫਰਵਰੀ 1986 ਨੂੰ ਨਾਗਾਓਂ, ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rashami-desai-to-nia-sharma-did-you-know-the-original-names-of-the-famous-tv-celebs/photostory/72146010.cms|title=Rashami Desai to Nia Sharma: Did you know the original names of these famous TV celebs?|website=[[The Times of India]]|date=20 November 2019}}&lt;/ref&gt; ਦੇਸਾਈ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਗੌਰਵ ਦੇਸਾਈ ਹੈ। ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਨ-ਪੋਸ਼ਨ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਕੀਤੀ। ਰਸ਼ਮੀ ਨੇ ਨਰਸੀ ਮੋਨਜੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨਾਮਿਕਸ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਟੂਰਸ ਐਂਡ ਟਰੈਵਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 12 ਫਰਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਧੌਲਪੁਰ ਵਿੱਚ ‘ਉਤਰਨ’ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਸਟਾਰ ਨੰਦੀਸ਼ ਸੰਧੂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ, ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਲਗਭਗ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।
2018 ਵਿੱਚ, ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਅਰਹਾਨ ਖਾਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਰਹਾਨ ਨੇ ਦੇਸਾਈ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਅਰਹਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਲੁਕਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਅਰਹਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰੇਕਅੱਪ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;relationship status&quot;&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13-rashami-desai-and-arhaan-khans-relationship-in-trouble-heres-what-made-them-fall-apart/photostory/73728079.cms|title=Bigg Boss 13: Rashami Desai and Arhaan Khan's relationship in trouble; here's what made them fall apart|website=[[The Times of India]]|date=29 January 2020|access-date=29 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;broke up&quot;&gt;{{cite web|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/bigg-boss-13-winner-sidharth-shukla-reaction-on-rashami-desai-arhaan-khan-break-up-1170619|title='Bigg Boss 13' Winner Sidharth Shukla REACTS To Rashami Desai &amp; Arhaan Khan's BREAK-UP|date=5 March 2020|access-date=5 March 2020}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ|}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>0kxepcxqpijdfxiywbtlzxf8bkkr2us</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਵੇਤਾ ਤਿਵਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92041</id>
    <revision>
      <id>838419</id>
      <parentid>828705</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25794" sha1="ixlyq5ltepzypfdmwnuajssfwgb0h4e" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=Shweta Tiwari|image=Shweta Tiwari on 'Jhalak Dikhhla Jaa Season 6'.jpg|caption=Tiwari on the set of [[Jhalak Dikhhla Jaa]] in 2013|birth_date=&lt;!-- Date of birth has been contested. Do not add a birth date or year without a reliable source. --&gt;|birth_place=[[Pratapgarh, Uttar Pradesh]]|nationality=[[India]]n|occupation=[[Actress]], [[television presenter]], [[Model (people)|model]]|years active=1999–present|years_active=1999–present|spouse=[[Abhinav Kohli]] (2013–present)&lt;br /&gt;[[Raja Chaudhary]] (1998–2007)|children=2}}'''ਸ਼ਵੇਤਾ ਤਿਵਾੜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਭ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ'' 2011 ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਆਈ। ਉਹ ਬਿੱਗ ਬਾਸ ਰਿਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://frontierindia.net/big-boss-4-shweta-tiwari-is-the-winner Big Boss 4: Shweta Tiwari is the winner] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110110213904/http://frontierindia.net/big-boss-4-shweta-tiwari-is-the-winner |date=2011-01-10 }}.&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ''Jਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ''  2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਬਣੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[File:Shweta Tiwari and Palak crop.jpg|thumb|150px|right|Tiwari and her daughter Palak in 2012]]
ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਜਾ ਚੌਧਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਪਲਕ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2000 ਨੂੰ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-daughter-palak-birthday-see-photos-4880436/|title=Shweta Tiwari's daughter Palak turns 17, actor shares special birthday wish for her sweetheart|date=8 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; She filed for a divorce in 2007 after nine years of marriage.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shweta files for divorce|url=http://www.telegraphindia.com/1070621/asp/nation/story_7952373.asp|work=The Telegraph – Calcutta|access-date=4 October 2010|location=Calcutta, India|date=21 June 2007}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shweta files for divorce|url=http://www.telegraphindia.com/1070621/asp/nation/story_7952373.asp|work=The Telegraph – Calcutta|access-date=4 October 2010|location=Calcutta, India|date=21 June 2007}}&lt;/ref&gt; ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸ਼ਰਾਬੀਪੁਣੇ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਭਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਉਸ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸੈੱਟਾਂ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/photos/celeb-shweta-tiwari/shweta-tiwari-dimpy-ganguly-dalljiet-kaur-tv-actresses-who-were-victims-of-domestic-violence-854865/|title=Shweta Tiwari, Dimpy Ganguly, Dalljiet Kaur – TV actresses who were victims of domestic violence|website=www.bollywoodlife.com|access-date=17 March 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/raja-chaudhary-gets-bail-after-beating-up-shweta-tiwari/|title=Raja Chaudhary gets bail after beating up Shweta Tiwari|date=27 January 2011|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;

ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਭਿਨਵ ਕੋਹਲੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੇਟਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 13 ਜੁਲਾਈ 2013 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=He sacrificed our daughter for property: Shweta Tiwari|work=The Hindustan Times|author=Kavita Awaasthi|date=11 October 2012|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/He-sacrificed-our-daughter-for-property-Shweta-Tiwari/Article1-943095.aspx|access-date=21 October 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121015084317/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/He-sacrificed-our-daughter-for-property-Shweta-Tiwari/Article1-943095.aspx|archive-date=15 October 2012}}{{not in ref|date=May 2015}}&lt;/ref&gt; 27 ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਟੇ ਰਯਾਂਸ਼ ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;IE2Dec2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-actor-shweta-tiwari-gives-birth-to-baby-boy-4407449/|title=Shweta Tiwari gives birth to baby boy|date=2 December 2016|website=indianexpress.com|access-date=19 June 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-promises-something-beautiful-to-son-reyansh-on-his-birthday-see-photo-4969087/|title=Shweta Tiwari promises something beautiful to son Reyansh on his birthday, see photos|date=5 December 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2017 ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-abhinav-kohli-marriage-in-trouble-4891282/|title=All is not well between Shweta Tiwari and husband Abhinav Kohli?|date=16 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt; In August 2019, Tiwari filed a complaint of domestic violence against Kohli alleging harassment by Kohli towards her and her daughter Palak Chaudhary. Kohli was taken into police custody.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shweta-tiwari-files-domestic-violence-case-against-husband-abhinav-kohli-5898208/|title=Shweta Tiwari files domestic violence case against husband Abhinav Kohli|date=12 August 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=12 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-actor-daughter-opens-up-about-allegations-against-stepfather-5900426/|title=TV actor's daughter opens up about allegations against stepfather|date=13 August 2019|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=13 August 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਕੋਹਲੀ ਵਿਰੁੱਧ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਹਲੀ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਪਲਕ ਚੌਧਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/entertainment/stepdad-never-molested-me--shweta-tiwari-s-daughter-clarifies.html|title=Stepdad never molested me: Shweta Tiwari's daughter clarifies|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=19 August 2019|archive-date=19 ਅਗਸਤ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190819051120/https://www.dailypioneer.com/2019/entertainment/stepdad-never-molested-me--shweta-tiwari-s-daughter-clarifies.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਕੋਹਲੀ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਪਲਕ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਤਿਵਾੜੀ ਅਤੇ ਕੋਹਲੀ 2019 ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Shweta Tiwari on separation with 2nd husband: I will do what is right for my kids |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/shweta-tiwari-on-separation-with-2nd-husband-i-will-do-what-is-right-for-my-kids-1618214-2019-11-12 |access-date=12 November 2019 |work=India Today |date=12 October 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਅਲੋਚਨਾ ==
ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਸ਼ਵੇਤਾ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਰਯਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ 'ਚ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ੋਅ 'ਡਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 11' ਲਈ ਕੇਪਟਾ ਟਾਉਨ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/what-went-wrong-in-shweta-tiwari-and-abhinav-kohlis-marriage/amp_articleshow/82553951.cms|title=What went wrong in Sheets Tiwari and Abhinav Kohlis|date=10 May 2021|work=Times of India|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਵੇਤਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਫੋਨ 'ਤੇ ਸਭ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਧੀ ਪਲਕ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਨਵ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/what-went-wrong-in-shweta-tiwari-and-abhinav-kohlis-marriage/amp_articleshow/82553951.cms|title=What went wrong in Sheets Tiwari and Abhinav Kohlis|date=10 May 2021|work=Times of India|language=en|access-date=10 May 2021}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Shweta_Tiwari_and_Palak_crop.jpg|right|thumb|228x228px|Tiwari and her daughter Palak in 2012]]

== ਕਰੀਅਰ ==
=== ਟੀ.ਵੀ. ਕਰੀਅਰ ===
ਤਿਵਾੜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1999 ਵਿੱਚ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ਦੁਪਹਿਰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਕਲੀਰੀਨ ਡੀਡੀ ਨੈਸ਼ਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਡੀਡੀ -1 ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਆਨੇ ਵਾਲਾ ਪਲ' ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ 2000 ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋਏ ਨੈਟਵਰਕ ਡੀਡੀ-ਮੈਟਰੋ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਕਹੀਂ ਕਿਸੀ ਰੋਜ਼' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ 'ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜੋ 2001 ਤੋਂ 2008 ਤੱਕ ਚਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/happy-birthday-to-shweta-tiwari-the-original-prerna-of-television-industry|title=Happy Birthday to Shweta Tiwari; the original Prerna of Television Industry!|date=4 October 2018|work=Free Press Journal|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;

[[File:Shweta Tiwari wins Bigg Boss 4.jpg|thumb|250px|Shweta Tiwari's [[Bigg Boss (Hindi season 4)|Bigg Boss 4]] winning moment]]
2010 ਵਿੱਚ, ਤਿਵਾੜੀ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ ਚੌਥੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 8 ਜਨਵਰੀ 2011 ਨੂੰ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਜੇਤੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shweta-Tiwari-wins-Bigg-Boss-4/articleshow/7243422.cms|title=Shweta Tiwari wins Bigg Boss 4|date=8 January 2011|work=The Times of India|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Shweta Tiwari first woman to win 'Bigg Boss', takes home Rs.1 crore |url=https://zeenews.india.com/news/maharashtra/shweta-tiwari-first-woman-to-win-bigg-boss-takes-home-rs1-crore_679338.html |access-date=20 December 2020 |work=Zee News |date=8 January 2011 |language=en}}&lt;/ref&gt; 

2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਪਰਵਰਿਸ਼ - ਕੁਛ ਖੱਟੀ ਕੁਛ ਮੀਠੀ' ਵਿੱਚ ਸਵੀਟੀ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{Cite web|url=https://www.in.com/entertainment/shweta-tiwari-and-rupali-ganguly-on-parvarish-28670.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20190924131824/https://www.in.com/entertainment/shweta-tiwari-and-rupali-ganguly-on-parvarish-28670.htm|url-status=dead|archive-date=24{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} September 2019|title=Shweta Tiwari and Rupali Ganguly on Parvarish|website=in.com|language=en|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &amp; ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 'ਬੇਗੂਸਰਾਏ' ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੀਆ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gr8mag.com/posts.php?id=3464|title=GR8! TV Magazine - Shweta Tiwari makes a comeback with Begusarai on &amp;TV|website=www.gr8mag.com|access-date=24 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shweta_Tiwari_From_The_NDTV_Greenathon_at_Yash_Raj_Studios_(6).jpg|thumb|Tiwari performing on the NDTV Greenathon at Yash Raj Studios.]]
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Year
! scope=&quot;col&quot; | Film
! scope=&quot;col&quot; | Role
! scope=&quot;col&quot; | Language
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Notes
|-
| 2004 
| ''Madhoshi'' 
| Tabbasum 
| Hindi 
|-
| 2004 
| ''Aabra Ka Daabra'' 
| Shivani R. Singh 
| Hindi 
|-
| 2009 
|''Apni Boli Apna Des ''
| Satkar Kaur 
| [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|Punjabi]] 
|-
| 2009 
|''Devru''
| [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|Kannada]] 
|Special appearance in an item number
|-
| 2010 
| ''Benny And Babloo'' 
| Sheena 
| Hindi 
|-
| 2011 
| ''Bin Bulaye Baraati'' 
| Rajjo / Rosie 
| Hindi 
|-
| 2011 
| ''Miley Naa Miley Hum'' 
| Hindi 
| Special appearance in an item number&lt;ref&gt;Shaheen Parkar (4 October 2010) [http://www.mid-day.com/entertainment/2010/oct/041010-Shweta-Tiwari-item-number-Chirag-Paswan-One-.htm Shweta's item song] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002092418/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/oct/041010-Shweta-Tiwari-item-number-Chirag-Paswan-One-.htm |date=2013-10-02 }}. mid-day.com.&lt;/ref&gt;
|-
| 2012 
| ''Married 2 America'' 
| Pratap Singh's Wife 
| Hindi 
|-
| 2012 
| ''Yedyanchi Jatra''
| [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|Marathi]] 
| Special appearance in an item number
|-
| 2012 
| ''Saltanat'' 
| Urdu 
| Pakistani Film
|-
| 2016 
| ''TRINETRA''
| [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|Nepali]] 
| Leading Actress
|}

=== ਸਟਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2003
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;8&quot; |Prerna Basu
| rowspan=&quot;8&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=SPA&gt;{{cite web|url= http://awardsbyindianshows.weebly.com/star-parivaar-awards.html|title=Star Parivaar Awards|publisher=weebly.com |accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan
|-
| Favourite Beti
| rowspan=&quot;6&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Behen
|-
| Favourite Bahu
|-
| Favourite Bhabhi
|-
| Favourite Jethani
|-
| Favourite Patni
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2004
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Sharma
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Bahu
|-
| Favourite Bhabhi
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2005
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Bahu
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| Favourite Jodi (along with Ronit Roy)
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2006
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;3&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;3&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Saas
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2007
| Favourite Maa
| rowspan=&quot;5&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;5&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| Favourite Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| Favourite Bahu
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Favourite Patni
|-
| Favourite Saas
|-
| 2008
| SPL Mention for immense work for the channel and the show
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|-
| 2008
| SPL Recognision at Completion of SPA's 15 Years
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=&quot;SPA&quot;/&gt;
|}

=== ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2003
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Basu
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=ITAA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-television-academy-awards.html|title=Indian Television Academy Awards|publisher=weebly.com |accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2004
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Sharma
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2005
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2006
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;1&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;1&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2007
| Best Actress - Drama (Popular)
| rowspan=&quot;1&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;1&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;1&quot; {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2012
| Best Actress - Drama (Jury)
| rowspan=&quot;2&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;2&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| Best Actress - Drama (Popular)
| {{nom}}
|}

=== ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2002
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2003
| Best Actress in a Lead Role (shared with Smriti Irani)
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{won}}&lt;ref name=ITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-telly-awards.html|title=Indian Telly Awards |publisher=weebly.com |accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2004
| Best On Screen Couple (along with Cezanne Khan)
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2005
| Best On Screen Couple (along with Cezanne Khan)
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2006
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2007
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2012
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role (Jury)
|-
| Best Actress in a Lead Role (Popular)
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| Best TV Personality
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| rowspan=&quot;3&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress in a Lead Role (Jury)
|-
| Best Actress in a Lead Role (Popular)
|}

=== ਸਟਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2003
| Internationally Best Actress in a Lead Role - Fictional Series Drama
| Prerna Basu
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|}

=== ਅਪਸਰਾ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2004
| Best TV Actress - Drama
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2013
| Best TV Actress - Drama
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਕਲਾਕਾਰ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2004
| Best TV Actress - Drama
| Prerna Sharma
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2013
| Best TV Actress - Drama
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਸਿਨਸੁਈ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| 2006
| Best Actress
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |2015
| Best Comeback (Female)
| Bindiya Rani
| Begusarai
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}}&lt;ref name=STA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/sinsui-television-awards.html|title=Sinsui Television Awards|publisher=weebly.com |accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| Most Popular Actress (Decade)
| rowspan=&quot;4&quot; |Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| rowspan=&quot;4&quot; |Kasautii Zindagii Kay
|-
| Most Popular Jodi of Decade (with Cezanne Khan)
|-
| Best Jodi of Decade (with Cezanne Khan)
| rowspan=&quot;5&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress of Decade
|-
| Healthy and Fresh Skin
| rowspan=&quot;2&quot; |Bindiya Rani
| rowspan=&quot;3&quot; |Begusarai
|-
| Best Actress (Critics)
|-
| Best Personality
|}

=== ਗਲੋਬਲ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੀ. ਵੀ. ਆਨਰਜ਼ ===
'''ਸ਼ੋਅ'''&lt;br&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਭੂਮਿਕਾ
!&lt;br&gt;
!Result
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
| Global TV Honour for Best TV Actress - Fiction
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{nom}}
|-
| Global TV Honour for Best TV Celebrity Jodi (along with Cezanne Khan)
|-
| 2012
| Global TV Honour for Best TV Actress - Fiction
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਜੀ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਸ਼ੋਅ
!ਨਤੀਜਾ
|-
| 2007
| Best Actress in a Lead Role
| Prerna Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| {{nom}}
|-
| 2011
| Most Fit Actress
| Herself
| -
| {{won}}
|-
| 2012
| Best Actress in a Lead Role
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
| {{nom}}
|}

=== ਗ੍ਰੇਵ ਇੰਡੀਅਨ ਟੀ.ਵੀ. ਅਵਾਰਡ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!Year
!Category
!Character
!Show
!Result
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |2014
| Favourite Actress of Decade (Votice Choice)
| Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}&lt;ref name=GITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/garv-indian-tv-awards.html|title=Garv Indian TV Awards|publisher=weebly.com |accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| Best Actress in a Lead Role (Critics)
| Sweety Ahluwalia
| Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
|-
| Best TV Couple of Decade (along with Cezanne Khan)
| rowspan=&quot;2&quot; |Prerna Sharma/Basu/Bajaj
| rowspan=&quot;2&quot; |Kasautii Zindagii Kay
| rowspan=&quot;5&quot; {{nom}}
|-
| Best Actress of Decade (Critics)
|-
| Popular Actress
| rowspan=&quot;3&quot; |Sweety Ahluwalia
| rowspan=&quot;3&quot; |Parvarrish – Kuchh Khattee Kuchh Meethi
|-
| Favourite Actress (Votice Choice)
|-
| GR8! Performer of the Year
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
| Fit Star
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| -
| {{won}}&lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt;
|-
| Beauty of the Year
| -
| {{nom}}
|-
| Best Actress in Negative Role (Critics)
| Maha Bhasm Pari
| Baal Veer
| {{won}}&lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ixlyq5ltepzypfdmwnuajssfwgb0h4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਮਿਤਾ ਸ਼ੈਟੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92306</id>
    <revision>
      <id>838414</id>
      <parentid>825254</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12591" sha1="6oqwhvs0y50a6cm8t4c9ga2n9s2av0f" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸ਼ਮਿਤਾ ਸ਼ੈਟੀ
| image = Shamita Shetty grace Vogue Beauty Awards 2017 (9) (cropped).jpg
| caption = 2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ਮਿਤਾ
| birth_date = {{Birth date and age|1979|2|2|df=y}}&lt;ref name=&quot;bd1&quot;&gt;{{cite web|title=Birthday girl Shamita Shetty turns 35, parties with sis, Bipasha|url=http://indiatoday.intoday.in/story/birthday-shamita-shetty-35-shilpa-shetty-kundra-bipasha-basu/1/341306.html|website=India Today|accessdate=22 May 2016|date=2 February 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bd2&quot;&gt;{{cite web|title=R Madhavan, Shilpa Shetty, Karishma Tanna, Upen Patel and others attend Shamita Shetty's birthday bash|url=http://www.ibtimes.co.in/r-madhavan-shilpa-shetty-karishma-tanna-upen-patel-others-attend-shamita-shettys-birthday-bash-665669|website=International Business Times|accessdate=22 May 2016|date=4 February 2016}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[ਚੇਂਬਰ]], [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ&lt;br /&gt;ਅਤੇ [[ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]
| imagesize = 220px
| yearsactive = 2000–2011
}}
'''ਸ਼ਮਿਤਾ ਸ਼ੇਟੀ '''(ਜਨਮ 2 ਫ਼ਰਵਰੀ 1979) ਇੱਕ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ, ਭੂਤਕਾਲੀਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈਟੀ]] ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਮਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਤੁਲੂ ਬੰਟ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁਰੇਂਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੁਨੰਦਾ ਦੋਵੇਂ ਫਾਰਮਾਸਿਟੀਕਲ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਟੈਂਪਰ-ਪਰੂਫ ਵਾਟਰ ਕੈਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈੱਟੀ]] ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।

ਸਿਡਨਹੈਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਮਿਤਾ ਨੇ ਐਸ.ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ. ਕਾਲਜ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਿੰਗ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਮਨੀਸ਼ ਮਲਹੋਤਰਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮਨੀਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੈ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/shamita-shetty-filmmakers-just-assumed-i-m-not-interested-in-acting-and-films/story-KRm21IkpNHsgseFsDAtsuM.html|title=Shamita Shetty: Filmmakers just assumed I'm not interested in acting and films|date=22 September 2017}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਰਾਇਲਟੀ, ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;dnaindia.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shamita-shetty-has-design-plans-1813680|title=Shamita Shetty has design plans - Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=21 March 2013}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੇ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਲਗਾਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਚਬਾਲਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਇਸਨੇ [[2000|2000 ਵਿੱਚ,]] ਯਸ਼ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮਜ਼  ਨਾਲ ''ਮਹੋਬਤੇਂ '' ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਦਿਤਿਆ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫ਼ਿਲਮ ਰਹੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਇਸ਼ਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਮਿਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ [[ਕਿਮ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਝਾਂਗੀਆਨੀ ਨੂੰ 2001 ਵਿੱਚ &quot;ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਸਟਾਰ ਡੇਬਿਊ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ-ਫੀਮੇਲ&quot; ਦਾ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ''ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ''  (2001) ਵਿੱਚ &quot;ਸ਼ਰਾਰਾ ਸ਼ਰਾਰਾ&quot; ਅਤੇ  [[ਸਾਥੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)]] (2002) ਵਿੱਚ &quot;ਚੋਰੀ ਪੈ ਚੋਰੀ&quot; ਗਾਣਿਆਂ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮਿਤਾ ਨੇ ਬਤੌਰ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ''ਜ਼ਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈਟੀ]] ਨਾਲ &quot;ਫਰੇਬ&quot; ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ &quot;ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ&quot; ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿਗ ਬੋਸ (ਸੀਜ਼ਨ 3)''&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv-/Rakhis-mom-on-Bigg-Boss/articleshow/5088996.cms|title=Rakhi's mom on Bigg Boss|date=2009-10-06|publisher=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ਰਹੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਸ਼ਿਲਪਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਇਸਨੇ ਛੇ ਹਫ਼ਤੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 14 ਨਵੰਬਰ 2009 (41 ਦਿਨ) ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

14 ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਐਕਟਿੰਗ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਦਾ ਜਨੂਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.apunkachoice.com/content/article/sid100005744-shamita_shetty_quits_acting_takes_to_interior_designing|title=Shamita Shetty quits acting; takes to interior designing!|date=2011-06-14|access-date=2017-04-07|archive-date=2015-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017071920/http://www.apunkachoice.com/content/article/sid100005744-shamita_shetty_quits_acting_takes_to_interior_designing|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।

== ਬ੍ਰਾਂਡ ==
ਸ਼ਮਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈੱਟੀ ਦੇ ਨਾਲ [[ਪੈਨਟੇਨ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.musicjinni.com/eaIx9MrYe-M/Shilpa-Shetty-with-Shamita-Shetty-in-Pantene-TV-Commercial.html|title=Shilpa Shetty with Shamita Shetty in Pantene TV Commercial - Music Jinni|last=musicjinni|website=www.musicjinni.com|access-date=2021-04-13|archive-date=2018-09-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911025253/https://www.musicjinni.com/eaIx9MrYe-M/Shilpa-Shetty-with-Shamita-Shetty-in-Pantene-TV-Commercial.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਅੱਲਡੋ&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://hamaraphotos.com/shamita_shetty_95_330.html|title=Shamita Shetty at Aldo launch in Mumbai on 2nd Sept 2016}}&lt;/ref&gt;, ਔਡੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiaglitz.com/shamita-shetty-at-audi-magazine-launch-hindi-videos-25780|title=Shamita Shetty At Audi Magazine Launch videos - IndiaGlitz.com|via=www.indiaglitz.com|access-date=2021-04-13|archive-date=2021-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413144215/https://www.indiaglitz.com/shamita-shetty-at-audi-magazine-launch-hindi-videos-25780|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ਆਈਆਈਜੇਏਐਸ ਜਵੈਲਰੀ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/entertainment/shamita-shetty-inaugurates-11th-edition-of-iifjas/1120124|title=Shamita Shetty inaugurates 11th Edition of IIFJAS - Free Press Journal|date=12 August 2017}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Raj_Kundra,_Shamita_Shetty_at_Shilpa_Shetty's_baby_shower_ceremony_(1).jpg|right|thumb|2012 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਮਿਤਾ ਆਪਣੇ ਜੀਜਾ ਰਾਜ ਕੁੰਦਰਾ ਨਾਲ]]
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 94px;&quot;
!ਸਾਲ &lt;br&gt;
!ਸਿਰਲੇਖ&lt;br&gt;
!ਭੂਮਿਕਾ&lt;br&gt;
! ਹੋਰ ਨੋਟਸ
|-
|2000 
| ਮੋਹਬਤੇਂ&lt;br&gt; 
| ਇਸ਼ਿਕਾ ਧਨਰਾਜਗਿਰ 
|ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਸਟਾਰ ਡੇਬਿਊ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ-ਫੀਮੇਲ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2002 
| ''[[ਸਾਥੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)]]'' 
|&quot;ਚੋਰੀ ਪੈ ਚੋਰੀ&quot; ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ&lt;br&gt;
|-
| ਰਾਜੀਯਾਮ&lt;br&gt; 
| ਪੂਜਾ ਕਰਥੀਕਿਅਨ 
|ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ&lt;br&gt;
|-
| ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੈ&lt;br&gt; 
| &quot;ਸ਼ਰਾਰਾ ਸ਼ਰਾਰਾ&quot; ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ&lt;br&gt;
|-
|2003 
| ''ਪਿਲੀਸਤੇ ਪਾਲਾਕੁਥਾ'' 
|ਸ਼ਾਂਤੀ&lt;br&gt;
| ਤੇਲਗੂਫ਼ਿਲਮ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2004 
| ਵਜਹ: ਏ ਰੀਜ਼ਨ ਟੂ ਕਿਲ&lt;br&gt; 
| ਇਸ਼ਿਤਾ ਸਿੰਘਾਨਿਆ 
|-
|ਅਗਨੀਪੰਖ&lt;br&gt;
|ਅੰਜਨਾ&lt;br&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2005 
| ਫਰੇਬ&lt;br&gt; 
| ਰੀਆ ਏ.ਸਿੰਘਾਨਿਆ 
|-
| ਜ਼ਹਿਰ&lt;br&gt; 
|ਸੋਨੀਆ ਮੇਹਰਾ&lt;br&gt;
|-
| ਬੇਵਫ਼ਾ &lt;br&gt; 
|ਪੱਲਵੀ ਅਰੋੜਾ 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | 2006 
| ਮਹੁਬਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਤੁਮਸੇ&lt;br&gt; 
|ਮੇਘਾ &lt;br&gt;
|ਨਾਮਜ਼ਦ&lt;br&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2007 
| ''ਕੈਸ਼&lt;br&gt; 
'' 
| ਸ਼ਾਨਿਆ ਰਾਓ 
|-
| ਹੇ ਬੇਬੀ&lt;br&gt; 
|&quot;ਹੇ ਬੇਬੀ&quot; ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ&lt;br&gt;
|-
| ਹਰੀ ਪੁੱਤਰ: ਏ ਕਾਮੇਡੀ ਆਫ਼ ਟੇਰਰਸ&lt;br&gt; 
|ਗਾਇਕ/ਡਾਂਸਰ&lt;br&gt;
| ਖ਼ਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | 2008 
| ਨਾਨ ਅਵਾਲ ਅਧੂ&lt;br&gt; 
|ਗੀਤਾ&lt;br&gt;
|ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ &lt;br&gt;
|}

== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ==
* 2015: ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 8)''
* 2009: ''ਬਿਗ ਬੋਸ 3''
* ਫ਼ੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ&lt;ref name=&quot;kkk9&quot; /&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
* 2001: ਮਹੁਬਤੇਂ ਲਈ ਆਈਫਾ ਅਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਸਟਾਰ ਡੇਬਿਊ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ-''ਫ਼ੀਮੇਲ''

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* List of Indian film actresses

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>6oqwhvs0y50a6cm8t4c9ga2n9s2av0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੇਸਿਲਾ ਡੋਡਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93443</id>
    <revision>
      <id>838273</id>
      <parentid>580602</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="hobnkuex858nsix93k3tnyr4m1njycf" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder|name=ਮੇਸਿਲਾ ਡੋਡਾ|party=[[Democratic Party of Albania|ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] (1991-2016)&lt;br&gt; [[Party for Justice, Integration and Unity|ਪਾਰਟੀ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ, ਏਕੀਕਰਣ ਤੇ ਇਕਾਈ]] (2016- )|office=[[Assembly of the Republic of Albania|ਅਲਬਾਨੀਅਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]]|religion=[[Catholic|ਕੈਥੋਲਿਕ]]}}ਮੇਸੀਲਾ ਡੋਡਾ (ਕੂਕਸ ਵਿੱਚ 6 ਫਰਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਜਨਮ ਹੋਇਆ) ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ ਆਲਮੀਅਨ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ.

ਉਸਨੇ ਟਿਰਾਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਡੋਡਾ ਨੇ 1 ਜਨਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਲੈਨੀਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਬਦਲ ਗਿਆ. ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਆਸੀ ਪਦਵੀਆਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਉਹ 1991 ਵਿੱਚ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ 2016 ਵਿਚ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਖੁਦ, ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ 25 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਸੀ.&lt;ref&gt;[http://www.oranews.tv/ora-english/mp-doda-leaves-dp-mesila-doda-gives-her-reasons-in-an-open-letter/] Doda leaves DP, Mesila Doda gives her reasons in an open letter&lt;/ref&gt;

ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਅਲਬਾਨੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਫਾਰ ਜਸਟਿਸ, ਇੰਟੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਯੂਨਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਕੌਮੀ ਮੁੱਦੇ ਜਿਵੇਂ ਚਾਮ ਮੁੱਦਾ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ.
&lt;ref&gt;[http://www.albaniannews.com/index.php?idm=5148&amp;mod=2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180129140606/http://www.albaniannews.com/index.php?idm=5148&amp;mod=2 |date=2018-01-29 }}  Doda joins PJIU&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਿਧਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਜੋ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲਬਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਜੁਆਨਾ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਜਗਰੀ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਉਸ 'ਤੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭੇਦਭਾਵ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਵੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.&lt;ref&gt;[http://www.lgbti-era.org/latest-news/member-of-the-albanian-parliament-accused-of-overt-discrimination-against-lgbt-community] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118035806/http://www.lgbti-era.org/latest-news/member-of-the-albanian-parliament-accused-of-overt-discrimination-against-lgbt-community |date=2016-11-18 }} MEMBER OF THE ALBANIAN PARLIAMENT ACCUSED OF OVERT DISCRIMINATION AGAINST LGBT COMMUNITY&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>hobnkuex858nsix93k3tnyr4m1njycf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨਾ ਸਈਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93566</id>
    <revision>
      <id>838385</id>
      <parentid>706163</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9450" sha1="sdtlud15hil2iyni9sfa06ggj6cd48s" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਸਨਾ ਸਈਦ
| image = Sana Saeed.jpg 
| caption = 2013 ਵਿੱਚ, ਸਨਾ ਗਲੋਬਲ ਪੀਸ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਦੌਰਾਨ
| birth_name = 
| birth_date = {{Birth date and age|1988|09|22|df=y}}&lt;ref name=&quot;md&quot;/&gt;
| birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| alma_mater = ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਹਾਰ ਰੇਜੀਡੈਂਸ਼ਿਅਲ ਸਕੂਲ
| occupation = ਅਦਾਕਾਰ
| years_active = 1998–ਵਰਤਮਾਨ
| religion = 
}}
'''ਸਨਾ ਸਈਦ''' (ਜਨਮ [[22 ਸਤੰਬਰ]], [[1988]])&lt;ref name=&quot;md&quot;&gt;{{Cite web | title = 12 child artistes who turned into beautiful divas | work = Mid-Day | date = 22 September 2015 | accessdate = 2016-05-17 | url = http://www.mid-day.com/photos/in-pictures-12-child-artistes-who-turned-into-beautiful-divas/4963 | archive-date = 2017-09-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170912102025/http://www.mid-day.com/photos/in-pictures-12-child-artistes-who-turned-into-beautiful-divas/4963 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਬਾਲੀਵੁਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ।.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sana-Saeed-faces-opposition-at-home/articleshow/22111637.cms|title=Sana Saeed home}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ [[ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ]] ([[1998]]), [[ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ]] ([[2000]]) ਅਤੇ [[ਬਾਦਲ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਦਲ]] (2000) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਸਨੇ [[ਬਾਬੁਲ ਕਾ ਆਂਗਨ ਛੂਟੇ ਨਾ]] ([[2008]]) ਅਤੇ [[ਲੋ ਹੋ ਗਈ ਪੂਜਾ ਇਸ ਘਰ ਕੀ]] ([[2008]]) ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। [[2012]] ਵਿੱਚ, ਸਨਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਬਤੌਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਲਾਕਾਰ [[ਕਰਨ ਜੋਹਰ]] ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ]] ਤੋਂ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;koimoi.com&quot;&gt;[http://www.koimoi.com/box-office/karan-scores-hat-trick-with-soty-scoring-very-well-at-the-box-office/ Koimoi.com]&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਕਈ ਰਿਏਲਟੀ ਸ਼ੋਆਂ [[ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ]] ([[2013]]), [[ਨਚ ਬਲੀਏ]] ([[2015]]) ਅਤੇ [[ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ:ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

==ਜੀਵਨ==
ਸਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[22 ਸਤੰਬਰ]], [[1988]] ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
1998 ਵਿੱਚ, [[ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ]] ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਰਾਣੀ ਮੁਖਰਜੀ]] ਦੀ ਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਨਾ ਨੂੰ ਦੋ ਸੌ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਛੋਟੀ ਅੰਜਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। &quot;ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ&quot; ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਨੇ &quot;ਰਾਹੁਲ ਗੁਪਤਾ&quot; ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਹਮ ਪੰਛੀ ਏਕ ਡਾਲ ਕੇ&quot; ਨੂੰ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇਸਦੇ ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਇਸਨੇ &quot;ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ&quot; ਇਸ ਲਈ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਨਾ ਦੀਆਂ ਸਕੂਲੀ ਛੂਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਨਾ ਨੇ &quot;ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ&quot; ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ &quot;ਬੇਸਟ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ ਸੰਸੁਈ ਵਿਉਅਰ ਅਵਾਰਡ&quot; ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ [[ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ]] ਅਤੇ [[ਬਾਦਲ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਬਾਲ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ [[ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] ਉਪਰ [[ਬਾਬੁਲ ਕਾ ਆਂਗਨ ਛੂਟੇ ਨਾ]] ([[2008]]) ਅਤੇ [[ਸਬ ਟੀਵੀ]] [[ਲੋ ਹੋ ਗਈ ਪੂਜਾ ਇਸ ਘਰ ਕੀ]] ([[2008]]) ਉਪਰ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਇਸਨੇ &quot;ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 6&quot; ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.dailymail.co.uk/indiahome/indianews/article-2357197/Sana-Saeed-enter-Jhalak-Dikhhla-Jaa-wild-card.html?ito=feeds-newsxml | title=Sana to enter Jhalak Dikhla Jaa as wild card | publisher=Dailymail | accessdate=July 7, 2013 | location=London | date=5 July 2013}}&lt;/ref&gt;

==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟਸ
|-
| 1998 || ''[[ਕੁਛ ਕੁਛ ਹੋਤਾ ਹੈ]]'' || ਅੰਜਲੀ ਖੰਨਾ || ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ
|-
|2000 || &quot;[[ਬਾਦਲ]]&quot; || ਪ੍ਰੀਤੀ || ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ
|-
| 2000 || ''[[ਹਰ ਦਿਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਕਰੇਗਾ]]'' || ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ || ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ
|-
| 2012 || ''[[ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ]]'' || ਤਾਨਿਆ ਇਸਰਾਨੀ || ਦੁਜੈਲੀ ਭੂਮਿਕਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/sana-saeed-student-year-kuch-kuch-hota-hais-anjali |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-05-14 |archive-date=2019-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204035848/https://www.pinkvilla.com/entertainment/discussion/sana-saeed-student-year-kuch-kuch-hota-hais-anjali |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2014 || ''[[ਫਗਲੀ (2014 ਫ਼ਿਲਮ)|ਫਗਲੀ]]'' || ਖ਼ਾਸ ਭੂਮਿਕਾ || ਗੀਤ &quot;ਲਵਲੀ ਜਿੰਦ ਵਾਲੀ&quot;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=gr-jgUX0ktU&lt;/ref&gt;
|}

===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size:90%&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
! ਸਾਲ
! ਸ਼ੋਅ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਚੈਨਲ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2001-2003 || ''[[ਫ਼ੋਕਸ ਕਿਡਜ਼]]'' || ਚਤੁਰ ਚਾਚੀ || [[ਸਟਾਰ ਪਲਸ]] ||
|-
| 2008-2009 || ''[[ਬਾਬੁਲ ਕਾ ਆਂਗਨ ਛੁਟੇ ਨਾ]]'' || ਛਾਇਆ ਜੋਸ਼ੀ || (ਭਾਰਤ) |ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ|| 
|-
| 2008-2009 || ''[[ਲੋ ਹੋ ਗਈ ਪੂਜਾ ਇਸ ਘਰ ਕੀ]]'' || ਪੂਜਾ || [[ਸਬ ਟੀਵੀ]] ||
|-
| 2013 || ''[[ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 6)|ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 6]]'' || ਸਨਾ || [[ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ]] || ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ (24 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ ਬੇਦਖ਼ਲ ਕੀਤਾ) - 6ਵਾਂ ਸਥਾਨ
|-
| 2013 || ''[[ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਵਿਲਾ#ਸੀਜ਼ਨ 6|ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਵਿਲਾ ਸੈਕਸੀ ਸਨਾ]]'' || ਸਨਾ || [[ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] || ਸਪਲਿਟਵਿਲਾ 6 ਐਪੀਸੋਡ
|-
| 2013 || ''[[ਯੇਹ ਹੈ ਆਸ਼ਿਕੀ]]'' || ਨੰਦਿਨੀ || [[ਬਿੰਦਾਸ]] || ਐਪੀਸੋਡ 16 ਅਤੇ 17
|-
| 2014 || ''[[ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 7)|ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 7]] ''|| ਸਨਾ || ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ || [[ਆਸੀਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ]] ਨਾਲ
|-
| 2015 || ''[[ਨਚ ਬਲੀਏ 7]]'' || ਸਨਾ || ਸਟਾਰ ਪਲਸ || ਦੀਪੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ, 5ਵਾਂ ਸਥਾਨ
|-
|2016||''[[ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ (ਸੀਜ਼ਨ 7)|ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 7]]''|| ਸਨਾ || ਕਲਰਸ || ਵਿਜੇਤਾ
|-
|2017 || ''[[ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 9]]'' || ਸਨਾ || ਕਲਰਸ || [[ਸਲਮਾਨ ਯੂਸਫ਼ ਖ਼ਾਨ]] ਨਾਲ
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{reflist}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* {{IMDb name|id=0755705|name=Sana Saeed}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>sdtlud15hil2iyni9sfa06ggj6cd48s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਦਾ ਸਮਾਦਜ਼ਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94160</id>
    <revision>
      <id>838355</id>
      <parentid>823785</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="pnysmojio0zfnc34ib77txr88uo31zs" xml:space="preserve">ਵਿਦਾ ਸਮਜਾਜ਼ਈ (ਜਨਮ 22 ਫਰਵਰੀ 1978) ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ-ਅਮਰੀਕਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਹੈ ਜੋ 2003 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਬਣੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਅਫਗਾਨ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ 1974 ਤੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਲਾਲ ਬਿਕਨੀ ਵਿਚਲੀ ਝਲਕ ਨੇ 2003 ਦੇ ਮਿਡਲ ਈਵੈਂਟ ਪੀਜੈਂਟਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਵਾਦ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;[http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/central/11/09/afghan.beauty/index.html Beauty prize for Miss Afghanistan] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219000000/http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/central/11/09/afghan.beauty/index.html|date=December 19, 2007}}, CNN.com, 10 November 2003&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sptimes.com/2003/11/10/Worldandnation/England_s_queen_is_gr.shtml Miss Afghanistan named &quot;beauty for a cause'], ''St. Petersburg Times'', 10 November 2003.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬਿੱਗ ਬਾਸ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/235161/models-wrestler-transgender-bigg-boss-5-inmates/|title=Models, wrestler, transgender: ''Bigg Boss 5'' inmates|date=October 3, 2011|publisher=Indiavision news|access-date=ਜੂਨ 5, 2017|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 4, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004013405/http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/235161/models-wrestler-transgender-bigg-boss-5-inmates/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸਮਾਦਜ਼ਈ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਸ਼ਤੂਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਕਾਬੁਲ, ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਫਲੇਰਟਨ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਗਰਿਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2003-11/10/content_1169790.htm &quot;Miss Afghanistan wins award at Miss Earth&quot;], Chinaview.cn, 10 November 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.femalebeauty.info/2006/vida-samadzai-afghan-beauty-queen-banned.html Vida Samadzai, Afghan Beauty Queen, Banned] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529084257/http://www.femalebeauty.info/2006/vida-samadzai-afghan-beauty-queen-banned.html |date=2014-05-29 }}, FemaleBeauty.info, 5 September 2006.&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਚੈਰਿਟੀ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਿ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;[http://media.www.michigandaily.com/media/storage/paper851/news/2003/11/10/News/Lauded.At.Pageant.Woman.Condemned.By.Afghan.Officials-1420183.shtml Lauded at pageant, woman condemned by Afghan officials]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=July 2016}}, ''Michigan Daily'', 10 November 2003.&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਦੂਜੀ ਮਿਸ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ 1974 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਹਰਾ ਦਾਊਦ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। 2003 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਰਥ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਦੀ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਨਿਖੇਧੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਔਰਤ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸਕਰ, ਪ੍ਰੰਪਰਾਗਤ ਪ੍ਰੈਸ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਵਾਇਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਲਾਲ ਬਿਕਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿੱਖ ਉੱਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਇਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਸ ਅਰਥ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ &quot;ਬਿਊਟੀ ਫਾਰ ਏ ਕਾਜ਼&quot; ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;[http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html &quot;Miss Afghanistan Takes Prize at Miss Earth Contest&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100916003701/http://www.foxnews.com/story/0,2933,102603,00.html |date=2010-09-16 }}, Associated Press, FOXNews.com, 10 November 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3208417.stm Afghan beauty queen makes history], BBC News, 23 October 2003.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9B07E3DC1430F933A05753C1A9659C8B63 Asia: Afghanistan: Anti-Pageant Judges], ''The New York Times''&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indymedia&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.indymedia.ie/article/62098?condense_comments=true |title=Afghan women's organization in &quot;Miss Earth&quot; show - Indymedia Ireland |publisher=indymedia.ie |access-date=2016-02-07 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726191029/http://www.indymedia.ie/article/62098?condense_comments=true |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;opinionjournal&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.opinionjournal.com/best/?id=110004216 |title=Opinion &amp; Reviews - Wall Street Journal |publisher=opinionjournal.com|access-date=2016-02-07}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਸਮਦਜ਼ਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 11 ਜੂਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਸਕਿੱਲਾ ਮੀਰੇਲਜ਼ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅਰਥ 2004 ਵਜੋਂ ਚੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਕੁਨ ਨੇ ਇੱਕ ਗਾਉਨ ਪਾਇਆ, &quot;ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਵਗੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਰਹੀ ਜਾਂ ਇੱਕ ਸਵੀਮ ਸੂਟ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ।&quot;

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ==
1 ਮਈ, 2005 ਨੂੰ, ਵਿਦਾ ਸਮਦਜ਼ਈ ਨੇ ਮਿਸ ਅਮਰੀਕਾ 2005-2006 ਦੇ ਤਗ਼ਮੇ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref&gt;[http://www.msamericapageant.com/content/view/27/56/ Ms.America Pageant website]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{dead link|date=December 2012}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜਨ ==
; ਭਾਗੀਦਾਰ ਵਜੋਂ
{| style=&quot;margin: 1em 1em 10px 0px; background: rgb(249, 249, 249) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;4&quot; border=&quot;2&quot;
!ਸਾਲ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਸ਼ੋਅ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਥਾਂ&lt;br&gt;
! width=&quot;140&quot; |ਚੈਨਲ&lt;br&gt;
|-
|2011
|&lt;center&gt; ''Bigg Boss (season 5)''&lt;/center&gt;
| &lt;center&gt; 11th Place &lt;br&gt;
Evicted Day 49&lt;br&gt;
&lt;/center&gt;
|&lt;center&gt;Colors&lt;/center&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ ਅਰਥ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>pnysmojio0zfnc34ib77txr88uo31zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94212</id>
    <revision>
      <id>838360</id>
      <parentid>574029</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14384" sha1="klg7bhu4sxrz6bi9m8zsrxui26x7dm4" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Vina_1.jpg|thumb|ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਜੀ]]ਡਾ ''' ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ''' (28 ਮਾਰਚ 1927 – 30 ਮਈ 2013) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਅਕਾਦਮਿਕ, ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਸੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ]] ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਨੀਅਰ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ [[ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਤਾਪੂਰਣ ਖੋਜ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਅਕਾਦਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਾਰੇ, ''ਬਰਾਬਰੀ ਵੱਲ ''(1974) ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;db&quot;&gt;[[hdl:2027.42/55726|Interview with Vina Mazumdar, Global Feminisms Project]] [//en.wikipedia.org/wiki/University_of_Michigan_Library#Deep_Blue Deep Blue], Michigan University&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/articlepopup.aspx?202376|title=First Anniversary Special Fifty Faces, A Million Reasons: Vina Mazumdar: Gender Activist|date=23 October 1996|publisher=Outlook (magazine)}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਖੋਜ (ਆਈਸੀਐਸਆਰ) ਦੇ ਅਧੀਨ 1980 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਸੰਸਥਾ ਸੈਂਟਰ ਫੌਰ ਵਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਸੀ ਡਬਲਿਊਡੀਐਸ) ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫੌਰ ਵਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਵੀਣਾ ਮਜੂਮਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ, ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ।  ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮਜੂਮਦਾਰ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ  ਆਰ ਸੀ ਮਜੂਮਦਾਰ (1888-1980) ਉਸਦਾ ਚਾਚਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੇਂਟ ਜੌਹਨ ਦੇ ਡਿਓਕਸ਼ਨ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਅਸੂਤੋਸ਼ ਕਾਲਜ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਕਾਲਜ ਗਰਲਜ਼ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਰਾਓ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਰਾਹੀਂ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵਿਰਾਸਤ ਅਧਿਕਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸੇਂਟ ਹੁੱਜ ਦੇ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1960 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ 1962 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਡੀ. ਫ਼ਿਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ [[ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] 'ਚ [[ਰਾਜਨੀਤੀ|ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਟਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਰਹਾਮਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਸਕੱਤਰੇਤ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ &quot;ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ&quot; ਵਿਸ਼ਾ ਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਲਈ' ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੀ ਫੈਲੋ (ਅਪ੍ਰੈਲ 1970- ਦਸੰਬਰ 1970) ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;[http://www.iias.org/earchive_fellows_1.html Fellows of the Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113125414/http://iias.org/earchive_fellows_1.html |date=2010-01-13 }} [//en.wikipedia.org/wiki/Indian_Institute_of_Advanced_Studies Indian Institute of Advanced Studies] website.&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਸਨ (1971-74)। ਕਮੇਟੀ, 1971 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1973 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਦੇਰ ਨਾਲ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Vina_Mazumdar#Ag Agrawal, p. 62]&lt;/ref&gt; ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ''ਸਮਾਨਤਾ ਵੱਲ'' ਵਿੱਚ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ, ਰਿਪੋਰਟ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/vina-mazumdar-freedom-s-child/1123440/0|title=Vina Mazumdar, freedom's child|date=1 June 2013|access-date=2 June 2013|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ 1975 ਤੋਂ 80 ਤੱਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਵਿਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸ ਰਿਸਰਚ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;''Emerging State Feminism in India: A Conversation with Vina Mazumdar'', [//en.wikipedia.org/wiki/International_Feminist_Journal_of_Politics International Feminist Journal of Politics], Volume 9, Issue 1 March 2007, ''pp. 104 – 111''.&lt;/ref&gt; ਮਜੂਮਦਾਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਸੁਧਾਰ ਬਾਰੇ ਰਾਮ ਰਾਓ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ (ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ) ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/remembering-vina-mazumdar/article4765937.ece|title=Remembering Vina Mazumdar|date=7 December 2013|work=The Hindu|access-date=7 December 2013}}&lt;/ref&gt;

1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਵਿਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਸੀ ਡਬਲਯੂਡੀਐਸ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਹੀ। ਸੀ.ਡਬਲਿਯੂ.ਡੀ.ਐੱਸ. ਨੇ &quot;ਐਕਸ਼ਨ-ਰਿਸਰਚ&quot; ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਬਾਂਦਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਬੇਜ਼ਮੀਨੀ ਕਿਸਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਸੇਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;to&quot;&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-08/india/28147826_1_first-report-middle-class-women-equality|title='Educated middle class women are selfish'|last=Nagarajan|first=Rema|date=8 March 2010|publisher=The Times of India|access-date=2017-06-06|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811061337/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-08/india/28147826_1_first-report-middle-class-women-equality|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਸਮੁਚੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਦੋਨੋਂ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ &quot;ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅੰਦੋਲਨ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tehelka.com/vina-broke-the-dichotomy-between-scholarship-and-activism/|title='Vina Broke The Dichotomy Between Scholarship And Activism'|last=Devaki Jain|date=31 May 2013|publisher=Tehelka|access-date=2 June 2013|archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103213401/http://www.tehelka.com/vina-broke-the-dichotomy-between-scholarship-and-activism/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਵੂਮਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਆਈਏਡਬਲਯੂਐਸ, ਸਥਾਪਨਾ, 1982) ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੀਡਬਲਿਊਡੀਐਸ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਤੇ, ਆਈਸੀਐਸਐਸਆਰ,ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਜੇ.ਪੀ. ਨਾਇਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਲੋ ਰਹੀ। 1996 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਉਹ ਸੈਂਟਰ ਫ਼ਾਰ ਵਿਮੈਨਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ, 2010 ਵਿੱਚ ''ਮੈਮੋਰੀਜ ਆਫ਼ ਏ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ''  ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।  [ਰੀਵਿਊ: ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ: ਦ ਥਰਡ ਫੈਕਟਰ, ਫਰੰਟਲਾਈਨ, ਵਾਲਿਊਮ 27 - ਅੰਕ 15, 17-30 ਜੁਲਾਈ 2010; ਪਾਮੇਲਾ ਫਿਲੀਪੋਸ: ਵੀਣਾ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ'ਜ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਰੀ, 30 ਅਕਤੂਬਰ 2010; ਵੀਣਾ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ, ਦ ਫਾਈਟਰ, ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, 5 ਜੂਨ 2010]
== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਨੇ 1952 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਸ਼ੰਕਰ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਜੂਮਦਾਰ (ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਮ) ਤੋਂ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਬਦਲ ਕੇ ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ (ਉਸਦਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਨਾਮ) ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ - ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ। ਇੱਕ ਧੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (ਮਾਰਕਸਿਸਟ) ਦੇ ਨੇਤਾ ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਡਾ. ਮਜ਼ੂਮਦਾਰ ਦੀ ਮੌਤ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਮਈ 2013 ਨੂੰ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;hin12&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/remembering-vina-mazumdar/article4765937.ece|title=Remembering Vina Mazumdar|date=30 May 2013|access-date=2 June 2013|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2013]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]]</text>
      <sha1>klg7bhu4sxrz6bi9m8zsrxui26x7dm4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94288</id>
    <revision>
      <id>838425</id>
      <parentid>709463</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17681" sha1="75co8e7aym96ff7rhmxbupjtsv0xgy9" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ|image=ShilpaShirodkar.jpg|caption=&lt;div&gt;ਮਈ 2014 ਵਿੱਚ ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;br&gt; &lt;/div&gt;|birth_date={{Birth date and age|1969|11|20|df=yes}}|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|years active=1989{{ndash}}2000, 2013{{ndash}}|years_active=1989{{ndash}}2000, 2013{{ndash}}present|spouse=&lt;small&gt;&lt;font size=&quot;3&quot;&gt;ਅਪਰੇਸ਼ ਰਣਜੀਤ&lt;/font&gt; (2000–ਹੁਣ)&lt;/small&gt;|children=&lt;small&gt;&lt;font size=&quot;3&quot;&gt;ਅਨੁਸ਼ਕਾ ਰਣਜੀਤ&lt;/font&gt; (ਜਨਮ 2003)&lt;/small&gt;}}'''ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ''' (ਜਨਮ 20 ਨਵੰਬਰ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਫੋਟੋਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ 1989 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਰੀਅਲ ਲੜੀ 'ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 

== ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਸ਼ਿਲਪਾ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] [[ਨਮਰਤਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ]] ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-remember-these-bollywood-stars-from-the-90s/4691/41383|title=Birthday special: Remember these Bollywood stars from the '90s?|website=Mid-day|access-date=2016-06-24}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮਰਾਠੀ]] ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ]] ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19970604/15550853.html|title=Veteran Marathi actress dead|date=4 June 1997|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609110141/http://expressindia.indianexpress.com/ie/daily/19970604/15550853.html|archive-date=9 ਜੂਨ 2013|access-date=20 May 2011|dead-url=no}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਧਾਰਤ ਬੈਂਕਰ ਅਪਰੇਸ਼ ਰਣਜੀਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/music/i-ve-never-craved-for-fame-shilpa-shirodkar/story-6akU5GPw2LIVF3FHIicqCP.html|title=I've never craved for fame: Shilpa Shirodkar|date=7 December 2012|website=Hindustan Times|language=en|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ਿਰੋਦਕਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੱਪੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ (1989) ਤੋਂ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਅਤੇ ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=अब ऐसी दिखती हैं नब्बे के दशक की हीरोइन शिल्पा शिरोडकर, बड़े पर्दे के बाद टीवी पर शुरू की दूसरी पारी |url=https://www.jagran.com/entertainment/bollywood-vishesh-shilpa-shirodkar-birthday-special-now-and-then-and-lesser-known-facts-17066368.html |accessdate=6 January 2020 |work=Dainik Jagran |date=24 November 2017 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=सूजा चेहरा और आंखों के नीचे काले धब्बे, देखिए अब कैसी हो गई हैं शिल्पा शिरोडकर |url=https://www.jansatta.com/photos/entertainment-gallery/see-the-latest-pictures-of-shilpa-shirodkar-actress-then-and-now/1227723/2/ |accessdate=6 January 2020 |work=Jansatta |date=20 November 2019 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/photos/remember-shilpa-shirodkar-heres-what-the-90s-bollywood-actress-is-doing-now/15320/179041|title=Remember Shilpa Shirodkar? Here's what the 90s Bollywood actress is doing now|website=mid-day|language=en|access-date=27 July 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1990 ਦੀ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਸ਼ਨ ਕਨ੍ਹਈਆ ਵਿੱਚ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਕੋਲ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ (1991) ਅਤੇ ਹਮ (1991) ਵਰਗੀਆਂ ਸਫ਼ਲ ਫਿਲਮਾਂ ਸਨ।

ਉਹ ਕਈ ਹੋਰ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਜਿਵੇਂ &quot;ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ&quot; (1992), &quot;ਆਂਖੇਂ&quot; (1993), &quot;ਪਹਿਚਾਨ&quot; (1993), &quot;ਗੋਪੀ ਕਿਸ਼ਨ&quot; (1994), &quot;ਬੇਵਫਾ ਸਨਮ&quot; (1995) ਅਤੇ &quot;ਮ੍ਰਿਤੂਦੰਡ&quot; (1997) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 2000 ਵਿੱਚ ਆਈ ਜੋ ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਗਾਜਾ ਗਾਮਿਨੀ&quot; ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368601.cms|archive-url=https://archive.today/20120716180604/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368601.cms|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|publisher=Filmfare|accessdate=20 May 2011|title=51st Fair One Filmfare Awards}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਿਲਪਾ ਨੇ ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲੀਆਂ ਨੌਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਕਰੀਨ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੋਅ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ 13 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਸ਼ਿਫਟ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਹਿਲਾ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਥਾਨ ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਉਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਘਰੇਲੂ ਮਦਦਗਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਜ਼ੀ ਟੀ.ਵੀ. ਦਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ੋਅ &quot;ਏਕ ਮੁਠੀ ਆਸਮਾਨ&quot; ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shilpa Shirodkar: I never missed Bollywood!|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/shilpa-shirodkar-i-never-missed-bollywood/|publisher=Bollywood Life|date=3 August 2013|accessdate=3 August 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/hearth-is-where-the-art-is/article5049069.ece|title=Hearth is where the art is|last=Sharma|first=Priya|date=22 August 2013|work=The Hindu|access-date=27 July 2019|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸੀਰੀਜ਼ 2014 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ &quot;ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ&quot; 4 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/shilpa-shirodkars-next-show-about-mother-son-relationship/|title=Shilpa Shirodkar's next show about 'mother-son relationship'|date=17 November 2015|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/shilpa-shirodkar-returns-to-the-small-screen-as-an-obsessive-mom/16787176|title=Shilpa Shirodkar returns to the small screen as an obsessive mom|date=20 December 2015|website=mid-day|language=en|access-date=27 July 2019|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001153627/https://www.mid-day.com/articles/shilpa-shirodkar-returns-to-the-small-screen-as-an-obsessive-mom/16787176|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/352615/shilpa-thanks-movie-career-comeback.html|title=Shilpa thanks movie career for comeback|date=22 August 2013|website=Deccan Herald|language=en|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਮਈ 2017 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 2018 ਤੱਕ, ਉਹ ਕਲਰਜ਼ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.asianage.com/entertainment/tv/150517/id-be-lying-if-i-said-that-i-didnt-care-about-ratings-says-shilpa-shirodkar.html|title=I'd be lying if I said that I didn't care about ratings, says Shilpa Shirodkar|date=15 May 2017|website=The Asian Age|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ &quot;ਗਨਸ ਆਫ ਬਨਾਰਸ&quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਫ਼ੀਲਮ 2014 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Jha |first1=Subhash K. |title=Shilpa Shirodkar makes a comeback |url=https://www.rediff.com/movies/report/shilpa-shirodkar-makes-a-comeback/20200228.htm |accessdate=6 March 2020 |work=Rediff |date=28 February 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਫ਼ਿਲਮ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਨੋਟਸ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |1989
|''ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ''
|ਗੋਪੀ
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |1990
|''ਕਿਸ਼ਨ'' 
|ਰਾਧਾ
|
|-
|''ਘਰ ਕੀ ਲਕਸ਼ਮੀ''
|
|
|-
|''ਪਾਪ ਕੀ ਕਮਾਈ''
|
|
|-
|''ਨਏ ਅਨਾਏ''
|ਅੰਜੂ ਸਿੰਘ
|
|-
| rowspan=&quot;7&quot; |1991
|''ਯੋਧਾ''
|
|
|-
|''ਤ੍ਰੀਨੇਤਰਾ''
|ਮੋਨਾ
|
|-
|''ਹਮ''
|ਅਨੀਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿਨ੍ਹਾ
|
|-
|''ਬੇਨਾਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹ''
|ਬਿਜਲੀ
|
|-
|''ਦੋ ਮਤਵਾਲੇ''
|ਡਾ.ਪੂਜਾ
|
|-
|''ਸਵਰਗ ਜਹਾਂ ਨਰਕ ਜਹਾਂ''
|ਰਾਧਾ ਸ.ਕੁਮਾਰ
|
|-
|''ਲਕਸ਼ਮਨ ਰੇਖਾ''
|ਵੈਸ਼ਾਲੀ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1992
|''ਤਿਲਕ''
|ਡਾਕੂ ਮੰਗਲਾ / ਚੰਦਾ
|
|-
|''ਬ੍ਰਹਮਾ''
|
|ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|''ਅਪਰਾਧੀ''
|ਕਾਮਿਨੀ
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |1993
|''ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ''
|ਰੇਣੁ ਖੰਨਾ
|
|-
|''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ''
|ਜਯਸ਼੍ਰੀ
|
|-
|''ਪਹਿਚਾਨ''
|ਸੀਮਾ
|
|-
|''ਜੀਵਨ ਕੀ ਸ਼ਤਰੰਜ''
|ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ.ਇੰਸਪੈਕਟਰ
|
|-
|''ਆਂਖੇ''
|ਚੰਦਰਮੁਖੀ
|
|-
|''ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ''
|ਇੰਸ.ਹੀਨਾ ਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ
|ਨਾਮਜ਼ਦ, ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ
|-
|''ਪ੍ਰਵਾਨੇ''
|ਮੋਨਾ ਸਕਸੈਨਾ
|
|-
|''ਆਖਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ''
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1994
|''ਜੁਆਰੀ''
|
|
|-
|''ਗੋਪੀ ਕਿਸ਼ਨ''
|ਚੰਦਾ (ਗੋਪੀ ਦੀ ਪਤਨੀ)
|
|-
|''ਗੋਪਾਲਾ''
|ਸੰਦਰਾ ਦੋਮੇਂਤੋ
|
|-
|''ਛੋਟੀ ਬਹੂ''
|ਰਾਧਾ
|
|-
|''ਹਮ ਹੈਂ ਬੇਮਿਸਾਲ''
|ਦੀਦੀ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |1995
|''ਰਘੁਵੀਰ''
|ਰੋਸ਼ਨੀ
|
|-
|''ਬੇਵਫਾ ਸਨਮ''
|ਮਮਤਾ
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |1996
|''ਰੀਟਰਨ ਆਫ ਦ ਜੇਵਲ ਥੀਫ਼''
|ਸੋਨੂ
|
|-
|''ਅਪਨੇ ਦਮ ਪਰ''
|ਸਪਨਾ ਸਕਸੈਨਾ
|
|-
|''ਬੰਦਿਸ਼''
|
|
|-
|''ਹਮ ਹੈਂ ਪ੍ਰੇਮੀ''
|
|
|-
|''ਰੰਗਬਾਜ਼''
|ਚੰਪਾ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1997
|''ਮ੍ਰਿਤੁਦੰਡ''
|ਕੰਤੀ
|
|-
|''ਜਾਏਤੇ''
|ਪੂਜਾ ਦੇਸਾਈ
|ਟੀਵੀ ਮੂਵੀ
|-
|''ਅਰਾਸੀਅਲ''
|ਵਾਸੁਕੀ
|[[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫ਼ਿਲਮ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |1998
|''ਹਿਟਲਰ''
|ਵਕੀਲ ਸ਼ੀਲਾ ਸ਼ਰਮਾ
|
|-
|''ਦੰਡ ਨਾਇਕ''
|
|
|-
|''ਬਦਮਾਸ''
|ਗੀਤਾ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |1999
|''ਜੈ ਹਿੰਦ''
|ਰੋਸ਼ਨੀ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2000
|''ਗਜਾ ਗਮਨੀ''
|ਸਿੰਧੁ
|
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2010
|ਬਰੂਦ'' : (ਦ ਫਾਇਰ) - ਏ ਲਵ ਸਟੋਰੀ''
|ਸੋਨਾ
|ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ: 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |2020
|''ਗੰਨਜ ਆਫ ਬਨਾਰਸ''
|
|ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਜਾਰੀ: 2014 ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਸੀ
|-
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਚੈਨਲ
!ਨੋਟਸ
|-
|2013&amp;#x2013;2014
|''ਏਕ ਮੁਠੀ ਅਸਮਾਨ''
|ਕਮਲਾ ਵਿਠਲ ਯਾਦਵ
|[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]]
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/I-felt-its-time-to-comeback-Shilpa-Shirodkar/articleshow/21363902.cms|title=I felt its time to comeback: Shilpa Shirodkar|date=26 July 2013|work=The Times of India|access-date=27 July 2019|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|''ਸਿਲਸਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕਾ''
|ਜਾਨਕੀ ਰਣਧੀਰ ਤਿਵਾਰੀ
|[[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]]
|ਨਾਇਕਾ / ਖਲਨਾਇਕਾ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/peoples-attitude-in-industry-has-changed-shilpa-shirodkar/|title=People's attitude in industry has changed: Shilpa Shirodkar|date=22 December 2015|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/new-tv-show-silsila-pyaar-ka-takes-leap-in-second-week-itself/|title=New TV show 'Silsila Pyaar Ka' takes leap in second week itself|date=20 January 2016|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://movies.ndtv.com/television/shilpa-shirodkar-returns-to-small-screen-reveals-what-has-changed-1257872|title=Shilpa Shirodkar Returns to Small Screen, Reveals What Has Changed - NDTV Movies|website=NDTVMovies.com|language=en|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017&amp;#x2013;2018
|''ਸਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਕਾਲਜ ਐਂਡ ਹਸਪਿਟਲ''
|ਜਯਾ ਸੁਨੀਲ ਮਿਸ਼ਰਾ
|ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/i-have-never-been-image-conscious-shilpa-shirodkar/story-sPkvWiV2xoafjT8gxxgApJ.html|title=I have never been image-conscious: Shilpa Shirodkar|date=29 May 2017|website=Hindustan Times|language=en|access-date=27 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸਾਲ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨਾਮ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਭੂਮਿਕਾ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸ਼ੋਅ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਨਤੀਜਾ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
| rowspan=&quot;3&quot; |ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਵਾਰਡ
|''ਫ਼ੇਵਰੇਟ ਨਯਾ ਸ੍ਦ੍ਸਿਆ - ਫੀਮੇਲ''
| rowspan=&quot;3 &quot; |ਕਮਲਾ
| rowspan=&quot;3 &quot; |ਏਕ ਮੁਠੀ ਅਸਮਾਨ
| {{won}}
|-
|''ਫ਼ੇਵਰੇਟ ਪਾਪੁਲਰ ਫੇਸ - ਫੀਮੇਲ''
| {{nom}}
|-
|''ਫ਼ੇਵਰੇਟ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਰਿਸ਼ਤਾ''
| {{nom}}
|}

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2021 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>75co8e7aym96ff7rhmxbupjtsv0xgy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰੁਣ ਧਵਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95458</id>
    <revision>
      <id>838350</id>
      <parentid>616654</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13179" sha1="b2reob31m7d9lzae8i1pbqugl98jz8i" xml:space="preserve">{{Infobox person
| image = [[File:Varun Dhawan Filmfare Magazine Launch.jpg|thumb|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਾਂਚ 'ਤੇ ਵਰੁਣ ਧਵਨ]]
| caption = 
| occupation = [[ਅਦਾਕਾਰ]]
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| yearsactive = 2012–ਮੌਜੂਦ
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1987|04|24}}
| birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| parents = ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ &lt;br /&gt;ਕਰੁਣਾ ਧਵਨ
}}

'''ਵਰੁਣ ਧਵਨ''' (ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1987)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/showbiz/happy-birthday-varun-dhawan-7-lesser-known-facts-about-the-dishoom-star-1132592/|title=Happy Birthday Varun Dhawan: 7 lesser known facts about the Dishoom star!|date=24 April 2016|publisher=[[India.com]]|access-date=}}&lt;/ref&gt;) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਨੇ ਨੌਟਿੰਘਮ ਟਰੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਿਜਨਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਮਾਈ ਨਾਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ' ਵਿੱਚ [[ਕਰਣ ਜੌਹਰ]] ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ [[ਕਰਣ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ 'ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਬੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਮੇਲ' ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ]] ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।

ਵਰੁਣ ਨੇ 'ਹੰਪਟੀ ਸ਼ਰਮਾ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ' (2014) ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਫਿਲਮ 'ਏ ਬੀ ਸੀ ਡੀ-2' (2015) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਕੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਥ੍ਰਿਲਰ ਬਦਲਾਪੁਰ (2015) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ|ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 
ਉਸ ਨੇ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ [[ਦਿਲਵਾਲੇ]] (2015), ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਡਿਸ਼ੂਮ (2016), ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਬਦਰੀਨਾਥ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ (2017) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।
== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਵਰੁਣ ਧਵਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1987 ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਡੇਵਿਡ ਧਵਨ ਅਤੇ ਕਰੁਨਾ ਧਵਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Sangghvi|first=Bhavikk|title=Varun Dhawan will attract girls even when he’s older?|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-23/news-interviews/38762353_1_varun-dhawan-alia-bhatt-david-dhawan|accessdate=10 February 2014|newspaper=The Times of India|date=23 April 2013|archive-date=3 ਜੂਨ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603110032/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-23/news-interviews/38762353_1_varun-dhawan-alia-bhatt-david-dhawan|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last=Singh|first=Prashant|title=I was a waiter at dad’s party: Varun Dhawan|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/tabloid/i-was-a-waiter-at-dad-s-party-varun-dhawan/article1-1108986.aspx|date=17 August 2013|newspaper=Hindustan Times|accessdate=25 December 2014|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123107/https://www.hindustantimes.com/entertainment/i-was-a-waiter-at-dad-s-party-varun-dhawan/story-oFgHErYJgZYHgxUdKcD9fP.html;jsessionid=54AA1228C53ADA7D4C5823F577DA3A24|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ, ਰੋਹਿਤ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐੱਚ. ਆਰ. ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇਕਨੋਮਿਕਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਚ ਐਸ ਸੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਧਵਨ ਕੋਲ ਨੌਟਿੰਘਮ ਟਨੈਂਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਤੋਂ ਬਿਜਨਸ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Forget girlfriend, I'll now find myself a wife: Varun Dhawan|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Forget-girlfriend-Ill-now-find-myself-a-wife-Varun-Dhawan/articleshow/20755803.cms?|work=The Times of India|date=25 July 2013|accessdate=23 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Check out: Varun Dhawan during his college days|url=http://www.bollywoodhungama.com/slideshow/index/type/view/id/1281/Check+out%3A+Varun+Dhawan+during+his+college+days|publisher=Bollywood Hungama|date=18 January 2013|accessdate=25 December 2014}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ 'ਮਾਈ ਨਾਮ ਇਜ਼ ਖ਼ਾਨ' ਵਿੱਚ [[ਕਰਣ ਜੌਹਰ]] ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

===ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ===
[[File:SOTY Cast during promotions.jpg|thumbnail|left| ਧਵਨ [[ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ]] (ਸੱਜੇ) ਅਤੇ [[ਆਲਿਆ ਭੱਟ]] (ਵਿਚਕਾਰ) ਦੇ ਨਾਲ 'ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਫਿਲਮ ਦੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਸਮੇਂ]]
2012 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜੌਹਰਾ ਦੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ 'ਸਟੂਡੈਂਟ ਆਫ਼ ਦ ਈਅਰ' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸਿਧਾਰਥ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਅਤੇ [[ਆਲਿਆ ਭੱਟ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 2014 ਵਿੱਚ ਧਵਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ 'ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੀਰੋ' (2014) ਸੀ, ਜੋ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕੰਡੀਰੀਗਾ ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਲਾਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Varun-Dhawan-is-Ekta-Kapoor-s-Rs-2-crore-hero/Article1-985317.aspx|title=Varun Dhawan is Ekta Kapoor’s Rs. 2 crore hero|work=Hindustan Times|date=5 January 2013|accessdate=5 January 2013|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123045/https://www.hindustantimes.com/archive-news/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/090113-david-dhawan-to-direct-son-varun-in-kandireega-remake.htm|title=David Dhawan to direct son in Kandireega Remake|work=Mid Day|access-date=2017-07-23|archive-date=2013-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20130221032415/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jan/090113-david-dhawan-to-direct-son-varun-in-kandireega-remake.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ 'ਹੰਪਟੀ ਸ਼ਰਮਾ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ' (2014) ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਆਲਿਆ ਭੱਟ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 
ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 'ਦਿਲਵਾਲੇ ਦੁਲਹਨੀਆ ਲੇ ਜਾਏਂਗੇ' (1995) ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
[[File:Varun Dhawan and Shraddha Kapoor.jpg|thumb|upright|ਧਵਨ ਅਤੇ [[ਸ਼ਰਧਾ ਕਪੂਰ]] ਫਿਲਮ 'ਏ ਬੀ ਸੀ ਡੀ-2' ਦੀ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨ ਸਮੇਂ]]
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਰਾਘਵਨ ਦੀ ਅਪਰਾਧ ਥ੍ਰਿਲਰ ਬਦਲਾਪੁਰ (2015) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ, ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜਿਸਦੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਜੈ, ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;badla1&quot;&gt;{{cite news|title=Watch: Varun Dhawan steals the thunder with his ballistic avatar in 'Badlapur' teaser|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-watch-varun-dhawan-steals-the-thunder-with-his-ballistic-avatar-in-badlapur-teaser-2040267|work=Daily News and Analysis|date=2 December 2014|accessdate=2 December 2014}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ 'ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ ਮੇਲ' ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਇਨਾਮ|ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ]] ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ [[ਸ਼ਰਧਾ ਕਪੂਰ]] ਨਾਲ 'ਏ ਬੀ ਸੀ ਡੀ-2'ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਂਸਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਮੁਕੰਦ ਦਾ ਅਸਲੀ ਜੀਵਨ ਪਾਤਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ 2012 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਹਿੱਪ ਡਾਂਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last=Adivarekar|first=Priya|title=Varun’s character based on a real life choreographer in ABCD 2|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/varuns-character-based-on-a-real-life-choreographer-in-abcd-2/|work=The Indian Express|date=11 July 2014|accessdate=15 July 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ [[ਦਿਲਵਾਲੇ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭੂਮੀਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕਾਜੋਲ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਸਨੇਨ]] ਵੀ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ ''ਡਿਸ਼ੂਮ'' (2016) 'ਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਰੋਹਿਤ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸ' ਚ [[ਜਾਨ ਅਬ੍ਰਾਹਮ]] ਅਤੇ [[ਜੈਕਲਿਨ ਫ਼ਰਨਾਂਡਿਜ਼]] ਸਨ।&lt;ref name=&quot;dishoom&quot;&gt;{{cite news|title=Team Dishoom wraps it up in style!|url=http://www.thestatesman.com/news/bollywood/team-dishoom-wraps-it-up-in-style/137177.html|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=18 April 2016|access-date=19 April 2016|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226123104/https://www.thestatesman.com/news/bollywood/team-dishoom-wraps-it-up-in-style/137177.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਲਿਆ ਨਾਲ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ 'ਬਦਰੀਨਾਥ ਕੀ ਦੁਲਹਾਨੀਆ' ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 'ਹੰਪਟੀ ਸ਼ਰਮਾ ਕੀ ਦੁਲਹਨੀਆ' (2014) ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ 2017 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ 'ਜੁੜਵਾ 2' ਲਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1997 ਦੀ 'ਜੁੜਵਾ-2' ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਜੈਕਲਿਨ ਫ਼ਰਨਾਂਡਿਜ਼ ਅਤੇ [[ਤਾਪਸੀ ਪੰਨੂ]] ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Meet the 'Judwaa 2' trio: David Dhawan, Varun Dhawan and Sajid Nadiadwala|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Meet-the-Judwaa-2-trio-David-Dhawan-Varun-Dhawan-and-Sajid-Nadiadwala/articleshow/50902764.cms|work=The Times Of India|date=9 February 2016|access-date=9 February 2016}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
{{commons category|Varun Dhawan|ਵਰੁਣ ਧਵਨ}}
* {{twitter|@Varun_dvn|ਵਰੁਣ ਧਵਨ}}
* {{IMDb name|3315894}}
* {{facebook|VarunDhawan.co|ਵਰੁਣ ਧਵਨ}}
* {{instagram|varundvn|ਵਰੁਣ ਧਵਨ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>b2reob31m7d9lzae8i1pbqugl98jz8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹਿਦ (ਫ਼ਿਲਮ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105872</id>
    <revision>
      <id>838421</id>
      <parentid>583090</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15591" sha1="0saw7fosdxolyrzcyjs06ywjxdzwq7p" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name = ਸ਼ਾਹਿਦ
| image = Shahid Poster (2013).jpg
| director = [[ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ]]
| producer = [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]]&lt;br /&gt;[[ਸੁਨੀਲ ਬੋਹਰਾ]]&lt;br /&gt;ਰੋਨੀ ਸਕਰਿਊਵਲਾ&lt;br /&gt;[[ਸਿਧਾਰਥ ਰੋਏ ਕਪੂਰ]]&lt;br /&gt;
| writer = [[ਸਮੀਰ ਗੌਤਮ ਸਿੰਘ]]
| starring = [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]]&lt;br /&gt;[[ਤਿਗਮਾਂਸ਼ੂ ਧੁਲੀਆ]]&lt;br /&gt;[[ਕੇ ਕੇ ਮੇਨਨ]]&lt;br /&gt; [[ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ]]&lt;br /&gt;[[ਪ੍ਰਬਲ ਪੰਜਾਬੀ]]
| music = ਕਰਨ ਕੁਲਕਰਣੀ
| cinematography = ਅਣੁਜ ਧਵਨ
| based on = [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ]]
| editing = [[ਅਪੂਰਵਾ ਅਸਰਾਨੀ]]
| studio = ਬੋਹਰਾ ਬਰੋਸ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼&lt;br /&gt;ਯੂਟੀਵੀ ਸਪੌਟਬੋਏ
| distributor = [[ਯੂਟੀਵੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼]]
| released = {{Film date|df=yes|2012|09|06|Toronto|2013|10|18|India}}
| runtime = 123 ਮਿੰਟ
| country = ਭਾਰਤ
| language = [[ਹਿੰਦੀ]]
| budget = {{INRConvert|63.5|m}}&lt;ref name=&quot;imdb.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt2181831/|title=Shahid|date=18 October 2013|publisher=IMDb}}&lt;/ref&gt;
| gross = {{INRConvert|400|m}} (ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office/shahid-1st-week-box-office-collections/|title=Shahid: 1st Week Box Office Collections – Koimoi|date=25 October 2013|publisher=koimoi.com}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''ਸ਼ਾਹਿਦ''''' 2013 ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ]] ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉੱਪਰ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਵੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=toi10&gt;{{cite news |title=26/11 accused Fahim Ansari's lawyer Shahid Azmi shot dead |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-11/india/28127692_1_fahim-ansari-assailants-shahid-azmi |work=The Times of India |date=11 February 2010 |access-date=2018-04-25 |archive-date=2013-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925131620/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-11/india/28127692_1_fahim-ansari-assailants-shahid-azmi |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main43.asp?filename=Ne270210a_grain.asp |title=A Grain in My Empty Bowl: A crusader for justice is silenced. Actually not .. |author=Ajit Sahi |date=27 February 2010 |publisher=''Tehelka'', Vol 7, Issue 08 |accessdate=20 August 2012 |archive-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010 |archive-url=https://swap.stanford.edu/20100402180206/http%3A//tehelka.com/story_main43.asp?filename%3DNe270210a_grain.asp |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2012 ਦੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ ਦੌਰਾਨ ਸਤੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ 'ਸਿਟੀ ਟੂ ਸਿਟੀ' ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Anurag Kashyap's film at Toronto Film Festival|url=http://www.mid-day.com/entertainment/2012/aug/020812-Anurag-Kashyaps-film-at-Toronto-Film-Festival.htm|newspaper=MiD DAY|date=2 August 2012|accessdate=26 August 2012|archive-date=20 ਅਗਸਤ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120820002212/http://www.mid-day.com/entertainment/2012/aug/020812-Anurag-Kashyaps-film-at-Toronto-Film-Festival.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Shahid|url=http://tiff.net/filmsandschedules/tiff/2012/shahid|publisher=Toronto International Film Festival|accessdate=29 September 2012|archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121211111549/http://tiff.net/filmsandschedules/tiff/2012/shahid|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/disney-utv-to-release-hansal-mehtas-shahid-on-oct-18/1165067/|title=Disney UTV to release Hansal Mehta's Shahid on Oct 18|agency=Press Trust of India |location=Mumbai|work=Indian Express|date=5 September 2013}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰਥਕ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ 61ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।

ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ ਦੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ 2004 ਵਿੱਚ &quot;ਬਲੈਕ ਫ਼ਰਾਈਡੇ&quot; ਨਾਮ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ, ਜੋ ਕਿ ਬਲੈਕ ਫ਼ਰਾਈਡੇ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ &quot;ਸ਼ਾਹਿਦ&quot; ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Against the Tide |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/against-the-tide/article4172417.ece |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ਕਾਸਟ==
* [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]], [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਆਜ਼ਮੀ]] ਵਜੋਂ
* [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ੀਸ਼ਾਨ ਅਯੂਬ]], ਅਰਿਫ਼ ਅਜ਼ਮੀ ਵਜੋਂ
* [[ਤਿਗਮਾਂਸ਼ੂ ਧੁਲੀਆ]], ਮਕਬੂਲ ਮੈਮਨ ਵਜੋਂ
* [[ਕੇ ਕੇ ਮੇਨਨ]], ਵਾਰ ਸਾਬ ਵਜੋਂ
* [[ਪ੍ਰਬਲ ਪੰਜਾਬੀ]], ਓਮਰ ਸ਼ੇਖ ਵਜੋਂ
* [[ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ]], ਮਰੀਅਮ ਵਜੋਂ
* ਵਿਵੇਕ ਘਮਾਂਡੇ, ਫ਼ਹੀਮ ਖ਼ਾਨ ਵਜੋਂ
* [[ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ]], ਅੱਮੀ ਵਜੋਂ
* ਸੂਫ਼ੀਆਨ ਪਾਗਲ
* ਅਦੀਲ ਸ਼ਹਿਜਾਦ
* ਮੁਦਾਸਿਰ ਰਹਿਮਾਨ
* ਵੈਭਵ ਵਿਸ਼ਾਂਤ, ਖ਼ਾਲਿਦ (18 ਸਾਲ ਦਾ) ਵਜੋਂ
== ਕਥਾਨਕ ==
ਸ਼ਾਹੀ ਅੰਸਾਰੀ (ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਯਾਦਵ) ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਦੋਂ 1992 ਦੇ ਬੰਮ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਫੈਲਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੂੰ ਨਜ਼ਦੀਕ ਤੋਂ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਦਾ ਕਸੂਰ ਕੀ ਹੈ, ਇਸਦਾ ਪਤਾ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਸੀਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹਿਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਾਰ ਸਾਬ ([[ਕੇ ਕੇ ਮੇਨਨ]]) ਨਾਲ ਹੋਈ। ਵਾਰ ਸਾਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੇਗੁਨਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਵਰਗੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਥਰਡ ਡਿਗਰੀ ਟੋਰਚਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਕਾਲਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਇਸਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਕੀਲ ਮੇਨਨ (ਤਿੱਗਮਾਂਸ਼ੂ ਧੂਲਿਆ) ਦੇ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਹਨਾਂ ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਿਰਫ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗਰੀਬ ਬੇਗੁਨਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਗੜ੍ਹਕੋਰ ਬੱਸ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਆਰੋਪੀ ਆਰਿਫ਼ ਪਾਨ ਵਾਲਾ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰਾਇਆ, ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ (ਵਿਪਿਨ ਸ਼ਰਮਾ) ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 26/11 ਦੇ ਆਰੋਪੀ ਫਹੀਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰੀ ਕਰਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਹਿਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਮਰੀਅਮ ([[ਪ੍ਰਭਲੀਨ ਸੰਧੂ]]) ਨਾਲ ਹੋਈ,ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਤੇ ਮਰੀਅਮ ਨਜਦੀਕ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਕਾਲਤ ਜਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਨੂੰ 'ਸ਼ਾਹਿਦ' ਦੇ ਤੌਰ ਤਰੀਕੇ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ 'ਹਰਕਤਾਂ' ਤੋਂ ਬਾਜ ਆ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸ਼ਾਹਿਦ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

==ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ==
''ਸ਼ਾਹਿਦ'' ਦਾ ਥੀਏਟਰੀਕਲ ਰਿਲੀਜ਼ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 8&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਜਟ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 400+ ਸਕਰੀਨਾਂ 'ਤੇ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;movies.ndtv.com&quot;&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/boss-shahid-enjoy-good-run-at-the-box-office-435164|title=Boss, Shahid enjoy good run at the box office – NDTV Movies|date=21 October 2013|access-date=25 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140121083357/http://movies.ndtv.com/bollywood/boss-shahid-enjoy-good-run-at-the-box-office-435164|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

==ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ==
ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ {{INR}} 20.5&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ''ਸ਼ਾਹਿਦ'' ਦੀ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਕਮਾਈ {{INR}} 26.5&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/box-office/shahid-1st-tuesday-box-office-collections/|title=Shahid: 1st Tuesday Box Office Collections |date=23 October 2013|publisher=koimoi.com}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ {{INR}} 400&amp;nbsp;ਮਿਲੀਅਨ ਕਮਾਏ ਸਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਬਜਟ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਬਾਕਸ ਆਫ਼ਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

==ਪੁਰਸਕਾਰ==
*ਜੇਤੂ – ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ (ਆਲੋਚਕ) - ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-59th-idea-filmfare-awards-5220.html|title=Winners of 59th Idea Filmfare Awards|publisher=filmfare.com}}&lt;/ref&gt;
*ਜੇਤੂ – ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ - ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ&lt;ref name=diff&gt;{{cite web |title=61st National Film Awards For 2013 |url=http://www.dff.nic.in/List%20of%20Awards.pdf# |publisher=Directorate of Film Festivals |date=16 April 2014 |accessdate=16 April 2014 |archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416181218/http://www.dff.nic.in/List%20of%20Awards.pdf |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
*ਜੇਤੂ – ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ – ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ
*ਜੇਤੂ – ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਕਰੀਨਪਲੇਅ ਲਈ ਸਕਰੀਨ ਅਵਾਰਡ – ਸਮੀਰ ਸਿੰਘ, ਹੰਸਲ ਮਹਿਤਾ, ਅਪੂਰਵਾ ਅਸਰਾਨੀ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/screen/20th-annual-life-ok-screen-awards-winners-12/|title=20th Annual Life OK Screen Awards/ Winners|date=31 January 2014|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ==
* {{IMDb title|2181831|ਸ਼ਾਹਿਦ}}
*{{Bollywoodhungama|563934|ਸ਼ਾਹਿਦ}}
* [http://www.indianexpress.com/news/movie-review-shahid-raj-kumar-yadav-acts-unflinchingly/1184193/0 ਫ਼ਿਲਮ ਸਮੀਖਿਆ: 'ਸ਼ਾਹਿਦ', ''ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ'']

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2012 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>0saw7fosdxolyrzcyjs06ywjxdzwq7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਰਲੀ ਸੇਤੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108944</id>
    <revision>
      <id>838418</id>
      <parentid>771711</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:56:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="66yvzsrw5o5klvh21ppr7nnm47tmtpu" xml:space="preserve">{{Infobox YouTube personality
| name = ਸ਼ਰਲੀ ਸੇਤੀਆ&lt;br /&gt;Shirley Setia
| image =Shirley Setia snapped at Miss Diva 2020 Mumbai Preliminary Event (cropped).jpg
| caption =
| birth_date = {{Birth date|1995|7|2}}&lt;ref name=&quot;thehindu&quot;&gt;{{cite news |last=Joseph |first=Raveena |date=5 Jan 2018 |title=Meet Youtube sensation Shirley Setia |url=http://www.thehindu.com/entertainment/pyjama-popstar/article22375177.ece |work=The Hindu |location=India |access-date=20 Jun 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;forbes&quot; /&gt;
| birth_place = [[ਦਮਨ]], [[ਭਾਰਤ]]
| genre = * [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]]
* [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]]
| occupation = ਗਾਇਕੀ
| years_active = 2011 - ਹੁਣ ਤੱਕ
| channel_url = Shirley Setia
| website = http://www.shirleysetiaofficial.com
| subscribers = 2,294,855
}}

'''ਸ਼ਰਲੇ ਸੇਤੀਆ''' [[ਆਕਲੈਂਡ]], [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਇੰਡੋ-ਕਿਵੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਸ਼ਖਸ਼ੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।

==ਜੀਵਨ==
ਸੇਤੀਆ ਔਕਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਅਤੇ ਆਕਲੈਂਡ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਇੰਨਟ੍ਰਾਨ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨੇ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕ ਵਿਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਡੀਓ ਪਜਾਮਾਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ''ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਹੇਰਾਲਡ'' ਨੇ ਉਸਨੂੰ ''ਪਜਾਮਾ ਪੌਪਸਟਾਰ'' ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;nzherald&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nzherald.co.nz/entertainment/news/article.cfm?c_id=1501119&amp;objectid=11249108 |title=Pyjama pop song a big hit |work=New Zealand Herald |date=4 May 2014 |first=Matthew |last=Theunissen |accessdate=28 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਵਿਡੀਓ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨੀਆਂ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂ ਐਸ, ਯੂਕੇ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਯੂਟਿਊਬ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 2,294,855 ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰਾਂ ਅਤੇ 114 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹੁਣ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ। [[ਫੋਰਬਜ਼]] ਦੇ ਰੌਬ ਕੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਛੋਟੀ ਕਿਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵੱਡੀ ਗਾਇਨ ਸਨਸਨੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ&quot;।&lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2016/03/19/bollywoods-next-big-singing-sensation-just-might-be-this-tiny-kiwi/#587ec16c17f6 |title=Bollywood's Next Big Singing Sensation Just Might Be This Tiny Kiwi |work=Forbes |date=19 March 2016 |first=Rob |last=Cain |accessdate=28 June 2016}}&lt;/ref&gt; ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਚੈਨਲ 'ਤੇ 2.2 ਮਿਲੀਅਨ ਸਬਸਕ੍ਰਾਈਬਰ ਹਨ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੂਟਿਊਬ ਸਨਸਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/music/this-girl-from-nz-is-the-new-youtube-sensation-for-her-bollywood-covers/story-g9U1emtgjIECvUF4ZbSjSJ.html |title=This girl from NZ is the new YouTube sensation for her Bollywood covers |work=Hindustan Times |date=16 March 2016|accessdate=28 June 2016}}&lt;/ref&gt; ''ਟੀਵੀ ਨੈਂਜ਼ੀ'' ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/shirley-setia-singing-alone-in-grass-field-performing-thousands-fans-india |title=Shirley Setia: From singing alone in a grass field to performing for thousands of fans in India |publisher=TVNZ |accessdate=28 June 2016 |archive-date=11 ਸਤੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170911024722/https://www.tvnz.co.nz/one-news/new-zealand/shirley-setia-singing-alone-in-grass-field-performing-thousands-fans-india |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ !! ਫਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਨੋਟ
|-
| 2020 ||''[[ਮਸਕਾ (2020 ਫਿਲਮ)|ਮਸਕਾ]]'' || ਪਰਸਿਸ ਮਿਸਤਰੀ ||&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Chatterjee |first1=Saibal |title=Maska Movie Review: Manisha Koirala Is Endearing But The Netflix Film Lacks The Glow Of A Well-Baked Loaf Of Bread |url=https://www.ndtv.com/entertainment/maska-movie-review-manisha-koirala-is-endearing-but-the-netflix-film-lacks-the-glow-of-a-well-baked--2201794 |accessdate=27 March 2020 |work=NDTV.com |date=27 March 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020 ||''[[ਨਿਕਮਾਮਾ]]''|| ----- ||&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/abhimanyu-dassani-star-opposite-youtube-sensation-shirley-setia-sabbir-khans-action-film-nikamma/|title=Abhimanyu Dassani to star opposite Youtube sensation Shirley Setia in Sabbir Khan's action film Nikamma {{!}} Bollywood News - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=22 July 2019|language=en|access-date=22 July 2019}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਪੁਰਸਕਾਰ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
!ਪੁਰਸਕਾਰ ਸੰਮੇਲਨ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਨਤੀਜਾ
|-
|2016
|ਬਿਗ ਗੋਲਡਨ ਵਾਇਸ
|ਬਿਗ ਡਿਜੀਟਲ ਸੈਂਸੇਸ਼ਨ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.exchange4media.com/industrybriefing/92.7-big-fm-honours-golden-voices-with-prestigious-awards_65794.html |title=92.7 BIG FM honours 'Golden Voices' with prestigious awards |accessdate=2 November 2016 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234659/http://www.exchange4media.com/industrybriefing/92.7-big-fm-honours-golden-voices-with-prestigious-awards_65794.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|2016
|ਆਉਟਲੁੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ
|ਓ ਐਸ ਐਮ ਮਿਊਜ਼ੀਸ਼ੀਅਨ ਅਵਾਰਡ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.osm-awards.com/nominee_profile.php?id=MTM3 |title=OSM Awards Winners |accessdate=2 November 2016 |archive-date=26 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026053257/http://www.osm-awards.com/nominee_profile.php?id=MTM3 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2017
|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ
|ਬੈਸਟ ਇਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
|{{Won}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://smcakl.com/?sid=1024 |title=Winners &amp; Finalists | publisher=NZSMA |accessdate=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|ਆਰਟਿਸਟ ਅਲਾਊਡ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਵਾਰਡ 2018
|ਬੈਸਟ ਹਿੰਦੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੈਟਾਗਿਰੀ
|{{Won|''ਤੂ ਮਿਲ ਗਯਾ'' ਜੇਤੂ}}
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{commons category|Shirley Setia|ਸ਼ਰਲੀ ਸੇਤੀਆ}}
* {{official|shirleysetiaofficial.com}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>66yvzsrw5o5klvh21ppr7nnm47tmtpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110558</id>
    <revision>
      <id>838316</id>
      <parentid>832545</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:16:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8189" sha1="te4eiutpe8bffjcqnv17zmn52cj8yla" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ|image=Reena Aggarwal at the special screening of the film Behen Hogi Teri (15) (cropped).jpg|caption=ਅਗਰਵਾਲ 2017 ਵਿੱਚ 'ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ' ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਸਮੇਂ
|birth_place=[[ਪੁਣੇ]], [[ਭਾਰਤ]]|residence=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ
|years active=2009–ਹੁਣ ਤੱਕ
}}

'''ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ''' ਇੱੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।  

== ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰੀਨਾ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ [[ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਇੰਡੀਆ]] ਲਈ 2009 ਵਿੱਚ [[ਕਯਾ ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਇਫ਼]] ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਡਿਉਟ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ 2012 ਵਿੱਚ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਅਜ਼ਿੰਥਾ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਨਿਤੀਨ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.karamnook.com/2012/03/new-marathi-movie-ajanta.html?m=0|title=Reena Aggarwal in Ajintha|website=www.karamnook.com|access-date=28 June 2018|archive-date=25 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625213631/http://www.karamnook.com/2012/03/new-marathi-movie-ajanta.html?m=0|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਤਲਾਸ਼: ਦ ਅਨਸਰ ਲਾਈਸ ਵਿਦਇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹਿਲਾ ਪੁਲਿਸ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ &amp; ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ [[ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ |ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ]] ਵਿਚ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਡਾਕਟਰ ਆਰਤੀ ਮਿਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/reena-agarwal-excited-for-agent-raghav---crime-branch/16503162|title=Reena Agarwal excited for 'Agent Raghav - Crime Branch'|website=www.mid-day.com|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030335/https://www.mid-day.com/articles/reena-agarwal-excited-for-agent-raghav---crime-branch/16503162|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://marathistars.com/gossip/marathi-actress-reena-valsangkars-entry-in-hindi-serial-agent-raghav/|title=Marathi actress Reena Valsangkar’s entry in Hindi serial ‘Agent Raghav’|website=marathistars.com|access-date=28 June 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ ਜ਼ੱਲਾ ਬੋਬਹਾਤਾ ਨੂੰ 6 ਜਨਵਰੀ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/reena-agrawal-in-another-hindi-film/articleshow/56644004.cms|title=Zhalla Bobhata heroine shares screen with Shruti Haasan|website=Times of India|access-date=28 June 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ: ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ (ਹਿੰਦੀ) ਅਤੇ ਦੇਵ ਦੇਵਹਰੇਆਤ ਨਹੀਂ (ਮਰਾਠੀ) ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://marathimovieworld.com/news/marathi-film-actress-reena-aggarwal-makes-it-big-in-bollywood.php|title=Marathi film actress Reena Aggarwal makes it big in Bollywood|website=marathimovieworld.com|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030212/https://marathimovieworld.com/news/marathi-film-actress-reena-aggarwal-makes-it-big-in-bollywood.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/2084-marathi-actress-reena-aggarwal-to-act-with-shruti-hasan-and-rajkumar-rao-in-a-bollywood-film|title=Marathi Actress 'Reena Aggarwal' to Act with Shruti Hasan and Rajkumar Rao in a Bollywood Film|website=marathicineyug.com|access-date=28 June 2018|archive-date=30 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230185052/http://marathicineyug.com/news/latest-news/2084-marathi-actress-reena-aggarwal-to-act-with-shruti-hasan-and-rajkumar-rao-in-a-bollywood-film|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਲ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੌਣ ਹੋਇਲ ਮਰਾਠੀ ਕਰੌੜਪਤੀ 3 ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਰੰਗ ਪ੍ਰੀਤੀਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.justbollywood.in/reena-aggarwal/|title=Actress Reena Aggarwal Drama performances|website=www.justbollywood.in|access-date=28 June 2018|archive-date=26 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180626030158/https://www.justbollywood.in/reena-aggarwal/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿਚ, ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ [[31 ਦਿਵਸ]] ਵਿਚ ਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/music/team-31-divas-come-together-for-music-launch-of-the-film/articleshow/64694228.cms|title=Team 31 Divas come together for music launch of the film|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=28 June 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
!ਸਾਲ
!ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
!ਚੈਨਲ
!ਭੂਮਿਕਾ
|-
|2009-2010
|''ਕਯਾ  ਮਸਤ ਹੈ ਲਾਇਫ਼''
|ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਭਾਰਤ
|ਟੀਯਾ
|-
|2015-2016
|''ਏਜੰਟ ਰਾਘਵ - ਕ੍ਰਾਇਮ ਬ੍ਰਾਂਚ''
|&amp; ਟੀ. ਵੀ.
|ਆਰਤੀ ਮਿਸਤਰੀ
|}

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+ਕੁੰਜੀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
|ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, -ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਅਜੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0px; margin-bottom: 33px;&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਫ਼ਿਲਮ
! scope=&quot;col&quot; |ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{Abbr|Ref(s)|Reference(s)}}
|-
|2012
|''ਅਜਿੰਥਾ''
|ਕਮਲਾ 
|11 ਮਈ 2012
|-
|2012
|''ਤਲਾਸ਼: ਦ ਅਨਸਰ ਲਾਈਸ ਵਿਦਇਨ''
|ਸਵਿਤਾ
|30 ਨਵੰਬਰ 2012
|-
|2017
|''ਜੱਲਾ ਬੋਬਹਾਤਾ ''
|6 ਜਨਵਰੀ 2017
|-
|2017
|''ਬੇਹਨ ਹੋਗੀ ਤੇਰੀ''
|9 ਜੂਨ 2017
|-
|2017
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਦੇਵ ਦੇਵਹਰੇਆਤ ਨਹੀਂ''
|2 ਜੂਨ 2017
|-
|2018
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''31 ਦਿਵਸ''
|20 ਜੁਲਾਈ 2018
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>te4eiutpe8bffjcqnv17zmn52cj8yla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110709</id>
    <revision>
      <id>838376</id>
      <parentid>813175</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:03:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4980" sha1="0nb6g0owrs9t2s19qumijybo3zn96g1" xml:space="preserve">{{Infobox company
|name = ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ
|logo = 
[[ਤਸਵੀਰ:Punjab &amp; Sind Bank.jpg|thumb|ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਦਾ ਲੋਗੋ]]
|type = [[ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ|ਜਨਤਕ]]
|traded_as = {{BSE|533295}}&lt;br /&gt;{{NSE|PSB}}
|key_people = ਸ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ (ਗੈਰ-ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਚੇਅਰਮੈਨ)
ਸ਼੍ਰੀ. ਫਰੀਦ ਅਹਿਮਦ (ਈਡੀ)
ਸ਼੍ਰੀ. ਗੋਵਿੰਦ ਐਨ ਡੋਂਗਰੇ (ਈਡੀ)
|industry = [[ਬੈਂਕ|ਬੈਕਿੰਗ]]&lt;br /&gt;[[ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]]
|products = [[ਵਿੱਤ]], ਫਾਰੇਕਸ, ਰਿਟੇਲ ਬੈਂਕਿੰਗ
| revenue          = {{decrease}} {{INRConvert|8826.92|c}}(2020)&lt;ref name=&quot;Annual Report 2019-20&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bseindia.com/bseplus/AnnualReport/533295/5332950320.pdf|title=Annual Report of Punjab &amp; Sind Bank|access-date=2024-02-04|archive-date=2020-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925041514/https://www.bseindia.com/bseplus/annualreport/533295/5332950320.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{decrease}} {{INRConvert|1096.91|c}} (2020)&lt;ref name=&quot;Annual Report 2019-20&quot; /&gt;
| profit           = {{increase}} {{INRConvert|1039.05|c}} (2022)
| assets           = {{Increase}} {{INRConvert|121067.55|c}} (2022)
| equity           = {{Increase}} {{INRConvert|701.05|c}} (2020) &lt;ref name=&quot;Annual Report 2019-20&quot; /&gt;
| owner            = [[Government of India]]
| parent           = 
| num_employees    = 8862 (2020)&lt;ref name=&quot;Annual Report 2019-20&quot; /&gt;
| ratio            = 12.76% (2020)
|homepage = {{URL|https://www.psbindia.com/}} 
|owner = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]
|foundation = {{start date and age|df=y|1908|6|24}}
|location = ਰਾਜੇਂਦਰ ਪਲੇਸ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
|Tag Line = 
}}

'''ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ''' ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਬੈਂਕ (79.62%) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿਖੇ ਹੈ। ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਦੀਆਂ 1554 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ, 623 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। 2014-15 ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਾਲ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ 121.35 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਐੱਨਪੀਏ 3.55% ਹੈ। 2014-15 ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਸਾਲ ਲਈ ਬੈਂਕ ਦੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਰੁਪਏ 775.45 ਕਰੋੜ ਹੈ। ਸਾਲ 2014-15 ਦੇ ਅੰਤ ਲਈ ਬੈਂਕ ਦਾ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ 1,51,511 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਤੇ 15.95 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। 31.03.15 ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ 4812 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
24 ਜੂਨ, 1908 ਨੂੰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਸਰ ਸਗਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਤਰਲੋਚਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.psbindia.com/history1.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-09-04 |archive-date=2017-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702132411/https://www.psbindia.com/history1.php |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

15 ਅਪਰੈਲ, 1980 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਛੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਕੌਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। (ਪਹਿਲੀ ਲਹਿਰ 1969 ਵਿੱਚ ਦੀ ਜਦੋਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੇ 14 ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।)

1960 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਨੇ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1991 ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ]] ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਬੈਂਕ ਦੀ [[ਲੰਡਨ]] ਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ, 1987 ਵਿੱਚ ਸੇਠੀਆ ਦੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਐਂਡ ਸਿੰਧ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ]]</text>
      <sha1>0nb6g0owrs9t2s19qumijybo3zn96g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111414</id>
    <revision>
      <id>838284</id>
      <parentid>754987</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5227" sha1="j8rkvqcvxaxccyd3jjf08h3kvelqljm" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;
| name = ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ
| image = 
| birth_name = 
| birth_date = 1935
| birth_place = [[ਕੋਲਮਬੋ]], [[ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ]]
| death_date = 
| death_place = 
| occupation = ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਸੰਪਾਦਕ, ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ
| nationality = ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ 
| period = 
| awards = 
}}
'''ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨੇਰਤਨੇ''' (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਕਵੀ, ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਹੈ।ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/10/gooneratne-yasmine/|title=Gooneratne, Yasmine – Postcolonial Studies|website=scholarblogs.emory.edu|language=en-US|access-date=2017-11-02|archive-date=2017-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015204349/https://scholarblogs.emory.edu/postcolonialstudies/2014/06/10/gooneratne-yasmine/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&amp;UID=1807|title=Yasmine Gooneratne|website=www.litencyc.com|language=en|access-date=2017-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.lk/books/about/A_Literary_Biography_of_Yasmine_Goonerat.html?id=0rPLoQEACAAJ&amp;redir_esc=y|title=A Literary Biography of Yasmine Gooneratne as a Cross-cultural Writer in Australia|last=Bramston|first=Dorothy J.|date=1994|work=University of Southern Queensland. Faculty of Arts|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.biblio.com/yasmine-gooneratne/author/1761291|title=Yasmine Gooneratne Books - Biography and List of Works - Author of 'Relative Merits'|website=www.biblio.com|language=en|access-date=2017-11-02}}&lt;/ref&gt;

ਯਾਸਮੀਨ ਨੇ ਸੈਲਿਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। 

== ਜੀਵਨੀ ==
ਯਾਸਮੀਨ ਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।

ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀਐਚ. ਡੀ]] ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mq.edu.au/about_us/faculties_and_departments/faculty_of_arts/department_of_english/staff/professor_yasmine_gooneratne/|title=Professor Yasmine Gooneratne - Macquarie University|website=www.mq.edu.au|language=en|access-date=2017-11-02|archive-date=2020-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217173146/https://www.mq.edu.au/about_us/faculties_and_departments/faculty_of_arts/department_of_english/staff/professor_yasmine_gooneratne/|url-status=deviated|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217173146/https://www.mq.edu.au/about_us/faculties_and_departments/faculty_of_arts/department_of_english/staff/professor_yasmine_gooneratne/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.themodernnovel.org/asia/other-asia/sri-lanka/gooneratne/|title=Yasmine Gooneratne {{!}} The Modern Novel|website=www.themodernnovel.org|language=en-GB|access-date=2017-11-02}}&lt;/ref&gt; ਯਾਸਮੀਨ ਗੂਨਾਰਤਨੇ ਨੇ 1962 ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਬ੍ਰੈਂਡਨ ਗੂਨਰਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਆੱਰਡਰ ਆਫ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਕਲੌਤੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। 
ਉਸ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ &quot;ਮੈਕੁਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਉੱਚ ਡਾਕਟੋਰਲ ਡਿਗਰੀ (ਡੀ. ਲਿਟ.), ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦਾ ਆਰਡਰ ਦਿੱਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>j8rkvqcvxaxccyd3jjf08h3kvelqljm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਵਲ ਝੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113163</id>
    <revision>
      <id>838307</id>
      <parentid>807848</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8994" sha1="qg6ptqc29895fg784dl5kcp7ja6hx53" xml:space="preserve">{{Infobox lake
| name = ਰਾਵਲ ਝੀਲ
| image = Rawal Lake Eastern Bank.jpg
| caption = 
| image_bathymetry = 
| caption_bathymetry = 
| location = [[ਮਾਰਗਲਾ ਹਿਲਜ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]]
| coords = {{coord|33|42|N|73|07|E|region:PK_type:waterbody_source:GNS-enwiki|display=title,inline}}
| type = [[reservoir]]
| inflow = 
| pushpin_map = Pakistan Punjab#Pakistan#Asia
| outflow = 
| catchment = {{convert|106.25|sqmi|abbr=on}}
| basin_countries = Pakistan
| length = 
| width = 
| area = {{convert|8.8|km2|abbr=on}}
| depth = 
| max-depth = {{convert|102|ft|abbr=on}}
| volume = 
| residence_time = 
| shore = 
| elevation = 
| islands = 
| cities = 
}}
ਰਾਵਲ ਝੀਲ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਵਲ ਲੇਕ ਇਕ ਨਕਲੀ ਸਰੋਵਰ ਹੈ. ਜੋ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਮਾਰਗੰਗ ਪਹਾੜੀਆਂ ਇਸ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 8.8 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ .ਉਹ ਡੈਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਵਿਕਲਪਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਕ ਸਰੋਵਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫਲੈਟ ਮੈਦਾਨ ਜਾਂ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਤਲਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਟੈਂਕ ਸਰੋਵਰੀਆਂ ਸਟੋਰੇਜ ਟੈਂਕ ਵਿਚਲੇ ਤਰਲ ਜਾਂ ਗੈਸਾਂ ਨੂੰ ਸਟੋਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉੱਚੇ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਗ੍ਰੇਡ ਲੈਵਲ ਤੇ ਜਾਂ ਦਫਨਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਰਾਵਲ ਲਾਕੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਸਟਰੀਮ ਨੂੰ ਤੱਕ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਝੀਲ ਕੋਰਨਗ ਨਦੀ ਬਣਾਉਣ ਹੈ. ਰਾਵਲ ਝੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਲਪੁਰ, ਬਾਣੀ ਦਾ ਉਤਸਵ ਅਤੇ ਮਾਰਗੰਗ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.pk/rawlDam-pdf/RwlLakMng.pdf |title=Microsoft Word - Report on Rawal Lake Catchment Management.doc |format=PDF |date= |accessdate=2012-01-26 |archive-date=2016-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160329120022/http://www.environment.gov.pk/rawlDam-pdf/RwlLakMng.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.paktive.com/Rawal-Dam-Park_29EA22.html |title=Rawal Dam Park, Islamabad |publisher=Paktive.com |date= |accessdate=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.thenews.com.pk/article-20531-Water-level-increases-in-Rawal-Dam |title=Water level increases in Rawal Dam |publisher=Thenews.com.pk |date= |accessdate=2012-01-26 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610195330/http://www.thenews.com.pk/article-20531-Water-level-increases-in-Rawal-Dam |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://pakistancriminalrecords.com/2011/05/17/kidnapped-boy%E2%80%99s-body-recovered-from-Rawal-dam/ |title=Kidnapped boy’s body recovered from Rawal Dam |publisher=Pakistan Criminal Records |date= |accessdate=2012-01-26 |archive-date=2017-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204170143/http://pakistancriminalrecords.com/2011/05/17/kidnapped-boy%E2%80%99s-body-recovered-from-rawal-dam/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/2011/09/21/claims-over-rawal-dam-land-twin-cities-ready-to-reconcile.html |title=Claims over Rawal Dam land: Twin cities ready to reconcile &amp;#124; Provinces |publisher=Dawn.Com |date=2011-09-21 |accessdate=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dawn.com/2011/12/01/rawal-dam-more-polluted-than-ever.html |title=Rawal Dam – more polluted than ever &amp;#124; Provinces. |publisher=Dawn.Com |date=2011-12-01 |accessdate=2012-01-26}}&lt;/ref&gt;
==ਮਨੋਰੰਜਨ==
ਝੀਲ ਵੇਖੋ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਝੀਲ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਖੇਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਗਾਂ, ਪਿਕਨਿਕ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖਰੇ ਰਸਤਿਆਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਪੈਨਿਕਸ, ਫੜਨ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ ਲਈ ਗਾਰਡੈਂਸ ਅਤੇ ਟੈਰੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਿੰਦੂ ਝੀਲ, ਮਾਰਗਲਾ ਅਤੇ ਮੁੜੀ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੈ. ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਲੱਬਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਯਾਤਰਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਫ਼ਰ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਕੇਟਿੰਗ ਅਤੇ ਗੋਤਾਖੋਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਝੀਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਕਲੱਬ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਡ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ.
==ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ==
ਨੇਟਿਵ ਥਣਧਾਰੀ ਆਮ ਫਾਕਸ, ਬਿੱਲੀ, ਗੀਦਡ਼, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ਅਤੇ ਵਿੱਚ ਪੀਲੇ-ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. ਸਰਪ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਕੋਬਰਾ ਅਤੇ ਰਸਲ ਦਾ ਵਾਈਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ. ਇਹ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਚੰਗੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੰਛੀ ਇੱਥੇ ਮਿਲੇ ਹਨ.
==ਫਿਸ਼ਿੰਗ==
ਆਓ ਅਸੀਂ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਰਾਵਲ ਝੀਲ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ 11 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੱਛੀ ਦੀਆਂ 15 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ. ਰਾਵਲ ਇਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਿਚ ਝੀਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਡੋਉਆਲਾ (ਚੰਨਾ ਗ੍ਰਾਮ), ਬੇਸਿਨ (ਪਸ਼ੂ ਪਸ਼ੂ), ਮੋਰੀ , ਕਾਰਪ ਅਤੇ ਤਾਲਾਪਿਆ (ਟਿਲਪਿਆ ਮੋਸੰਬੀਆ) ਹਨ.
== ਰਾਵਲ ਲੇਕ ਡੈਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
* ਡੈਮ ਦੀ ਕਿਸਮ: ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੈਵਟੀਟੀ ਡੈਮ (ਪੱਥਰ ਦੀ ਚਰਮਾਈ) ਦੀ ਕਮਾਈ
* ਕਰਸਟ ਪੱਧਰ: 1,752 ਫੁੱਟ (534 ਮੀਟਰ)
* ਕਰਾਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ: 700 ਫੁੱਟ (210 ਮੀਟਰ)
* ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ: 133.5 ਫੁੱਟ (40.7 ਮੀਟਰ)
=== ਸੇਡਲ ===
* ਲੰਬਾਈ 6,991 ਫੁੱਟ (2,131 ਮੀਟਰ)
* ਉੱਚਾਈ 24 ਫੁੱਟ (7.3 ਮੀਟਰ)

=== ਰਿਜ਼ਰਵੇਯਰ ===
* ਖੇਤਰ: 3 ਵਰਗ ਮੀਲ (7.8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2)
* ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਡੂੰਘਾਈ: 102 ਫੁੱਟ (31 ਮੀਟਰ)
* ਲਾਈਵ ਸਟੋਰੇਜ: 37,500 ਏਕੜ (46,300,000 ਐਮ 3)
* ਡੈੱਡ ਸਟੋਰੇਜ: 4,500 ਏਕੜ (5,600,000 ਮੀ 3)
* ਕੁੱਲ ਸਮਰੱਥਾ: 42,000 ਏਕੜ (52,000,000 ਐਮ 3)
=== ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ===
* ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ: 22.00 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਗੈਲਨ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ (83,300 ਐਮ 3 / ਡੀ)
=== ਨਹਿਰਾਂ ===
* ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਹਿਰ (ਸ਼ਾਹਾਨਾ ਦਿਿਸ਼ੀ): ਲੰਬਾਈ 5 ਮੀਲ (8.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
* ਸਮਰੱਥਾ: 40 ਫੁੱਟ / s (1.1 ਮੈਗਾ / ਸਕਿੰਟ)
ਉਦੇਸ਼: ਸਿੰਚਾਈ
* ਸੱਜੇ ਬੈਂਕ ਨਹਿਰ (ਓਜੀ ਡਿਸ਼ੀ): ਲੰਬਾਈ 1.5 ਮੀਲ (2.4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ)
* ਸਮਰੱਥਾ: 70 ਫੁੱਟ / s (2.0 ਮੈਗਾ / ਸਕਿੰਟ)
* ਉਦੇਸ਼: ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਸਪਲਾਈ

=== ਹੁਕਮ ਖੇਤਰ ===
ਖੇਤੀਬਾੜੀ: 500 ਏਕੜ (2.0 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2)
== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>qg6ptqc29895fg784dl5kcp7ja6hx53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ (ਵੈੱਬ ਲੜੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>118457</id>
    <revision>
      <id>838247</id>
      <parentid>816427</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11209" sha1="5w34eyxhcv6hr09xe72ijf5thbu1dlc" xml:space="preserve">{{Use dmy dates|date=April 2019}}
{{Use Indian English|date=April 2019}}
{{Infobox television
| show_name            = ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ
| image_upright        = 1
| creator              = {{ubl|ਕਰਨ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ|ਪੁਨੀਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ}}
| starring             = ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ&lt;br&gt; ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ&lt;br&gt; ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ&lt;br&gt; ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ&lt;br&gt; ਸ਼੍ਰੀਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ&lt;br&gt; ਰਸਿਕਾ ਦੁੱਗਲ&lt;br&gt; ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਗੌੜ&lt;br&gt; ਦਿਵੇਯੇਂਦੂ ਸ਼ਰਮਾ&lt;br&gt; ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦ
| country              = [[ਭਾਰਤ]]
| language             = [[ਹਿੰਦੀ]]
| genre                = ਜੁਰਮ&lt;br&gt;ਦਿਲਚਸਪ&lt;br&gt;ਐਕਸ਼ਨ
| story                = 
| director             = ਕਰਨ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ&lt;br&gt;ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ
| num_seasons          = 1 &lt;!-- increment as episodes air --&gt;
| num_episodes         = 9 &lt;!-- increment as episodes air --&gt;
| list_episodes        = 
| music                = 
| runtime              = 43-53 minutes
| company              = ਐਕਸਲ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
| distributor          = 
| network              = ਐਮੇਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ
| first_aired          = {{Start date|df=yes|2018|11|16}}
| last_aired           = ਮੌਜੂਦਾ
}}

'''ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ''' ਐਮੇਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਾਰਤੀ ਅਪਰਾਧ, ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਵੈੱਬ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/these-mirzapur-memes-are-now-breaking-the-internet-5466819/|title=Move over Sacred Games, Mirzapur memes are now the rage|date=2 December 2018|access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲੜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੌਨਪੁਰ, ਆਜ਼ਮਗੜ੍ਹ, [[ਗ਼ਾਜ਼ੀਪੁਰ|ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ]], [[ਲਖਨਊ]] ਅਤੇ [[ਗੋਰਖਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸ਼ਾਟ ਹਨ। ਇਹ ਨਸ਼ੇ, ਬੰਦੂਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਪੂਰਵਾਂਚਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ, ਮਾਫੀਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/decoding-the-women-of-mirzapur-why-vashudha-golu-and-beena-stand-out-in-the-web-series-1398898-2018-11-29|title=Decoding the women of Mirzapur: Why Vashudha, Golu and Beena stand out in the web series}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ 9 ਪ੍ਰਸੰਗ (ਭਾਗ) ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/mirzapur-amazon-prime-video-reveals-banner-of-upcoming-series-starring-shweta-tripathi-ali-fazal-4757621.html|title=Mirzapur: Amazon Prime Video reveals banner of upcoming series starring Shweta Tripathi, Ali Fazal|date=17 July 2018|website=FirstPost|access-date=17 July 2018}}&lt;/ref&gt;

ਇਸਦੇ ਅਦਾਕ਼ਾਰ [[ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ|ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ]], [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]], [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], [[ਸ਼੍ਰੀਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ]], [[ਰਸਿਕਾ ਦੁਗਾਲ|ਰਸਿਕਾ ਦੁੱਗਲ]], [[ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਗੌੜ]], [[ਦਿਵੇਯੇਂਦੂ ਸ਼ਰਮਾ]] ਅਤੇ [[ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ|ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦ]] ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/entertainment/hot-on-web/mirzapur-trailer-released|title=Amazon’s ‘Mirzapur’: A Formidable Kaleen Bhaiyya In New Poster|date=22 October 2018|website=TheQuint|access-date=22 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/mirzapur-introduces-guddu-pandit-in-the-new-teaser/19899164|title=Mirzapur Introduces Guddu Pandit In The New Teaser|date=17 October 2018|website=Mid Day|access-date=17 October 2018|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181017114924/https://www.mid-day.com/articles/mirzapur-introduces-guddu-pandit-in-the-new-teaser/19899164|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/mirzapur-teaser-pankaj-tripathi-as-kaleen-bhaiya-sounds-menacing/297324|title=Mirzapur teaser: Pankaj Tripathi, as Kaleen Bhaiya, sounds menacing|date=10 October 2018|website=Times Now|access-date=10 October 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ==
ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਜਵਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ1 ''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਦੇ ਰੋਹਨ ਨਾਹਰ, ਜੋ 2/5 ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ &quot;ਇੱਕ ਬੇਤੁਕੀ ਹਿੰਸਕ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੀ ਬੇਰਹਿਮ, ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਘਿਣਾਉਣੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਹੈ&quot;, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ &quot;ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਕਟਕਾਲ ਹੈ। ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]'' ਦੇ ਸੰਪਾਧਾਮਾ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ &quot;ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਫ਼ਾਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਹੈ&quot;। ''&lt;nowiki/&gt;'ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ''' ਦੇ ਇਕਤਾ ਮਲਿਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਘਿਨਾਉਣਾ ਪਹਿਰਾਵੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉੱਘੇ ਕਾਗਜ਼ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ। ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਬੈਕਟੀਰੀਅਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁ-ਪਰਤ ਵਾਲਾ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਵਰਣਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਗੱਪ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਦਾਕਾਰ ਦੇ &quot;ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਲਾਕਾਰ&quot; ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਮੀਨਟ ''ਦੀ'' ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾਤਾਰ ਇੱਕ ਅਸੰਗਤ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਹੀਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Saraswati Datar (19 November 2018), [https://www.thenewsminute.com/article/mirzapur-review-amazon-prime-original-gets-you-interested-leaves-you-wanting-91820 &quot;'Mirzapur' review: This Amazon Prime original gets you interested but leaves you wanting&quot;], ''The News Minute''. Retrieved 16 April 2019.&lt;/ref&gt; ਐਨਡੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸੈਬਾਲ ਚੈਟਰਜੀ ਨੇ 2/5 ਦੀ ਰੇਟਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਫਜ਼ਲ ਅਤੇ ਮੈਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਕ &quot;ਇੱਕ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਦੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

== Cast ==

* [[ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], ਅਖੰਡਾਨੰਦ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਉਰਫ ਕਾਲੀਨ ਭਈਆ
* [[ਅਲੀ ਫ਼ਜ਼ਲ|ਅਲੀ ਫਜ਼ਲ]],ਗੁੱਡੂ ਪੰਡਿਤ
* ਬਬਲੂ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਵਿਕਰਾਂਤ ਮੈਸੀ]]
* ਅਮਿਤ ਸ਼ੀਲ ਰਾਮ ਸ਼ਰਨ ਮੌਰਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
* ਫੁੱਲ ਚੰਦ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਉਰਫ਼ ਮੁੰਨਾ ਭਈਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ [[ਦਿਵੇਯੇਂਦੂ ਸ਼ਰਮਾ]]
* ਸ਼ਾਹਨਵਾਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਗੁਪਤਾ, ਗੋਲੂ ਅਤੇ ਸਵੀਟੀ ਦੇ ਪਿਤਾ 
* ਰਮਾਕਾਂਤ ਪੰਡਿਤ, ਗੁੱਡੂ ਅਤੇ ਬਬਲੂ ਦੇ ਪਿਤਾ
* [[ਸ਼ੀਬਾ ਚੱਡਾ|ਸ਼ੀਬਾ ਚੱਢਾ]], ਰਮਾਕਾਂਤ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਪਤਨੀ
* [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]],ਗੱਜਗਾਮਨੀ ਗੁਪਤਾ ਉਰਫ ਗੋਲੂ ਗੁਪਤਾ
*[[ਸ਼੍ਰੀਆ ਪਿਲਗਾਂਵਕਰ]], ਸਵੀਟੀ ਗੁਪਤਾ ਅਤੇ ਗੁੱਡੂ ਦੀ ਪਤਨੀ 
* [[ਰਸਿਕਾ ਦੁਗਾਲ|ਰਸਿਕਾ ਦੁੱਗਲ]], ਬੀਨਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਕਲੇਨ ਭਈਆ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਮੁੰਨਾ ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ ਮਾਂ
* ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਰਾਧਿਆ
*[[ਹਰਸ਼ਿਤਾ ਗੌੜ]], ਡਿੰਪੀ ਪੰਡਿਤ, ਗੁੱਡੂ ਅਤੇ ਬਬਲੂ ਦੀ ਭੈਣ
* ਸ਼ਜ਼ੀ ਚੌਧਰੀ, ਮਕਬੂਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਾਲੀਨ ਭਈਆ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ
* [[ਕੁਲਭੂਸ਼ਨ ਖਰਬੰਦਾ|ਕੁਲਭੂਸ਼ਣ ਖਰਬੰਦਾ ਦੇ]] ਤੌਰ ਤੇ ਸਤਿਆਨੰਦ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ, ਕਾਲੀਨ ਭਈਆ ਦੇ ਪਿਤਾ
* ਮੁਕੇਸ਼ ਭੱਟ ਹਾਸੀਨਾ ਵਜੋਂ 
* ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੈਨਰਜੀ ਸੁਬੋਧ ਉਰਫ਼ ਕਮਪਾਂਉਡਰ ਵਜੋਂ
* ਸ਼ੁੱਭ੍ਰਾਜੋਤੀ ਭਾਰਤ, ਰਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਜੌਨਪੁਰ ਦਾ ਬਾਹੁੰਬਲੀ
* [[ਅੰਜੁਮ ਸ਼ਰਮਾ]], ਸ਼ਰਦ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਰਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ
* ਅਨਿਲ ਜਾਰਜ ਲਾਲਾ, ਅਫ਼ੀਮ ਦਾ ਸਪਲਾਇਰ ਕਾਲੀਨ ਭਈਆ ਲਈ
* ਮਿਰਜ਼ਾਪੁਰ ਦੇ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਬੁਟਾਲਹਾ
* ਆਸਿਫ ਖਾਨ ਬਾਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਸ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|''ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਸ'']] 
* 
*

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

*</text>
      <sha1>5w34eyxhcv6hr09xe72ijf5thbu1dlc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119006</id>
    <revision>
      <id>838392</id>
      <parentid>834360</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27569" sha1="btfugw7max6uhnkak2vqwqtxe76782o" xml:space="preserve">ਹੇਠਾਂ, ਜੁਲਾਈ 2019 ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਰਤੀ-ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।

== ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਦੇ ਕੁੱਲ ਅੰਕੜੇ ==
{{Multiple image}}[[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]] (2018)'','' ਜੂਨ 2018 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਮਾਈ ਹੈ: ਅਨੁਮਾਨ 57 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 40 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 17 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4059|title=Carry On Jatta 2 Smashes Records By A Distance}}&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ [[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ]] (2014) ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 3.57 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5176|title=Shadaa Is Very Good Overseas - Top Ten Punjab Grossers Overseas - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-07-02}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ [[ਭਾਰਤ|ਇੰਡੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ|ਕਨੇਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ]], [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਅਸਟਰੇਲੀਆ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]], ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਕੈਨੇਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5246|title=Shadaa Is Top Grosser In Canada For 2019|date=2019-07-23|website=[[Box Office India]]|language=english|access-date=2019-07-23}}&lt;/ref&gt;

ਜਿਹੜੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਾਂ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ। ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ ਅਤੇ ਬੰਬੂਕਾਟ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਐਮੀ ਵਿਰਕ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਕੀਟ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਐਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਸਪੈਂਸ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਵਧੀਆ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/life-style/ammy-to-join-bollywood-as-a-lead-actor/617240.html|title=Ammy to join Bollywood as a lead actor|last=|first=|date=|website=Tribune India|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://punjabnewsexpress.com/interview/news/can-t-experiment-much-in-punjabi-films-ammy-virk-76779.aspx|title=Can't experiment much in Punjabi films: Ammy Virk|website=punjabnewsexpress.com|access-date=2018-09-27}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਚਾਰਟ ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਥੀਏਟਰਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂਕਣ ਮੁੱਲ 'ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਉੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਕੁਲ 21 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 20 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ₹ 50 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]] ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ।
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
|+ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
! scope=&quot;col&quot; |ਦਰਜ਼ਾ
! scope=&quot;col&quot; |ਪੀਕ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
! scope=&quot;col&quot; |ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ
! scope=&quot;col&quot; |ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਮਾਈ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |ਹਵਾਲੇ
|-
|1
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ, ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 56.27 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4015|title=Top Ten Punjabi Grossers All Time - Carry On Jatta 2 Rules}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4000|title=Carry On Jatta 2 Smashes All Records In Week One}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3987|title=Carry On Jatta 2 Sets Another Record On Sunday}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਛੜਾ
|2019
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ, ਬਰਾਟ ਫਿਲ੍ਮ੍ਸ
|₹ 53 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=5204|title=Shadaa Hits 50 Crore Worldwide - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-07-12}}&lt;/ref&gt;
|-
|3
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
|2014
|ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ
|ਬਵੇਜਾ ਮੂਵੀਜ਼
|₹ 45.96 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3828|title=Top Punjabi Worldwide Grossers}}&lt;/ref&gt;
|-
|4
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਸਰਦਾਰ ਜੀ
|2015
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 37.62 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/the-turbaned-prince/107054.html|title=The turbaned prince|last=Singh|first=Jasmine|date=19 July 2015|work=Spectrum|publisher=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=1 ਅਗਸਤ 2019|archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020054047/http://www.tribuneindia.com/news/spectrum/the-turbaned-prince/107054.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|5
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ
|2017
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 31.74 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/manje-bistre-worldwide-box-office-collection-gippy-grewal-film-emerges-biggest-money-spinner-1st-723404|title=Manje Bistre worldwide box office collection: Gippy Grewal film emerges as biggest money spinner in 1st weekend}}&lt;/ref&gt;
|-
|6
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਕਿਸਮਤ 
|2018
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੋਤਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ
|₹ 31.05 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4335|title=Qismat Is A Blockbuster - Top Punjabi Films Worldwide|archive-url=https://archive.today/20190506020755/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4335|archive-date=6 ਮਈ 2019|access-date=1 ਅਗਸਤ 2019|dead-url=no}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/andhadhun-pips-loveyatri-in-overseas/|title=Weekend Report|last=Hungama|first=Bollywood|date=2018-10-08|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-10-08|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|7
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਅੰਗਰੇਜ਼
|2015
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਦਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ, ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 30.68 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/angrej-17-day-box-office-collection-amrinder-gill-film-pips-ramta-jogi-3rd-weekend-643349|title='Angrej' 17-Day Box Office Collection: Amrinder Gill Film Pips 'Ramta Jogi' in 3rd Weekend|last=Hooli|first=Shekhar H|date=18 August 2015|website=International Business Times, India Edition|access-date=18 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|8
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2
|2013
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 27.95 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;The Times of India 2013&quot;&gt;{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Jatt-and-Juliet-2-makes-a-record-collection-at-the-box-office/articleshow/21364477.cms|title=Jatt and Juliet 2 makes a record collection at the box office|date=26 July 2013|website=The Times of India|access-date=18 August 2015|quote=The film has made a box office collections nearing Rs. 20 crores approx (All India)}}&lt;/ref&gt;
|-
|9
|8
! scope=&quot;row&quot; |ਮੁਕਲਾਵਾ
|2019
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 25.66 ਕਰੋੜ
|
|-
|10
|6
! scope=&quot;row&quot; |ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਰੰਗਰੂਟ
|2018
|ਪੰਕਜ ਬਤਰਾ
|ਵਿਵਡ ਆਰਟ ਹਾਊਸ
|₹ 25.51 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|11
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਲਵ ਪੰਜਾਬ
|2016
|ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 25.16 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/total-collection-of-ardaas-love-punjab-till-2nd-weekend-10-days-16977|title=Total Collection of Ardaas &amp; Love Punjab till 2nd Weekend (10 Days)}}{{Cite news|url=https://bestoftheyear.in/movie/love-punjab/|title=Love Punjab|access-date=2019-08-01|archive-date=2023-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230321020357/https://bestoftheyear.in/movie/love-punjab/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|12
|6
! scope=&quot;row&quot; |ਅੰਬਰਸਰੀਆ 
|2016
|ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ
|ਟਿਪਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼
|₹ 24.88 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;Box Office India 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/art_detail.php?articalid=1934|title=Ambarsariya Continues Strong Run|date=4 April 2016|website=Box Office India|access-date=19 April 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hooli 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/ambarsariya-continues-dominate-love-punjab-ardaas-overseas-box-office-674406|title='Ambarsariya' continues to dominate 'Love Punjab,' 'Ardaas' at overseas box office|last=Hooli|first=Shekhar H|date=12 April 2016|website=International Business Times, India Edition|access-date=19 April 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
|13
|7
! scope=&quot;row&quot; |ਬੰਬੂਕਾਟ 
|2016
|ਪੰਕਜ ਬਤਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 24.51 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/bambukat-box-office-collection-pankaj-batras-film-moves-closer-1-5-million-mark-overseas-689507#Ee2PYA2awzTIMRrM.99|title='Bambukat' box office collection: Pankaj Batra's film moves closer to $1.5 million mark overseas}}&lt;/ref&gt;
|-
|14
|14
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#b6fcb6;&quot; |ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਂ 
|2019
|[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 24.42 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{{}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;
|-
|15
|7
! scope=&quot;row&quot; |ਸਰਦਾਰ ਜੀ 
|2016
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 24.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-udta-punjab-raman-raghav-2-0-record-slow-week-sardaarji-2-doing-685556|title=Box office collection: 'Udta Punjab' and 'Raman Raghav 2.0' record a slow week; 'Sardaarji 2' doing well worldwide|date=5 July 2016|website=International Business Times|access-date=18 July 2016|quote=The worldwide box office collection of &quot;Sardaarji 2&quot; stands at Rs. 19 crore.}}&lt;/ref&gt;
|-
|16
|1
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 
|2012
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 23.09 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2013/20130331/spectrum/main1.htm|title=All dressed up, going places}}&lt;/ref&gt;
|-
|17
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਪੰਜਾਬ 1984
|2014
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 22.64 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;outlookindia.com 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.outlookindia.com/article/chak-de-pollywood/291502|title=Chak De Pollywood - Namrata Joshi - Aug 04,2014|last=[[Namrata Joshi]]|date=10 August 2015|website=outlookindia.com|access-date=11 August 2015|quote=Last heard, it had grossed Rs 21 crore worldwide.}}&lt;/ref&gt;
|-
|18
|14
! scope=&quot;row&quot; |ਵਧਾਈਆਂ ਜੀ ਵਧਾਈਆਂ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 20.15 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Vadhayiyaan-Ji-Vadhayiyaan-(India)-(2018)/Australia#tab=summary|title=Vadhaiyan Ji Vadhaiyan - Financial Information Australia|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215252/https://www.the-numbers.com/movie/Vadhayiyaan-Ji-Vadhayiyaan-(India)-(2018)/Australia#tab=summary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|19
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਵੇਖ ਬਰਾਤਾਂ ਚੱਲੀਆਂ 
|2017
|ਕਸ਼ਤਿਜ ਚੌਧਰੀ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 20.1 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3117|title=Punjabi Film Vekh Baraatan Challiyan Is A Huge Hit}}&lt;/ref&gt;
|-
|20
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਸੁਪਰ ਸਿੰਘ 
|2017
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਬਾਲਾ ਜੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 20.05 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3039|title=Super Singh Box Office India|publisher=Box Office India}}&lt;/ref&gt;
|-
|21
|3
! scope=&quot;row&quot; |ਜੱਟ ਜੇਮਸ ਬਾਂਡ 
|2014
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਗੁਰਦੀਪ ਢਿੱਲੋਂ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 20 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/jatt-james-bond-9th-day-collection-9-days-total-collection-at-box-office-3437|title=Jatt James Bond 9th Day Collection- 9 Days Total Collection at Box Office}}&lt;/ref&gt;
|-
|22
|19
! scope=&quot;row&quot; |ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ 2
|2019
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19.25 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4917|title=Top Punjabi Film Opening Days - Manje Bistre 2 Is Low - Box Office India|website=boxofficeindia.com|access-date=2019-04-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|23
|15
! scope=&quot;row&quot; |ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ 2
|2017
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਪਟਿਆਲਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ghaintpunjab.com/GhaintPunjab/Article/8772/box-office-report-nikka-zaildar-2-weekend-collection/|title=Box Office Report - Nikka Zaildar 2 Weekend Collection Is HERE!|access-date=2019-08-01|archive-date=2020-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803093555/https://www.ghaintpunjab.com/Ghaintpunjab/Article/8772/box-office-report-nikka-zaildar-2-weekend-collection|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|24
|13
! scope=&quot;row&quot; |ਲਹੌਰੀਏ
|2017
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailypost.in/news/international/lahoriye-box-office-collection-india-international/|title=Lahoriye Box Office Collection – India &amp; International|access-date=2019-08-01|archive-date=2018-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180611031414/https://dailypost.in/news/international/lahoriye-box-office-collection-india-international/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|25
|20
! scope=&quot;row&quot; |ਮਰ ਗਏ ਓਏ ਲੋਕੋ 
|2018
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Mar-Gaye-Oye-Loko-(India)(2018)/Australia#tab=summary|title=Mar Gaye Oye Loko - Financial Information Australia|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917215325/https://www.the-numbers.com/movie/Mar-Gaye-Oye-Loko-(India)(2018)/Australia#tab=summary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|26
|22
! scope=&quot;row&quot; |ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ 
|2019
|ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ
|ਨੌਅਟੀ ਮੈਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ, ਇੰਫੈਂਟਰੀ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 19 ਕਰੋੜ
|
|-
|27
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਸਾਡਾ ਹੱਕ
|2013
|ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ
|OXL ਫ਼ਿਲਮਸ ਮੁੰਬਈ
|₹ 18.94 ਕਰੋੜ
|
|-
|28
|19
! scope=&quot;row&quot; |ਗੋਲਕ ਬੁਗਨੀ ਬੈਂਕ ਤੇ ਬਟੂਆ
|2018
|ਕਸਸ਼ਟੀਜ ਚੌਧਰੀ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 18.2 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)|title=Golak Bugni Bank Te Batua (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-09-17|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821093843/https://www.the-numbers.com/movie/Golak-Bugni-Bank-Te-Batua-(India)|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|29
|2
! scope=&quot;row&quot; |ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ
|2012
|ਸਮੀਪ ਕੰਗ
|ਗੁਰਫਤੇਹ ਫ਼ਿਲਮਸ 
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|
|-
|30
|5
! scope=&quot;row&quot; |ਡਿਸਕੋ ਸਿੰਘ
|2014
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ
|ਪੀ ਟੀ ਸੀ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=276|title=Disco Singh BOI}}&lt;/ref&gt;
|-
|31
|24
! scope=&quot;row&quot; |ਅਸ਼ਕੇ
|2018
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਈਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|₹ 18 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.the-numbers.com/movie/Ashke-(India)-(2018)|title=Ashke (2018) - Financial Information|work=The Numbers|access-date=2018-09-17}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|32
|12
! scope=&quot;row&quot; |ਅਰਦਾਸ 
|2016
|[[ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ]]
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 17 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://boxofficecollection.in/box-office-report/total-collection-of-ardaas-love-punjab-till-2nd-weekend-10-days-16977|title=Total Collection of Ardaas &amp; Love Punjab till 2nd Weekend (10 Days)}}&lt;/ref&gt;
|-
|33
|29
! scope=&quot;row&quot; |ਗੁੱਡੀਆਂ ਪਟੋਲੇ
|2019
|ਵਿਜੈ ਕੁਮਾਰ ਅਰੋੜਾ
|ਵਿਲਜ਼ਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 17 ਕਰੋੜ
|
|-
|34
|16
! scope=&quot;row&quot; |ਰੱਬ ਦਾ ਰੇਡੀਓ
|2017
|ਹੈਰੀ ਭੱਟੀ, ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ
|ਵੇਹਲੀ ਜਨਤਾ ਫਿਲ੍ਮ੍ਸ
|₹ 16 ਕਰੋੜ
|
|-
|35
|22
! scope=&quot;row&quot; |ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੇ
|2018
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ ਪ੍ਰੋਡਕ੍ਸ਼ਨ੍ਸ
|₹ 16 ਕਰੋੜ
|
|-
|36
|16
! scope=&quot;row&quot; |ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ
|2016
|[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ]]
|ਪਟਿਆਲਾ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|
|-
|37
|24
! scope=&quot;row&quot; |ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ
|2018
|[[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]]
|ਵਿਲਜ਼ਰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|
|-
|38
|30
! scope=&quot;row&quot; |ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ
|2018
|ਮਨਦੀਪ ਬੈਨੀਪਾਲ
|ਡ੍ਰੀਮ ਰਿਐਲਿਟੀ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 15 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4179|title=Dakuaan Da Munda Loots Box Office}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਾਰਨ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
|+2019 ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਕਰਕੇ ਐਡਜਸਟ ਕੀਤੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ
! scope=&quot;col&quot; |ਦਰਜ਼ਾ 
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! data-sort-type=&quot;currency&quot; scope=&quot;col&quot; |ਵਿਸ਼ਵਭਰ ਕਮਾਈ {{ਛੋਟਾ|(2019 ₹)}}
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
|-
|1
!''[[ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2]]''
|₹59.2 crore
|2018
|-
|2
!''[[ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ]]''
|₹57.9 crore
|2014
|-
|3
!''[[ਛੜਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਛੜਾ]]''
|₹53 crore
|2019
|-
|4
!''ਸਰਦਾਰ ਜੀ''
|₹44.7 crore
|2015
|-
|5
!''ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ 2''
|₹38.4 crore
|2013
|-
|6
!''[[ਅੰਗਰੇਜ]]''
|₹36.5 crore
|2015
|-
|7
!''ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ''
|₹35.3 crore
|2012
|-
|8
!''ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ''
|₹34.7 crore
|2017
|-
|9
!''ਕਿਸਮਤ''
|₹32.7 crore
|2018
|-
|10
!''[[ਪੰਜਾਬ 1984]]''
|₹28.5 crore
|2014
|-
|}

== ਸਾਲ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin:auto; margin:auto;&quot;
!ਸਾਲ
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਡਾਇਰੈਕਟਰ
!ਸਟੂਡੀਓ
!ਵਿਸ਼੍ਵਵਭਰ ਕਮਾਈ
!ਹਵਾਲਾ
|-
|2002
|ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟੀ ਸੀਰੀਜ਼
|₹ 3.3 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot;&gt;{{Cite news|url=http://punjabiboxoffice.blogspot.com/p/posters.html|title=Box Office Report|access-date=2019-08-01|archive-date=2019-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914013139/http://punjabiboxoffice.blogspot.com/p/posters.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|2004
|ਦੇਸ ਹੋਇਆ ਪਰਦੇਸ
|ਮਨੋਜ ਪੁੰਜ 
|ਸਾਈ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਸ
|₹ 6.6 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2005
|ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਰਾਂ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਵਾਈਲਡ ਰੋਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ
|₹ 2.3 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2006
|ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 9 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;year&quot; /&gt;
|-
|2007
|ਮਿੱਟੀ ਵਾਜਾਂ ਮਾਰਦੀ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਪੰਜ-ਆਬ ਮੂਵੀਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲਸ 
|₹ 5.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/overseas-business-hits-rock-bottom/|title=Overseas: Business hits rock-bottom! - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=2007-09-26|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-09-17|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|2008
|ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਬਿਗ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 6.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/mera-pind/box-office/|title=Mera Pind Box Office Collection till Now - Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|work=Bollywood Hungama|access-date=2018-09-17|language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
|2009
|ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ 
|ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ 
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 5.75 ਕਰੋੜ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.filmibeat.com/bollywood/box-office/2009/munde-uk-de-dominating-030609.html|title=still going strong|date=2009-06-03|work=www.filmibeat.com|access-date=2018-09-17|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ
|ਨਵਨੀਅਤ ਸਿੰਘ
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 10.5 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://punjabipollywood.com/punjabi-box-office/|title=Box Office {{!}} PunjabiPollywood.com|website=PunjabiPollywood.com - Gossip, Movies, Songs, Photos, Videos|language=en-US|access-date=2018-08-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2011
|ਜਿਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ 
|ਮਨਦੀਪ ਕੁਮਾਰ
|ਟਿਪਸ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 12.5 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2012
|ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ 
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 23.09 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2013
|ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2
|ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ 
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 27.95 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
|-
|2014
|ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ
|ਹੈਰੀ ਬਵੇਜਾ
|ਬਵੇਜਾ ਮੂਵੀਜ਼
|₹ 45.96 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2015
|ਸਰਦਾਰ ਜੀ 
|ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ
|₹ 37.62 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|2016
|ਲਵ ਪੰਜਾਬ 
|ਰਾਜੀਵ ਢੀਂਗਰਾ
|ਰਿਥਮ ਬੋਆਇਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟਸ
|₹ 25.16 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|2017
|ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ
|ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਿਓ
|ਹੰਬਲ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ
|₹ 31.74 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|[[2018 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ|2018]]
|ਕੈਰੀ ਆਨ ਜੱਟਾ 2 
|[[ਸਮੀਪ ਕੰਗ]]
|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓ, ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ
|₹ 56.27 ਕਰੋੜ
|&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
|[[2019 ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਫ਼ਰਿਸਤ|2019]]
|ਛੜਾ
|ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ
|ਏ ਐਂਡ ਏ ਅਡਵਾਈਸਰਸ &amp; ਬਰਾਟ ਫ਼ਿਲਮਸ
|₹ 53 ਕਰੋੜ
|
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ]]</text>
      <sha1>btfugw7max6uhnkak2vqwqtxe76782o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ (ਲੇਖਕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119393</id>
    <revision>
      <id>838349</id>
      <parentid>591332</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:58:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10544" sha1="gkri9d1eh1ofldmjpkoi32gzlv5s7ma" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ
| image = Varun Grover Stand-up.JPG
|image size = 300px
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1980|1|26}}
| birth_place = [[ਸੁੰਦਰਨਗਰ]], [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| occupation = ਫਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ, [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], ਕਾਮੇਡੀਅਨ
| yearsactive = 2004–ਵਰਤਮਾਨ
| known_for = 
| notable_works = [[ਮਸਾਨ]], [[ਉਡਤਾ ਪੰਜਾਬ]], ਦਮ ਲਗਾ ਕੇ ਹਈਸ਼ਾ, [[ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਸ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਸ]]
| nationality = ਭਾਰਤੀ
| alma_mater = ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ
}}

'''ਵਰੁਣ ਗਰੋਵਰ''' (ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਮੇਡੀਅਨ|ਕਾਮੇਡੀਅਨ]], [[ਸਕ੍ਰੀਨਲੇਖਕ|ਪਟਕਥਾ-ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ 63ਵੇਂ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਗੀਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;63rdawardPDF&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|title=63rd National Film Awards|publisher=[[Directorate of Film Festivals]]|format=PDF|access-date=13 February 2018|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160407212456/http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/bahut-achcha-hai-par-slow-hai-national-award-winning-lyricist-varun-grover-recalls-initial-reactions-to-moh-moh-ke-dhaage-1222145.html|title=National Award winning lyricist Varun Grover recalls initial reactions to 'Moh Moh Ke Dhaage'|last=Pal|first=Divya|date=28 March 2016|access-date=13 February 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.itbhuglobal.org/chronicle/archives/2016/03/varun_grover_ci_1.php|title=Varun Grover (Civil 2003) wins award as Best Lyricist at 63rd National Film Awards 2016|access-date=13 February 2018|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418230105/http://www.itbhuglobal.org/chronicle/archives/2016/03/varun_grover_ci_1.php|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਗਰੋਵਰ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸੁੰਦਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਮਾਂ ਅਤੇ ਆਰਮੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਦਰਨਗਰ ਅਤੇ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ|ਉਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ [[ਲਖਨਊ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ। ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ (ਬੀ.ਐੱਚ.ਯੂ.) ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਏ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/brutal-censors-give-another-route-to-creativity-masaan-writer-varun-grover/|title=Brutal censors give another route to creativity: ‘Masaan’ writer Varun Grover|date=2015-10-07|work=The Indian Express|access-date=2018-01-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dailypost.in/lifestyle/fashion-and-beauty/52886-liberal-in-his-thoughts|title=Liberal in his thoughts|access-date=2015-11-25|archive-date=2015-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20151126005015/http://dailypost.in/lifestyle/fashion-and-beauty/52886-liberal-in-his-thoughts|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/92124/varun-grover-interview-comedy-songwriter-scrip-writer/|title=EXCLUSIVE: Varun Grover on His Journey, the Film Industry, &amp; Sexism in Standup Comedy|date=2017-03-20|work=The Better India|access-date=2018-01-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/VXp7QpToHxvptmcOU9ZCyH/Masaan-man-Varun-Grovers-journey-A-civil-engineer-turned-B.html|title=Masaan man Varun Grover’s journey: A civil engineer turned Bollywood scriptwriter|last=Jha|first=Lata|date=2015-08-05|work=livemint.com|access-date=2018-08-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/neeraj-ghaywan-varun-grover-to-donate-national-award-prize-money-to-farmers-2784161/|title=Neeraj Ghaywan, Varun Grover to donate National Award prize money to farmers|date=2016-05-04|work=The Indian Express|access-date=2018-01-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Leisure/VXp7QpToHxvptmcOU9ZCyH/Masaan-man-Varun-Grovers-journey-A-civil-engineer-turned-B.html|title=Masaan man Varun Grover’s journey: A civil engineer turned Bollywood scriptwriter|last=Jha|first=Lata|date=5 August 2015|publisher=Mint}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/07/06/arts/television/sacred-games-netflix-review.html|title=Review: The Criminal Life in Mumbai in ‘Sacred Games’|date=6 July 2018|work=The New York Times|access-date=15 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/the-devil-of-the-details-5239759/|title=Sacred Games review: The Devil of the Details|date=30 June 2018|work=The Indian Express|access-date=15 July 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫ਼ਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
| ਸੋਨਚਿੜੀਆ 
| 2019 
| rowspan=&quot;8&quot; | ਗੀਤਕਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/buzz/sacred-games-makers-talk-about-their-favourite-character-criticism-and-first-pirated-show-in-reddit-ama-1826687.html|title='Sacred Games' Makers Talk About Their Favourite Character, Criticism, and First Pirated Show in Reddit AMA|work=News18|access-date=2018-09-12}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ਸੂਈ ਧਾਗਾ 
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018 
|-
| ''ਕਾਲਾ'' 
|-
| [[ਨਿਊਟਨ (ਫ਼ਿਲਮ)]] 
| 2017&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/padmaavat-varun-grover-comedy-sanjay-leela-bhansali-deepika-padukone-karni-sena/191770|title=Before watching Padmaavat, check out comedian Varun Grover's hilarious take on the film|access-date=2018-08-02|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''[[ਉੜਤਾ ਪੰਜਾਬ|ਉਡਤਾ ਪੰਜਾਬ]]'' 
| rowspan=&quot;4&quot; | 2016&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-varun-grover-lyricist-of-many-phantom-films-slams-vikas-bahl-for-sexually-abusing-a-female-employee-2396304|title=Varun Grover, lyricist of many Phantom films, SLAMS Vikas Bahl for sexually abusing a female employee!|date=2017-04-11|work=dna|access-date=2018-08-02|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''ਰਮਨ ਰਾਘਵ 2.0.''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 
|-
| ''[[ਫ਼ੈਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫੈਨ]]'' 
|-
| ''ਜ਼ੁਬਾਨ'' 
|-
| ''[[ਮਸਾਨ]]'' 
| rowspan=&quot;3&quot; | 2015 
| ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/brutal-censors-give-another-route-to-creativity-masaan-writer-varun-grover/|title=Brutal censors give another route to creativity: ‘Masaan’ writer Varun Grover|date=2015-10-07|work=The Indian Express|access-date=2018-08-02|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''ਬੰਬੇ ਵੇਲਵੇਟ'' 
| ਅਦਾਕਾਰੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.huffingtonpost.in/suprateek-chatterjee/yes-bombay-velvet-is-pret_b_7291322.html|title=Yes, 'Bombay Velvet' Is Pretty Atrocious, But We Should Not Be Happy About It|date=15 May 2015|publisher=Huffington Post}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''ਦਮ ਲਗ ਕੇ ਹੈਸ਼ਾ'' 
| rowspan=&quot;8&quot; | ਗੀਤਕਾਰ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/loved-the-simplicity-of-tu-kisi-rail-si-varun-grover/|title=Loved the simplicity of ‘Tu kisi rail si…’: Varun Grover|date=2015-08-06|work=The Indian Express|access-date=2018-08-02|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''ਆਂਖੋਂ ਦੇਖੀ'' 
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 
|-
| ''ਕਤਿਆਬਾਜ਼''&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 
|-
| ''ਪ੍ਰਾਗ'' 
| 2013&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 
|-
| ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 2|ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 2]]'' 
| rowspan=&quot;3&quot; | 2012&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
|-
| ''[[ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ 1|ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਵਾਸੇਪੁਰ - ਭਾਗ 1]]''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
|-
| ''ਪੇਡਲਰ'' 
|-
| ''ਦ ਗਰਲ ਇਨ ਯੈਲੋ ਬੂਟਸ'' 
| 2011&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; 
|-
| ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਆਨ ਹਿੱਲ ਰੋਡ 
| 2009 
| ਸੰਵਾਦ ਲੇਖਕ 
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 
! ਸਾਲ 
! ਕ੍ਰੈਡਿਟ 
|-
| [[ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਸ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)]] 
| 2018 
| ਲੇਖਕ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/sacred-games-writers-didnt-want-to-load-the-script-with-sex-or-violence/19605177|title=Sacred Games writers didn t want to load the script with sex or violence|date=2018-07-15|work=mid-day|access-date=2018-08-02|archive-date=2018-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180715135945/https://www.mid-day.com/articles/sacred-games-writers-didnt-want-to-load-the-script-with-sex-or-violence/19605177|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ਜੈ ਹਿੰਦ! 
| 2009–13 
| ਲੀਡ ਲੇਖਕ 
|-
| 10 ਕਾ ਦਮ 
| 2008-09 
| rowspan=&quot;5&quot; | ਲੇਖਕ&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; 
|-
| ਓਏ! ਇਟਸ ਫ੍ਰਾਈਡੇ! 
| 2008-09&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
|-
| ਰਣਵੀਰ ਵਿਨੈ ਔਰ ਕੌਨ? 
| 2007-08 
|-
| ਸਬ ਕਾ ਭੇਜਾ ਫਰਾਈ 
| 2007 
|-
| ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ 
| 2004-06&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]</text>
      <sha1>gkri9d1eh1ofldmjpkoi32gzlv5s7ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121024</id>
    <revision>
      <id>838333</id>
      <parentid>719533</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GeertivpBot</username>
        <id>45186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>#pwb Copy label Wikidata Infobox {{ਅੰਤਕਾ}}</comment>
      <origin>838333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7585" sha1="gsk6jd135mgvnjzbhjggw98h1cp3zos" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
'''ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ [[ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ|ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ]] ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਧਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਿਆਂ । ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ, ਕੀਮਤੀ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਿਰਤਾਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਉਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਕਾਰਜ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Line, Maurice B. 2011 pp. 317&quot;&gt;Line, Maurice B.; Line, J. (2011). &quot;Concluding notes&quot;. ''National libraries'', Aslib, pp. 317–318&lt;/ref&gt; 

ਇੱਕੋ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਕਾਰ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। 

ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਇੰਸਟੀਚੁਸ਼ਨਜ਼ (ਆਈਐਫਐਲਏ) ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਸੈਕਸ਼ਨ ਤਹਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਮਿਲਵਰਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ, ਸਾਂਝੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। [[ਯੂਰਪ]] ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਦਿ [[ਯੂਰਪੀਅਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]] ਵਿਚ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਤਸਵੀਰ:LindisfarneFol27rIncipitMatt.jpg|thumb|200x200px| ਲਿੰਡਿਸਫਾਰਨ ਇੰਜੀਲ  ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਕਾਟਨ ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਖਜ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ]] 

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯੋਜਨਾ [[ਇੰਗਲੈਂਡ|ਅੰਗਰੇਜ਼]] [[ਗਣਿਤ|ਗਣਿਤ ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਜੋਹਨ ਡੀ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1556 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮੈਰੀ ਪਹਿਲੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਖਰੜੇ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਯੋਜਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;Fell-Smith, Charlotte (1909) ''John Dee: 1527–1608''. London: Constable and Company [http://www.johndee.org/charlotte/ Available online]&lt;/ref&gt;ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ, 1694 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਰ ਰਿਚਰਡ ਬੈਂਟਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ।ਇਸਾਈ ਮੱਠਾਂ ਦੇ ਭੰਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਨਮੋਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਜੋ ਮੱਠ ਦੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ, ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕਾਂ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖਰੜੇ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਸਰ ਰੌਬਰਟ ਦੀ ਰੂਚੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ, ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਪੋਤੇ ਨੇ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਜੋਂ ਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਬਾਦਲੇ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/manuscripts/cottonmss/cottonmss.html|title=Cotton Manuscripts|date=2003-11-30|publisher=[[British Library]]|accessdate=2014-07-22|archive-date=2016-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912081329/http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/manuscripts/cottonmss/cottonmss.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'An Act for the better settling and preserving the Library kept in the House at Westminster called Cotton House in the Name and Family of the Cottons for the Benefit of the Publick [Chapter VII. Rot. Parl. 12 § 13 Gul. III. p. 1. n. 7.]', Statutes of the Realm: volume 7: 1695-1701 (1820), pp. 642-643. URL: http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=46991 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023105649/http://www.british-history.ac.uk/report.aspx?compid=46991 |date=2012-10-23 }}&lt;/ref&gt; 

ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1753 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਸੰਸਥਾ ਇਕ ਨਵੇਂ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ - ਰਾਸ਼ਟਰੀ। ਇਹ ਨਾ ਤਾਂ ਚਰਚ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;world and its people&quot;&gt;{{Cite book|title=The World and Its People|url=https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog|last=Dunton|first=Larkin|publisher=Silver, Burdett|year=1896|page=[https://archive.org/details/worldanditspeop05duntgoog/page/38 38]}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅੰਤਕਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>gsk6jd135mgvnjzbhjggw98h1cp3zos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121035</id>
    <revision>
      <id>838245</id>
      <parentid>822487</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:36:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10333" sha1="gs02edlcgq6de781tefxg1i9kyr4v4y" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Mithun Chakraborty (5.26.2013) (cropped).jpg|thumb|ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]]
'''ਗੌਰੰਗ ਚੱਕਰਵਰਤੀ''' (ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1950), ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਂ '''ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ''' (ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਮਿਥੁਨ ਦਾ''') ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, [[ਸਮਾਜਕ ਕੰਮ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]], ਉੱਦਮੀ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਰਾਜ ਸਭਾ ਹੈ]] ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.financialexpress.com/news/actor-mithun-chakraborty-elected-in-rajya-sabha-elections/1224287|title=Actor Mithun Chakraborty elected in Rajya Sabha elections|website=financialexpress.com|access-date=4 July 2015|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141106171124/http://archive.financialexpress.com/news/actor-mithun-chakraborty-elected-in-rajya-sabha-elections/1224287|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/mithun-chakraborty-resigns-from-rajya-sabha/|title=Mithun Chakraborty resigns from Rajya Sabha citing health reasons|website=[[Indian Express]]|access-date=26 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦੋ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਰਟ ''ਹਾ'' ਊਸ ਡਰਾਮਾ ''ਮ੍ਰਿਗਯਾ'' (1976) ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;actormithunda&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5|title=Mithunda, Disco Dancer, is 67 Today|publisher=ndtv|access-date=24 December 2014|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141224165015/http://movies.ndtv.com/photos/mithunda-disco-dancer-is-67-today-15373/slide/5|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਮਿਥੁਨ ਨੂੰ 1982 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ''ਡਿਸਕੋ ਡਾਂਸਰ'' ਵਿੱਚ ਜਿੰਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ [[ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਰੂਸ ਵਿਚ, ਮਿਥੁਨ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/raj-kapoor-mithun-chakraborty-are-russia-s-hot-favourites/1172607/|title=Raj Kapoor, Mithun Chakraborty jare Russia's hot favourites|date=22 September 2013|publisher=indianexpress.com|access-date=27 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/09/08/stories/2007090851520100.htm|title=Tickling Russian palates|date=8 September 2007|access-date=17 August 2009|publisher=Hindu.com|location=Chennai, India|archive-date=6 ਨਵੰਬਰ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081106121039/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/09/08/stories/2007090851520100.htm|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

''ਡਿਸਕੋ'' ''ਡਾਂਸਰ'' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਿਥੁਨ ਨੂੰ ''ਸੁਰਕਸ਼ਾ'', ''ਸਾਹਸ,'' ''ਵਾਰਦਾਤ'', ''ਵਾਂਟੇਡ'', ''ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼'', ''ਪਿਆਰ ਝੁਕਤਾ ਨਹੀਂ,'' ''ਪਿਆਰੀ ਬਹਨਾ'', ''ਅਵਿਨਾਸ਼'', ''ਡਾਂਸ ਡਾਂਸ'', ''ਪ੍ਰੇਮ'', ''ਮੁਜਰਿਮ'', ''ਅਗਨੀਪਥ'', ''ਡੌਨ'' ਅਤੇ ''ਜੱਲਾਦ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਅਗਨੀਪਥ'' ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਅਈਅਰ ਨਰਿਆਲ ਪਾਣੀਵਾਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਤਹਿਦਾਰ ਕਥਾ'' (1992) ਅਤੇ ''ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ'' (1998) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਦੋ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref name=&quot;actormithunda&quot;/&gt; ਮਿਥੁਨ 350 ਤੋਂ ਵੀ ਫਿਲਮ ਵੀ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਓਡੀਆ|ਉੜੀਆ]], [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਬੋਲੀ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]&lt;ref&gt;[[Maujaan Dubai Diyaan]]&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮਿਥੁਨ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕਲਕੱਤਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 16 ਜੂਨ 1950 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/mithun-chakraborty-turns-67-son-mahaakshay-says-dad-cooks-for-family-on-birthday/story-LVzqEUHdgAABeZQU9uKYvL.html|title=Mithun Chakraborty turns 67: Son Mahaakshay says dad cooks for family on birthday|last=Shreya Mukherjee|date=16 June 2017|website=[[Hindustan Times]]|access-date=19 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/mithun-chakraborty-birthday-the-dancing-star-who-became-an-actor-by-compulsion/19521180|title=Mithun Chakraborty birthday: The dancing star who became an actor by compulsion|date=16 June 2018|website=[[Mid Day]]|access-date=19 May 2019|archive-date=18 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018161316/https://www.mid-day.com/articles/mithun-chakraborty-birthday-the-dancing-star-who-became-an-actor-by-compulsion/19521180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਸਕਾਟਿਸ਼ ਚਰਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਕੈਮਿਸਟਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਤੋਂ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;actormithunda&quot;/&gt; ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ [[ਨਕਸਲੀ|ਨਕਸਲਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਪਰ ਦੁਖਾਂਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਭਰਾ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Mithunforever&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Mithun-Chakraborty-What-makes-him-so-special/photostory/52764630.cms|title=Mithun Chakraborty: What makes him so special|last=Ruchi Kaushal|date=15 June 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=23 August 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ [[ਨਕਸਲੀ|ਨਕਸਲੀਆਂ]] ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20120210398&amp;subcatg=MOVIESINDIA&amp;keyword=bollywood&amp;nid=247357|title=Filmstar Mithun Chakraborty attends Pranab Mukherjee's swearing in|date=25 July 2012|access-date=25 July 2012|archive-url=https://archive.today/20130208124434/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20120210398&amp;subcatg=MOVIESINDIA&amp;keyword=bollywood&amp;nid=247357|archive-date=8 February 2013|publisher=movies.ndtv.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਨਕਸਲਵਾਦੀ, ਰਵੀ ਰੰਜਨ ਉਸਦਾ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਕਸਲ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਭਾ&quot; ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਭਾਅ ਆਪਣੀ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/i-still-get-jitters-before-my-first-shot-mithun_108135.html|title=Filmstar Mithun reveals ties with Bhaa during his Naxal days|date=23 March 2012|access-date=23 March 2013|publisher=zeenews.india.com|archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121193456/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/i-still-get-jitters-before-my-first-shot-mithun_108135.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>gs02edlcgq6de781tefxg1i9kyr4v4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121385</id>
    <revision>
      <id>838274</id>
      <parentid>732312</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9740" sha1="dvq8zrsuc4zqut7rftxmpl4u6einwji" xml:space="preserve">
'''ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' [[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|ਮਾਂਟਰੀਅਲ]], [[ਕੇਬੈੱਕ|ਕਿਊਬੈਕ]], ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਪਬਲਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਨਤਕ]] ਖੋਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1821 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹੀ ਚਾਰਟਰ ਦੁਆਰਾ ਕਿੰਗ ਜਾਰਜ ਚੌਥੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਮੋਮਟ੍ਰੀਅਲ ਵਪਾਰੀ ਜੇਮਜ਼ ਮੈਕਗਿਲ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਸੰਨ 1813 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਪੂਰਵਗਠਨ, ਮੈਕਗਿੱਲ ਕਾਲਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਮੈਕਗਿਲ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਡਾਊਨਟਾਊਨ ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਮਾਉਂਟ ਰਾਇਲ 'ਤੇ ਅਤੇ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਕੈਂਪਸ ਸੇਂਟੇ-ਐਨ-ਡੀ-ਬੇਲਵੀਯੂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਮੌਂਟਰੀਅਲ ਟਾਪੂ ਤੇ ਵੀ, ਮੁੱਖ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (18 ਮੀਲ) ਪੱਛਮ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਜੋ [[ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5474|title=Association of American Universities|publisher=Aau.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114071434/http://www.aau.edu/about/article.aspx?id=5474|archive-date=2013-01-14|access-date=2012-11-05}}&lt;/ref&gt; ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਗਲੋਬਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੀਡਰਜ਼ ਫੋਰਮ (ਜੀਯੂਐਲਐਫ) ਦਾ ਇਕੱਲੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;McGill newsroom&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mcgill.ca/channels/news/mcgill-university-joins-global-university-leaders-forum-260727|title=McGill newsroom|access-date=May 12, 2016}}&lt;/ref&gt; 

ਮੈਕਗਿੱਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਔਸਤਨ ਦਾਖਲਾ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.macleans.ca/education/uniandcollege/average-entering-grade-now-85/|title=University and College Average Entering Grade}}&lt;/ref&gt; ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪੰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੈਕਲਟੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਰਟਸ, ਸਾਇੰਸ, ਮੈਡੀਸਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Enrolment&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mcgill.ca/es/registration-statistics/|title=Enrolment Reports|publisher=McGill University|access-date=2010-04-26}}&lt;/ref&gt; 

ਮੈਕਗਿਲ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ 12 ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਅਤੇ 145 ਰੋਡਜ਼ ਸਕਾਲਰ, ਜੋ ਕਿ ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://reporter.mcgill.ca/the-rhodes-less-travelled/|title=Taking the Rhodes less travelled|last=McDevitt|first=Neale|date=29 November 2018|work=McGill Reporter}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mcgill.ca/about/points-pride|title=10 Points of Pride|access-date=}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਜ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀਆਂ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://publications.mcgill.ca/reporter/2017/07/mcgill-grad-jennifer-sidey-becomes-canadas-newest-astronaut/|title=McGill grad Jennifer Sidey becomes Canada's newest astronaut : McGill Reporter|website=publications.mcgill.ca|access-date=2019-10-27|archive-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623165814/https://publications.mcgill.ca/reporter/2017/07/mcgill-grad-jennifer-sidey-becomes-canadas-newest-astronaut/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਨੇਡਾ ਦੇ ਦੋ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨਮੰਤਰੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਕਨੇਡਾ, ਕਨੇਡਾ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ 14 ਜਸਟਿਸ,&lt;ref&gt;McGill alumni who are [[Supreme Court of Canada|Canadian Supreme Court]] include [[Douglas Abbott]], [[Ian Binnie]], [[Louis-Philippe Brodeur]], [[Claire L'Heureux-Dubé]], [[Marie Deschamps]], [[Morris Fish]], [[Clément Gascon]], [[Désiré Girouard]], [[Louis-Philippe de Grandpré]], [[Gerald Le Dain]], [[Charles Gonthier]], [[Sheilah Martin]], [[Pierre-Basile Mignault]], and [[Thibaudeau Rinfret]]&lt;/ref&gt; ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੱਠ [[ਨੇਤਾਗਿਰੀ|ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੇਤਾ]],&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[[List of McGill University people]]&lt;/ref&gt; 28 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਰਾਜਦੂਤ, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਸਦ ਦੇ ਅੱਠ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੈਂਬਰ, [[ਅਮਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਕਾਂਗਰਸ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ 9 ਅਰਬਪਤੀ, ਨੌ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] (ਆਸਕਰ) ਵਿਜੇਤਾ, 11 [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ, ਚਾਰ [[ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ|ਪੁਲਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵਿਜੇਤਾ,&lt;ref name=&quot;PP1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/prize-winners-by-category/209|title=National Reporting|date=2018-04-16|publisher=Pulitzer.org|access-date=2018-05-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PP2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/biography/1997-International-Reporting|title=The 1997 Pulitzer Prize Winners|date=1944-10-04|publisher=Pulitzer.org|access-date=2011-02-20|archive-date=2010-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100108080143/http://www.pulitzer.org/biography/1997-International-Reporting|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ 16 [[ਐਮੀ ਇਨਾਮ|ਐਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vtape.org/artist?ai=33|title=Artist – Vtape|website=www.vtape.org}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 28 [[ਉਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|ਓਲੰਪਿਕ]] ਤਮਗਾ ਜੇਤੂ, ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archives.library.ubc.ca/general-history/the-history-of-the-university/|title=&quot;The History of the University&quot; - University Archives Blog|website=archives.library.ubc.ca}}&lt;/ref&gt; ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://web.uvic.ca/calendar2017-09/cal/uvic/history.html|title=Historical Outline|website=web.uvic.ca}}&lt;/ref&gt; [[ਅਲਬਰਟਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ualberta.ca/about/history|title=History - University of Alberta|website=www.ualberta.ca}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੱਛਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਲਿਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਡੈਂਟਿਸਟਰੀ, ਓਨਟਾਰੀਓ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.schulich.uwo.ca/about/who_we_are/our_history/index.html|title=Our History - Schulich School of Medicine &amp; Dentistry - Western University|website=www.schulich.uwo.ca}}&lt;/ref&gt; ਜੋਨਜ਼ ਹਾਪਕਿੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mcgillnews.mcgill.ca/s/1762/news/interior.aspx?sid=1762&amp;gid=2&amp;pgid=996|title=Moments that changed McGill|website=mcgillnews.mcgill.ca|access-date=2019-10-27|archive-date=2016-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826193001/http://mcgillnews.mcgill.ca/s/1762/news/interior.aspx?sid=1762&amp;gid=2&amp;pgid=996|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://profiles.nlm.nih.gov/ps/retrieve/Narrative/GF/p-nid/363|title=The William Osler Papers: &quot;Father of Modern Medicine&quot;: The Johns Hopkins School of Medicine, 1889-1905|website=profiles.nlm.nih.gov}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਡਾਵਸਨ ਕਾਲਜ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mje.mcgill.ca/article/viewFile/7916/5845|title=Historical Background of the English-Language CEGEPs of Quebec|last=Edwards|first=Reginald|date=|website=mje.mcgill.ca}}&lt;/ref&gt;  ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜ‎]]</text>
      <sha1>dvq8zrsuc4zqut7rftxmpl4u6einwji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121541</id>
    <revision>
      <id>838344</id>
      <parentid>573807</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11513" sha1="8gms5rdegzc0b9d02zk0okh8qvaqhn3" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ &lt;br/&gt; وقار یونس|image=waqar_younis.jpg|caption=ਯੂਨਿਸ 2010 ਵਿੱਚ|country=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|fullname=ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ ਮੈਟਲਾ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1971|11|16}}|birth_place=ਵੇਹਾਰੀ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|height=5 ਫੁੱਟ 11 ਇੰਚ&lt;ref&gt;Bill Ricquier, ''The Pakistani Masters'', Tempus (2006), p. 161&lt;/ref&gt;|batting=ਸੱਜਾ|bowling=ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ|role=ਗੇਂਦਬਾਜ਼, ਕੋਚ|date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ}}'''ਵਕਾਰ ਯੂਨਿਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Waqar Younis;''' [[ਉਰਦੂ]]: وقار یونس; ਜਨਮ 16 ਨਵੰਬਰ 1971) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੋਚ, ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cricbuzz.com/profiles/3706/waqar-younis|title=Waqar Younis Profile - ICC Ranking, Age, Career Info &amp; Stats|website=Cricbuzz|access-date=25 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ICC Cricket Hall of Fame&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/76713/waqar-younis-inducted-into-the-icc-cricket-hall-of-fame|title=Waqar Younis inducted into the ICC Cricket Hall of Fame|date=11 December 2013|publisher=ICC Cricket|archive-url=https://archive.today/20151107051903/http://www.icc-cricket.com/news/2013/media-releases/76713/waqar-younis-inducted-into-the-icc-cricket-hall-of-fame|archive-date=7 November 2015|access-date=April 25, 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/print/523211-misbah-and-waqar|title=Misbah and Waqar|website=The News International|access-date=10 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2012 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਸਟ ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਕਪਤਾਨ (22 ਸਾਲ 15 ਦਿਨ) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283416.html|title=Records / Test matches / Individual records (captains, players, umpires) / Youngest captains|date=21 April 2012|publisher=[[ESPNcricinfo]]|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1989 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਲਈ 87 ਟੈਸਟ ਅਤੇ 262 ਵਨ ਡੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ (ਵਨਡੇ) ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;WAQAR&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/player/43543.html|title=Waqar Younis|date=21 April 2012|publisher=[[ESPNcricinfo]]|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt;

ਯੂਨਿਸ ਦਾ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਉਲਟਾਉਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;king&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/134276.html|title=The king of reverse swing|date=8 April 2004|access-date=22 April 2012|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ 373 ਟੈਸਟ ਵਿਕਟਾਂ ਅਤੇ 416 ਵਨ ਡੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸਾਥੀ ਵਸੀਮ ਅਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;retirement&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/134349.html|title=Waqar brings down the curtain|date=12 April 2004|access-date=21 April 2012|publisher=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ਯੂਨਸ ਕੋਲ ਡੇਲ ਸਟੇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਲਈ 350 ਤੋਂ ਵੱਧ ਟੈਸਟ ਵਿਕਟਾਂ।&lt;ref name=&quot;Best Strike Rate&quot;&gt;{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283274.html|title=Records / Test matches / Bowling records / Best career strike rate|date=21 April 2012|publisher=[[ESPNcricinfo]]|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ 400 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/1061149.html|title=Ask Steven – Youngest to reach wickets' milestiones|work=ESPN Cricinfo|access-date=11 October 2016}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ 1991 ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਠ ਵਿਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਆਈਸੀਸੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਸਰਬੋਤਮ 10 ਵਿਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ' ਤੇ ਆਵੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bleacherreport.com/articles/1736832-ranking-the-top-10-bowlers-in-test-history#slide0|title=The ICC Ranking System's Top 10 Bowlers in Test Cricket History|last=MULLER|first=ANTOINETTE|website=Bleacher Report|access-date=9 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2006 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਕਾਰ ਨੂੰ 3 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/450652.html|title=Waqar Younis signs as Pakistan coach|date=3 March 2010|publisher=[[ESPNcricinfo]]|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/pakistan/content/story/450988.html|title=PCB confirms Waqar as coach|date=6 March 2010|publisher=[[ESPNcricinfo]]|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 19 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੋਚ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ 2013 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item659009/Waqar-Younis-resigns-as-Pakistan-coach/|title=Waqar Younis resigns as Pakistan coach|date=20 August 2011|publisher=[[espnstar.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918115136/http://www.espnstar.com/cricket/international-cricket/news/detail/item659009/Waqar-Younis-resigns-as-Pakistan-coach/|archive-date=18 September 2011|access-date=21 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-news/waqar-joins-sunrisers-bowling-coach-2/53896|title=Waqar joins Sunrisers as bowling coach|date=8 March 2013|publisher=[[Wisden Cricketers' Almanack|Wisden]] India|access-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2019|archive-date=8 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140508222952/http://www.wisdenindia.com/cricket-news/waqar-joins-sunrisers-bowling-coach-2/53896|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

4 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਯੂਨਿਸ ਨੂੰ ਪੀਸੀਬੀ ਨੇ 3 ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੋਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/522105-misbah-waqar-bag-pakistan-coaching-positions|title=Misbah-ul-Haq named Pakistan head coach and chief selector|date=4 September 2019|access-date=8 September 2019|agency=The News}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਅਜ਼ਹਰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2019 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾਜਨਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ==
ਯੂਨਿਸ ਨੂੰ 9 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿਚ 70 ਵੇਂ ਪੁਰਸ਼ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਹਮਦਰਦ ਹਨੀਫ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਇਮਰਾਨ ਖਾਨ, ਜਾਵੇਦ ਮਿਆਂਦਾਦ ਅਤੇ ਵਸੀਮ ਅਕਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸਮਝਿਆ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;ICC Cricket Hall of Fame&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/waqar-gilchrist-to-be-inducted-into-icc-hall-of-fame/article5439854.ece|title=Waqar, Gilchrist to be inducted into ICC Hall of Fame|date=9 December 2013|website=The Hindu|access-date=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1061485/waqar-gilchrist-inducted-into-iccs-hall-of-fame|title=Waqar, Gilchrist inducted into ICC's Hall of Fame|date=9 December 2013|website=[[Dawn.com]]|access-date=30 December 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tvnz.co.nz/cricket-news/gilchrist-waqar-enter-icc-hall-fame-5768181|title=Gilchrist, Waqar to enter ICC Hall of Fame – Cricket News|last=The Captive|date=9 December 2013|publisher=[[TVNZ]]|access-date=30 December 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>8gms5rdegzc0b9d02zk0okh8qvaqhn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੌਬ ਵੁਡਵਰਡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124453</id>
    <revision>
      <id>838204</id>
      <parentid>773018</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10559" sha1="sos0oku1zw2t38mfmhb5dubkvnxlxrc" xml:space="preserve">
'''ਰੌਬਰਟ ਉਪਸ਼ੁਰ ਵੁਡਵਰਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: Robert Upshur Woodward; ਜਨਮ 26 ਮਾਰਚ 1943) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1971 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਦਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਲਈ ਬਤੌਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://www.washingtonpost.com/people/bob-woodward/ &quot;Bob Woodward&quot;]. ''[[The Washington Post]]''. Retrieved September 4, 2018.&lt;/ref&gt; 

ਜਦੋਂ ਕਿ 1972 ਵਿਚ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' ਲਈ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਰਿਪੋਰਟਰ, ਵੁਡਵਰਡ ਨੇ ਕਾਰਲ ਬਰਨਸਟਾਈਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ; ਦੋਵਾਂ ਨੇ [[ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੋਟਾਲਾ|ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੁਟਾਲੇ]] ਬਾਰੇ ਅਸਲ ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਘੁਟਾਲੇ ਕਈ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]] ਦੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ. ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਜੀਨ ਰੌਬਰਟਸ ਦੁਆਰਾ ਵੁਡਵਰਡ ਅਤੇ ਬਰਨਸਟਾਈਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ &quot;ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 

ਵੁਡਵਰਡ ਨੇ ਵਾਟਰਗੇਟ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਉੱਤੇ 19 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 13 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕ੍ਰੇਤਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। 

== ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਐਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਵੁਡਵਰਡ ਨੇ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੇ ਗਏ ਦੋ [[ਪੁਲਿਤਜ਼ਰ ਇਨਾਮ|ਪੁਲਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿਚ]] ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਅਤੇ ਬਰਨਸਟੀਨ [[ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੋਟਾਲਾ|ਵਾਟਰ ਗੇਟ]] 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ''ਪੋਸਟ'' ਨੇ 1973 ਵਿਚ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਲਈ ਪੁਲਿਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/awards/1973|title=The Pulitzer Prizes &amp;#124; Awards|last=James Thomas Flexner|date=|publisher=Pulitzer.org|access-date=March 7, 2010|archive-date=ਦਸੰਬਰ 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224020804/http://www.pulitzer.org/awards/1973|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2001 ਵਿੱਚ [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|11 ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ]] ਦੀ ''ਪੋਸਟ ਦੀ'' ਕਵਰੇਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ''ਪੋਸਟ'' ਨੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ 2002 ਦਾ ਪੁਲਿਟਜ਼ਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.pulitzer.org/citation/2002,National+Reporting|title=The Pulitzer Prizes &amp;#124; Citation|date=March 3, 2010|publisher=Pulitzer.org|access-date=March 7, 2010|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404123737/http://www.pulitzer.org/citation/2002,National+Reporting|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਵੁਡਵਰਡ ਖ਼ੁਦ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਵੱਡੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੇਯੁਡ ਬਰੌਨ ਅਵਾਰਡ (1972), ਵਰਥ ਬਿੰਗਹਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ (1972 ਅਤੇ 1986), ਸਿਗਮਾ ਡੈਲਟਾ ਚੀ ਐਵਾਰਡ (1973), ਜਾਰਜ ਪੋਲਕ ਅਵਾਰਡ (1972) ਵਿਲੀਅਮ ਐਲਨ ਵ੍ਹਾਈਟ ਮੈਡਲ (2000), ਅਤੇ [[ਜੈਰਲਡ ਫ਼ੋਰਡ|ਗੈਰਾਲਡ ਆਰ. ਫੋਰਡ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (2002) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ, ਕੋਲਬੀ ਕਾਲਜ ਨੇ ਵੁੱਡਵਰਡ ਨੂੰ ਦਲੇਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਅਲੀਜਾ ਪੈਰਿਸ਼ ਲਵਜੌਇ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thecolbyecho.com/news/woodward-to-receive-2012-lovejoy-award|title=Woodward to receive 2012 Lovejoy award|last=Strachota|first=Madeline|publisher=The Colby Echo|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224084502/http://www.thecolbyecho.com/news/woodward-to-receive-2012-lovejoy-award|archive-date=December 24, 2013|access-date=November 11, 2012}}&lt;/ref&gt; 

ਵੁੱਡਵਰਡ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ 18 ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗੀ ਜਾਂ ਲੇਖਕ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ 18 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਬੋਤਮ ਵਿਕਰੇਤਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12 ਨੰਬਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਰਹੇ ਹਨ - ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨੰਬਰ 1 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਾਨਫਿਕਸ਼ਨ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਰਿਹਾ। 
&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B; ''&lt;nowiki&gt;&lt;span title=&quot;The time period mentioned near this tag is ambiguous. (December 2019)&quot;&gt;ਕਦੋਂ?&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;''&lt;/sup&gt;
2001 ਵਿੱਚ, ਵੁੱਡਵਰਡ ਨੇ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਇਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਲਈ ਵਾਲਟਰ ਕਰੋਨਕਾਈਟ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cronkite.asu.edu/about/walter-cronkite-and-asu/walter-cronkite-award|title=Walter Cronkite School of Journalism and Mass Communication|last=Arizona State University|access-date=November 23, 2016|archive-date=ਮਾਰਚ 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320212556/https://cronkite.asu.edu/about/walter-cronkite-and-asu/walter-cronkite-award|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ, ਰਾੱਬਰਟ ਗੇਟਸ [[ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ|ਸੀ.ਆਈ.ਏ]]. ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ|ਸੁੱਰਖਿਆ]] ਸੱਕਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੁਡਵਰਡ ਨੂੰ ਸੀਆਈਏ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰੇ, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ, “ਉਸ ਕੋਲ ਅਸਾਧਾਰਣ ਯੋਗਤਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਾਲਗਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ। .. ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਇਹ ਸਿਰਫ ਅਸਧਾਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.politico.com/blogs/media/2014/01/gates-i-wanted-woodward-in-cia-181452|title=Gates: I wanted Woodward in CIA|last=Gold|first=Hadas|date=January 17, 2014|work=Politico|access-date=March 4, 2016|via=Politico}}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਵੁਡਵਰਡ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਡੀਜੀਸੀ ਦੇ ਜਾਰਜਟਾਉਨ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ (1966–1969) ਉਸਦੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਕੈਥਲੀਨ ਮਿਡਲਕੌਫ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ (1974–1979) ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਕੁਪਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bostoncoop.net&quot;&gt;{{Cite web|url=http://bostoncoop.net/lcd/emancipation/dist._of_columbia.html|title=State|website=bostoncoop.net}}&lt;/ref&gt; 1989 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਈਲਸਾ ਵਾਲਸ਼ (ਅ. 25 ਅਗਸਤ, 1957) ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਦਿ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ ਲਈ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿਵਾਈਡਡ ਲਿਵਜ਼: ਦਿ ਪਬਲਿਕ ਐਂਡ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਟ੍ਰਗਲਜ਼ ਆਫ਼ ਥ੍ਰੀ ਅਮੈਰੀਕਨ ਵੂਮੈਨਸ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://articles.philly.com/1989-11-28/news/26138967_1_national-park-service-tree-tree-worker-yule-tree|title=1,000 Points Of Light For U.S. Yule Tree|website=philly-archives|access-date=2020-01-08|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224831/http://articles.philly.com/1989-11-28/news/26138967_1_national-park-service-tree-tree-worker-yule-tree|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]</text>
      <sha1>sos0oku1zw2t38mfmhb5dubkvnxlxrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਪਿਨੀ (ਅਦਾਕਾਰਾ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125575</id>
    <revision>
      <id>838318</id>
      <parentid>581087</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11567" sha1="ajilf5qrq3a4y0arnkp0ivfopgrprrg" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਰੁਪਿਨੀ|image=|caption=|birth_name=ਕੋਮਲ ਮਹੁਵਾਕਰ|birth_date=(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;4 November&lt;/span&gt;)|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ|other_names=|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਪਰਸ਼ ਫ਼ਾਉਂਡੇਸ਼ਨ (ਖ਼ਾਸ ਬੱਚਿਆ ਲਈ), ਡਾਕਟਰ|years_active=1975–1994, 2020–ਹੁਣ|spouse=|partner=|children=|parents=|website=}} '''ਕੋਮਲ ਮਹੁਵਾਕਰ''' ('''ਰੁਪਿਨੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ 1980 ਦੇ ਆਖਿਰ 'ਚ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਆਰੰਭ ਦੌਰਾਨ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;MiD DAY profile&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/metro/2003/jul/58685.htm|title=Roopini will always stay in your heart|date=16 July 2003|access-date=1 September 2009|publisher=[[MiD DAY]]|archive-date=27 ਜੂਨ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100627173920/http://www.mid-day.com/metro/2003/jul/58685.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਅਤੇ ਜਯਾ ਭਾਦੁਰੀ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਮਿਲੀ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਉਸਨੇ ਤਾਮਿਲ, ਕੰਨੜ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]], ਕਮਲ ਹਸਨ, ਮਮੂੱਟੀ, [[ਮੋਹਨਲਾਲ|ਮੋਹਨ ਲਾਲ]], [[ਦਗੁਬਤੀ ਵੈਂਕਟੇਸ਼|ਵੈਂਕਟੇਸ਼]], ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜਗਦੀਸ਼, ਸੱਤਿਆਰਾਜ, ਵਿਜੇਕਾਂਤ, ਡਾ. ਵਿਸ਼ਨੁਵਰਧਨ, ਵੀ ਰਵੀਚੰਦਰਨ, ਮੁਕੇਸ਼, ਮੋਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮਾਰਾਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;MiD DAY profile&quot;/&gt;

ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਰੁਪਿਨੀ 1980 ਵਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਖਣ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਕੋਮਲ ਮਹੁਵਾਕਰ ਅਧੀਨ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ'', ''ਪਾਇਲ ਕੀ ਝੰਕਾਰ'', ''ਮੇਰੀ ਅਦਾਲਤ'', ''ਸੈਂਚ ਕੋ ਆਂਚ ਨਹੀਂ'' ਅਤੇ ਨਾ''ਚੇ ਮਯੂਰੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ''।&lt;ref name=&quot;http://books.google.com/books?ei=n62cSq0amJKVBLep5YsB&amp;id=KnB1AAAAIAAJ&amp;dq=%22Rupini%22%2Bactress&amp;q=%22Rupini%22#search_anchor&quot;&gt;{{Cite journal|year=1984|title=Indian cinema|publisher=National Film Development Corporation of India, India|oclc=6676950}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ==
ਮਹੁਵਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;mathrubhumi.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/72854/#storycontent |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2020-03-01 |archive-date=2015-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150502174852/http://www.mathrubhumi.com/movies/interview/72854#storycontent |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਫ਼ਿਲਮ-ਮੇਕਰ [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਮੁਖਰਜੀ]] ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਿਲੀ, ਕੋਤਵਾਲ ਸਾਬ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜਿਹੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mid-day.com/metro/2003/jul/58685.htm |title=Roopini will always stay in your heart |access-date=2020-03-01 |archive-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100627173920/http://www.mid-day.com/metro/2003/jul/58685.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਤਾਮਿਲ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! class=&quot;sortable&quot; | ਨੋਟ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1987 
| ''ਕੂਲਿਕਾਰਨ'' 
| ਪ੍ਰਿਆ 
|
|-
| ''ਨੀਨਿਕਾਕਾ ਥੇਥੇਰਥ ਮਨਾਮ'' 
|
|
|-
| ''ਥਿਰਥਾ ਕਰੈਯਨੀਲੇ'' 
| ਪੁੰਜੋਲਾਈ 
|
|-
| ''ਮਨੀਥਨ'' 
| ਰੂਪਾ 
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 1988 
| ''ਥਾਈ ਪਾਸਮ'' 
|
|
|-
| ''ਐਨ ਥੰਗਾਚੀ ਪਦਿਚਵਾ'' 
| ਵਾਲੀ 
|
|-
| ''ਪੁਥੀਆ ਵਣਮ'' 
| ਦੇਵਕੀ 
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1989 
| ''ਪਿਲਾਇਕਕਾਗਾ'' 
|
|
|-
| ''ਐਨ ਪੇਠਾ ਰਾਸਾ'' 
|
|
|-
| ''ਅਪੂਰਵ ਸਗੋਧਾਰਗਲ'' 
| ਮਨੋ 
|
|-
| ''ਰਾਜਾ ਛੀਨਾ ਰੋਜਾ'' 
| ਰੁਪਿਨੀ 
|
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | 1990 
| ''ਪੁਲਾਂ ਵਿਸਾਰਣੈ'' 
| ਗਾਯਥਰੀ 
|
|-
| ''ਸਲੇਮ ਵਿਸ਼ਨੂੰ'' 
| ਸ਼ੰਥੀ 
|
|-
| ''ਉਲਾਗਮ ਪਿਰੰਧਾਧੁ ਏਨਾਕਾਕਾਗਾ'' 
|
|
|-
| ''ਪੱਟਣਮਦਨ ਪੋਗਲਮਾਦੀ'' 
|
|
|-
| ''ਮਦੁਰੈ ਵੀਰਨ ਇੰਗਾ ਸਾਮੀ'' 
| ਸਕਥੀ 
|
|-
| ''ਥਾਲਤੁ ਪਦਵਾ'' 
| ਨਰਮਧਾ 
|
|-
| ''ਮਾਈਕਲ ਮਡਾਨਾ ਕਾਮ ਰਾਜਨ'' 
| ਚੱਕਕੁਬਾਈ 
|
|-
| ''ਪੱਟੀਕੱਟਨ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;11&quot; | 1991 
| ''ਨਾਦੁ ਅਧੈ ਨਾਦੁ॥'' 
|
|
|-
| ''ਅੰਨਨ ਕਾਟੀਆ ਵਾਜੀ'' 
|
|
|-
| ''ਕਪਤਾਨ ਪ੍ਰਭਾਕਰਨ'' 
| ਗਾਯਥਰੀ 
|
|-
| ''ਵੇਤਰੀ ਕਰਨੰਗਲ'' 
|
|
|-
| ''ਥੰਗਾ ਥਾਮਰੈਗਲ'' 
|
|
|-
| ''ਪੁਧਿਆ ਰਾਗਮ'' 
| ਸ਼ੀਲਾ 
|
|-
| ''ਵੀਟਲਾ ਏਲੀ ਵੇਲੀਲਾ ਪੁਲੀ'' 
|
|
|-
| ''ਨਾਨ ਵਾਲਾਰਥ ਪੂਵ'' 
| ਸੀਤਾ 
|
|-
| ''ਮੂਂਡਰੇਝੂਥਿਲ ਐਨ ਮੂਚਿਰੁਕਮ'' 
| ਪਾਰਵਤੀ ਨੰਬੂਦੀਰੀ 
|
|-
| ''ਨੀਂਜਾਮੁੰਦੁ ਨੇਰਮਾਈਂਡੂ'' 
|
|
|-
| ''ਪਿਲੈ ਪਸਮ'' 
|
|
|-
| 1992 
| ''ਈਲਾਇਚਮੀ'' 
| ਕਾਵੇਰੀ 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1993 
| ''ਉਜੈਪਾਲੀ'' 
|
|
|-
| ''ਪਥਿਨੀ ਪੈੱਨ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1994 
| ''ਨਮਾ ਅੰਨਾਚੀ'' 
| ਅਯਾ ਦੀ ਪਤਨੀ 
|
|-
| ''ਥਾਮਾਰਾਏ'' 
| ਸਰਸੁ 
|
|}

=== ਮਲਿਆਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਸਹਿ-ਤਾਰਾ 
|-
| 1989 
| ''ਨਾਦੁਵਾਜਿਕਲ'' 
| ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ 
|
|-
| 1990 
| ''ਮਿਧਿਆ'' 
| ਦੇਵੀ 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1992 
| ''ਕੂਨੁਕਿੱਟਾ ਕੋਝੀ'' 
| ਸਵਰਨਲਥਾ 
|
|-
| ''ਨਾਡੋਡੀ'' 
| ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ 
|
|-
| 1993 
| ''ਬਨਧੁਕ੍ਲ ਸਤਰੁਕ੍ਕਲkal'' 
| ਸਕੁੰਠਲਾ 
|
|}

=== ਹਿੰਦੀ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਨੋਟ 
|-
| 1975 
| ''ਮਿਲੀ'' 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ 
|
|-
| 1977 
| ''ਕੋਤਵਾਲ ਸਾਬ'' 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ 
|
|-
| 1978 
| ''ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ'' 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ 
|
|-
| 1979 
| ''ਸੰਗ ਕੋ ਆਂਚ ਨਹੀਂ'' 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1980 
| ''ਖਬਸੂਰਤ'' 
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ 
|
|-
| ''ਪਾਇਲ ਕੀ ਝੰਕਾਰ'' 
| ਸ਼ਿਆਮਾ (ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ) 
|
|-
| 1983 
| ''ਘੁੰਗਰੂ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1984 
| ''ਮੇਰੀ ਅਦਾਲਤ'' 
|
|
|-
| ''ਨਾਚੇ ਮਯੂਰੀ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1985 
| ''ਮੇਰਾ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬਚੇ'' 
| ਕੀਰਤੀ 
|
|-
| ''ਆਵਾਰਾ ਬਾਪ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 1986 
| ''ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ'' 
| ਸਪਨਾ ਰਾਏ 
|
|-
| ''ਨਗੀਨਾ'' 
| ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ 
|
|-
| ''ਛੋਟਾ ਆਦਮੀ'' 
|
|
|-
| ''ਚਮੇਲੀ ਕੀ ਸ਼ਾਦੀ'' 
| ਅਨੀਤਾ 
|
|-
| 1986 
| ''ਸ਼ਤਰੂ'' (ਹਿੰਦੀ) ''ਬਿਰੋਧ'' (ਬੰਗਾਲੀ ਡੱਬ) 
|
|
|-
| 1987 
| ''ਵੋਹ ਦਿਨ ਆਯੇਗਾ'' 
|
|
|-
| 1988 
| ''ਬਾਹੜ'' 
|
|
|}

=== ਕੰਨੜ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! class=&quot;unsortable&quot; | ਨੋਟ 
|-
| 1988 
| ''ਓਲਾਵੀਨਾ ਆਸਾਰ'' 
| ਰਜਨੀ 
|
|-
| 1989 
| ''ਦੇਵਾ'' 
| ਨੀਂਗਾਮਾ 
|
|-
| 1990 
| ''ਮੈਥ ਹਦਿਤੁ ਕੋਗੀਲੇ'' 
| ਸੰਗੀਤਾ 
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 1991 
| ''ਨੀਨੁ ਨੱਕੇਰੇ ਹਾਲੁ ਸਾਕਾਰੇ॥'' 
| ਰੁਕਮਿਨੀ 
|
|-
| ''ਭੈਰਵੀ'' 
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 1992 
| ''ਸਪਤਾਪਦੀ'' 
|
|
|-
| ''ਰਵੀਵਰਮਾ'' 
| ਜੈਨੀਫਰ 
|
|-
| ''ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ'' 
|
|
|-
| ''ਮੱਲੀਗੇ ਹੂਵ'' 
|
|
|-
| ''ਰਾਜਾਧੀ ਰਾਜਾ'' 
| ਕਮਾਲੂ 
|
|}

=== ਤੇਲਗੂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! class=&quot;unsortable&quot; | ਨੋਟ 
|-
| 1989 
| ''ਓਨਟਾਰੀ ਪੋਰਾਤਮ'' 
| ਇੰਦੂ 
|
|-
| 1994 
| ''ਗੰਡੀਵਮ'' 
| ਰੇਖਾ 
|
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ਸਾਲ 
! ਸਿਰਲੇਖ 
! ਭੂਮਿਕਾ 
! ਚੈਨਲ 
! ਨੋਟ 
|-
| 2020- ਮੌਜੂਦ 
| ਚਿਤਿ. 
| ਪਦਮਾ 
| ਸਨ ਟੀ 
| 26 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ 
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* Rupini on IMDb
* Rupini at Bollywood Hungama

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ajilf5qrq3a4y0arnkp0ivfopgrprrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126551</id>
    <revision>
      <id>838203</id>
      <parentid>826949</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:16:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28209" sha1="n2ijq1m2kkssx5jnb5ei750fa9pvdom" xml:space="preserve">{{Infobox pandemic|name=2020 coronavirus pandemic in Belgium|location=[[Belgium]]|confirmed_cases=13,964&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;nb02&quot;&gt;The actual number of infections is estimated to be much higher than the number of cases confirmed by a laboratory test.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;info-coronavirus&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.info-coronavirus.be/nl/news/ |title=Coronavirus COVID-19 |website=info-coronavirus.be |language=nl |access-date=2020-04-02 |archive-date=2020-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319151913/https://www.info-coronavirus.be/nl/news/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; (=120 cases per 100,000 head of population)|deaths=828&lt;ref name=&quot;info-coronavirus&quot;/&gt; (=72 deaths per 1,000,000 head of population)|recovery_cases=2,132&lt;ref group=&quot;nb&quot; name=&quot;nb01&quot;&gt;The official reports do not refer to ''recovered'' people but to ''discharged'' patients.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;info-coronavirus&quot;/&gt;|origin=[[Wuhan]], [[Hubei]], [[China]]&lt;ref&gt;{{cite journal|doi=10.1038/d41586-020-00548-w |title=Mystery deepens over animal source of coronavirus|journal= Nature |volume=579|pages= 18–19 |date=26 February 2020|author=David Cyranoski|issue=7797|pmid=32127703|bibcode=2020Natur.579...18C}}&lt;/ref&gt;|arrival_date=4 February 2020&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=2|day1=4|year1=2020|month2=|day2=|year2=}} ago)|first_case=[[Brussels]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|map1=Spread of COVID19 in Belgium.png|disease=[[COVID-19]]|legend3=|map3=|legend2=Confirmed cases per 100.000 inhabitants by province (as of 1 April 2020)
{{legend|#fee5d9|&lt; 30}}
{{legend|#fcbba1|30-60}}
{{legend|#fc9272|60-90}}
{{legend|#fb6a4a|90-120}}
{{legend|#de2d26|120-150}}
{{legend|#a50f15|150+}}|map2=COVID-19_outbreak_Belgium_cases_per_capita_map.svg|legend1={{center|Map of Belgium and its provinces with the spread of COVID-19 as of 1 April 2020&lt;ref&gt;[https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Documents/Covid19/Meest%20recente%20update.pdf ''COVID-19 – EPIDEMIOLOGISCH BULLETIN VAN 1 APRIL 2020''], Sciensano, 1 April 2020&lt;/ref&gt;}}|website=https://www.info-coronavirus.be/}} 2019–20 ਦੀ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ 4 ਫਰਵਰੀ 2020 [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਨੂੰ ਚੀਨ]] ਦੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ]] ਤੋਂ [[ਬੈਲਜੀਅਮ|ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿਚ]] ਫੈਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਰਾਂਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ [[ਬਰੂਸਲ|ਸੀ]]। ਮਹਾਂਮਾਰੀ 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕਾਈਅਰਜ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਰਨੀਵਾਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਿਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੰਮ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;Erika Vlieghe (UZA), [https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/03/12/opinie-rectoren-coronavirus/ VRT Journaal] 12 March 2020.&lt;/ref&gt; ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਕੇਸ, ਮੌਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰੀ ਸਾਇੰਸੈਨੋ ਦੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼, ਫਰਾਂਸ, ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ) ਦੇ ਉਲਟ, ਬੈਲਜੀਅਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੇਸ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਾਂ ਅੰਕੜੇ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਫਲੈਂਡਰ, ਬਰੱਸਲਜ਼ ਅਤੇ ਵਾਲੋਨੀਆ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200305_04877096|title=Waarom ons land niet zegt waar de coronapatiënten wonen|date=5 March 2020|agency=De Morgen|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਸਾਇਨੇਸਨੋ ਨੇ 18 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਂਤ ਅਤੇ 26 ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਅੰਕੜੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

== ਟਾਈਮਲਾਈਨ ==
{{2019–20 coronavirus pandemic data/Belgium medical cases chart}}

=== ਜਨਵਰੀ 2020 ===
ਚੀਨੀ ਸ਼ਹਿਰ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਵੁਹਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019|ਫੇਫੜਿਆਂ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ 2019|ਰਹੱਸਮਈ ਬਿਮਾਰੀ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀਆਂ ਖਬਰਾਂ 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੈਲਜੀਅਨ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ [[ਵੂਖ਼ਨ|ਆਉਣੀਆਂ]] ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200108_04796282|title=De longziekte waar China graag mysterieus over doet|date=6 January 2020|agency=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

==== ਪੜਾਅ 1 ====
29 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਚੀਨ ਲਈ ਗੈਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਜਰੂਰੀ ਉਡਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਟਰੈਵਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਚੀਨ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/29/buitenlandse-zaken-raadt-alle-niet-essentiele-reizen-naar-china/|title=Buitenlandse Zaken raadt alle niet-essentiële reizen naar China af wegens het coronavirus|date=29 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਚੀਨੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਲੂਵੇਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/29/iedereen-aan-de-mondmaskers-wie-familie-heeft-in-china-koopt-oo/|title=Douaniers op onze luchthavens dragen voortaan mondmaskers: &quot;Maar hier masker dragen tegen coronavirus heeft geen zin&quot;|date=29 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

30 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡੋਮੇਨ ਨਾਮ &quot;ਜਾਣਕਾਰੀ- ਕੋਰੋਨਵੀਵਾਇਰਸ.ਬੇ&quot; ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/dossier/epidemie-de-coronavirus/detail_le-nom-de-domaine-info-coronavirus-be-enregistre-des-le-30-janvier-chronique-d-une-crise-sanitaire?id=10470410|title=&quot;info-coronavirus.be&quot; était enregistré le 30 janvier: mais à part ça, la Belgique était-elle &quot;vraiment préparée&quot; à la crise sanitaire ?|date=30 March 2020|agency=RTBF|language=French}}&lt;/ref&gt;

===== ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਘਾਟ =====
ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਪਰ ਫੈਡਰਲ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਹੈਲਥ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਜਾਨ ਏਕਮੈਨਜ਼ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਟਾਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200129_04826442|title=China zuigt alle mondmaskers aan in België|date=29 January 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200225_04864842|title=Belgische apotheken kunnen vraag naar mondmaskers niet aan|date=25 February 2020|publisher=[[Het Nieuwsblad]]|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਫੈਡਰਲ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਹੱਲ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਸੰਭਾਵਿਤ ਵਿਕਰੇਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਮਾਸਕ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200308_04880517|title=Maggie De Block heeft oplossing klaar voor tekort aan mondmaskers in ons land: 'Nog langer wachten is geen optie'|date=8 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 15 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਸਕ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200129_04826074|title=Niet zeker of ziekenhuizen bestelde maskers krijgen|date=15 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੇ 5 ਮਿਲੀਅਨ ਮਾਸਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200315_04890059|title=Mogelijk fraude: kans dat mondmaskers tijdig geleverd worden aan ons land, 'is miniem'|date=16 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200316_04890628|title=Alarm over mondmaskers na 'mogelijke fraude'|date=16 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 16 ਮਾਰਚ 'ਤੇ, ਅਜਿਹੇ ਹਸਪਤਾਲ ਊਜ਼ ਲੂਵੈਨ ਵਿੱਚ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ&lt;ref&gt;[https://www.uzleuven.be/nl/nieuws/oproep-voor-mondmaskers ''Oproep voor mondmaskers''], UZ Leuven, 16 March 2020&lt;/ref&gt; ਲਿਆਉਣ ਲਈ FFP2, FFP3 ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200316_04891726|title=Flater De Block heeft zware gevolgen|date=17 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 19 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, 100.000 ਐੱਫ ਐੱਫ ਪੀ 2 ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਪਨ ਪਹੁੰਚੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lesoir.be/288625/article/2020-03-19/coronavirus-100000-masques-ffp2-sont-arrives-ce-jeudi-liege-et-seront|title=Coronavirus: 100.000 masques FFP2 sont arrivés ce jeudi à Liège et seront immédiatement distribués|date=19 March 2020|publisher=Le Soir|language=French}}&lt;/ref&gt; 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਚੀਨ ਤੋਂ 50 ਲੱਖ ਮਾਸਕ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਬਿਅਰੇਸੇਟ ਦੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਪਰ ਇਹ ਸਰਜੀਕਲ ਮਾਸਕ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਸਟਾਫ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/societe/detail_coronavirus-les-5-millions-de-masques-arrives-en-belgique-achemines-vers-les-hopitaux?id=10462764|title=Coronavirus: les 5 millions de masques arrivés en Belgique acheminés vers les hôpitaux|date=20 March 2020|publisher=RTBF|language=French|access-date=2 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-date=21 ਮਾਰਚ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200321172417/https://www.rtbf.be/info/societe/detail_coronavirus-les-5-millions-de-masques-arrives-en-belgique-achemines-vers-les-hopitaux?id=10462764|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.rtbf.be/info/societe/detail_5-millions-de-masques-arrives-de-chine-des-masques-chirurgicaux-une-protection-insuffisante-pour-le-covid-19?id=10464202|title=5 millions de masques arrivés de Chine: des masques chirurgicaux, une protection insuffisante pour le Covid-19|date=21 March 2020|publisher=RTBF|language=French}}&lt;/ref&gt; ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੈਂਟਰ ਹਾਸਪਿਟਲ ਇੰਟ੍ਰੋਜੀਓਨਲ ਐਡੀਥ ਕੈਵਲ (CHIREC) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮਾਸਕ ਦੀ ਸਖਤ ਲੋੜ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://plus.lesoir.be/288954/article/2020-03-20/coronavirus-le-chirec-est-pret-pour-accueillir-le-pic-mais-il-manque-cruellement|title=Coronavirus: le Chirec est prêt pour accueillir le pic mais il manque cruellement de masques|date=20 March 2020|publisher=Le Soir|language=French}}&lt;/ref&gt; ਬੈਲਜੀਅਨ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਸੈਕਟਰ ਘਾਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੇ ਨੋਟਿਸ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਸਕ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://trends.knack.be/economie/bedrijven/textielsector-hier-productie-van-mondmaskers-opstarten-is-niet-vanzelfsprekend/article-longread-1579013.html|title=Textielsector: 'Hier productie van mondmaskers opstarten, is niet vanzelfsprekend'|date=20 March 2020|publisher=Knack|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਮੰਤਰੀ ਫਿਲਿਪ ਡੀ ਬੈਕਰ 'ਤੇ ਮਾਸਕ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200322_04898232|title=De Backer moet tekort aan mondmaskers tegengaan|date=22 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 25 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪੀਵੀਡੀਏ -ਸੰਸਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੌਫੀ ਮਰੈਸਕ ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਕਿ 2009 ਤੋਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਲਾਗਤ ਕਟੌਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੂੰਹ ਦੇ ਮਾਸਕ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ ਦੀ ਤਾਰੀਖ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ' ਤੇ, ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਫੇਸ ਮਾਸਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਦਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.redactie24.be/news/28823/maggie-de-block-zwaar-onder-vuur-na-deze-pandemie-zal-ik-de-oprichting-van-een-parlementaire-onderzoekscommissie-vragen|title=Maggie De Block zwaar onder vuur: &quot;Na deze pandemie zal ik de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie vragen&quot;|date=25 March 2020|publisher=Redactie 24.|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

=== ਫਰਵਰੀ 2020 ===
1 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਹੁਬੇਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ [[ਬਰੂਸਲ|ਬਰੱਸਲਜ਼ ਦੇ]] ਨੇੜੇ ਮੈਲਸਬਰੋਕ ਫੌਜੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖਾਲੀ ਉਡਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ' ਤੇ ਵਾਪਸ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/93212/belgians-evacuated-from-china-arrive-in-brussels/|title=Belgians evacuated from China amid coronavirus outbreak arrived in Brussels|last=Gabriela Galindo|date=3 February 2020|website=The Brussel Times|access-date=5 February 2020}}&lt;/ref&gt; ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਰਸ-ਸੀਓਵੀ -2 ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਦਰ-ਓਵਰ-ਹੇਮਬੇਕ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 14 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦਾ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/27/belgie-haalt-15-landgenoten-terug-uit-hubei-na-uitbraak-coronav/|title=België haalt landgenoten terug uit Chinese provincie Hubei na uitbraak coronavirus|date=27 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/01/30/maggie-de-block-open-vld-gerepatrieerde-belgen-moeten-14-dag/|title=Maggie De Block (Open VLD): &quot;Gerepatrieerde Belgen moeten 14 dagen in quarantaine in Militair Hospitaal&quot;|date=30 January 2020|agency=VRTnws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

4 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BRUS&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/93361/first-case-of-coronavirus-confirmed-in-belgium/|title=First case of coronavirus confirmed in Belgium|date=4 February 2020|website=The Brussels Times}}&lt;/ref&gt; ਮਰੀਜ਼, ਇੱਕ ਅਸਮੈਟੋਮੈਟਿਕ 54 ਸਾਲਾ ਮਰਦ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ ਨੌਂ ਬੈਲਜੀਅਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hln.be/in-de-buurt/wevelgem/belg-die-besmet-raakte-met-coronavirus-en-in-quarantaine-ligt-getuigt-plots-kwamen-ze-zeggen-dat-ze-slecht-nieuws-voor-me-hadden~a8cdd787|title=Belg die besmet raakte met coronavirus ...|date=4 February 2020|website=Het Laatste Nieuws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਦਰ-ਓਵਰ-ਹੇਮਬੇਕ ਦੇ ਮਿਲਟਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ [[ਬਰੂਸਲ|ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਦੇ]] ਸੇਂਟ-ਪਿਅਰੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਉਥੇ ਅਲੱਗ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ।

21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ 10 ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ ਵੇਸਟਰਡਮ ਕਰੂਜ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ 'ਤੇ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/binnenland/vlucht-belgische-passagiers-westerdam-geland-in-nederland-hen-wacht-isolatie~a79ae26e/|title=Belgische passagiers Westerdam geland in Nederland, hen wacht isolatie|date=21 February 2020|publisher=[[Het Laatste Nieuws]]|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਣ ਲਈ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, 2 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਅਲੱਗ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hln.be/nieuws/buitenland/alle-belgen-weer-thuis-van-corona-cruise-twee-koppels-keerden-gewoon-met-openbaar-vervoer-terug-van-luchthaven~a1ce589f/|title=Alle Belgen weer thuis van corona-cruise: twee koppels keerden gewoon met openbaar vervoer terug van luchthaven|date=21 February 2020|publisher=Het Laatste Nieuws|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

24 ਫਰਵਰੀ 'ਤੇ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ, ਇੱਕ ਕੋਵਿਡ-19 ਕੇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਹੇਠ, 100 ਬੈਲਜੀਅਨ ਨਾਗਰਿਕ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ H10 Costa Adeje ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਟੇਨ੍ਰ੍ਫ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਤਾਲਾਬੰਦ' ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/02/25/europe/tenerife-coronavirus-hotel-intl/index.html|title=Tenerife hotel on partial lockdown as Italian tests positive for coronavirus|last=Laura Perez Maestro|access-date=29 February 2020|last2=Niamh Kennedy|last3=Amy Woodyatt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/29/corona-tenerife-toeristen/|title=Ongerustheid bij Belgen in quarantaine in hotel Tenerife: &quot;Het is hier 'tirez votre plan', er is veel onduidelijk&quot;|date=29 February 2020|publisher=VRT|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਪੰਦਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਰਾਂ-ਕੋਵ -2 ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੇ ਬਗ਼ੈਰ, ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਨੂੰ 5 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200305_04877475|title=Belgen uit 'coronahotel' op Tenerife worden niet meer getest bij aankomst in ons land|date=5 March 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

25 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਫੈਡਰਲ ਮੰਤਰੀ ਮੈਗੀ ਡੀ ਬਲਾਕ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot; ਗੰਭੀਰ ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਡੋਰਮ ਨੂੰ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&quot; ਗੰਭੀਰ ਤੀਬਰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਡਰੋਮ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ 2 ਨਾਲ ਸੰਕਰਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਤ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/02/25/de-block-over-corona/|title=Minister De Block: &quot;Kans is reëel dat coronavirus naar ons land komt, maar er is een plan&quot;|date=25 February 2020|publisher=VRT|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; 
[[ਤਸਵੀਰ:Hospital_prefab-containers_built_next_to_the_emergency_department_for_the_COVID-19_crisis_in_&quot;UZA&quot;_Antwerp_University_Hospital_(Edegem,_Belgium),_Saturday_2020_March_14th,_14;59PM.jpg|thumb|ਐਂਟਵਰਪ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਖੇ ਸੀਓਵੀਡ -19 ਸੰਕਟ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੀਫੈਬ-ਕੰਟੇਨਰ, 14 ਮਾਰਚ 2020]]
26 ਫਰਵਰੀ 'ਤੇ, ਵਿੱਚ ਯੂ ਜੈੱਡ ਏ ਕਲੀਨਿਕ ਐਜ਼ੇਮ ਐਮਰਜੰਸੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੱਧ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਕੰਟੇਨਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.gva.be/cnt/dmf20200226_04865807/uz-antwerpen-bouwt-containerafdeling-voor-patienten-mogelijk-besmet-met-coronavirus|title=UZA test patiënten op coronavirus in aparte containers|date=26 February 2020|publisher=[[Gazet van Antwerpen]]|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਾਰਚ 2020 ===

==== ਪੜਾਅ 2 ====
[[ਤਸਵੀਰ:COVID-19-Belgium-log.svg|left|thumb| ਲਾਗਰਿਥਮਿਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਨੀਲੀ) ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ (ਲਾਲ).]]
1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਔਰਤ, ਜੋ ਕਿ ਫ੍ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਪੀ-ਐਨ-ਵਾਲੋਇਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.brusselstimes.com/all-news/belgium-all-news/97873/new-coronavirus-infection-reported-in-antwerp/|title=New coronavirus infection reported in Antwerp|date=1 March 2020|publisher=[[The Brussels Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਸਿਹਤ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੇ ਪੜਾਅ 2 ਨੂੰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.brusselstimes.com/belgium/98009/belgium-enters-phase-2-for-coronavirus-what-does-it-mean/|title=Belgium enters Phase 2 for coronavirus: what does it mean?|date=2 March 2020|publisher=[[The Brussels Times]]}}&lt;/ref&gt; ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੁਆਲੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀਆਂ 22 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ ਚਲਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਕਾਈ ਛੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਖੋਜੇ ਗਏ ਵਾਇਰਸ ਸੰਕਰਮਣ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਟਲੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਸਾਈਕੀ ਰਿਜੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਸਿਨਟ- ਲਾਂਬਰੇਚਟਸ -ਵੁਲੂਵੇ ਦਾ ਮੇਅਰ, ਓਲੀਵੀਅਰ ਮੈਨਗੈਨ, ਇਕੋ ਇੱਕ ਮੇਅਰ ਸੀ ਜੋ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ, ਖੇਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਉਪਾਅ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200301_04870946|title=Burgemeester Maingain neemt maatregel tegen coronavirus, De Block reageert: &quot;Volledig disproportioneel&quot;|date=1 March 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=Dutch}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਸਕੂਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਘੈਂਟ, ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਜੋ ਜੋਖਮ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.standaard.be/cnt/dmf20200302_04872888|title=Verrassend dat niet alle scholen hetzelfde doen|date=3 March 2020|publisher=De Standaard|language=Dutch}}&lt;/ref&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.info-coronavirus.be/en/ www.info-coronavirus.be] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200314232119/https://www.info-coronavirus.be/en/ |date=2020-03-14 }}, ਬੈਲਜੀਅਮ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਵੈਬਸਾਈਟ 
* [https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Pages/2019-nCoV.aspx ਨਿਊ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ (ਬਿਮਾਰੀ: ਕੋਵਿਡ -19, ਵਾਇਰਸ: ਸਾਰਸ-ਕੋਵੀ -2)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200316022125/https://epidemio.wiv-isp.be/ID/Pages/2019-nCoV.aspx |date=2020-03-16 }}, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਅਪਡੇਟਸ - ਸਾਇਨੇਸੈਨੋ 
* [https://epistat.wiv-isp.be/Covid/ ਈਪੀਸਟੈਟ- ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਅਤੇ ਵਿਜ਼ੂਅਲਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200404120932/https://epistat.wiv-isp.be/covid/ |date=2020-04-04 }}, ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਕੱਚਾ ਡੇਟਾ - ਸਾਇਨੇਸੈਨੋ

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]]</text>
      <sha1>n2ijq1m2kkssx5jnb5ei750fa9pvdom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127713</id>
    <revision>
      <id>838332</id>
      <parentid>817176</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35272" sha1="njuswf070dnkcc6v3lerns6xreoq5a8" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ|image=Lili Elbe 1926.jpg|caption=ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ 1926 ਵਿਚ।|birth_name=ਈਨਾਰ ਮੈਗਨਸ ਐਂਡਰੇਅਸ ਵੇਗਨਰ|birth_date={{Birth date|df=yes|1882|12|28}}|birth_place=[[ਵੇਜਲੇ]], ਡੇਨਮਾਰਕ|death_date={{Death date and age|df=yes|1931|9|13|1882|12|28}}|death_place=ਡ੍ਰੇਸਡਨ, [[ਜਰਮਨੀ]]|nationality=ਡੈਨਿਸ|other_names=ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼&lt;br&gt;(ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ)&lt;!-- Elbe is the “other” name, albeit the one she is better known by --&gt;|spouse={{ਵਿਆਹ|[[ਗੇਰਡਾ ਵੇਗਨਰ]]&lt;br&gt;|1904|1930|end=[[Annulment|{{abbr|annul.|annuled}}]]}}|occupation=|known_for=}} '''ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼''' (28 ਦਸੰਬਰ 1882 - 13 ਸਤੰਬਰ 1931), '''ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦੇ''' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ  [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ|ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ]] [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਔਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਸੈਕਸ ਰੀ-ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਸੀ। &lt;ref&gt;[[Magnus Hirschfeld|Hirschfeld, Magnus]]. ''Chirurgische Eingriffe bei Anomalien des Sexuallebens: Therapie der Gegenwart'', pp. 67, 451–455&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;aj&quot;&gt;{{Cite web|url=http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/elbe01.html|title=Famous GLTB: Lili Elbe|last=Koymasky, Matt &amp; Andrej|date=17 May 2003|website=HistoryVSHollywood.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010080625/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/elbe1.html|archive-date=10 October 2007|access-date=2 February 2016}}&lt;/ref&gt; 

ਐਲਬੀ ਦਾ ਜਨਮ '''ਈਨਾਰ ਮੈਗਨਸ ਐਂਡਰੇਅਸ ਵੇਗਨਰ''', {{Sfn|Meyer|2015}} ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ {{Sfn|Meyer|2015}} ਅਤੇ ਉਸ ਇਸ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਪੇਂਟਰ ਸੀ। 

1930 ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼  ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref name=&quot;Meyer pp. 311-314&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Meyer|2015}}&lt;/ref&gt; ਨਾਮ &quot;ਲਿਲੀ&quot; ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਦੁਆਰਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਲਿਲੀ ਨੇ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਨਦੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਉਪਨਾਮ &quot;ਐਲਬੀ&quot; ਚੁਣਿਆ।&lt;ref name=&quot;ThoughtCo&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/lili-elbe-biography-4176321|title=Biography of Lili Elbe, Pioneering Transgender Woman|work=ThoughtCo.com|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਇਕ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ। &lt;ref name=&quot;Biography.com, 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/lili-elbe-090815|title=Lili Elbe Biography|website=Biography.com|publisher=A&amp;E Television Networks|access-date=December 11, 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;The Week, 2015&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.theweek.co.uk/65324/lili-elbe-the-transgender-artist-behind-the-danish-girl|title=Lili Elbe: the transgender artist behind The Danish Girl|date=18 September 2015|work=This Week Magazine|access-date=1 February 2016}}&lt;/ref&gt;  ਉਸ ਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਮੈਨ ਇਨ ਵੂਮੈਨ''  ਸੰਨ 1933 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/lili-elbe-090815|title=Lili Elbe – Painter|last=Worthen, Meredith|date=n.d.|publisher=Biography.com|access-date=August 15, 2016}}&lt;/ref&gt; 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲਬੀ ਦਾ ਜਨਮ 1882 ਵਿੱਚ, [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ]] ਦੇ ਵੇਜਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਾਲ ਕਈ ਵਾਰ 1886 ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਤੱਥ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਐਲਬੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਤੱਥ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ 1882 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1904 ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਉਹ 1886 ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ। &lt;ref name=&quot;cp&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070927182419/http://www.cphpost.dk/get/59398.html She and She: The Marriage of Gerda and Einar Wegener]. ''The Copenhagen Post''. 3 July 2000&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.politietsregisterblade.dk/index.php?option=com_sfup&amp;controller=politregisterblade&amp;task=viewRegisterblad&amp;id=1923045&amp;limitstart=20|title=Ejner Mogens Wegener, 28-12-1882, Vejle Stillinger: Maler|date=|publisher=Politietsregisterblade.dk|access-date=30 December 2011|archive-date=3 ਅਗਸਤ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803152942/http://www.politietsregisterblade.dk/index.php?option=com_sfup&amp;controller=politregisterblade&amp;task=viewRegisterblad&amp;id=1923045&amp;limitstart=20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਲਬੀ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/manintowomanfirs0000elbe/page/|title=Man into woman: the first sex change, a portrait of Lili Elbe: the true and remarkable transformation of the painter Einar Wegener|last=Hoyer, ed.|first=Niels|date=2004|publisher=Blue Boat Books|isbn=9780954707200|location=London|pages=[https://archive.org/details/manintowomanfirs0000elbe/page/ vii, 26–27, 172]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://oii.org.au/789/book-review-man-woman/|title=Lili Elbe's autobiography, Man into Woman|date=16 April 2009|website=OII Australia – Intersex Australia|publisher=[[OII Australia]]|access-date=1 September 2015|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328194132/https://oii.org.au/789/book-review-man-woman/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.advocate.com/arts-entertainment/film/2014/04/29/les-miserables-actor-eddie-redmayne-star-queer-artist-lili-elbe|title=Les Miserables Actor Eddie Redmayne to Star as Queer Artist Lili Elbe|last=Vacco|first=Patrick|date=29 April 2014|work=[[The Advocate (LGBT magazine)|The Advocate]]|access-date=1 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kaufmann|first=Jodi|date=January 2007|title=Transfiguration: a narrative analysis of male‐to‐female transsexual|journal=International Journal of Qualitative Studies in Education|volume=20|issue=1|pages=1–13|doi=10.1080/09518390600923768}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਾਈਨਫੈਲਟਰ ਸਿੰਡਰੋਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;aj&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Biography.com, 2015&quot;/&gt; 

== ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Gerda_Wegener.jpg|right|thumb| ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ, 1904 ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Lili_Elbe_c1920.jpg|right|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਸੀ. 1920 ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Lili_Elbe_-_Poplerne_langs_Hobro_Fjord_-_1908.png|left|thumb| ''ਹੋਬਰੋ ਫਜੋਰਡ'', 1908 ''ਦੇ ਨਾਲ ਪੌਪਲਰਜ਼'' - ਇਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਰ ਵਜੋਂ ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ]]
ਐਲਬੀ ਨੇ ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਡੈਨਿਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਨ, &lt;ref name=&quot;art&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vintage-movie-poster.com/Paintings/Fine_art.htm|title=Conway's Vintage Treasures|date=|publisher=Vintage-movie-poster.com|access-date=8 April 2014|archive-date=27 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327130001/http://www.vintage-movie-poster.com/Paintings/Fine_art.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1904 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਗੋਟਲਿਬ 19 ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬੀ 22 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Biography.com&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.biography.com/artist/gerda-wegener|title=Biography of Gerda Wegener|work=Biography.com|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; 

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਐਲਬੀ ਨੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਗੋਟਲਿਬ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। 

ਉਹ 1912 ਵਿਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਟਲੀ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਥੇ ਐਲਬੀ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਭੈਣ ਬਣ ਕੇ ਇਕ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜੀਅ ਸਕਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Artefact Magazine&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.artefactmagazine.com/2017/03/07/gerda-wegener-the-truth-behind-the-canvas/|title=Gerda Wegener: The Truth Behind The Canvas|date=7 March 2017|website=artefactmagazine.com|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; ਐਲਬੀ ਨੂੰ 1907 ਵਿਚ ਨਿਊਹਾਸੇਨਸ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਵੇਜਲ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਕੁੰਸਟਨੇਰਨੇਸ ਐਫਟਰਸੁਰਸਟੀਲਿੰਗ (ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਤਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਸੈਲੂਨ ਅਤੇ ਸੈਲੂਨ ਡੀ ਆਟੋਮਨੀ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;aob&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20060618025105/http://www.renaissanceblackpool.org/art.html The Arts and Transgender]. renaissanceblackpool.org&lt;/ref&gt; 

ਐਲਬੀ ਨੇ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਮਾਡਲ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਦੇ ਲੇਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ। ਐਲਬੀ ਨੂੰ ਲਾਰਸਨ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ, ਸਟੋਕਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਅੱਡੀ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਲਬੀ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਕਾਫੀ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਮਾਡਲਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਦੇ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਨੇ  ਉਸਨੂੰ &quot;ਲਿਲੀ&quot; ਨਾਮ ਲੈਣ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ &quot;ਲੀਲੀ&quot; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। &lt;ref name=&quot;lilielbe.org&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.lilielbe.org/narrative/editions/B1.html|title=Man Into Woman|work=Lili-Elbe.org|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ, &quot;ਦ ਡੈਨਿਸ ਗਰਲ&quot; ਨਾਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਲਝਣ ਕਾਰਨ, ਕੁਝ ਗਲਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਇਆ ਇਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਉਲਾ ਪੂਲਸਨ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਮਾਡਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਐਲਬੀ ਨੂੰ &quot;ਲਿਲੀ&quot; ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਮਿੱਤਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਐਲਬੀ ਦੇ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ, “ਮੈਨ ਇੰਟੂ ਵੂਮੈਨ” ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਂ ਬਦਲੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਅੰਨਾ ਲਾਰਸਨ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ, “ਲਾਰਸਨ” ਦੁਆਰਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਅਸਪਸ਼ਟ ਰਹੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਐਲਬੀ ਨੇ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ '''ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਐਲਵਨਜ਼''' ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਐਲਬੀ ਨਦੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮ &quot;'''ਐਲਬੀ'''&quot; ਚੁਣਿਆ ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਰਜਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਈਟ, ਡ੍ਰੇਜ਼੍ਡਿਨ, جرمنی ਦੁਆਰਾ ਵਗਦੀ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;Man Into Woman Page 65&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.lilielbe.org/media/B1/B1_065.jpg|title=Man Into Woman|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ThoughtCo&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;Coilhouse: A Love Letter To Alternative Culture&quot;&gt;{{Cite news|url=http://coilhouse.net/2012/08/the-incredibly-true-adventures-of-gerda-wegener-and-lili-elbe/|title=The Incredibly True Adventures of Gerda Wegener and Lily Elbe|work=Coilhouse.net|access-date=December 17, 2019}}&lt;/ref&gt; 

1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਐਲਬੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੀਲੀ ਨਾਮ ਦੀ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਕਾਰਨੀਵਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਗੇਰਡਾ ਦੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਾਲੇ ਫੈਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ।  ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਟਲਿਬ ਚਿਕਦਾਰ ਲਿਬਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਾਮ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ। ''ਗੋਟਲਿਬ''  ਦੁਆਰਾ ''ਪੇਟਾਈਟਸ ਫੇਮਜ਼ ਫਾਟੇਲਜ਼''  ਦੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਾਡਲ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਐਲਬੀ ਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;gerda&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20080110152844/http://home.get2net.dk/abra-ken/Gerda.htm Gerda Wegener]. get2net.dk&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;hist&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.lgbthistorymonth.org.uk/history/lilielbe.htm|title=Lili Elbe (1886–1931)|date=|publisher=LGBT History Month|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803154601/http://www.lgbthistorymonth.org.uk/history/lilielbe.htm|archive-date=3 August 2015|access-date=8 April 2014}}&lt;/ref&gt; 

== ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Lili_Elbe_by_Gerda_Wegener.jpg|left|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ  ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ  ]]
1930 ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਸੈਕਸ ਰੀ-ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਗਈ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿਚ ਚਾਰ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਇਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lgbthistorymonth.org.uk/history/lilielbe.htm|title=Lili Elbe (1886–1931)|date=|publisher=LGBT History Month|archive-url=https://web.archive.org/web/20150803154601/http://www.lgbthistorymonth.org.uk/history/lilielbe.htm|archive-date=3 August 2015|access-date=8 April 2014}}&lt;/ref&gt; ਅੰਡਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਰਜਰੀ, ਬਰਲਿਨ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸਲੋਜਿਸਟ [[ਮੈਗਨਸ ਹਿਰਸ਼ਫੇਲਡ|ਮੈਗਨਸ ਹਰਸ਼ਫੈਲਡ]] ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਡਾ. ਲੂਡਵਿਗ ਲੇਵੀ-ਲੈਂਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।  ਐਲਬੀ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸਰਜਰੀਆਂ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਮਿਊਂਸਪਲ ਮਹਿਲਾ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿਚ ਇਕ ਡਾਕਟਰ ਕਰਟ ਵਾਰਨੇਕਰੋਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।&lt;ref&gt;Brown, Kay (1997) [https://web.archive.org/web/20080308205659/http://www.transhistory.net/history/TH_Lili_Elbe.html Lili Elbe]. Transhistory.net.&lt;/ref&gt; ਦੂਜਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ, ਤੀਸਰਾ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਸਕ੍ਰੋਟਮ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Meyer|2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦਾ ਟਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਕੇਨਲ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/lili-elbe-090815|title=Lili Elbe Biography|website=Biography.com|publisher=A&amp;E Television Networks|access-date=December 11, 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Harrod, 2015&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/film/the-danish-girl/true-story-lili-elbe-transgender/|title=The tragic true story behind The Danish Girl|last=Harrod|first=Horatia|date=8 December 2015|work=The Telegraph|access-date=11 December 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;According to some accounts, Elbe was operated on an additional time after the ovarian implant, to alleviate severe abdominal pain possibly caused by [[Transplant rejection|rejection]]; Koymasky (2003).&lt;/ref&gt; 
[[ਤਸਵੀਰ:Szív_királynő_-_Lili_portéja.jpg|right|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਚਿੱਤਰ  ਗੇਰਡਾ ਗੋਟਲਿਬ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ  ]]
ਐਲਬੀ ਦੀ ਆਖਰੀ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਡੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਕੇਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਨਸਨੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੀ ਇਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,&lt;ref&gt;{{Harvard citation no brackets|Meyer|2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਨੇ ਆਪਣਾ 'ਸੈਕਸ ਅਤੇ ਨਾਮ' ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਦਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸਪੋਰਟ ਲਿਲੀ ਇਲਜ਼ੇ ਇਲੈਵਨਜ਼ ਵਜੋਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਤਬਦੀਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਂਟਿੰਗ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref name=&quot;Meyer pp. 311-314&quot;&gt;{{Harvard citation no brackets|Meyer|2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/elbe01.html|title=Famous GLTB: Lili Elbe|last=Koymasky, Matt &amp; Andrej|date=17 May 2003|website=HistoryVSHollywood.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20071010080625/http://andrejkoymasky.com/liv/fam/bioe1/elbe1.html|archive-date=10 October 2007|access-date=2 February 2016}}&lt;/ref&gt; ਵਿਆਹ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਲਬੀ ਆਪਣੀ ਚੌਥੀ ਸਰਜਰੀ ਲਈ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। 

1931 ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਯੋਨੀਓਪਲਾਸਟੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੂਜੀ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਔਰਤ ਬਣ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਡਾਕਟਰ ਅਰਵਿਨ ਗੋਬਰਬੰਟ ਨੇ ਡੋਰਾ ਰਿਕਟਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.transmediawatch.org/timeline.html|title=A Trans Timeline – Trans Media Watch|work=Trans Media Watch|access-date=February 3, 2016|archive-date=ਦਸੰਬਰ 18, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218150249/http://transmediawatch.org/timeline.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਐਲਬੀ ਦੀ ਕਾਸਟ੍ਰੇਟ ਐਂਡ ਪੇਂਟੀਕੋਮੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਡਾ. ਲੂਡਵਿਗ ਲੇਵੀ-ਲੈਨਜ਼ (1889–1966) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੱਢਲੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮੁੜ ਨਿਯੁਕਤੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।  ਗੋਬਰਬੰਟ ਤਕਨੀਕ ਨੇ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਸਕ੍ਰੋਟਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਖਿਆਲ ਰੱਖੇ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਬੀਆ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ, ਪਰ ਜੋ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਲੇਵੀ-ਲੈਂਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਇਸ ਹੋਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਐਲਵਨਜ਼ ਦਾ ਕੇਸ ਡਾ. ਕਰਟ ਵਾਰਨੇਕਰੋਸ ( 1879-1796 ), ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਲੀਨਿਕ ਵਿਖੇ ਲਿਆ ਗਿਆ।  

ਮਈ 1933 ਵਿਚ [[ਨਾਜ਼ੀਵਾਦ|ਨਾਜ਼ੀ]] ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਜਿਨਸੀ ਰਿਸਰਚ ਵਿਖੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਫਰਵਰੀ 1945 ਵਿਚ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿਮੈਨਜ਼ ਕਲੀਨਿਕ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਅਲਾਇਡ ਬੰਬ ਧਾੜਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਅਸੰਗਤਤਾਵਾਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਹੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.transmediawatch.org/timeline.html|title=A Trans Timeline – Trans Media Watch|work=Trans Media Watch|access-date=February 3, 2016|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226033626/http://www.transmediawatch.org/timeline.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Lili_Elbe_1930.jpg|thumb| ਲਿਲੀ ਐਲਬੀ, 1930 ]]
ਐਲਬੀ ਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਆਰਟ ਡੀਲਰ ਕਲਾਉਡ ਲੀਜਯੂਨ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ ਅੰਤਮ ਸਰਜਰੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;The Week, 2015&quot;/&gt;  &lt;ref name=&quot;Harrod, 2015&quot;/&gt; 

ਜੂਨ 1931 ਵਿਚ ਕੀਤੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵੀਂਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;Biography.com, 2015&quot;/&gt; ਉਸ ਦੀ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਟ੍ਰਾਂਸਪਲਾਂਟ ਕੀਤੇ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰਜੀਕਲ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਚ ਲਾਗ ਲੱਗ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ [[ਬੈਕਟੀਰੀਆ-ਵਿਰੋਧੀ ਦਵਾਈ|ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ]] ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਐਲਬੀ ਦੀ ਮੌਤ ਸਰਜਰੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ 13 ਸਤੰਬਰ 1931 ਨੂੰ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Trans Media&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.transmediawatch.org/timeline.html|title=A Trans Timeline – Trans Media Watch|work=Trans Media Watch|access-date=February 3, 2016|archive-date=ਦਸੰਬਰ 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226033626/http://www.transmediawatch.org/timeline.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;The Week, 2015&quot;/&gt;  &lt;ref name=&quot;Harrod, 2015&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/lili-elbe-einar-wegener-1882-1931/|title=Lili Elbe (Einar Wegener) 1882–1931|date=10 September 2013|website=Danmarkshistorien.dk|publisher=Danmarkshistorien.dk|language=Danish|access-date=2 February 2016|archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405231834/http://danmarkshistorien.dk/leksikon-og-kilder/vis/materiale/lili-elbe-einar-wegener-1882-1931|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ਐਲਬੀ ਨੂੰ ਡ੍ਰੇਸਡਨ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੀਨਿਟੇਟਿਸ਼ਫ੍ਰੇਡਹੋਫ਼ (ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਬਰਸਤਾਨ) ਵਿਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਬਰ ਨੂੰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਬਰ ਪੱਥਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ''ਡੇਨਿਸ਼ ਗਰਲ''  ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਫੋਕਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.queer.de/bild-des-tages.php?einzel=1485|title=Letzte Ehre fürs &quot;Danish Girl&quot;}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sz-online.de/nachrichten/hollywood-rettet-lili-elbes-grab-3379272.html|title=Hollywood rettet Lili Elbes Grab|last=Haufe|first=Kay|date=22 April 2016|website=Sächsische Zeitung|language=German|trans-title=Hollywood saves Lili Elbe's grave|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621042937/https://www.sz-online.de/nachrichten/hollywood-rettet-lili-elbes-grab-3379272.html|archive-date=21 June 2018|access-date=26 April 2016}}&lt;/ref&gt; ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਐਲਬੀ ਦੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਉਸ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦਾ ਨਾਮ, ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਹੀ ਦਰਜ ਹਨ। 

== ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ==
[[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਐਮ.ਆਈ.ਐਕਸ. ਕੋਪੇਨਹੇਗਨ ਚਾਰ &quot;ਲਿਲੀ&quot; ਪੁਰਸਕਾਰ ਐਲਬੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ellgeebe.com/en/community/events/mix-copenhagen-lgbt-film-festival-327033|title=MIX Copenhagen LGBT Film Festival - LGBTQ - Copenhagen|website=ellgeeBE|access-date=2018-12-08|archive-date=2018-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209124317/https://www.ellgeebe.com/en/community/events/mix-copenhagen-lgbt-film-festival-327033|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

2000 ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਇਬਰਸ਼ੋਫ ਨੇ 'ਦ ਡੈਨਿਸ਼ ਗਰਲ', ਐਲਬੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਬਿਰਤਾਂਤ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2000/02/14/books/books-of-the-times-radical-change-and-enduring-love.html|title=BOOKS OF THE TIMES; Radical Change and Enduring Love|date=February 14, 2000|work=[[The New York Times]]|access-date=December 11, 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਇਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਸਟ ਸੇਲਰ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ। 2015 ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਦ ਡੈਨਿਸ਼ ਗਰਲ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੇਲ ਮੁਟਰਕਸ ਅਤੇ ਨੀਲ ਲੈਬੂਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ [[ਐੱਡੀ ਰੇੱਡਮਾਇਨ|ਐਡੀ ਰੇੱਡਮਾਇਨ]] ਨੇ ਐਲਬੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਸਤੰਬਰ 2015 ਵਿਚ ਵੇਨਿਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{Cite magazine|date=5 September 2015|title='The Danish Girl' Wows With 10-Minute Standing Ovation In Venice Premiere|url=https://deadline.com/2015/09/danish-girl-standing-ovation-venice-1201516383/|magazine=Deadline|access-date=6 September 2015|archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190415211139/https://deadline.com/2015/09/danish-girl-standing-ovation-venice-1201516383/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਇਕ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਿਜੈਂਡਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/the-danish-girl-eddie-redmayne-defends-casting-as-trans-artist-lili-elbe-and-reveals-how-much-he-10451250.html|title=The Danish Girl: Eddie Redmayne defends casting as trans artist Lili Elbe after backlash|last=Denham|first=Jess|date=12 August 2015|work=[[The Independent]]|access-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਗੋਟਲਿਬ ਦੀ ਸੈਕਸੁਅਲਤਾ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਸ ਦੇ ਉਕ੍ਰਾਣਕ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://coilhouse.net/2012/08/the-incredibly-true-adventures-of-gerda-wegener-and-lili-elbe/|title=The Incredibly True Adventures of Gerda Wegener and Lili Elbe|date=August 3, 2012|work=coilhouse.net|access-date=January 26, 2016}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਗੋਟਲਿਬ ਅਤੇ ਐਲਬੀ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। । &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.allenandunwin.com/documents/reading-groups/145-the-danish-girl-reading-group-notes|title=Reading Group Notes The Danish Girl|work=allenandunwin.com|access-date=December 10, 2015}}&lt;/ref&gt; 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=T4yyCwAAQBAJ|title=&quot;Wie Lili zu einem richtigen Mädchen wurde&quot;: Lili Elbe: Zur Konstruktion von Geschlecht und Identität zwischen Medialisierung, Regulierung und Subjektivierung|last=Meyer|first=Sabine|publisher=transcript Verlag|year=2015|isbn=978-3-8394-3180-1|ref=harv}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ==

** ''Man into woman: an authentic record of a change of sex'' / Lili Elbe; edited by Niels Hoyer [i.e. E. Harthern]; translated from the German by H.J. Stenning; introd. by Norman Haire. London: Jarrold Publishers, 1933 (Original Danish ed. published in 1931 under title: ''Fra mand til kvinde''. Later edition: ''Man into woman: the first sex change, a portrait of Lili Elbe – the true and remarkable transformation of the painter Einar Wegener''. London: Blue Boat Books, 2004.
** ''Schnittmuster des Geschlechts. Transvestitismus und Transsexualität in der frühen Sexualwissenschaft'' by Dr. Rainer Herrn (2005), pp.&amp;nbsp;204–211. {{ISBN|3-89806-463-8}}[[:en:ISBN (identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/3-89806-463-8|3-89806-463-8]]. German study containing a detailed account of the operations of Lili Elbe, their preparations and the role of Magnus Hirschfeld.
** &quot;When a woman paints women&quot; / Andrea Rygg Karberg and &quot;The transwoman as model and co-creator: resistance and becoming in the back-turning Lili Elbe&quot; / Tobias Raun in ''Gerda Wegener'' / edited by Andrea Rygg Karberg ... [et al.]. – Denmark, Arken Museum of Modern Art, 2015.

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == 

** [http://www.biography.com/people/lili-elbe-090815 Lili Elbe] on [[:en:Biography.com|Biography.com]]
** [https://web.archive.org/web/20150803154601/http://www.lgbthistorymonth.org.uk/history/lilielbe.htm Lili Elbe] on LGBT History Month
** Sabine Meyer: Mit dem Puppenwagen in die normative Weiblichkeit. Lili Elbe und die journalistische Inszenierung von Transsexualität in Dänemark. In: NORDEUROPAforum 20 (2010:1–2), 33–61. [http://edoc.hu-berlin.de/nordeuropaforum/2010-1/meyer-sabine-33/PDF/meyer.pdf Article in German scholarly journal]
** Represented in ARKEN Museum of Modern Art's [https://web.archive.org/web/20160123144038/http://www.arken.dk/udstilling/gerda-wegener/ Gerda Wegener exhibition] 7 November 2015 – 8 January 2017

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਹਿਲਾ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਵਿਅਕਤੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>njuswf070dnkcc6v3lerns6xreoq5a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਕਸ਼ੰਦਾ ਖ਼ਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129012</id>
    <revision>
      <id>838291</id>
      <parentid>521270</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9659" sha1="p8ubqab9reau1wp5it6h2jfpimpcdqo" xml:space="preserve">
{{Infobox person|image=Rakhsandha khan1.jpg|image_size=|caption=|name=ਰਕਸ਼ੰਦਾ ਖ਼ਾਨ|birth_date={{birth based on age as of date|1973|10|30}}&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rakshanda Khan pregnant - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Rakshanda-Khan-pregnant/articleshow/44971240.cms?imageid=32340484 |accessdate=30 August 2019 |work=The Times of India |date=30 October 2014 |language=en}}&lt;/ref&gt;|birth_place=ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਪੰਜਾਬ|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਮਾਡਲ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮੇਜ਼ਬਾਨ]]|spouse=ਸਚਿਨ ਤਿਆਗੀ|homepage=|children=1}} '''ਰਕਸ਼ੰਦਾ ਖ਼ਾਨ''' ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ (ਸਾਬਕਾ), ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਐਂਕਰ ਹੈ, ਜੋ 'ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ' ਵਿੱਚ ਮੱਲਿਕਾ ਸੇਠ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ, ਮਸ਼ਹੂਰ 'ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਥੀ' ਵਿਚ ਤਨਿਆ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਕਸਮ ਸੇ ਵਿੱਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚੋਪੜਾ ਅਤੇ [[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ]] ਵਿਚ ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸਚਿਨ ਤਿਆਗੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਇਕ ਡਾਂਸ ਰਿਏਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ 'ਕਭੀ ਕਭੀ  ਪਿਆਰ ਕਭੀ ਕਭੀ ਯਾਰ' 2008 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 15 ਮਾਰਚ 2014 ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/tv-actress-rakshanda-khan-marries-beau-sachin-tyagi/|title=TV actress Rakshanda Khan marries beau Sachin Tyagi|date=19 March 2014|publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/rakshanda-khan-ties-the-knot/15168054|title=Rakshanda Khan ties the knot|date=19 March 2014|publisher=|access-date=19 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200720045326/http://www.mid-day.com/articles/rakshanda-khan-ties-the-knot/15168054|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇਕੱਠੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇਕ ਧੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bffs-rakshanda-khan-and-sania-mirza-meet-after-long-with-their-kids/articleshow/70224006.cms|title=BFFs Rakshanda Khan and Sania Mirza meet after long with their kids - Times of India|date=15 July 2019|work=The Times of India|access-date=30 August 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; 

== ਡਬਿੰਗ ਰੋਲ ==

=== ਲਾਈਵ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 
! ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
! ਪਾਤਰ 
! ਡੱਬ ਭਾਸ਼ਾ 
! ਅਸਲ ਭਾਸ਼ਾ 
! ਅਸਲ ਸਾਲ ਰੀਲੀਜ਼ 
! ਡੱਬ ਸਾਲ ਰੀਲੀਜ਼ 
! ਨੋਟ 
|-
| [[ਆਇਰਨ ਮੈਨ]] 
| ਗਵਿੱਨੇਥ ਪਲਟ੍ਰੋ 
| ਪੇਪਰ ਪੋਟਸ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
| 2008 
| 2008 
|
|-
| [[ਆਇਰਨ ਮੈਨ 2]] 
| ਗਵਿੱਨੇਥ ਪਲਟ੍ਰੋ 
| ਪੇਪਰ ਪੋਟਸ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
| 2010 
| 2010 
|
|-
| ਦ ਮੰਮੀ 
| ਰਾਚੇਲ ਵਾਈਜ਼ 
| ਐਵਲਿਨ ਕਾਰਨਹਾਨ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਅਰਬੀ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀ 
| 1999 
| 1999 
|
|-
| ਟੋਟਲ ਰੀਕਾਲ 
| ਜੈਸਿਕਾ ਬੀਏਲ 
| ਮੇਲਿਨਾ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
| 2012 
| 2012 
|
|-
| ਮਿਸ਼ਨ: ਇਮਪੋਸੀਬਲ- ਰਗ ਨੈਸ਼ਨ 
| ਰੇਬੇਕਾ ਫਰਗਸਨ 
| ਆਈਲਸਾ ਫੌਸਟ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
| 2015 
| 2015 
|
|-
|}

=== ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ 
! ਅਸਲ ਅਵਾਜ਼ 
! ਅੱਖਰ 
! ਡੱਬ ਭਾਸ਼ਾ 
! ਅਸਲ ਭਾਸ਼ਾ 
! ਅਸਲ ਸਾਲ ਰੀਲਿਜ਼ 
! ਡੱਬ ਸਾਲ ਰੀਲਿਜ਼ 
! ਨੋਟ 
|-
| ਦ ਇਨਕ੍ਰੀਡੀਬਲ 
| ਹੋਲੀ ਹੰਟਰ 
| ਹੈਲਨ ਪਾਰਰ / ਏਲੈਸਟੀਗਿਰਲ 
| ਹਿੰਦੀ 
| ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ 
| 2004 
| 2004 
| ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹਿੰਦੀ ਡੱਬ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; '''“ਹਮ ਹੈਂ ਲਾਜਾਵਬ”''' । &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[ਕਾਜੋਲ]] ਨੇ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਸੀਕਵਲ ਵਿੱਚ ਡੱਬ ਕੀਤਾ ਸੀ। 
|-
|}

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==

*  2000 ''ਥ੍ਰੀਲਰ ਏਟ 10'' 
* 2003 ''ਕਯਾ ਹਦਸਾ ਕਯਾ ਹਕੀਕਤ'' - ਕੱਬੂ ਦੇਵਯਾਨੀ (ਕਿੱਸਾ 74 74 - ਭਾਗ 98 98) 
* 2003 - 2005 ''ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ''  ਮੱਲਿਕਾ ਸੇਠ / ਮੱਲਿਕਾ ਅਰਮਾਨ ਸੂਰੀ ਵਜੋਂ 
* 2004 ''ਰਾਤ ਹੋਨੇ ਕੋ ਹੈ'' - ਡਾਰਕ ਵਾਟਰ : ਭਾਗ 1 - ਭਾਗ 4 ਮਾਨਸੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ (ਐਪੀਸੋਡ 29 - ਐਪੀਸੋਡ 32) 
* 2004 - 2008 ''ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ'' ਵਿਚ ਤਨਿਆ ਮਲਹੋਤਰਾ / ਤਨਿਆ ਕਰਨ ਵਿਰਾਣੀ 
* 2005 ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਾਗੀ ਕੀ..ਵਿਚ  ਐਡਵੋਕੇਟ ਦੋਰਾਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* 2005 ''ਸਾਰਾ ਅਕਾਸ਼''  ਵਿਚ ਸਾਦੀਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* 2006 ''ਕਸਮਾਂ ਸੇ''  ਵਿਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚੋਪੜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* 2007 ਕਾਜਲ ਵਿਚ ਕਮਯਾਨੀ ਵਜੋਂ  
*  ''ਕਹਾਨੀ ਹਮਾਰੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕੀ''  ਵਿਚ ਅੰਬਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 
* 2008 ''ਨਾਗਿਨ''  ਮਯੂਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* 2009 ''ਕਿਤਨੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ ਬਤੌਰ''  ਐਡਵੋਕੇਟ ਗੰਗਾ ਰਾਏ 
* 2011 ''ਅੰਮਾਜੀ ਕੀ ਗਲੀ''  ਵਿਚ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵਜੋਂ 
* ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2011 ''ਅਦਾਲਤ'' 
* ''ਫੂਲਵਾ''  ਐਡਵੋਕੇਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ 
* 2011 - 2012 ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ.'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ''  ਵਿਚ ਮਦਾਨੀਕੇ ਵਜੋਂ 
* 2012 - 2013 ''ਝਿਲਮਿਲ ਸੀਤਾਰੋਂ ਕਾ ਆਂਗਨ ਹੋਗਾ''  ਵਿਚ ਕੁਸੁਮ ਸ਼ਰਮਾ / ਦਮਿਨੀ ਧਨਰਾਜ 
* 2013 ''ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ''  ਵਿਚ ਏਸ਼ਾ ਸਿੰਘਨੀਆ 
* 2016 - 2017 ''ਬ੍ਰਹਮਰਕਸ਼ਾਂ ਬਤੌਰ''  ਵਿਚ ਮੋਹਿਨੀ ਨਿਗਮ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ 
* 2018 - 2019 ''[[ਨਾਗਿਨ (ਟੀਵੀ ਲੜੀ 2015)|ਨਾਗਿਨ 3]]'' ਜਿਵੇਂ ਨਿਧੋਗ ਵੰਸ਼ ਨਾਗਿਨ ਸੁਮਿਤਰਾ / ਸੁਮਿੱਤਰਾ ਐਂਡੀ ਸਹਿਗਲ (ਨਕਲੀ ਪਛਾਣ) ਡੀ.ਐੱਮ. 
* 2019 ''ਰਾਗਿਨੀ ਐਮਐਮਐਸ 2'' ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਰਮਾ ਵਜੋਂ 

== ਹੋਰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ==

* ਮੀਠੀ ਚੂਰੀ ਨੰਬਰ 1 - ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ 
* ਕਭੀ ਕਭੀ ਪਿਆਰ ਕਭੀ ਕਭੀ ਯਾਰ - ਮੇਜ਼ਬਾਨ 
* ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ 20 - 20 - ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ 
* ਜੋੜੀ ਕਮਾਲ ਕੀ - ਮੇਜ਼ਬਾਨ 
* ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 2 ''ਟਕਾ ਟਕ'' - ਮੇਜ਼ਬਾਨ 
* ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਸ਼ੋਅ: ਈਐਲ ਟੀਵੀ ਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ - ਕੇਨ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਦ ਰੀਅਲ ਕਾਉਂਟਡਾਉਨ, ਇੰਡੀਪੌਪ ਕਾਉਂਟਡਾਊਨ ਸ਼ੋਅ 

== ਵੈੱਬ ਲੜੀ ==

* ਪੇਸ਼ਾਵਰ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/rakshanda-khan-roped-ullu-apps-peshawar-190724|title=Rakshanda Khan roped in for Ullu App's Peshawar&quot;|publisher=Tellychakkar.com|access-date=24 July 2019}}&lt;/ref&gt; ਉੱਲੂ ਐਪ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਾਤਿਮਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ [[2014 ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਕੂਲ ਹਮਲਾ|2014 ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਕੂਲ ਕਤਲੇਆਮ]] ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|1585698}}


[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>p8ubqab9reau1wp5it6h2jfpimpcdqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131612</id>
    <revision>
      <id>838277</id>
      <parentid>743534</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17184" sha1="cxilaqhhu9ognr545j7krhb8sjy2a24" xml:space="preserve">{{प्राचीन मध्य पूर्व}}
'''[[ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ|ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ]]''' ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ - ਮੇਸੋ + ਪੋਟਾਮੀਆ, ਮੇਸੋ ਯੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੱਧ (ਮੱਧ) ਅਤੇ ਪੋਟਾਮੀਆ ਦਾ ਅਰਥ ਨਦੀ ਅਰਥਾਤ ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿਚ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ, ਅਜੋਕੀ [[ਇਰਾਕ]] ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਜਨਮ ਟਾਈਗਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਆ ਨੇ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਬੀਚ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਅੱਸ਼ੂਰੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਬਾਰੇ ਕਹਾਵਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ, ਸੁਮੇਰੀਆ, ਬੈਬੀਲੋਨੀਆ ਅਤੇ ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਹਨ - ਸੁਮੇਰੀਆ, ਬੇਬੀਲੋਨੀਅਨ, ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ, ਕੈਲਡੀਆ. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/middle-eastern-mythologies/22887271|title=Middle Eastern Mythologies}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋ ਦਰਿਆ ਟਾਈਗ੍ਰਿਸ ਅਤੇ ਫਰਾਤ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਵਸਿਆ।ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਪਹਿਲੀ ਸਦੀ ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਵੇਂ ਬਾਬਲ ਅਤੇ ਨੀਨਵਾਹ ਆ ਵੱਸੇ ਸਨ।

ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਉੱਤਰੀ ਅੱਸ਼ੂਰੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਬਾਬੀਲੋਨੀਆ ਵਿਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਕਈ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ. ਤੋਂ, ਇਹ ਛੋਟੇ ਖੇਤਰ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਲਏ ਗਏ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ: - ਔਰਤ ਨੇ ਖੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਮਕਾਨ ਬਣਾਏ। ਕੁਲੈਕਟਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਹੈ. ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ, ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ ਪਾਲਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ. ਬ੍ਰਹਮ ਦਰਜਾਬੰਦੀ: - ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਦੇਵਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੋਟੇ ਦੇਵਤੇ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸੀ. ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮੰਨਣਾ ਪਿਆ। ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ: ਮਹਾਨ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ 331 ਬੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਉਥੇ ਫੈਲਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ, ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਅਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲਸਫ਼ਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ. ਫਿਰ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਲੂਵਰੇ ਮਿਉਜ਼ੀਅਮ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. (ਲੀਆ ਐਲਬਰਟ / ਆਰਪੀ)

==== ਸੁਮੇਰੀਆ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ====
18 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮਨੁੱਖ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਸੀ .19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਸਕ ਦਾਰੀਅਸ ਦੁਆਰਾ ਉੱਕਰੀ ਇਕ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਲੱਭੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਲਿਨਸਨ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਹੋਇਆ।

'''ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ'''

ਕਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਸੁਸਾ ਵਿਚ 1901 ਵਿਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਉੱਤੇ ਬਾਬਲੋਨੀਆ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੋਡ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਹਿਰ ਉਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਸਰ ਲਿਓਨਾਰਡ ਵੂਲੀ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿਚ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ. ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਭਿਅਤਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਆਬਜੈਕਟ ਅਤੇ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਆਈ।

==== ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ====
ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕੌਣ ਸੀ ਤਾਜਾ ਵਿਵਾਦ ਹੈ, ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਪੱਕਾ ਸਬੂਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਆਰੀਅਨ ਅਤੇ ਦ੍ਰਾਵਿੜਿਅਕ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਲੋਕ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਪਰ ਡਾ. ਕੀਥ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ।

== ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ==
ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਪੁਰਾਣੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਖਨਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ ਜੋ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਜੀਵਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

==== ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ====
ਸੁਮੇਰੀਆ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਦਬਾ ਤਿੰਨ ਜਮਾਤਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਉੱਚ ਵਰਗ, ਦੂਜਾ ਮੱਧ ਵਰਗ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਨੀਵੀਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਉੱਚ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗ ਕਿਸਾਨ, ਵਪਾਰੀ ਆਦਿ ਸਨ. ਤੀਸਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮਜ਼ਦੂਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਸਨ।ਸੁਮਰਿਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਗੁਲਾਮੀ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੰਗਾ ਰੁਤਬਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਇਦਾਦ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਤੰਤਰ ਧੰਦਾ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। : ਲੋਕ ਉਹੀ ਵਿਆਹ ਕਰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਕੁਝ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਊਨੀ ਅਤੇ ਸੂਤੀ ਕੱਪੜੇ ਵਰਤਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪੱਕੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਬਰੇਸਲੈੱਟ ਦਾ ਹਾਰ, ਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਮੁੰਦਰਾ ਉਸਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਹਿਣੀਆਂ ਸਨ. ਕਣਕ, ਜੌਂ, ਖਜੂਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਦਾਜ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ।

==== ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜੀਵਨ ====
ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਸਕੂਲ ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ 4500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2550 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਸੰਨ 3500 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੱਕ, ਸੁਮੇਰੀਆ, ਉਰ, ਉਰੂਕ, ਕਿਸ਼, ਨੀਪਪੁਰ, ਲਾਗਾਸ਼, ਉਮਾ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਰ ਅੰਗਰ ਸਨ ਜੋ ਕਿਸ਼ ਦਾ ਗੁੱਡੀ, ਇਸ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਕ ਅਜਗਬਾਉ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਤਰੱਕੀ ਹੋਈ, ਕਲੰਤਾਰ ਵਿਚ, 2600 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਗੁਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਭਿਅਤਾ ਵਿਚ ਰਾਜ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦਿਆਂ, ਸੈਮੈਟਿਕ ਜਾਤੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਜਾਤੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰਗੋ ਪਹਿਲਾ ਇਸ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ; ਇਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੁਮੇਰੀਅਨ ਸਾਮਰਾਜ ਫ਼ਾਰਸੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸਾਗਰ ਦੇ ਮੱਧ ਤੱਕ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਰਾਜਵੰਸ਼ 200 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਢਹਿ ਗਿਆ।

==== ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ====
ਸੁਮੇਰਿਪਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਹਰ ਰਾਜ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁਤੰਤਰ ਸ਼ਾਸਕ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਫੇਸੀ ਜਾਂ ਫੇਸਟੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਹਿਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਅਤੇ ਜਾਜਕ। ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ, ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਢਲੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹਰ ਬਾਲਗ ਨਾਗਰਿਕ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਲਗਭਗ 3000 ਸਾ.ਯੁ.ਪੂ. ਵਿਚ, ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿਚ ਸ਼ਾਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਰਾਜ ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਅੰਤਮ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਮੇਰੀਆ ਵਿਚ ਸਖਤ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਅਦਾਲਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਅਦਾਲਤ ਫੈਸਲੇ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਾਜਕੀਆ ਅਦਾਲਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸਖਤੀ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸੀ, ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ 'ਤੇ ਖੁਦਾਈ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਡੂੰਗੀ ਆਦਿ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨਿਯਮ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਕ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]</text>
      <sha1>cxilaqhhu9ognr545j7krhb8sjy2a24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132005</id>
    <revision>
      <id>838415</id>
      <parentid>767766</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GeertivpBot</username>
        <id>45186</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>#pwb Copy label Wikidata Infobox {{ਅੰਤਕਾ}}</comment>
      <origin>838415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13073" sha1="bi12whcaf40k1yh0h27u3u8j9cjxqq9" xml:space="preserve">{{Wikidata Infobox}}
ਇਹ '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ''' ਇੱਕ '''ਸੂਚੀ''' ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਰਜ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। 

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ==

*{{Cite book |last1=Gourdain |first1=Pierre |title=La Révolution Wikipédia ''(''The Wikipedia Revolution'')'' |url=https://archive.org/details/larvolutionwikip0000unse |last2=O'Kelly |first2=Florence |last3=Roman-Amat |first3=Béatrice |last4=Soulas |first4=Delphine |last5=Droste zu Hülshoff |first5=Tassilo von |publisher=Les Mille et Une Nuits |year=2007 |isbn=978-2-7555-0051-6 |location=Paris}}
*{{Cite book |last1=Ayers |first1=Phoebe |title=How Wikipedia Works: And How You Can Be a Part of It |title-link=How Wikipedia Works |last2=Matthews, Charles |last3=Yates, Ben |publisher=No Starch Press |year=2008 |isbn=9781593271763}}&lt;ref name=&quot;review&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.1776productions.com/SBR_October_08.pdf |title=How Wikipedia Works [review] |date=October 2008 |website=Sacramento Book Review |pages=19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008061622/http://www.1776productions.com/SBR_October_08.pdf |archive-date=8 October 2011 |volume=1 |number=2}}&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |last=Broughton |first=John |title=Wikipedia – The Missing Manual |title-link=Wikipedia – The Missing Manual |publisher=O'Reilly Media |year=2008 |isbn=9780596521745}}&lt;ref name=&quot;charms&quot;&gt;[http://www.nybooks.com/articles/21131 &quot;The Charms of Wikipedia&quot;], a review by [[Nicholson Baker]], ''[[The New York Review of Books]]'', Volume 55, No. 4,  March 20, 2008.&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |last=Dalby |first=Andrew |title=The World and Wikipedia: How We Are Editing Reality |title-link=The World and Wikipedia |publisher=Siduri Books |year=2009 |isbn=9780956205209 |author-link=Andrew Dalby}}&lt;ref&gt;David Cox, &quot;The Truth According To Wikipedia&quot; in ''[[Evening Standard]]'' (22 October 2009)&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |last=Lih |first=Andrew |title=The Wikipedia Revolution: How a Bunch of Nobodies Created the World's Greatest Encyclopedia |title-link=The Wikipedia Revolution |publisher=Hyperion |year=2009 |isbn=9781401303716 |author-link=Andrew Lih}}&lt;ref&gt;[https://www.wsj.com/articles/SB123734341208665501 &quot;Everybody Knows Everything&quot;], Jeremy Philips, ''[[The Wall Street Journal]]'', March 18, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2009/03/29/weekinreview/29cohen.html?ref=technology &quot;Wikipedia: Exploring Fact City&quot;], Noam Cohen, ''[[The New York Times]]'', March 28, 2009&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |last=O'Sullivan |first=Dan |title=Wikipedia: A New Community of Practice? |title-link=A New Community of Practice? |publisher=[[Ashgate Publishing|Ashgate]] |year=2009 |isbn=9780754674337 |location=[[Farnham]], [[Surrey]] |oclc=320696473}}
*{{Cite book |last1=Gregianin |first1=Leonardo |title=Wikipédia: a Enciclopédia Livre e Gratuita da Internet |last2=Pinheiro |first2=Eduardo |date=2010 |publisher=Novatec |isbn=978-85-7522-216-4 |language=Portuguese}}
* {{Cite book |last=Joseph M. Reagle Jr. |title=Good Faith Collaboration: The Culture of Wikipedia |title-link=Good Faith Collaboration |date=2010 |publisher=[[MIT Press]] |isbn=978-0-262-01447-2 |lccn=2009052779 |author-link=Joseph M. Reagle Jr.}}&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Bulatovic |first=Peja |url=http://www.cbc.ca/news/technology/story/2011/01/14/technology-wikipedia-anniversary.html |title=Wikipedia turns 10 |date=January 14, 2011 |work=CBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Solon |first=Olivia |url=https://www.wired.com/epicenter/2011/01/wikipedia-poster-child/all/1 |title=A Decade Of Wikipedia, The Poster Child For Collaboration |date=January 11, 2011 |work=Wired}}&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |url=http://networkcultures.org/wpmu/portal/publications/inc-readers/critical-point-of-view-a-wikipedia-reader/ |title=Critical Point of View: A Wikipedia Reader |publisher=Institute of Network Cultures |year=2011 |isbn=978-90-78146-13-1 |editor-last=[[Geert Lovink|Lovink, Geert]] |location=Amsterdam |access-date=2011-12-21 |editor-last2=Tkacz, Nathaniel |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218112749/http://networkcultures.org/wpmu/portal/publications/inc-readers/critical-point-of-view-a-wikipedia-reader/ |archive-date=2011-12-18 |url-status=dead}}
*{{Cite book |last=Anderson |first=Jennifer Joline |title=Wikipedia: The Company and Its Founders |url=https://archive.org/details/wikipediacompany0000ande |date=2011 |publisher=ABDO Publishing |isbn=9781617148125 |editor-last=Kesselring |editor-first=Mari |series=Technology Pioneers |lccn=2010037886 |oclc=767732162}}
*{{Cite book |last=Leitch |first=Thomas M. |title=Wikipedia U: Knowledge, Authority, and Liberal Education in the Digital Age |url=https://archive.org/details/wikipediauknowle0000leit |date=2014 |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |isbn=9781421415352 |location=[[Baltimore, Maryland]] |lccn=2014004984 |oclc=889953398}}
*{{Cite book |last=Jemielniak |first=Dariusz |title=Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia |title-link=Common Knowledge?: An Ethnography of Wikipedia |publisher=Stanford University Press |year=2014 |isbn=9780804789448 |location=Stanford |author-link=Dariusz Jemielniak}}
*{{Cite book |last=Tkacz |first=Nathaniel |url=https://books.google.com/books?id=uzAjBQAAQBAJ&amp;pg=PA1 |title=Wikipedia and the Politics of Openness |publisher=University of Chicago Press |year=2014 |isbn=978-0-226-19244-4}}
*{{Cite book |last=Proffitt |first=Merrilee (editor) |title=Leveraging Wikipedia: Connecting Communities of Knowledge |date=2018 |publisher=American Library Association |isbn=978-0838916322}}&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.alastore.ala.org/content/leveraging-wikipedia-connecting-communities-knowledge |title=Leveraging Wikipedia: Connecting Communities of Knowledge |last=American Library Association |website=APAstore |access-date=30 May 2019}}&lt;/ref&gt;
*{{Cite book |editor1-last=Reagle |editor1-first=Joseph |editor2-last=Koerner |editor2-first=Jackie |url=https://mitpress.mit.edu/books/wikipedia-20 |title=Wikipedia @ 20: Stories of an Incomplete Revolution |publisher=[[MIT Press]] |date=2020 |access-date=October 13, 2020 |isbn=9780262538176}}

== ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ==

* {{Cite book|title=The Wealth of Networks: How Social Production Transforms Markets and Freedom|url=https://archive.org/details/wealthofnetworks00benk|last=Benkler|first=Yochai|date=2006|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-12577-1|location=New Haven|author-link=Yochai Benkler}}
* {{Cite book|title=The Cult of the Amateur: How Today's Internet is Killing Our Culture|title-link=The Cult of the Amateur|last=Keen|first=Andrew|publisher=Crown Business|year=2007|isbn=9780385520805|author-link=Andrew Keen}}&lt;ref name=&quot;NYT1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/06/29/books/29book.html?_r=1&amp;oref=slogin|title=The Cult of the Amateur|last=Kakutani|first=Michiko|date=2007-06-29|work=The New York Times|access-date=2008-08-20}}&lt;/ref&gt;
* {{Cite journal|last=Fallis|first=Don|date=February 2009|title=''The Epistemology of Mass Collaboration'' (special issue)|url=https://www.cambridge.org/core/journals/episteme/issue/E4F9F4D3A456E4D5B4E39CF62C709AAB|journal=Episteme|volume=6|issue=1|doi=10.3366/E1742360008000506|access-date=25 June 2017|doi-access=free}}
* {{Cite book|title=The Information: A History, A Theory, A Flood|title-link=The Information: A History, A Theory, A Flood|last=Gleick|first=James|publisher=Pantheon Books|year=2011|isbn=978-0-375-42372-7|location=New York|author-link=James Gleick}}&lt;ref name=&quot;NYR1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nybooks.com/articles/2011/03/10/how-we-know/|title=How We Know|last=Dyson|first=Freeman|date=2011-03-10|access-date=2017-06-16|publisher=The New York Review of Books}}&lt;/ref&gt;

== ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ==
ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਮੁਫਤ ਸਮੱਗਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਣਾ, ਵਰਤ, ਸੋਧ ਅਤੇ ਵੰਡ ਸਕਦਾ ਹੈ।  ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਨੇ ਕਲਾਤਮਕ, ਵਿਦਿਅਕ ਜਾਂ ਵਪਾਰਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਲੇਖ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। 

* {{Cite book|title=The Iraq War: A Historiography of Wikipedia Changelogs|title-link=The Iraq War: A Historiography of Wikipedia Changelogs|date=2010|editor-last=Bridle, James}}&lt;ref name=&quot;jones&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Jones|first=Nate|date=7 September 2010|title=Wikipedia Entry on Iraq War Turned Into Actual Encyclopedia|url=http://newsfeed.time.com/2010/09/07/wikipedia-entry-on-iraq-war-turned-into-actual-encyclopedia/|magazine=time.com|access-date=28 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/news/archive/2010-09/08/wikpiedia-page-printing|title=Which Wikipedia page has 12 volumes worth of edits?|last=Geere|first=Duncan|date=8 September 2010|website=wired.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709071512/http://www.wired.co.uk/news/archive/2010-09/08/wikpiedia-page-printing|archive-date=9 July 2012|access-date=28 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://bits.blogs.nytimes.com/2010/09/09/the-backstory-of-wikipedias-take-on-the-iraq-war/|title=The Story Behind a Wikipedia Entry - NYTimes.com|last=Bilton|first=Nick|date=9 September 2010|website=bits.blogs.nytimes.com|access-date=28 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theatlantic.com/technology/archive/2010/09/a-book-made-from-wikipedia-edits-to-the-the-iraq-war-entry/63175/|title=A Book Made from Wikipedia Edits to the{{sic|hide=y|reason=double 'the' error in source title}} 'The Iraq War' Entry|last=Madrigal|first=Alexis|date=17 September 2010|website=theatlantic.com|access-date=28 June 2012}}&lt;/ref&gt;
* {{Cite book|title=[Citation Needed]: The Best of Wikipedia's Worst Writing|last=Fruhlinger|first=Josh|last2=Lastowka, Conor|publisher=CreateSpace Independent Publishing Platform|year=2011|isbn=9781466346987|author-link=Josh Fruhlinger|author-link2=Conor Lastowka}}&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://mashable.com/2012/06/06/citation-needed-wikipedia-tumblr/|title=Hit Tumblr Mocks Wikipedia's Most Ridiculous Claims|publisher=Mashable|access-date=2013-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/conorlastowka/top-eleven-inspirational-images-made-from-quotes-f-1ayv#.eeD9DWm6wL|title=11 Most Inspiring Things Ever Published on Wikipedia|last=conorlstowka|date=June 3, 2013|website=BuzzFeed}}&lt;/ref&gt;
* {{Cite book|title=Who's Bigger?: Where Historical Figures Really Rank|url=https://archive.org/details/whosbiggerwhereh0000skie|last=Skiena|first=Steven|last2=Ward|first2=Charles|publisher=Cambridge University Press|year=2014|isbn=978-1107041370|location=Cambridge|author-link=Steven Skiena}}&lt;ref name=&quot;globe&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bostonglobe.com/ideas/2013/11/29/the-most-important-people-who-ever-lived/b7iNJWdLpWPG13aZnB3lzM/story.html|title=The most important people who ever lived|last=Kevin Hartnett|date=November 29, 2013|website=The Boston Globe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204065658/http://www.bostonglobe.com/ideas/2013/11/29/the-most-important-people-who-ever-lived/b7iNJWdLpWPG13aZnB3lzM/story.html|archive-date=December 4, 2013|access-date=December 4, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tnr&quot;&gt;{{Cite journal|last=Cass Sunstein|date=December 3, 2013|title=Statistically, Who's the Greatest Person in History? Why quants can't measure historic significance|url=https://newrepublic.com/article/115669/ranking-historical-figures-skiena-and-wards-whos-bigger-reviewed|journal=The New Republic|access-date=December 4, 2013}}&lt;/ref&gt;
* {{Cite book|title=Dictionary of non-notable Artists|last=Weichbrodt|first=Gregor|publisher=Frohmann Verlag|year=2016|isbn=9783944195421|location=Berlin}}

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਢਾਂਚੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ|ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ]] ਦੇਖੋ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|colwidth=30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://wikilit.referata.com/wiki/Main_Page Wikilit: a literature review of scholarly research on Wikipedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517195301/http://wikilit.referata.com/wiki/Main_Page |date=2022-05-17 }}
* [[metawiki:Research:Newsletter|Wikimedia research newsletter]]
{{ਅੰਤਕਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 20ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਅਧੀਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਵਧਾਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>bi12whcaf40k1yh0h27u3u8j9cjxqq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਿਮਾ ਮਕਵਾਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132633</id>
    <revision>
      <id>838233</id>
      <parentid>807707</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:46:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20590" sha1="6hvcnfsi7jkgbczrqcuq1qk6t0rginz" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=ਮਹਿਮਾ ਮਕਵਾਨਾ|image=Mahima Makwana at sbs Teleberation.jpg|caption=ਮਕਵਾਨਾ 2017 ਵਿਚ।|birth_date={{birth date and age|df=yes|1999|08|05}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ|occupation=[[ਅਦਾਕਾਰਾ]]|height=163cm|education=ਠਾਕੁਰ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਮਰਸ|alma_mater=ਠਾਕੁਰ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਮਰਸ|known for=''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ''&lt;br&gt;''ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰਵਿਊ''&lt;br&gt; ''ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ-ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਾਇਵ''&lt;br&gt; ''ਸ਼ੁਭਆਰੰਭ''|family=ਮੀਨਾ ਮਕਵਾਨਾ (ਮਾਂ) &lt;br&gt; ਚੇਤਨ ਮਕਵਾਨਾ (ਭਰਾ) &lt;br&gt; ਚਰੰਜੀਵ ਮਕਵਾਨਾ (ਭਰਾ)|website={{url|mahimamakwana.com/}}|yearsactive=2009-ਹੁਣ}}

'''ਮਹਿਮਾ ਮਕਵਾਨਾ''' &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mahima-makwana-i-want-to-visit-purani-dilli-karol-bagh-in-delhi/articleshow/59987992.cms|title=Mahima Makwana: I want to visit Purani Dilli &amp; Karol Bagh in Delhi|date=10 August 2017|website=Times of India}}&lt;/ref&gt; (ਜਨਮ 5 ਅਗਸਤ 1999) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ' ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕਬੀਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/teen-times/|title=Teen Times|date=2012-08-19|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt;, [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ 'ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰਵਿਊ' ਵਿੱਚ ਅਨਾਮੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ, ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ 'ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ-ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਾਇਵ' ਵਿੱਚ ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ, ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ 'ਸ਼ੁਭਆਰੰਭ' ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

== ਜੀਵਨੀ ==
ਮਕਵਾਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਾਰੀ ਕਿਰਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੰਜ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮਕਵਾਨਾ ਦੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ। ਮਕਵਾਨਾ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੈਰੀ ਇਮੈਕਲੇਟ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Citation|url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-Mahima-makwana-house-5566236-PHO.html|title='Sapne Suhane...' Fame Mahima Makwana Used to Stay in a Chawl; Her Rags-to-Riches Story Will Surely Inspire You to Never Give Up!|newspaper=[[Daily Bhaskar]]|date=2015-06-01|access-date=2017-04-04|archive-date=2017-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404112037/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-Mahima-makwana-house-5566236-PHO.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2019 ਵਿਚ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਠਾਕੁਰ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਮਰਸ ਤੋਂ [[ਜਨ-ਸੰਚਾਰ|ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/rishton-ka-chakravyuh-actor-mahima-makwana-i-dont-choose-projects-they-choose-me-4801045/|title=Rishton Ka Chakravyuh actor Mahima Makwana: I don’t choose projects, they choose me|date=17 August 2017|website=Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਵਿਚ ਬੀ.ਏ. ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Mahima_Makwana.jpg|thumb| 2015 ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਮਕਵਾਨਾ]]

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਮਕਵਾਨਾ ਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ 'ਮੋਹੇ ਰੰਗ ਦੇ' ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਸਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ [[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]] ਵਿੱਚ ਗੁਡੀਆ/ ਗੌਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ., ਆਹਟ, ਮਿਲੇ ਜਬ ਹਮ ਤੁਮ ਅਤੇ ਝਾਂਸੀ ਕੀ ਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।

ਉਸਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ 2011 ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਈ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਮੇਜਿਨ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਸਵਾਰੇ ਸਬਕੇ ਸਪਨੇ...ਪ੍ਰੀਤੋ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਬਰੇਕਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸੋਪ  ਓਪੇਰਾ 'ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਹਿਮਾ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਕਾਮ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ''  ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/age-is-just-a-number-for-17-year-old-tv-actor-mahima-makawana/story-eKbkEeFd8MpO8FLo1YlisK.html|title=Age is just a number for 17-year-old TV actor Mahima Makawana|date=2016-06-14|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt;

''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ''  ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਕਵਾਨਾ ਨੇ ''ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਨ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ 'ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹਮਾਰੀ' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/adhuri-kahaani-hamari-to-get-bajirao-mastani-touch/|title=‘Adhuri Kahaani Hamari’ to get ‘Bajirao Mastani’ touch|date=2016-01-25|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿਚ ਉਹ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ਿੰਗ]] ਦੇ ਯੂਥ ਸ਼ੋਅ 'ਪਿਆਰੇ ਤੁਨੇ ਕਆ ਕੀਆ' ਵਿਚ ਨਿਖਿਲ ਚੱਡਾ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮੰਦਿਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰਵਿਊ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ  ਅਨਾਮੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

2018 ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਸ਼ੋਅ ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ - ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਾਈਵ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Mariam&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.abplive.in/videos/mariam-khan-reporting-live-mahima-makwana-enters-the-show-as-new-mariam-762241|title=Mariam Khan - Reporting Live: Mahima Makwana enters the show as new Mariam|date=1 October 2018|website=ABP Live}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2019 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 2020 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦਵੇ ਰੇਸ਼ਮਈਆ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵੈਂਕਟਾਪੁਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਉਹ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਟੇਕ 2'' ਵਿਚ ਨਤਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 27 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 10 ਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2019, 10 ਵੇਂ ਜ਼ੂਬਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ 'ਬੈਸਟ ਫੋਰੈਗਨ ਫ਼ਿਲਮ', ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, 2020 ਅਤੇ 'ਬੈਸਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਥੀਮਡ ਫ਼ਿਲਮ' ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਖੇ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

2019 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਰੰਗਬਾਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿਚ ਚੀਕੂ (19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਡਿਜੀਟਲ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2020 ਵਿਚ ਉਹ ਇਕ ਹੋਰ ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਅ ਫਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਜ਼ੋਇਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।

ਹੁਣ ਉਸਨੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅੰਤਿਮ: ਦ ਫਾਇਨਲ ਟਰੂਥ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਨਾਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟ
|-
| 2008/2009
| ''ਮੋਹੇ ਰੰਗ ਦੇ''
| ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ
|
|-
| 2009
| ''[[ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ]]''
| ਬਾਲ ਗੌਰੀ ਸਿੰਘ
| ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ
|-
| 2009
| ''ਮਿਲੈ ਜਬ ਹਮ ਤੁਮ''
| ਬਾਲ ਨੂਪੁਰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਭੂਸ਼ਣ
| ਫਲੈਸ਼ਬੈਕ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ
|-
| 2011–12
| ''ਸਵਾਰੇ ਸਭਕੇ ਸਪਨੇ।'' ''.'' ''.'' ''ਪ੍ਰੀਤੋ''
| ਸੋਨੂੰ ਗਗਨਦੀਪ ਢਿੱਲੋ
| ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾ (ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ)
|-
| 2012
| ''ਆਹਟ''
| ਬਾਲ ਭੂਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ
|
|-
| 2012–15
| ''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲੜਕਪਨ ਕੇ''
| ਰਚਨਾ ਦਿਆਲ ਗਰਗ / ਰਚਨਾ ਕਬੀਰ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ
| ਨਾਟਕ
|-
| 2014
| ''ਡਾਂਸ ਇੰਡੀਆ ਡਾਂਸ ਸੀਜ਼ਨ 4''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਜੋਂ
| ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਮਹਿਮਾਨ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Roopal-Mahima-Siddharth-Neha-Laxmi-Neha-Marda-and-Mishkat-to-perform-with-top-six-contestants-of-DID-4-/articleshow/29238581.cms|title=TV actors support DID 4 contestants|website=Times of India|access-date=Jan 23, 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''ਦਿਲ ਕੀ ਬਾਤੇਂ ਦਿਲ ਹੀ ਜਾਨੇ''
| ਦਿਸ਼ਾ ਰਾਮ ਅਹੂਜਾ
| ਨਾਟਕ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Mahima-Makwana-to-play-Ram-Kapoors-daughter-in-new-TV-show/articleshow/46202121.cms|title=Mahima Makwana to play Ram Kapoor’s daughter in new TV show - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2015
| ''ਕੋਡ ਰੇੱਡ''
| ਰਿਆ
| ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਰੋਲ
|-
| 2015
| ''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕਯਾ ਕੀਆ''
| ਮੰਦਿਰਾ
| ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਰੋਲ
|-
| 2015–16
| ''ਅਧੂਰੀ ਕਹਾਣੀ ਹਮਾਰੀ''
| ਮਨਸਵਿਨੀ / ਰਾਧਿਕਾ
| ਨਾਟਕ
|-
| 2017–18
| ''ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰਵਿਊ''
| ਅਨਾਮੀ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ
| ਨਾਟਕ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/interviews/i-m-an-actor-by-choice-not-burden-mahima-makwana-1500554186.html|title=I'm an actor by choice, not burden: Mahima Makwana|date=2017-07-20|website=The Statesman|language=en-US|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/mahima-makwana-occupational-hazards-on-sets-chakravyuh-wig-television-news/18332195|title=Mahima Makwana's occupational hazards on sets 'Chakravyuh'|date=13 June 2017|website=Mid-day|language=en|access-date=11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-date=29 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729184805/https://www.mid-day.com/articles/mahima-makwana-occupational-hazards-on-sets-chakravyuh-wig-television-news/18332195|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''
| ਖ਼ੁਦ
| 1 ਐਪੀਸੋਡ
''ਸਾਵਣ ਮਹਾਂਉਤਸਵ'' ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ
|-
| 2018 &amp;#x2013; 19
| ''ਮਰੀਅਮ ਖਾਨ - ਲਾਈਵ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ''
| ਮਰੀਅਮ ਮਜਾਜ ਖਾਨ / ਮਰੀਅਮ ਫਵਾਦ ਅਸ਼ਰਫ
| नायक (ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ) &lt;ref name=&quot;Mariam&quot;/&gt;
|-
| 2019–20
| ''ਸ਼ੁਭਾਰੰਭ''
| ਰਾਣੀ ਰੇਸ਼ਮੀਆ (ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਲੜਕੀ)
| ਨਾਟਕ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/mahima-makwana-like-rani-i-am-independent-and-practical-in-most-situations/amp_articleshow/72317887.cms|title=Mahima Makwana: Like Rani I am too independent and practical in most of the situations.}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 13''
| ਆਪਣੇ ਆਪ / ਮਹਿਮਾਨ
| ਟਾਸਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ
|-
| 2020
| ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਵੀਵਾਰ
| ਖ਼ੁਦ
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ
|-
| 2020
| ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਜੋਂ / ਮਹਿਮਾਨ
| ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਲਈ
|}

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭਾਸ਼ਾ
! ਨੋਟ
|-
| 2017
| ''ਵੈਂਕਟਾਪੁਰਮ''
| ਚੈਤ੍ਰਾ
| [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]]
| ਡੈਬਿਉ ਫ਼ਿਲਮ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-mahima-makwana-telugu-film-5383474-PHO.html|title=‘Sapne Suhane…’ Fame Mahima Makwana Bags a Telugu Film|date=28 July 2016|website=Daily Bhaskar|language=en|access-date=2019-07-29|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729180259/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-mahima-makwana-telugu-film-5383474-PHO.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/270117/mahima-makwana-destined-debut.html|title=Mahima Makwana: Destined debut|last=Jonnalagedda|first=Pranita|date=2017-01-27|website=Deccan Chronicle|language=en|access-date=2019-07-29}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2020
| ''ਮੋਸਾਗੱਲੂ''
|
| [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]]
|
|-
| ਅੰਤਿਮ: ਦ ਫਾਇਨਲ ਟਰੂਥ 
|
|
|
|-
|}

=== ਵੈੱਬ ਲੜੀ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸ਼ੋਅਜ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਚੈਨਲ
! ਨੋਟ
|-
| 2020
| ਫਲੇਸ਼
| ਜ਼ੋਆ
| ਈਰੋਸ ਨਾਓ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/mahima-makwana-bags-eros-now-web-series-flesh/2019/02/06|title=Mahima Makwana bags Eros Now web series Flesh|last=Suthar|first=Author: Manisha|date=2019-02-06|website=IWMBuzz|language=en-US|access-date=2019-08-12}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/flesh-trailer-swara-bhasker-akshay-oberoi-eros-now-6550113/lite/|title=Mahima Makwana in Flesh|website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''ਰੰਗਬਾਜ਼ ਸੀਜ਼ਨ 2''
| ਚੀਕੂ (19 ਸਾਲ ਦਾ)
| ਜ਼ੀ 5
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਡੈਬਿਉ
|}

=== ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟ
|-
| 2019
| ''ਟੇਕ 2''
| ਨਤਾਸ਼ਾ
|
|}

=== ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਕਲਾਕਾਰ
! ਚੈਨਲ
|-
| 2019
| ''ਧੜਕਨੇਂ ਮੇਰੀ''
| ਰੋਹਨ ਮਹਿਰਾ
| ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ
|-
| 2019
| ''ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ'' 
| ਰੋਹਨ ਮਹਿਰਾ
| ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2020
| ''ਓ ਜਾਨੀਏ''
| ਵਰੁਣ ਧੋਣੇ
| ਵਰੁਣ ਧੋਣੇ
|-
| ''ਤੇਰੀ ਬਾਤ ਔਰ ਹੈ''
| ਰੋਹਨ ਮਹਿਰਾ
| ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ
|-
| ਮੈਂ ਹੂੰ ਤੇਰਾ
| ਰੋਹਨ ਮਹਿਰਾ
| ਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀ
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸਾਲ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਅਵਾਰਡ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਦਿਖਾਓ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਨਤੀਜਾ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | 2012
| rowspan=&quot;5&quot; | [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਐਵਾਰਡ]]
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਬੇਹਨ''
| rowspan=&quot;6&quot; | ''ਸਪਨੇ ਸੁਹਾਨੇ ਲਾਡਕਪਨ ਕੇ'' 
| rowspan=&quot;3&quot; {{Won}}
|-
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਬੇਟੀ''
|-
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਨਯਾ ਸਦਾਸਿਆ-.ਔਰਤ''
|-
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਨਈ ਜੋੜੀ'' 
|{{Nom}}
|-
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿਹਰਾ-ਔਰਤ'' 
|{{Nom}}
|-
| 2013
| [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਐਵਾਰਡ]]
| ''ਮਨਪਸੰਦ ਬੇਹਨ'' 
|{{Won}}
|-
| 2019
| ਲਾਇਨਜ਼ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/lions-gold-awards-2018-complete-list-of-winners-imagegallery-bollywood-sbzpRFaaibhhc.html|title=Lions Gold Awards 2018: Complete list of winners|website=Sify|access-date=25 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| ''ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''
| ''ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਚੱਕਰਵਿਊ'' &lt;ref name=&quot;Mahima&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indiaeducationdiary.in/mahima-makwana-aces-fire-tandav-sequence/|title=Mahima Makwana Aces Fire And Tandav Sequence|date=25 January 2018|website=India Education Diary|access-date=January 25, 2018|archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206190409/https://indiaeducationdiary.in/mahima-makwana-aces-fire-tandav-sequence/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|{{Won}}
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|8744024}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>6hvcnfsi7jkgbczrqcuq1qk6t0rginz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132972</id>
    <revision>
      <id>838217</id>
      <parentid>757040</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16171" sha1="3r54et5z6gqaaq12gvlr2hg1rib7kk6" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ
| name = ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ
| region_served = [[ਭਾਰਤ]]
| website = [http://www.bku.co.in/ Official Website]
| affiliations = [[ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ]]&lt;br/&gt;[[ਵਾਇਆ ਕੈਮਪਸੀਨਾ]]
| parent_organization = 
| key_people = 
| leader_name2 = [[ਰਾਕੇਸ਼ ਟਿਕੈਤ]]
| leader_title2 = ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੁਲਾਰੇ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਕਸਪਰਸਨ)
| leader_name = 
| leader_title = 
| membership = 
| headquarters = ਕਿਸਾਨ ਭਵਨ, [[ਸਿਸੌਲੀ]], [[ਮੁਜ਼ੱਫਰਨਗਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]
| native_name = 
| purpose = &lt;!-- focus as e.g. humanitarian, peacekeeping, etc --&gt;
| status = ਚਾਲੂ
| extinction = &lt;!-- date of extinction, optional --&gt;
| founders = [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]]&lt;br/&gt;ਐਮ. ਡੀ. ਨਨਜੁੰਦਾਸਵਾਮੀ&lt;br/&gt;ਨਾਰਾਇਣਸਵਾਮੀ ਨਾਇਡੂ&lt;br/&gt;ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ&lt;br/&gt;[[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]]
| formation = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1978|7|01}}
| predecessor = ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ &lt;br/&gt; ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ (ਹਰਿਆਣਾ) &lt;br/&gt; ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ (ਕਰਨਾਟਕ) &lt;br/&gt; ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ)
| abbreviation = BKU
| caption = BKU ਦਾ ਲੋਗੋ
| general = ਯੁੱਧਵੀਰ ਸਿੰਘ
}}'''[[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ]]''' (ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ) ਵਿਚੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&amp;pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201|author-link=Tom Brass}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯੂਨੀਅਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਵਾਇਆ ਕੈਂਪਸੀਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://viacampesina.org/en/bharatiya-kisan-union-backs-tamil-nadu-farmers-protesting-with-human-skulls-in-new-delhi/|title=Bharatiya Kisan Union backs Tamil Nadu farmers protesting with human skulls in New Delhi – Via Campesina|date=2017-03-28|website=[[Via Campesina]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸਿਸੌਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਹੈ]] ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/bku-leader-mahendra-singh-tikait-dead-133781-2011-05-15|title=BKU leader Mahendra Singh Tikait dead|date=15 May 2011|website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|title=ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-03-06|archive-date=2021-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210420073655/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/sports/news-detail-1540819|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
[[ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.)]] ਦੀ ਨੀਂਹ ਮਈ 1972 ਵਿਚ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਚ 11 ਕਿਸਾਨੀ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ''ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਅਨ'') ਦੇ ਗਠਨ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=India: Government and Politics in a Developing Nation|last=Kochanek|first=Stanley A.|last2=Hardgrave|first2=Robert L.|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2007|isbn=978-0495007494|pages=255}}&lt;/ref&gt; 1978 ਵਿੱਚ, ਜਨਤਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੈਕੂਲਰ) ਦੀ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਦਲ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਪੀ.ਕੇ.ਯੂ. ਨੂੰ ਬੀ.ਕੇਯੂ. ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲਾਮਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ। 12 ਦਸੰਬਰ 1980 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ &quot;ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਕਿਸਾਨ ਸੰਮੇਲਨ&quot; ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.'' ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ [[ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ (ਹਰਿਆਣਾ),|''ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਮੇਟੀ'' (ਹਰਿਆਣਾ),]] ''ਰਾਇਤੂ ਸੰਘਾ'' (ਕਰਨਾਟਕ) ਅਤੇ ''ਵਿਆਸਯਾਈਗਲ ਸੰਘਮ'' (ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ) ਦੀ ਏਕਤਾ ਵੇਖੀ ਗਈ। 1982 ਵਿਚ, ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣਸਮੀ ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਨ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਬੀਕੇਯੂ(ਐਮ) ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਰਾਜ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਘੀ ਢਾਂਚੇ ਤਹਿਤ [[ਸ਼ਰਦ ਜੋਸ਼ੀ|ਸ਼ਰਦ ਅਨੰਤ ਰਾਓ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੇ ਦਖਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=Wlxb0uacnRcC&amp;printsec=frontcover#v=onepage|title=Reinventing Revolution: New Social Movements and the Socialist Tradition in India|last=Omvedt|first=Gail|publisher=[[M. E. Sharpe]]|year=1993|isbn=0-87332-784-5|pages=122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Bentall|first=Jim|last2=Corbridge|first2=Stuart|author-link2=Stuart Corbridge|year=1996|title=Urban-Rural Relations, Demand Politics and the 'New Agrarianism' in Northwest India: The Bharatiya Kisan Union.|journal=[[Transactions of the Institute of British Geographers]]|volume=21|issue=1|pages=30|doi=10.2307/622922|jstor=622922}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦੀ ਪੁਨਰ ਗਠਨ 17 [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ|ਮਈ]] 1986 ਵਿਚ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਚੌਧਰੀ ਚਰਨ ਸਿੰਘ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ]] ਨਾਲ ਪਿਛਲੀ ਸਾਂਝ ਦੇ ਉਲਟ ਪੱਛਮੀ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] ਸੀਸੌਲੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਕਰਕੇ ਇਕ ਗੈਰ-ਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=130|author-link=D N Dhanagare}}&lt;/ref&gt;

1980 ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਭਰਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ [[ਐਮਰਜੈਂਸੀ (ਭਾਰਤ)|ਐਮਰਜੈਂਸੀ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸੰਪੂਰਣ ਕ੍ਰਾਂਤੀ|ਬਿਹਾਰ]] [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਅੰਦੋਲਨ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸਮਾਜਕ ਅੰਦੋਲਨ|ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ]] ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&amp;pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=95|author-link=Tom Brass}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/1974-is-this-really-as-real/278136|title=1974... Is This Really As Real? {{!}} Outlook India Magazine|last=Reddy|first=Sheela|date=5 September 2011|website=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook India]]|access-date=2020-02-06}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਜਨਵਰੀ - ਫਰਵਰੀ 1988 ਵਿਚ &quot;ਮੇਰਠ ਘੇਰਾਬੰਦੀ&quot; ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤ ਜੋ ਕਿ [[ਮੇਰਠ]] ਵਿੱਚ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ 25 ਦਿਨਾਂ ਲੰਬਾ ਧਰਨਾ ਸੀ (ਜਿਸਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|page=125|author-link=D N Dhanagare}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਉਸੇ ਹੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ &quot;ਬੋਟ ਕਲੱਬ ਰੈਲੀ&quot; ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ 800,000 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਇਕੱਠ ਨੇ ਉੱਤਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗ ਭਵਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ੀ ਭਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19790115-kisan-rally-farmers-throng-the-capital-with-festive-gaiety-821763-2014-12-08|title=Kisan Rally: Farmers throng the capital with festive gaiety|last=Louis|first=Arul B.|date=19 December 2014|website=India Today|orig-year=15 January 1979|access-date=2020-02-06}}&lt;/ref&gt; ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲ ਗੱਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਭੀੜ [[ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ]] ਤੋਂ ਵਿਜੇ ਚੌਕ ਤੱਕ 3 ਕਿ.ਮੀ. ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/boat-club-is-back-on-map-as-indias-resistance-square/articleshow/65108848.cms|title=Lutyens' Delhi: Boat Club is back on map as India's resistance square {{!}} India News|date=23 July 2018|website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਸਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਆਰਥਿਕ ਉਦਾਰੀਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ [[ਗੰਨਾ|ਗੰਨੇ]] ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਜ਼ਾ ਮੁਆਫੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=FhStCwAAQBAJ|title=Populism and Power: Farmers' movement in western India, 1980–2014|last=Dhanagare|first=D. N|date=2016|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-138-96327-6|location=India|pages=128–129|author-link=D N Dhanagare}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/messiah-for-farmers-who-laid-siege-to-capital/cid/392440|title='Messiah' for farmers who laid siege to capital|last=Chakraborty|first=Tapas|date=16 May 2011|website=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=2020-02-06}}&lt;/ref&gt; ਬੀਕੇਯੂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਰਿਆਇਤਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&amp;pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=201–203|author-link=Tom Brass}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://thewire.in/agriculture/kisan-union-farmers-march-delhi-kisan-kranti-yatra|title=Tikait's Kisan Union to Bring Thousands of Farmers to Delhi in 'Kisan Kranti Yatra'|last=Sharma|first=Raghavi|date=1 October 2018|website=[[The Wire]]}}&lt;/ref&gt; ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਟਿਕੈਤ]] ਨੇ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1986 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bhartiya-kisan-union-activists-not-to-contest-lok-sabha-polls/articleshow/29990366.cms?from=mdr|title=Bhartiya Kisan Union activists not to contest Lok Sabha polls|date=2014-02-07|work=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ==
ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਬੀ.ਕੇ.ਯੂ.) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਨਿਰਪੱਖ ਕਿਸਾਨ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/?id=L_JRM7CCrMUC&amp;pg=PA201|title=New Farmers' Movements in India|last=Brass|first=Tom|date=1995|publisher=[[Frank Cass]]|isbn=0-7146-4609-1|volume=vol 12|pages=168|author-link=Tom Brass}}&lt;/ref&gt;ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਚੋਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਦਬਾਅ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ]] ਨੂੰ ਇਕ “ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਸ਼ਾਸਨ” ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸਮਾਨ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੀਕੇਯੂ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਪੇਟੈਂਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਪੇਟੈਂਟ ਸਿਰਫ਼10 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/bku-wants-agriculture-out-of-wto/articleshow/1195702.cms?from=mdr|title=BKU wants agriculture out of WTO|date=2005-08-09|work=[[The Economic Times]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>3r54et5z6gqaaq12gvlr2hg1rib7kk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134148</id>
    <revision>
      <id>838308</id>
      <parentid>812148</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10117" sha1="556cqza35ukmc111ujzs8gs4e20875x" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ|image=Rahibai Soma Popere H2019030865839 (cropped).jpg|alt=|caption=2019 ਵਿਚ।|birth_date={{birth year and age|1964}}|birth_place=ਅਹਿਮਦ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|nationality=ਭਾਰਤੀ|occupation=ਕਿਸਾਨ, [[ਖੇਤੀ]],|known for=ਵੱਖ ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ਼ ਉਗਾਉਣ ਲਈ|other_names=ਸੀਡ ਮਦਰ'|education=ਨਹੀ|awards={{unbulleted list
  |[[ਬੀਬੀਸੀ 100 ਵਿਮਨ]], 2018
  |[[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 2019
  | [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2020)}}}}'''ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ''' {{IPA-mr|raːhiːbaːiː somaː popɛrɛ|pron|audio=}}, ਦਾ ਜਨਮ 1964 ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਬਚਾਅਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਕਿਸਮਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਹਾਈਸੀਨਥ ਬੀਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ]]. ਦੀ ਸੂਚੀ &quot;100 ਵਿਮਨ 2018&quot; ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਰਘੁਨਾਥ ਮਸ਼ੇਲਕਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ &quot;ਸੀਡ ਮਦਰ&quot; ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;VillageSquare&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.villagesquare.in/2017/09/08/maharashtra-seed-mother-pioneers-conservation-native-varieties|title=Maharashtra seed mother pioneers conservation of native varieties|last=Deo|first=Ashlesha|date=8 September 2017|website=Village Square|location=Akole, Maharashtra|access-date=6 March 2019|archive-date=6 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306235208/https://www.villagesquare.in/2017/09/08/maharashtra-seed-mother-pioneers-conservation-native-varieties/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਹਿਮਦਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅਕੋਲੇ ਬਲਾਕ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕੋਮਭਲੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;VillageSquare&quot;/&gt; ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://puneinternationalcentre.org/innovators/srimati-rahibai-soma-popere/|title=Srimati Rahibai Soma Popere|work=Pune International Centre|access-date=22 November 2018|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022711/http://puneinternationalcentre.org/innovators/srimati-rahibai-soma-popere/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਬਾਰੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸਮਝ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਰਾਹੀਬਾਈ ਸੋਮਾ ਪੋਪੇਰੇ ਖੇਤ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਜਿਥੇ ਉਹ 17 ਵੱਖ ਵੱਖ ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.villagesquare.in/2017/08/25/maharashtras-tribal-farmers-revive-traditional-crops/|title=Maharashtra's tribal farmers revive traditional crops|date=25 August 2017|work=Village Square|access-date=22 November 2018|archive-date=23 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181123022730/https://www.villagesquare.in/2017/08/25/maharashtras-tribal-farmers-revive-traditional-crops/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਬੀ.ਏ.ਆਈ.ਐਫ. ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ 2017 ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਉਤਪਾਦ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਹਾਈਸੀਥ ਬੀਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਰਘੁਨਾਥ ਮਸ਼ੇਲਕਰ ਨੇ 'ਸੀਡ ਮਦਰ' ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਸਮੂਹ ਕਲਸੂਬਾਈ ਪੈਰਿਸਰ ਬਿਆਨੀ ਸਵਰਧਨ ਸੰਮਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.baif.org.in/doc/research_on_going_research_projects/MGB-E-News-Letter-July-2016.pdf|title=Maharashtra Gene Bank Programme for Conservation|date=July 2016|website=BAIF Maharashtra Gene Bank Newsletter|access-date=22 November 2018|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180328210108/http://www.baif.org.in/doc/research_on_going_research_projects/MGB-E-News-Letter-July-2016.pdf|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; (ਅਨੁਵਾਦ: ਕਲਸੂਬਾਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਮੇਟੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ, ਉਪਜ ਮਿੱਟੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/bbc-influential-women-2018-indians/?1#.xp8iwr8c3|title=Meet The 3 Indian Women Who’ve Made It To BBC's List of Most Influential &amp; Inspiring Women of 2018|last=ScoopWhoop|date=20 November 2018|work=ScoopWhoop|access-date=22 November 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਦੇ ਚਾਰ ਪੜਾਅ ਵਿਚ ਕੁਸ਼ਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/114951/maharashtra-seed-mother-conservation-native-varieties/|title='Seed Mother' Rahibai's Story: How She Saved Over 80 Varieties of Native Seeds!|date=23 September 2017|work=The Better India|access-date=22 November 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਫਾਰ ਰੂਰਲ ਏਰੀਆਜ਼ (ਮਿਟਰਾ) ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪੋਲਟਰੀ ਪਾਲਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianwomenblog.org/rahibai-makes-it-to-bbcs-100-women-2018-list-by-becoming-the-seed-mother-of-india/|title=Rahibai Makes It To BBC's 100 Women 2018 List By Becoming The 'Seed Mother' Of India|last=Sharma|first=Khushboo|date=21 November 2018|work=Indian Women Blog – Stories of Indian Women|access-date=22 November 2018|archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181122132154/http://www.indianwomenblog.org/rahibai-makes-it-to-bbcs-100-women-2018-list-by-becoming-the-seed-mother-of-india/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਨਮਾਨ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Ram_Nath_Kovind_presenting_the_Nari_Shakti_Puruskar_for_the_year_2018_to_Ms._Rahibai_Soma_Popere_H2019030865839.jpg|thumb| [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] 2018 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ]]

* ਬੀਬੀਸੀ 100 ਵਿਮਨ 2018 &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-46225037|title=BBC 100 Women 2018: Who is on the list?|date=19 November 2018|work=BBC News|access-date=22 November 2018}}&lt;/ref&gt;
* ਸਰਬੋਤਮ ਸੀਡ ਸੇਵਰ ਪੁਰਸਕਾਰ &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* ਬੈਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਸਰਬੋਤਮ 
* [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 2018, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਔਰਤ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|title=President confers Nari Shakti awards on 44 women|date=9 March 2019|work=The Tribune|access-date=12 March 2019|archive-date=28 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328170836/https://www.tribuneindia.com/news/nation/president-confers-nari-shakti-awards-on-44-women/739961.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2020 &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/full-list-of-2020-padma-awardees/article30656841.ece|title=Full list of 2020 Padma awardees|date=26 January 2020|work=The Hindu|access-date=26 January 2020}}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਇਓਵਰਸਿਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਪ੍ਰੇਮ ਮਾਥੁਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਆਰ.ਆਰ. ਹੈਚਨਲ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]]</text>
      <sha1>556cqza35ukmc111ujzs8gs4e20875x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134337</id>
    <revision>
      <id>838213</id>
      <parentid>806278</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12728" sha1="kcm1ml8fk9cb0lyz7j3aulwvmgnnhix" xml:space="preserve">ਇਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮੀ ਮੇਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/news/10-film-festivals-in-india-that-are-a-must-visit-for-every-cinema-lover/#.yaycosfth|title=10 Film Festivals In India That Are A Must Visit For Every Cinema Lover|last=Dawood|first=Ayub|date=November 5, 2015|publisher=[[ScoopWhoop]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|title=Film Festivals in India|access-date=2 August 2018|archive-date=2 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180802193211/https://www.festivalfocus.org/breakdown/160/India/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

* 16 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਫਸਟ ਡੀਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਐਂਡ ਮਾਰਕੀਟ
* ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਆਰੀਅਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨ'ਜ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਅਲਪਵੀਰਾਮਾ ਸਾਉਥ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਘੂ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਅੰਬਰਨਾਥ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [[ਬੈਂਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫ਼ੈਸਟੀਵਲ|ਬੰਗਲੌਰ ਕਵੀਅਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]]
* ਬੇਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫਸਟ 
* ਬਾਇਓਸਕੋਪ ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://punjabtourism.gov.in/UploadedFiles/IDIPT(ADB%20Funded%20Project)/bioscopefilmfestival2018.pdf|title=Bioscope Global Film Festival 2018|last=|first=|date=|website=Punjab Tourism|archive-url=|archive-date=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://happenings.lpu.in/lpu-is-hosting-the-bioscope-global-film-festival-2016/|title=LPU is Hosting the Bioscope Global Film Festival 2016|last=|first=|date=|website=Lovely Professional university|archive-url=|archive-date=|access-date=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|title=Three-day film fest ends with award nite|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190930094405/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/three-day-film-fest-ends-with-award-nite/661432.html|archive-date=2019-09-30|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|title=Assortment of regional, global cinema in city Amritsar|last=|first=|date=|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190904075046/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/assortment-of-regional-global-cinema-in-city/659905.html|archive-date=2019-09-04|access-date=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ਬੋਧੀਸਤਵ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 

ਬ੍ਰਹਮਾਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

* ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਵੈਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਬ੍ਰਿੰਗ ਯੂਅਰ ਓਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 
* ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ੌਰਟ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ [https://ifsofindia.org/cishortff/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416174108/https://ifsofindia.org/cishortff/ |date=2021-04-16 }}
* [http://www.hlc-cicff.com/contacts/ ਕਲਕੱਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਲਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023090824/http://www.hlc-cicff.com/contacts/ |date=2018-10-23 }}
* [https://www.cihfestival.com/ ਸੀਆਈਐਚਫੈਸਟੀਵਲ (ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਡੀਅਨ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਾਈਲਡ ਲਾਈਫ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*
* [http://hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ ਕਲਟ ਕ੍ਰਿਟਿਕ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419152822/https://www.hlc-cultcritic.com/cult-critic-movie-awards/ |date=2021-04-19 }}
* ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਚੇਨਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਸਿਨੇਮੇਲਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [http://caff.co.in ਸਿਨੇਵਿਲ ਸਾਲਾਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416104158/https://caff.co.in/ |date=2021-04-16 }}
* ਸੰਗਮ ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [[ਦਰਭੰਗਾ|ਦਰਭੰਗ]] ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/darbhanga/news/international-film-festival-1-to-3-030144-3775434.html|title=अंतरराष्ट्रीय फिल्म महोत्सव 1 से 3 तक|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 January 2019|work=Dainik Bhaskar News|access-date=30 January 2019}}&lt;/ref&gt; ( [http://www.darbhangaiff.in ਦਰਭੰਗ ਆਈਐਫਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} )
* ਡਵਲਪਮੈਂਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਡਾਇਓਰਾਮਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਫ਼ਿਲਮਸਾਜ਼
* ਫਲੈਸ਼ਪੁਆਇੰਟ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਦ ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਐਂਡ  ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 
* ਗੁਹਾਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਇੰਡੀਆ
* ਚੇਨਈ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਇੰਡੀਆ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ
* ਇੰਡੋਗਮਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਭਾਰਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਨੇਮਾ ਉਤਸਵ
* ਕੇਰਲ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ
* [https://myikff.com/ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਿਡਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਆਈਕੇਐਫਐਫ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210421050004/https://www.myikff.com/ |date=2021-04-21 }}
* ਮਧੂਬਾਨੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/bihar/madhubani/news/first-madhubani-film-festival-2019-organized-aims-to-encourage-regional-film-industry-094616-5827293.html|title=प्रथम मधुबनी फिल्म महोत्सव-2019 का आयोजन, क्षेत्रीय फिल्म उद्योग को प्रोत्साहित करना है उद्देश्य|last=Bhaskar|first=Dainik|date=30 October 2019|work=Dainik Bhaskar|access-date=30 October 2019}}&lt;/ref&gt; [https://www.madhubanifilmfestival.in (ਐਮਐਫਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sanmarglive.com/film-festival-2019-organized-in-madhubani/144570/|title=मधुबनी में फ़िल्म महोत्सव-2019 का हुआ आयोजन|last=Live|first=Sanmarg|date=29 October 2019|work=Sanmarg|access-date=29 October 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [https://www.madhubanifilmfestival.in )]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਥੀ
* ਜੈਪੁਰ ਫਿਲਮ ਮਾਰਕੀਟ-ਜੇਐਫਐਮ
* ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਜੈਪੁਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਜੀਵਿਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਜੀਵਿਕਾ: ਏਸ਼ੀਆ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਕਸ਼ੀਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕਵੀਅਰ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਕਲਕਾਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਲੱਦਾਖ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਲੈਕਸੀਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [http://liaff.com/ L'Age D'or ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਟ ਹਾਉਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]
* ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ
* [https://madrasindependentfilmfestival.site/ ਮਦਰਾਸ ਸੁਤੰਤਰ ਫਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210415014918/https://madrasindependentfilmfestival.site/ |date=2021-04-15 }}
* ਮੂਵਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਦੀ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ
* ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ
* ਓਸ਼ੀਅਨ'ਜ ਸੀਨੇਫੈਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਏਸੀਅਨ ਐਂਡ ਅਰਬ ਸਿਨੇਮਾ
* ਓਰਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਪਟਨਾ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਪਿਗੀ ਬੈਂਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਪੁਣੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਰਾਜਸਥਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [https://rollingreels.festember.com ਰੋਲਿੰਗ ਰੀਲਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਆਰਆਰਐਫਐਫ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220120174357/https://rollingreels.festember.com/ |date=2022-01-20 }}
* [http://filmfestival.siegergroups.com ਸੀਜਰ ਸ਼ਾਰਟ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਿਉਹਾਰ - ਐਸਐਸਐਫਆਈਐਫ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ਐਸਕੇਜੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ - ਐਸਆਈਐਫਐਫ
* ਸ਼ਾਹੂ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਸਮਾਰੋਹ - ਐਸ.ਆਈ.ਐਫ.ਐਫ.
* ਸਾਈਨਜ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਸਿਨੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

ਟਾਈਗਰਲੈਂਡ ਇੰਡੀਆ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

* ਥ੍ਰਿਸੂਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਤਸਵ
* ਵਡਫੈਸਟ
* ਵਰਾਈਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (ਕਸ਼ਮੀਰ)
* [http://www.vscinefest.com/ ਵਰਜਿਨ ਸਪਰਿੰਗ ਸਿਨੇਫੈਸਟ]
* ਵਿਬਗਯੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* ਵਿੰਟੇਜ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
* [https://www.wintersunstudios.com/wsiff ਵਿੰਟਰਸਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920021131/https://www.wintersunstudios.com/wsiff/ |date=2020-09-20 }}
* ਵੁੱਡਪੇਕਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
ਅਮਦਾਵਦ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ]]</text>
      <sha1>kcm1ml8fk9cb0lyz7j3aulwvmgnnhix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੇਕਿਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134477</id>
    <revision>
      <id>838339</id>
      <parentid>617938</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:14:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="77m419acttl0visr56d712a1yb07umh" xml:space="preserve">
{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਟੀਵੀ|image=|distributor=Geo Entertainment|executive_producer=|producer=Kolachi Media|location=|cinematography=|editor=|camera=|runtime=|company=|network=[[A-Plus TV]]|num_episodes=26|picture_format=[[576i]] ([[16:9]] [[SDTV]] )&lt;br /&gt;[[1080i]] ( [[HDTV]] )|audio_format=[[Stereo]]|first_run=Pakistan|first_aired={{Start date|2020|04|27|df=y}}|last_aired={{End date|2017|10|05|df=y}}|preceded_by=|followed_by=|related=|website=|list_episodes=|num_seasons=1|image_size=|creative_director=|image_alt=|caption=|genre=[[Drama]]&lt;br /&gt;[[Romance film|Romance]]&lt;br /&gt;[[Social problem film|Crime]]|creator=|based_on=|developer=|writer=[[Sarwat Nazir]]|director=Naeem Qureshi|presenter=|language=Urdu|starring=[[Ali Abbas (actor)|Ali Abbas]]&lt;br /&gt;[[Sara Khan (actress, born 1989)|Sara Khan]]&lt;br /&gt; Farhan Malhi|judges=|voices=|narrated=|theme_music_composer=|opentheme=|endtheme=|composer=|country=Pakistan|production_website=}}
ਇਹ ਉਰਾਨ ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ, [[ਸਾਰਾ ਖਾਨ (ਟੀ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸਾਰਾ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਮੱਲ੍ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਰਾਨ ਨੇ 24 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਦੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 5 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=http://dunyanews.tv/en/Entertainment/371292-Indian-actress-Sara-Khan-bags-role-in-next-Pakista|title=Indian actress Sara Khan bags role in next Pakistani drama 'Laikin' - Entertainment - Dunya News|website=dunyanews.tv|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://images.dawn.com/news/1176971|title=The Indian government needs to do its job protecting cultural exchange, says Atiqa Odho|last=Haq|first=Irfan Ul|date=2017-01-23|website=Images|language=en|access-date=2018-12-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/sara-khan-india-pakistan-cultural-difference-shorts-actress-laikin-bay-khudi-tv-news/18573199|title=Sara Khan: People in Pakistan were shocked when I wore shorts|date=2017-09-12|website=mid-day|language=en|access-date=2018-12-23}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਲੜੀ ਬੇ ਖੁਦੀ (2016) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸਾਰਾ ਖਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।

== ਕਾਸਟ ==

* ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ
* [[ਸਾਰਾ ਖਾਨ (ਟੀ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਸਾਰਾ ਖਾਨ]]
* ਫਰਹਾਨ ਮੱਲ੍ਹੀ
* [[ਅਤੀਕਾ ਓਧੋ|ਅਤਿਕਾ ਓਧੋ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://a-plus.tv ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416133817/http://a-plus.tv/ |date=2021-04-16 }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ]]</text>
      <sha1>77m419acttl0visr56d712a1yb07umh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਗਰ ਗੁਪਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>134611</id>
    <revision>
      <id>838435</id>
      <parentid>562833</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6635" sha1="9izidgqzb3uvbpseb4c04kopa4dbxzo" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=ਸਾਗਰ ਗੁਪਤਾ|image=Saagar_Gupta.jpg|image_size=|caption=|birth_date=4 ਮਾਰਚ 1969|birth_place=[[ਮੇਰਠ]], ਯੂਪੀ, [[ਭਾਰਤ]]|death_date=|death_place=|occupation=ਸਕ੍ਰੀਨ-ਲੇਖਕ, [[ਗੀਤਕਾਰ]], ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|spouse=|parents=ਬੁਧਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਪਤਾ, ਸ਼ੈਲ ਗੁਪਤਾ|children=}}'''ਸਾਗਰ ਗੁਪਤਾ''' (ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1969) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲੇਖਕ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/news+patrolling-epaper-newspatr/shubha+mudgal+s+song+for+film+evening+shadows-newsid-105888157|title=Shubha Mudgal's song for film Evening Shadows|date=9 Jan 2019|publisher=Dailyhunt|access-date=9 Jan 2019}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇਵਨਿੰਗ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਦਾ 'ਸ਼ੁਰਮਈ ਸ਼ਾਮ' ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜੋ [[ਸ਼ੁਭਾ ਮੁਦਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/shubha-mudgal-i-dont-specialise-in-playback-singing/19122150|title=Shubha Mudgal: I Don't Specialise In Playback Singing|date=27 Feb 2018|access-date=27 Feb 2018|publisher=MidDay|archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180227105610/https://www.mid-day.com/articles/shubha-mudgal-i-dont-specialise-in-playback-singing/19122150|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 68 ਪੇਜਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਣੇ ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਧਰ ਰੰਗਾਇਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੋਲਾਰਿਸ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਸਹਿਭਾਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਿੰਕ ਮਿਰਰ, ਯੂਅਰ ਇਮੋਸ਼ਨਲੀ, ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਫ੍ਰੀ, ਇਵਿਨੰਗ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਉਹ ਕਸ਼ੀਸ਼ ਮੁੰਬਈ ਕੁਈਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਟੀਮ ਮੈਂਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/international-queer-film-festival-returns-to-mumbai-in-may-2020/articleshow/72121390.cms|title=International Queer Film Festival returns to Mumbai in May 2020|date=19 Nov 2019|publisher=TimesOfIndia|access-date=19 Nov 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-with-31-in-tow-india-leads-list-of-films-to-be-screened-at-kashish-2019-2753972|title=With 31 in tow, India leads list of films to be screened at KASHISH 2019|date=27 May 2019|publisher=DNA|access-date=27 May 2019}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਗਰ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਗੋਲਡਨ ਹਾਥੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਦੋ ਐਡੀਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਚਿਲਡਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਨਾਲ ਜੂਨੀਅਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਫ਼ਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.swaindia.org/article_dyn.php?q=TmpZPQ==Lesbian|title=Lesbian, Bisexual &amp; Trans Narratives in Indian Cinema – A Microview|date=3 September 2019|publisher=SWAindia.org|access-date=3 September 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਲੇਖਕ ===

* 1999 ਰਿਸ਼ਤੇ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* 1999 ਗੁੱਬਰੇ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* 1999 ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* 1999 ਕਾਗਰ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* 2004 ਪਿਆਰ ਕੀ ਕਸ਼ਤੀ ਮੇਂ (ਟੀ ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)
* 2006 ਦ ਪਿੰਕ ਮਿਰਰ (ਛੋਟੀ ਫ਼ਿਲਮ)
* 2007 ਯੂਅਰ ਇਮੋਸ਼ਨਲੀ (ਫ਼ੀਚਰ)
* 2007 68 ਪੇਜਸ (ਫ਼ੀਚਰ)
* 2014 ਪਰਪਲ ਸਕਾਈ (ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ੀਚਰ)
* 2014 ਆ ਮਸਕੁਰਾ (ਵਿਦਿਅਕ ਫ਼ਿਲਮ)
* 2015 ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਫ੍ਰੀ (ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ੀਚਰ)
* 2018 ਇਵਨਿੰਗ ਸ਼ੈਡੋਜ਼ (ਫ਼ੀਚਰ)

== ਅਵਾਰਡ ==
ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਗਰ ਗੁਪਤਾ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦੋਵੇਂ ਅਨੇਕਾਂ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:

* ਕੀਯੂਫਲਿਕਸ ਫਿਲਡੇਲਫੀਆ 2016, ਯੂ.ਐਸ.ਏ. ਵਿੱਚ ਬਾਰਬਰਾ ਗਿੱਟਿੰਗਜ਼ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਅਵਾਰਡ (ਫ਼ਿਲਮ 'ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਫ੍ਰੀ' ਲਈ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-diary-wednesday-dossier/17449192|title=Breaking Free wins big|date=20 July 2016|publisher=MidDay|access-date=20 July 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ (&quot;ਗੁਲਾਬੀ ਆਈਨਾ &quot; ਲਈ) ਫਾਇਰ ਆਈਲੈਂਡ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2004 ਵਿਖੇ ਸਰਵਉੱਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਜੂਰੀ ਐਵਾਰਡ
* ਬੇਸਟ ਫ਼ਿਲਮ ਆਫ ਦ ਫੈਸਟੀਵਲ ਅਵਾਰਡ, ਕਵਾਸ਼ਨ ਡੀ ਜਾਨਰ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ- 2003, ਲਿੱਲੀ, ਫਰਾਂਸ ਵਿਖੇ (ਫ਼ਿਲਮ &quot;ਗੁਲਾਬੀ ਆਇਨਾ&quot; ਲਈ)
* ਬੈਸਟ ਕਾਮੇਡੀ ਐਪੀਸੋਡ, 1999 ਲਈ ਰੇਪਾ ਐਵਾਰਡ (&quot;ਪੀਆ ਕਾ ਘਰ&quot; - ਗੁੱਬਰੇ, ਜ਼ੀ ਟੀ ਵੀ ਲਈ)
* ਬੈਸਟ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ, 2000 ਲਈ ਰਾਪਾ ਅਵਾਰਡ (&quot;ਖਮੋਸ਼ੀਆਂ&quot; ਲਈ - ਰਿਸ਼ਤੇ, [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ]] ਟੀ.ਵੀ.)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name|1481242/}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]</text>
      <sha1>9izidgqzb3uvbpseb4c04kopa4dbxzo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136036</id>
    <revision>
      <id>838379</id>
      <parentid>806359</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:19:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35845" sha1="349tslb6kjchhu96agtq04s9zpa6t8l" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ
| image              = Stan Swamy (2010).jpg
| alt                = 
| caption            = ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ 2010 ਵਿੱਚ 
| birth_name         = Stanislaus Lourduswamy
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1937|04|26}}
| birth_place        =  [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤ੍ਰਿਚੀ]], [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]&lt;br&gt;(ਹੁਣ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ]],ਭਾਰਤ)
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|2021|07|05|1937|04|26}}&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.news18.com/news/india/father-stan-swamy-accused-in-elgar-parishad-case-passes-away-3927641.html | title=Elgar Parishad Case: Activist Stan Swamy, 84, Passes Away Ahead of Hearing on Bail Plea | publisher=News18 | date=5 July 2021 | accessdate=5 July 2021}}&lt;/ref&gt;
| death_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਭਾਰਤੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ,  ਕਾਰਕੁਨ 
| years_active       = 1978–2021
| known_for          = ਕਬਾਈਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਕੁਨ 
| notable_works      = 
}}

'''ਸਟੈਨਿਸਲਸ ਲੌਰਡੂਸਵਾਮੀ''' (26 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 - 5 ਜੁਲਾਈ 2021), &lt;ref name=&quot;scroll01&quot;&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/article/976136/arrested-adivasi-rights-activist-stan-swamys-life-demonstrates-why-the-powerful-want-him-silenced|title=Adivasi rights activist Stan Swamy's life and work demonstrate why the powerful want him silenced|last=PM|first=Tony|last2=Martin|first2=Peter|website=Scroll|access-date=22 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;wire&quot;&gt;{{Cite web|url=https://m.thewire.in/article/rights/the-indomitable-spirit-of-father-stan-swamy|title=The Indomitable Spirit of Father Stan Swamy|last=Thekaekara|first=Mari Marcel|website=The Wire|access-date=11 October 2020|ref=wire}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://scroll.in/latest/999349/tribal-activist-stan-swamy-dies-at-84|title=Tribal activist Stan Swamy dies at 84|date=5 July 2021|website=[[Scroll.in]]|access-date=5 July 2021}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਸਿੱਧ '''ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਜੋਸਯੂਟ ਆਰਡਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ &lt;ref name=&quot;britain&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.jesuit.org.uk/es/node/7525|title=Petition for Fr Stanislaus Lourdusamy|website=Jesuits in Britain|access-date=11 October 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਕਬਾਈਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/nia-court-to-pass-order-on-stan-swamy-bail-on-march-22/article34084504.ece|title=NIA court to pass order on Stan Swamy bail on March 22|date=16 March 2021|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.catholicfocus.in/fr-stan-swamy-arrested-widespread-protest/|title=Fr. Stan Swamy arrested: Widespread protest|last=Regi|first=Anjali|date=9 October 2020|website=Catholic Focus|access-date=11 October 2020|archive-date=28 ਮਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528080207/https://www.catholicfocus.in/fr-stan-swamy-arrested-widespread-protest/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸਵਾਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-54490554|title=Stan Swamy: The oldest person to be accused of terrorism in India|last=Biswas|first=Soutik|date=13 October 2020|access-date=13 October 2020|agency=BBC}}&lt;/ref&gt;

[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 2018 ਦੇ ਦਲਿਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ 2018 ਭੀਮ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹਿੰਸਾ]] ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ (ਮਾਓਵਾਦੀ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ (ਰੋਕੂ) ਐਕਟ ਤਹਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ ਆਇਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/this-is-what-nia-s-bhima-koregaon-chargesheet-says-about-stan-swamy-1731272-2020-10-13|title=This is what NIA's Bhima Koregaon chargesheet says about Stan Swamy|last=Kaur|first=Kamaljit|website=India Today|language=en|access-date=13 October 2020}}&lt;/ref&gt; [[ਝਾਰਖੰਡ|ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ]] ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹੇਮੰਤ ਸੋਰੇਨ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2020/oct/10/jharkhandcm-congress-backstan-swamy-question-his-arrest-2208586.html|title=Jharkhand CM, Congress back Stan Swamy, question his arrest|last=ENS|date=10 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ ਦੇ]] ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਯ ਵਿਜਯਾਨ]] &lt;ref name=&quot;tnm&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/father-stan-swamy-should-get-justice-kerala-cm-pinarayi-vijayan-activist-s-arrest-135188|title='Father Stan Swamy should get justice': Kerala CM Pinarayi Vijayan on activist's arrest|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=12 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=The News Minute}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;news18&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/tribal-rights-activist-fr-stan-swamys-arrest-unfortunatecm-2956553.html|title=Tribal Rights Activist Fr Stan Swamy's Arrest Unfortunate:CM|date=12 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=News18}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/tribal-rights-activist-stan-swamys-arrest-unfortunate-pinarayi-vijayan-2309183|title=Tribal Rights Activist Stan Swamy's Arrest Unfortunate: Pinarayi Vijayan|date=12 October 2020|access-date=13 October 2020|agency=NDTV}}&lt;/ref&gt; ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਨਿਆਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਸਵਾਮੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਦੇ]] [[ਤਿਰੁਚਿਰਪੱਲੀ|ਤ੍ਰਿਚੀ]] ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/father-stan-swamy-nia-maoist-elgaar-parishad-6720185/|title=Held by NIA over 'Maoist links', 83-yr-old priest worked for tribals, took on govt policies, and 'even the Church'|date=11 October 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt; 1970 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, &lt;ref name=&quot;scroll01&quot;/&gt; ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਕਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਆਰਚਬਿਸ਼ਪ [[ਅਲਦਰ ਕਮਾਰਾ|ਹੋਲਡਰ ਕੈਮਾਰਾ]] ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। 

== ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ==
ਸਵਾਮੀ 1975 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਜੈਸੀਟ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸ਼ਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://isibangalore.com/directors|title=Directors, Indian Social Institute|website=Indian Social Institute|access-date=11 October 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਸੂਚੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ , ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਨਿਰੋਲ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂਬਰ ਲੈ ਕੇ  ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਜਾਤੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/explained/who-is-stan-swamy-6717126/|title=Explained: Who is Stan Swamy, the latest to be arrested in the Elgar Parishad-Bhima Koregaon case?|date=10 October 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਇਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਸਹਿਮਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ,&lt;blockquote&gt;''“ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ  ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਰਹੀ  ਕੋਈ  ਅਲੋਕਾਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।'' ''ਇਹ ਇਕ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉੱਘੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ, ਵਕੀਲ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਾਰਕੁੰਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਨੇਤਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਹੈ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।'' ''ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਕੇ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ।  ਇੱਕ ਚੁੱਪ ਦਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਖੇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਕੀਮਤ ਹੋਵੇ ਕੀਮਤ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। &quot;'' &lt;ref name=&quot;global&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.jesuits.global/2020/10/09/in-solidarity-with-fr-stan-swamy-a-83-year-old-jesuit-arrested-in-india/|title=In Solidarity with Fr. Stan Swamy, a 83 year old Jesuit arrested in India|website=Jesuits Global|publisher=Jesuits|access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

=== ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ===

ਤਲੋਜਾ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਜੇਸੁਯਟ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:
, {{Quote|ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਗ਼ਰੀਬ ਕੈਦੀ  ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jesuit.ie/news/fr-stan-swamy-sj-a-caged-bird-can-still-sing/|title=Fr Stan Swamy SJ – 'A caged bird can still sing'|first=Gavin T.|last=Murphy|date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt;}} ਉਸਨੇ ਪੱਤਰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, {{Quote|ਪਰ ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਗਾਵਾਂਗੇ। ਪਿੰਜਰਾ ਵਿੱਚ  ਬੰਦ ਪੰਛੀ  ਵੀ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/father-stan-swamy-pens-letter-on-plight-of-other-undertrials/cid/1804613|title=Father Stan Swamy pens letter on plight of other undertrials|website=www.telegraphindia.com}}&lt;/ref&gt;}}

== ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ==
[[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ 2018 ਦੇ ਦਲਿਤ ਮੁਜ਼ਾਹਰੇ|ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ 2018 ਭੀਮ ਕੋਰੇਗਾਓਂ ਹਿੰਸਾ]] ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ &lt;ref name=&quot;MM15112020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/crime/elgar-parishad-case-humanity-is-bubbling-in-taloja-prison/articleshow/79227704.cms|title=Elgar Parishad case: 'Humanity is bubbling in Taloja prison'|date=15 November 2020|access-date=15 November 2020|agency=Mumbai Mirror}}&lt;/ref&gt;ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਨੇ   ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹਮਦਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮਾਓਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਗਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਗਭਗ 3,000 ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ [[ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ|ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਲੜਨ ਲਈ ਉਸ ਅਤੇ ਸੁਧਾ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਵਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ  ਕੈਦੀ ਏਕਤਾ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਪੀਐਸਸੀ) &lt;ref name=&quot;BBC&quot;/&gt; ਮਾਓਵਾਦੀ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਰਚਾ ਸੀ। ਦ ਜੇਸੁਇਟਾਂ ਨੇ ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ ਮਾਓਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਇਹ ਜੇਸਯੂਟ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;midday&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/father-stan-swamy-associates-remember-his-struggles-to-uplift-marginalised-communities/23069274|title='He's a torchbearer of the Constitution' say father Stan Swamy's peers|last=Borges|first=Jane|website=Mid-Day|access-date=1 November 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ (ਐਨਆਈਏ) ਨੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਇਕ ਜੈਸੂਇਟ ਸਮਾਜਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ &lt;ref name=&quot;wire2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://thewire.in/rights/stan-swamy-arrested-elgar-parishad-case|title=NIA Arrests 83-Year-Old Tribal Rights Activist Stan Swamy in Elgar Parishad Case|last=Shantha|first=Sukanya|website=The Wire|access-date=11 October 2020}}&lt;/ref&gt; ਕੇ  &lt;ref name=&quot;va&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2020-11/india-jesuit-stan-swamy-prison-letter.html|title=Christians seek Indian leaders' help for bail for jailed priest|date=18 November 2020|website=[[Vatican News]]|access-date=27 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ (ਰੋਕੂ) ਐਕਟ, 1967  (ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨਾਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ ਆਇਦ ਕੀਤੇ ਗਏ।  

ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੂਨੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਐਨਆਈਏ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nationalheraldindia.com/india/maharashtra-cm-uddhav-thackeray-set-to-withdraw-bhima-koregaon-cases-against-activists|title=Maharashtra CM Uddhav Thackeray set to withdraw Bhima-Koregaon cases against activists|access-date=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2020-11/india-jesuit-stan-swamy-prison-letter.html|title=NIA took over the case from State government|access-date=29 August 2020}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਤਹਿਤ [[ਰਾਂਚੀ|ਜੂਨ 2018 ਵਿੱਚ ਰਾਂਚੀ]] ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.asianews.it/news-en/Fr-Stan-Swamy,-priest-arrested-in-Ranchi:-%E2%80%98False-and-fabricated%E2%80%99-charges-against-me-44861.html|title=Fr Stan Swamy, priest arrested in Ranchi: 'False and fabricated' charges against me|date=9 June 2018|access-date=11 October 2020|agency=Asia News}}&lt;/ref&gt; ਪੀਪਲਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਫਾਰ ਸਿਵਲ ਲਿਬਰਟੀਜ਼ (ਪੀਯੂਸੀਐਲ), ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕੈਥੋਲਿਕ ਯੂਨੀਅਨ, ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਕੇਰਲ ਕੈਥੋਲਿਕ ਬਿਸ਼ਪਜ਼ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਕੇਸੀਬੀਸੀ), ਕੇਰਲ ਲਾਤੀਨੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਕੇਐਲਸੀਏ), &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/stan-swamys-arrest-a-violation-of-human-rights-say-civil-rights-activists/article32817710.ece|title='Stan Swamy's arrest a violation of human rights', say civil rights activists|last=Barik|first=Satyasundar|date=10 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=The Hindu}}&lt;/ref&gt;  ਕੇਰਲ ਜੇਸੁਇਟ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸ਼ੀਅਲ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2020/oct/11/various-kerala-church-sects-demand-father-stan-swamys-release-2208948.html|title=Various Kerala church sects demand Father Stan Swamy's release|last=ENS|date=11 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਏਸ਼ੀਅਨ ਬਿਸ਼ਪ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਐਫਏਬੀਸੀ), &lt;ref name=&quot;va2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2020-10/asia-bishops-fabc-bo-appeal-release-jesuit-stan-swamy.html|title=Asian bishops' solidarity with jailed Indian Jesuit|date=26 October 2020|website=Vatican News|access-date=29 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੇਸਯੂਟ ਭਾਈਚਾਰੇ  &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jesuits.org/stories/jesuits-demand-immediate-release-of-fr-stan-swamy-sj/|title=Jesuits Demand Immediate Release of Fr. Stan Swamy, SJ|website=jesuits.org|publisher=The Jesuits|access-date=23 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;global&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;britain&quot;/&gt; ਵਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/national/catholic-union-calls-for-father-stan-swamys-release-900209.html|title=Catholic union calls for Father Stan Swamy's release|date=10 October 2020|access-date=11 October 2020|agency=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://countercurrents.org/2020/10/pucl-condemns-the-detention-and-arrest-of-fr-stan-swamy-in-bhima-koregaon-case/|title=PUCL Condemns the Detention and Arrest of Fr. Stan Swamy in Bhima Koregaon Case|date=8 October 2020|website=Counter Currents|publisher=People's Union For Civil Liberties}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/cbci-seeks-release-of-stan-swamy-6720248/|title=CBCI seeks release of Stan Swamy|date=11 October 2020|website=The Indian Express|language=en|access-date=12 October 2020}}&lt;/ref&gt; ਰਾਂਚੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਚਰਚ ਨੇ ਵੀ ਇਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਤੇ ਇਹ “ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ” ਸੀ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦੀਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਰਮਿਆਨ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ, ਜਬਰ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਏਕਤਾ ਕਮੇਟੀ (ਪੀਪੀਐਸਸੀ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;wire3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://thewire.in/rights/stan-swamy-jharkhand-adivasis-undertrials-pesa-uapa|title=Father Stan Swamy, Children and the Unholy State|last=and Debmalya|first=Rajendran Narayanan|date=3 September 2018|access-date=12 October 2020|agency=The Wire}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/india/elgaar-parishad-case-stan-swamys-arrest-politically-motivated/cid/1794478|title=Stan Swamy's arrest 'politically motivated'|last=Raj S.J.|first=Fr. J. Felix|date=12 October 2020|access-date=12 October 2020|agency=Telegraph India}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/calcutta/other-brothers-behind-fr-stan-swamy/cid/1795039|title=Other brothers behind Stan Swamy|last=Mazumdar|first=Jhinuk|date=18 October 2020|work=Telegraph India}}&lt;/ref&gt; 21 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਥਰੂਰ]], [[ਸੀਤਾਰਾਮ ਯੇਚੁਰੀ]], [[ਡੀ. ਰਾਜਾ]], ਸੁਪ੍ਰੀਆ ਸੁਲੇ ਅਤੇ ਕਨੀਮੋਝੀ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਜਿਆਂ ਦਰੇਜ਼|ਜੀਨ ਡਰੇਜ਼]], ਡਾ ਜੋਸਫ ਮਾਰੀਅਨਸ ਕੁਜੂਰ, ਰਾਂਚੀ ਸਥਿਤ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਕਾਰਕੁਨ ਦਯਾਮਨੀ ਬਾਰਲਾ ਅਤੇ ਰੁਪਾਲੀ ਜਾਧਵ ਅਤੇ ਵਕੀਲ ਮਿਹਰ ਦੇਸਾਈ ਨੇ ਸਟੈਨ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theprint.in/india/mps-tharoor-sule-kanizmozhi-join-8-others-to-seek-uapa-repeal-release-of-stan-swamy/528112/|title=MPs Tharoor, Sule, Kanizmozhi join 8 others to seek UAPA repeal, release of Stan Swamy|last=Dasgupta|first=Sravasti|date=21 October 2020|access-date=21 October 2020|agency=The Print}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/time-to-break-the-silence-opposition-leaders-condemn-activist-stan-swamys-arrest-2313613|title=&quot;Time To Break The Silence&quot;: Opposition Leaders Condemn Stan Swamy's Arrest|date=21 October 2020|access-date=21 October 2020|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਮਾਨਤ ਅਤੇ ਜੇਲ ==
ਮੈਡੀਕਲ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਅੰਤਰਿਮ ਜ਼ਮਾਨਤ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਐਨਆਈਏ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/court-rejects-bail-plea-of-stan-swamy/article32932596.ece|title=Court rejects bail plea of Stan Swamy|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|date=23 October 2020|access-date=24 October 2020|agency=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 6 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਰਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਪਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਖਲ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ [[ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਰੋਗ|ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਰੋਗ]] ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਫੜਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ।  ਐਨਆਈਏ ਨੇ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ 20 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;TH06112020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/stan-swamy-files-plea-to-allow-use-of-straw-sipper-in-taloja-jail/article33042730.ece|title=Stan Swamy files plea to allow use of straw, sipper in Taloja jail|last=Saigal|first=Sonam|date=6 November 2020|access-date=16 November 2020|agency=The Hindu}}&lt;/ref&gt; 26 ਨਵੰਬਰ 2020 ਨੂੰ, ਐਨਆਈਏ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਸਟਰਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਪਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਵੀ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ 83 ਸਾਲ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਰੋਗ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;bb27112020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.barandbench.com/news/litigation/father-stan-swamy-bail-application-special-nia-court|title=[Bhima Koregaon] Not likely to jump bail, arrest malafide: Father Stan Swamy moves Special NIA Court for bail|last=Joshi|first=Neha|date=27 November 2020|access-date=27 November 2020|agency=Bar And Bench}}&lt;/ref&gt; ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸੁਣਵਾਈ 4 ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਦਿਆਂ ਜੇਲ੍ਹ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਟਰਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਪਰ ਅਤੇ ਗਰਮ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। &lt;ref name=&quot;ndtv2611&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/stan-swamys-wait-for-a-straw-and-sipper-extended-not-till-december-2330570|title=Not Till December. Stan Swamy's Wait For A Straw And Sipper Extended|last=Roy|first=Divyanshu Dutta|date=26 November 2020|access-date=26 November 2020|agency=NDTV}}&lt;/ref&gt; ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਜਨਤਕ ਰੋਸ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ 50 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਤਲੋਜਾ ਜੇਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿਪਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/stan-swamy-gets-a-sipper-finally/articleshow/79470395.cms|title=Stan Swamy gets a sipper, finally|last=Ganapatye|first=Shruti|date=29 November 2020|access-date=29 November 2020|agency=Mumbai Mirror}}&lt;/ref&gt; ਕਾਰਕੁਨ ਵਰਵਰ ਰਾਓ, ਵਰਨਨ ਗੋਂਸਲਸ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਫੇਰੇਰਾ ਸਟੈਨ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲੋਜਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬੰਦ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;MM15112020&quot;/&gt;

ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਨਆਈਏ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਨੇ 22 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;BailMarch2021&quot;&gt;{{Cite news|url=http://livelaw.in/top-stories/stan-swamy-bombay-high-court-bail-bhima-koregaon-uapa-nia-171518|title=BREAKING : NIA Court Refuses Bail To Stan Swamy In Bhima Koregaon Case|last=Hakim|first=Sharmeen|access-date=22 March 2021|agency=Livelaw}}&lt;/ref&gt;

28 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੁਕਮ ਵਾਲ਼ੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ  ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਫੈਮਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਬਾਂਦਰਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/bombay-high-court-allows-transfer-of-father-stan-swamy-to-holy-family-hospital-from-prison-for-15-days-7334074/|title=Bombay HC directs prison authorities to shift SwamySwamy to Holy Family Hospital|date=29 May 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
[[ਪਾਰਕਿਨਸਨ ਰੋਗ|ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਾਰਕਿੰਸਨ ਰੋਗ]] ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;wire&quot;/&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਡਿੱਗਿਆ। &lt;ref name=&quot;ndtv2611&quot;/&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਨੋ ਕੰਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;midday&quot;/&gt;

ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਸਵਾਮੀ ਲਈ ਸਟਰਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਪਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/nia-says-it-didnt-seize-stan-swamys-straw-and-sipper/article33206122.ece|title=NIA says it didn't seize Stan Swamy's straw and sipper|date=2020-11-29|work=The Hindu|access-date=2021-07-05|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਟਰਾਅ ਅਤੇ ਸਿੱਪਰ ਐਨਆਈਏ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਦਫਤਰ ਅਤੇ ਤਲੋਜਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਆਉਣ ਲਾਈਨ ਆਰਡਰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/trending/trending-in-india/netizens-send-straws-and-sipper-for-stan-swamy-after-nia-denies-confiscating-them-7070510/|title=Why people are posting orders of straws and sippers for arrested tribal activist Stan Swamy|date=2020-11-28|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-07-05}}&lt;/ref&gt;

18 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਇੱਕ ਨੋਟ ਵਿੱਚ, &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livelaw.in/news-updates/stan-swamy-bombay-high-court-ayurvedic-doctor-bhima-koregaon-case-medical-bail-174341|title='Ayurvedic Doctor At Prison Prescribed Allopathic Antipsychotic Drug' :Stan Swamy Tells Bombay High Court|last=Hakim|first=Sharmeen|date=19 May 2021|website=www.livelaw.in}}&lt;/ref&gt; ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਵਾਮੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2021/may/17/shift-jailed-stan-swamy-to-hospital-jharkhand-rights-group-to-maharashtra-govt-2303724.html|title='Shift jailed Stan Swamy to hospital': Jharkhand rights group to Maharashtra govt|website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/elgaar-parishad-case-hc-directs-stan-swamys-health-checkup-at-j-j-hospital-7321561/|title=Elgaar Parishad case: Bombay HC directs Stan Swamy's health check-up at J J Hospital|date=19 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/bombay-hc-asks-jj-hospital-to-form-expert-panel-to-examine-stan-swamy/article34595309.ece|title=Send Stan Swamy to hospital for check-up on Thursday: Bombay High Court|last=Saigal|first=Sonam|date=19 May 2021|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; 21 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਵਾਮੀ ਨੇ [[ਗ੍ਰਾਂਟ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਰ ਜਮਸ਼ੇਦਜੀ ਜੀਜੀਭੋਏ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਹਸਪਤਾਲ|ਜੇ ਜੇ ਹਸਪਤਾਲ]] ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿਰਫ ਅੰਤਰਿਮ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ, [[ਰਾਂਚੀ|ਰਾਂਚੀ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਸਕੇ।]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.livelaw.in/top-stories/stan-swamy-interacts-with-bombay-hc-for-interim-bail-bhima-koregaon-case-174477|title='I Would Rather Suffer, Possibly Die Very Shortly If This Were To Go On' : Stan Swamy Pleads For Interim Bail In Bombay HC|last=Hakim|first=Sharmeen|date=21 May 2021|website=www.livelaw.in}}&lt;/ref&gt; ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਮਈ 2021 ਵਿਚ ਕੋਵਿਡ -19 ਲਈ ਟੈਸਟ ਪਾਜਿਟਿਵ ਆਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/mumbai/fr-stan-swamy-tests-positive-for-covid-19/article34681377.ece|title=Fr. Stan Swamy tests positive for COVID-19|last=Saigal|first=Sonam|date=30 May 2021|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

4 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਹੋਲੀ ਫੈਮਲੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਵੈਂਟੀਲੇਟਰ ਸਹਾਇਤਾ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/mumbai/elgaar-parishad-case-stan-swamy-health-ventilator-7388859/|title=Elgaar Parishad case: Stan Swamy put on ventilator support as health deteriorates|date=4 July 2021}}&lt;/ref&gt; 5 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/fr-stan-swamy-passes-away/article35143941.ece|title=Fr. Stan Swamy passes away|date=5 July 2021|work=The Hindu|access-date=5 July 2021|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿਚ, ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁਕੁੰਦਨ ਸੀ. ਮੈਨਨ ਅਵਾਰਡ 2020 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/award-for-fr-stan-swamy/article33652620.ece|title=Award for Fr. Stan Swamy|date=25 January 2021|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]]</text>
      <sha1>349tslb6kjchhu96agtq04s9zpa6t8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>136079</id>
    <revision>
      <id>838240</id>
      <parentid>826084</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11635" sha1="j46ppdoldyipxq8yhjggeyzqncj5mud" xml:space="preserve">
{{Infobox sportsperson|name=ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ|team=|module=&lt;!-- Sport --&gt;|country={{ਭਾਰਤ}}|sport=[[ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]] [[ਤੈਰਾਕੀ (ਖੇਡ) | ਤੈਰਾਕੀ]]|disability=|disability_class=|rank=|event=|universityteam=|collegeteam=|league=|league_type=|club=|turnedpro=|other_interests=|partner=|former_partner=|coach=ਪੀਟਰ ਕਾਰਸਵੈਲ|retired=|coaching=|module2=&lt;!-- Achievements and titles --&gt;|worlds=|regionals=|nationals=|olympics=|paralympics=|highestranking=|pb=|website=&lt;!-- {{URL|www.example.com}} --&gt;|life_partner=|image=Maana Patel at the 12th South Asian Games 2016 in Guwahati.jpg|birth_place=|image_size=|alt=|caption=ਗੁਹਾਟੀ ਵਿਚ 12 ਵੀਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ 2016 ਵਿਚ ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ|headercolor=|native_name=|native_name_lang=|birth_name=&lt;!-- if different than name --&gt;|nickname=|nationality=ਭਾਰਤੀ|ethnicity=|citizenship=|birth_date={{birth date and age|2000|03|18|df=yes}}&lt;ref name=aa&gt;{{Cite web|url=http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|title=MAANA PATEL – Swimming Federation of India|website=swimming.org.in|language=en-US|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20180514143052/http://swimming.org.in/swimmers/maana-patel/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|death_date=&lt;!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} --&gt;|spouse=|death_place=|resting_place=|resting_place_coordinates=|monuments=|residence=|education=|alma_mater=ਉਦਗਮ ਸਕੂਲ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]]|occupation=|years_active=|employer=|agent=|height=&lt;!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;|weight=&lt;!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference --&gt;|medaltemplates={{MedalSport | ਔਰਤ [[ਤੈਰਾਕੀ (ਖੇਡ) | ਤੈਰਾਕੀ]]}}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition|[[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]]}}
{{MedalGold|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|4 x 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਰੀਲੇਅ]]}}
{{MedalGold|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|4 x 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਮੇਡਲੇ ਰੀਲੇਅ]]}}
{{MedalGold|[[Swimming at the 2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2019 ਕਾਠਮੰਡੂ]]|[[2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|50 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalGold|[[Swimming at the 2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2019 ਕਾਠਮੰਡੂ]]|[[2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2019 ਕਾਠਮੰਡੂ]]|[[2019 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|50 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalSilver|[[Swimming at the 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ]]}}
{{MedalBronze|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2016 ਗੁਹਾਟੀ]]|[[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ ਤੈਰਾਕੀ|50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ]]}}}}'''ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ''' (ਜਨਮ 18 ਮਾਰਚ 2000) [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਤੈਰਾਕ ਹੈ |

== ਤੈਰਾਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ ਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਣ ਤੇ ਤੈਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ| &lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt;

[[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਭਾਰਤ|ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ 2: 23.41 ਸਕਿੰਟ ਵਿੱਚ 200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ, 40 ਵੀਂ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕੁਆਟਿਕਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜੀਤੀ, ਅਗਸਤ 2009 ਵਿੱਚ ਟੋਕਿਓ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਜ ਗਰੁੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਖਾ ਟੰਡਨ]] ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਗਏ 2: 26.41 ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ &lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; |ਮਾਨਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ 50 ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ| ਮਾਨਾ ਨੇ 60 ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਗੇਮਜ਼ (2015) ਵਿਚ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਦਿਆਂ 100 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ| ਮਾਨਾ ਪਟੇਲ, ਰਾਸ਼ੀ ਪਟੇਲ, ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਪਾਂਡੇ ਅਤੇ ਦਿਲਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ 60 ਵੀਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿਚ 4X100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀ-ਸਟਾਈਲ ਰਿਲੇਅ ਵਿਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/swimmer-manna-patel-clinches-gold-setting-new-record-at-60th-national-school-games/|title=Swimmer Manna Patel clinches gold setting new record at 60th National School Games|date=2015-02-17|work=The Indian Express|access-date=2018-05-13|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਓਲੰਪਿਕ ਗੋਲਡ ਕੁਐਸਟ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ &lt;ref name=&quot;dna1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/sports/report-maana-patel-the-15-year-old-girl-who-is-making-waves-2106517|title=Maana Patel, the 15-year-old girl who is making waves|date=2015-07-21|work=dna|access-date=2018-05-12|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/teenage-indian-swimmer-maana-patel-aims-for-rio-olympics-berth/16387168|title=Teenage Indian swimmer Maana Patel aims for Rio Olympics berth|date=2015-07-21|work=mid-day|access-date=2018-05-13}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; |ਉਸਨੇ 50 ਮੀਟਰ, 100 ਮੀਟਰ ਅਤੇ 200 ਮੀਟਰ ਬੈਕਸਟ੍ਰੋਕ ਵਿੱਚ ਸਿਲਵਰ ; 50 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਵਿਚ ਕਾਂਸੀ; 4 × 100 ਮੀਟਰ ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਈਲ ਰੀਲੇਅ ਵਿਚ ਸੋਨਾ; 12 ਵੀਂ [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ (2016) ਵਿਚ]] 4 × 100 ਮੀਟਰ ਦੀ ਮੇਡਲੇਅ ਰਿਲੇਅ ਜਿੱਤੇ ਸਨ| 

ਮਾਨਾ ਨੇ 72 ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਕੁਆਟਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ -2018 ਵਿਚ 3 ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://epaper.timesgroup.com/Olive/ODN/TimesOfIndia/shared/ShowArticle.aspx?doc=TOIA%2F2018%2F10%2F08&amp;entity=Ar02102&amp;sk=16BA6AC1&amp;mode=text#|title=Maana's comeback from injury|date=2018-08-10|work=epaper.timesgroup.com|access-date=2018-08-10|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਮਾਨਾ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ 10 ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਏਜ-ਗਰੁੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ -2019  ਵਿੱਚ ਛੇ ਤਗਮੇ (1 ਸੋਨਾ, 4 ਚਾਂਦੀ, 1 ਕਾਂਸੀ) ਜਿੱਤੇ| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/sport/others/after-six-medals-in-asian-age-group-cship-maana-feels-shes-back/articleshow/71365104.cms|title=After six medals Maana feels she is back|date=2019-09-30|work=mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=2019-09-30|language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/swimming/maana-patel-asian-age-group-swimming-championship-gold-medal-50m-backstroke/article29522444.ece|title=Maana makes comeback|date=2019-09-26|work=sportstar.thehindu.com|access-date=2019-09-26|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2016 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ 11 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, 61 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ 75 ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਤਮਗੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sbs.com.au/yourlanguage/gujarati/en/audiotrack/new-generation-gujarati-athletes-maana-patel|title=A new generation of Gujarati athletes - Maana Patel|work=SBS Your Language|access-date=2018-05-13|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸਨੇ ਉਦਗਮ ਸਕੂਲ ਫਾਰ ਚਿਲਡਰਨ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਵਣਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। &lt;ref name=&quot;dna1&quot;/&gt; ਉਸਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੈਰਾਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲੇਸ਼ ਨਾਨਾਵਤੀ ਨੇ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/sports/others/maana-patel-15-year-old-national-swimming-champion-targets-2016-rio-olympics_1634384.html|title=Maana Patel, 15-year-old national swimming champion targets 2016 Rio Olympics|date=2015-07-22|work=Zee News|access-date=2018-05-13|language=en|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171742/http://zeenews.india.com/sports/others/maana-patel-15-year-old-national-swimming-champion-targets-2016-rio-olympics_1634384.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.siliconindia.com/news/general/Maana-Patel-The-Girl-With-A-Swing-nid-185169-cid-1.html|title=Maana Patel, The Girl With A Swing!|last=SiliconIndia|work=siliconindia|access-date=2018-05-13|archive-date=2018-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919171742/https://www.siliconindia.com/news/general/Maana-Patel-The-Girl-With-A-Swing-nid-185169-cid-1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਕੋਚ ਪੀਟਰ ਕਾਰਸਵੈਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਗਲੇਨਮਾਰਕ ਐਕੁਆਟਿਕ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ|

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]]</text>
      <sha1>j46ppdoldyipxq8yhjggeyzqncj5mud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਤੂ ਡਾਲਮੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138127</id>
    <revision>
      <id>838310</id>
      <parentid>709447</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15228" sha1="trewpfua6vz3031vgwr67h87a2h1jju" xml:space="preserve">{{Infobox person
 | name        = ਰਿਤੂ ਡਾਲਮੀਆ
 | image       = 
 | caption     =
 | birth_date  = {{Birth year and age|1973}}
 | birth_place = Calcutta (now [[Kolkata]]), [[West Bengal]], India
 | known_for   = [[Italian cuisine]]
 | occupation  = [[Celebrity chef]], restaurateur, LGBT activist
}}

'''ਰਿਤੂ ਡਾਲਮੀਆ''' (ਜਨਮ 1973) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਇਤਾਲਵੀ]] ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀਵਾ ਦੀ ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੀਤਾ ਭੱਲਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਫਰਮ &quot;ਰੀਗਾ ਫੂਡ&quot; ਅਧੀਨ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;hindu2004&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/11/stories/2004121101500301.htm|title=The food DIVA|date=11 December 2004|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120210195401/http://www.hindu.com/mp/2004/12/11/stories/2004121101500301.htm|archive-date=10 February 2012}}&lt;/ref&gt; ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੋਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ &quot;ਲੈਟੀਚਿਉਡ 28&quot; ਅਤੇ &quot;ਕੈਫ਼ੇ ਦਿਵਾ&quot; ਹਨ।&lt;ref name=&quot;conde&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cntraveller.in/content/ritu-dalmia-talks-travel|title=Ritu Dalmia talks travel|publisher=[[Conde Nast Traveller]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.livemint.com/2008/03/17004301/Chef8217s-Delight---Taking.html|title=Chef's Delight – Taking on the stars|date=17 March 2008|publisher=[[Mint (newspaper)|Mint]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਲਈ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਗੁੱਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਲਈ ਟੀਵੀ ਕੁੱਕਰੀ ਸ਼ੋਅ, &quot;ਇਟਾਲੀਅਨ ਖਾਨਾ&quot; ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੁੱਕਬੁੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://goodtimes.ndtv.com/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=488|title=Italian Khana|publisher=[[NDTV Good Times]]|access-date=2021-11-17|archive-date=2017-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134202/http://goodtimes.ndtv.com/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=488|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://business.outlookindia.com/printarticle.aspx?270242|title=Something's Cooking: For 17 years now, Ritu Dalmia has been serving Italian Khana. And she is a purist.|publisher=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] Business|access-date=2021-11-17|archive-date=2012-07-07|archive-url=https://archive.today/20120707065926/http://business.outlookindia.com/printarticle.aspx?270242|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦਾ ਨਵਾਂ ਸ਼ੋਅ ''ਟਰੈਵਲਿੰਗ ਦੀਵਾ'' 2 ਫਰਵਰੀ 2012 ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਗੁੱਡ ਟਾਈਮਜ਼ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/news/promo-new-show-on-ndtv-good-times-travelling-diva/222468|title=Traveling Diva|publisher=[[NDTV Good Times]]|access-date=2021-11-17|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220108/http://www.ndtv.com/video/player/news/promo-new-show-on-ndtv-good-times-travelling-diva/222468|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਡਾਲਮੀਆ ਇੱਕ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]] ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.]] ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਜੂਨ 2016 ਵਿੱਚ ਡਾਲਮੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹੋਰ, ਖੁਦ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ, ਭਾਰਤੀ ਦੰਡ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ 377 ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿੱਟ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/explained/many-ups-and-downs-in-battle-against-ipc-section-377-homosexuality-lgbtq-5019604/|title=Many ups and downs in battle against 377|date=2018-01-11|work=The Indian Express|access-date=2018-01-28|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਜੌਹਰ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿਰੁੱਧ 2018 ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲਾ ਆਇਆ। ਯੂਨੀਅਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ &quot;ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਇੱਕੋ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2018/sep/06/indian-supreme-court-decriminalises-homosexuality|title=Campaigners celebrate as India decriminalises homosexuality|last=Safi|first=Michael|date=2018-09-06|website=the Guardian|language=en|access-date=2018-09-09}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
[[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ|ਮਾਰਵਾੜੀ]] ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ&lt;ref name=&quot;sanghvi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://blogs.hindustantimes.com/rude-food/2008/07/21/portrait-of-a-diva/#more-69|title=Rude Food: Portrait of a Diva|last=Vir Sanghvi|date=21 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20090707070257/http://blogs.hindustantimes.com/rude-food/2008/07/21/portrait-of-a-diva/#more-69|archive-date=7 July 2009|publisher=[[Hindustan Times]]|author-link=Vir Sanghvi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tel2012&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120130/jsp/entertainment/story_15067291.jsp|title=Ritu Dalmia, author of cookbook travelling diva, whips it up|date=30 January 2012|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/independence-day-special/story/20160822-ritu-dalmia-my-freedom-to-love-article-377-lgbt-gay-rights-829406-2016-08-12|title=My freedom to love: 'I was 23 when I realised I was gay. I told my parents. The next day they sent a box of mangoes for my partner at the time'|last=Dalmia|first=Ritu|date=12 August 2016|work=India Today|access-date=12 November 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ਡਾਲਮੀਆ ਨੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਬਲ ਪੱਥਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰੋਤਾਂ ਲਈ ਇਟਲੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਰੁਚੀ ਇਟਾਲੀਅਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ 1993 ਵਿੱਚ, 22 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ 'ਮੇਜ਼ਾਲੂਨਾ' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, &quot;ਇਟਾਲੀਅਨ ਲਹਿਜ਼ੇ&quot; ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, [[ਹੌਜ਼ ਖ਼ਾਸ ਕੰਪਲੈਕਸ|ਹੌਜ਼ ਖਾਸ]] ਪਿੰਡ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਪਰ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ 1996 ਵਿੱਚ, ਡਾਲਮੀਆ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਐਂਡੀ ਵਰਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੰਗਜ਼ ਰੋਡ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਫਾਈਨ ਡਾਇਨਿੰਗ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।&lt;ref name=&quot;today2011&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ritu-dalmia-cookbook-travelling-diva-stefano-merlo/1/165802.html|title=There's a story behind every dish in this book|date=25 December 2011|publisher=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ, 2000 ਵਿੱਚ ਡਾਲਮੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰ ਵਰਮਾ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਗ੍ਰੇਟਰ ਕੈਲਾਸ਼ II ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਗੀਤਾ ਭੱਲਾ ਨਾਲ &quot;ਦੀਵਾ&quot; ਇਟਾਲੀਅਨ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।&lt;ref name=&quot;hindu2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tri&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2003/20031116/spectrum/main1.htm|title=New-age entrepreneur: young, dynamic and successful|date=16 November 2003|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]}}&lt;/ref&gt; ਅੱਜ ਦੀਵਾ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Frommer's India|last=Pippa De Bruyn|last2=Keith Bain|last3=David Allardice|last4=Shonar Joshi|publisher=John Wiley &amp; Sons|year=2010|isbn=978-0470602645|page=442|chapter=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=HlqM2CR4vfUC&amp;q=Ritu+Dalmia&amp;pg=PA442}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;q=Ritu+Dalmia&amp;pg=PA151|title=Lonely Planet India|last=Sarina Singh|last2=Lindsay Brown, Mark Elliott, Paul Harding..|publisher=Lonely Planet|year=2009|isbn=978-1741791518|page=151}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਡਿਪਲੋਮੈਟਿਕ ਐਨਕਲੇਵ, ਚਾਣਕਿਆਪੁਰੀ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਤਾਲਵੀ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;tri&quot;/&gt; &quot;ਦਿਵਾ ਕੈਫੇ ਇਨ ਗ੍ਰੇਟਰ ਕੈਲਾਸ਼ I, ਐਨ-ਬਲਾਕ ਮਾਰਕਿਟ, &quot;ਲੈਟੀਚਿਉਡ 28&quot; [[ਖ਼ਾਨ ਮਾਰਕੀਟ|ਖਾਨ ਮਾਰਕੀਟ]] ਵਿਖੇ, ਅਲਾਇੰਸ ਫ੍ਰੈਂਕਾਈਜ਼, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੌਜ਼ ਖਾਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ &quot;ਦਿਵਾ ਪਿਕੋਲਾ&quot; ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੇਟਰਿੰਗ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;conde&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sanghvi&quot;/&gt; 2007 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ.ਵੀ.ਗੁੱਡ ਟਾਈਮਜ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ-ਸੀਰੀਜ਼ &quot;ਇਟਾਲੀਅਨ ਖਾਨਾ&quot; ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਤਿੰਨ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref name=&quot;tel2012&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=488|title=Italian Khana: Best Cookery Show At The Indian Telly Awards, 2009|publisher=NDTV Good Times|access-date=2021-11-17|archive-date=2017-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616134202/http://goodtimes.ndtv.com/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=488|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 'ਅਸ਼ੋਕ ਹੋਟਲ', ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਪਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ''ਦਿਵਾਤਰਾ'' ਨਾਲ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸ਼ੈੱਫ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/VOTERS-SPEAK--Ritu-Dalmia/391198|title=VOTERS SPEAK: Ritu Dalmia|date=27 November 2008|publisher=Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਇਟਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਸਟਾਰ ਆਫ਼ ਇਟਾਲੀਅਨ ਸੋਲੀਡੈਰਿਟੀ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://goodtimes.ndtv.com/GoodTimesAnchorPopUp.aspx?ShowID=63|title=About the Anchor|publisher=NDTV Good Times}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੋਜਨ ਯਾਤਰਾ, ਕੁੱਕਬੁੱਕ, ਟ੍ਰੈਵਲਿੰਗ ਦੀਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਪਸੰਦ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;today2011&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/all-things-food/887884/0|title=All Things Food|date=15 December 2011|publisher=[[Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

== ਲਿਖਤਾਂ ==
** ''Italian Khana''. Random House, India, 2009. {{ISBN|8184000219}}.
** ''Italian Khana: Dinner Party''. Random House, India. {{ISBN|8184001029}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/8184001029|8184001029]].
** ''Italian Khana: Desserts''. Random House, India. {{ISBN|978-81-8400-103-7}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-81-8400-103-7|978-81-8400-103-7]].
** ''Italian Khana: Vegetarian''. Random House, India. {{ISBN|978-81-8400-101-3}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/978-81-8400-101-3|978-81-8400-101-3]].
** ''Travelling Diva: Recipes from around the World'', Hachette India 2012.  {{ISBN|9789350092811}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/9789350092811|9789350092811]].
** ''DIVA Green'', Hachette India 2014.  {{ISBN|9789350092811}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]] [[:en:Special:BookSources/9789350092811|9789350092811]].
* 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://divarestaurants.com/, ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਬੀਜੀਟੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਰਵਾੜੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]</text>
      <sha1>trewpfua6vz3031vgwr67h87a2h1jju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਧਾ ਯਾਦਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138347</id>
    <revision>
      <id>838304</id>
      <parentid>836175</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13276" sha1="jcshjgoss3kb68wqmp42flm13scj51m" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
|                name = Radha Yadav
|              female = yes
|               image =2021–22_WBBL_MR_v_SS_21-10-30_Yadav_(02).jpg
|             caption = Radha Yadhav bowling in a T20I match againt Sri Lanka
|             country = India 
|            fullname = Radha Prakash Yadav
|            nickname = 
|          birth_date = {{birth date and age|2000|4|21|df=yes}}
|         birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India
|            heightft = 
|          heightinch =           
|             batting =  Right-hand 
|             bowling = Slow left-arm orthodox
|       international = true

|             onetest = 
|       testdebutdate = 
|       testdebutyear = 
|    testdebutagainst = 
|             testcap =
|        lasttestdate = 
|        lasttestyear = 
|     lasttestagainst =

|              oneodi = true
|        odidebutdate = 14 March
|        odidebutyear = 2021
|     odidebutagainst = South Africa
|              odicap = 129
|         lastodidate = 
|         lastodiyear = 
|      lastodiagainst =

|       T20Idebutdate = 13 February
|       T20Idebutyear = 2018
|    T20Idebutagainst = South Africa
|             T20Icap = 58
|        lastT20Idate = 14 July
|        lastT20Iyear = 2021
|     lastT20Iagainst = England

|             columns = 2
|             column1 = [[Women's One Day International|WODI]]
|            matches1 = 1
|               runs1 = –
|            bat avg1 = –
|           100s/50s1 = –
|          top score1 = –
|         deliveries1 = 58
|            wickets1 = 68
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = 0
|             tenfor1 = 0
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 0/-

|             column2 = [[Women's Twenty20 cricket|WT20I]]
|            matches2 = 40
|               runs2 = 48
|            bat avg2 = 5.33
|           100s/50s2 = 0/0
|          top score2 = 14
|         deliveries2 = 867
|            wickets2 = 52
|           bowl avg2 = 18.03
|            fivefor2 = -
|             tenfor2 = -
|       best bowling2 = 4/23
|  catches/stumpings2 = 8/-

|               club1 = [[Baroda women's cricket team|Baroda Women]]
|               year1 = 2015–present
|               club2 = [[Mumbai women's cricket team|Mumbai Women]]
|               year2 = 2015
|               club3 = [[IPL Supernovas|Supernovas]]
|               year3 = 2019–present
|               club4 = [[Sydney Sixers (WBBL)|Sydney Sixers]]
|               year4 = {{nowrap|2021/22–present}}

|                date = 14 July 2021
|              source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/960737.html Cricinfo
}}

'''ਰਾਧਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯਾਦਵ''' (ਜਨਮ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2000) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1776/1776757/1776757.html Player's Profile]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1236482/20-women-cricketers-for-the-2020s|title=20 women cricketers for the 2020s|website=The Cricket Monthly|access-date=24 November 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਬੜੌਦਾ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.womenscriczone.com/india-test-newbies-where-were-they-in-november-2014|title=India's potential Test debutantes: Where were they in November 2014?|website=Women's CricZone|access-date=10 June 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 4 [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]], 13 [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਅਤੇ 16 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Players/1776/1776757/statistics_lists.html Statistics]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 10 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁੱਖ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/769/769255.html Mumbai vs Kerala]&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਂਦੀਵਲੀ ([[ਪੱਛਮ|ਪੱਛਮੀ]]), [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/radha-yadav-mumbai-vegetable-vendors-daughter-becomes-india-cricketer/19239199|title=Radha Yadav, Mumbai Vegetable Vendor's Daughter Becomes India Cricketer|date=25 March 2018|website=Mid Day}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਟਾਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, 225 ਵਰਗ ਫੁੱਟ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਲੱਮ ਰੀਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਏਰੀਆ (ਐਸ.ਆਰ.ਏ.) ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੜ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਓਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਯਾਦਵ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਜੌਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://hindi.news18.com/news/uttar-pradesh/jaunpur-jaunpur-daughters-radha-yadav-and-shikha-pandey-selected-in-team-india-for-icc-women-t20-world-cup-upat-2769898.html|title=ICC महिला T20 वर्ल्ड कप में अपना जलवा बिखेरेंगी जौनपुर की दो बेटियां राधा यादव और शिखा पांडे|date=|website=News18 Hindi|language=hi|access-date=2021-06-28}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਕੋਚ, ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਨਾਇਕ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਆਨੰਦੀਬਾਈ ਦਾਮੋਦਰ ਕਾਲੇ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਆਵਰ ਲੇਡੀ ਆਫ਼ ਰੈਮੇਡੀ (ਕਾਂਦਵਾਲੀ) ਸਿਫਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/radha-yadav-mumbai-vegetable-vendors-daughter-becomes-india-cricketer/19239199|title=RADHA YADAV}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਿਦਿਆ ਕੁੰਜ ਸਕੂਲ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/radha-followed-her-first-coach-to-vadodara/articleshow/62626471.cms|title=Radha Yadav followed her first coach to Vadodara}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 13 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;WT20I&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1123206.html|title=1st T20I, India Women tour of South Africa at Potchefstroom, Feb 13 2018|website=ESPN Cricinfo|access-date=13 February 2018}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ 2018 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|title=Indian Women’s Team for ICC Women’s World Twenty20 announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=28 September 2018|archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928121529/http://www.bcci.tv/news/2018/press-releases/17669/indian-womens-team-for-icc-womens-world-twenty20-announced|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/863769|title=India Women bank on youth for WT20 campaign|website=International Cricket Council|access-date=28 September 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੰਜ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਆਊਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12461;team=1863;type=tournament|title=ICC Women's World T20, 2018/19 - India Women: Batting and bowling averages|website=ESPN Cricinfo|access-date=23 November 2018}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28468147/kaur-mandhana-verma-part-full-strength-india-squad-t20-world-cup|title=Kaur, Mandhana, Verma part of full strength India squad for T20 World Cup|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 January 2020}}&lt;/ref&gt;

9 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, [https://www.espncricinfo.com/team/_/id/1146787/trailblazers ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰਸ] ਬਨਾਮ [https://www.espncricinfo.com/team/_/id/1146788/supernovas ਸੁਪਰਨੋਵਾਸ] ਵਿਚਕਾਰ, [https://www.espncricinfo.com/series/19201/game/1235589/trailblazers-vs-supernovas-final-womens-t20-challenge-2020-21 ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜ 2020 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ] ਦੌਰਾਨ, ਉਹ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀ-20 ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਡਬਲਿਊ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ.) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/150912/india-women-s-squad-for-odi-and-t20i-series-against-south-africa-announced|title=India Women's squad for ODI and T20I series against South Africa announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=27 February 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 14 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼, ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਡਬਲਿਊ.ਓ.ਡੀ.ਆਈ.) ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1253270.html|title=4th ODI, Lucknow, Mar 14 2021, South Africa Women tour of India|website=ESPN Cricinfo|access-date=14 March 2021}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਮੈਚ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੈਸਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/154389/india-s-senior-women-squad-for-the-only-test-match-odi-t20i-series-against-england-announced|title=India's Senior Women squad for the only Test match, ODI &amp; T20I series against England announced|website=Board of Control for Cricket in India|access-date=14 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2021 ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਸਿਕਸਰਸ ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.insidesport.in/wbbl-2021-22-shafali-verma-radha-yadav-sign-sydney-sixers-for-upcoming-womens-big-bash-league/|title=WBBL 2021-22: Shafali Verma, Radha Yadav sign Sydney Sixers for upcoming Women's Big Bash League|last=PTI|date=2021-09-27|website=InsideSport|language=en-gb|access-date=2021-10-26|archive-date=2023-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090742/https://www.insidesport.in/wbbl-2021-22-shafali-verma-radha-yadav-sign-sydney-sixers-for-upcoming-womens-big-bash-league/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਓਡੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2000]]</text>
      <sha1>jcshjgoss3kb68wqmp42flm13scj51m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਮੀ ਬੀ. ਚੈਟਰਜੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138625</id>
    <revision>
      <id>838312</id>
      <parentid>807734</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8936" sha1="1fens6hnxfbgzy1sl3n6xqjacc9m9wh" xml:space="preserve">{{Infobox writer &lt;!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --&gt;
| name        = Rimi B. Chatterjee
| image       = rimibchatterjee2008.jpg
| imagesize   =
| caption     =
| pseudonym   =
| birth_date  = 1969
| birth_place = [[Belfast]], United Kingdom
| death_date  =
| death_place =
| occupation  = Novelist, Reader at  Jadavpur University, Kolkata
| nationality = Indian
| period      = Modern, Sixteenth-century India
| genre       = General, science fiction, historical
| subject     =
| movement    =
| influences  =
| influenced  =
| signature   =
}}

'''ਰਿਮੀ ਬੀ. ਚੈਟਰਜੀ''' [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ ਸ਼ਾਰਪ ਡੇਲੋਂਗ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।

== ਕਿਤਾਬਾਂ ==

=== ਨਾਵਲ ===
* ''ਬਲੈਕ ਲਾਈਟ''
* ਦ ਸਿਟੀ ਆਫ ਲਵ
* ''ਰੇੱਡ ਸਿਗਨਲ'' 

==== ''ਬਲੈਕ ਲਾਈਟ ਦੀਆਂ'' ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ====
* [http://daily.bhaskar.com/article/black-light-is-historical-fantasy-1524211.html ''ਦ ਡੇਲੀ ਭਾਸਕਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707231709/http://daily.bhaskar.com/article/black-light-is-historical-fantasy-1524211.html |date=2011-07-07 }}
* [http://www.mid-day.com/news/2010/sep/030910-Black-Light-journalist-Rimi-B-Chatterjee-sketches-book.htm ''ਮਿਡ ਡੇ'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://web.archive.org/web/20100903232749/http://ibnlive.in.com/news/black-light-through-a-glass-darkly/129998-40-101.html ਆਈਬੀਐਨ''ਲਾਈਵ'']
* [http://www.afternoondc.in/book-review/when-truth-is-stranger-than-fiction/article_7583 ''ਦਆਫਟਰਨੂਨ ਡਿਸਪੈਚ ਐਂਡ ਕੋਰੀਅਰ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206045432/http://www.afternoondc.in/book-review/when-truth-is-stranger-than-fiction/article_7583 |date=2021-12-06 }}
* [http://thebookloversreview.blogspot.com/2010/09/review-black-light.html ''ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰੇਮੀ'']

==== ''ਦ ਸਿਟੀ ਆਫ ਲਵ ਦੀਆਂ'' ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ====
* [https://web.archive.org/web/20080107014911/http://www.hindu.com/lr/2008/01/06/stories/2008010650270500.htm ''ਹਿੰਦੂ'']
* [http://www.telegraphindia.com/1071130/asp/opinion/story_8603536.asp ''ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'']
* [http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=e6f728aa-16aa-49d8-9081-48bc4701a914&amp;&amp;Headline=The+fantastic+voyage ''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼'']{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.tribuneindia.com/2008/20080713/spectrum/book9.htm ''ਸੰਡੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'']

=== ਕਹਾਣੀਆਂ ===
* &quot;ਦ ਗਾਰਡਨ ਆਫ਼ ਬੰਬਾਹੀਆ&quot;, ਲਗਭਗ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਪਰੀਤ ਗਾਰਸੀਆ ਦਾ ਓਰਟਾ, ''ਵਾਸਾਫਿਰੀ'' 24(3): pp.&amp;nbsp;98-106.
* ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਨੰਦ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਬਾਰੇ &quot;ਦ ਫਸਟ ਰਸਾ&quot;, ''ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ: ਬੁੱਕ ਸਿਟੀ: ਰੀਡਿੰਗਜ਼, ਫਰੈਗਮੈਂਟਸ, ਚਿੱਤਰ'', ਐਡ. ਸ਼੍ਰੀਆ ਚੈਟਰਜੀ ਅਤੇ ਜੈਨੀ ਰੈਂਟਨ ([[ਐਡਿਨਬਰਾ|ਐਡਿਨਬਰਗ]] : ਟੈਕਸਟੁਅਲਿਟੀਜ਼, 2009)।
* &quot;ਜੈਸਿਕਾ&quot;, ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਐਂਗਲੋ-ਇੰਡੀਅਨ ''ਔਰਤ ਹੇਅਰ ਡ੍ਰੈਸਰ ਬਾਰੇ, ਵਿਸਲੰਬਰਸ: ਬ੍ਰਿਜਿੰਗ ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਆਈਬੇਰੋਅਮੇਰਿਕਾ'' 1 (2008): ਪੀ.ਪੀ.&amp;nbsp;58-9.
* &quot;ਦ ਕੀ ਟੂ ਆਲ ਦ ਵਰਲਡਜ਼&quot;, 2007 ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਸਟਿਕ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ''ਸੁਪਰਹੀਰੋ: ਦ ਫਾਬੂਲਸ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਆਫ ਰਾਕੇਟ ਕੁਮਾਰ ਐਂਡ ਅਦਰ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰਹੀਰੋਜ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।'' 

=== ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ===
* ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੌਂਗਫਾਰਮ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਵਿੱਚ [https://harpercollins.co.in/book/longform/ &quot;ਹਾਓ ਜਿਗਸਾ ਫ਼ਾਉਂਡ ਹਰ ਵੇਅ&quot;।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180804170141/https://harpercollins.co.in/book/longform/ |date=2018-08-04 }}
* ਕਿਲਰ ਇਨ ਕੋਮਿਕਸ ਇੰਡੀਆ ਵੋਲ- 2: ਕੁੜੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ
* ''ਡ੍ਰੀਘਾਂਗਚੂ'' ਅੰਕ 3, ਕੋਲਕਾਤਾ 2010 ਵਿੱਚ &quot;ਦਿ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਆਨ ਦ ਹਿੱਲ&quot;। ''ਡਰਿਘਾਂਗਚੂ'' ਅੰਕ 4 ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਭਾਗ 2।

== ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ ==
* ''ਬਲੈਕ ਲਾਈਟ'' (ਗਲਪ) (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼, 2010) [ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਪੰਨਾ 
* ''ਪਿਆਰ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ'' (ਗਲਪ) (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੈਂਗੁਇਨ, 2007) 
* ''ਮਨ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ: ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ'' ਇਤਿਹਾਸ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਤਿਹਾਸ) (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, 2006) 
* ''ਸਿਗਨਲ ਰੈੱਡ: ਇੱਕ ਨਾਵਲ'' (ਗਲਪ) (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੈਂਗੁਇਨ, 2005) 
* ''ਅਪੋਨ ਕਥਾ: ਅਬਨਿੰਦਰਨਾਥ'' [[ਅਵਨਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਟੈਗੋਰ]] ਦੁਆਰਾ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ( [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) (ਚੇਨਈ: ਤਾਰਾ, 2004)
* [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]] (ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ) ਦੁਆਰਾ ''ਟੀਟੂ ਮੀਰ'' (ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) (ਕਲਕੱਤਾ: ਸੀਗਲ, 2000) 

== ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ==
* ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਲਈ 2007 ਸ਼ਾਰਪ ''ਡੇਲੋਂਗ ਇਨਾਮ (ਮਾਈਂਡ ਦੇ ਸਾਮਰਾਜ: ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'' )&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sharpweb.org/main/delong-prize-past-winners/|title=DeLong Book History Prize Winners {{!}} SHARP|publisher=Society for the History of Authorship, Reading and Publishing|access-date=15 June 2021|archive-date=6 ਜੂਨ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210606005450/https://www.sharpweb.org/main/delong-prize-past-winners/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
* 2007 ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫਿਕਸ਼ਨ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ, ਵੋਡਾਫੋਨ ਕ੍ਰਾਸਵਰਡ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ (''ਸਿਟੀ ਆਫ ਲਵ'')&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.librarything.com/bookaward/Vodafone+Crossword+Book+Award+Shortlist|title=Book awards: Vodafone Crossword Book Award Shortlist|website=LibraryThing|access-date=28 June 2021}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* [http://sufinews.blogspot.com/2007_11_01_archive.html ਸੂਫੀ ਨਿਊਜ਼]
{{Authority control}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]</text>
      <sha1>1fens6hnxfbgzy1sl3n6xqjacc9m9wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਲਵਾਡੋਰ ਕੈਲਵੋ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>141383</id>
    <revision>
      <id>838406</id>
      <parentid>618008</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7615" sha1="okxb6q1b5zf645sp3nqw4e7egs5a0lm" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸਲਵਾਡੋਰ ਕੈਲਵੋ|other_names=|children=1|spouse=ਜੁਆਨ ਲੁਇਸ ਆਰਕੋਸ|notable_works=|known_for=|years_active=|occupation=ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|alma_mater=ਕੰਪਲੂਟੈਂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਾਦਰੀਦ|nationality=ਸਪੇਨਿਸ਼|image=Salvador Calvo at Premios Goya 2017 (cropped).jpg|death_place=|death_date=|birth_place=[[ਮਾਦਰੀਦ]], [[ਸਪੇਨ]]|birth_date={{Birth year and age|1970}}|birth_name=|caption=ਕੈਲਵੋ 31ਵੇਂ ਗੋਯਾ ਅਵਾਰਡ 2017 ਦੌਰਾਨ|alt=|website={{URL|http://salvadorcalvo.com/}}}}

'''ਸਲਵਾਡੋਰ ਕੈਲਵੋ''' (ਜਨਮ 1970) ਇੱਕ ਸਪੇਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ।

== ਜੀਵਨੀ ==
ਕੈਲਵੋ ਦਾ ਜਨਮ 1970 ਵਿੱਚ [[ਮਾਦਰੀਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;efe&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.efe.com/efe/espana/cultura/salvador-calvo-se-lleva-el-goya-a-la-mejor-direccion-por-adu/10005-4481721|title=Salvador Calvo se lleva el Goya a la mejor dirección por &quot;Adú&quot;|date=7 March 2021|website=[[Agencia EFE]]|access-date=21 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022|archive-date=1 ਦਸੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201034201/https://www.efe.com/efe/espana/cultura/salvador-calvo-se-lleva-el-goya-a-la-mejor-direccion-por-adu/10005-4481721|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਦਰੀਦ ਦੀ ਕੰਪਲੂਟੈਂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸੂਚਨਾ ਵਿਗਿਆਨ ([[ਪੱਤਰਕਾਰੀ]]) ਵਿੱਚ ਲਾਇਸੈਂਸੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;sur&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.diariosur.es/axarquia/rincon/director-cine-salvador-calvo-boqueron-plata-rincon-20210304150803-nt.html|title=El director de cine Salvador Calvo recibirá el galardón 'Boquerón de Plata' de Rincón de la Victoria|date=4 March 2021|website=[[Diario Sur]]}}&lt;/ref&gt; ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕੈਲਵੋ ਨੇ ਪਿਲਰ ਮੀਰੋ, ਜੁਆਨ ਕਾਰਲੋਸ ਕੋਰਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਪਿਲਰ ਹਰਮੀਡਾ ਦੇ ਟਿਊਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;sur&quot; /&gt;

ਉਸਨੇ ਕਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਸਿਨ ਟੈਟਾਸ ਨੋ ਹੇ ਪੈਰੀਸੋ'' (2007), ''ਲੌਸ ਮਿਸਟਰੀਓਸ ਡੀ ਲੌਰਾ'' (2009), ''ਨੀਨੋਸ ਰੋਬੋਡੋਸ'' (2012) ਅਤੇ ''ਲਾਸ ਅਵੈਂਚੁਰਸ ਡੇਲ ਕੈਪੀਟਨ ਅਲਾਟ੍ਰਿਸਟ'' (2013) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ''ਲਾ ਡੂਕੇਸਾ, ਲਾ ਡੂਕੇਸਾ II, ਪਾਕੁਏਰੀ (2009) ਅਤੇ ਮਾਰੀਓ ਕੌਂਡੇ, ਲੋਸ ਡੀਆਸ ਡੀ ਗਲੋਰੀਆ (2013)'' ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਇਓਪਿਕ ਮਿਨੀਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;sur&quot;/&gt;

ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2016 ਦੇ ਯੁੱਧ ਡਰਾਮੇ 1898, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਵਰ ਲਾਸਟ ਮੈਨ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਵੇਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਗੋਯਾ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;sur&quot;/&gt; ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2020 ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਦੂ'' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦਾ ਗੋਯਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;efe&quot;/&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2021 ਤੱਕ ਕੈਲਵੋ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਰਕੀਟੈਕ ਜੁਆਨ ਲੁਈਸ ਆਰਕੋਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lavanguardia.com/gente/20210307/6265042/salvbador-calvo-familia-goya-2021-hija.html|title=La estampa familiar de Salvador Calvo: su marido y su hija le arropan en los Goya 2021|date=7 March 2021|access-date=4 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307073323/https://www.lavanguardia.com/gente/20210307/6265042/salvbador-calvo-familia-goya-2021-hija.html|archive-date=7 March 2021|publisher=[[La Vanguardia]]|language=es}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

; ਫੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

* ''1898: ਲੌਸ ਅਲਟੀਮੋਸ ਡੇ ਫਿਲੀਪੀਨਸ'' ( ''1898, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਆਖਰੀ ਆਦਮੀ'' ) (2016)
* ''ਅਡੂ'' (2020)

; ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ

* ''ਮਾਰਸ'' (2019) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.lavanguardia.com/cultura/cine/20210306/6264443/goya-2021-premios-gala-nominados-mejor-director-salvador-calvo-iciar-bollain-isabel-coixet-bajo-ulloa.html|title=Salvador Calvo, Goya a mejor director, dedica el premio a &quot;todos los Adú del mundo&quot;|last=Gómez Ruiz|first=Lara|date=6 March 2021|website=[[La Vanguardia]]}}&lt;/ref&gt;

; ਟੀਵੀ ਮਿੰਨੀਸੀਰੀਜ਼

* ''ਮਾਰੀਓ ਕੌਂਡੇ,'' ''ਲੋਸ ਡੀਆਸ ਡੀ ਗਲੋਰੀਆ'' (2013) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vertele.eldiario.es/verteletv/actualidad/Noche-Mario-Conde-proximo-Telecinco_0_1477652244.html|title=La Noche de Mario Conde, el próximo jueves en Telecinco|date=27 June 2013|website=Vertele!|publisher=[[eldiario.es]]}}&lt;/ref&gt;
* ''ਨੀਨੋਸ ਰੋਬੋਡੋਸ''  (2013) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cadenaser.com/ser/2013/10/07/cultura/1381101437_850215.html|title=Telecinco estrena 'Niños robados' con Blanca Portillo y Adriana Ugarte|last=Redondo|first=David|date=7 October 2013|website=[[Cadena SER]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''ਹਰਮਨੋਸ'' (ਐਪੀਸੋਡ 1-2, 5-6) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://elpais.com/cultura/2014/09/15/television/1410804886_544140.html|title=Una historia de ‘Hermanos’|last=Figueroa|first=Verónica|date=16 September 2014|website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; (2014)
* ਕੁਏਤਮ ਉਨ ਕੁਏਂਤੋ (ਐਪੀਸੋਡ 4) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.diariodesevilla.es/opinion/articulos/escabroso_0_868713261.html|title=Lo escabroso|date=6 December 2014|website=Diario de Sevilla}}&lt;/ref&gt; (2014)
* ਲੋ ਕੀ ਏਸਕੋਨਦੀਅਨ ਸੁਸ ਓਜੋਸ (2016) &lt;ref name=&quot;production&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.audiovisual451.com/lo-que-escondian-sus-ojos-estreno-22-de-noviembre-en-telecinco/|title=‘Lo que escondían sus ojos’ – estreno 22 de noviembre en Telecinco|date=16 November 2016|website=Audiovisual451}}&lt;/ref&gt;
* ਏਲ ਪਾਦਰੇ ਡੀ ਕੈਨ (2016) &lt;ref name=&quot;migelez&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.elconfidencial.com/multimedia/video/television/programas-tv/2016-12-07/trailer-miniserie-el-padre-de-cain-telecinco_1300608/|title=Avance del desenlace de la miniserie 'El padre de Caín' (Telecinco)|last=Migelez|first=Xabier|date=7 December 2016|website=[[El Confidencial]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://salvadorcalvo.com}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]]</text>
      <sha1>okxb6q1b5zf645sp3nqw4e7egs5a0lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੰਮੀ (ਨਰਗਿਸ ਰਬਾਦੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142339</id>
    <revision>
      <id>838431</id>
      <parentid>779121</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8299" sha1="4hi8fbhwzvf09l6r9fkq16xjepkych0" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ਸ਼ੰਮੀ|image=|imagesize=|caption=ਸ਼ੰਮੀ  ਫਿਲਮ ''[[ਹਲਾਕੂ (ਫਿਲਮ)|ਹਲਾਕੂ]]'' ਦੌਰਾਨ  (1956)|birth_name=ਨਰਗਿਸਨ ਰਬਾਦੀ|birth_date={{Birth date|1929|04|24|df=yes}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬੇ]], [[ਬੰਬੇ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date={{death date and age|2018|03|06|1929|04|24|df=yes}}|death_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|yearsactive=1949–2018|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ|awards=|spouse={{marriage|ਸੁਲਤਾਨ ਅਹਿਮਦ|1973|1980}}|children=1|relatives=ਮਨੀ ਜੇ ਰਬਾਦੀ (ਭੈਣ)}}

'''ਨਰਗਿਸ ਰਬਾਦੀ''' (24 ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 - 6 ਮਾਰਚ 2018), ਆਪਣੇ ਸਟੇਜੀ ਨਾਮ ਸ਼ੰਮੀ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ । ਇਹ ਦੋ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ੰਮੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣੀ ਰਹੀ ਜਦੋਂ ਮੂਰਖ ਅਤੇ ਹਾਸੋਹੀਣੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/hindi-cinema-s-other-shammi/964706/|title=Hindi cinema's other Shammi|publisher=[[The Indian Express]]|access-date=1 April 2014|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141015042205/http://archive.indianexpress.com/news/hindi-cinema-s-other-shammi/964706|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1949-1969 ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1980-2002 ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Acting-is-the-only-thing-I-know-how-to-do-Shammi-aunty/articleshow/15885831.cms|title=Acting is the only thing I know how to do: Shammi aunty|work=[[The Times of India]]|access-date=31 March 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/at-83-shammi-aunty-frail-hard-of-hearing-but-invincible-260688|title=At 83, Shammi Aunty, hard of hearing, but frail|publisher=[[NDTV]] Movies|access-date=31 March 2014|archive-date=27 ਮਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527015211/http://movies.ndtv.com/bollywood/at-83-shammi-aunty-frail-hard-of-hearing-but-invincible-260688|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਬਾਦੀ ਦਾ ਜਨਮ 1929 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਅਗਿਆਰੀ ([[ਪਾਰਸੀ]] ਅਗਨੀ ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਪਾਰਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਰਬਾਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਮਨੀ ਰਬਾਦੀ]] ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਸੀ ਅਤੇ 1967 ਅਤੇ 1994 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਰੈੱਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਵਜੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/rip-mani-rabadi/225820|title=RIP Mani Rabadi}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ੰਮੀ ਚਾਣਚੱਕ ਹੀ ਫਿਲਮਾਂ ਚ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦੋਸਤ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਸ਼ੇਖ ਮੁਖਤਾਰ]] ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੋਸਤਾਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੁਖਤਾਰ ਦੂਜੀ ਲੀਡ ਲਈ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ]] ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਲੀਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੇਖ ਮੁਖਤਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ। ਮੁਖਤਾਰ ਆਪਣੇ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪਾਰਸੀ ਸੀ। ਸ਼ੰਮੀ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਚਿੰਤਤ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਜੇ ਉਹ ਕੋਈ ਨੁਕਸ ਲੱਭਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨੁਕਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੇਖ ਮੁਖਤਾਰ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟੈਸਟ ਲਈ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਤਾਰਾ ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ &quot;ਸ਼ੰਮੀ&quot; ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨਰਗਿਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਸਿਕ ਤਨਖਾਹ 500 ਰੁਪਏ ਸੀ।ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਹਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ 18 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਜਨਵਰੀ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ, ਉਸਤਾਦ ਪੇਡਰੋ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-meet-the-other-shammi-of-bollywood/20130228.htm#3|title=Meet the 'other' Shammi of Bollywood- Page 3|publisher=[[Rediff]]|access-date=31 March 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਤਾਦ ਪੇਡਰੋ ਨੇ ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ ਅਤੇ ਮੁਕਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਖ ਮੁਖਤਾਰ ਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਤਾਰਾ ਹਰੀਸ਼ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਬੇਗਮ ਪਾਰਾ]]-ਸ਼ੇਖ ਮੁਖਤਾਰ ਨਾਲ ਬਣੀ 1949 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/Shammi--Aunty-No-1/articleshow/329159.cms|title=Shammi... Aunty No.1 - Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* {{IMDb name|0787889|Shammi}}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1929]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2018]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4hi8fbhwzvf09l6r9fkq16xjepkych0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142662</id>
    <revision>
      <id>838250</id>
      <parentid>705830</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15086" sha1="cjm1t9iptetpxpfsttc2juiwpwiermp" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ|name=ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਇੰਡੀਆ|size=|caption=|map=|msize=|mcaption=|formation=2008|type=ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ|headquarters=[[ਮੁੰਬਈ]]|location=[[ਭਾਰਤ]]|membership=ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ &lt;br&gt; ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|language=[[ਹਿੰਦੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]|leader_title=ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ|leader_name=[[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ]]|key_people=|num_staff=|budget=|website={{URL|http://mrgayworldindiaofficial.in}}}}

'''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਇੰਡੀਆ''' ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਲਈ ਸਮਲਿੰਗੀ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੇਤੂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;event2014&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-model-to-represent-india-at-mr-gay-world/15479174|title=Mumbai model to represent India at Mr Gay World|website=mid-day.com|access-date=6 August 2014|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140810062433/http://www.mid-day.com/articles/mumbai-model-to-represent-india-at-mr-gay-world/15479174|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ 2014 ਦੇ ਜੇਤੂ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ]] ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot;/&gt; ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮੈਨੇਜਰ ਸੰਕੇਤ ਸਰਵੋਨਿਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ੀਲ ਹਨ।

ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2008 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਜ਼ੋਲਟਨ ਪਰਾਗ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸਟਾਰ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot;/&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਅਨਿਯਮਿਤ ਸੀ ਹੁਣ ਹਰ ਸਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;pageant2017&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/column-mumbai-s-darshan-mandhana-to-represent-india-at-mr-gay-world-2017-2320069|title=Mumbai’s Darshan Mandhana to represent India at Mr Gay World 2017|access-date=15 December 2017}}&lt;/ref&gt;


== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਜ਼ੋਲਟਨ ਪਰਾਗ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

2013 ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਨੋਲਨ ਲੁਈਸ ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 10 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;Lewis&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.vogue.in/content/could-we-soon-have-mr-gay-india-pageant|title=Nolan Lews is India's first Mr Gay World finalist|website=vogue.in|access-date=7 August 2014}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਜੇਤੂ, ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰੋਮ ਵਿੱਚ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-who-s-cheering-for-our-gay-beauty-kings-2312339|title=Who's cheering for our Gay Beauty Kings?|website=mid-day.com|access-date=5 February 2017}}&lt;/ref&gt;

[[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ]] ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਈਸਲੈਂਡ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਡੈਲੀਗੇਟਾਂ ਨਾਲ 3 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਪ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਮ ਸਪੋਰਟਸ ਉਪ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot;/&gt; ਉਸਨੇ 3 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਪ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਕੰਜੇਨਿਏਲਿਟੀ, ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਆਰਟ ਚੁਣੌਤੀ ਜਿੱਤੇ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot; /&gt; ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਸਿਖਰਲੇ 10 ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਜ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।&lt;ref name=&quot;2014pageant&quot;&gt;{{Cite web|url=http://mrgayworld.com/mgw2014-second-round-of-winners/|title=Mr Gay World 2014 Second Round of Winners|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903172407/http://mrgayworld.com/mgw2014-second-round-of-winners/|archive-date=3 September 2014|access-date=2 October 2014}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਦੇ ਇੰਡੀਅਨ ਲੈੱਗ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Divgikar&quot;/&gt; ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਨੇ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ, ਦੋ ਸਾਲ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਦੇ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 8)|ਅੱਠਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੇਅ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://buddybits.com/sushant-divgikar-reveals-bigg-boss-secrets-and-his-life-plans/|title=Sushant Divgikar reveals Bigg Boss 8 secrets and his life plans!|website=BuddyBits.com|access-date=6 December 2017|archive-date=5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405232312/http://buddybits.com/sushant-divgikar-reveals-bigg-boss-secrets-and-his-life-plans/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ&lt;ref name=&quot;Odisha&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/odisha-boy-anwesh-sahoo-to-represent-india-at-mr-gay-world/16903180|title=Odisha boy Anwesh Sahoo to represent India at Mr Gay World|access-date=28 January 2016}}&lt;/ref&gt; [[ਅੰਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ|ਅਨਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ]] ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2016 ਲਈ [[ਮਾਲਟਾ]], ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 12 ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ। 2017 ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਧਾਨਾ ਨੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ 2017 ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ। 2018 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਸਮਰਪਨ ਮੈਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਨਾਇਸਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ 3 (ਦੂਜੇ ਰਨਰ ਅੱਪ) ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ।

2019 ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਲੌਰ]], [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸੁਰੇਸ਼ ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਨਵੇਂ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਮੈਗਾ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ। ਭਾਰਤ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸਿਖਰਲੇ 10 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪੇਜੈਂਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।

2020 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਰਾਮਦਾਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਤਾਜ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਾਸਨ ਸ਼ਿਆਮ ਕੋਨੂਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ, ਜੋ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਖਿਤਾਬ ਧਾਰਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲ ਕਰੋਨਾ ਵਾਇਰਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਲ 2020 ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਰੱਦ ਨਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨ ਅਤੇ 2021 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੇਤੂਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ==

; ਰੰਗ ਕੁੰਜੀ
{{plainlist|* {{Color box|gold|border=darkgray}} Declared as Winner
* {{Color box|#FFF83B|border=darkgray}} Ended as Runner-up
* {{Color box|khaki|border=darkgray}} Ended as one of the Finalists or Semi-finalists}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align:center&quot;
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;30&quot; |ਸਾਲ
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;250&quot; | ਡੈਲੀਗੇਟ
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;250&quot; | ਰਾਜ
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;250&quot; | ਪਲੇਸਮੈਂਟ
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;250&quot; | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ
|-
| 2019
| ਸੁਰੇਸ਼ ਰਾਮਦਾਸ &lt;ref name=&quot;Ramdas&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gaylaxymag.com/exclusive/mr-gay-world-india-2019-suresh-ramdas-on-coming-out-sec-377-and-being-tall-dark-and-handsome/|title=HP, model, gay icon.|access-date=3 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| [[ਕਰਨਾਟਕ]]
| ਅਸਥਾਨ
|
|- style=&quot;background:#FFF83B; font-weight: bold&quot;
| 2018
| ਸਮਰਪਣ ਮਾਈਤੀ &lt;ref name=&quot;Maiti&quot;&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/scientist-model-gay-icon-is-this-guy-even real/articleshow/62630415.cms|title=Scientist, model, gay icon. Is this guy even real|website=timesofindia.indiatimes.com|access-date=3 January 2018}}&lt;/ref&gt;
| [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]]
| ਦੂਜਾ ਰਨਰ ਅੱਪ
|
|- style=&quot;background:khaki;&quot;
| 2017
| ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਧਾਨਾ
| [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] &lt;ref name=&quot;pageant2017&quot;/&gt;
| ਸਿਖਰ 10
|
|- style=&quot;background:khaki;&quot;
| 2016
| [[ਅੰਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ|ਅਨਵੇਸ਼ ਸਾਹੂ]] &lt;ref name=&quot;Odisha&quot;/&gt;
| [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]]
| ਸਿਖਰ 12
|
|- style=&quot;background:khaki;&quot;
| 2014
| [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਦਿਵਗੀਕਰ]]
| [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| ਸਿਖਰ 10
|
* ਮਿਸਟਰ ਸੰਜੋਗ - ਜੇਤੂ
* ਮਿਸਟਰ ਕਲਾ - ਜੇਤੂ
* ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ - ਜੇਤੂ
* ਟੀਮ ਖੇਡਾਂ - ਜੇਤੂ
|- style=&quot;background:khaki;&quot;
| 2013
| ਨੋਲਨ ਲੁਈਸ &lt;ref name=&quot;Lewis&quot;/&gt;
| [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| ਸਿਖਰ 10
|
|-
| 2011
| ਰਾਉਲ ਪਾਟਿਲ
| [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| ਅਸਥਾਨ
|
|-
| 2009
| ਭਾਵਿਨ ਸ਼ਿਵਜੀ ਗਾਲਾ
| [[ਮੁੰਬਈ]]| colspan=2 {{N/a|''Did not compete''}}
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* ''[http://www.mrgayworldindiaofficial.in/ mrgayworldindiaofficial.in (ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201142434/http://www.mrgayworldindiaofficial.in/ |date=2018-02-01 }}''
* ''{{facebook|Mgwiofficial}}''</text>
      <sha1>cjm1t9iptetpxpfsttc2juiwpwiermp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2017</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142854</id>
    <revision>
      <id>838251</id>
      <parentid>766160</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9409" sha1="nr6l9p4nzcuhzg3vvfybhsymx14rlhr" xml:space="preserve">ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ ਦਾ 9ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ 5-10 ਮਈ, 2017 ਤੱਕ [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ]] ਅਤੇ ਮਾਸਪਾਲੋਮਾਸ, [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eikonline.com/spain-to-host-mr-gay-world-2017/|title=Spain to Host Mr. Gay World 2017|publisher=Eikon|access-date=2022-06-25|archive-date=2017-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20170731192917/http://eikonline.com/spain-to-host-mr-gay-world-2017/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 21 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਟਾਈਟਲ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਰਾਜਦੂਤ ਬਣੇ। ਸਪੇਨ ਦੇ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2016 ਰੋਜਰ ਗੋਸਲਬੇਜ਼&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mambaonline.com/2016/04/25/thirty-year-old-spanish-hunk-wins-mr-gay-world-2016/|title=Thirty-year-old Spanish hunk wins Mr. Gay World 2017|publisher=Mambaonline}}&lt;/ref&gt; ਨੇ ਇਵੈਂਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਜੌਹਨ ਰਾਸਪਾਡੋ ਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ।

== ਨਤੀਜੇ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ
! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|-
| '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵਰਲਡ 2017'''
|
* &lt;/img&gt;''' ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ - ਜੌਨ ਰਾਸਪਾਡੋ'''
|-
| '''ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ'''
|
* &lt;/img&gt;''' ਸਪੇਨ''' - Candido Arteaga
|-
| '''ਦੂਜਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ'''
|
* &lt;/img&gt;''' ਬੈਲਜੀਅਮ''' - ਰਾਫ ਵੈਨ ਪਿਊਮਬਰੋਕ
|-
| '''ਤੀਸਰਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ'''
|
* &lt;/img&gt;'''  ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ''' - ਮਾਰਕੋ ਟੋਰਨੀਜ਼
|-
| '''4ਵਾਂ ਰਨਰ-ਅੱਪ'''
|
* &lt;/img&gt;''' ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ''' - ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸਟੇਨ
|-
| '''ਸਿਖਰ 10'''
|
* &lt;/img&gt;''' ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ''' – ਡੇਵਿਡ ਫਰਾਂਸਿਸ
* &lt;/img&gt;''' ਆਸਟਰੀਆ''' - ਮਾਈਕਲ ਡਾਲਪਿਆਜ਼
* &lt;/img&gt;''' ਚਿਲੀ''' - ਜੁਆਨ ਪੇਡਰੋ ਪਾਵੇਜ਼ ਬੋਹਲੇ
* &lt;/img&gt;''' ਇਕਵਾਡੋਰ''' - ਫਲੇਵੀਓ ਰੋਮੇਰੋ
* &lt;/img&gt;''' ਭਾਰਤ''' - ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਧਾਨਾ
|}

== ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ==
21 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ: &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mrgayworld.com/news/|title=Mr. Gay World 2017 Contestants|publisher=Mr. Gay World Org.|access-date=2022-06-25|archive-date=2018-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180921021915/http://www.mrgayworld.com/news/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
!ਦੇਸ਼
!ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ
!ਉਮਰ
!ਸਥਿਤੀ- ਅਵਾਰਡ
!ਹੋਮਟਾਉਨ
!Notes
|-
|'''{{flag|Australia}}'''
|ਡੇਵਿਡ ਫਰਾਂਸਿਸ
|35-37
|Top 10
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.outinperth.com/meet-australias-representative-mr-gay-world/|title=Meet David Francis, Australia's representative for Mr. Gay World|publisher=Out in Perth}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Austria}}'''
|ਮਾਈਕਲ ਡਾਲਪਿਆਜ਼
| -----
|Top 10
| ------
|
|-
|'''{{flag|Brazil}}'''
|ਵਿਟਰ ਹਿਊਗੋ ਟ੍ਰਿੰਡੇਡੇ ਡੀ ਕਾਸਤਰੋ
| -----
|
| ------
|
|-
|'''{{flag|Belgium}}'''
|ਰਾਫ ਵੈਨ ਪਿਊਮਬਰੋਕ
|21
|2nd Runner Up
|Vosselaar
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://zizo-online.be/article/9441|title=Raf Van Puymbroeck is Mister Gay Belgium 2016|publisher=Zizo Online}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Chile}}'''
|ਜੁਆਨ ਪੇਡਰੋ ਪਾਵੇਜ਼ ਬੋਹਲੇ
|29
|Top 10, Sport Challenge Winner and Fashion Show Winner
|Los Lagos Region
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tendencias.universogay.com/juan-pedro-pavez-bohle-se-corono-mister-gay-chile-2017__09012017.html|title=Juan Pedro Pavez Bohle se coronó Mister Gay Chile 2017|publisher=Universo Gay|access-date=2022-06-25|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318174640/https://tendencias.universogay.com/juan-pedro-pavez-bohle-se-corono-mister-gay-chile-2017__09012017.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Czech Republic}}'''
|ਫ੍ਰਾਂਸੇਕ ਪੇਸਕ
| -----
|
| ------
|
|-
|'''{{flag|Ecuador}}'''
|ਫਲੇਵੀਓ ਰੋਮੇਰੋ
|27
|Top 10
|Portoviejo
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.extra.ec/buena-vida/mister-gay-ecuador-flavioromero-madrid-XN1069606|title=Flavio Romero, el nuevo rostro gay de Ecuador|publisher=Extra.ec|access-date=2022-06-25|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318172922/http://www.extra.ec/buena-vida/mister-gay-ecuador-flavioromero-madrid-XN1069606|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Finland}}'''
|ਜੋਨਾਸ ਨਿੱਸਨ
|29
|
|Turku
|
|-
|'''{{flag|India}}'''
|ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਧਾਨਾ
|31
|Top 10
|[[ਮੁੰਬਈ|Mumbai]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-boy-darshan-mandhana-finally-wins-mr-gay-india-crown-on-third-attempt/17988167|title=Mumbai boy Darshan Mandhana finally wins Mr Gay India crown on third attempt|publisher=Mid-day.com|access-date=2022-06-25|archive-date=2024-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20241125134627/https://www.mid-day.com/mumbai/mumbai-news/article/mumbai-boy-darshan-mandhana-finally-wins-mr-gay-india-crown-on-third-attempt-17988167|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Indonesia}}'''
|ਬੁਡੀ ਆਲਮਸਾਹ
|29
|Written test Winner,
| ------
|
|-
|'''{{flag|Mexico}}'''
|ਜੋਰਜ ਗੋਂਜ਼ਾਲੇਜ਼
|24
|
|Zacatecas City
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mrgayworld.com/mr-gay-world-mexico-2017-jorge-gonzalez/|title=Mr. Gay World Mexico 2017 - Jorge Gonzalez|publisher=Mr. Gay World|access-date=2022-06-25|archive-date=2022-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813095004/https://mrgayworld.com/mr-gay-world-mexico-2017-jorge-gonzalez/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|New Zealand}}'''
|Charlie Tredway
|33
|Sympathy Winner
|[[ਆਕਲੈਂਡ|Auckland]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gayexpress.co.nz/2017/02/charlie-tredway-wins-mr-gay-new-zealand/|title=Charlie Tredway Wins Mr. Gay New Zealand|publisher=Gay Express New Zealand}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Philippines}}'''
|John Raspado
|36
|Mr. Gay World 2017, Swimsuit, Evening Dress, Interview, Vote Online and Social Media Winner.
|Baguio
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rappler.com/life-and-style/specials/148004-john-raspado-mr-gay-world-philippines-2016-winner|title=John Raspado wins Mr. Gay World Philippines 2016|publisher=Rappler}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Poland}}'''
|Andrzej Berg Dalpiaz
| -----
|
| ------
|
|-
|'''{{flag|South Africa}}'''
|Alexander Steyn
|33
|Top 5 and Social Campaign Winner
|[[ਬਲੂਮਫੋਂਟੈਨ|Bloemfontein]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mrgayworld.com/south-african-jewel-in-a-crown/|title=South African jewel in a crown|publisher=Mr. Gay World|access-date=2022-06-25|archive-date=2022-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813101948/https://mrgayworld.com/south-african-jewel-in-a-crown/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Spain}}'''
|Cándido Arteaga &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.telemadrid.es/noticias/sociedad/noticia/candido-arteaga-representante-de-tenerife-se-convierte-en-mr-gay-espana-20|title=Cándido Arteaga, representante de Tenerife, se convierte en Mr. Gay España 2016|publisher=Telemadrid.es}}&lt;/ref&gt;
|26
|1st Runner Up, National Costume and Fotogenia Winner
|Tenerife
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mundodeportivo.com/elotromundo/gente/20160702/402920965682/candido-arteaga-mr-gay-pride-espana-2016-tenerife-enfermero.html|title=Cándido Arteaga, elegido Mr. Gay Pride España 2016|publisher=Mundo Deportivo}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Slovak Republic}}'''
|Jaromir Sufr
| -----
|
| ------
|
|-
|'''{{flag|Switzerland}}'''
|[[:de:Marco_Tornese|Marco Tornese]]
|32
|Top 5
|Lausanne
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.facebook.com/mrgayswitzerland/|title=Marco Tornese, Switzerland's representative for Mr. Gay World}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Taiwan}}'''
|Touya Xiao
|22
|
|[[ਤਾਈਪੇ|Taipei]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eikonline.com/mr-gay-taiwan-pushing-ahead-for-same-sex-marriage/|title=Mr. Gay Taiwan Pushing Ahead For Same-Sex Marriage|publisher=Eikon|access-date=2022-06-25|archive-date=2017-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20170318173725/http://eikonline.com/mr-gay-taiwan-pushing-ahead-for-same-sex-marriage/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Thailand}}'''
|Pattanajuk Vipadakul
|30
|
|Udon Thani
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://eikonline.com/doctor-takes-out-mr-gay-thailand-title-after-high-quality-final//|title=Doctor Takes Out Mr Gay Thailand Title After High Quality Final|publisher=Eikon}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|'''{{flag|Venezuela}}'''
|Alberto Jose Rodriguez Rengifo
|30
|
|[[ਕਾਰਾਕਾਸ|Caracas]]
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.vnbeauties.com/t70371-topic|title=2017 Mr. Gay World Venezuela Alberto Rodriguez|publisher=VN Beauties}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ|30em}}</text>
      <sha1>nr6l9p4nzcuhzg3vvfybhsymx14rlhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143231</id>
    <revision>
      <id>838437</id>
      <parentid>835834</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:21:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14367" sha1="hopxjq7isxrjwe820u2d1e5p3v0a0gy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ
| image         = 
| caption       = 
| birth_name    = ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ
| native_name = سعدیہ کھتری
| birth_date    = 
| nationality   = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]
| occupation    = ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ, ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ,&lt;ref name=&quot;photography&quot;&gt;{{cite news |last1=Uloop |first1=ContributorOnline Marketplace for College Life |title=Sadia Khatri: Photographer Behind 'Humans of Pioneer Valley' |url=https://www.huffpost.com/entry/photography-project_b_2293191 |work=HuffPost |date=13 December 2012 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ
| known_for     = ਨਾਰੀਵਾਦੀ, ਗਰਲਜ਼ ਏਟ ਢਾਬਾਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ
}}

'''ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] : سعدیہ کھتری) [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ, ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਡੌਨ ( ਅਖ਼ਬਾਰ )|ਡਾਨ]] ਅਤੇ ''ਦ ਕਾਠਮੰਡੂ ਪੋਸਟ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ''ਪੇਪਰਕਟਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟੇਜ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://desiwriterslounge.net/team/sadia-khatri/|title=Meet the Team|date=2014-09-29|website=DWL|language=en-US|access-date=2020-11-10|archive-date=2020-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119071220/http://desiwriterslounge.net/team/sadia-khatri/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਖੱਤਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗਰਲਜ਼ ਏਟ ਢਾਬਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/124372/sadia-khatri-karachis-chai-rebel/|title=Meet Sadia Khatri: Karachis Chai Rebel|date=12 October 2017|work=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਸਾਦੀਆ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਮਾਊਂਟ ਹੋਲੀਓਕ ਕਾਲਜ, [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ|ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ]], ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://blog.mtholyoke.edu/mhcforever/2015/11/19/from-mhc-chai-groups-to-dhabaforwomen|title=From MHC chai groups to #DhabaForWomen|last=Advancement|first=M. H. C.|website=blog.mtholyoke.edu|language=en-us|access-date=2022-07-10|archive-date=2022-05-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504143318/https://blog.mtholyoke.edu/mhcforever/2015/11/19/from-mhc-chai-groups-to-dhabaforwomen|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.usatoday.com/story/news/world/2015/10/17/pakistan-girls-women-dhabas/73931712/|title=Women in Pakistan just want to have fun -- like the men|last=Inayat|first=Naila|website=USA TODAY|language=en-US|access-date=2020-01-21}}&lt;/ref&gt;

ਅਮਰੀਕਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ।  ਕਲਾ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ [[ਕਰਾਚੀ]] ਦੇ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਹਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਫਿਜ਼ਾ ਖੱਤਰੀ ਨਾਲ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ, ਸਾਹਿਤਕ ਲੈਕਚਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਆਰਟ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਮਾਊਂਟ ਹੋਲੀਓਕ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.umass.edu/newsoffice/article/top-student-artists-reunite-create-their|title=Top Student Artists Reunite to Create Their Own Show|website=Office of News &amp; Media Relations {{!}} UMass Amherst|language=en|access-date=2022-07-10|archive-date=2020-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116115428/https://www.umass.edu/newsoffice/article/top-student-artists-reunite-create-their|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਯੂ.ਐਸ. ਬਲੌਗ &quot;ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਨਿਊਯਾਰਕ&quot; ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਯੂ.ਐਸ. ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੀਰੀਅਡ ਦੌਰਾਨ &quot;ਹਿਊਮਨਜ਼ ਆਫ਼ ਪਾਇਨੀਅਰ ਵੈਲੀ&quot; ਦੇ ਥੀਮ 'ਤੇ ਬਲੌਗ ਕੀਤਾ।

2011 ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਈਆਂ ਜੋ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਫੋਟੋ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਲੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/658577|title=Exhibition on impact of violence opens|last=Newspaper|first=the|date=12 September 2011|work=DAWN.COM|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਆਪਣੇ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਲੇਖ &quot;ਡਰ ਐਂਡ ਦ ਸਿਟੀ&quot; ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਐਲਾਨੇ ਗਏ ਜ਼ੀਨਤ ਹਾਰੂਨ ਰਸ਼ੀਦ ਰਾਈਟਿੰਗ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਖੱਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਖਣ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਹਾਲੀਆ ਨਫ਼ਰਤ ਹਮਲੇ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zhrwritingprize.com/news-and-results-1|title=NEWS AND RESULTS 2019|website=ZHR WRITING PRIZE|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/521964/zeenat-haroon-writing-prize-for-women-announces-the-winner-of-the-competition/|title=Zeenat Haroon Writing Prize for Women announces the winner of the competition|date=17 December 2019|work=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.zhrwritingprize.com/2019-award-ceremony|title=2019 AWARD CEREMONY|website=ZHR WRITING PRIZE|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[ਡੌਨ ( ਅਖ਼ਬਾਰ )|ਡਾਨ]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/authors/4935/sadia-khatri|title=News stories for Sadia Khatri - DAWN.COM|work=www.dawn.com|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦ ਫਰਾਈਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thefridaytimes.com/author/sadia-khatri/|title=Sadia Khatri|website=The Friday Times}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.brandsynario.com/pakistani-activist-gets-selected-for-switzerlands-film-festival/|title=Pakistani Activist Gets Selected for Switzerland's Film Festival!|last=Mannan|first=Hera|date=24 July 2019|work=Brandsynario}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਵੱਕਾਰੀ ਲੋਕਾਰਨੋ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://locarnofestival.ch/pardo/Locarno-Young/Locarno-Academy/critics-academy/past-editions/Critics-2019/sadia-khatri.html|title=Sadia Khatri - Locarno Festival|last=|first=|date=|website=Locarno Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20201110160454/https://www.locarnofestival.ch/pardo/Locarno-Young/Locarno-Academy/critics-academy/past-editions/Critics-2019/sadia-khatri.html|archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2020|access-date=10 November 2020|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਆਲ-ਗਰਲ ਬੈਂਡ ਗਰਮ ਅੰਡੇ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1181263|title=Garam Anday's new music video is an unapologetic celebration of female anger|last=Chaudhry|first=Amna|date=2018-11-15|website=Images|language=en|access-date=2020-11-10}}&lt;/ref&gt;

== ਨਾਰੀਵਾਦ ==
'''ਗਰਲਜ਼ ਏਟ ਢਾਬਾਜ਼'''

ਖੱਤਰੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗਰਲਜ਼ ਏਟ ਢਾਬਾਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://newrepublic.com/article/153355/making-metoo-work-pakistan|title=Making #MeToo Work in Pakistan|last=Amjad|first=Farah|date=20 March 2019|work=The New Republic}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/magazine/anuradha-sengupta-interviews-sadia-khatri-on-the-feminist-project-girlsatdhabas/article8479509.ece#!|title=Feminism over chai|last=Sengupta|first=Anuradha|date=16 April 2016|work=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/magazine-34156413|title=How drinking tea became an act of female rebellion|date=September 6, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.buzzfeed.com/imaansheikh/girls-at-dhabas|title=Here's Why South Asian Women Are Uploading Photos Of Themselves At Dhabas|last=Sheikh|first=Imaan|website=BuzzFeed|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਮੱਧ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਇਕੱਲੀਆਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://coolerlifestyle.com/sport/feminist-gang-pakistan-holding-bike-rallies-combat-sexism-streets.html|title=This Feminist Gang In Pakistan Is Holding Bike Rallies To Combat Sexism On The Streets|work=Cooler}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੇ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਨਿੱਜੀ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਝੱਲਣੀ ਪਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.buzzfeednews.com/article/rossalynwarren/what-pakistani-feminists-want-you-to-know-about-qandeel-balo|title=What Pakistani Feminists Want You To Know About Qandeel Baloch's Murder|work=BuzzFeed News|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਲੀਲ ਵਜੋਂ ਔਰਤਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/society/at-the-recently-held-aurat-march-in-pakistan-thousands-of-women-came-out-into-public-space-to-chant-dance-and-just-be-in-public-space/article26643717.ece|title=On Pakistan's marching women|last=Khan|first=Sameera|date=26 March 2019|work=The Hindu|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1654953/1-aurat-march-2018-rise-sisterhood|title=Aurat March 2018 — the rise of sisterhood|date=8 March 2018|work=The Express Tribune|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/the-cool-girls-of-pakistan/16451159|title=The cool girls of Pakistan|date=13 August 2015|website=mid-day|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/news/world/gender-hang-out-with-these-girls-at-dhabas|title=Gender: Hang Out With These Girls at Dhabas|last=Dixit|first=Shubhra|date=5 August 2015|website=TheQuint|language=en}}&lt;/ref&gt;

'''ਔਰਤ ਮਾਰਚ'''

ਖੱਤਰੀ 2018 ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਮਾਰਚ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://globalvoices.org/2018/03/11/aurat-march-woman-march-marks-resistance-against-misogyny-in-pakistan/|title=Global Voices - Aurat March (Woman March) Marks Resistance Against Misogyny in Pakistan|date=11 March 2018|work=Global Voices|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/stories-47832236|title=The 'womanspreading' placard that caused fury in Pakistan|date=5 April 2019|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/290314-in-pictures-aurat-march-brings-together-new-sisterhood-clan|title=In pictures: Aurat March brings together new sisterhood clan|work=www.thenews.com.pk|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸਰਗਰਮੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਲਿਟਰੇਚਰ 2022]]</text>
      <sha1>hopxjq7isxrjwe820u2d1e5p3v0a0gy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143428</id>
    <revision>
      <id>838202</id>
      <parentid>821094</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26552-81</username>
        <id>59896</id>
      </contributor>
      <origin>838202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6206" sha1="1l3xwc2msgw7ll8irmfaozzkznoop0i" xml:space="preserve">'''ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ''' ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਮੋਹਿਆਲ ਛਿੱਬਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ। ਪਰ ਜਦ ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਸ੍ਰੀ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਬਣੇ ਅਤੇ ਫੇਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੰਜੀ ਵੀ ਬਖਸ਼ੀ। ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ - ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਕੀਤੀ , ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਕਰਿਆਲਾ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਖੇ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਸ਼ਸ਼ੋਬੀਤ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਗੌਤਮ ਦਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਪ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆ ਸਮੇਤ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ 27 ਸਤੰਬਰ, 1621 ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਘਿਰੜ ਅਤੇ ਕਰਮਚੰਦ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰੇ ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਰੁਹੇਲਾ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਨੇ ਵੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਲਮਾ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾਵਰ ਅਪਣੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਹਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਮੈਦਾਨ - ਏ - ਜੰਗ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਦੋ 6 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ 3 ਅਕਤੂਬਰ, 1621 ਨੂੰ ਚੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੁਸ਼ਮਨ ਫੌਜਾ ਦਾ ਡੱਟਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਥੇ ਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ&lt;ref&gt;Dr. Harjinder Singh Dilgeer's book 'Sikh Panth de 230 Mahan Shaheed - Jinna 1621 toon 1734 taak Shaheedian Dittian &lt;/ref&gt;  ਲੇਕਿਨ ਕੁੱਝ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਕਰਿਆਲ਼ਾਂ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਇਲਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref&gt; family records of bhai praga ji &lt;/ref&gt;

== ਪਰਿਵਾਰ ==
* '''ਭਾਈ ਦਰਗਾਹ ਮੱਲ ਜੀ'''

ਭਾਈ ਪਰਾਗਾ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਭਾਈ ਦਰਗਾਹ ਮੱਲ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਜੀ ਸੱਤਵੇਂ, ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਨੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਰਗਾਹ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਦੌ ਪੁੱਤਰ: ਭਾਈ ਧਰਮ ਚੰਦ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਖਜਾਨਚੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾ ਦੀ ਅਨਮੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਸ਼ਸ਼ੋਬਿਤ ਹਨ।&lt;ref&gt; Research Paper - Historical Sikh Families 2021 - Historian Simar Singh &lt;/ref&gt;

* '''ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਦਾਸ ਜੀ'''

ਮੱਨੁਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਖਾਤਰ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ|ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਂਕ]] ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ 3 ਸਿੱਖਾ ਵਿੱਚੋਂ 2 ਸਿੱਖ [[ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ|ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ]] (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਰੇ ਨਾਲ ਚੀਰ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।) ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ|ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਜੀ]] (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੂੰ ਨਾਲ ਸਾੜ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) ਭਾਈ ਲੱਖੀ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਭਗਤ]]</text>
      <sha1>1l3xwc2msgw7ll8irmfaozzkznoop0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>143698</id>
    <revision>
      <id>838294</id>
      <parentid>784570</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6000" sha1="bbz0iu2ruqnii66ao182b093psyqkvn" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{Nastaliq|رتن پنڈوروی}}&lt;/small&gt;|image=|alt=|caption=|birth_name=ਰਲਾ ਰਾਮ|birth_date=7 ਜੁਲਾਈ 1907|birth_place=[[ਪੰਡੋਰੀ, ਜਲੰਧਰ|ਪੰਡੋਰੀ]], [[ਕਪੂਰਥਲਾ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]|death_date={{death-date and age|4 ਨਵੰਬਰ 1990}}|death_place=[[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ]]|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|other_names=|known_for=[[ਨਜ਼ਮ]], [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] , [[ਆਲੋਚਕ]], [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]], [[ਅਨੁਵਾਦਕ]]|occupation=ਦਰਵਿਸ਼ (ਸੂਫ਼ੀ ਚਾਹਵਾਨ)}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ''' (ਉਰਦੂ: رتن پننڈووی) ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਲਾ ਰਾਮ (ਉਰਦੂ: رالا) رام) 7 ਜੁਲਾਈ 1907 – 4 ਨਵੰਬਰ 1990, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://openlibrary.org/works/OL15663436W/Zaviyah_e_nigaah|title=Zaviyaha e nigaah|last=Zia Fatehabadi|publisher=Bazm e Seemab|page=81|quote=“Mujhe yeh bhii ma’aloom thaa ki woh darvishaanaa aur faqiiraanaa zindagii basar kar rahe hain ” From chapter - ''Ratan kii shayarii mein tazkirah e husn o ishq''}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==

=== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ===
ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਾਵੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1907 ਨੂੰ [[ਪੰਡੋਰੀ]], ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ|ਕਪੂਰਥਲਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਫਾਜ਼ਿਲ منشی فاضل ਅਤੇ ਅਦੀਬ ਫਜ਼ੀਲ ادیب فاضل ਡਿਪਲੋਮਾ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮੀਰ ਮੀਨੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲੇ ਦਿਲ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰੀ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਜੋਸ਼ ਮਲਸੀਆਨੀ|ਜੋਸ਼ ਮਲਸਿਆਨੀ]] ਉਸ ਦਾ ਉਸਤਾਦ ਬਣ ਗਿਆ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਉੱਦਾਤ ਸੁੰਦਰਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮੁੱਚੇ [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ, ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸੀਮ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਿਆਰ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://openlibrary.org/works/OL15663436W/Zaviyah_e_nigaah|title=Zaviyah e nigaah|last=Zia Fatehabadi|page=85|quote=“Ratan aise keii muqaamaat se guzar chukaa hai, kahiin use apni surat mein mehboob kii surat dikhaaii detii hai to kahiin woh mehboob ko apne ta’aqub mein paataa hai, kahiin khaak ke zarre us kii aankhon ke taare ban jaate hain to kahiin jahaan ishq ko woh husn kaa aalam samahjane lagtaa hai, kahiin uske dil mein mehboob kii khwaahish ke siwaa aur koii khwaahish nahiin rahatii to kahiin woh donon jahaan ke aish thukraataa huaa nazar aataa hai,kahiin uskii zabaan khaamosh magar nazar sarshaar rahatii hai to kahiin raat din woh ek mahshar e khaamosh apne pesh e nazar paataa hai, kabhi woh itnaa kho jaataa hai ki khud use apnaa nishaan kahiin nahiin miltaa … ” From chapter - ''Ratan kii shayarii mein tazkirah e husn o ishq''}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://paigaam.tripod.com/htmlold/R1000.HTM|title=Poetry of Ratan Pandoravi|publisher=Paigaam}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਜੋ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ''ਫਾਰਸ - ਏ - ਨਾਜ਼ਰ:'' ਪੰਡਿਤ ਰਤਨ ਪੰਡੋਰਵੀ ਕੀ ਦਿਲਕਾਸ ਨਜ਼ਮਿਆਤ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bookmaps.de/lib/ruc/f/a/far_25.html|title=Books Catalog:far-vol.25|publisher=bookmaps.de|access-date=9 April 2018|archive-date=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410134625/http://www.bookmaps.de/lib/ruc/f/a/far_25.html|dead-url=yes|archivedate=10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410134625/http://www.bookmaps.de/lib/ruc/f/a/far_25.html|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ==

* ਬਹਿਸ਼ਤ ਏ ਨਜ਼ਰ
* ''ਅੰਦਾਜ਼ ਏ ਨਜ਼ਰ''
* ਰੂਬੀਅਤ ਏ ਰਤਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://paigaam.tripod.com/htmlold/R1000.HTM|title=Rubaiyyat e Ratan}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ''ਤਹਕੀਕੀ ਮਬਾਹਿਸ''(1988)
* ''ਹਿੰਦੀ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ''(1982)
* ''ਸਰਮਾਇਅਹ ਬਲਾਘਾਟ'' (1983)
* ਅਨੁਵਾਦ [[ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ|ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]] (1987) &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books/?isbn=8126018038|title=Encyclopaedia of Indian Literature|page=987}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਰਦੂ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1998]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਲਿਟਰੇਚਰ 2022]]</text>
      <sha1>bbz0iu2ruqnii66ao182b093psyqkvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144083</id>
    <revision>
      <id>838420</id>
      <parentid>818102</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22748" sha1="1on7zkksi0p9krz1eshbbkhipz6wsko" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name             = ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ
| image            = 
| caption          = &lt;nowiki&gt;ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ ਇਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ&lt;/nowiki&gt;
| native_name      = شاعرہ رائے‎
| birth_date       = {{Birth date and age|df=yes|1995|10|25}}
| birth_place      = [[ਦੁਬਈ]], ਯੂ.ਏ.ਈ.
| origin           = [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| genre            = ਪਲੇਅਬੈਕ, ਪੋਪ,
| occupation       = ਬਿਊਟੀ ਕੁਈਨ, ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ
| website          = www.shyraaroy.com
| years_active      = 2018 - ਮੌਜੂਦਾ
| label            = ਐਰੀ ਫ਼ਿਲਮਜ਼, ਜੀ ਮਿਊਜ਼ਕ ਕੰਪਨੀ
}}

'''ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ''' ( [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], {{lang-ur|{{Nastaliq|شاعرہ رائے}}}} ਰਾਏ) [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ 2021 ਅਤੇ 2022 ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ''ਮਿਸ ਟ੍ਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1189978/becoming-miss-trans-pakistan-turned-shyraa-roys-life-around-and-she-wants-the-same-for-her-community|title=Becoming Miss Trans Pakistan turned Shyraa Roy's life around and she wants the same for her community|date=23 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਾਏ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਅਕਤੂਬਰ 1995 ਨੂੰ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਨਵਰ ਰਫੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ। 26 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਰਾਏ ਨੇ ਇੰਡੀਪੈਂਡਟ ਉਰਦੂ&lt;ref&gt;{{Citation|title=I changed my Gender says Pakistani singer Shyraa Roy{{!}} انڈپینڈنٹ اردو|url=https://www.youtube.com/watch?v=wKCWYB0vrdc|language=en|access-date=4 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਡਿਸਫੋਰਿਕ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://runwaypakistan.com/mohsin-abbas-and-transwoman-shyraa-roy-collaborate-on-new-song/|title=Mohsin Abbas and Transwoman Shyraa Roy Collaborate on New Song|date=3 March 2021|website=Runway Pakistan|language=en-US|access-date=4 May 2021|archive-date=4 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504021318/https://runwaypakistan.com/mohsin-abbas-and-transwoman-shyraa-roy-collaborate-on-new-song/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਏ ਨੇ 21 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਏਆਰਵਾਈ ਫਿਲਮਜ਼ ਲਈ ''ਕਮਲੀ'' ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਰਿਲੀਜ਼ ਦੇ ਕੇ [[ਸਟੀਰੀਓਟਾਈਪ|ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦ]] ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyeyeah.com/music/shyraa-roy-and-mohsin-abbass-kamli/|title=Shyraa Roy and Mohsin Abbas's &quot;Kamli&quot;releasing on Feb 21|date=12 February 2021|website=Oyeyeah|language=en-US|access-date=4 May 2021|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210418135007/https://www.oyeyeah.com/music/shyraa-roy-and-mohsin-abbass-kamli/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਾਏ ਨੇ ਧਾ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਦੁਨੀਆ ਨਾਮੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਕੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੁਝਾਨ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਥੀਏਟਰਿਕ ਰਿਲੀਜ਼ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyeyeah.com/music/shyraa-roy-sets-up-a-benchmark-with-duniya-premiere/|title=Shyraa Roy sets up a benchmark with Duniya premiere|last=NewsDesk|date=20 November 2021|website=Oyeyeah|language=en-US|access-date=2 December 2021|archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124010107/https://www.oyeyeah.com/music/shyraa-roy-sets-up-a-benchmark-with-duniya-premiere/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ===
25 ਮਈ 2021 ਨੂੰ, ਰਾਏ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsweek.com/change-really-air-pakistans-transgender-community-opinion-1600557|title=Is change really in the air for Pakistan's transgender community? &amp;#124; Opinion|date=15 June 2021|website=[[Newsweek]]}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਲੌਂਜ ਵਿੱਚ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.itssouthasian.com/shyraa-roy-miss-trans-pakistan-2021/|title=Shyraa Roy, Miss Trans Pakistan 2021|date=22 May 2021|access-date=17 ਅਗਸਤ 2022|archive-date=3 ਜੁਲਾਈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220703112914/http://www.itssouthasian.com/shyraa-roy-miss-trans-pakistan-2021/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.baaghitv.com/model-and-singer-shyraa-roy-selected-as-pakistans-first-miss-trans-beauty-queen/|title=Model and singer Shyraa Roy selected as Pakistan's first Miss Trans Beauty Queen|date=26 May 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/didnt-have-money-even-for-2-meals-says-two-time-miss-trans-queen-winner-shyraa-roy-4749413.html|title=Didn't Have Money Even For 2 Meals, Says Two-time Miss Trans Queen Winner Shyraa Roy|date=8 February 2022|website=News18|language=en|access-date=8 February 2022}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਲਈ ਇੱਕ ਐਕਸਟੈਂਸ਼ਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ]] ਲਈ ਖੁੱਲੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਟਰਾਂਸ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailyoutcome.pk/sialkot-born-singer-actress-shyraa-becomes-first-miss-trans-pakistan/|title=Sialkot Born Singer Actress Shyraa Becomes First Miss Trans Pakistan &amp;#124; Daily Outcome|date=24 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pageantcircle.com/2021/05/miss-trans-pakistan-2021-is-shyraa-roy.html|title=Miss Trans Pakistan 2021 is Shyraa Roy}}&lt;/ref&gt; ਅਰੀਜ ਚੌਧਰੀ, ਸਾਬਕਾ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ 2020, ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.baaghitv.com/model-and-singer-shyraa-roy-selected-as-pakistans-first-miss-trans-beauty-queen/|title=Model and singer Shyraa Roy selected as Pakistan's first Miss Trans Beauty Queen|date=26 May 2021}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dissdash.com/2021/05/26/on-a-positive-note-in-2021-pakistan-breaks-stereotypes-with-first-transgender-beauty-pageant%E2%80%A8/|title=On A Positive Note In 2021 - Pakistan Breaks Stereotypes With First Transgender Beauty Pageant|last=Tariq|first=Maryam|date=26 May 2021|work=DissDash|access-date=16 May 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thequint.com/voices/lgbt/miss-trans-pakistan-shyraa-roy-interview-life-in-pakistan|title='I Was Kicked Out Of An Uber Just Because of My Gender': Miss Trans Pakistan|last=Dhar|first=Abira|date=2022-06-23|website=TheQuint|language=en|access-date=2022-06-23}}&lt;/ref&gt; 31 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ ਅਲਾਦੀਨ ਲੌਂਜ ਵਿੱਚ 20ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਐਵਾਰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਵੈਂਟ ਵਿੱਚ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਮਿਸਜ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ 2022 ਨਿਦਾ ਖਾਨ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਰਲਡ ਅਤਾਉੱਲਾ ਗੁੱਜਰ ਨੂੰ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://tribune.com.pk/story/2341611/miss-pakistan-universal-mr-pakistan-global-crowned-in-lahore|title=Miss Pakistan Universal, Mr Pakistan Global crowned in Lahore|date=2 February 2022|website=The Express Tribune|language=en|access-date=4 February 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aajtak.in/lifestyle/fashion/story/miss-pakistan-universal-2022-dr-shafaq-akhtar-and-pakistans-first-miss-trans-beauty-queen-shaira-rai-tlif-1405201-2022-02-04|title=इस लेडी डॉक्टर ने जीता Miss Pakistan Universal 2022 का खिताब, खूबसूरती के कायल हुए लोग|website=आज तक|language=hi|access-date=4 February 2022}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/gujarati/world/miss-pakistan-universal-2022-dr-shafaq-akhtar-and-pakistans-first-miss-trans-beauty-queen-shaira-rai-196017|title=આ લેડી ડોક્ટરે જીત્યો Miss Pakistan Universal 2022 નો ખિતાબ, સુંદરતા જોઈ સો કોઈ ઘાયલ|date=4 February 2022|website=Zee News Gujarati|language=en|access-date=4 February 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ===
ਸ਼ਾਇਰਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸ, ਮੋਹਜੋਦਾੜੋ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bolnews.com/latest/2022/05/shyra-roy-a-pakistani-transgender-woman-discusses-her-experience-working-with-hrithik-roshan/|title=Shyra Roy discusses her experience working with Hrithik Roshan|date=2022-05-26|website=BOL News|language=en-US|access-date=2022-05-28|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526215613/https://www.bolnews.com/latest/2022/05/shyra-roy-a-pakistani-transgender-woman-discusses-her-experience-working-with-hrithik-roshan/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਸਾਹੋ'' ਵਿੱਚ ਨਤਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/us/780707-shyraa-roy-dazzling-and-fascinating|title=Shyraa Roy – Dazzling and fascinating|last=Desk|first=U. S.|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=8 February 2021}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ &quot;ਰਾਤ, ਕਮਲੀ&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.parhlo.com/transgender-singer-shyraa-roy/|title='I Changed My Gender From Male To Female &amp; It Was Not Easy' - The Complete Story of Actress Shyraa Roy|last=Suleman|first=Sadiq|date=5 October 2020|website=Parhlo|language=en-US|access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/shyraa-roy-intends-collaborating-with-shreya-ghosal/articleshow/78337726.cms|title=Shyraa Roy intends collaborating with Shreya Ghosal - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=26 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://cutacut.com/2020/10/23/singer-shyraa-roy-gears-up-for-music-video-kamli/|title=Singer Shyraa Roy gears up for music video, 'Kamli'|last=Shabbir|first=Buraq|date=23 October 2020|website=cutacut|language=en-US|access-date=23 October 2020|archive-date=1 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101101457/https://cutacut.com/2020/10/23/singer-shyraa-roy-gears-up-for-music-video-kamli/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਗਾਏ ਅਤੇ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਲਈ ''ਹੈਲੋ ਸ਼ਬਨਮ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.desiblitz.com/content/hello-shabnam-shyraa-roy-talks-about-cybercrime-telefilm|title=Hello Shabnam: Shyraa Roy talks about Cybercrime Telefilm|date=10 June 2020|website=DESIblitz|language=en|access-date=10 June 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ ਮੋਹਸਿਨ ਅੱਬਾਸ ਹੈਦਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਡੁਏਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nation.com.pk/09-Oct-2020/singer-shyraa-roy-shoots-her-track-kamli-featuring-mohsin-abbas|title=Singer Shyraa Roy shoots her track Kamli featuring Mohsin Abbas|date=9 October 2020|website=The Nation|language=en|access-date=10 October 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://en.dailypakistan.com.pk/23-Apr-2020/mohsin-abbas-haider-shyraa-roy-to-release-kamli-right-after-the-lockdown|title=Mohsin Abbas Haider &amp; Shyraa Roy's 'Kamli' is all set release after lockdown!|date=23 April 2020|website=Daily Pakistan Global|language=en|access-date=7 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.fhmpakistan.com/grapevine/shyraa-roy-appear-music-video-mohsin-abbas-haider/|title=Shyraa Roy to appear in music Single with Mohsin Abbas Haider|last=Tirmizi|first=Yumna|date=4 April 2020|website=FHM Pakistan|language=en-US|access-date=7 May 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/201008-indian-musician-shyraa-roy-ropes|title=Indian Musician Shyraa Roy ropes in International star Mohsin Abbas haider for her big budget upcoming song &quot;Kamli&quot;|website=www.radioandmusic.com|language=en|access-date=8 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!ਫ਼ਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਭੂਮਿਕਾ
| '''ਨੋਟਸ'''
|-
| 2016
| ਮੋਹੇਂਜੋ ਦਾੜੋ
| ਮੋਹਿਨੀ
| ਕੈਮਿਓ
|-
| 2018
| ''ਅਕਸ''
| ਸਾਨੀਆ
| ਡੈਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ
|-
| 2019
| ''ਸਾਹੋ''
| ਨਤਾਸ਼ਾ
| ਕੈਮਿਓ
|-
| 2020
| ਸਟ੍ਰੀਟ ਡਾਂਸਰ 3D
| ਰੋਕਸੇਨ
| ਕੈਮਿਓ
|-
| rowspan=&quot;1&quot; | 2020
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''ਹੈਲੋ ਸ਼ਬਨਮ''
| ਹਿਨਾ/ਸ਼ਬਨਮ
| ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ
|-
| 2021
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot; | ''ਇਸ਼ਕ-ਏ-ਆਤਿਸ਼''
| ਆਤਿਸ਼
| ਪੂਰਵ-ਉਤਪਾਦਨ
|}

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਗੀਤ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਕੰਪੋਜ਼ਰ
! ਸਹਿ-ਗਾਇਕ
|-
| 2018
| &quot;ਐਕਸ ਟਾਈਟਲ&quot;
| ਅਕਸ
| ਅਸੀਮ ਸਾਦੀ
| ਬੁਸ਼ਰਾ ਬਰਡੇ
|-
| 2018
| &quot;ਜੀਨੇ ਲਗਾ&quot;
| ਅਕਸ
| ਅਸੀਮ ਸਾਦੀ
| ਜੈਰਾਜ ਜਗਤਾ
|-
| 2019
| &quot;ਜਲਤੇ ਭੁਜਤੇ&quot;
| ਗੋਸਟ
| ਅਰਕੋ, ਆਦਿਤਿਆ ਦੇਵ
|
|-
| 2020
| &quot;ਯੇ ਪਿਆਰ ਹੋ ਨਾ ਖ਼ਤਮ&quot;
| ਜ਼ਖਮੀ
| ਹਰੀਸ਼ ਸਗਾਣੇ
| ਯਾਸੀਰ ਦੇਸਾਈ
|}
'''&lt;big&gt;ਸਿੰਗਲਜ਼&lt;/big&gt;'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਗੀਤ
! ਸਹਿ-ਗਾਇਕ
! ਨੋਟਸ
|-
| 2019
| &quot;ਰਾਤ&quot;
| ਅਰਕੋ
| ਐਲਬਮ ''ਘੋਸਟ'' ਤੋਂ
|-
| 2020
| &quot;ਅਸਮਾ&quot;
|
| ਐਲਬਮ &quot; ''ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ&quot;''
|-
| 2020
| &quot;ਓ ਯਾਰਾ&quot;
|
| ਐਲਬਮ &quot; ''ਸ਼ਾਇਰਾ ਰਾਏ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਵਿੱਚ&quot;''
|-
| 2020
| &quot;ਸੇਨਸੇਸਨਲ  ਆਈਜ&quot;
| ਡੈਪਸਟਾਰ ਅਮੀਗੋ
| ਜੈਬਰਗਵੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ
|-
| 2020
| &quot;ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ&quot;
| ਅਸਦ ਰਜ਼ਾਕ
| ਜ਼ੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ
|-
| 2021
| &quot;ਕਮਲੀ&quot;
| ਮੋਹਸਿਨ ਅੱਬਾਸ ਹੈਦਰ
| ਏਆਰਵਾਈ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਚਾਰਟਬਸਟਰ ਗੀਤ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.urdupoint.com/en/showbiz/big-break-for-shyraa-roy-a-dubai-based-sing-909166.html|title=Big Break For Shyraa Roy - A Dubai Based Singer|website=UrduPoint|language=en|access-date=4 May 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://galaxylollywood.com/2020/10/10/mohsin-shyraa-collaboration-kamli/|title=Mohsin Abbas Haider And Shyraa Roy Go 'Kamli' With Their Collaboration|last=Akbar|first=Hammad|date=10 October 2020|website=Galaxy Lollywood|language=en-US|access-date=4 May 2021|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210412211315/https://galaxylollywood.com/2020/10/10/mohsin-shyraa-collaboration-kamli/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyeyeah.com/music/aspiring-artist-shyraa-roy-collaborates-with-mohsin-abbas-haider/|title=Aspiring Artist Shyraa Roy Collaborates with Mohsin Abbas Haider|date=11 April 2020|website=Oyeyeah|language=en-US|access-date=4 May 2021|archive-date=13 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210513125320/https://www.oyeyeah.com/music/aspiring-artist-shyraa-roy-collaborates-with-mohsin-abbas-haider/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| &quot;ਗ੍ਰੇਟਰ ਸਫਰ ਸਮਟਾਈਮਜ&quot;
| ਆਸਕਰ ਓਘਨੇਕਰਗ
| ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਰੈਪ ਟਰੈਕ
|-
| 2021
| &quot;ਮਾਹੀਆ&quot;
| ਮੁਜਾਹਿਦ ਬੇਗ
| ਜ਼ੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ
|-
| 2021
| &quot;ਦੁਨੀਆ&quot;
| [[ਕਾਸ਼ਿਫ ਅਲੀ|ਕਾਸ਼ਿਫ ਅਲੀ ਬੱਬਰ]]
| ਰਾਏ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/884031-shyraa-roy-blazing-a-trail|title=Shyraa Roy: blazing a trail {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=23 September 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://magtheweekly.com/detail/13437-shyraa-roy-and-kashif-alis-duniya-is-an-upcoming-release-to-look-forward-to|title=Shyraa Roy and Kashif Ali's 'Duniya' is an upcoming release to look forward to {{!}} Fab Fun Find - MAG THE WEEKLY|website=magtheweekly.com|language=en|access-date=23 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| &quot;ਕਰੀਬ ਆਓ&quot;
|
| ਅਧਿਆਇ 1 - ਆਡੀਓ ਰਿਲੀਜ਼
|-
| 2022
| &quot;ਦਿਲਦਾਰੀਆ&quot;
|
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ
|}

=== ਕਵਰ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਗੀਤ
|-
| 2019
| &quot;ਤੁਮ ਹੀ ਆਨਾ&quot;
|-
| 2020
| &quot;ਕੌਣ ਤੁਝੇ&quot;
|-
| 2020
| &quot;ਚਿੱਠੀ ਨਾ ਕੋਈ ਸੰਦੇਸ਼&quot;
|-
| 2021
| &quot;ਦਿਲ ਕੋ ਕਰਾਰ ਆਇਆ&quot;
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
!ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਕੰਮ
! ਨਤੀਜਾ
! ਰੈਫ
|-
| 2020
| ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ
| ਵਧੀਆ ਗੀਤ
| ''ਰਾਤ (ਇਕੱਲਾ)'' 
|{{Nom}}
|
|-
| 2021
| [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕਾਨਸ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]]
| ਸੰਗੀਤਕ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
| ''ਕਮਲੀ''
| ਚੁਣਿਆ ਹੋਇਆ
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oyeyeah.com/entertainment/shyraa-roys-kamli-reaches-cannes-short-film-festival/|title=Shyraa Roy's Kamli Reaches Cannes Short Film Festival|date=7 April 2021|website=Oyeyeah|language=en-US|access-date=12 April 2021|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210407121529/https://www.oyeyeah.com/entertainment/shyraa-roys-kamli-reaches-cannes-short-film-festival/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://magtheweekly.com/detail/11901-shyraa-roy-and-mohsin-abbas-haiders-kamli-gets-selected-for-cannes-short-film-festival|title=Shyraa Roy and Mohsin Abbas Haider's 'Kamli' gets selected for Cannes Short Film Festival {{!}} Fab Fun Find - MAG THE WEEKLY|website=magtheweekly.com|language=en|access-date=6 May 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਕੋਨਿਕ ਅਵਾਰਡ
| ਸਰਵੋਤਮ ਗਾਇਕਾ (ਮਹਿਲਾ)
| ''ਗਾਇਕ'' 
|{{Nom}}
|
|-
| 2022
| 20ਵੀਂ ਅਨਵਰਸਰੀ ਮਿਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| ਮਿਸ ਟਰਾਂਸ ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| ''ਬਿਊਟੀ ਕੁਈਨ''
|{{Won}}
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/879741/miss-pakistan-universal-and-mr-pakistan-global-crowned/|title=Miss Pakistan Universal and Mr Pakistan Global crowned|date=3 February 2022|website=Daily Times|language=en-US|access-date=4 February 2022|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221103100/https://dailytimes.com.pk/879741/miss-pakistan-universal-and-mr-pakistan-global-crowned/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDB name|11361804}}
* {{Facebook|shyraaroy}}

* [https://twitter.com/shyraaroy Shyraa Roy] on [[ਟਵਿਟਰ|Twitter]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>1on7zkksi0p9krz1eshbbkhipz6wsko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਜ਼ਾ ਟੈਡਿਓ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144931</id>
    <revision>
      <id>838334</id>
      <parentid>812479</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:52:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11421" sha1="ftmd223wpcm9sttvd50x236e70vwhdl" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਲੀਜ਼ਾ ਟੈਡਿਓ|image=Lisa Taddeo (48432121181) (cropped).jpg|alt=|caption=2019 ਵਿਚ ਟੈਡਿਓ|birth_name=|birth_date={{Birth based on age as of date|39|2019|07|05}}|birth_place=[[ਸ਼ਾਰਟ ਹਿਲਸ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ]]|occupation=ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ|nationality=|education=[[ਮਿਲਬਰਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ]]|alma_mater=[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] {{ਛੋਟਾ|(ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)}}&lt;br&gt;[[ਰੂਟਜਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]]&lt;br&gt;[[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] {{ਛੋਟਾ|(MFA)}}|notableworks=''[[ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ (ਕਿਤਾਬ)|ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ]]'' (2019)|spouse=ਜੈਕਸਨ ਵੇਟ|children=1|relatives=|awards=[[ਪੁਸ਼ਕਾਰਟ ਇਨਾਮ]] 2017, 2019 [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡਜ਼]] 2020|website={{URL|www.lisataddeo.com}}}}

'''ਲੀਜ਼ਾ ਟੈਡਿਓ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;nyt&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2019/07/05/style/lisa-taddeo-three-women.html|title=A Writer of Three Women's Sex Lives Shares Her Own Journey|last=Dwyer|first=Kate|date=July 5, 2019|website=[[The New York Times]]|access-date=October 6, 2019}}&lt;/ref&gt; ਟੈਡਿਓ ਦਾ ਕੰਮ ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੇਖਣ'' ਅਤੇ ''ਸਰਬੋਤਮ ਅਮਰੀਕੀ ਸਪੋਰਟਸ ਰਾਈਟਿੰਗ'' ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/royce-flippin/best-american-political-writing-2009/|title=BEST AMERICAN POLITICAL WRITING 2009 by Royce Flippin {{!}} Kirkus Reviews|language=en-us}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਟੈਡਿਓ ਦਾ ਜਨਮ [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਦੇ ਸ਼ਾਰਟ ਹਿਲਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਪੀਟਰ ਟੈਡੀਓ, ਇੱਕ ਇਤਾਲਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਕਟਰ, ਅਤੇ ਪੀਆ, ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਲ ਸਟੈਂਡ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.elle.com/fashion/personal-style/a39623/too-good-for-this-world/|title=My Mother Was a Bright Green Suede Fendi Bag|last=Taddeo|first=Lisa|date=2016-09-30|work=ELLE|access-date=2017-11-05|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mvt150311&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mvtimes.com/2015/03/11/births-47/|title=Births|date=March 11, 2015|access-date=17 December 2017|publisher=Martha's Vineyard Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vineyard&quot;&gt;{{Cite web|url=https://vineyardgazette.com/news/2016/03/03/rushing-unsafe-any-speed|title=Rushing Is Unsafe at Any Speed|last=Taddeo|first=Lisa|date=March 3, 2016|website=[[Vineyard Gazette]]|access-date=October 6, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://vineyardgazette.com/news/2019/07/19/lisa-taddeo|title=Three Women Travels to the Heart and Complexity of Desire|last=Bennett|first=Elizabeth|date=July 19, 2019|website=[[Vineyard Gazette]]|access-date=October 6, 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ]] ਪਰ ਰਟਗਰਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ। ਟੈਡਿਓ ਨੇ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://granta.com/contributor/lisa-taddeo/|title=Lisa Taddeo|work=Granta Magazine|access-date=2017-11-05|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਲਿਖਣਾ ==
ਟੈਡੀਓ ''ਗੋਲਫ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੇਵਿਡ ਗ੍ਰੇਂਜਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਣਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, &quot;ਦਿ ਲਾਸਟ ਡੇਜ਼ ਆਫ਼ ਹੀਥ ਲੇਜਰ&quot;&lt;ref name=&quot;Taddeo 2017&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.esquire.com/fiction/fiction/heath-ledger-last-days|title=Heath Ledger Death - Final Days and Death of Heath Ledger|last=Taddeo|first=Lisa|date=October 11, 2017|website=Esquire|access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ''ਐਸਕਵਾਇਰ'' ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੌਂਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/03/06/books/06esqu.html|title=Esquire Publishes a Diary That Isn't|last=Arango|first=Tim|date=2008-03-06|work=The New York Times|access-date=2017-11-05|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

2015 ''ਵਿੱਚ [[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'' ਨੇ ਉਸ ''ਦੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ, &quot;ਰੈਚਲ ਉਚੀਟਲ ਇਜ਼ ਨਾਟ ਏ ਮੈਡਮ&quot;,&lt;ref name=&quot;Taddeo 2010&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nymag.com/news/features/65238/|title=Rachel Uchitel Is Not a Madam|last=Taddeo|first=Lisa|date=April 12, 2010|website=NYMag.com|access-date=December 16, 2017}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਲੰਬੇ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/act-four/wp/2015/08/12/five-long-reads-that-stand-the-test-of-time/|title=Opinion {{!}} Five long reads that stand the test of time|website=Washington Post|access-date=2017-11-05}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਸਕਵਾਇਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੀ 80ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Citation|last1=Bailey|first1=Fenton|title=Esquire 80th Anniversary Special|date=2013-09-23|url=https://www.imdb.com/title/tt3031392/|last2=Barbato|first2=Randy|others=Julie Marcus, Lisa Taddeo|accessdate=2017-11-05}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ ਵਿਲੀਅਮ ਹੋਲੋਡਨੋਕ ਫਿਕਸ਼ਨ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਫਲੋਰੈਂਸ ਏਂਜਲ ਰੈਂਡਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bu.edu/womensguild/scholarships-awards/2017-award-winners/|title=2017 Award Winners {{!}} Women's Guild|website=www.bu.edu|language=en|access-date=2017-11-05}}&lt;/ref&gt;

ਟੈਡਿਓ, ''ਨਿਊ ਇੰਗਲੈਂਡ ਰਿਵਿਊ'',&lt;ref name=&quot;New England Review 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nereview.com/2015/04/02/new-fiction-from-lisa-taddeo-ner-36-1/|title=Forty-Two|last=Taddeo|first=Lisa|date=April 2, 2015|website=New England Review|access-date=December 16, 2017|archive-date=ਦਸੰਬਰ 16, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216201411/http://www.nereview.com/2015/04/02/new-fiction-from-lisa-taddeo-ner-36-1/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.nereview.com/2016/11/18/ner-selections-included-in-pushcart-prize-xli/|title=NER Selections Included in Pushcart Prize XLI|date=2016-11-18|work=New England Review|access-date=2017-11-05|language=en-US|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216201502/http://www.nereview.com/2016/11/18/ner-selections-included-in-pushcart-prize-xli/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.bu.edu/crwr/2016/06/06/lisa-taddeo-wins-pushcart-prize/|title=Lisa Taddeo wins Pushcart Prize {{!}} BU Creative Writing|website=blogs.bu.edu|language=en-US|access-date=2017-11-05}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ &quot;ਸਬਰਬਨ ਵੀਕਐਂਡ (2019)&quot; ਗ੍ਰਾਂਟਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ &quot;42 (2017)&quot; ਲਈ ਪੁਸ਼ਕਾਰਟ ਇਨਾਮ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://twitter.com/GrantaMag/status/997158518078795777|title=Granta on Twitter|work=Twitter|access-date=2018-07-12|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ'' ਨੂੰ ਸਾਈਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਸਟਰ ਦੁਆਰਾ ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Amazon|last=Taddeo|first=Lisa|date=9 July 2019|isbn=978-1451642292}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੀ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਕਿਤਾਬ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/books/2020/jun/29/candice-carty-williams-bernardine-evaristo-first-black-authors-to-win-top-british-book-awards|title=Evaristo and Carty-Williams become first black authors to win top British Book awards|last=Flood|first=Alison|date=2020-06-30|website=The Guardian|language=en|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-06-30}}&lt;/ref&gt;

''ਐਨੀਮਲ'', ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਐਵਿਡ ਰੀਡਰ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ 2021 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ &quot;ਭੈਣ ਅਤੇ ਔਰਤ ਗੁੱਸੇ ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। . .&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://authorlink.com/interview/journalist-lisa-taddeo-examines-what-women-desire-2020/|title=Interviews Written : Journalist Lisa Taddeo Examines What Women Desire : Authorlink|website=Authorlink - Writers and Readers Magazine|language=en-US|access-date=2020-08-20}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
ਜੁਲਾਈ 2019 ਵਿੱਚ, ਸ਼ੋਟਾਈਮ ਨੇ ''ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ'' ਦੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਅਨੁਕੂਲਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://womenandhollywood.com/lisa-taddeo-bringing-her-bestseller-three-women-to-showtime/|title=Lisa Taddeo Bringing Her Bestseller &quot;Three Women&quot; to Showtime|website=womenandhollywood.com|language=en-US|access-date=2020-08-20}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਟੈਡਿਓ ਲਿਖਣਗੇ ਅਤੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੋਣਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2019/07/three-women-drama-from-lisa-taddeo-based-on-her-book-gets-showtime-series-commitment-1202654255/|title='Three Women' Drama From Lisa Taddeo Based On Her Book Gets Showtime Series Commitment|last=Andreeva|first=Nellie|date=2019-07-25|website=Deadline|language=en|access-date=2020-08-20}}&lt;/ref&gt;

== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ''ਤਿੰਨ ਔਰਤਾਂ'' (2019)
* ''ਜਾਨਵਰ'' (2021)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* ''ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਮੀ'' (2022)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ftmd223wpcm9sttvd50x236e70vwhdl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੂਸਫ ਪਠਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146106</id>
    <revision>
      <id>838288</id>
      <parentid>831148</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30515" sha1="8lw976b2lfjajvw1q1igcpd5obywhpw" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer|name=ਯੂਸਫ ਪਠਾਨ|image=Yusuf Pathan.jpg|fullname=ਯੂਸਫ਼ ਖਾਨ ਪਠਾਨ|birth_date={{Birth date and age|1982|11|17|df=yes}}|birth_place=[[ਵਡੋਦਰਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ|batting=ਸੱਜੇ ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ [[ਆਫ ਸਪਿਨ|ਆਫ ਬਰੇਕ]]|role=ਆਲ ਰਾਊਂਡਰ|family=[[ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਠਾਨ]] (ਭਰਾ) &lt;br&gt;ਆਫ਼ਰੀਨ (ਪਤਨੀ)|lastT20Iagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|T20Ishirt=28|T20Icap=18|odishirt=28|lastodiagainst=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|odicap=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|international=ਸਹੀ|year=2021|date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ|source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/32498.html ESPNCricinfo|catches/stumpings4=83/–|catches/stumpings3=80/–|catches/stumpings2=86/–|catches/stumpings1=17/–|image_size=200px|country=ਭਾਰਤ|odidebutdate=10 ਜੂਨ|odidebutyear=2008|odidebutagainst=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|lastodidate=18 ਮਾਰਚ|lastodiyear=2012|T20Idebutdate=24 ਸਤੰਬਰ|T20Idebutyear=2007|T20Idebutagainst=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|lastT20Idate=30 ਮਾਰਚ|lastT20Iyear=2012|club1=[[ਬੜੌਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ| ਬੜੌਦਾ]]|year1=2001/02–2019-20|club2=[[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]|year2=2008–2010|clubnumber2=28|club3=[[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]]|clubnumber3=24|year3=2011–2017|club4=[[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]]|columns=4|column1=[[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਓਡੀਆਈ]]|column2=[[ਟਵੰਟੀ20|ਟੀ20]]|column3=[[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]]|column4=[[List A cricket|List A]]|matches1=57|matches2=274|matches3=100|matches4=199|runs1=810|runs2=4,852|runs3=4,825|runs4=4,797|bat avg1=27.00|bat avg2=27.56|bat avg3=34.1|bat avg4=33.78|100s/50s1=2/3|100s/50s2=1/21|100s/50s3=11/20|100s/50s4=9/28|top score2=100|top score1=123*|top score3=210*|top score4=148|deliveries1=1,490|deliveries2=2,210|deliveries3=13,384|deliveries4=6,034|wickets1=33|wickets2=99|wickets3=201|wickets4=124|bowl avg1=41.36|bowl avg2=28.42|bowl avg3=32.67|bowl avg4=41.42|fivefor2=0|fivefor3=14|fivefor4=2|fivefor1=0|tenfor1=0|tenfor2=0|tenfor3=2|tenfor4=0|best bowling1=3/49|best bowling2=4/01|best bowling3=6/40|best bowling4=5/52}}

'''ਯੂਸਫ਼ ਪਠਾਨ''' (ਜਨਮ 17 ਨਵੰਬਰ 1982) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਣਮੂਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਪਠਾਨ ਨੇ 2001/02 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਆਫਬ੍ਰੇਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਠਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਪਠਾਨ]] ਵੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਸੀ। ਪਠਾਨ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ (ਜੂਨ 2024 ਵਿੱਚ) ਪਠਾਨ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ [[ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।                 

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਯੂਸਫ਼ ਪਠਾਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] [[ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਠਾਨ|ਪਠਾਨ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Alikuzai2013&quot;&gt;{{Cite book|title=A Concise History of Afghanistan in 25 Volumes|last=Alikuzai|first=Hamid Wahed|date=October 2013|publisher=Trafford Publishing|isbn=9781490714417|page=607|quote=Cricket is larjjely a legacy of British rule in Pakistan and India, and many Pashtuns have become prominent participants, such as Shahid Afridi, Imran Khan and Irfan Pathan.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://post.jagran.com/munaf-yusuf-presented-eklavya-award-after-14-months-delay-1338999934|title=Munaf, Yusuf presented Eklavya award after 14 months' delay|date=6 June 2012|publisher=[[Dainik Jagran]]|location=[[Vadodara]]|quote=Pathan said, &quot;As a Gujarati I am delighted to get this award and feel proud.&quot;|access-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180221100548/http://post.jagran.com/munaf-yusuf-presented-eklavya-award-after-14-months-delay-1338999934|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਠਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਪਠਾਨ]] ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਇਰਫਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੋਵਿਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਮਾਸਕ ਵੰਡ ਕੇ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਯੂਸਫ਼ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਸਥਿਤ ਫਿਜ਼ੀਓਥੈਰੇਪਿਸਟ ਆਫਰੀਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ 17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2014 ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/ipl-7-i-will-dedicate-an-innings-to-my-newborn-son-says-yusuf-pathan/15237095|title=I will dedicate an innings to my newborn son, says Yusuf Pathan|date=18 April 2014|publisher=Mid-Day|access-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=26 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826154044/http://www.mid-day.com/articles/ipl-7-i-will-dedicate-an-innings-to-my-newborn-son-says-yusuf-pathan/15237095|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਹ &quot;YAIF&quot; ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਿਸ਼ਨ &quot;ਯੂਥ ਅਗੇਂਸਟ ਰੇਪ&quot; ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2007 [[ਦਿਓਧਰ ਟਰਾਫੀ|ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ]] ਅਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਅੰਤਰ-ਰਾਜੀ ਘਰੇਲੂ ਟਵੰਟੀ20 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਠਾਨ ਨੂੰ ਸਤੰਬਰ 2007 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਆਈਸੀਸੀ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ 15 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://in.sports.yahoo.com/070808/139/6j6yj.html|title=Lalchand Rajput appointed manager for Twenty20 World Cup|access-date=2022-11-14|archive-date=2007-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070823145613/http://in.sports.yahoo.com/070808/139/6j6yj.html|dead-url=yes|archivedate=2007-08-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070823145613/http://in.sports.yahoo.com/070808/139/6j6yj.html|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;

ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ]] ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਈਪੀਐਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਟਪਲੀ ਕੱਪ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਵਾਰ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬੱਲੇ ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਖਿਲਾਫ ਸੀਰੀਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਘਰੇਲੂ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੋਣਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਲੜੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ 26ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ 'ਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦੂਜੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 29 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ipl/content/story/352924.html|title=Yusuf and Ojha get maiden call-ups|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=2022-11-14|archive-date=2012-09-06|archive-url=https://archive.today/20120906114652/http://content-ind.cricinfo.com/ipl/content/story/352924.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਯੂਸਫ ਨੇ 10 ਜੂਨ 2008 ਨੂੰ [[ਢਾਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਭਾਰਤ ਲਈ [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://content-ind.cricinfo.com/ipl/engine/match/345469.html|title=Kitply Cup, 2nd Match:India v Pakistan at Dhaka, 10 June 2008. Yusuf scored his maiden international fifty against England on 17th November at Indore.|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120709184622/http://content-ind.cricinfo.com/ipl/engine/match/345469.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਵੇਂ ਪਠਾਨ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਆਈਪੀਐਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ [[2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20|2009 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]] ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਪਰ 8 ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 17 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 33 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਪਾਰੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਟੀਮ ਗੇਮ ਹਾਰ ਗਈ ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਏ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਦੁਰਲੱਭ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ 2007 ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

2009 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਪਠਾਨ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਲੜੀਵਾਰ ਗੈਰ-ਉਤਪਾਦਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

2010 [[ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ]] ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਪਠਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ [[ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੋਨ]] ਨੂੰ [[ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਜ਼ੋਨ]] ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ। ਪਠਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 108 ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 190 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਤੂ 210 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਪਾਰੀ ਖੇਡ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ 536 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਟੀਚੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਫਲ ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/story/447198.html|title=Yusuf Pathan basks in 'innings of my career' &amp;#124; Cricket News &amp;#124; Global &amp;#124; ESPN Cricinfo|publisher=Cricinfo.com|access-date=9 January 2011}}&lt;/ref&gt;

7 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ, ਪਠਾਨ ਦੀ ਪਾਵਰ ਹਿਟਿੰਗ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦਗਾਰ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਪਠਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਮਲਾਵਰ ਪਾਰੀ ਨਾਲ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ, 96 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਅਜੇਤੂ 123 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ [[ਸੌਰਭ ਤਿਵਾਰੀ]] ਨਾਲ 133 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਅਜੇਤੂ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੱਤ ਗੇਂਦਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ 316 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਟੀਚੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਟੀਮ ਨੂੰ 4-4 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਈ। ਸੀਰੀਜ਼ 'ਚ 0 ਦੀ ਬੜ੍ਹਤ। ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਨ ਆਫ ਦਾ ਮੈਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਦੇ [[ਐਮ. ਚਿੰਨਾਸਵਾਮੀ ਸਟੇਡੀਅਮ]] ਵਿੱਚ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ 315–7 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨੂੰ ਸੱਤ ਗੇਂਦਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਟੀਮ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇਸ ਆਲਰਾਊਂਡਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਸੈਂਕੜੇ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਚੌਕੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਛੱਕੇ ਲਗਾਏ।

ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੰਡ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਪਾਰੀ ਮੇਰੇ ਕਰੀਅਰ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਵੇਗੀ&quot;। ਭਾਰਤੀ ਕਪਤਾਨ [[ਗੌਤਮ ਗੰਭੀਰ]] ਨੇ ਕਿਹਾ, &lt;nowiki&gt;''ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪਠਾਨ ਆਪਣੇ ਦਮ '&lt;/nowiki&gt;ਤੇ ਮੈਚ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਉਸ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪਠਾਨ ਉੱਥੇ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਗੇਮ ਜਿੱਤਾਂਗੇ। ” &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-08/top-stories/28254697_1_yusuf-pathan-gautam-gambhir-new-zealand|title=This innings could be the turning point of my life: Pathan|date=8 December 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=18 February 2012|archive-url=https://archive.today/20130126055848/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-08/top-stories/28254697_1_yusuf-pathan-gautam-gambhir-new-zealand|archive-date=26 January 2013|archivedate=26 ਜਨਵਰੀ 2013|archiveurl=https://archive.today/20130126055848/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-08/top-stories/28254697_1_yusuf-pathan-gautam-gambhir-new-zealand|url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;

ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਡੈਨੀਅਲ ਵਿਟੋਰੀ|ਡੇਨੀਅਲ ਵਿਟੋਰੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਇਹ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰ ਪਠਾਨ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਖੇਡ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।&quot;

2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ MTN ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪ੍ਰਿਟੋਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ 70 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ (8 ਚੌਕੇ ਅਤੇ 8 ਛੱਕੇ ਸਮੇਤ) ਸ਼ਾਨਦਾਰ 105 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਭਾਰਤ ਮੈਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/indian-premier-league-2011/content/story/495981.html|title=A great feeling for the Pathan family|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ 68 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੈਂਕੜਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਛੇਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਿਸੇ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸਨੇ 2011 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ, &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/cricket-world-cup-2011/profiles/india-profiles/Fear-is-Pathans-primary-weapon/articleshow/7456257.cms|title=Fear is Pathan's primary weapon|publisher=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਆਈਪੀਐਲ 2010 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿਰਫ 37 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਸਫ ਕੋਲ ਕੋਈ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ [[2012 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ]] ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournaments/asia-cup-2012/top-stories/Sehwag-Zaheer-rested-Sachin-Tendulkar-in-Asia-Cup-squad/articleshow/12082099.cms|title=Sehwag, Zaheer rested, Sachin Tendulkar in Asia Cup squad – The Times of India|work=The Times Of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨੈਰੋਬੀ-ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਕੀਨੀਆ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਿਆ

== [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ==
2007/08 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦੁਆਰਾ US$265,000 (INR 1.9 ਕਰੋੜ) ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[2008 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2008 ਦੇ ਆਈਪੀਐਲ ਸੀਜ਼ਨ]] ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 435 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 8 ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। ਉਸਨੇ [[ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਸ|ਡੇਕਨ ਚਾਰਜਰਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ [[ਸੈਂਚੁਰੀ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ]] (21 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ) ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ [[ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਨ ਆਫ਼ ਦਾ ਮੈਚ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ''[[ESPNcricinfo]]'' ਨੇ ਪਠਾਨ ਦੇ ਮੈਚ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ 22 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਅਤੇ 39 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ 56 ਦੌੜਾਂ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ IPL ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/the-greatest-ipl-performances-no-1-yusuf-pathan-3-for-22-and-56-off-39-vs-the-chennai-super-kings-1259917|title=The greatest IPL performances, No. 1: Yusuf Pathan's 3 for 22 and 56 off 39 vs the Chennai Super Kings|website=ESPN Cricinfo|access-date=13 May 2021}}&lt;/ref&gt;

ਯੂਸਫ ਪਠਾਨ ਨੂੰ IPL 3 ਦੌਰਾਨ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰੋਇਅਲਜ਼|ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਦਾ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 13 ਮਾਰਚ 2010 ਨੂੰ, ਪਠਾਨ ਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[2010 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ 37 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ। ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਊਂਡਰੀ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ 11 ਹਿੱਟ (6, 6, 6, 6, 4, 4, 6, 4, 4, 4, 4) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਇਸ ਪਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਈਪੀਐਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਉੱਥੇ ਉਸਦੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦੇ ਕਪਤਾਨ [[ਸ਼ੇਨ ਵਾਰਨ]] ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯੂਸਫ ਪਠਾਨ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਥੀ [[ਐਂਡਰਿਊ ਸਾਇਮੰਡਸ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ।

2011 ਦੀ ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਦੁਆਰਾ $2.1 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿੱਚ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ (ਆਈਪੀਐਲ) ਨਿਲਾਮੀ 2014 ਵਿੱਚ 'ਰਾਈਟ ਟੂ ਮੈਚ' ਵਿਕਲਪ ਦੁਆਰਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ 3.25 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cricketcountry.com/news/ipl-7-auction-yusuf-pathan-retained-by-kolkata-knight-riders-for-rs-3-25-crore-96537|title=IPL 7 Auction: Yusuf Pathan retained by Kolkata Knight Riders for Rs 3.25 crore|date=12 February 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

15 ਮਈ 2013 ਨੂੰ, ਯੂਸਫ਼ ਪਠਾਨ ਪਹਿਲੇ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਪੁਣੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ]] ਵਿੱਚ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.wisdenindia.com/cricket-article/hutton-yusuf-obstructing-field/62494|title=Hutton, Yusuf and obstructing the field|date=16 May 2013|publisher=Wisden India|access-date=14 ਨਵੰਬਰ 2022|archive-date=27 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180627034407/https://www.wisdenindia.com/cricket-article/hutton-yusuf-obstructing-field/62494|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

24 ਮਈ 2014 ਨੂੰ, ਯੂਸਫ਼ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ 15 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਈਪੀਐਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਲੀਗ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2020}}

ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ [[ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਸ ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਨੇ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੰਗੀਆਂ ਪਾਰੀਆਂ ਖੇਡੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨੱਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼|ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼]] ਵਿਰੁੱਧ 45 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਪਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਾਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ। 2019 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਸਨਰਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਨੇ [[2020 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ|2020 ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/28087425/where-do-eight-franchises-stand-2020-auction|title=Where do the eight franchises stand before the 2020 auction?|website=ESPN Cricinfo|access-date=15 November 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ==
ਉਸਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ 50 (18 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ) ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ [[ਬਨਦੀਪ ਸਿੰਘ]] (15 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ) ਨੇ ਤੋੜਿਆ। &lt;ref name=&quot;ndtv&quot;&gt;{{Cite web|url=http://khabar.ndtv.com/news/cricket/virat-kohli-rahul-dravid-are-my-heroes-says-new-ranji-trophy-star-bandeep-singh-1236953|title=द्रविड़-कोहली हैं मेरे हीरो, रणजी में फिफ्टी का नया रिकॉर्ड बनाने वाले बंदीप सिंह ने NDTV से कहा|date=27 October 2015|publisher=एनडीटीवी खबर|access-date=30 October 2015|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151031041212/http://khabar.ndtv.com/news/cricket/virat-kohli-rahul-dravid-are-my-heroes-says-new-ranji-trophy-star-bandeep-singh-1236953|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ==
[[ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ|ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਪਠਾਨਾਂ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯੂਸਫ਼ ਅਤੇ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਪਠਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਕੋਚ [[ਗ੍ਰੇਗ ਚੈਪਲ]] ਅਤੇ ਕੈਮਰਨ ਟਰੇਡਲ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਜ਼ੈਫਾ ਪਠਾਨ ਨੂੰ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਕੋਚ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਚੈਪਲ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/pathan-brothers-launch-cricket-academy-of-pathans/|title=Pathan brothers launch Cricket Academy of Pathans|date=11 September 2014|website=The Indian Express|language=en|access-date=2021-05-21}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{cricinfo|id=32498}}
* [http://www.yusufpathan.com/ Yusuf Pathan's Website]
* [http://cricketacademyofpathans.com/about_us.php Cricket Academy of Pathans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150405003247/http://cricketacademyofpathans.com/about_us.php |date=2015-04-05 }}</text>
      <sha1>8lw976b2lfjajvw1q1igcpd5obywhpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148684</id>
    <revision>
      <id>838440</id>
      <parentid>838061</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26531-56</username>
        <id>59906</id>
      </contributor>
      <origin>838440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24253" sha1="osvns2laqyrx89btqsg8jvdau3vu4in" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ
| image              = Janhvi Kapoor during baume and mercier event in 2026.jpg
| caption            = 2026 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ
| birth_date         = {{Birth date and age|df=yes|1997|03|6}}
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2018–ਮੌਜੂਦ
| parents            = [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]]&lt;br /&gt;[[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]]
}}
'''ਜਾਹਨਵੀ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਅਤੇ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਘਰ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਨੂੰ ਬਾਇਓਪਿਕ ''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਦ ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ'' (2020) ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਏਵੀਏਟਰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਜਾਨ੍ਹਵੀ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਮਾਰਚ 1997 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;bd&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|title=Anshula Kapoor shares a glimpse of Janhvi Kapoor's birthday celebrations. Watch video|date=6 March 2020|website=[[India Today]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200625182810/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/anshula-kapoor-shares-a-glimpse-of-janhvi-kapoor-s-birthday-celebrations-watch-video-1653124-2020-03-06|archive-date=25 June 2020|access-date=18 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|title=Janhvi Kapoor shares a throwback picture of Boney Kapoor and late Sridevi|date=2 June 2019|work=[[Business Standard]]|access-date=18 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190608194603/https://www.business-standard.com/article/news-ani/janhvi-kapoor-shares-a-throwback-picture-of-boney-kapoor-and-late-sridevi-119060200395_1.html|archive-date=8 June 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਹਨ, ਜੋ ਮਰਹੂਮ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|title=Sonam Kapoor: My love life has been unsuccessful|date=18 June 2013|work=[[Gulf News]]|access-date=3 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004031815/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/sonam-kapoor-my-love-life-has-been-unsuccessful-1.1198577|archive-date=4 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸ੍ਰੀਦੇਵੀ|ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;surinder&quot;&gt;{{Cite web|url=http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|title=Sonam is a better actor than Anil|last=N|first=Patsy|date=4 May 2009|website=[[Rediff.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102025615/http://movies.rediff.com/quote/2009/may/04/surinder-kapoor-on-life-and-times.htm|archive-date=2 January 2011|access-date=3 August 2010}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਖੁਸ਼ੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|title=Sridevi's &quot;Khushi&quot;|last=Lavanya|website=Chennai Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20010208084154/http://www.chennaionline.com/reeltalk/jan193.asp|archive-date=8 February 2001|access-date=27 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਦੋ ਸੌਤੇਲੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ, ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅੰਸ਼ੁਲਾ ਕਪੂਰ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|title=Arjun Kapoor, Khushi, Anshula come together for father Boney Kapoor at Maidaan mahurat ceremony. See pics|date=22 August 2019|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029085536/https://www.hindustantimes.com/bollywood/arjun-kapoor-khushi-anshula-come-together-for-father-boney-kapoor-at-maidaan-mahurat-ceremony-see-pics/story-HVsAs55MCeRj7j7MC0gKqN.html|archive-date=29 October 2021|access-date=29 October 2021}}&lt;/ref&gt; ਕਪੂਰ ਨੇ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ, ਜੁਮੇਰਾਹ ਅਮੀਰਾਤ ਟਾਵਰਜ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਕਾਰਨ ਮਰ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Al Jazeera&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|title=Reports: Bollywood icon Sridevi dies aged 54|work=[[Al Jazeera]]|access-date=24 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406193149/https://www.aljazeera.com/news/2018/02/reports-bollywood-icon-sridevi-dies-aged-54-180224222210077.html|archive-date=6 April 2019}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਈਕੋਲੇ ਮੋਂਡਿਆਲ ਵਰਲਡ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਐਕਟਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/janhvi-kapoor-lesser-known-facts-about-the-star-kid/sridevi-on-janhvis-bollywood-career/photostory/63228078.cms|title=Sridevi on Janhvi's Bollywood career - Janhvi Kapoor: Lesser known facts about the star kid|website=The Times of India|access-date=2022-11-06}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਖੇਤਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਰੋਮਾਂਸ ''ਧੜਕ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਈਸ਼ਾਨ ਖੱਟਰ ਸੀ। 2016 ਦੀ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਫਿਲਮ ''[[ਸੈਰਾਟ]]'' ਦੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰੀਮੇਕ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉੱਚ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਹੇਠਲੇ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੜਕੇ (ਖੱਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਉਣੀ ਫਿਲਮ ''ਰੂਹੀ'' ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;roohi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|title=Janhvi Kapoor a sincere and hardworking actor: Rajkummar Rao on Rooh-Afza co-star|date=14 July 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190821054009/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/jul/14/janhvi-kapoor-a-sincere-and-hardworking-actor-rajkummar-rao-on-rooh-afza-co-star-2003749.html|archive-date=21 August 2019}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2020|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਦੇਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੀਏਟਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;release date&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|title=Rajkummar Rao, Janhvi Kapoor, Varun Sharma's horror-comedy renamed Roohi, film to release on March 11 in theatres|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215044509/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rajkummar-rao-janhvi-kapoor-varun-sharmas-horror-comedy-renamed-roohi-film-release-march-11-theatres|archive-date=15 February 2021|access-date=14 February 2021}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜੀਆਂ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|title=Roohi movie review and release LIVE UPDATES: Janhvi, Rajkummar Rao film fails to impress|date=11 March 2021|website=The Indian Express|archive-url=https://web.archive.org/web/20210311093302/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/roohi-review-and-release-live-updates-janhvi-kapoor-rajkummar-rao-varun-sharma-7222457/|archive-date=11 March 2021|access-date=12 March 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|title='Roohi' 4 days box office collection report: Rajkummar Rao-starrer has a good first weekend|date=15 March 2021|website=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182838/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/roohi-4-days-box-office-collection-report-rajkummar-rao-starrer-has-a-good-first-weekend-962265.html|archive-date=9 July 2021|access-date=16 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;bo&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|title=Roohi Box Office|website=Bollywood Hungama|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215062251/https://www.bollywoodhungama.com/movie/roohi-2/box-office|archive-date=15 February 2021|access-date=3 April 2021}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਕਪੂਰ ਨੇ ''ਗੁਡ ਲਕ ਜੈਰੀ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ 2018 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਕੋਲਾਮਾਵੂ ਕੋਕਿਲਾ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ, ਜੋ ਆਨੰਦ ਐਲ. ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|title=Janhvi Kapoor shares pics as she wraps Good Luck Jerry: 'So many things have happened, evolved, learnt and unlearnt'|date=20 March 2021|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320214631/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/janhvi-kapoor-shares-new-pics-as-she-wraps-good-luck-jerry-so-many-things-have-happened-changed-evolved-been-learnt-and-unlearnt-101616200651912.html|archive-date=20 March 2021}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ [[ਹੋਟਸਟਾਰ|Disney+ Hotstar]] 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|title=Janhvi Kapoor's Good Luck Jerry to release on Disney+ Hotstar on July 29|date=17 June 2022|work=India Today|access-date=17 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617070122/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/janhvi-kapoor-s-good-luck-jerry-to-release-on-disney-hotstar-on-july-29-1963494-2022-06-17|archive-date=17 June 2022}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਅਗਲੀ ਫਿਲਮ, ''ਮਿਲੀ'', ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਹੈਲਨ'' ਦੀ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਇੱਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਜਿਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੰਨਾ ਬੇਨ ਦੁਆਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|title=Mili first look: Janhvi Kapoor is a nurse stuck in freezer in new survival thriller. See pics|date=12 October 2022|website=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221012080002/https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/mili-first-look-janhvi-kapoor-is-a-nurse-stuck-in-freezer-in-new-survival-thriller-see-pics-101665560413646.html|archive-date=12 October 2022|access-date=12 October 2022}}&lt;/ref&gt; ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ &quot;ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ&quot; ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਬੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਝਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite AV media}}&lt;/ref&gt;

ਕਪੂਰ ਅਗਲੀ ਸਪੋਰਟਸ ਫਿਲਮ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|title=Karan Johar announces 'Mr and Mrs Mahi' featuring Rajkummar Rao and Janhvi Kapoor|date=22 November 2021|website=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221007031043/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/karan-johar-announces-mr-and-mrs-mahi-featuring-rajkummar-rao-and-janhvi-kapoor/articleshow/87853662.cms|archive-date=7 October 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt; ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਨਾਲ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਬਾਵਾਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3famp|title=Varun Dhawan &amp; Janhvi Kapoor to do 'Bawaal' in theatres soon, roped in as leads in Nitesh Tiwari's film|date=30 March 2022|website=Pinkvilla|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410091431/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/varun-dhawan-janhvi-kapoor-do-bawaal-theatres-soon-roped-leads-nitesh-tiwaris-film-1056441%3Famp|archive-date=10 April 2022|access-date=10 April 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; |ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; |ਭੂਮਿਕਾ(ਜ਼)
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਨੋਟਸ
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |ਰੈਫ.
|-
|2018
| scope=&quot;row&quot; |''ਧੜਕ''
|ਪਾਰਥਵੀ ਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|title=Dhadak first look: Janhvi Kapoor has Sridevi's charm and Ishaan Khatter is Bollywood's next chocolate boy|work=[[The Indian Express]]|access-date=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171115164533/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/karan-johar-sairat-remake-starring-janhvi-kapoor-and-ishaan-khatter-dhadak-first-look-see-photo-4938670/|archive-date=15 November 2017}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2020
| scope=&quot;row&quot; |''ਭੂਤ ਕਹਾਣੀਆਂ''
|ਸਮੀਰਾ
|[[ਜ਼ੋਇਆ ਅਖ਼ਤਰ|ਜ਼ੋਇਆ ਅਖਤਰ]] ਦਾ ਖੰਡ
|&lt;ref name=&quot;it&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|title=Mrunal Thakur, Avinash Tiwary to star in Karan Johar's Ghost Stories|date=18 September 2019|work=[[India Today]]|access-date=20 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190919175112/https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/mrunal-thakur-avinash-tiwary-to-star-in-karan-johar-s-ghost-stories-1600377-2019-09-18|archive-date=19 September 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ: ਕਾਰਗਿਲ ਗਰਲ''
|ਗੁੰਜਨ ਸਕਸੈਨਾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|title=Janhvi Kapoor Starrer Gunjan Saxena The Kargil Girl to Release on Netflix|date=9 June 2020|website=[[News18]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820100254/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-starrer-gunjan-saxena-the-kargil-girl-to-release-on-netflix-2660485.html|archive-date=20 August 2021|access-date=25 June 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੂਹੀ''
|ਰੂਹੀ ਅਰੋੜਾ/ਅਫ਼ਜ਼ਾਨਾ ਬੇਦੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|title=Janhvi Kapoor, Rajkummar Rao's Roohi Afza Titled Changed Again to Roohi Afzana|date=3 January 2020|work=News18|access-date=6 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200104165620/https://www.news18.com/news/movies/janhvi-kapoor-rajkummar-raos-roohi-afza-titled-changed-again-to-roohi-afzana-2443937.html|archive-date=4 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2022
| scope=&quot;row&quot; |''ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਜੈਰੀ''
|ਜਯਾ &quot;ਜੈਰੀ&quot; ਕੁਮਾਰੀ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set|title=Janhvi Kapoor announces Good Luck Jerry's wrap with aesthetic pictures from the set|date=20 March 2021|website=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210320060855/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-announces-good-luck-jerrys-wrap-aesthetic-pictures-set/|archive-date=20 March 2021|access-date=21 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਮਿਲੀ''
|ਮਿਲਿ ਨਉਦਿਆਲ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|title=Janhvi Kapoor Wraps Up Filming 'Mili', Pens Down Heartfelt Note For Boney Kapoor: 'My First Film With Papa'|date=26 November 2021|work=ABP News|access-date=26 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211126185550/https://news.abplive.com/entertainment/movies/janhvi-kapoor-wraps-up-filming-mili-pens-down-heartfelt-note-for-boney-kapoor-my-first-film-with-papa-1495975|archive-date=26 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=2&quot; |2023
| scope=&quot;row&quot; | ''ਬਵਾਲ'' 
| ਨਿਸ਼ਾ ਦੀਕਸ਼ਿਤ
|
|&lt;ref name=&quot;bawaal&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' 
| ਬੇਨਾਮ
| ਗੀਤ 'ਹਾਰਟ ਥ੍ਰੋਬ' 'ਚ ਖਾਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Varun Dhawan joins Ananya Panday, Janhvi Kapoor, and Sara Ali Khan in the Ranveer Singh – Alia Bhatt starrer Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |website=Bollywood Hungama |date=4 July 2023 |access-date=8 July 2023 |archive-date=8 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708035226/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/revealed-varun-dhawan-joins-ananya-panday-janhvi-kapoor-sara-ali-khan-ranveer-singh-alia-bhatt-starrer-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਮਾਹੀ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| ਮਹਿਮਾ ਮਾਹੀ
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 May 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps up Mr and Mrs Mahi: &quot;Waking up this morning felt like a rebirth&quot; |work=Bollywood Hungama |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |access-date=1 May 2023 |archive-date=1 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230501191003/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-mr-mrs-mahi-waking-morning-felt-like-rebirth/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਦੇਵਰਾ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ; ਸ਼ੂਟਿੰਗ
|&lt;ref name=&quot;devara&quot;/&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ਉਲਝ'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}}
| {{TableTBA}}
| ਪੋਸਟ-ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 September 2023 |title=Janhvi Kapoor wraps her next Ulajh: “Everything about this journey has been so healing”|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/janhvi-kapoor-wraps-next-ulajh-everything-journey-healing/ |work=Bollywood Hungama|access-date=11 September 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDB name|9427099}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|jhanvi-kapoor}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1997]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>osvns2laqyrx89btqsg8jvdau3vu4in</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151216</id>
    <revision>
      <id>838371</id>
      <parentid>808761</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:54:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9339" sha1="5pcc18i95f91lqi0s1tdafzr72bnnr5" xml:space="preserve">
'''ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ('''[[ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ]]: '''Axis Bank Limited)''', ਪਹਿਲਾਂ '''UTI ਬੈਂਕ''' (1993–2007) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਬੈਂਕ|ਬੈਂਕਿੰਗ]] ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਕੰਪਨੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਆਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ, SMEs ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੂਨ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ। 

30 ਜੂਨ, 2016 ਤੱਕ, 30.81% ਸ਼ੇਅਰ ਪ੍ਰਮੋਟਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਸਮੂਹ ( ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਓਰੀਐਂਟਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ, ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਅਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਜੀ.ਆਈ.ਸੀ, [[ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ|ਐਲ.ਆਈ.ਸੀ]] ਅਤੇ ਯੂ.ਟੀ.ਆਈ) ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statement showing shareholding pattern of the Promoter and Promoter Group |url=http://www.bseindia.com/corporates/shpPromoterNGroup.aspx?scripcd=532215&amp;qtrid=90.00&amp;QtrName=June%202016 |access-date=8 October 2016 |website=BSE |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419010731/http://www.bseindia.com/corporates/shpPromoterNGroup.aspx?scripcd=532215&amp;qtrid=90.00&amp;QtrName=June%202016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਬਾਕੀ ਬਚੇ 69.19% ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡਾਂ, FIIs, ਬੈਂਕਾਂ, ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਕੋਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Statement showing shareholding pattern of the Public shareholder |url=http://www.bseindia.com/corporates/shpPublicShareholder.aspx?scripcd=532215&amp;qtrid=90.00&amp;QtrName=June%202016 |access-date=8 October 2016 |website=BSE |archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419010728/http://www.bseindia.com/corporates/shpPublicShareholder.aspx?scripcd=532215&amp;qtrid=90.00&amp;QtrName=June%202016 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 3 ਦਸੰਬਰ, 1993 ਨੂੰ '''UTI ਬੈਂਕ''' ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਜਿਸਟਰਡ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kotak |first=Uday |date=27 October 2014 |title=Uday Kotak: Now, wait for the next Big Thing |url=http://www.business-standard.com/article/companies/bs-40-now-wait-for-the-next-big-thing-114102701284_1.html |access-date=1 October 2016 |website=Business Standard India}}&lt;/ref&gt; ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਯੂਨਿਟ ਟਰੱਸਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਯੂ.ਟੀ.ਆਈ.),&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 January 2014 |title=SUUTI money belongs to UTI investors and not to the government by enforcing the l |url=http://www.firstpost.com/business/suuti-money-belongs-to-uti-investors-and-not-to-the-government-1353335.html |access-date=1 October 2016 |publisher=Firstpost}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤੀ ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਨਿਗਮ]] (ਐੱਲ. ਆਈ. ਸੀ.), ਜਨਰਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ, ਦਿ ਨਿਊ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ, ਦ ਓਰੀਐਂਟਲ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਡੀਆ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 2 ਅਪਰੈਲ, 1994 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Axis Bank: Reports, Company History, Directors Report, Chairman's Speech, Auditors Report of Axis Bank - NDTVProfit.com |url=https://www.ndtv.com/business/stock/axis-bank-ltd_axisbank/reports |website=www.ndtv.com}}&lt;/ref&gt;

2001 ਵਿੱਚ ਯੂਟੀਆਈ ਬੈਂਕ ਗਲੋਬਲ ਟਰੱਸਟ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵੇਂ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] (ਆਰਬੀਆਈ) ਨੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਲੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਗਲੋਬਲ ਟਰੱਸਟ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਓਰੀਐਂਟਲ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, UTI ਬੈਂਕ ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ]] ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AXIS BANK REGS share price (AXB) |url=http://www.londonstockexchange.com/exchange/prices-and-markets/stocks/summary/company-summary/US05462W1099USUSDIOBE.html |access-date=1 October 2016 |website=London Stock Exchange}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2006 ਵਿੱਚ, UTI ਬੈਂਕ ਨੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਇਸ ਨੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਦੇ [[ਸ਼ੰਘਾਈ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। 2007 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਦੁਬਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India's Axis Bank seeks Gulf expansion with branch in Sharjah |url=http://www.thenational.ae/business/banking/indias-axis-bank-seeks-gulf-expansion-with-branch-in-sharjah |access-date=1 October 2016 |website=The National}}&lt;/ref&gt;

30 ਜੁਲਾਈ, 2007 ਨੂੰ ਯੂਟੀਆਈ ਬੈਂਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;url = https://www.livemint.com/Companies/kHWbcToVD2OSRnDNXVqGeP/UTI-Bank-is-now-Axis-Bank.html&lt;/ref&gt;

2009 ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਿਖਾ ਸ਼ਰਮਾ]] ਨੂੰ ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਐਮਡੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/shikha-sharma-gets-a-salary-hike-113051600522_1.html|title=Shikha Sharma gets a salary hike|last=P. Mampatta|first=Sachin|date=16 May 2013|work=Business Standard India|access-date=11 September 2019}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ, ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਐਕਸਿਸ ਬੈਂਕ ਯੂਕੇ ਨੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੰਚਾਲਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rebello |first=Joel |title=Axis Bank launches its first overseas subsidiary |url=http://www.livemint.com/Industry/L6pDpFwXLzVgRVnupAt17O/Axis-Bank-launches-its-first-overseas-subsidiary.html |access-date=1 October 2016 |website=Mint newspaper}}&lt;/ref&gt;

1 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ, ਅਮਿਤਾਭ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਐਮਡੀ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/finance/axis-bank-md-ceo-shikha-sharma-retires-118123100873_1.html|title=Shikha Sharma retires as Axis Bank MD &amp; CEO, Amitabh Chaudhry to succeed|date=31 December 2018|work=Business Standard India|access-date=11 September 2019|agency=Press Trust of India}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ, ਬੈਂਕ ਨੇ ਯੈੱਸ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 2.39 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 1.96 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Axis Ref1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/companies/news/axis-bank-trims-stake-in-yes-bank-11620105141355.html|title=Axis Bank trims stake in Yes Bank|last=Manohar|first=Asit|date=4 May 2021|access-date=5 May 2021|publisher=mint|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੀਐਸਈ ਸੈਂਸੈਕਸ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਿਫਟੀ 50]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]]</text>
      <sha1>5pcc18i95f91lqi0s1tdafzr72bnnr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਨਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151749</id>
    <revision>
      <id>838424</id>
      <parentid>819033</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12822" sha1="i2dzycn69nv2rc1baf792rctt122rkt" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਿਲਪਾ ਰਾਨਾਡੇ''' (ਜਨਮ 1966) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ, ਐਨੀਮੇਟਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Animator Shilpa Ranade sets an example of 'When talent meets a cause' |url=https://thewire.in/69136/shilpa-example-stage-talent-meets-cause/ |access-date=2017-02-04}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਕਾਦਮੀਸ਼ੀਅਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The need for personal animation: A chat with IDC's professor Shilpa Ranade - AnimationXpressAnimationXpress |url=http://www.animationxpress.com/index.php/animation/the-need-for-personal-animation-a-chat-with-idcs-professor-shilpa-ranade |access-date=2016-09-04 |website=www.animationxpress.com}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2001 ਤੋਂ ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਫੈਕਲਟੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਚੈਨਲ 4, ਯੂਕੇ ਲਈ ਐਨੀਮੇਟਿਡ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Ms. Shilpa Ranade (India)Mumbai International Film Festival {{!}} Mumbai International Film Festival |url=http://miff.in/ms-shilpa-ranade-india/ |access-date=2017-02-04 |website=miff.in |language=en |archive-date=2017-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170205095909/http://miff.in/ms-shilpa-ranade-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=International Children's Film Festival ends in Hyderabad |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-21/news/44326907_1_jury-prize-film-festival-golden-elephant-award |access-date=2016-09-04 |archive-date=2016-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160917193628/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-11-21/news/44326907_1_jury-prize-film-festival-golden-elephant-award |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਗੂਪੀ ਗਵਈਆ ਬਾਘਾ ਬਜਈਆ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਪੂਰੀ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Will The Lunchbox do a Slumdog Millionaire? |url=http://indiatoday.intoday.in/story/india-is-shining-at-the-toronto-international-film-festival/1/308974.html |access-date=2016-09-04}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਿਲਮਾਂ ''ਨਜਾ ਗੋਜ਼ ਟੂ ਸਕੂਲ'' ਅਤੇ ''ਮਨੀਜ਼ ਡਾਈਂਗ'' ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date= |title=Preview - Goopi Gawaiiya Bagha Bajaiiya |url=http://www.livemint.com/Leisure/NNIC5yWOhYCWNY207xcFuN/Preview--Goopi-Gawaiiya-Bagha-Bajaiiya.html |access-date=2016-09-04 |website=www.livemint.com |publisher= |archive-date=2016-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916123025/http://www.livemint.com/Leisure/NNIC5yWOhYCWNY207xcFuN/Preview--Goopi-Gawaiiya-Bagha-Bajaiiya.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Let's animate the classroom |url=http://www.mid-day.com/articles/lets-animate-the-classroom/16644173 |access-date=2016-09-04 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khurana |first=Chanpreet |date=2015-01-17 |title=Book Review: Petu Pumpkin: Tooth Troubles |url=http://www.livemint.com/Leisure/XkTTd4dn10DpINTAg2KoBJ/Book-Review-Petu-Pumpkin-Tooth-Troubles.html |access-date=2016-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-09-02 |title=Kumbh, Goopy &amp; Partition stories in Toronto film fest {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis |url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-kumbh-goopy-partition-stories-in-toronto-film-fest-1883111 |access-date=2016-09-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=DIFF 2014 to screen International Animation Package |url=http://www.thetibetpost.com/en/news/international/4206-diff-2014-to-screen-international-animation-package |access-date=2016-09-04 |website=www.thetibetpost.com |archive-date=2016-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807095911/http://thetibetpost.com/en/news/international/4206-diff-2014-to-screen-international-animation-package |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-09-17 |title=Freundschaft und Abenteuer |url=http://www.op-online.de/region/freundschaft-abenteuer-3866805.html |access-date=2016-09-04}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। 10ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰ ਜੇਜੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇਲਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ|IIT ਬੰਬੇ]] ਵਿੱਚ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਇਲਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਇਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ( ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Prof. Shilpa Ranade Industrial Design Centre, IIT Bombay |url=http://www.idc.iitb.ac.in/shilpa/ |access-date=2017-02-04 |website=www.idc.iitb.ac.in}}&lt;/ref&gt; ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਫਿਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਥੀਸਿਸ 'ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਲਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ' 'ਤੇ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2001 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ|ਆਈਆਈਟੀ ਬੰਬੇ]] ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੈਚ 2006 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |last=TLoS |date=2016-09-26 |title=Shilpa on the research animators do |url=https://thelifeofscience.com/2016/09/26/shilpa-on-the-research-that-animators-do/ |access-date=2017-02-04 |website=The Life of Science}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਕਾਲਸਟਿਕ, ਏਕਲਵਿਆ, ਪ੍ਰਥਮ ਅਤੇ ਕਰਾਡੀ ਟੇਲਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ms. Shilpa Ranade (India)Mumbai International Film Festival {{!}} Mumbai International Film Festival |url=https://miff.in/ms-shilpa-ranade-india/ |access-date=2020-07-04 |website=miff.in |archive-date=2020-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704121406/https://miff.in/ms-shilpa-ranade-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੇ ਨਵੀਨਤਮ ਕਿਉਰੇਟੋਰੀਅਲ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਖੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ''ਪਲਾਂਟ ਲਾਈਫ'' ਅਤੇ ''ਚਾਈਲਡ ਫਾਰਮਰਜ਼'' । ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਪਲਾਂਟ ਲਾਈਫ' ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪੌਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਿਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ, 'ਚਾਈਲਡ ਫਾਰਮਰਜ਼' ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਚਿਲਡਰਨ ਫਿਲਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ-ਲੰਬਾਈ ਵਾਲੀ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ਗੂਪੀ ਗਵਈਆ ਬਾਘਾ ਬਜਈਆ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ ਉਪੇਂਦਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਰਾਏਚੌਧਰੀ ਦੁਆਰਾ 1915 ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਹਸ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁਸਾਨ ਕੋਰੀਆ, MAMI ਇੰਡੀਆ, DIFF ਦੁਬਈ ਅਤੇ NYICFF ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਉਹ ਡਮਰੂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਕਾਲਸਟਿਕ, ਏਕਲਵਯ, ਪ੍ਰਥਮ ਅਤੇ ਕਰਾਡੀ ਟੇਲਜ਼ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਫਿਲਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਵਰਣਨ
! ਅਵਾਰਡ
|-
| 1990
| ਮਨੀ ਦਾ ਮਰਨਾ
| ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਐਨੀਮੇਟਰ
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ
(7 ਮਿੰਟ)
| ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ (1996)। ਬੰਬਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ
|-
| 1997
| ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਚਪਨ
| ਡਾਇਰੈਕਟਰ
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਲਘੂ ਫਿਲਮ
(4 ਮਿੰਟ)
|
|-
| 1999
| ਨਾਜਾ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
| ਡਾਇਰੈਕਟਰ
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਲਘੂ ਫਿਲਮ
(7 ਮਿੰਟ)
|
|-
| 2013
| ਗੂਪੀ ਗਵਈਆ ਬਾਘਾ ਬਜਈਆ
| ਡਾਇਰੈਕਟਰ
| ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ (79 ਮਿੰਟ)
ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ (2013)। ASIFA ਅਵਾਰਡਜ਼ ਇੰਡੀਆ

ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ (2013)। WIFTS ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿਜ਼ਨਰੀ ਅਵਾਰਡ

ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ (2014)। ਫਿੱਕੀ BAF ਅਵਾਰਡ
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>i2dzycn69nv2rc1baf792rctt122rkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪਾਤਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154145</id>
    <revision>
      <id>838276</id>
      <parentid>773982</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6158" sha1="6alqrxzu7avby19at4vrjdvhsuc0g67" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Maitrayee Patar.jpg|thumb|ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪਾਤਰ]]
'''ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪਾਤਰ''' [[ਅਸਾਮ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ ਜੋ [[ਅਸਾਮੀ ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ ਨਵੇਂ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰ কাব্যনুষ্ঠান 'বন্দো কি ছন্দেৰে সম্পন্ন |url=https://www.asomiyapratidin.in/axom-prakashan-parishad-kabi/ |url-status=dead |access-date=5 October 2020 |website=[[Asomiya Pratidin]] |language=as |archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008202742/https://www.asomiyapratidin.in/axom-prakashan-parishad-kabi/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hunger, Helplessness, Hope: How Five Young Assamese Poets Are Spending Their Lockdown Days |url=https://www.eleventhcolumn.com/2020/04/19/hunger-helplessness-hope-how-five-young-assamese-poets-are-spending-their-lockdown-days/ |url-status=dead |access-date=5 October 2020 |website=Eleventh Column |language=en |archive-date=10 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010075241/https://www.eleventhcolumn.com/2020/04/19/hunger-helplessness-hope-how-five-young-assamese-poets-are-spending-their-lockdown-days/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Convention on Tiwa language |url=http://sahitya-akademi.gov.in/pdf/prog_22-23-sep-2017.pdf |url-status=live |access-date=5 October 2020 |website=[[Sahitya Akademi]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2020 ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਰਿੰਦਮ ਬਰੂਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਪਾਤਰ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 1990 ਨੂੰ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਤਿਵਾ ਭਾਈਚਾਰੇ (ਇੱਕ ਆਦਿਵਾਸੀ ਅਸਾਮੀ ਭਾਈਚਾਰਾ) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਟਾਟਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ [[ਵੁਮੈਨ'ਜ਼ ਸਟਡੀਜ਼|ਵੂਮੈਨ ਸਟੱਡੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;goethe&quot;&gt;{{Cite web |title=About Maitrayee Patar |url=http://www.goethe.de/ins/in/lp/prj/ptp/ged/en16733400.htm |url-status=live |access-date=5 October 2020 |website=[[Goethe-Institut]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==

=== ਸਾਹਿਤ ===
ਪਾਤਰ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ''ਮੋਰ ਕੋਲਮਊ ਦਿਨੋਰ ਜ਼ੋਨਾਲੀ ਬਾਤ'' (2015) ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maitrayee Patar's book listing |url=https://www.scientiabooks.in/product/mor-kolmou-dinor-xonali-baat/ |website=Scientiabooks – An Assamese book portal |access-date=2023-02-27 |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608175834/https://www.scientiabooks.in/product/mor-kolmou-dinor-xonali-baat/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ''ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀਆਂ 2019'' (ਜਨਵਰੀ) ਐਡੀਸ਼ਨ, ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੱਕਾਰੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਟਾਂਦਰਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ [[ਗੇਟੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਗੋਏਥੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;goethe&quot; /&gt;

ਪਾਤਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਵਰਣਨ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਾਲਵੀ, ਤਿਵਾ, [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਮਲਿਆਲਮ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;goethe&quot; /&gt; ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਕ੍ਰਿਤਿਬਾਸ, ਸਤਸੌਰੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਨੇਬੇਦਾਨ ਅਤੇ ਜਾਤਰਾ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ।

=== ਸੰਗੀਤ ===
ਉਹ ''ਬਾਰਤਾਲਾਪ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ-ਯੁੱਗ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ''2020 ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਲੇਲਿਸਟ'' ਵਿੱਚ ਪਾਤਰ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੌਕ ਗੀਤ ''ਦੁਰ ਜ਼ੀਮੋਨਾਟ ਨੂੰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rolling stone India monthly playlist January 2020 |url=https://rollingstoneindia.com/rolling-stone-india-monthly-playlist-january-2/ |url-status=live |access-date=5 October 2020 |website=[[Rolling Stone]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]</text>
      <sha1>6alqrxzu7avby19at4vrjdvhsuc0g67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਯੂਰੀ ਉਪਾਧਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154599</id>
    <revision>
      <id>838224</id>
      <parentid>644678</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5799" sha1="4w7flacoyp3papaunmrxuctma6yy7iu" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = ਮਯੂਰੀ ਉਪਾਧਿਆ
| image              = Mayuri Upadhya Portfolio Seemal Karthik-22.jpg
| image_size         = 250px
| caption            = 
| birth_date         = {{birth-date and age|December 30, 1979}}
| birth_place        = ਉਡੁਪੀ, [[ਕਰਨਾਟਕ]], ਭਾਰਤ
| education          = ਸਮਕਾਲੀ ਨਾਚ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਲਾ
| occupation         = [[ਡਾਂਸਰ]], [[ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ]], ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ
| organization       = ਨ੍ਰਿਤਰੁਤਿਆ
| spouse             = ਮਯੂਰੀ ਨੇ ਰਘੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ (2019 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ)
| website            = {{URL|http://www.mayuriupadhya.com/}}
| footnotes          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮਯੂਰੀ ਉਪਾਧਿਆ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mayuri Upadhya;''' ਜਨਮ 30 ਦਸੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ, ਡਾਂਸਰ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ|ਬੈਂਗਲੁਰੂ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ। ਉਹ ਬੈਂਗਲੁਰੂ-ਅਧਾਰਤ ਡਾਂਸ ਸੰਗਠਨ, ਨ੍ਰਿਤਰੁਤਿਆ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nritarutya – Contemporary Indian Dance Company |url=http://www.nritarutya.com |access-date=2018-04-09 |website=nritarutya.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਮਯੂਰੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੰਗੀਤ ਲਈ, ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਵਰਲਡ ਦੁਆਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/mughal-e-azam-theatre-stage-adaptation-lifestyle-culture/17672191|title=Mughal-e-Azam is great theatre|date=2016-10-09|work=mid-day|access-date=2018-04-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਮਯੂਰੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ, [[ਸਿਓਲ]], ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਲਈ ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਅਵਾਰਡਸ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਨਵ ਰਤਨ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ।

=== ਸਿਖਲਾਈ ===
ਉਸਨੇ ਇੰਦਰਾ ਕਦੰਬੀ ਅਤੇ ਮੀਨਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਅਤੇ ਉਦੈ ਸ਼ੈਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ [[ਮਾਯਾ ਰਾਓ|ਮਾਇਆ ਰਾਓ]] ਅਤੇ ਜਯੰਤੀ ਈਸ਼ਵਰਪੁਥੀ, ਅਤੇ ਰੰਜਨ ਮੁੱਲਾਰਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਾਲਰੀਪਯੱਟੂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਕੋਲ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੱਤਰ ਵੀ ਹਨ।

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਦਿਖਾਓ
! ਚੈਨਲ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| 2015
| ਡਾਂਸਿੰਗ ਸਟਾਰ 2
| ETV ਕੰਨੜ
|
|-
| 2016
| ਡਾਂਸਿੰਗ ਸਟਾਰ 3
| ETV ਕੰਨੜ
|
|-
| 2022
| ਡਾਂਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ
| ਰੰਗ ਕੰਨੜ
|
|-
|}

=== ਅਵਾਰਡ ===

* ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (2018) ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਲਈ ਬ੍ਰੌਡਵੇ ਵਰਲਡ ਅਵਾਰਡ
* ਮੈਸੂਰ ਰੋਟਰੀ ਦਾ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ (2018) - ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗਾਇਤਰੀ ਦੇਵੀ - ਮੈਸੂਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । 
* ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ &quot;ਮਾਨਵ ਰਤਨ&quot; ਪੁਰਸਕਾਰ (2013)
* ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ (2012)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 January 2012 |title=The vision of a choreographer |url=http://www.deccanherald.com/content/219689/vision-choreographer.html |access-date=2018-04-14 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;
* ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ, [[ਚੇਨਈ]] (2005) ਲਈ RAPA ਸਰਵੋਤਮ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਵਾਰਡ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/naache-mayuri/article2796056.ece|title=Naache Mayuri|last=R|first=Shilpa Sebastian|date=2012-01-12|work=The Hindu|access-date=2018-04-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
* ਯੰਗ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ (2004)
* ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Report - Attendance Annual Awards 2015 |url=http://www.narthaki.com/info/rev15/rev1834.html |access-date=2018-04-14 |website=narthaki.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4w7flacoyp3papaunmrxuctma6yy7iu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਸਵਾਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154610</id>
    <revision>
      <id>838258</id>
      <parentid>786932</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="pnjj3tdjfxvt8lub9n2b2t756sfupfi" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਸਵਾਮੀ
| other_names        = 
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1933|05|21}}
| birth_place        = [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]
| death_date         = {{death date and age|2012|04|08|1933|05|21|df=y}}
| death_place        = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| years_active       = 1981–2012
| known_for          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਸਵਾਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Meenakshi Goswami''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਓਗੋ ਬੁਧੂ ਸੁੰਦਰੀ, ਦੁਈ ਪਤਾ, ਅਮਰ ਗੀਤੀ, ਸਮਰਾਟ ਓ ਸੁੰਦਰੀ, ਛੋਟਾ ਬੋਊ, ਸਵੀਟ ਪੱਥਰੇਰ ਥਲਾ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਾਇਲਾਗ ਡਿਲੀਵਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਲਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਵਾਟਰ ਬੈਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਡਰਾਮਾ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ &quot;ਕੋਲਕਾਤਰ ਕੱਚੇ&quot; ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bengali Actress Minakshi Goswami Dead |url=https://www.newsonindiancelebrities.in/2012/04/bengali-actress-minakshi-goswami-dead.html |website=newsonindiancelebrities.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਗੋਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਈ 1933 ਨੂੰ [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ 1950 ਵਿੱਚ ਜਗਤਾਰਨ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1954 ਵਿੱਚ [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਐਥਲੀਟ (ਵਾਲੀ ਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕ) ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਰੂਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਲ 1980 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਲਿਟਲ ਥੀਏਟਰ (PLT) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਨੇ ਸਾਧਨ ਗੁਹਾ ਅਤੇ ਅਥਿਨਲਾਲ ਗਾਂਗੁਲੀ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Minakshi Goswami (Actor) |url=https://www.filmiclub.com/person/minakshi-goswami-ionbd0r |website=filmiclub.com |access-date=2023-03-01 |archive-date=2023-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301163209/https://www.filmiclub.com/person/minakshi-goswami-ionbd0r |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਾਂ ==

* ਅਲੇਅਰ ਆਲੋ (2013)
* ਲੱਜਾ (2010)
* ਸਟਰੀਰ ਮਰਿਯਾਦਾ (2002)
* ਬਾਬਾ ਕੀਨੋ ਚਕਰ (1998)
* ਚੌਧਰੀ ਪਰਿਵਾਰ (1998)
* ਗੰਗਾ (1998)
* ਪ੍ਰੇਮ ਜੋਵਾਰੇ (1997)
* ਜੀਵਨ ਯੋਧਾ (1995)
* ਕਲਪੁਰਸ਼ (1994)
* ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ (1993)
* ਮਾਯਾਬਿਨੀ (1992)
* ਸਵੇਤ ਪੱਥਰੇਰ ਥਲਾ (1992)
* ਇਡੀਅਟ (1992)
* ਨੀਲਿਮਏ ਨੀਲ (1991)
* ਜਵਾਰ ਭਾਟਾ (1990)
* ਘੋਰਰ ਬੋ (1990)
* ਛੋਟੋਬੂ (1988)
* ਪ੍ਰਤੀਕਾਰ (1987)
* ਸਮਰਾਟ ਓ ਸੁੰਦਰੀ (1987)
* ਸ਼ਿਆਮ ਸਾਹਿਬ (1986)
* ਨਿਸ਼ਾਂਤਯ (1985)
* ਅਮਰਗੀਤੀ (1984)
* ਦੁਤੀ ਪੱਤਾ (1983)
* ਤਨਾਇਆ (1983)
* ਅਪਰੂਪਾ (1982)
* ਮੇਘਮੁਕਤੀ (1982)
* ਓਗੋ ਬਧੂ ਸੁੰਦਰੀ (1981)
* ਦਕਸ਼ਯਗਨਾ (1980)

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]]</text>
      <sha1>pnjj3tdjfxvt8lub9n2b2t756sfupfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੇਘਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>154978</id>
    <revision>
      <id>838269</id>
      <parentid>769058</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:51:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6956" sha1="2o6ysmrl1ehu289gay1nre8ueg5x2l8" xml:space="preserve">

{{Infobox person
| name               = ਮੇਘਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ
| image              = 
| caption            = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2014–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮੇਘਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Megha Chakraborty''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ (2023 ਤੱਕ) ''ਇਮਲੀ'' ਵਿੱਚ ਇਮਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਸੀਰੀਅਲ ''ਜੋਤੋ ਹਾਸ਼ੀ ਤਤੋ ਰੰਨਾ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/i-would-like-to-make-a-career-in-bengali-films-megha-chakraborty/articleshow/64428259.cms|title=I would like to make a career in Bengali films: Megha Chakraborty|last=Biswas|first=Jaya|date=2 June 2018|work=The Times of India|access-date=29 August 2018}}&lt;/ref&gt; [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ''ਬਾਦੀ ਦੇਵਰਾਣੀ'' ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Baddhan |first=Raj |date=6 June 2015 |title=Overnights: 'Badii Devrani' tops &amp;TV UK ratings |url=https://www.bizasialive.com/overnights-badii-devrani-tops-tv-uk-ratings/ |access-date=30 August 2019 |website=BizAsia {{!}} Media, Entertainment, Showbiz, Events and Music |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ''ਖਵਾਬਾਂ ਕੀ ਜ਼ਮੀਨ ਪਰ''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Razzaq |first=Sameena |date=27 November 2016 |title=I love partying and going for long drives, says Megha Chakraborty |url=https://www.asianage.com/entertainment/tv/271116/i-love-partying-and-going-for-long-drives-says-megha-chakraborty.html |access-date=30 August 2019 |website=The Asian Age}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ''ਪੇਸ਼ਵਾ ਬਾਜੀਰਾਓ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 June 2017 |title=Sony TV's Peshwa Bajirao has finally found his Mastani |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/sony-tv-s-peshwa-bajirao-has-finally-found-his-mastani-381475 |access-date=30 August 2019 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=30 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830012950/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/sony-tv-s-peshwa-bajirao-has-finally-found-his-mastani-381475 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ''ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਲੀ ਲੰਡਨ'' ਨਾਲ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2018 |title=Megha Chakraborty: Age doesn't matter to me |url=https://www.mid-day.com/articles/megha-chakraborty-age-doesnt-matter-to-me/19515167 |access-date=30 August 2019 |website=mid-day |language=en |archive-date=30 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830013151/https://www.mid-day.com/articles/megha-chakraborty-age-doesnt-matter-to-me/19515167 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ''ਡੈਜ਼ਰਟ ਟੀਅਰਜ਼'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਗੁਲਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Desert Tears |url=https://www.thefilmcatalogue.com/films/desert-tears |access-date=30 August 2019 |website=The Film Catalogue |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Desert Tears – Adler &amp; Associates Entertainment, Inc. |url=https://adlerandassociatesentertainment.com/film/desert-tears/ |access-date=30 August 2019 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਾਟੇਲਾਲ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਿਮਾ ਰੁਹੇਲ ਰਾਜਾਵਤ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੋਅ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ [[Sahil Phull|ਸਾਹਿਲ ਫੁੱਲ ਨੇ]] ਆਪਣੀ ਖੁਦ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਮਿਸਮੈਨੇਜਡ ਕੰਪਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵੈੱਬ ਸ਼ੋਅ [[Dil-e-couch|ਦਿਲ-ਏ-ਸੋਚ]] ਹੋਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਚੈਨਲ &quot;ਮਿਸਮੈਨੇਜਡ ਕੰਪਨੀ&quot; 'ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਨੀਮਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mismanaged Company - YouTube |url=https://www.youtube.com/channel/UC59WYC8xlE58uZXD9MHmthQ/ |via=YouTube}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਮਲੀ (ਇਮਲੀ ਅਤੇ ਏਐਸਆਰ ਦੀ ਧੀ, ਲੜੀ ਦੇ ਪਲਾਟ ਵਿੱਚ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮੇਘਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ|ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ 2014 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/adopt-dont-buy%E2%80%A6-megha-chakraborty-urges-fans-271361|title=Adopt, don't buy… Megha Chakraborty urges fans|last=Service|first=Tribune News|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|access-date=10 September 2021|language=en|archive-date=2 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230302154813/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/adopt-dont-buy%E2%80%A6-megha-chakraborty-urges-fans-271361|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>2o6ysmrl1ehu289gay1nre8ueg5x2l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਗਧਾ ਗੋਡਸੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155001</id>
    <revision>
      <id>838263</id>
      <parentid>645484</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:26:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9633" sha1="ouotiaf793p5tarnl93nc5w0pcw3srv" xml:space="preserve">
{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਮੁਗਧਾ ਗੋਡਸੇ&lt;/div&gt;
|- data-file-height=&quot;500&quot; data-file-type=&quot;bitmap&quot; data-file-width=&quot;333&quot; decoding=&quot;async&quot; height=&quot;330&quot; resource=&quot;./File:Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_(04)_(cropped).jpg&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_%2804%29_%28cropped%29.jpg/220px-Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_%2804%29_%28cropped%29.jpg&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/81/Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_%2804%29_%28cropped%29.jpg/330px-Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_%2804%29_%28cropped%29.jpg 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/81/Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_%2804%29_%28cropped%29.jpg 2x&quot; width=&quot;220&quot;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Mugdha_Godse_at_the_Society_Achievers_Awards_2018_(04)_(cropped).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt; ਸੁਸਾਇਟੀ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2018 ਵਿੱਚ ਗੋਡਸੇ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਜਨਮ
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;div class=&quot;nickname&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; ਮੁਗਧਾ ਵੀਰਾ ਗੋਡਸੇ&lt;/div&gt;26 ਜੁਲਾਈ 1986 &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt;(ਉਮਰ 36)&lt;/span&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; id=&quot;CITEREFLoksatta_team2017&quot;&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;302&quot;&gt;Loksatta team (26 July 2017). [http://www.loksatta.com/manoranjan-news/mugdha-godse-was-working-on-petrol-pump-before-entering-in-bollywood-1518884/ &quot;'ही' प्रसिद्ध अभिनेत्री एकेकाळी पेट्रोल पंपावर करायची काम&quot;] (in Marathi). &lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;303&quot;&gt;[[Loksatta]]&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. &lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;305&quot;&gt;&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;16 April&lt;/span&gt; 2018&lt;/span&gt;.&lt;/span&gt;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; [[Pune|ਪੂਨੇ]], [[Maharashtra|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕਿੱਤੇ
| class=&quot;infobox-data role&quot; | [[Model (people)|ਮਾਡਲ]], [[Actress|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਸਾਲ&amp;nbsp;ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ
| class=&quot;infobox-data&quot; | 2004-ਮੌਜੂਦਾ
|}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮੁਗਧਾ ਵੀਰਾ ਗੋਡਸੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mugdha Veira Godse''')&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 April 2018 |title=MugdhaGodseOfficial |url=https://www.facebook.com/MugdhaGodseOfficial |access-date=16 April 2018 |website=[[Facebook]]}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ, ਗੋਡਸੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] 2004 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀ 2008 ਦੀ ਫਿਲਮ, ''[[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ, ''ਮਰਾਠੀ ਪੌਲ ਪੜਤੇ ਪੁਧੇ'' ਵਿੱਚ ਜੱਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਫਿਲਮ ''ਥਾਨੀ ਓਰੂਵਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Mugdha-Godse-to-pair-with-Arvind-Swami/articleshow/46702319.cms|title=Mugdha Godse to pair with Arvind Swami|last=Suganth|first=M|date=16 January 2017|work=The Times of India|access-date=24 February 2022}}&lt;/ref&gt;

== ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Mugdha_Godse_SKORE_Fashionista_(402061779).jpg|thumb| ਮੁਗਧਾ ਗੋਡਸੇ]]
ਗੋਡਸੇ ਦਾ ਜਨਮ 1986 ਵਿੱਚ [[ਪੂਨੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨੂਤਨ ਮਰਾਠੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shaheen Parkar |date=16 February 2016 |title=Mugdha: That used to be my hangout! |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/160210-Mugdha-Godse-Pune-German-Bakery-Blast.htm |access-date=16 April 2018 |website=[[Mid-Day]] |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120918040418/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/feb/160210-Mugdha-Godse-Pune-German-Bakery-Blast.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਪੁਣੇ ਦੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਮਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/actress-mugdha-godse-says-that-she-is-already-married-in-her-head/articleshow/70922377.cms|title=Actress Mugdha Godse says that she is already married in her head|last=Patowari|first=Farzana|date=31 August 2019|work=The Times of India|access-date=13 December 2019|language=en}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਤੇਲ ਵੇਚਿਆ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਿਰਫ 100 ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ।&lt;ref name=&quot;rediff&quot;&gt;{{Cite web |last=Nithya Ramani |date=1 June 2009 |title=Life has been good after Fashion |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/jun/01/slide-show-1-mugdha-godse-gets-candid.htm |access-date=16 April 2018 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਜਿਮ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2002 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗਲੈਡਰੈਗਸ ਮੈਗਾ ਮਾਡਲ ਹੰਟ ਜਿੱਤਿਆ। 2004 ਵਿੱਚ, ਗੋਡਸੇ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਮੁਕਾਬਲੇ, [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਪਰਫੈਕਟ ਟੇਨ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;rediff&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਗੋਡਸੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਦੇਵ ਨਾਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/rahul-dev-on-14-year-age-gap-with-mugdha-godse-my-parents-had-an-age-gap-of-10-years-too/story-KoRbkEMiQF7HWInv1dRFyI.html|title=Rahul Dev on 14-year age gap with Mugdha Godse: 'My parents had an age gap of 10 years too'|date=9 March 2020|work=Hindustan Times|access-date=24 May 2022|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਅੰਨਦਾਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-02-27 |title=From detox routines to daily yoga practice, Mugdha Godse spills the beans about her fitness regime |url=https://www.hindustantimes.com/fashion-and-trends/from-detox-routines-to-daily-yoga-practice-mugdha-godse-spills-the-beans-about-her-fitness-regime/story-ThAMZZ0eTxqvSd11ORmBfL.html |access-date=2023-01-06 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਕਾਬਲੇ ==

* 2002 ਵਿੱਚ ਗਲੈਡਰੈਗਸ ਮੈਗਾ ਮਾਡਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਸੇ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਬਾਡੀ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ 2002 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
* ਪੌਂਡਸ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] 2004 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਿਸ ਪਰਫੈਕਟ 10 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।
* ਵਿਸ਼ਵ 2002 ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਡਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।  ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਜੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। 

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]</text>
      <sha1>ouotiaf793p5tarnl93nc5w0pcw3srv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਹਾਨਿਕਾ ਧਵਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155079</id>
    <revision>
      <id>838320</id>
      <parentid>766215</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13673" sha1="40kdlmf1ha5aeh38tssaidybh8fwpwu" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Ruhanika Dhawan.jpg|thumb|ਰੁਹਾਨਿਕਾ ਧਵਨ]]
'''ਰੁਹਾਨਿਕਾ ਧਵਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2012 ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਚ ਬਹੁਂ ਆਸ਼ੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੀ ਲੜੀ 'ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਰੁਹੀ ਭੱਲਾ ਅਤੇ ਪੀਹੂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 2014 ਵਿੱਚ, ਧਵਨ ਨੇ 2014 ਦੀ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫਿਲਮ ''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੈ ਹੋ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਨਿਭਾਇਆ। ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2016 ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਸਟਾਰਰ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਘਾਇਲ ਵਨਸ ਅਗੇਨ'' ਸਾਈਨ ਕੀਤੀ।

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਰੁਹਾਨਿਕਾ ਧਵਨ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ruhis-pre-birthday&quot;&gt;{{Cite web |last=Goswami |first=Parismita |date=24 September 2015 |title='Yeh Hai Mohabbatein' child artist Ruhaanika Dhawan aka Ruhi's pre-birthday celebration with Divyanka Tripathi, Karan Patel |url=http://www.ibtimes.co.in/yeh-hai-mohabbatein-child-artist-ruhaanika-dhawan-aka-ruhis-pre-birthday-celebration-divyanka-647907 |access-date=24 October 2015 |website=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ruhanika-dhawans-disneyland-birthday&quot;&gt;{{Cite web |last=Indo Asian News Service |author-link=Indo Asian News Service |date=16 September 2015 |title=Ruhanika Dhawan's Disneyland birthday wish |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/ruhanika-dhawans-disneyland-birthday-wish |access-date=24 October 2015 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;celebrated-her-birthday&quot;&gt;{{Cite web |last=Times News Network |date=28 September 2014 |title=Ruhi From Ye Hai Mohabbatein celebrated her birthday |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ruhi-From-Ye-Hai-Mohabbatein-celebrated-her-birthday/articleshow/43741926.cms |access-date=24 October 2015 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ IGCSE ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;missing-on-TV-in-march&quot;&gt;{{Cite web |last=Trivedi |first=Tanvi |date=16 February 2015 |title=Child actors to go missing on TV in march |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Child-actors-to-go-missing-on-TV-in-march/articleshow/46252457.cms |access-date=1 November 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;childs-play&quot;&gt;{{Cite web |last=Dubey |first=Bharati |date=29 April 2014 |title=Why it is not child's play for Bollywood's child actors |url=http://www.mid-day.com/articles/why-it-is-not-childs-play-for-bollywoods-child-actors/15255071 |access-date=25 October 2015 |website=[[Mid-Day]] |archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151025084340/http://www.mid-day.com/articles/why-it-is-not-childs-play-for-bollywoods-child-actors/15255071 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;i-wanna-go&quot;&gt;{{Cite web |last=Bhatia |first=Saloni |date=8 November 2015 |title=Ruhanika Dhawan: I wanna go to Khan and buy toys, dresses |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ruhanika-Dhawan-I-wanna-go-to-Khan-and-buy-toys-dresses/articleshow/45071800.cms |access-date=25 October 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਅਤੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਤੋਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਿੱਖੀ।&lt;ref name=&quot;punjabi-class-for-ruhanika&quot;&gt;{{Cite web |last=Indo Asian News Service |date=11 January 2015 |title=Sunny Deol's Punjabi class for Ruhanika Dhawan |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/sunny-deols-punjabi-class-for-ruhanika-dhawan |access-date=24 October 2015 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;punjabi-class-for-ruhanika-dhawan&quot;&gt;{{Cite web |last=Indo Asian News Service |author-link=Indo Asian News Service |date=11 January 2015 |title=Sunny Deol's Punjabi class for Ruhanika Dhawan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sunny-Deols-Punjabi-class-for-Ruhanika-Dhawan/articleshow/45840444.cms |access-date=24 October 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਧਵਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2012 ਵਿੱਚ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ''ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੀ ਪੰਚ ਬਹੁਈਂ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ ਆਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;profil-dan-foto-ruhanika&quot;&gt;{{Cite web |last=Maria Ulfa |title=Profil Dan Foto Ruhanika Dhawan, Bintang Drama India Ruhi Tersayang |url=http://www.sisidunia.com/2015/10/22/profil-dan-foto-ruhanika-dhawan-bintang-drama-india-ruhi-tersayang/55270 |access-date=24 October 2015 |website=Sisi Dunia Portal Berita Terbaru Indonesia}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਰੋਮਾਂਸ-ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''&lt;nowiki/&gt;'ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ''' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ [[ਦਿਵਯੰਕਾ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], ਕਰਨ ਪਟੇਲ ਅਤੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਰੁਹੀ ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ ਭੱਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ [[ਮੰਜੂ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ' [[ਮੰਜੂ ਕਪੂਰ|ਕਸਟਡੀ]] ' 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਡਾ. ਇਸ਼ੀਤਾ (ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਤਮਿਲ਼ ਲੋਕ|ਤਮਿਲੀਅਨ]] ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਮਨ (ਪਟੇਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ), ਜੋ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਹੈ। ਇਸ਼ਿਤਾ ਰਮਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਮਨ ਦੀ ਧੀ ਰੁਹੀ ਨਾਲ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;child-star-from-yhm&quot;&gt;{{Cite web |last=Tribune News Service |date=23 December 2014 |title=Child star from 'Yeh Hai Mohabbatein' comes to city |url=http://www.tribuneindia.com/mobi/news/amritsar/child-star-from-yeh-hai-mohabbatein-comes-to-city/21451.html |access-date=24 October 2015 |website=[[The Tribune (Chandigarh)]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ekta-s-latest-show&quot;&gt;{{Cite web |last=Keshri |first=Shweta |date=3 December 2013 |title=Ekta's latest show |url=http://www.telegraphindia.com/1131203/jsp/t2/story_17635586.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141016001953/http://www.telegraphindia.com/1131203/jsp/t2/story_17635586.jsp |archive-date=16 October 2014 |access-date=24 October 2015 |website=[[The Telegraph (Calcutta)]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Goswami |first=Parismita |date=2 April 2015 |title='Yeh Hai Mohabbatein' Child Artist Ruhanika aka Ruhi Tries Hard for Perfect Pout with Aly Goni |url=http://www.ibtimes.co.in/yeh-hai-mohabbatein-child-artist-ruhanika-aka-ruhi-tries-hard-perfect-pout-aly-goni-video-627981 |access-date=24 October 2015 |website=International Business Times}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ 2014 ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।  ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 7 ਸਾਲ ਦਾ ਲੀਪ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲੀਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੁਹਾਨਿਕਾ ਪੀਹੂ ਰਮਨ ਕੁਮਾਰ ਭੱਲਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜੋ ਰਮਨ ਅਤੇ ਇਸ਼ਿਤਾ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਧੀ ਰੁਹੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।

ਯੇ ਹੈ ਮੁਹੱਬਤੇਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਅਭਿਨੀਤ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''[[ਜੈ ਹੋ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੈ ਹੋ]]'' ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ruhis-mole-leaves-salman-puzzled&quot;&gt;{{Cite web |last=Maheshwri |first=Neha |date=9 July 2015 |title=Ruhi's mole leaves Salman puzzled |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ruhis-mole-leaves-Salman-puzzled/articleshow/47988539.cms |access-date=24 October 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ੋਅ ਸਟਾਪਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਰਬੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਅਗਸਤ 2014 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ruhanika-walks-the-ramp&quot;&gt;{{Cite web |date=28 October 2014 |title=Ruhanika walks the ramp |url=http://www.tribuneindia.com/2014/20140828/ttlife1.htm |access-date=24 October 2015 |website=The Tribune Chandigarh}}&lt;/ref&gt; 22 ਨਵੰਬਰ 2014 ਨੂੰ, ਉਹ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ K9 ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸ਼ੋਅ ''[[ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਜ਼ ਵਿਦ ਕਪਿਲ|ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਵਿਦ ਕਪਿਲ]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;comedynightswithkapil&quot;&gt;{{Cite web |title=Comedy Nights with Kapil - Full Episodes |url=http://colors.in.com/in/comedynightswithkapil/episodes/comedy-nights-with-kapil-full-episode-129-november-22th-2014-10103453-3.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150717200500/http://colors.in.com/in/comedynightswithkapil/episodes/comedy-nights-with-kapil-full-episode-129-november-22th-2014-10103453-3.html |archive-date=17 July 2015 |access-date=24 October 2015 |website=[[Colors TV]]}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਧਵਨ ਨੂੰ 2016 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਘਾਇਲ ਵਨਸ ਅਗੇਨ'' ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;ruhanika-bags-role-ghayal-2&quot;&gt;{{Cite web |last=Coutinho |first=Natasha |date=9 February 2015 |title=Ruhanika bags a role in Ghayal 2 |url=http://www.deccanchronicle.com/150209/entertainment-tvmusic/article/ruhanika-bags-role-ghayal-2 |access-date=25 October 2015 |website=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਧਰਮਿੰਦਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ghayal-once-again-release&quot;&gt;{{Cite web |last=Press Trust of India |author-link=Press Trust of India |date=13 September 2015 |title=Sunny Deol's 'Ghayal Once Again' release pushed to January 2016 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sunny-deols-ghayal-once-again-release-pushed-to-january-2016/ |access-date=25 October 2015 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਇਹ 1990 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਘਾਇਲ'' ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਐਨਕਾਊਂਟਰ ਸਪੈਸ਼ਲਿਸਟ ਅਫਸਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;shooting-ghayal-once-again&quot;&gt;{{Cite web |last=Indo Asian News Service |date=6 May 2015 |title=Soha Ali Khan enjoyed shooting 'Ghayal Once Again' |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/soha-ali-khan-enjoyed-shooting-ghayal-once-again/ |access-date=25 October 2015 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ 15 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ghayal-once-again-release&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>40kdlmf1ha5aeh38tssaidybh8fwpwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਵੀਨਾ ਟੰਡਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155399</id>
    <revision>
      <id>838296</id>
      <parentid>695020</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10130" sha1="db5rptum5iabih1b6i4wvykjh7slb9j" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Raveena Tandon at IFFI 2021.jpg|thumb|ਰਵੀਨਾ ਟੰਡਨ]]
'''ਰਵੀਨਾ ਟੰਡਨ''' (ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1971) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕੰਮ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਵੀ ਟੰਡਨ ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਾਂ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਉਸਨੇ 1991 ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮ ''ਪੱਥਰ ਕੇ ਫੂਲ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਸਾਲ ਦੇ ਨਵੇਂ ਚਿਹਰੇ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤਿਆ। ਟੰਡਨ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਐਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਦਿਲਵਾਲੇ'' (1994), ''ਮੋਹਰਾ'' (1994), ''ਖਿਲਾੜੀਆਂ ਕਾ ਖਿਲਾੜੀ'' (1996), ਅਤੇ ''ਜ਼ਿੱਦੀ'' (1997) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Top Actresses |url=http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actress |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104144753/http://boxofficeindia.com/cpages.php?pageName=top_actress |archive-date=4 January 2012 |access-date=28 November 2021 |publisher=Box Office India}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 1994 ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਲਾਡਲਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਕਾਮੇਡੀ ਵਿੱਚ [[ਗੋਵਿੰਦਾ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਗੋਵਿੰਦਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬਡੇ ਮੀਆਂ ਛੋਟੇ ਮੀਆਂ'' (1998), ''ਦੁਲਹੇ ਰਾਜਾ'' (1998) ਅਤੇ ''ਅਨਾਰੀ ਨੰ.1'' (1999)। ਉਸਨੇ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮੇ ''ਗੁਲਾਮ-ਏ-ਮੁਸਤਫਾ'' (1997) ਅਤੇ ''ਸ਼ੂਲ'' (1999) ਵਿੱਚ ਟਾਈਪ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।

2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਟੰਡਨ ਨੇ 2001 ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ''ਦਮਨ'' ਅਤੇ ''ਅਕਸ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਟਹਾਊਸ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਸਾਬਕਾ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਫਿਲਮ ਵਿਤਰਕ ਅਨਿਲ ਥਡਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੰਡਨ ਨੇ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਹ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਡਰਾਮਾ ''ਸਾਹਿਬ ਬੀਵੀ ਗੁਲਾਮ'' (2004), ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਚੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ'' (2008) ਅਤੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ''ਇਸੀ ਕਾ ਨਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (2012) ਅਤੇ ''ਸਿਮਪਲੀ ਬਾਤੀਨ ਵਿਦ ਰਵੀਨਾ'' (2014) ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੰਡਨ ਨੇ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਮਾਤਰ'' (2017) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ''KGF: ਚੈਪਟਰ 2'' (2022) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;TNM_Oct2020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/raveena-tandon-s-look-ramika-sen-kgf-2-released-136161|title=Raveena Tandon's look as Ramika Sen in 'KGF 2' released|date=26 October 2020|work=The News Minute|access-date=21 March 2022}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਅਰਣਯਕ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;Aranyak Review: The Hindu&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/aranyak-season-one-review-raveena-tandon-aces-netflix-whodunit-aided-by-the-fantastic-writing/article38003206.ece|title='Aranyak' season one review: Raveena Tandon aces Netflix whodunit, aided by the fantastic writing|last=Kumar|first=Anuj|date=21 December 2021|work=The Hindu|access-date=21 June 2022}}&lt;/ref&gt;

ਟੰਡਨ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣਵਾਦੀ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ 2002 ਤੋਂ ਪੇਟਾ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਟੰਡਨ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਦੋ ਗੋਦ ਲਏ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਹਨ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਟੰਡਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] (ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੰਬਈ) ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਟੰਡਨ ਅਤੇ ਵੀਨਾ ਟੰਡਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਟੰਡਨ ਚਰਿੱਤਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਮੈਕ ਮੋਹਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਧੀ ਮੰਜਰੀ ਮਕੀਜਾਨੀ ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/raveena-and-cousin-manjari-have-their-films-screened-on-the-same-day/180557|title=Raveena and cousin Manjari have their films screened on the same day|last=Parkar|first=Shaheen|date=8 September 2012|work=[[Mid-Day]]|access-date=7 July 2019|language=en|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707042240/https://www.mid-day.com/articles/raveena-and-cousin-manjari-have-their-films-screened-on-the-same-day/180557|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਰਾਜੀਵ ਟੰਡਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਾਖੀ ਟੰਡਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rakhi-vijan-i-am-keen-to-get-married-again-but-i-dont-want-to-have-kids/articleshow/58496768.cms|title=Rakhi Vijan: I am keen to get married again but i don't want to have kids - Times of India|last=Trivedi|first=Tanvi|date=4 May 2017|work=The Times of India|access-date=30 September 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਕਿਰਨ ਰਾਠੌੜ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-kiran-rathod-bold-pics-jaipur-rajsthan-4489997-PHO.html|title=PICS: इस राजस्थानी ने अपने अंदाज से साउथ को बनाया अपना दीवाना|date=11 January 2014|work=[[Dainik Bhaskar]]|access-date=7 July 2019|language=hi|archive-date=7 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707080104/https://www.bhaskar.com/news/RAJ-JAI-kiran-rathod-bold-pics-jaipur-rajsthan-4489997-PHO.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/indore/modelling-can-t-make-anybody-a-successful-actor-says-raveena-tandon-in-indore/story-8h3WoDIDt5058j7hR08N7H.html|title=Modelling can't make anybody a successful actor, says Raveena Tandon in Indore|date=3 November 2014|work=Hindustan Times|access-date=26 March 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]]</text>
      <sha1>db5rptum5iabih1b6i4wvykjh7slb9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੀਲਜਾ ਡੌਗ ਅਲਫਰੇਡਸਡੋਟੀਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156639</id>
    <revision>
      <id>838337</id>
      <parentid>649397</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4656" sha1="c8wzu0nqh4etx24jakowzd3wn6bo9rt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
|name           = ਲੀਲਜਾ ਡੌਗ ਅਲਫਰੇਡਸਡੋਟੀਰ
|image          = Lilja Dögg.jpg
|office         = ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ
|primeminister  = [[ਕੈਟਰੀਨ ਜੈਕੋਬਸਡੋਟੀਰ]]
|term_start     = 28 ਨਵੰਬਰ 2021
|term_end       = 
|predecessor    = ਆਰ. ਗਿਲਫਾਡੋਟੀਰ&lt;br&gt;{{small|(ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ)}}
|successor      = 
|office1        = ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ
|primeminister1 = [[ਕੈਟਰੀਨ ਜੈਕੋਬਸਡੋਟੀਰ]]
|term_start1    = 30 ਨਵੰਬਰ 2017
|term_end1      = 28 ਨਵੰਬਰ 2021
|predecessor1   = ਕ੍ਰਿਸਟਜਾਨ ਜੁਲੀਅਸਨ
|successor1     = ਅਸਮੁੰਦੁਰ ਈਨਾਰ ਦਾਸਨ&lt;br&gt;{{small|(ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ)}}
|office2        = 
|leader2        = 
|term_start2    = 
|term_end2      = 
|predecessor2   = 
|successor2     = 
|office3        = ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ
|primeminister3 = ਸਿਗਰੁਰ ਇੰਗੀ ਜੌਹਨਸਨ
|term_start3    = 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016
|term_end3      = 11 ਜਨਵਰੀ 2017
|predecessor3   = ਗਨਾਰ ਬ੍ਰਾਗੀ ਸਵੈਨਸਨ
|successor3     = ਗੁਡਲੌਗੁਰ
|birth_date     = {{birth date and age|1973|10|4|df=y}}
|birth_place    = [[ਰੇਕੀਆਵਿਕ]], [[ਆਈਸਲੈਂਡ]]
|death_date     = 
|death_place    = 
|party          = ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਪਾਰਟੀ
|spouse         = ਮੈਗਨਸ ਓਸਕਰ ਹੈਫਸਟੀਨਸਨ
|children       = 2
}}
'''ਲੀਲਜਾ ਡੌਗ ਅਲਫਰੇਡਸਡੋਟੀਰ''' (ਜਨਮ 4 ਅਕਤੂਬਰ 1973) ਇੱਕ [[ਆਈਸਲੈਂਡ]] ਦੀ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ 2017 – 2021 ਤੱਕ ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। 28 ਨਵੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। ਉਹ 2016 ਤੋਂ ਰੇਕਜਾਵਿਕ ਦੱਖਣੀ ਹਲਕੇ ਲਈ ਅਲਥਿੰਗ (ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਸਦ) ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.althingi.is/altext/cv/en/?nfaerslunr=204|title = Lilja Alfreðsdóttir}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਦਰਾ ਫੰਡ, ਆਈਸਲੈਂਡਿਕ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਗਮੰਡੁਰ ਡੇਵਿਡ ਗਨਲੌਗਸਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸੀ। ਲੀਲਜਾ 2016 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਸਿਗਰੁਰ ਇੰਗੀ ਜੋਹਨਸਨ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਅਤੇ 2016 ਤੋਂ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਡਿਪਟੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਆਈਸਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਉਪਸਿਰਲੇਖਾਂ ਜਾਂ ਡਬ ਕਰਨ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਗਜ ਐਪਲ ਦੇ ਸੀਈਓ ਟਿਮ ਕੁੱਕ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪਰੇਟਿਵ ਸਿਸਟਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼, ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਆਈਸਲੈਂਡਿਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nordiclabourjournal.org/i-fokus/in-focus-2021/theme-language-technology-and-nordic-cooperation/article.2021-10-07.0178750256|title=Small languages need big language's help to reach IT giants – Nordic Labour Journal}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist}}

[[Category:ਜਨਮ 1973]]
[[Category:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>c8wzu0nqh4etx24jakowzd3wn6bo9rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਧੇ ਮਾਂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156778</id>
    <revision>
      <id>838305</id>
      <parentid>754562</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5346" sha1="t6i6hnrce4hapju4si9019m8ly1xa9t" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰਾਧੇ ਮਾਂ
| birth_name         = ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੌਰ
| birth_date         = {{birth date and age|df=y|1965|4|4}}
| birth_place        = ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ
| organization       = ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਧੇ ਗੁਰੂ ਮਾਂ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ
| website            = {{url|radhemaa.com}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਰਾਧੇ ਮਾਂ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Radhe Maa;''' ਜਨਮ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1965) ਇੱਕ ਸਵੈ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ &quot;ਗੌਡਵੂਮੈਨ&quot; ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-10-05 |title=From tailor to controversial ‘godwoman’: 10 things to know about Radhe Maa |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/from-tailor-to-controversial-godwoman-10-things-to-know-about-radhe-maa/story-tst3CbRQWgM711EzyCjnjI.html |access-date=2020-08-14 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮੁਕੇਰੀਆ, ਪੰਜਾਬ, ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੋਰਾਂਗਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DNA_who_2015&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-who-is-radhe-maa-everything-you-wanted-to-know-about-the-god-woman-2111688|title=Who is Radhe Maa? Everything you wanted to know about the 'god-woman'|date=2015-08-06|work=DNA}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Radhe Maa Spiritual Guru Biography (BIG BOSS 14), Wiki, Age, Height, Real Name, Story, Husband, Net Worth &amp; More |url=https://celebwale.com/radhe-maa/ |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230224045816/https://celebwale.com/radhe-maa/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ [[ਕਾਲ਼ੀ ਮਾਤਾ|ਕਾਲੀ]] ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਝੁਕਾਅ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਚੌਥੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MM_how_2015&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/How-Sukhwinder-Kaur-became-Radhe-Maa/articleshow/48383809.cms|title=How Sukhwinder Kaur became Radhe Maa|last=Gagandeep Dhillon|date=2015-08-07|work=Mumbai Mirror}}&lt;/ref&gt;

== ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ==
ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਧੇ ਮਾਂ ਸਤਿਸੰਗਾਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਚੇਲੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Radhe Maa devotees in delhi |url=https://www.dailyo.in/politics/radhe-maa-asaram-ramdev-sadhguru-godmen-gurus-superstition-blind-faith/story/1/5864.html}}&lt;/ref&gt; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿੱਗਜ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ/ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਧੇ ਮਾਂ ਦੇ ਭਗਤ (ਭਗਤ) ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Radhe Maa and her small screen connection |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Radhe-Maa-and-her-small-screen-connection/photostory/48748256.cms}}&lt;/ref&gt; ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਘਈ]] ''ਰਾਧੇ ਮਾਂ'' ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Subhash Ghai visits Radhe Maa to take her blessings |url=https://www.mid-day.com/articles/bollywood-celebrities-and-their-spiritual-gurus/16478168 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]]</text>
      <sha1>t6i6hnrce4hapju4si9019m8ly1xa9t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156923</id>
    <revision>
      <id>838410</id>
      <parentid>673479</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6252" sha1="ff3k3l8b3qv1ppz3xf91qqgfqbf7gks" xml:space="preserve">'''ਸਹਾਨਾ ਦੇਵੀ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Sahana Devi;''' {{Lang-bn|সাহানা দেবী}}) (1897–1990)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sri Chinmoy |title=Sahana Devi &lt;nowiki&gt;|&lt;/nowiki&gt; Sri Chinmoy |url=http://srichinmoy-reflections.com/sahana-devi#1.14 |access-date=14 June 2011}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Unomaha&quot;&gt;{{Cite web |last=Sudhiranjan Mukhopadyay |date= |title=Hemanta - The Early Years |url=http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |access-date=14 June 2011 |website= |publisher= |archive-date=16 ਜੁਲਾਈ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716210645/http://faculty.ist.unomaha.edu/pdasgupta/hemanta/articles/early_years.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=24 February 2012 |website=www.searchforlight.org/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਬੰਗਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮੋ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਨਕੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਲੜੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਕਾਲੀ ਨਰਾਇਣ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਜ ਨੇਤਾ, ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ: ਪਿਆਰੇ ਮੋਹਨ ਗੁਪਤਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਸਨ। ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਤਰਲਾ ਦੇਵੀ 'ਦੇਸ਼ਬੰਧੂ' ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਸਾਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਅਮਾਲਾ ਦਾਸ, ਇੱਕ ਪਾਇਨੀਅਰ ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ HMV ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸਬਕ ਲਏ। ਉਹ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਅਤੇ [[ਦਿਨੇਂਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। 1922 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਗਯਾ ਸੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ|ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਰਾਏ ਨੂੰ]] ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਿਮਾਰ ਅਤੇ ਉਜਾੜ, ਉਸ ਨੂੰ 1927 ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ [[ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਿਕੇਤਨ|ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਕਾਰਨ ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਛੱਡਣੀ ਪਈ।

ਸੁਹਾਨਾ ਦੇਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜੋ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ashis K. Biswas |date=28 Jan 2002 |title=Copy Write, Unbound |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?214401 |access-date=14 June 2011 |publisher=Outlook India}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਦੇਵੀ [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]]&lt;ref name=&quot;Ashram&quot;&gt;{{Cite web |last= |date= |title=Sahana Devi - Forty Years Ago |url=http://www.searchforlight.org/Nirod/SahanaDevi_Index.htm |access-date=14 June 2011 |website= |publisher=Sri Aurobindo Ashram Trust }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਅਤੇ [[ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ|ਅਤੁਲਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ]] ਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Banglapedia&quot;&gt;{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Sayeed|first=Khan Md|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Islam|editor-first=Sirajul|editor-link=Sirajul Islam|edition=Second|chapter=Sen, Atulprasad|editor-last2=Jamal|editor-first2=Ahmed A.|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Atulprasad}}&lt;/ref&gt; 1928 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਪਾਂਡੀਚਰੀ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਪਾਂਡੀਚੇਰੀ]] ਵਿੱਚ [[ਅਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ|ਔਰਬਿੰਦੋ ਆਸ਼ਰਮ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1990 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਹੀ। ਦੇਵੀ ਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ]] ਲਿਖੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 'ਸਮ੍ਰਿਤਿਰ ਖੇੜਾ' (ਮੈਮੋਰੀ ਸਟ੍ਰੀਮ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਜਾਣਾ) ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Autobio&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LO-ztHz3XTUC&amp;pg=PA66|title=Ideals, Images, and Real Lives: Women in Literature and History|last=Alice Thorner|last2=Maithreyi Krishnaraj|date=2000|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-0843-9|page=66}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897]]</text>
      <sha1>ff3k3l8b3qv1ppz3xf91qqgfqbf7gks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫੈਡਰਲ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157264</id>
    <revision>
      <id>838367</id>
      <parentid>835627</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:40:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>838367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8932" sha1="488rpjkf6yj3m9lpqe5p82sp3yrryjk" xml:space="preserve">{{Infobox government agency|agency_name=ਫੈਡਰਲ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|native_name_a=FDIC|logo=US-FDIC-Logo.svg|logo_width=|logo_caption=|seal=Seal of the United States Federal Deposit Insurance Corporation.svg|seal_width=|seal_caption=|formed={{Start date and age|1933|6|16|mf=y}}|jurisdiction=[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ]]|employees=5,660 (2022)&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/2022sep/fdic.pdf|title= Statistics At A Glance|publisher= FDIC|access-date= 28 January 2023|archive-url= https://web.archive.org/web/20230104171001/https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/2022sep/fdic.pdf|archive-date= 4 January 2023|url-status= live|df= dmy-all}}&lt;/ref&gt;|budget=$2.279 billion (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web|title=FDIC: Deposit Insurance Press Release FY21|url=https://www.fdic.gov/news/press-releases/2020/pr20135.html|access-date=2021-03-02|website=www.fdic.gov}}&lt;/ref&gt;|chief1_name=|chief1_position=ਚੇਅਰਮੈਨ|website={{url|fdic.gov}}}}

'''ਫੈਡਰਲ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ''' ('''FDIC''') ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ [[ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ|ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ]] ਅਤੇ ਬਚਤ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾਂਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Van Loo|first=Rory|date=2018-08-01|title=Regulatory Monitors: Policing Firms in the Compliance Era|url=https://scholarship.law.bu.edu/faculty_scholarship/265|journal=Faculty Scholarship|volume=119|issue=2|page=369}}&lt;/ref&gt;'''{{rp|15}}''' FDIC ਨੂੰ 1933 ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਨ ਮੰਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। FDIC ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਰਨ ਆਮ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'''{{rp|15}}'''{{sfn|Walter|2005|p=39}} ਬੀਮੇ ਦੀ ਸੀਮਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ US$2,500 ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2010 ਵਿੱਚ ਡੋਡ-ਫ੍ਰੈਂਕ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਐਕਟ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, FDIC ਮੈਂਬਰ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ $250,000 ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੱਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮਾਂ ਦਾ ਬੀਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/business/personalfinance/managingyourmoney/archives/2010/09/fdic_insurance_3.html|title=FDIC insurance limit of $250,000 is now permanent|newspaper=Boston.com}}&lt;/ref&gt; FDIC ਬੀਮਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਹੈ, ਅਤੇ FDIC ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;1933 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ FDIC-ਬੀਮਿਤ ਫੰਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਇਆ ਹੈ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |title=FDIC: Understanding Deposit Insurance |url=https://www.fdic.gov/deposit/deposits/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FDIC: When a Bank Fails - Facts for Depositors, Creditors, and Borrowers |url=https://www.fdic.gov/consumers/banking/facts/}}&lt;/ref&gt;

FDIC ਜਨਤਕ ਫੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਮੈਂਬਰ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਬੀਮਾ ਬਕਾਇਆ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ।{{sfn|Bovenzi|2015|p=69}} ਜਦੋਂ ਬਕਾਇਆ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਲਿਕਵਿਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਫੈਡਰਲ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬੈਂਕ ਦੁਆਰਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤੇ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਫੈਡਰਲ ਫਾਈਨਾਂਸਿੰਗ ਬੈਂਕ ਰਾਹੀਂ ਕਰਜ਼ਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Ellis |first1=Diane |title=Deposit Insurance Funding: Assuring Confidence |url=https://www.fdic.gov/deposit/insurance/assuringconfidence.pdf |website=fdic.gov}}&lt;/ref&gt;

{{As of|2019|9}}, FDIC ਨੇ 5,256 ਸੰਸਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-12-31 |title=Statistics at a Glance – December 31, 2018 |url=https://www.fdic.gov/bank/statistical/stats/2018dec/industry.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190529001748/https://www.fdic.gov/bank/statistical/stats/2018dec/industry.pdf |archive-date=2019-05-29 |website=Federal Deposit Insurance Corporation}}&lt;/ref&gt; FDIC ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਲਈ ਕੁਝ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਉਪਭੋਗਤਾ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਰਿਸੀਵਰਸ਼ਿਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਨੋਟ ==
{{NoteFoot}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

=== ਬਿਬਲੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ===

* {{cite book|title=Inside the FDIC: Thirty Years of Bank Failures, Bailouts, and Regulatory Battles|url=https://archive.org/details/insidefdicthirty0000bove|last1=Bovenzi|first1=John|date=2015|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-118-99408-5|location=New York}}
* {{cite journal|last1=Golembe|first1=Carter, H.|date=1960|title=The Deposit Insurance Legislation of 1933: An Examination of Its Antecedents and Its Purposes|url=https://archive.org/details/sim_political-science-quarterly_1960-06_75_2/page/181|journal=Political Science Quarterly|volume=75|issue=2|pages=181–200|doi=10.2307/2146154|jstor=2146154}}
* {{cite journal|last1=Shaw|first1=Christopher|date=2015|title='The Man in the Street Is for It': The Road to the FDIC|journal=Journal of Policy History|volume=27|issue=1|pages=36–60|doi=10.1017/S0898030614000359|s2cid=154303860}}
* {{cite journal|last1=Walter|first1=John|date=2005|title=Depression-Era Bank Failures: The Great Contagion or the Great Shakeout?|journal=Economic Quarterly|volume=91|issue=1|ssrn=2185582}} {{Open access}}
* {{cite journal|last1=White|first1=Eugene, N.|date=1981|title=State-Sponsored Insurance of Bank Deposits in the United States, 1907–1929|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1981-09_41_3/page/537|journal=The Journal of Economic History|volume=41|issue=3|pages=537–557|doi=10.1017/S0022050700044326|s2cid=153997829}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

* [http://www.cbsnews.com/stories/2009/03/06/60minutes/main4848047.shtml &quot;Your Bank Has Failed: What Happens Next?&quot;]—''[[60 Minutes]]''
* {{cite encyclopedia|last1=Kaufman|first1=George G.|editor=David R. Henderson|editor-link=David R. Henderson|encyclopedia=[[Concise Encyclopedia of Economics]]|title=Deposit Insurance|url=http://www.econlib.org/library/Enc1/DepositInsurance.html|year=2002|edition=1st|publisher=[[Library of Economics and Liberty]]|oclc=317650570}}
* [https://web.archive.org/web/20170628184608/https://www.fdic.gov/bank/analytical/firstfifty/epilogue.html History including Boards of Directors]
* [https://fas.org/sgp/crs/misc/R41718.pdf &quot;Federal Deposit Insurance for Banks and Credit Unions&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210705182540/https://fas.org/sgp/crs/misc//R41718.pdf |date=2021-07-05 }}—[[Congressional Research Service]]

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category}}

* {{Official website|http://www.fdic.gov/}}
* [https://www.federalregister.gov/agencies/federal-deposit-insurance-corporation Federal Deposit Insurance Corporation] in the ''[[Federal Register]]''
* [https://www.fdic.gov/analysis/quarterly-banking-profile/statistics-at-a-glance/ FDIC Statistics at a Glance]
* [http://www.fdic.gov/bank/individual/failed/banklist.html FDIC List of Failed Banks]</text>
      <sha1>488rpjkf6yj3m9lpqe5p82sp3yrryjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਈਰਾ ਕਲਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157475</id>
    <revision>
      <id>838237</id>
      <parentid>651493</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9542" sha1="qof7nfll6vbpnhcnagk5bumwq8elixe" xml:space="preserve">
'''ਮਾਈਰਾ ਕਲਮਨ''' ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਚਿੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maira Kalman |url=https://maryryangallery.com/artists/maira-kalman/ |access-date=2022-09-25 |website=Mary Ryan Gallery |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬਾਲਗਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maira Kalman |url=https://mairakalman.com/ |access-date=2022-09-25 |website=Maira Kalman |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼|ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਅਤੇ ''ਦ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਯੋਗਦਾਨੀ ਰਹੀ ਹੈ।''&lt;ref&gt;{{Cite magazine|title=Maira Kalman|url=https://www.newyorker.com/contributors/maira-kalman|magazine=The New Yorker|language=en-US|access-date=2022-09-25}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਕਲਮਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਤਲ ਅਵੀਵ|ਤੇਲ ਅਵੀਵ]], ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਰਾ ਬਰਮਨ, ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਬੇਲਾਰੂਸ]] ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲੇਆਮ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite news|last=Green|first=Penelope|date=2017-03-03|title=Inside Sara Berman's Closet at the Met Museum|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/03/03/arts/design/inside-sara-bermans-closet-at-the-met-museum.html|access-date=2021-07-06|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

ਜਦੋਂ ਕਲਮਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰਿਵਾਰ ਰਿਵਰਡੇਲ, ਬ੍ਰੌਂਕਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;guggenheim.org&quot;&gt;{{Cite web |date=2014-07-01 |title=&quot;Something Essential&quot;: A Q&amp;A with Maira Kalman |url=https://www.guggenheim.org/blogs/checklist/something-essential-a-q-and-a-with-maira-kalman |access-date=2019-12-06 |website=Guggenheim |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਰਾ ਨੇ ਲੋਹਮੈਨ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ਉਹ ਆਪਣੀ ਚਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ ਚਿੱਟਾ ਰੰਗ ਪਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ਕਲਮਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ (ਹੁਣ ਲਾਗਰਡੀਆ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਲਮਨ ਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] (NYU) ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[http://illustrationfriday.com/blog/2008/09/28/master-of-the-month-maira-kalman/ Master of the Month: Maira Kalman] from ''IllustrationFriday.com''&lt;/ref&gt; ਜਦੋਂ ਕਲਮਨ ਕਾਲਜ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਾਪਸ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web |last=Herschthal |first=Eric |title=The Pursuits of Maira Kalman |url=http://jewishweek.timesofisrael.com/the-pursuits-of-maira-kalman/ |access-date=2020-03-08 |website=jewishweek.timesofisrael.com |date=April 7, 2010 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਕਲਮਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਟਿਬੋਰ ਕਲਮਨ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਉਹ [[ਬੁਦਾਪੈਸਤ|ਬੁਡਾਪੇਸਟ]] ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://collection.cooperhewitt.org/people/18048717/|title=M&amp;Co |website=Cooper Hewitt Museum |access-date=2020-03-08}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ, &quot;ਅਸੀਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਿਸਫਿਟ ਦੀ ਇਸ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਈਰਾ ਕਲਮਨ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਟਿਬੋਰ ਕਲਮਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਾਈਰਾ ਅਤੇ ਟਿਬੋਰ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਲੁਲੂ ਬੋਡੋਨੀ ਅਤੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਓਨੋਮਾਟੋਪੀਆ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|last=Pearlman|first=Chee|date=2001-11-01|title=FIRST LOOK; Unleashing Her Inner Child|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2001/11/01/garden/first-look-unleashing-her-inner-child.html|access-date=2021-07-06|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; 1999 ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਹੌਡਕਿਨ ਦੇ ਲਿਮਫੋਮਾ ਤੋਂ ਟਿਬੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਹ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{cite web |title=M &amp; Co. Biography, People: Collection of Cooper Hewitt |website=Cooper Hewitt Museum |access-date=7 June 2021 |url=https://collection.cooperhewitt.org/people/18048717/bio }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਬੱਚੇ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਿਟੀ ਐਂਡ ਕੰਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;Alex Kalman ’99. Retrieved from https://www.cityandcountry.org/alumni/alumni-profiles/alex-kalman/ on October 1, 2022&lt;/ref&gt;

ਕਲਮਨ ਦੀ ਮਾਂ, ਸਾਰਾ ਬਰਮਨ, ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਰੋਤ ਸੀ। ਮਾਂ ਧੀ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਲਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਹ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kalman and her Mom |url=https://www.ajc.com/events/high-museum-show-spotlights-maira-kalman-playful-book-illustrations/66N9URYEw2ZbRe6aVyl85K/ |url-status=live |website=AJC}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਕਲਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਨੇ [[ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ|ਦ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ਼ ਆਰਟ]] ਦੇ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ &quot;ਸਾਰਾ ਬਰਮਨਜ਼ ਕਲੋਜ਼ੈਟ&quot; ਨਾਮਕ ਕਲਮਨ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਬਣਾਈ।&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ''ਸਾਰਾ ਬਰਮਨ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ'' ਵੀ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਕਲਮਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਣ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2014 ਵਿੱਚ, ਕਲਮਨ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਗੁਗੇਨਹਾਈਮ ਦੇ ਪੀਟਰ ਬੀ ਲੇਵਿਸ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਆਈਜ਼ੈਕ ਮਿਜ਼ਰਾਹੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਪੀਟਰ ਐਂਡ ਦ ਵੁਲਫ'' ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਲਮਨ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਤਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਬੋ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dover |first=Caitlin |date=July 1, 2014 |title=&quot;Something Essential&quot; Q&amp;A with Maira Kalman |url=https://www.guggenheim.org/blogs/checklist/something-essential-a-q-and-a-with-maira-kalman |url-status=live |website=Guggenheim.org}}&lt;/ref&gt;

ਕਲਮਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਦੇ ਗ੍ਰੀਨਵਿਚ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{cite web|last=Alam|first=Rumaan|date=April 30, 2018|title=The Singular Magic of Maira Kalman, at home with the beloved writer and illustrator|url=https://www.thecut.com/2018/04/profile-maira-kalman-author-and-illustrator.html|url-status=live|website=The Cut}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]]</text>
      <sha1>qof7nfll6vbpnhcnagk5bumwq8elixe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਦੀਪਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157495</id>
    <revision>
      <id>838313</id>
      <parentid>651531</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5084" sha1="auy3h1qe4naknrhztq5glnlbmcl83az" xml:space="preserve">'''ਰੀਆ ਦੀਪਸੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2022}}2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਭਾਗਤੇ ਰਹੋ''  [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫਿਲਮ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Johnson Thomas |date=14 December 2018 |title=Bhaagte Raho movie: Review, cast, director |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/movie-reviews/bhaagte-raho-movie-review-cast-director/1415281 |access-date=17 December 2018 |website=[[The Free Press Journal]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ।

2013 ਵਿੱਚ, ਦੀਪਸੀ ਉਦੋਂ 17 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਨੇ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'' ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਟੀਵੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ 'ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹੀ ਰਾਣੀ [[ਗੰਧਾਰੀ (ਪਾਤਰ)|ਗੰਧਾਰੀ ਦਾ]] ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2022}} ਉਹ ''ਮਾਤਾ ਕੀ ਚੌਂਕੀ ''' ਤੇ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਸੰਖੇਪ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pressreader.com/india/the-asian-age/20140522/283107067057019|title=The Darkness in Intimidating|last=Kelkar|first=Prianka|date=22 May 2014|work=[[Asian Age]]|access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140519/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|date=19 May 2014|work=Tribune India|access-date=16 September 2020}}&lt;/ref&gt;

''ਮਹਾਭਾਰਤ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ''ਭਾਰਤ ਕਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ - ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/riya-deepsi-to-enter-bharat-ka-veer-putra-maharana-pratap/|title=Riya Deepsi to enter 'Bharat Ka Veer Putra – Maharana Pratap'|date=2 February 2015|work=[[The Indian Express]]|access-date=7 August 2016}}&lt;/ref&gt; ''ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ'' ਅਤੇ ''ਬੇਗੂਸਰਾਏ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2022}}ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ  ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਪੋਰਟਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।

2017 ਤੋਂ 2018 ਤੱਕ ਉਸਨੇ ''ਪੋਰਸ'' ਵਿੱਚ [[ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਮਹਾਨ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਬਾਰਸੀਨ ਦੀ ਸਮਾਨੰਤਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;Mid&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/it-was-my-dream-to-play-a-warrior-princess--riya-deepsi/19084199|title=It was my dream to play a warrior princess : Riya Deepsi|date=18 February 2018|work=mid-day|access-date=16 September 2020|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿੱਚ, ਦੀਪਸੀ ਨੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਡੀ.ਐਸ. ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਫਿਲਮ, ''[[ਰਾਜਪਾਲ ਯਾਦਵ|ਭਾਗਤੇ ਰਹੋ]]'', ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗੁਨਗੁਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/actress-riya-deepsi-talks-about-her-journey-in-the-industry/videoshow/65252485.cms|title=Actress Riya Deepsi talks about her journey in the industry {{!}} Hindi Movie News - Bollywood - Times of India|work=The Times of India|access-date=16 September 2020|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਿਧੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਟਿਊਬ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਬੀ ਸੇਫ'' ਦੀ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡਿਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਮੂਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਇਟ ਹੈਪਨਡ ਇਨ ਕਲਕੱਤਾ'' ਵਿੱਚ ਰੋਮਾ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>auy3h1qe4naknrhztq5glnlbmcl83az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਹੀ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157567</id>
    <revision>
      <id>838324</id>
      <parentid>815599</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18627" sha1="rnep0gs9ki0jxmik2z8259r5vghij74" xml:space="preserve">
'''ਰੁਹੀ ਦਿਲੀਪ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ 1995)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh's special birthday celebrations - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ruhi-singhs-special-birthday-celebrations/articleshow/78624525.cms |access-date=25 October 2020 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਸਾਬਕਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਘ ਐਮੀ-ਨਾਮਜ਼ਦ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ''ਦ ਵਰਲਡ ਬਿਫੋਰ ਹਰ'' ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਚੱਕਰਵਿਊਹ ਅਤੇ ''ਰਨਅਵੇ ਲੁਗਈ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਿ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ &quot;2020 ਦੀਆਂ 50 ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ&quot; ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ, ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' (2015) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਅਭਿਨੈ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ruhi-Singh-The-lights-camera-action-call-is-my-happiest-moment/articleshow/49167410.cms|title=Ruhi Singh: The lights-camera-action call is my happiest moment - Times of India|last=Basu|first=Mohar|date=1 October 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=4 April 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੀਰੀਜ਼ - ''ਰਨਵੇ ਲੁਗਾਈ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਮਹਿਲਾ) ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ OTT ਅਵਾਰਡ 2021 ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filmfare OTT Awards 2021 - Nominations |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-ott-awards-2021/nominations |access-date=24 February 2022 |website=filmfare.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਰੂਹੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh - Femina Miss India 2012 Contestants |url=http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=12 |access-date=14 December 2015 |website=The Times of India |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105102254/http://beautypageants.indiatimes.com/photoshow/11777780.cms?curpg=12 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh – Beauty Pageants – Indiatimes |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/photos/pfmi-2012-finalists/Ruhi-Singh/eventshow/11838032.cms |access-date=14 December 2015 |website=Femina Miss India |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150927215049/http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/photos/pfmi-2012-finalists/Ruhi-Singh/eventshow/11838032.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh: On kissing, I would rate myself a 10/10 |url=http://www.bombaytimes.com/movies/india/Ruhi-Singh-On-kissing-I-would-rate-myself-a-10-10/articleshow/50996369.cms |website=Bombay Times |access-date=2023-03-14 |archive-date=2017-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708081716/http://www.bombaytimes.com/movies/india/Ruhi-Singh-On-kissing-I-would-rate-myself-a-10-10/articleshow/50996369.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸਿੰਘ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਸਫਲ ਗਾਇਕ ਬਣਨਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;jaipurgirl&quot;&gt;{{Cite web |title=Jaipur girl Ruhi to make film debut |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ruhi-Singh-is-making-her-acting-debut-with-one-of-the-oldest-banners-of-the-country-Bombay-Talkies-Studio/articleshow/27414310.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮਾਡਲਿੰਗ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਈਸਟ 2011 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਰਨਰ ਅੱਪ ਦਾ ਤਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ|ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ 2011 ਦੇ ਮਿਸ ਮਾਡਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ 36 ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਆਮੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਅਸਲ ਸਫਲਤਾ 2014 ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ''ਦ ਵਰਲਡ ਬਿਫੋਰ ਹਰ''।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 October 2013 |title=Born to kill or thrill? |url=https://www.mid-day.com/articles/born-to-kill-or-thrill/235733 |website=mid-day }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ]] ਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ (2014) ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਡਿਜ਼ਾਇਰੇਬਲ ਵੂਮੈਨ 2020 ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh grabs the number 9 spot on Times Most Desirable Women 2020 {{!}} Entertainment - Times of India Videos |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/ruhi-singh-grabs-the-number-9-spot-on-times-most-desirable-women-2020/videoshow/83337738.cms |access-date=11 June 2021 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਦੇ ਆਗਾਮੀ ਅਸਲ ਸ਼ੋਅ 'ਸੋਸ਼ਲ ਕਰੰਸੀ' ਦੀ ਸੁਰਖੀ ਬਣੇਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh to be a part of Netflix's 'Social Currency' - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/ruhi-singh-to-be-a-part-of-netflixs-social-currency/articleshow/86968095.cms |access-date=24 February 2022 |website=Femina Miss India |archive-date=18 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230218122313/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/ruhi-singh-to-be-a-part-of-netflixs-social-currency/articleshow/86968095.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Check out: Ruhi Singh dons a sexy bikini for Calendar Girls |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8982 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TimesofIndia&quot;&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh Debut |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ruhi-Singh-is-making-her-acting-debut-with-one-of-the-oldest-banners-of-the-country-Bombay-Talkies-Studio/articleshow/27414310.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ 25 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਪੰਜ ਲੜਕੀਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕੈਲੰਡਰ ਲਈ ਪੋਜ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਰਿਸ਼ਭ ਕੁਕਰੇਜਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੋਸਤ ਟਿੰਮੀ ਸੇਨ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਯਤਨ ਹਨ।

2021 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਮਐਕਸ ਪਲੇਅਰ ਦੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਰੀਲੀਜ਼ਾਂ: ''ਚੱਕਰਵਿਊਹ'' ਅਤੇ ''ਰਨਵੇ ਲੁਗਈ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=5 reasons to watch MX Player's latest web series: Chakravyuh |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/5-reasons-watch-mx-player-s-latest-web-series-chakravyuh-642488 |access-date=19 June 2021 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=21 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210621201852/https://www.pinkvilla.com/entertainment/reviews/5-reasons-watch-mx-player-s-latest-web-series-chakravyuh-642488 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਵੱਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਦੋਨੋਂ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਲੀਜ਼&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=The News |date=25 March 2021 |title=Top 3 OTT platforms in India: MX Player, Disney+Hotstar, SonyLIV |url=https://mediabrief.com/top-3-ott-platforms-in-india/ |access-date=19 June 2021 |website=MediaBrief |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 May 2021 |title=The 5 Most Viewed Streaming Shows And Movies Of The Week |url=https://www.filmcompanion.in/streaming/best-shows-on-web-ott-may-week-3-radhe-salman-khan-ramyug-netflix-amazon-prime-video-zee5/ |access-date=19 June 2021 |website=Film Companion |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੰਬਰ 1 ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਾਰਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=FC |first=Team |date=22 March 2021 |title=The 5 Most Viewed Streaming Shows And Movies Of The Week |url=https://www.filmcompanion.in/streaming/best-shows-on-web-ott-march-week-3-bombay-begums-qubool-hai-falcon-and-the-winter-soldier-marvel-mx-player-netflix-alt-balaji-zee5/ |access-date=19 June 2021 |website=Film Companion |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ, ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ 2021 ਦੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਓਟੀਟੀ ਅਵਾਰਡਸ ਵਿੱਚ ''ਸਰਵੋਤਮ ਸੀਰੀਜ਼'' ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਚੱਕਰਵਿਊ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, &quot; ''ਚੱਕਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪੱਧਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਲੋੜੀਂਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Singh: My role in Chakravyuh was layered and I tried to retain the raw intensity it needed - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ruhi-singh-my-role-in-chakravyuh-was-layered-and-i-tried-to-retain-the-raw-intensity-it-needed/articleshow/82184600.cms |access-date=19 June 2021 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

''ਰਨਵੇ ਲੁਗਾਈ,'' ਇੱਕ ਮਨਮੋਹਕ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਕ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਦੀ 'ਬੁਲਬੁਲ' - ਇੱਕ ਬੋਲਡ, ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਭਗੌੜੀ ਦੁਲਹਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਬਲਕਿ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 May 2021 |title=Gripping Drama Series 'Runaway Lugai' Is Just The Comic Relief We Needed In These Testing Times! |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-web-series-runaway-lugai-is-a-must-watch-540832.html |access-date=19 June 2021 |website=The Times of India |language=en-IN |archive-date=19 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619123103/https://www.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-web-series-runaway-lugai-is-a-must-watch-540832.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ, &quot; ''ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਨੀ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&quot;''&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Correspondent |first=Planet Bollywood Special |date=27 May 2021 |title=Runaway Lugai: Ruhi Singh on why runaway bride stories have always made great entertainers |url=https://planetbollywood.com/wp/news/runaway-lugai-ruhi-singh-on-why-runaway-bride-stories-have-always-made-great-entertainers/ |access-date=19 June 2021 |website=Planet Bollywood |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Filmfare OTT Awards 2021 - Nominations |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-ott-awards-2021/nominations |access-date=24 February 2022 |website=filmfare.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

[[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]], [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਅਤੇ ਜੋਸ਼ 'ਤੇ 12 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਲੋਅਰਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੁਹੀ ਕੁਝ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਨ ਔਨਲਾਈਨ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਦੌਰ ਉਸਦੇ ਨਵੇਂ ਸ਼ੋਅ: ''&lt;nowiki/&gt;'ਰੂਹੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ' ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।'' ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗਲੋਬਲ ਸਨੈਪਚੈਟ ਰਿਲੀਜ਼ ਰਾਹੀਂ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ruhi Dilip Singh announces her series 'The Greatest of All Time'; first episode out now! - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/ruhi-dilip-singh-announces-her-series-the-greatest-of-all-time-first-episode-out-now/articleshow/89589938.cms |access-date=24 February 2022 |website=Femina Miss India |archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224152822/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/ruhi-dilip-singh-announces-her-series-the-greatest-of-all-time-first-episode-out-now/articleshow/89589938.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>rnep0gs9ki0jxmik2z8259r5vghij74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157756</id>
    <revision>
      <id>838422</id>
      <parentid>837764</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7166" sha1="asns6d6zeo88bqp1gbwqrfw9umgtudj" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.
| image            = Shhaina EK photo.jpg
| pseudonym        = 
| birth_name       = 
| birth_date       = {{Birth date and age|df=yes|1978|6|29}}
| birth_place      = ਪੇਰੀਨਥਲਮੰਨਾ, ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ
| death_date       = 
| death_place      = 
| occupation       = ਲੇਖਕ, ਅਧਿਆਪਕ
| genre            = ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ
| spouse           = 
| children         = 
| relatives        = 
| notable_works    = 
| awards           = 
}}

'''ਸ਼ਾਹਿਨਾ ਈ.ਕੇ.''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shahina E. K,''' ਜਨਮ 29 ਜੂਨ 1978) [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਕਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮਲਿਆਲਮ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਮਲੱਪਪੁਰਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੇਰੀਨਥਲਮੰਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Avaneebala award for Shahina E K&quot;&gt;{{Cite web |date=15 July 2012 |title=Avaneebala award for Shahina E K |url=http://ibnlive.in.com/news/avaneebala-award-for-shahina-e-k/275631-60.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20141215154302/http://ibnlive.in.com/news/avaneebala-award-for-shahina-e-k/275631-60.html |archive-date=15 December 2014 |access-date=15 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Shahina EK gets Avanibala award&quot;&gt;{{Cite web |date=28 July 2012 |title=Shahina EK gets Avanibala award |url=http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/shahina-ek-gets-avanibala-award-126543.html |access-date=15 December 2014 |archive-date=15 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215224656/http://www.mathrubhumi.com/english/news/kerala/shahina-ek-gets-avanibala-award-126543.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Commemoration of writer today&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/commemoration-of-writer-today/article3732946.ece|title=Commemoration of writer today|date=6 August 2012|work=The Hindu|access-date=12 September 2019}}&lt;/ref&gt;

ਅਨੁਵਾਦ, ਨਾਵਲੈਟ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਕਵਿਤਾ ਆਦਿ ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਨਾਵਲੈਟ, ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਾਵਲ ਆਦਿ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਪੁਥੁਮਾਝਾ ਚੂਰੂਲਾ ਚੁੰਬਨੰਗਲ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਐਡਸੇਰੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;ഇടശ്ശേരി അവാര്‍ഡ്&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-03-24 |title=ഇടശ്ശേരി അവാര്‍ഡ് |url=http://www.keralaculture.org/malayalam/edassery-award/485 |access-date=2019-03-24 |website=www.keralaculture.org |language=ml |archive-date=2019-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190206185514/http://www.keralaculture.org/malayalam/edassery-award/485 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ==

=== ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ===

* ਫੈਂਟਮ ਬਾਥ
* ਆਨੰਦਪਦਮਨਾਭਾਂਤੇ ਮਾਰਕੁਥਿਰਕਲ - (ਮਲਿਆਲਮ:അന്തപദ്മന്ഭാന്റെ മരക്കുതിരകൾ)
* ਪੁਥੁਮਾਝਾ ਚੂਰੂਲਾ ਚੁੰਬਨੰਗਲ - (ਮਲਿਆਲਮ:പുതുമഴ ചൂരുള്ള ചുംബനങ്ങൾ)
* ਪ੍ਰਣਯਾਥਿਨਤੇ ਥੀਕੇਕਾਦਿਨੁਮਪੁਰਮ੍
* ਨੀਲਥੀਵੰਡੀ - (ਮਲਿਆਲਮ:നീലത്തീവണ്ടി)
* ਉਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਡੇਲਹੀੰਨੂ ਮੁਥਾਸ਼ੀ ਵੀਟੀਲੇਕ - (ਮਲਿਆਲਮ:ഉണ്ണി എക്സ്പ്രസ്സ് ഡെൽഹ്വ്ന്ന് ഡെൽഹ്വ്ന്ന് മുത്വവത്ശാവളവളിവവടവക്ടാവാവളിവത്ശം)

=== ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ===

* ਦਾ ਪ੍ਰੋਫਿਟ ਟੂ (ਮਲਿਆਲਮ:പ്രവാചകൻ)

=== ਕਵਿਤਾਵਾਂ ===

* ਓਟਨਜੋਡੀ ਕਵਿਤਾਕਲ ਤੋਂ (ਮਲਿਆਲਮ: ഒറ്റഞൊടി കവിതകൾ)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cite web |title=രാഷ്‌ട്രീയത്തിലായാലും കലയിലായാലും കലഹങ്ങളല്ല കൈകോര്‍ക്കലുകളാണ്‌ വേണ്ടത്‌ : ഇ.കെ ഷാഹിന |url=http://www.mangalam.com/news/district-detail/213882-kannur.html |access-date=2019-03-24 |website=www.mangalam.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web |title=ഇ.കെ. ഷാഹിനയ്ക്ക് പുരസ്കാരം : Deepika.com Kerala News |url=https://www.deepika.com/News_Cat2_sub.aspx?catcode=cat2&amp;newscode=387568 |access-date=2019-03-24 |website=www.deepika.com |language=en-gb}}
* {{Cite web |date=2019-03-24 |title=എനിക്ക് എന്റേതായ ശരികളുണ്ട് |url=http://www.mappilaheritagelibrary.com/mappila_index/%E0%B4%8E%E0%B4%A8%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B5%8D%E0%B4%95%E0%B5%8D-%E0%B4%8E%E0%B4%A8%E0%B5%8D%E0%B4%B1%E0%B5%87%E0%B4%A4%E0%B4%BE%E0%B4%AF-%E0%B4%B6%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%95%E0%B4%B3%E0%B5%81%E0%B4%A3/ |access-date=2019-03-24 |website=Mappila Heritage Library }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{Cite web |date=2016-01-13 |title=മുതുകുളം പാര്‍വ്വതി അമ്മ പുരസ്‌കാരം ഷാഹിനയ്ക്ക് |url=http://www.janmabhumidaily.com/news369065 |access-date=2019-03-24 |website=ജന്മഭൂമി - Janmabhumi Daily |language=en |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324172605/https://www.janmabhumidaily.com/news369065 |url-status=dead }}
* {{Cite web |title=ഷാഹിന ഇ.കെയുടെ ഫാന്റം ബാത്തിന് ഒരാമുഖം |url=https://www.doolnews.com/introduction-to-phantom-bath258.html |access-date=2019-03-24 |website=www.doolnews.com}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1978]]</text>
      <sha1>asns6d6zeo88bqp1gbwqrfw9umgtudj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਿਲਪੀ ਸ਼ਿਓਰਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158217</id>
    <revision>
      <id>838426</id>
      <parentid>653200</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5582" sha1="h05cc8k4v6m4ulx46nifzy8iuc59vtx" xml:space="preserve">
{{Infobox sportsperson
| name = ਸ਼ਿਲਪੀ ਸ਼ਿਓਰਨ ਯਾਦਵ
| image = Shilpi Sheoran (India) winner of Gold Medal in 63kg Women's wrestling, during the presentation ceremony, at the 12th South Asian Games-2016, in Guwahati on February 08, 2016.jpg
| image_size = 
| caption = ਸ਼ਿਓਰਾਨ 2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ
| headercolor = 
| nationality = {{Flag|India}}
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1989|5|31}}
| birth_place = [[ਹਿਸਾਰ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ
| occupation = ਪਹਿਲਵਾਨ
| height_cm = 
| spouse = ਨਰਸਿੰਘ ਯਾਦਵ
| medaltemplates = 
| show-medals = 
}}

'''ਸ਼ਿਲਪੀ ਸ਼ਿਓਰਨ ਯਾਦਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shilpi Sheoran Yadav;''' ਜਨਮ 31 ਮਈ 1989) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਫ੍ਰੀਸਟਾਇਲ ਕੁਸ਼ਤੀ|ਫ੍ਰੀਸਟਾਈਲ ਪਹਿਲਵਾਨ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SAG, Day 3: 14 out of 16 gold for wrestlers; India sweep wushu, cycling medals |url=http://www.rediff.com/sports/report/sag-day-3-india-sweep-cycling-gold-medals-/20160208.htm}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ==
ਸ਼ਿਲਪੀ ਸ਼ਿਓਰਨ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੰਵਾੜੀ ਦੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਸ਼ਿਓਰਾਨ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ਼ 15 ਸਾਲ ਹੈ। [[ਫੋਗਾਟ ਭੈਣਾਂ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਬਲਾਲੀ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ . ਉਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, [[ਹਿਸਾਰ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ ਪੀ.ਈ.ਡੀ (ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਿਓਰਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਪਹਿਲਵਾਨ [[ਨਰਸਿੰਘ ਪੰਚਮ ਯਾਦਵ|ਨਰਸਿੰਘ ਯਾਦਵ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 March 2017 |title=Narsingh Yadav marries Harayana wrestler Shipi Sheoran |url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/narsingh-yadav-marries-harayana-wrestler-shipi-sheoran/story-mTQAMCZTSblhLpl3obZlCK.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wrestlers Narsingh and Shilpi to marry &amp;#124; off the field News - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/wrestlers-narsingh-and-shilpi-to-marry/articleshow/57013169.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 10 ਮਾਰਚ 2017 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ht1&quot;&gt;[https://www.hindustantimes.com/other-sports/narsingh-yadav-marries-harayana-wrestler-shipi-sheoran/story-mTQAMCZTSblhLpl3obZlCK.html Narsingh Yadav marries Harayana wrestler Shipi Sheoran], [[Hindustan Times]], 11 March 2017.&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;shilp1&quot;&gt;[https://www.mid-day.com/articles/chak-de-the-dangal-banned-indian-wrestler-narsingh-yadav-trains-wife-shilpi-sheoran-video-world-championship/18522186 Chak De in the Dangal: Narsingh Yadav trains wife Shilpi Sheoran]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Mid-Day, 21 Aug 2017.&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਉਸਨੂੰ ਉਦਾਸੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;shilp2&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/spotlight/shilpis-love-kept-me-going-in-my-toughest-phase-narsingh-yadav/articleshow/57597200.cms Shilpi's love kept me going in my toughest phase: Narsingh Yadav], [[Times of India]], 11 Mar 2017.&lt;/ref&gt;

== ਖੇਡ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ [[ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ]] ਦੀ ਰੂਮਮੇਟ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;shilp3&quot;&gt;[http://www.espn.in/wrestling/story/_/id/22625093/navjot-kaur-becomes-first-indian-woman-win-gold-asian-wrestling-championships I was finally wrestling without fear: Navjot Kaur after winning historic Asian gold.], ESPN, 2 Mar 2018.&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਗੁਹਾਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ 63 ਕਿਲੋ ਫਾਈਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਫਰਜ਼ਾਨਾ ਸ਼ਰਮੀਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;ht1&quot;/&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੀ ਮਹਿਲਾ 63 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਰਿਪੇਚੇਜ ਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਰ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;shilp4&quot;&gt;[http://www.sportstarlive.com/wrestling/world-wrestling-cships-shilpi-sheoran-bows-out/article19546863.ece World wrestling c’ships: Shilpi Sheoran bows out], 23 August 2017.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]</text>
      <sha1>h05cc8k4v6m4ulx46nifzy8iuc59vtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਿਧਿਮਾ ਪੰਡਿਤ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158304</id>
    <revision>
      <id>838311</id>
      <parentid>817524</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T23:53:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8941" sha1="tk0dlzmwpgzsr6al8brtt8sk0lp1xcm" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''ਰਿਧੀਮਾ ਪੰਡਿਤ''' (ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜੋ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ''ਬਹੂ ਹਮਾਰੀ ਰਜਨੀ ਕਾਂਤ'' ਵਿੱਚ ਰਜਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਰਨਰ-ਅੱਪ ਬਣੀ। 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ OTT'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 August 2021 |title=Bigg Boss OTT CONFIRMED CONTESTANTS LIST: From Neha Bhasin, VJ Anusha To Ridhima Pandit &amp; Divya Agarwal, Meet The Final 12 Of Karan Johar's Show |url=https://news.abplive.com/photo-gallery/entertainment/bigg-boss-ott-confirmed-contestants-list-from-neha-bhasin-vj-anusha-to-ridhima-pandit-divya-agarwal-meet-the-final-12-of-karan-johar-s-show-1473599}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਜੂਨ 1990 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਮਾਂ ਜੈਸ਼੍ਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਿਤਾ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਿਤਾ ਭਾਸ਼ਾ ਮਰਾਠੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਨਸਿਲਕ, ਫੇਅਰ ਐਂਡ ਲਵਲੀ, ਡਵ, ਹਾਰਪਿਕ, ਵੀਟ, ਲੂਮਿਨਸ, ਸੈੱਟ ਵੈੱਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ridhima-Pandit-of-Bahu-Hamari-Rajni_Kant-says-will-never-be-part-of-regressive-shows-on-TV/articleshow/52460594.cms|title=Ridhima Pandit of Bahu Hamari Rajni_Kant says will never be part of regressive shows on TV|date=27 May 2016|work=[[The Times of India]]|access-date=21 July 2018|agency=TNN}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਰਿਧੀਮਾ ਨੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਸਿਟਕਾਮ ''ਬਹੂ ਹਮਾਰੀ ਰਜਨੀ ਕਾਂਤ'' ਨਾਲ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Is-Ridhima-Pandit-of-Bahu-Humari-Rajni_kant-dating-Hrithiks-cousin/articleshow/54295094.cms|title=Is Ridhima Pandit of Bahu Humari Rajni_kant dating Hrithik's cousin?|date=12 September 2016|work=The Times of India|access-date=21 July 2018|agency=TNN}}&lt;/ref&gt; ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਰਜਨੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਹਿਊਮਨਾਈਡ ਰੋਬੋਟ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਡੈਬਿਊ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਗੋਲਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਫਰਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋਇਆ&lt;ref name=&quot;Rid&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/ridhima-pandit-i-will-never-do-crappy-roles-like-heroine-ki-behen-in-films/story-bW9UWCuRFv9eYWA7yHDUXN.html|title=Ridhima Pandit: I will never do crappy roles like heroine ki behen in films|last=Rishabh Suri|date=30 July 2017|work=[[Hindustan Times]]|access-date=21 July 2018}}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਦੀ ''ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ'' ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;The Indian Express&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/aparshakti-khurana-relates-to-his-character-in-the-new-web-series-yo-ke-hua-bro-4820779/|title=Aparshakti Khurana relates to his character in the new web series Yo Ke Hua Bro|date=30 August 2017|work=[[The Indian Express]]|access-date=21 July 2018|agency=Indo-Asian News Service|location=Mumbai}}&lt;/ref&gt; ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵੂਟ ਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਯੋ ਕੇ ਹੁਆ ਬ੍ਰੋ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;indiantelevision.com&quot;&gt;{{Cite web |date=17 August 2017 |title=Voot originals' strategy of disruptive shows unfolds with 'Yo Ke Hua Bro' from 18 Aug |url=http://www.indiantelevision.com/iworld/video-on-demand/voot-originals-strategy-of-disruptive-shows-unfolds-with-yo-ke-hua-bro-from-18-aug-170817 |access-date=21 July 2018}}&lt;/ref&gt; [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਡਾਂਸ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Mid-Day&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/bahu-hamari-rajni-kant-actress-riddhima-pandit-to-host-dance-champions-with-raghav-juyal/18610180|title='Bahu Hamari Rajni Kant' actress Riddhima Pandit to host 'Dance Champions' with Raghav Juyal|date=27 September 2017|work=[[Mid-Day]]|access-date=21 July 2018|archive-date=19 ਜੂਨ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619040147/https://www.mid-day.com/articles/bahu-hamari-rajni-kant-actress-riddhima-pandit-to-host-dance-champions-with-raghav-juyal/18610180|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਬਿਗ ਮੈਜਿਕ ਦੇ ''ਦੀਵਾਨੇ ਅੰਜਾਨੇ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਰੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਏਐਲਟੀ ਬਾਲਾਜੀ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਹਮ - ਆਈ ਐਮ ਬਿਉਏ ਅਸ'' ਵਿੱਚ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਦੇਵੀਨਾ ਕਪੂਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਦਿਖਾਓ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! {{Abbr|Ref.|References}}
|-
| 2016–2017
| ''ਬਹੁ ਹਮਾਰੀ ਰਜਨੀ ਕਾਂਤ''
| ਰਜਨੀ ਕਾਂਤ/ਰੱਜੋ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=Rid/&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
| ''ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=Rid/&gt;
|-
| ''ਡਾਂਸ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼''
| ਮੇਜ਼ਬਾਨ
|
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Mid-Day&quot; /&gt;
|-
| ''ਯੋ ਕੇ ਹੁਆ ਭਾਈ''
| ਰਾਗਿਨੀ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;The Indian Express&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018
| ''ਹਮ - ਮੈਂ ਸਾਡੇ ਕਾਰਨ ਹਾਂ''
| ਦੇਵੀਨਾ ਕਪੂਰ
| style=&quot;text-align:center;&quot; | 
|-
| ''ਦੀਵਾਨੇ ਅੰਜਾਨੇ''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| ਮਹਿਮਾਨ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2019
| ''ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| ਦੂਜਾ ਉਪ ਜੇਤੂ
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;Mid-Day&quot;/&gt;

|-
| ''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5''
| rowspan=&quot;2&quot; | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮਹਿਮਾਨ
|
|-
| ''ਖਟੜਾ ਖਟੜਾ''
|
|-
|-
| 2019-2020
| ''ਹੈਵਾਨ: ਰਾਖਸ਼''
| rowspan=&quot;2&quot; | ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ
|
|
|-
| 2020
| ''ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ''
| ਮਹਿਮਾਨ
|
|-
| 2021
| ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਓ.ਟੀ.ਟੀ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| 11ਵਾਂ ਸਥਾਨ (ਦਿਨ 15 ਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)
|
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>tk0dlzmwpgzsr6al8brtt8sk0lp1xcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158548</id>
    <revision>
      <id>838262</id>
      <parentid>837560</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14018" sha1="oo9c322azkn2bwk6zutbyubewtjjhg8" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_names        = ''ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ''&lt;ref name=DailyPakistan/&gt;
| birth_name         = ਮੁਖਤਾਰ ਖਾਨੁਮ
| birth_date         = {{birth date|1901|7|12|df=y}}
| birth_place        = [[ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]], [[ਭਾਰਤ]]
| death_date         = {{death date and age|1982|2|25|1901|7|12|df=yes}}
| death_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ
| occupation         = {{ ਗਾਇਕ | ਅਦਾਕਾਰਾ | ਨ੍ਰਿਤਕ | ਸੰਗੀਤਕਾਰ}}
| years_active       = 1920 – 1982
| spouse             = [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] (ਪਤੀ)
| children           = 1
| parents            = ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ  (ਪਿਤਾ)
| relatives          = [[ਫਰੀਦਾ ਖਾਨੁਮ]] (ਭੈਣ)&lt;br/&gt;[[ਸ਼ੀਬਾ ਹਸ਼ਨ]] (ਭਤੀਜੀ)
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ, ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian2&quot;&gt;{{cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Indian Horizons, Volume 53|website=New Delhi, Indian Council for Cultural Relations|page=55}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;DailyPakistan&quot;&gt;{{cite web |date=28 April 2022 |title=فلمی و ادبی شخصیات کے سکینڈلز۔ ۔ ۔قسط نمبر356 |url=https://dailypakistan.com.pk/10-Feb-2018/729316 |website=Daily Pakistan }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਹਠੀਲੀ ਦੁਲਹਨ, [[ਅਲੀ ਬਾਬਾ 40 ਚੋਰ|ਅਲੀ ਬਾਬਾ 40 ਚੋਰ,]] [[ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ|ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ,]] ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ, ਆਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ, ਮੁਫਲਿਸ ਆਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|website=Oxford University Press|page=40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian3&quot;&gt;{{cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}&lt;/ref&gt;

'''&lt;big&gt;ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ&lt;/big&gt;'''

ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਦਾ ਜਨਮ 1901 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੁਖਤਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਸਨ। ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਇਕ ਭੈਣ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਸਨ।

ਉਸਨੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ]] ਦੇ ਕਲਾਸਿਕ ਸੰਗੀਤ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ ਉਸਤਾਦ [[ਮੀਆਂ ਮੇਹਰਬਾਨ ਖਾਂ]] ਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਪਸੰਦ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਤਾਦ [[ਆਸ਼ਿਕ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵੋਕਲ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਟੇਜ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਰਦੂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਮੁਖ਼ਤਾਰ ਬੇਗਮ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮੂਕ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1931 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ, ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ, ਆਂਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੁਫਲਿਸ ਆਸ਼ਿਕ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਣੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਆਗ ਅਤੇ ਭੇਸ਼ਮ ਸਮੇਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Indian Filmography: Silent &amp; Hindi Films, 1897-1969|work=Bombay J. Udeshi|page=90}}&lt;/ref&gt;

[[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਨੂਰ ਜਹਾਂ (ਗਾਇਕਾ)|ਨੂਰ ਜਹਾਂ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=DOUBLE X FACTOR|work=JAICO Publishing House|page=100}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਈ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 July 2021 |title=Lahore a part of me |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556648-lahore-a-part-of-me-pran-nevile |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot;&gt;{{Cite web |date=26 March 2022 |title=Mallikas of yesteryear |url=https://www.himalmag.com/mallikas-of-yesteryear-music-queens-pakistan-2021 |website=Himal Southasian}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਾਸਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 January 2022 |title=The history, art and performance of ghazal in Hindustani sangeet |url=https://dailytimes.com.pk/164447/history-art-performance-ghazal-hindustani-sangeet |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2021 |title=Daagh and ghazal singing |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565086-daagh-ghazal-singing |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2021 |title=Experimenting with ghazal |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/567916-experimenting-ghazal |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਮੁਖਤਾਰ ਨੇ [[ਰੇਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=69}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Lahore: A Musical Companion|work=Lahore : Baber Ali Foundation|page=70}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਖ਼ਤਰ ਬੇਗਮ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਗਾਇਕਾ ਨਸੀਮ ਬੇਗਮ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਗਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ।

== ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮੁਖਤਾਰ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Let's know music &amp; musical instruments of India|work=London ibs BOOKS|page=59}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Bayād Jālib|work=Karācī, Pākistān : Pākistānī Adab Pablīkeshanz|page=1}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==

ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗ਼ਮ ਨੇ ਉਰਦੂ ਕਵੀ, ਨਾਟਕਲੇਖਕ  ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ [[ਆਗਾ ਹਸ਼ਰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੁਖਤਾਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ [[ਫ਼ਰੀਦਾ ਖ਼ਾਨਮ|ਫਰੀਦਾ ਖਾਨਮ]] ਵੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਤੀਜੀ [[ਸ਼ੀਬਾ ਹਸਨ]] ਵੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot;/&gt;
== ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ==
ਮੁਖਤਾਰ ਬੇਗਮ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 25 ਫਰਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ 80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 May 2022 |title=کلاسیکی گائیکی میں نام وَر مختار بیگم کی برسی |url=https://urdu.arynews.tv/death-anniversary-mukhtar-begum |website=ARY News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Asiaweek, Volume 12, Issues 27-39|work=Asiaweek Limited|page=28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot;/&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Year
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Film
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |Language
|-
|1932
|''ਅਲੀ ਬਾਬਾ ੪੦ ਚੋਰ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਾਲੀ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਹਠੀਲੀ ਦੁਲਹਨ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਹਿੰਦੂਸਤਾਨ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਇੰਦਰਸਭਾ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot;/&gt;
|-
|1932
|''Krishna Kant ki Wasiyat''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਮੁਫਲਿਸ ਅਸ਼ਿਕ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1932
|''ਸ਼੍ਰਵਨ ਕੁਮਾਰ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1933
|''ਆਂਖ ਕਾ ਨਸ਼ਾ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1933
|''ਔਰਤ ਕਾ ਪਿਆਰ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Urdu/Hindi : an artificial divide : evolution from African genes, Mesopotamian roots, and Indian culture|work=New York : Algora Pub|page=319}}&lt;/ref&gt;
|-
|1933
|''ਚਿੰਤਾਮਨੀ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1933
|''ਨਲ ਦਮਿਅੰਤੀ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1933
|''ਰਾਮਾਇਣ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1934
|ਸੀਤਾ
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1935
|''ਦਿਲ ਕੀ ਪਿਆਸ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1935
|''ਮਜਨੂੰ 1935''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot; /&gt;
|-
|1936
|ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਆਗ
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1937
|''ਭੀਸ਼ਮ''
|ਹਿੰਦੀ, ਊਰਦੂ
|-
|1940
|''ਮਤਵਾਲੀ ਮੀਰਾ''
|ਪੰਜਾਬੀ&lt;ref name=&quot;HimalSouthasian&quot; /&gt;
|-
|1941
|''ਚਤਰਾ ਬਕਾਵਲੀ''
|ਪੰਜਾਬੀ
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==

* {{IMDB name|0066830}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1901]]</text>
      <sha1>oo9c322azkn2bwk6zutbyubewtjjhg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਨੇਹਲ ਅੰਬੇਦਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158570</id>
    <revision>
      <id>838386</id>
      <parentid>833874</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4282" sha1="ciwry7emoc134f7pslo266yl1trh677" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| name                = ਸਨੇਹਲ ਅੰਬੇਦਕਰ
| image               = File:Raksha Mantri, Shri Manohar Parrikar unveiling of Plaque at the newly inducted facility.jpg
| caption             = ਮਈ 2016 ਵਿੱਚ ਸਨੇਹਲ ਅੰਬੇਕਰ (ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਤੀਜੀ)
| office              = ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮੇਅਰ
| termstart           = ਸਤੰਬਰ 2014
| termend             = ਮਾਰਚ 2017
| predecessor         = ਸੁਨੀਲ ਪ੍ਰਭੂ
| successor           = ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਮਹਾਦੇਸ਼ਵਰ
| birth_date          = {{Birth date and age|1972|7|31|df=y}}
| birth_place         = 
| residence           = Mumbai
| death_date          = 
| death_place         = 
| party               = ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ
| nationality         = ਭਾਰਤੀ
| spouse              = 
| children            = 
| website             = 
}}

'''ਸਨੇਹਲ ਅੰਬੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Snehal Ambekar;''' ਜਨਮ 31 ਜੁਲਾਈ 1972) ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੇਅਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;HT-20140909&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/mumbai/shiv-sena-s-snehal-ambekar-elected-mumbai-s-new-mayor/article1-1262009.aspx|title=Shiv Sena's Snehal Ambekar elected Mumbai's new mayor|last=Bhalerao|first=Sanjana|date=2014-09-09|work=Hindustan Times|access-date=18 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020052410/http://www.hindustantimes.com/india-news/mumbai/shiv-sena-s-snehal-ambekar-elected-mumbai-s-new-mayor/article1-1262009.aspx|archive-date=20 October 2014}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ [[ਦਲਿਤ]] ਔਰਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 September 2014 |title=Sena’s Snehal Ambekar is first Dalit woman Mayor of city |url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/senas-snehal-ambekar-is-first-dalit-woman-mayor-of-city/ |access-date=18 July 2021 |publisher=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਕਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਦੀ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;MD-20141215&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/shameless-mumbai-mayor-snehal-ambekar-clings-to-red-beacon/15842195#sthash.CVFrq9ym.dpuf|title=Shameless Mumbai mayor Snehal Ambekar clings to red beacon|last=Yerunkar|first=Chetna|date=2014-12-15|work=Mid-Day|access-date=18 June 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਅਹੁਦੇ ਸੰਭਾਲੇ ==

* 2012: ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012 |title=Maharashtra Election Results Live, Assembly Lok Sabha Party Constituency Wise Election Results |url=http://infoelections.com/infoelection/index.php/election-results/maharashtra-election-results/849-bmc-mumbai-election-result-2012-93505859.html |access-date=3 September 2018 |publisher=infoelections.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2012: ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਕਮੇਟੀ ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਮੈਂਬਰ
* 2014: ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੇ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇ ਗਏ
* 2017: ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਵਿੱਚ ਕਾਰਪੋਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://web.archive.org/web/19981202100332/http://www.shivsena.org/ ਸ਼ਿਵਸੇਨਾ ਹੋਮ ਪੇਜ]
* [https://web.archive.org/web/20151124015839/http://www.mcgm.gov.in/irj/portal/anonymous/qlmayresume ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ciwry7emoc134f7pslo266yl1trh677</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159094</id>
    <revision>
      <id>838362</id>
      <parentid>655876</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12605" sha1="3owhoqu7n9fphu8huq7m91uqynq6rv8" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਗਰੁੱਪ ਏਜੀ
| logo = Credit Suisse Logo 2022.svg
| logo_size = 250px
| image = [[File:Credit Suisse - Paradeplatz 2011-08-01 16-35-48 ShiftN.jpg|250px]]&lt;!--Keep px at 250.--&gt;
| image_caption = ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]] ਵਿੱਚ
| former_name = Schweizerische Kreditanstalt
| type = [[ਪਬਲਿਕ ਕੰਪਨੀ|ਪਬਲਿਕ]]
| traded_as = {{ubl|{{SWX|CSGN}} | {{nyse|CS}} (ADR)}}
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|CH0012138530}}
| industry = [[ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]]
| foundation = {{start date and age|1856|7|5|df=y}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Who we are |url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/our-company/who-we-are.html |access-date=21 March 2023 |website=Credit Suisse |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;!--opened 16 July--&gt;
| founder = {{ubl|ਐਲਫ੍ਰੇਡ ਐਸਚਰ|ਆਲਗੇਮੇਨ ਡਯੂਸ਼ ਕ੍ਰੈਡਿਟ-ਐਨਸਟਾਲਟ}}
| location = ਪਰੇਡਪਲੈਟਜ਼ &lt;br /&gt;[[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]], ਸਵਿੱਟਜ਼ਰਲੈਂਡ
| area_served = ਵਿਸ਼ਵਭਰ
| key_people =
| products = [[ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ|ਨਿਵੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਨਿੱਜੀ ਬੈਂਕਿੰਗ]], [[ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਨ|ਸੰਪਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ]]
| revenue = {{nowrap|{{decrease}} {{CHF|14.92 billion|link=yes|ISO=yes}} (2022)}}&lt;ref name=&quot;AR&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/investor-relations/financial-disclosures/results/csg-earningsrelease-4q22.pdf |title=Earnings Release 4Q22 |website=Credit Suisse |access-date=9 February 2022 |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209113223/https://www.credit-suisse.com/media/assets/corporate/docs/about-us/investor-relations/financial-disclosures/results/csg-earningsrelease-4q22.pdf |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| operating_income = {{nowrap|{{decrease}} {{CHF|&amp;minus;3.2 billion|ISO=yes}} (2022)}}&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| net_income = {{nowrap|{{decrease}} {{CHF|&amp;minus;7.3 billion|ISO=yes}} (2022)}}&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| assets = {{nowrap|{{decrease}} {{CHF|531.4 billion|ISO=yes}} (2022)}}&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| equity = {{nowrap|{{increase}} {{CHF|45.13 billion|ISO=yes}} (2022)}}&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| num_employees = {{increase}} 50,480 (ਅੰਤ 2022)&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| aum = {{decrease}} {{CHF|1.29 trillion|ISO=yes}} (2022)&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| ratio = {{increase}} 14.1% (end 2022, CET1)&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;
| rating = [[ਐਸਐਂਡਪੀ ਗਲੋਬਲ|ਐਸਐਂਡਪੀ]]: BBB-&lt;br /&gt;[[ਫਿਚ ਰੇਟਿੰਗਸ|ਫਿਚ]]: BBB&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fitchratings.com/research/banks/fitch-downgrades-credit-suisse-group-to-bbb-outlook-negative-04-08-2022 |title=Fitch Downgrades Credit Suisse Group to 'BBB'; Outlook Negative |website=Fitch Ratings |access-date=13 August 2022 |archive-date=13 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220813095913/https://www.fitchratings.com/research/banks/fitch-downgrades-credit-suisse-group-to-bbb-outlook-negative-04-08-2022 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[ਮੂਡੀਜ਼ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਸੇਵਾ|ਮੂਡੀਜ਼]]: Baa2&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/investor-relations/debt-investors/ratings-credit-reports.html |title=Fitch Downgrades Credit Suisse Group to 'BBB'; Outlook Negative |website=Fitch Ratings |access-date=3 September 2022 |archive-date=3 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903164904/https://www.credit-suisse.com/about-us/en/investor-relations/debt-investors/ratings-credit-reports.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| homepage = {{URL|https://www.credit-suisse.com/us/en.html|credit-suisse.com}}
}}

'''ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਗਰੁੱਪ ਏਜੀ''' ({{IPA-fr|kʁe.di sɥis}}, {{Literal translation|Swiss Credit}}) ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕ ਹੈ &lt;!-- Its investment banking arm is a separate institution to its financial services. They are separate components that add up to the diversified services of the company. Leave as &quot;investment bank and financial services company&quot;.--&gt; ਅਤੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਆਧਾਰਿਤ [[ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਫਰਮ। [[ਜ਼ਿਊਰਿਖ]] ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿੱਤੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਫਤਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਸੰਪੱਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਅਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਖਤ ਬੈਂਕ-ਗਾਹਕ ਦੀ ਗੁਪਤਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਗੁਪਤਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਥਿਰਤਾ ਬੋਰਡ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸਿਸਟਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੈਂਕ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਡੀਲਰ ਅਤੇ ਫਾਰੇਕਸ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੀ ਹੈ। &lt;!--There is a purposeful lack of citations in the lead of this article as per WP:WHENNOTCITE. The standard allows the lead to remain relatively cite-less if all the information is sourced in the main body. If there is something not cited in the lead AND not cited in the body, please add a {{not found in body}} next to it so it can be addressed.--&gt;

ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1856 ਵਿੱਚ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਗਰਿੱਡ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। 1900 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮੱਧ ਵਰਗ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਵਿਸ ਬੈਂਕਾਂ UBS ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਸ ਬਾਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੂਨ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਨੇ 1988 ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਿੱਸਾ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1978 ਵਿੱਚ ਫਸਟ ਬੋਸਟਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ। 1990 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ, ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਵਿੰਟਰਥਰ ਗਰੁੱਪ, ਸਵਿਸ ਵੋਲਕਸਬੈਂਕ, ਸਵਿਸ ਅਮਰੀਕਨ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਇੰਕ. (SASI), ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਲਿਊ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਖਰੀਦੀਆਂ। ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ (9.88%), ਕਤਰ ਇਨਵੈਸਟਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਅਤੇ ਬਲੈਕਰੌਕ (ਲਗਭਗ 5% ਹਰੇਕ), ਡੌਜ ਐਂਡ ਕਾਕਸ, ਨੌਰਗੇਸ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਓਲਯਾਨ ਗਰੁੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Significant shareholders&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.credit-suisse.com/about-us/en/investor-relations/shareholders/significant-shareholders.html |title=Significant shareholders |website=Credit Suisse |access-date=21 December 2020 |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124012632/https://www.credit-suisse.com/about-us/en/investor-relations/shareholders/significant-shareholders.html |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ad-hoc-news.de/boerse/news/ueberblick/new-york-credit-suisse-grossaktionaer-harris-associates-hat-seine/62925520 |title=NEW YORK - Credit Suisse -Großaktionär Harris Associates hat seine Beteiligung an der schweizerischen Großbank fast verdoppelt. |date=10 August 2022 |access-date=10 August 2022 |archive-date=11 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220811071225/https://www.ad-hoc-news.de/boerse/news/ueberblick/new-york-credit-suisse-grossaktionaer-harris-associates-hat-seine/62925520 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਕੰਪਨੀ ਗਲੋਬਲ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਛਾਂਟੀ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲਾਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ। ਬੈਂਕ ਟੈਕਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦੋਸ਼ੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਅਤੇ 2008 ਤੋਂ 2012 ਤੱਕ 2.6 ਬਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;felony&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.justice.gov/opa/pr/credit-suisse-pleads-guilty-conspiracy-aid-and-assist-us-taxpayers-filing-false-returns |title=Credit Suisse Pleads Guilty to Conspiracy to Aid and Assist U.S. Taxpayers in Filing False Returns |date=19 May 2014 |website=Department of Justice |access-date=19 June 2016 |archive-date=11 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411012234/https://www.justice.gov/opa/pr/credit-suisse-pleads-guilty-conspiracy-aid-and-assist-us-taxpayers-filing-false-returns |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GuiltyPlea&quot; /&gt; 2022 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਕੋਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧੀਨ ਸੰਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ CHF 1.3 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;AR&quot; /&gt;

19 ਮਾਰਚ, 2023 ਨੂੰ ਸਵਿਸ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, UBS ਨੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ $3.25 ਬਿਲੀਅਨ (CHF 3 ਬਿਲੀਅਨ) ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੌਦੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ ਚਾਲੂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=19 March 2023 |title=UBS agrees $3.25bn rescue deal for rival Credit Suisse |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/9fe40e6a-f01f-4205-b885-7771d305721e |access-date=19 March 2023 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319201122/https://www.ft.com/content/9fe40e6a-f01f-4205-b885-7771d305721e |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.wsj.com/articles/ubs-offers-1-billion-to-take-over-credit-suisse-bfac51fa |title=UBS Agrees to Buy Credit Suisse for More Than $3 Billion |work=The Wall Street Journal |date=19 April 2023 |access-date=19 March 2023 |archive-date=19 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230319164147/https://www.wsj.com/articles/ubs-offers-1-billion-to-take-over-credit-suisse-bfac51fa |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=swissinfo.ch/mga |title=Credit Suisse agrees to CHF3bn takeover by rival Swiss bank UBS |url=https://www.swissinfo.ch/eng/business/credit-suisse-agrees-to-takeover-by-rival-swiss-bank-ubs/48373120 |access-date=20 March 2023 |website=SWI swissinfo.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{Reflist|30em}}

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{sisterlinks|d=Q372657|c=category:Credit Suisse|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|q=no|species=no|s=no}}
*{{Official website}}
*{{Finance links
| symbol = CS
| sec_cik = CS
| google = NYSE:CS
| yahoo = CS
| bloomberg = CS:US
| reuters = CS
| nasdaq = CS
}}
[[Category:ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਸੂਇਸ| ]]</text>
      <sha1>3owhoqu7n9fphu8huq7m91uqynq6rv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਵਾਨੰਦੀ ਟਿਕੇਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159297</id>
    <revision>
      <id>838409</id>
      <parentid>656575</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8830" sha1="j2zssnb3a6avyt0szvkxvc9p9tp5cyd" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਵਾਨੰਦੀ ਉਦੈ ਟਿਕੇਕਰ
| image              = Swanandi-tikekar-marathi-actress.jpg
| image_size         = 
| alt                = 
| caption            = ਸਵਾਨੰਦੀ ਟਿਕੇਕਰ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = {{birth date and age|df=yes|1990|11|13}}
| birth_place        = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2015-ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
| notable_works      = 
| spouse             = 
| parents            = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਵਾਨੰਦੀ ਟਿਕੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Swanandi Tikekar;''' ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Atulkar |first=Preeti |date=17 November 2015 |title=Amey thanks his fans |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/Amey-thanks-his-fans/articleshow/49817516.cms |access-date=2019-04-03 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Get set for Dil Dosti Dobara |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/get-set-for-dil-dosti-dobara/articleshow/57124658.cms |access-date=27 September 2017 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਉਦੈ ਟਿਕੇਕਰ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਅੰਕਲੀਕਰ-ਟਿਕੇਕਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 September 2018 |title=Ganpati Visarjan: Swanandi Tikekar plays lezim with her family - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/ganpati-visarjan-swanandi-tikekar-plays-lezim-with-her-family/articleshow/65949522.cms |access-date=2019-04-03 |website=[[The Times of India]] |language=en |quote=In the video that was shot on the occasion of Ganpati Visarjan, we can see Swanandi along with her father Uday Tikekar, veteran Marathi actor, performing with a group. Also, we can see Aarti Ankalikar-Tikekar, who is also a versatile singer, playing lezim with them.}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜ਼ੀ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਲ ਸ਼ੇਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੋਬਾਰਾ'' ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=मित्रांची टोळी ‘दोबारा’ घेणार निरोप |url=https://www.loksatta.com/manoranjan/marathi-serial-dil-dosti-dobara-tv-serial-going-off-air-sakhi-gokhale-amey-wagh-1524953/ |access-date=2022-04-18 |website=Loksatta |language=mr}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ILS ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਲ ਸ਼ੇਵਾਲੇ, ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੋਬਾਰਾ'' ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਾ ਅਤੇ ''ਅੱਸਾ ਮਹੇਰ ਨਕੋ ਗਾ ਬਾਈ'' ਵਿੱਚ ਸਖੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swanandi Tikekar and Pushkaraj Chirputkar to feature in 'Assa Maher Nako Ga Bai' - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/swanandi-tikekar-and-pushkaraj-chirputkar-to-feature-in-assa-maher-nako-ga-bai/articleshow/79257859.cms |access-date=2020-12-08 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਏਕ ਸ਼ੂਨਿਆ ਟੀਨ'' ਅਤੇ ''ਡੋਂਟ ਵੌਰੀ ਬੀ ਹੈਪੀ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 May 2018 |title=More Marathi actors shifting to theatre? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/theatre/more-marathi-actors-shifting-to-theatre/articleshow/64224198.cms |access-date=2019-04-03 |website=[[The Times of India]] |language=en |quote=Swanandi Tikekar, from the same show, is seen on stage in 103 and Don't Worry Be Happy.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shetty |first=Anjali |date=14 May 2018 |title=Each show is a new show for us: Umesh Kamat |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/each-show-is-a-new-show-for-us-umesh-kamat/story-UKtgAPH98bXVXuFxj3erUL.html |access-date=2019-04-03 |website=[[The Hindustan Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-04-16 |title=The Girl With A Dragon Tattoo adapted as a Marathi play |url=https://www.mid-day.com/articles/sunday-mid-day-news-girl-with-a-dragon-tattoo-marathi-play-ek-shunya-teen/18168167 |access-date=2019-04-03 |website=[[Mid-Day]] |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ''ਸਿੰਗਿੰਗ ਸਟਾਰ'' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੇਤੂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swanandi Tikekar bags the trophy of Singing Star; says &quot;blessed to have a mentor like Rohit Raut&quot; - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/swanandi-tikekar-bags-the-trophy-of-singing-star-says-blessed-to-have-a-mentor-like-rohit-raut/articleshow/79369735.cms |access-date=2020-12-08 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੋਨੀ ਮਰਾਠੀ ਦੇ ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਮਰਾਠੀ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-11-02 |title=Swanandi Tikekar To Host The First Season Of Indian Idol Marathi |url=https://www.news18.com/news/movies/swanandi-tikekar-to-host-the-first-season-of-indian-idol-marathi-4395311.html |access-date=2022-05-06 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2002
| ''ਅਭਲਮਾਯਾ''
| ਵਰਸ਼ਾ
| ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ
|
|-
| 2015-2016
| ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ''
| ਮੀਨਲ ਸ਼ੇਵਾਲੇ
| ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ
|
|-
| 2017
| ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ ਦੋਬਾਰਾ''
| ਮੁਕਤਾ
| ਸਮਾਂਤਰ ਲੀਡ
|
|-
| 2020-2021
| ''ਆਸਾ ਮਹੇਰ ਨਕੋ ਗਾ ਬਾਈ''
| ਸਾਕਸ਼ੀ ਉਪਾਸਨੇ-ਕੁਦਰਤਕਰ
| ਲੀਡ ਰੋਲ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swanandi Tikekar and Pushkaraj Chirputkar to feature in 'Assa Maher Nako Ga Bai' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/swanandi-tikekar-and-pushkaraj-chirputkar-to-feature-in-assa-maher-nako-ga-bai/articleshow/79257859.cms |access-date=2022-04-18 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
| ''ਸਿੰਗਿੰਗ ਸਟਾਰ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| ਜੇਤੂ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swanandi Tikekar bags the trophy of Singing Star; says &quot;blessed to have a mentor like Rohit Raut&quot; - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/marathi/swanandi-tikekar-bags-the-trophy-of-singing-star-says-blessed-to-have-a-mentor-like-rohit-raut/articleshow/79369735.cms |access-date=2022-04-18 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021-2022
| ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ ਮਰਾਠੀ''
| ਮੇਜ਼ਬਾਨ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Swanandi Tikekar To Host The First Season Of Indian Idol Marathi |url=https://www.news18.com/news/movies/swanandi-tikekar-to-host-the-first-season-of-indian-idol-marathi-4395311.html |access-date=2022-04-18 |website=[[News18]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਸੁੰਦਰਾ ਮਨਮਧੇ ਭਰਲੀ''
| ਐਡਵੋਕੇਟ ਪ੍ਰਤੀਕਸ਼ਾ
|
|
|-
| 2022-ਮੌਜੂਦਾ
| ''ਆਗਾ ਆਗਾ ਸੁਨਬੈ ਕੈ ਮਹੰਤ ਸਾਸੁਬਾਈ?''
| ਅੰਕਿਤਾ ਮੰਤਰੀ
| ਲੀਡ ਰੋਲ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=खट्याळ सासूच्या भूमिकेत दिसणार सुकन्या कुलकर्णी |url=https://marathi.abplive.com/entertainment/television/the-new-marathi-serial-aga-aga-sunbai-kay-mhanta-sasubai-will-soon-come-to-the-audience-1123338 |access-date=2022-11-30 |website=[[ABP Majha]] |language=mr}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb title|10521691}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>j2zssnb3a6avyt0szvkxvc9p9tp5cyd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159303</id>
    <revision>
      <id>838407</id>
      <parentid>685668</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10500" sha1="e7ppwg563wnc1p065fnnwrl42f5f9av" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ
| image              = Swapna Patker and Hrishitaa Bhatt (cropped).jpg
| image_size         = 200px
| alt                = 
| caption            = ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ
| other_names        = 
| birth_place        = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| education          = ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਲੇਖਕ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ
| years_active       = 
| spouse             = 
| children           = 
| website            = {{url|drswapnapatker.com/}}, {{url|mindworkstrainingsystem.com/}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਵਪਨਾ ਪਾਟੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Swapna Patker''') ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਟ੍ਰੇਨਰ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.afternoonvoice.com/time-concentrate-mental-health.html|title=It's time we concentrate on mental health|publisher=AfternoonVoice}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ&lt;ref name=&quot;Patker&quot;&gt;{{Cite news|url=http://mid-day.com/articles/a-treat-for-city-gourmets/211146|title=A treat for city gourmets|date=30 April 2013|publisher=[[Mid-Day]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2015 ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਬਾਲਕਾਦੂ'' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|ਸ਼ਿਵਸੇਨਾ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ [[ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ|ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਠਾਕਰੇ]] ਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ। ਉਹ ਦ ਰਾਇਲ ਮਰਾਠਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ, ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਪਾਟਕਰ ''ਜੀਵਨ ਫੰਡਾ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://navshakti.co.in/thane/73437/|title=स्वप्ना पाटकर यांच्या 'जीवन फंडा'चे प्रकाशन|date=23 December 2013|publisher=[[Navshakti]]|access-date=25 ਮਾਰਚ 2023|archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171015044528/http://navshakti.co.in/thane/73437/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਵੈ-ਸਹਾਇਤਾ ਕਿਤਾਬ, ਜੋ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.zeetalkies.com/gossip/music-launch-of-balkadu.html|title=Music Launch Of 'Balkadu'|date=January 2015|publisher=[[Zee Talkies]]|access-date=2023-03-25|archive-date=2016-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131084648/http://www.zeetalkies.com/gossip/music-launch-of-balkadu.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.punemirror.in/entertainment/marathi-reviews/Film-Reviews-A-case-of-wishful-thinking/articleshow/45981505.cms|title=Film Reviews: A case of wishful thinking|date=23 January 2015|publisher=[[Pune Mirror]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://scroll.in/article/701608/new-movie-celebrating-shiv-sena-chief-bal-thackeray-delivers-bitter-dose-of-ideology|title=New movie celebrating Shiv Sena chief Bal Thackeray delivers bitter dose of ideology|last=Nandini Ramnath|date=22 January 2015|publisher=Scroll.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://divyamarathi.bhaskar.com/article/top-news/5483/BOL-MB-trailer-of-marathi-movie-balkadu-4857590-PHO.html?referrer_url=|title=बाळासाहेबांच्या जयंतीला घुमणार वाघाची डरकाळी, पाहा बाळकडूचा TRAILER|date=31 December 2014|publisher=[[Divya Bhaskar]]}}&lt;/ref&gt;

== ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ ਬਤੌਰ ਲੇਖਕ ==
ਮਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, '''ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ''' ਹੋਰ ਰਚਨਾਤਮਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਹ ' '''ਜੀਵਨਫੁੰਡਾ'&lt;nowiki/&gt;''' ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 'ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਇੰਡੀਆ' ਲਈ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ। ਉਸਨੇ 'ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਿਜ਼ਨਸ' 'ਤੇ ਹਾਰਵਰਡ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਲਿਖੀ। ਉਹ ਦੈਨਿਕ ਸਮਾਣਾ ਵਿੱਚ ' '''ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਮੰਤਰ'&lt;nowiki/&gt;''' ਅਤੇ ' '''ਅਥਵਦਿਆਚਾ ਮਾਨਸ'''' ਨਾਮ ਦੇ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://navshakti.co.in/thane/73437/ |title=स्वप्ना पाटकर यांच्या `जीवन फंडा’चे प्रकाशन |access-date=2023-03-25 |archive-date=2017-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171015044528/http://navshakti.co.in/thane/73437/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marathimati.net/jivanfunda-book-launch-in-mumbai/ |title=भरत दाभोळकर यांच्या हस्ते जीवनफंडा पुस्तक प्रकाशित |access-date=2023-03-25 |archive-date=2016-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160310035715/http://www.marathimati.net/jivanfunda-book-launch-in-mumbai/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.marathimati.net/publication-of-jivanfunda-book/ |title=जीवनफंडा या पुस्तकाचे प्रकाशन |access-date=2023-03-25 |archive-date=2016-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205024952/http://www.marathimati.net/publication-of-jivanfunda-book/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਸਵਪਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ==
2015 ਵਿੱਚ, ਦ ਰਾਇਲ ਮਰਾਠਾ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ, ਸਵਪਨਾ ਪਾਟਕਰ ਨੇ ਇੱਕ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ]] ਫਿਲਮ ਬਾਲਕਾਦੂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਵਰਗੀ [[ਬਾਲ ਠਾਕਰੇ|ਬਾਲਾਸਾਹਿਬ ਠਾਕਰੇ]] ਦੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/marathi/news/kallabaji/trailer-balkadu-marathi-movie/263738|title=बाळकडू : पुन्हा एकदा घुमणार बाळासाहेबांचा आवाज!|date=30 December 2014|publisher=[[Zee News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.marathisrushti.com/articles/movie-balkadu/|title=चित्रपट बाळकडू – प्रेक्षकांसाठी कडू डोस|last=Sagar Maladkar|date=24 January 2015|publisher=Marathi Shrushti}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.loksatta.com/manoranjan-news/movie-review-marathi-movie-balkadu-1064455/|title='बाळकडू' – आवाज रूपातील बाळासाहेब ठाकरे|date=23 January 2015|publisher=[[Loksatta]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://divyamarathi.bhaskar.com/news-rlt/BOL-MB-premier-of-marathi-film-balkadu-marathi-film-4881805-PHO.html|title=उद्धव ठाकरेंच्या उपस्थितीत रंगला 'बाळकडू'चा प्रीमिअर शो, पाहा ग्रॅण्ड सोहळ्याचे|date=23 January 2015|publisher=[[Divya Bhaskar]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://divyamarathi.bhaskar.com/news/MAH-MUM-premier-of-balkadu-marathi-cinema-on-balasaheb-thackerys-life-4880557-PHO.html|title='बाळकडू'चा आज प्रीमियर: राजकीय-सामाजिक क्षेत्रातील दिग्गज लावणार हजेरी!|date=22 January 2015|publisher=[[Divya Bhaskar]]}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
8 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਫਰਜ਼ੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Film producer Swapna Patker arrested for obtaining fake PhD degree |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/crime/film-producer-swapna-patker-arrested-for-obtaining-fake-phd-degree/articleshow/83342043.cms}}&lt;/ref&gt; ਪਾਟਕਰ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੂੰ &quot;ਬਦਲੇ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ&quot; ਹੋਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਦਾਇਰ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਸੀ ਕਿ &quot; [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਸੰਜੇ ਰਾਉਤ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ 'ਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਸ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।&quot; ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ 27 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਪਾਟਕਰ ਨੂੰ ਜ਼ਮਾਨਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/bombay-high-court-grants-bail-to-woman-accused-of-fake-phd-degree/articleshow/84791675.cms|title=Bombay high court grants bail to woman accused of fake PhD degree &amp;#124; Mumbai News - Times of India|date=27 July 2021|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>e7ppwg563wnc1p065fnnwrl42f5f9av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਇਮਾ ਅਕਰਮ ਚੌਧਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159763</id>
    <revision>
      <id>838432</id>
      <parentid>820109</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8993" sha1="d55q8db7rajdqjniv4n9aq0mlud1jrt" xml:space="preserve">'''ਸਾਇਮਾ ਅਕਰਮ ਚੌਧਰੀ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|صائمہ اکرم چودھری}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}} ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Suno Chanda' is a Ramadan hit in Pakistan |url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/suno-chanda-is-a-ramadan-hit-in-pakistan-1.2227843 |access-date=2019-04-20 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-02 |title=Iqra Aziz back on sets for Suno Chanda 2 |url=https://www.thenews.com.pk/latest/452535-iqra-aziz-back-on-sets-for-suno-chanda-2 |access-date=2019-04-20 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-05-06 |title=Kaisi Aurat Hoon Main highlights struggle of women in society |url=https://nation.com.pk/07-May-2018/kaisi-aurat-hoon-main-highlights-struggle-of-women-in-society |access-date=2019-04-20 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Waheed |first=Yusra |date=2019-04-02 |title=Iqra Aziz Starts Shooting for Suno Chanda 2 |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1157312 |access-date=2019-04-20 |website=HIP |language=en |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420094240/https://www.hipinpakistan.com/news/1157312 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਸਾਦਿਕਾਬਾਦ ਤਹਿਸੀਲ, [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਹਾਉਦੀਨ ਜ਼ਕਰੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=July 2021}}

== ਕਰੀਅਰ ==
ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ 2014 ਵਿੱਚ [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਐਚਯੂਐਮ ਟੀਵੀ]] ਲਈ ''ਮੁਹੱਬਤ ਅਬ ਨਹੀਂ ਹੁਗੀ'' ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ''ਅਨਾਇਆ ਤੁਮਹਾਰੀ ਹੂਈ'' ਲਿਖੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anila Azim |date=8 June 2015 |title=Drama Gup |url=https://www.fuchsiamagazine.com/2015/06/08/drama-gup-13/ |access-date=19 May 2021 |website=Fuchsia Magazine |archive-date=19 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519173702/https://www.fuchsiamagazine.com/2015/06/08/drama-gup-13/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਕ੍ਰਿਪਟਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2015 ਵਿੱਚ ARY ਡਿਜੀਟਲ ਲਈ ''ਮੇਰੀ ਅਜਨਬੀ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 July 2018 |title='میرے اجنبی' عروہ اور فرحان کا ایک ساتھ پہلا ڈرامہ |url=https://www.dawnnews.tv/news/1024396 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਹਮ ਟੀਵੀ ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ''ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ'',&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mera Dard Na Janay Koi - Upcoming Hum TV drama Promo |url=https://www.hum.tv/mera-dard-na-jany-koi-upcoming-hum-tv-drama-promo/ |access-date=19 May 2021 |website=www.hum.tv |archive-date=19 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519173659/https://www.hum.tv/mera-dard-na-jany-koi-upcoming-hum-tv-drama-promo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਹਮ ਟੀਵੀ ਲਈ 2017 ਵਿੱਚ ''ਅਧੀ ਗਵਾਹੀ'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1177670|title=Azfar Rehman's mean streak will continue with his next TV serial Aadhi Gawahi|last=Haq|first=Irfan Ul|date=2017-05-26|work=Images|access-date=2021-05-19|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਲਈ ''ਗੁਸਤਾਖ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।, ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ''ਛੋਟੀ ਛੋਟੀ ਬਾਟੇਨ''।

ਸਨੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਲਈ 2020 ਵਿੱਚ ''ਲਵ ਸਿਆਪਾ'' ਅਤੇ ''ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਹੋਗਿਆ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-07-31 |title=7th Sky Entertainment to bring a light-hearted signature Eid telefilm 'Dil Tera Hogaya' |url=https://dailytimes.com.pk/648438/7th-sky-entertainment-to-bring-a-light-hearted-signature-eid-telefilm-dil-tera-hogaya/ |access-date=2021-04-12 |website=Daily Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਵਰਗੀਆਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ ਨੇ'' ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haider |first=Sadaf |date=2018-06-07 |title=Comedy serial Suno Chanda provides welcome relief during a dull drama season |url=https://images.dawn.com/news/1180214 |access-date=2019-04-20 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 December 2018 |title=7 game changers of 2018 that revolutionised Pakistan's drama industry |url=https://blogs.tribune.com.pk/story/75056/7-game-changers-of-2018-that-revolutionised-pakistans-drama-industry/ |access-date=2019-04-20 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ''ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ'', &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwRQ&quot;&gt;ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਸੀਜ਼ਨ 2 ਦਾ ਸੀਕਵਲ ਵੀ ਲਿਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-04 |title=Suno Chanda 2 to feature two new character &quot;Meetho&quot; and &quot;Meena&quot; |url=https://www.oyeyeah.com/drama/suno-chanda-2-to-feature-two-new-character-meetho-and-meena/ |access-date=2019-04-20 |website=Oyeyeah |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Suno Chanda' to return for seconds during Ramadan |url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/suno-chanda-to-return-for-seconds-during-ramadan-1.63050024 |access-date=2019-04-20 |website=gulfnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;

2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਦੋ ਨਾਟਕ ''ਇਸ਼ਕ ਜਲੇਬੀ'' ਅਤੇ ''ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ'' ਲਿਖੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 25, 2021 |title=What's playing on TV throughout Ramazan |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/825379-whats-playing-on-tv-throughout-ramazan |access-date=April 26, 2021 |website=The News }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sadaf Haider |date=15 May 2021 |title=Review: Chupke Chupke blends romance and comedy to give us a welcome break from reality |url=https://images.dawn.com/news/1187225/review-chupke-chupke-blends-romance-and-comedy-to-give-us-a-welcome-break-from-reality |access-date=19 May 2021 |website=Dawn Images}}&lt;/ref&gt; 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਹੋਰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਨਾਟਕ ਹਮ ਤੁਮ ਅਤੇ ਚੌਧਰੀ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਕੀਤੇ।

== ਕੰਮ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਡਰਾਮਾ
! ਨੈੱਟਵਰਕ
|-
| 2014
| ''ਮੁਹੱਬਤ ਅਬ ਨਹੀਂ ਹੋਗੀ''
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2015
| ''ਅੰਨਯਾ ਤੁਮ੍ਹਾਰੀ ਹੁਇ''
| ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
| ''ਮੇਰੀ ਅਜਨਬੀ''
| ARY ਡਿਜੀਟਲ
|-
| ''ਮੇਰਾ ਦਰਦ ਨ ਜਾਨੈ ਕੋਇ ॥''
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| 2017
| ''ਆਦਿ ਗਾਵਹਿ''
| rowspan=&quot;4&quot; | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| 2018
| ''ਕੈਸੀ ਔਰਤ ਹੂੰ ਮੈਂ''
|-
| 2018
| ''ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ''
|-
| 2019
| ''ਸੁਨੋ ਚੰਦਾ ੨''
|-
| 2020
| ''ਗੁਸਤਾਖ''
| ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਮਨੋਰੰਜਨ
|-
| 2020
| ''ਲਵ ਸਿਆਪਾ (ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ)''
| ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
| 2021
| ''ਚੁਪਕੇ ਚੁਪਕੇ''
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| 2021
| ''ਇਸ਼ਕ ਜਲੇਬੀ''
| ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
| 2022
| ''ਹਮ ਤੁਮ''
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| 2022
| ''ਚੌਧਰੀ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼''
| ਜੀਓ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ
|-
| 2022
| ''ਕਾਲਾ ਡੋਰੀਆ''
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|-
| 2023
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਚੰਦ ਤਾਰਾ]]
| [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]]
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>d55q8db7rajdqjniv4n9aq0mlud1jrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੇਦਿਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160140</id>
    <revision>
      <id>838364</id>
      <parentid>834356</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10191" sha1="lhkw4vi3wiwqkna52xnnevb7ep07vqv" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਵੇਦਿਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
| image              = Vedita pratap photoshoot7 (cropped).jpg
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_date         = {{birth date and age|1987|10|9|df=y}}
| birth_place        = ਇਲਾਹਾਬਾਦ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = {{hlist|ਮਾਡਲ | ਅਦਾਕਾਰ}}
| known_for          = 
| spouse             = ਐਰੋਨ ਐਡਵਰਡ ਸੇਲ
| website            = https://veditasingh0910.wixsite.com/my-site
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਵੇਦਿਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Vedita Pratap Singh;''' ਜਨਮ 9 ਅਕਤੂਬਰ 1987) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]] ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਭਿੰਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/Bhindi-Bazaar-actress-Vedita-Pratap-on-porn-DVD-cover/videoshow/21007695.cms?|title='Bhindi Bazaar' actress Vedita Pratap on porn DVD cover|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕਾਦਰ ਖ਼ਾਨ|ਕਾਦਰ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨਾਟਕ ਤਾਸ਼ ਕੀ ਪੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਟੂਰਿੰਗ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੋਰਟਸ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੈਰਾਕੀ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;star&quot;&gt;{{Cite web |date=9 May 2009 |title=New Kid on the Block: Vedita Pratap Singh |url=http://www.starboxoffice.com/newsDetails.aspx?xfile=2009/May/News_20090504_10 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090507193513/http://www.starboxoffice.com/newsDetails.aspx?xfile=2009%2FMay%2FNews_20090504_10 |archive-date=7 May 2009 |access-date=14 March 2011}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ 2008-09 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੈਨਲ ਵੀ ਇੰਡੀਆ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਇੰਡੀਆਜ਼ ਹੌਟੈਸਟ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-09/news-interviews/29868043_1_vedita-pratap-singh-saif-ali-khan-shooting|title=Vedita Pratap Singh shoots with Saif Ali Khan|date=9 August 2011|work=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528082855/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-09/news-interviews/29868043_1_vedita-pratap-singh-saif-ali-khan-shooting|archive-date=28 May 2013}}&lt;/ref&gt; ਭਿੰਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਇੰਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮੰਤ ਮਧੁਕਰ ਦੀ ਮੁੰਬਈ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਿਤਾ ਲੀਡ ਸੀ। ਵੇਦਿਤਾ ਵੀ ਸੁਪਰਕੌਪਸ ਬਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ. ਸੁਪਰ ਖਲਨਾਇਕ ਉਹ JD ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਫੋਟੋ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਪਾਂਡੇ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਭਾਰਤੀ [[ਜਨ-ਸੰਚਾਰ|ਪ੍ਰਿੰਟ ਮੀਡੀਆ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Us &amp;#124; Shailendra Pandey Films |url=http://spfilms.co.in/about-us/ |access-date=21 November 2015 |publisher=Spfilms.co.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 June 2015 |title=Retired judge now in a Bollywood potboiler |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Retired-judge-now-in-a-Bollywood-potboiler/articleshow/47521463.cms |access-date=21 November 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 June 2015 |title=Northern Voices Online Retired Justice P.D Kode, Govind Namdev, Aman Verma, etc shoot for Bollywood film |url=http://nvonews.com/retired-justice-p-d-kode-govind-namdev-aman-verma-etc-shoot-for-bollywood-film/ |access-date=21 November 2015 |publisher=Nvonews.com |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160221021152/http://nvonews.com/retired-justice-p-d-kode-govind-namdev-aman-verma-etc-shoot-for-bollywood-film/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Judgment-day/articleshow/47495472.cms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150715120230/http://www.mumbaimirror.com/columns/mumbai-001/Judgment-day/articleshow/47495472.cms|date=15 July 2015}}&lt;/ref&gt;

ਵੇਦਿਤਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਫਿਲਮ, ਦ ਹਿਡਨ ਸਟ੍ਰਾਈਕ, ਉੜੀ ਹਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ 2020 ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਇੱਕ OTT ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਲਮ 'ਚ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਅ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2020 |title=The Hidden Strike Review: Every Indian must watch the film |url=https://www.mid-day.com/articles/the-hidden-strike-review-every-indian-must-watch-the-film/22933303 |access-date=16 August 2020 |website=mid-day |language=en |archive-date=8 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308133235/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/the-hidden-strike-review-every-indian-must-watch-the-film-22933303 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 March 2020 |title=#CompassionInTimesOfCorona: Lucknowites turning saviours for the strays |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/compassionintimesofcorona-lucknowites-turning-saviours-for-the-strays/articleshow/74864676.cms |access-date=16 August 2020 |website=The Times of India |series=Lucknow News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਮੋਂਟਾਨਾ|ਮੋਨਟਾਨਾ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੇਕ ਕਾਉਂਟੀ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਆਰੋਨ ਐਡਵਰਡ ਸੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 January 2021 |title=EXCLUSIVE! Vedita Pratap Singh ties the knot with long-time boyfriend, Aaron Edward Sale, in the US |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vedita-pratap-singh-ties-the-knot-with-long-time-boyfriend-aaron-edward-sale-in-the-us/articleshow/80186295.cms |access-date=9 January 2021 |website=[[The Times of India]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟ ਕਰੋ
|-
| 2001
| ''ਸਸਸ਼ਹਹਹ'' ''.'' ''.'' ''ਕੋਇ ਹੈ'' - ਖੇਲ ਖੇਲ ਮੇਂ
| ਵਿਨੀਤਾ
| ਐਪੀਸੋਡ 13
|-
| 2011
| ''ਭਿੰਡੀ ਬਜ਼ਾਰ''
| ਸ਼ਬਾਨਾ
|
|-
| 2014
| ''ਮੁੰਬਈ 125 ਕਿਲੋਮੀਟਰ''
| ਆਸ਼ਿਕਾ
|
|-
| 2017
| ''ਖ਼ਤਰਾ''
| ਨੇਤ੍ਰਾ
|
|-
| 2017
| ''ਜੇ.ਡੀ''
| ਨੂਰ
|
|-
| 2017
| ''ਦਹਿਸ਼ਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੋ''
|
|
|-
| 2018
| ''ਭੂਤਕਾਲ''
| ਸਿਮਰਨ
|
|-
| 2020
| ਲੁਕਵੀਂ ਹੜਤਾਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=Klapboard |date=12 August 2020 |title=These actors risked their lives to shoot this scene in The Hidden Strike! {{!}} klapboardpost |url=https://www.klapboardpost.com/these-actors-risked-their-lives-to-shoot-this-scene-in-the-hidden-strike/ |access-date=16 August 2020 |website=www.klapboardpost.com |language=en-US |archive-date=27 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927011242/https://www.klapboardpost.com/these-actors-risked-their-lives-to-shoot-this-scene-in-the-hidden-strike/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਨਿਕਿਤਾ ਸ਼ਰਮਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;The Hidden Strike&quot; packs a patriotic punch, arrives on ShemarooMe Box Office this Independence Day {{!}} News India Times |url=https://www.newsindiatimes.com/the-hidden-strike-packs-a-patriotic-punch-arrives-on-shemaroome-box-office-this-independence-day/ |access-date=16 August 2020 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;The Hidden Strike&quot; best Patriotic movie to watch on 15th August |url=https://nepal24hours.com/the-hidden-strike-best-patriotic-movie-to-watch-on-15th-august/ |access-date=16 August 2020 |website=Nepal24Hours.com - Integration Through Media ....! |language=en-US |archive-date=24 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024203152/https://nepal24hours.com/the-hidden-strike-best-patriotic-movie-to-watch-on-15th-august/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>lhkw4vi3wiwqkna52xnnevb7ep07vqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਹਾਸ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160224</id>
    <revision>
      <id>838264</id>
      <parentid>755498</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8177" sha1="gyar1l5lkpxsmyzgv7wnmwjr7ax4mwd" xml:space="preserve">
'''ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਹਾਸ਼ਮੀ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|منیزہ ہاشمی}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}}   ; ਜਨਮ 1946) ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀਟੀਵੀ) ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ '''।''' ਹਾਸ਼ਮੀ ਕੋਲ ਜਨਤਕ ਮੀਡੀਆ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਵੀ [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2022-02-14 |title=Literary sitting marks Faiz's birth anniversary |url=https://www.dawn.com/news/1674970 |access-date=2022-06-24 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MONEEZA HASHMI {{!}} HSHM |url=https://hshm.edu.pk/moneeza-hashmi/ |access-date=2022-06-24 |language=en-US |archive-date=2022-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516214139/https://hshm.edu.pk/moneeza-hashmi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2014-04-05 |title=Muneeza documents women's struggles |url=http://www.dawn.com/news/1097839 |access-date=2019-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਹਾਸ਼ਮੀ ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਪੀਟੀਵੀ) ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2011-10-22 |title=Flashback: Breaking the glass ceiling |url=http://www.dawn.com/news/668316 |access-date=2019-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; 1998 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਪੀਟੀਵੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕ ਅਹਿਮਦ|ਅਸ਼ਫਾਕ ਅਹਿਮਦ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/964710/japanese-prize-moneeza-hashmi-honoured/|title=Japanese Prize: Moneeza Hashmi honoured|date=2015-09-30|work=The Express Tribune|access-date=2022-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn2&quot;&gt;[https://images.dawn.com/news/1173930 TV stalwart Moneeza Hashmi to receive Japanese award on October 22] Images (Dawn Group of Newspapers), Published 30 September 2015, Retrieved 29 October 2022&lt;/ref&gt;

ਹਾਸ਼ਮੀ ਦੋ ਵਾਰ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=President felicitates Ms Muneeza Hashmi. - Free Online Library |url=https://www.thefreelibrary.com/President+felicitates+Ms+Muneeza+Hashmi.-a0291342423 |access-date=2019-10-12 |website=www.thefreelibrary.com}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਈ ਜਦੋਂ ਸੀਬੀਏ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਬਲਿਕ ਮੀਡੀਆ ਅਲਾਇੰਸ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2014-05-21 |title=CBA members vote to become the Public Media Alliance |url=https://www.publicmediaalliance.org/cba-members-vote-to-become-the-public-media-alliance/ |access-date=2019-10-12 |website=Public Media Alliance |language=en-GB |archive-date=2019-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012093719/https://www.publicmediaalliance.org/cba-members-vote-to-become-the-public-media-alliance/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੁਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਦਘਾਟਨੀ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਭੁੱਟੋ ਚੇਅਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-07-11 |title=LCWU syndicate appoints Moneeza on Benazir Bhutto Chair |url=https://fp.brecorder.com/2013/07/201307111209643/ |access-date=2019-10-12 |website=Business Recorder |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਹਾਸ਼ਮੀ ਲਾਹੌਰ ਆਰਟਸ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਬਣ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2026373/4-muneeza-hashmi-becomes-first-woman-chairperson-lahore-arts-council/|title=Muneeza Hashmi appointed first woman chairperson of Lahore Arts Council|last=Lodhi|first=Adnan|date=2019-08-02|work=The Express Tribune|access-date=2022-06-24}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬੋਰਡ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਹੈ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਹਾਸ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਅਤੇ [[ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼|ਅਲਿਸ ਫੈਜ਼]] ਦੇ ਘਰ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, [[ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮੰਨੇ-ਪ੍ਰਮੰਨੇ ਕਲਾਕਾਰ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2011-02-02 |title=Herald Exclusive: Ayesha Jatoi interviews Salima Hashmi |url=http://www.dawn.com/news/603300 |access-date=2019-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਹੁਮੈਰ ਹਾਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਦੀਲ ਹਾਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਅਲੀ ਮਦੀਹ ਹਾਸ਼ਮੀ, ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Noorani |first=Asif |date=2016-05-01 |title=Being Faiz |url=http://www.dawn.com/news/1255411 |access-date=2019-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]]</text>
      <sha1>gyar1l5lkpxsmyzgv7wnmwjr7ax4mwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਬੀਨ ਮਹਿਮੂਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160230</id>
    <revision>
      <id>838390</id>
      <parentid>756345</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20392" sha1="gs0oaialmh9gbswcj3gf43rlhu1753v" xml:space="preserve">
'''ਸਬੀਨ ਮਹਿਮੂਦ''' (20 ਜੂਨ 1974 – 24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015) ({{lang-ur|{{Nastaliq|صبین محمود}}|label=[[ਉਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]}}   ) ਇੱਕ [[ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦ|ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ]] [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਸਥਿਤ ਕੈਫੇ ''ਦ ਸੈਕਿੰਡ ਫਲੋਰ ਦੀ'' ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ TiE ਦੀ ਕਰਾਚੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 Apr 2015 |title=Sabeen Mahmud Director T2F gunned down in Karachi |url=http://www.thenews.com.pk/article-182592-Sabeen-Mahmud-Director-T2F-gunned-down-in-Karachi |website=TheNews.com.pk |access-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001025801/http://www.thenews.com.pk/article-182592-Sabeen-Mahmud-Director-T2F-gunned-down-in-Karachi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ, ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਫਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਿਟੀਜ਼ਨ ਆਰਕਾਈਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Siddiqui |first=Maleeha Hamid |date=2015-04-25 |title=Sabeen Mahmud — a profile |url=http://www.dawn.com/news/1178106 |access-date=2016-09-06}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਦ ਸੈਕਿੰਡ ਫਲੋਰ (T2F)&lt;nowiki&gt;&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਖੁੱਲੇ ਸੰਵਾਦ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=T2F {{!}} A Project of PeaceNiche |url=http://www.t2f.biz/ |access-date=2016-09-06 |website=www.t2f.biz |archive-date=2021-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505154957/http://www.t2f.biz/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, T2F ਨੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Zaidi&quot;&gt;{{Cite web |last=Zaidi |first=Hassan Belal |date=2015-04-25 |title=Sabeen, the one who never backed down |url=http://www.dawn.com/news/1178157/sabeen-the-one-who-never-backed-down |access-date=2016-09-06}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਵਿੱਚ [[ਲਾਲ ਮਸਜਿਦ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਦਾਇਕਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ, ''ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫਾਰ ਆਲ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;Zaidi&quot; /&gt;

24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ, ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬਹਿਸ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਮਾ ਕਾਦੀਰ ਵਰਗੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rafi |first=Haneen |date=2015-04-25 |title=T2F hosts the Balochistan discussion that others shy away from |url=http://www.dawn.com/news/1178050/t2f-hosts-the-balochistan-discussion-that-others-shy-away-from |access-date=2016-09-06}}&lt;/ref&gt; ਇਵੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, T2F ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ET&quot;&gt;{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/875375/t2f-director-shot-dead-in-karachi/|title=T2F director Sabeen Mehmud shot dead in Karachi|date=24 April 2015|work=The Express Tribune|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt; 20 ਮਈ 2015 ਤੱਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET5&quot;&gt;{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/889452/arrested-safoora-attack-mastermind-confesses-to-sabeen-mahmuds-murder/|title=Arrested Safoora attack mastermind behind Sabeen's murder: Sindh CM|date=20 May 2015|work=The Express Tribune|access-date=21 May 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿਮੂਦ ਨੂੰ 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ, ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Soofi |first=Mayank Austen |date=2015-04-25 |title=Death of a liberal |url=http://www.livemint.com/Leisure/PkJpppMet5HfH8WLAqeHrN/Death-of-a-liberal.html |access-date=2016-09-06}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
ਮਹਿਮੂਦ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਉਸਨੇ ''ਡਾਨ ਨੂੰ'' ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਪਨਾ &quot;ਇੰਟਰਨੈਟ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਲਈ ਬਦਲਣਾ&quot; ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Saad Shafqat |date=18 Sep 2008 |title=Profile: 'Sabeen Mahmud': Striving For Better |url=http://www.t2f.biz/wp-content/uploads/sabeen_dawn_profile.pdf |website=Dawn |access-date=29 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303200917/http://www.t2f.biz/wp-content/uploads/sabeen_dawn_profile.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ PeaceNiche ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਜਨਤਕ ਭਲੇ ਲਈ ਇੱਕ &quot;ਸਮਾਜਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ&quot; ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 Aug 2010 |title=T2F: A pursuit of the heart |url=http://blogs.tribune.com.pk/story/985/t2f-a-pursuit-of-the-heart/ |website=Tribune blog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mahmud2013&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mahmud|first=Sabeen|year=2013|title=Creative Karachi: Establishing an Arts &amp; Culture Center for the World's Most Rapidly Growing City (Innovations Case Narrative:PeaceNiche and The Second Floor)|url=http://www.mitpressjournals.org/doi/pdf/10.1162/INOV_a_00185|journal=Innovations: Technology, Governance, Globalization|volume=8|issue=3–4|pages=27–41|doi=10.1162/INOV_a_00185|issn=1558-2477}}&lt;/ref&gt;

ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਜ਼ਹੀਰ ਕਿਦਵਈ ਦੇ ਨਾਲ &quot;ਬਿਟਸ&quot; ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਤਕਨੀਕੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ 2 ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਮੰਨਿਆ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਦ ਸੈਕਿੰਡ ਫਲੋਰ (T2F) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਕੈਫੇ ਜੋ ਜਨਤਕ ਫੋਰਮ ਚਰਚਾਵਾਂ, ਫਿਲਮ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ, ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ, ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 Apr 2015 |title=Sabeen Mahmud — a profile |url=http://www.dawn.com/news/1178106/sabeen-mahmud-a-profile |website=DAWN}}&lt;/ref&gt; 2013 ਵਿੱਚ, ਸਬੀਨ ਨੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ T2F ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਿਵਿਕ ਹੈਕਾਥੌਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ,&lt;ref name=&quot;wired&quot;&gt;{{Cite web |date=15 May 2013 |title=Meet the Woman Behind Pakistan's First Hackathon |url=https://www.wired.com/2013/05/pakistans-first-hackathon/ |publisher=Wired}}&lt;/ref&gt; ਜੋ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਗਰਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2013 |title=Meet Sabeen Mahmud, a Woman Trying to Change Pakistan One Line of Code at a Time |url=http://www.themarysue.com/sabeen-mahmud-hackathon/ |website=The Mary Sue}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿਮੂਦ ਨੇ ਜਨਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਇਸ਼ਾ ਸਿੱਦੀਕਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਿਲਟਰੀ ਫਾਈਨੈਂਸਿੰਗ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ [[ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ]] ਨੇ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 Jan 2013 |title=Pakistani Cafe Is Oasis In Desert Of Civil Discourse |url=https://www.npr.org/2013/01/05/168678897/pakistani-cafe-is-oasis-in-desert-of-civil-discourse |publisher=NPR}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwTA&quot;&gt;ਵਾਇਰਡ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰਡ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ: &quot;ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਉਹ ਕੀਮਤ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਹੋਣ ਲਈ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਵਿਆਪਕ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਲੜਕਾ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਚੌਮਸਕੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ। ਚੀਜ਼ਾਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ।&quot;&lt;ref name=&quot;wired&quot; /&gt; ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਕਵਰੇਜ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-32452760|title=Pakistani activist Sabeen Mahmud shot dead in Karachi|date=24 April 2015|work=BBC|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/2015/04/pakistani-rights-activist-sabeen-mahmud-killed-150424210251526.html|title=Pakistani rights activist Sabeen Mahmud shot dead|date=25 April 2015|work=Al Jazeera|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2015/04/25/asia/pakistan-free-speech-activist-sabeen-mahmud-killed/|title='Bravest woman,' free speech activist Sabeen Mahmud killed in Pakistan|last=Saifi|first=Sophia|date=25 April 2015|work=CNN|access-date=25 April 2015|last2=Brumfield|first2=Ben}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/pak-activist-who-said-fear-is-just-line-in-her-head-shot-dead-in-karachi-mother-injured/|title=Pakistan activist, Sabeen Mahmud, who said fear is just line in her head, shot dead in Karachi|date=25 April 2015|work=The Indian Express|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਮੌਤ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Sabeen_Mahmud_Demonstration.jpg|thumb| ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੋਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ]]
24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਿਮੂਦ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Zaman |first=Naziha Syed Ali {{!}} Fahim |title=Anatomy of a murder |url=http://herald.dawn.com/news/1153209 |access-date=2015-07-31}}&lt;/ref&gt; ਬੰਦੂਕਧਾਰੀਆਂ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਤੇ ਅਲੀਉਰ ਰਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ 9mm ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਕਾਰ T2F ਤੋਂ 500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੂਰ ਇੱਕ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਕਤਲ ਇੱਕ ਸਿੱਧੀ ਟਾਰਗੇਟ ਕਿਲਿੰਗ ਸੀ&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਅੱਤਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਮਹਿਨਾਜ਼ ਮਹਿਮੂਦ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨੁਜ਼ਹਤ ਕਿਦਵਈ ਦੁਆਰਾ ਇਲਾਜ ਲਈ [[ਅਗਾ ਖ਼ਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਕਰਾਚੀ|ਆਗਾ ਖਾਨ ਹਸਪਤਾਲ]] ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; 'ਅਨਸਾਈਲੈਂਸਿੰਗ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਟੇਕ 2)' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਸੈਮੀਨਾਰ, ਟੀ2ਐਫ ਕੈਫੇ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ']] ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਮਹਿਮਾਨ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚ ਕਾਰਕੁਨ ਮਾਮਾ ਕਾਦੀਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt;

ਮਾਮਾ ਕਾਦੀਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਹਿਮੂਦ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਮਾਗਮ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਚਲੇ ਗਏ। ਸਮਾਗਮ ਨੂੰ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ 24 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਮੁੜ ਤਹਿ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਧਮਕੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਾਇਮ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼|ਨਵਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ ਨੇ]] ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਮੰਗੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; ਕਾਰਕੁਨ ਦੀ ਮੌਤ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਦਮੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; ਨਸਰੀਨ ਜਲੀਲ, ਮੁਸ਼ੱਰਫ [[ਅਲਤਾਫ਼ ਹੁਸੈਨ|ਜ਼ੈਦੀ, ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ]], ਫਾਸੀ ਜ਼ਕਾ, ਰਜ਼ਾ ਰੂਮੀ, [[ਹਾਮਿਦ ਮੀਰ|ਹਾਮਿਦ]] ਮੀਰ, [[ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ|ਆਰਿਫ ਅਲਵੀ, ਫਾਤਿਮਾ ਭੁੱਟੋ]], [[ਤੈਮੂਰ ਰਹਿਮਾਨ|ਤੈਮੂਰ]] ਰਹਿਮਾਨ, ਕਾਮਿਲਾ ਸ਼ਮਸੀ, ਮਲਾਲਾ [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ|ਯੂਸਫਜ਼ਈ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 April 2015 |title=Malala Condemns Tragic Killing Of Pakistani Human Rights Activist Sabeen Mahmud |url=http://community.malala.org/malala-condemns-tragic-killing-of-pakistani-human-rights-activist-sabe-1110231946.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427231705/http://community.malala.org/malala-condemns-tragic-killing-of-pakistani-human-rights-activist-sabe-1110231946.html |archive-date=27 April 2015 |access-date=26 April 2015 |website=Malala Fund Blog}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਫਾਰੂਕੀ]] ਸਮੇਤ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dawn&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dawn.com/news/1177956/director-t2f-sabeen-mahmud-shot-dead-in-karachi|title=Director T2F Sabeen Mahmud shot dead in Karachi|date=25 April 2015|work=Dawn|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/article-182592-Sabeen-Mahmud-Director-T2F-gunned-down-in-Karachi|title=Sabeen Mahmud Director T2F gunned down in Karachi|date=24 April 2015|work=The News|access-date=25 April 2015|archive-date=1 ਅਕਤੂਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001025801/http://www.thenews.com.pk/article-182592-Sabeen-Mahmud-Director-T2F-gunned-down-in-Karachi|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਇੰਟਰ-ਸਰਵਿਸਜ਼ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਜਨਰਲ ਅਸੀਮ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਗੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/875748/army-assures-assistance-in-investigating-sabeen-mahmuds-murder/|title=Intelligence agencies to assist in investigation of Sabeen Mahmud's murder|date=25 April 2015|work=Express Tribune|access-date=25 April 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਨਲ 2015 ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt; 23 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੈਕਾਥੌਨ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 May 2015 |title=In loving memory of Sabeen |url=https://f3mhack.org/index.php/en/ |access-date=23 May 2015 |archive-date=24 ਮਈ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524023518/https://f3mhack.org/index.php/en/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

20 ਮਈ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਾਇਮ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਿਮੂਦ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਇਸਮਾਇਲੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵੀ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET5&quot; /&gt; ਮੁਲਜ਼ਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਸਾਦ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET5&quot; /&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸਰਗਰਮੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]</text>
      <sha1>gs0oaialmh9gbswcj3gf43rlhu1753v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਖਸਾਰ ਰਹਿਮਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160290</id>
    <revision>
      <id>838317</id>
      <parentid>698383</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:20:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9246" sha1="8v5kmqmqav7ilicozm6ou78y29wirge" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Rukhsar image.jpg|thumb|ਰੁਖਸਾਰ ਰਹਿਮਾਨ]]
'''ਰੁਖਸਾਰ ਰਹਿਮਾਨ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤਿਆ ਪੰਚੋਲੀ&lt;ref name=&quot;DNA1&quot;&gt;{{Cite web |date=2 May 2014 |title=Rukhsar Rehman's fashion mantra: Avoid overdressing |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-rukhsar-rehman-s-fashion-mantra-avoid-overdressing-1984260 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827143253/https://www.dnaindia.com/entertainment/report-rukhsar-rehman-s-fashion-mantra-avoid-overdressing-1984260 |archive-date=27 August 2016 |access-date=24 April 2016 |website=[[Daily News and Analysis]] |agency=[[Indo-Asian News Service]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BH1&quot;&gt;{{Cite web |date=4 February 2011 |title=Faruk Kabir reveals about his marriage with actress Rukhsar |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/faruk-kabir-reveals-about-his-marriage-with-actress-rukhsar/ |access-date=24 April 2016 |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਪਕ ਆਨੰਦ ਦੀ ''ਯਾਦ ਰੱਖੇਗੀ ਦੁਨੀਆ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਕੇ ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ''ਇੰਤੇਹਾ ਪਿਆਰ ਕੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inteha Pyar Ki Cast &amp; Crew |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534931 |access-date=24 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਮਪੁਰ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;DNA2&quot;&gt;{{Cite web |date=18 October 2006 |title=I am quite happy making a fresh start |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-am-quite-happy-making-a-fresh-start-1059112 |access-date=24 April 2016 |website=[[Daily News and Analysis]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MD2&quot;&gt;{{Cite web |last=Ghosh |first=Sukanya |date=16 March 2010 |title=Rukhsar resurfaces |url=http://www.mid-day.com/articles/rukhsar-resurfaces/75309 |access-date=24 April 2016 |website=[[Mid-Day]]}}&lt;/ref&gt;

2005 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਵਰਮਾ]] ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ''ਡੀ'' ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਰਣਦੀਪ ਹੁੱਡਾ]] ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adarsh |first=Taran |author-link=Taran Adarsh |date=3 June 2005 |title=D&amp;nbsp;— Underworld Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/534407 |access-date=26 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਰਮਾ ਦੀ ''ਸਰਕਾਰ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। 2008 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰੂਮੀ ਜਾਫਰੀ ਦੀ ''ਗੌਡ ਤੁਸੀ ਗ੍ਰੇਟ ਹੋ'' ਵਿੱਚ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=God Tussi Great Ho Cast &amp; Crew |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54393 |access-date=24 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੇ ਕੇ ਮੈਨਨ ਦੇ ਨਾਲ ''ਦ ਸਟੋਨਮੈਨ ਮਰਡਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕ ਤਰਨ ਆਦਰਸ਼ ਨੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ &quot;ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adarsh |first=Taran |date=13 February 2009 |title=The Stoneman Murders&amp;nbsp;— Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/508374 |access-date=24 April 2016 |website=[[Bollywood Hungama]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ''ਬੈਨੀ ਅਤੇ ਬਬਲੂ'' (2010), ''ਨਾਕ ਆਊਟ'' (2010), ''ਅੱਲ੍ਹਾ ਕੇ ਬੰਦੇ'' (2010),&lt;ref name=&quot;BH1&quot; /&gt; ''[[ਸ਼ੈਤਾਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ੈਤਾਨ]]'' (2011) ਅਤੇ ''[[ਪੀ.ਕੇ.(ਫ਼ਿਲਮ)|ਪੀਕੇ]]'' (2014) ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bhopatkar |first=Tejashree |date=11 December 2013 |title=Rukhsar Rehman bags Aamir Khan's Peekay! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Aamir-Khan-Peekay-Rukhsar-Rehman-in-Peekay-Dhoom-3/articleshow/27210536.cms |access-date=24 April 2016 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਡਰਾਮਾ ''ਕੁਛ ਤੋ ਲੋਗ ਕਹੇਂਗੇ'' (2011-13) ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮੱਲਿਕਾ&lt;ref name=&quot;MD1&quot;&gt;{{Cite web |date=28 August 2012 |title=Women want weight in right places: Rukhsar Rehman |url=http://www.mid-day.com/articles/women-want-weight-in-right-places-rukhsar-rehman/179031 |access-date=24 April 2016 |website=[[Mid-Day]] |agency=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 October 2012 |title=Rukhsar Rehman turns fairy godmother |url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/rukhsar-rehman-turns-fairy-godmother_120719.html |access-date=24 April 2016 |website=Zee News |agency=Indo-Asian News Service}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੀ ''ਤੁਮਹਾਰੀ ਪੰਛੀ'' (2013-14) ਵਿੱਚ ਲਾਵਣਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;DNA1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੀ ''ਦੀਆ ਔਰ ਬਾਤੀ'' ਵਿੱਚ ਮਹਿਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ, ''ਟੇਕ ਆਫ'' (2017) ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਾਯਾ ਸਕਿਨ ਕਲੀਨਿਕ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਪੇਂਟਸ, ਸੈਫੋਲਾ ਸਾਲਟ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I am quite happy making a fresh start |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-am-quite-happy-making-a-fresh-start-1059112}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਤੀ ਅਸਦ ਅਹਿਮਦ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਆਇਸ਼ਾ ਅਹਿਮਦ ਹੈ। 2010 ਤੋਂ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਫਾਰੂਕ ਕਬੀਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਪਰ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲਿਆ।

ਆਇਸ਼ਾ ਨੂੰ ''3 ਸਟੋਰੀਜ਼'', [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂਟਿਊਬ ']] ਤੇ ''ਐਡਲਟਿੰਗ'', ''ਸ਼ੌਕਰਸ'' ਅਤੇ ''ਸੈਲਫੀ'' ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਮਾਇਰਾ ਦਸਤੂਰ]] ਅਤੇ [[ਨੇਹਾ ਮਹਾਜਨ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2018 |title=Did you know 3 Storey actress Aisha Ahmed is Rukhsar s daughter |url=https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-3-storey-actress-aisha-ahmed-is-rukhsars-daughter/19171161 |access-date=28 February 2019 |website=mid-day |language=en |archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228195018/https://www.mid-day.com/articles/did-you-know-3-storey-actress-aisha-ahmed-is-rukhsars-daughter/19171161 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>8v5kmqmqav7ilicozm6ou78y29wirge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਬਟਨਾਗਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160303</id>
    <revision>
      <id>838395</id>
      <parentid>660601</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7576" sha1="en0m71g7t0jq9r3n0t1jhfpmu54i763" xml:space="preserve">
'''ਸਮੀਕਸ਼ਾ ਬਟਨਾਗਰ'''&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/samiksha-bhatnagar-is-now-samikssha-batnagar-243931|title=Samiksha Bhatnagar is now Samikssha Batnagar|date=25 April 2021|work=Tribune India}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 2014 ਤੱਕ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਅਤੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸਾਲ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਿਓ ਕੀਤਾ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/spotted-madhur-bhandarkar-and-samiksha-bhatnagar-on-the-sets-of-calendar-girls/15562170|title=Samiksha Bhatnagar &amp; Madhur Bhandarkar. Sets of Calendar Girls|work=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ ''ਪੋਸਟਰ ਬੁਆਏਜ਼'' ਵਿੱਚ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/heres-everything-know-bobby-deols-love-interest-samiksha-bhatnagar-poster-boys/|title=Samiksha Bhatnagar Poster Boys|work=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/bobby-deol-tv-actress-samiksha-bhatnagar-spotted-poster-boys-sets-photo-bollywood-news/18511160|title=Samiksha Bhatnagar &amp; Bobby Deol. Sets of Poster Boys|work=Mid-Day|access-date=2023-03-30|archive-date=2020-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615020823/https://www.mid-day.com/articles/bobby-deol-tv-actress-samiksha-bhatnagar-spotted-poster-boys-sets-photo-bollywood-news/18511160|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ===
ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|''ਏਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ..ਵੀਰਾ'']] ''( [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] )'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ''ਉਤਰਨ'' ([[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]]),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/tvtags/colors-tv/uttaran-samiksha-bhatnagar-play-pakistani-woman|title=Samiksha Bhatnagar Uttaran|work=PINKVILLA|access-date=2023-03-30|archive-date=2020-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200320042803/https://www.pinkvilla.com/tvtags/colors-tv/uttaran-samiksha-bhatnagar-play-pakistani-woman|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ'' ( ਲਾਈਫ ਓਕੇ), ''ਬਾਲ ਵੀਰ'' (ਸਬ ਟੀਵੀ), ''ਕੁਮ ਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'' ( [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] )&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Swati-Anurag-to-replace-Samiksha-Amit-in-Kumkum-Bhagya/articleshow/35847581.cms|title=Samiksha Kum Kum Bhagya|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀਰੀਅਲ।

=== ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ===
ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀ ''ਕੈਲੰਡਰ ਗਰਲਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਟਨਾਗਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ''ਪੋਸਟਰ ਬੁਆਏਜ਼'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਖਤਮ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਤਲਪੜੇ ਖੁਦ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ 8 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/poster-boys-entire-dynamics-of-filmmaking-has-failed-says-sunny-deol/story-oSkeglt12DCd8eFHMWXQIO.html|title=Poster Boys|work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; 2021 ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਅਰਸੇ ਵਿੱਚ, ਬਟਨਾਗਰ ''[[Black Rose (2021 film)|ਬਲੈਕ ਰੋਜ਼]]'', ''ਧੂਪ ਛਾਂ'' ਅਤੇ ''ਅੰਤ ਦ ਐਂਡ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ''ਐਂਥ ਦ ਐਂਡ'',&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/anth-the-end-movie-review-divya-dutta-mukul-dev-starrer-rivets-you-with-suspense-enthuses-you-with-thrill-entertainment-news-2241484/|title=Anth The End|work=Bollywoodlife}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ''ਧੂਪ ਛਾਂ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/dhoop-chhaon/movie-review/95305903.cms/|title=Dhoop Chhaon Movie Review : An over-the-top hodgepodge of subplots|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20221104161951/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/dhoop-chhaon/movie-review/95305903.cms|archive-date=4 November 2022}}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਦਿਖਾਓ
|-
| 2011-12
| ''ਬਾਲ ਵੀਰ''
|-
| 2011-13
| ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|ਏਕ ਵੀਰ ਕੀ ਅਰਦਾਸ।]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|.]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|.]]'' ''[[ਇੱਕ ਵੀਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ....ਵੀਰਾਂ|ਵੀਰਾ]]''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013-14
| ''ਦੇਵੋਂ ਕੇ ਦੇਵ।'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾਦੇਵ''
|-
| ''ਉਤਰਨ''
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2014
| ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''
|-
| ''ਸਾਵਧਾਨ ਭਾਰਤ''
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014-15
| ''ਯਮ ਹੈਂ ਹਮ''
|-
| ''ਪੀਟਰਸਨ ਹਿੱਲ''
|-
| ''ਸਤ੍ਰੀ ਸ਼ਕਤੀ''
|-
| 2015-16
| ''ਜਾਨੇ ਕਿਆ ਹੋਗਾ ਰਾਮ ਰੇ ॥''
|-
| 2016
| ''ਗੁਪਚੁਪ''
|-
| 2021-22
| ''[[Tera Chhalaava|ਤੇਰਾ ਛਲਾਵਾ]]''
|-
| 2022
| ''ਧਾਰਾਵੀ ਬੈਂਕ''
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>en0m71g7t0jq9r3n0t1jhfpmu54i763</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160366</id>
    <revision>
      <id>838358</id>
      <parentid>660566</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9325" sha1="nd520uamh672vh9clibb7i4006ot1qy" xml:space="preserve">
 
{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਿੰਘ
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |[[File:Vishakha_Singh_at_the_success_bash_of_Fukrey_Returns_(10)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vishakha_Singh_at_the_success_bash_of_Fukrey_Returns_(10)_(cropped).jpg|frameless]]&lt;div class=&quot;infobox-caption&quot;&gt;2017 ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਿੰਘ&lt;/div&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਜਨਮ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਅਬੂ ਧਾਬੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |ਭਾਰਤੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਸਿੱਖਿਆ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੱਡੀਜ਼, ਸੰਚਾਰ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਕਿੱਤੇ
| class=&quot;infobox-data role&quot; |ਅਦਾਕਾਰਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ
|-
! scope=&quot;row&quot; class=&quot;infobox-label&quot; |ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਫੁਕਰੇ
|}
'''ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਿੰਘ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਉੱਦਮ|ਉਦਯੋਗਪਤੀ]] ਹੈ ਜੋ ਫੁਕਰੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਫਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਹ [[ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਬੱਚਨ]] ਅਤੇ [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੂਕੋਣ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਗੋਵਾਰੀਕਰ ਦੀ 2010 ''&lt;nowiki/&gt;'ਖੇਲੀਂ ਹਮ ਜੀ ਜਾਨ ਸੇ''' ਨਾਲ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ [[ਦਰਾਵੜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਮਿਲ]] ਫਿਲਮ ''ਕੰਨਾ ਲੱਡੂ ਥਿੰਨਾ ਆਸੀਆ'' (2013) ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸਨੇ ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਇੰਡੀਅਨ ਸਕੂਲ (ADIS) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot;&gt;{{Cite web |date=16 October 2013 |title=Film pedigree doesn't ensure BO success: Vishaka |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-16/news-interviews/43105286_1_film-industry-ashutosh-gowarikar-entertainment-industry |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105181819/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-16/news-interviews/43105286_1_film-industry-ashutosh-gowarikar-entertainment-industry |archive-date=5 November 2013 |access-date=5 November 2013 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;indiatimes2&quot;&gt;{{Cite web |date=1 January 1970 |title=Vishakha Singh returns to Telugu movies |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Vishakha-Singh-returns-to-Telugu-movies/articleshow/25216422.cms |access-date=5 November 2013 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (1998-1999 ਬੈਚ) ਤੋਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।

== ਸਮਾਜਿਕ ਸਰਗਰਮੀ ==
ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗੋਪੀ ਸ਼ੰਕਰ ਮਦੁਰਾਈ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਥਲੀਟ ਸਾਂਤੀ ਸੁੰਦਰਰਾਜਨ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਕੌਮੀ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੇ]] ਵੀ ''ਸੰਤੀ ਲਈ ਜਸਟਿਸ'' ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਖੇਡ ਵਿਕਾਸ ਅਥਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨੌਕਰੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Human rights body rejects Santhi Soundarajan's complaint, claims it's too late to accept it |url=http://www.thenewsminute.com/article/human-rights-body-rejects-santhi-soundarajan-s-complaint-claims-it-s-too-late-accept-it |access-date=22 May 2017 |publisher=The News Minute}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Santhi Set To Fight For Justice Jan 03, 2017, 19:43 IST, Times Now |url=http://www.timesnow.tv/sports/video/santhi-set-to-fight-for-justice/53765 |access-date=19 May 2017 |website=Timesnow.tv}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;espn&quot;&gt;{{Cite web |title=Ministry of sports served notice on Santhi Soundarajan's complaint |url=http://www.espn.in/athletics/story/_/id/17761605/ministry-sports-served-notice-santhi-soundarajan-complaint |access-date=12 May 2017 |publisher=espn.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-miscellaneous/tp-others/santhis-plea/article6711959.ece|title=Santhi's plea|date=21 December 2014|work=The Hindu|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;huffingtonpost&quot;&gt;{{Cite web |title=Why We Should Join The Campaign Seeking Justice For Runner Shanthi Soundarajan |url=http://www.huffingtonpost.in/2016/08/09/why-we-should-join-the-campaign-seeking-justice-for-runner-shant/ |access-date=12 May 2017 |publisher=huffingtonpost.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thehindu6&quot;&gt;{{Cite web |title=Santhi set to rebuild life as official athletic coach - The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/Santhi-set-to-rebuild-life-as-official-athletic-coach/article16073904.ece |access-date=12 May 2017 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
''2011:ਖੇਲੇ ਹਮ ਜੀ ਜਾਨ ਸੇ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਟਾਰਡਸਟ ਅਵਾਰਡਸ ਤੋਂ &quot;ਬੈਸਟ ਬ੍ਰੇਕਥਰੂ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ - ਫੀਮੇਲ&quot; ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ।''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2 December 2010 |title=Vishakha create a smouldering |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Khelein-Hum-Jee-Jaan-Sey/movie-review/7029093.cms |publisher=Nikhat Kazmi, Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=3 December 2010 |title=Vishakha Singh does very well as Pritilata Waddedar |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-khelein-hum-jee-jaan-sey/20101203.htm |publisher=Raja Sen Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=4 December 2010 |title=Vishakha Singh are superb |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/041210-Khelein-hum-Jee-Jaan-Sey-Movie-review.htm |publisher=Sarita Tanwar, Mid Day |access-date=30 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=1 ਅਗਸਤ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801205551/https://www.mid-day.com/entertainment/2010/dec/041210-Khelein-hum-Jee-Jaan-Sey-Movie-review.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |date=3 December 2010 |title=Vishakha Singh has her moments; she has an expressive face and equally expressive eyes. |url=http://koimoi.c2w.com/2010/12/03/khelein-hum-jee-jaan-sey-review-by-komal-nahta/ |publisher=Komal Nahta, koimoi.com |access-date=30 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=8 ਦਸੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208063602/http://koimoi.c2w.com/2010/12/03/khelein-hum-jee-jaan-sey-review-by-komal-nahta/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>nd520uamh672vh9clibb7i4006ot1qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਆ ਸ਼ਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160723</id>
    <revision>
      <id>838314</id>
      <parentid>821163</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:05:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10210" sha1="mqcqdxc4q2fswh1vcnctmwhb6gfo8iw" xml:space="preserve">
'''ਰੀਆ ਸ਼ਰਮਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਸੱਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ''ਪਿੰਜਾਰਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ, ''ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ'' ਵਿੱਚ [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ|ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬੱਲਾਲ]] ਅਤੇ ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਾਰਾਪ੍ਰਿਯਾ - ਸਮੈ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਰੇ''&lt;ref&gt;{{Cite web |title=2020 TV Debutants: From Riya Sharma To Kanika Kapur, Stars Who Made Their Small Screen Debut |url=https://news.abplive.com/entertainment/television/tv-celebrities-debutants-in-2020-list-of-new-comers-tv-actors-and-actresses-in-2020-1392030/amp |access-date=7 May 2021 |website=ABP Live}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ''ਸੱਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WATCH! All Episodes Of SAB TV's 'Saat Phero Ki Hera Pherie' |url=https://www.sonyliv.com/shows/saat-phero-ki-hera-pherie-1700000153 |access-date=17 July 2019 |website=Sony LIV |archive-date=22 ਅਕਤੂਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022013217/http://www.sonyliv.com/shows/saat-phero-ki-hera-pherie-1700000153 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਜੈ ਹੋ ਵਿੱਚ ਸੁਨੈਨਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ!'' ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਦੂਬੇ ਦੇ ਉਲਟ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Satyajeet Dubey, Rajesh Kumar and Riya Sharma in sci-fi comedy 'Maharaj Ki Jai Ho' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/satyajeet-dubey-rajesh-kumar-in-sci-fi-comedy-maharaj-ki-jai-ho/articleshow/74781056.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=25 August 2020 |title='Audience is lapping up rustic, realistic &amp; relatable content' |url=https://www.hindustantimes.com/audience-is-lapping-up-rustic-realistic-relatable-content/story-GaAkZyUZGTbW2VIlldaTjO.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

2020 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਲ ਉੱਪਲ ਦੇ ਉਲਟ ''ਪਿੰਜਰਾ ਖੁਸ਼ਸੁਰਤੀ ਕਾ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WATCH! All Episodes Of Colors's Pinjara Khubsurti Ka On Voot |url=https://www.voot.com/shows/pinjara-khubsurti-ka/312075 |access-date=20 May 2021 |website=Voot |archive-date=11 ਮਈ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511014803/https://www.voot.com/shows/pinjara-khubsurti-ka/312075 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਜਨਮ ਦੇ ਟਰੈਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਯੂਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A reincarnation track to be introduced in Pinjara Khubsurti Ka; the show will swap time slots with Bawara Dil |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/a-reincarnation-track-to-be-introduced-in-pinjara-khubsurti-ka-the-show-will-swap-time-slots-with-bawara-dil/articleshow/83600713.cms |access-date=17 June 2021 |website=timesofindia}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਉਸਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 May 2021 |title=Pinjara Khubsurti Ka completes 200 episodes; Lead actors Riya Sharma and Saahil Uppal express gratitude |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/pinjara-khubsurti-ka-completes-200-episodes-lead-actors-riya-sharma-and-saahil-uppal-express-gratitude-759299?amp |access-date=2 June 2021 |website=Pinkvilla |archive-date=31 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531202722/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/pinjara-khubsurti-ka-completes-200-episodes-lead-actors-riya-sharma-and-saahil-uppal-express-gratitude-759299?amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਤੋਂ, ਉਹ ''ਬੰਨੀ ਚਾਉ ਹੋਮ ਡਿਲੀਵਰੀ'' ਵਿੱਚ ਡਾ. ਤੁਲਿਕਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Riya Sharma all set to create love trouble in 'Banni Chow Home Delivery' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/riya-sharma-all-set-to-create-love-trouble-in-banni-chow-home-delivery/articleshow/94959367.cms |access-date=2022-10-31 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2023 ਤੋਂ, ਸ਼ਰਮਾ ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ - ਸਮੈ ਸਾਦੀ ਸੇ ਪਰੇ'' ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ ਧਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਾਰਾਪ੍ਰਿਯਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/riya-sharmas-track-in-banni-chow-wraps-up-in-two-months-she-signs-another-tv-show/articleshow/96151826.cms|title=Riya Sharma's track in Banni Chow wraps up in two months, she signs another TV show - Times of India|last=Trivedi|first=Tanvi|work=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhruv Tara - Samay Sadi se Pare {{!}} Coming Soon {{!}} Sony SAB |url=https://www.youtube.com/watch?v=UQZdC07tiuk |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿਸ਼ਾ ਝਾਅ ਦੀ ''ਕੋਨਮਨ'' ਨਾਲ ਅਧਿਆਨ ਸੁਮਨ ਨਾਲ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fraud Saiyaan producer Disha Jha comes up with her new movie 'Konman' |url=https://www.outlookindia.com/outlook-spotlight/fraud-saiyaan-producer-disha-jha-comes-up-with-her-new-movie-konman--news-76257/amp |access-date=5 February 2022 |website=Outlook}}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2018
| ''ਸਾਤ ਫੇਰੋ ਕੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ''
| ਚਿੰਕੀ ਟੰਡਨ
|
|
|-
| 2020
| ''ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਜੈ ਹੋ!''
| ਸੁਨੈਨਾ
|
|
|-
| 2020-2021
| rowspan=&quot;2&quot; | ''ਪਿੰਜਰਾ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਕਾ''
| ਡਾ: ਮਯੂਰਾ ਦੂਬੇ ਸ਼ੁਕਲਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-03 |title=Telly Tattle: Riya Sharma talks about her role in Pinjara Khubsurti Ka |url=https://www.mid-day.com/articles/telly-tattle-riya-sharma-talks-about-her-role-in-pinjara-khubsurti-ka/22912237 |access-date=2020-12-22 |website=[[Mid-Day]] |language=en |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806181930/https://www.mid-day.com/articles/telly-tattle-riya-sharma-talks-about-her-role-in-pinjara-khubsurti-ka/22912237 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ਮਯੂਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 July 2021 |title=Exclusive! Pinjara Khubsurti Ka to go off air on August 6 |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/exclusive-pinjara-khubsurti-ka-to-go-off-air-on-august-6/articleshow/84290242.cms#_ga=2.34709857.1961641228.1660404638-amp-2tmPd8oAjfyJA2CCHFxuUcZjNuKDCxcRLLeMnPsDlLy6qolCDhUwcs3fsZRtbKjB |access-date=15 July 2021 |website=Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2022
| ''ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ''
| [[ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ|ਕਾਸ਼ੀਬਾਈ ਬਾਜੀਰਾਓ ਬੱਲਾਲ]]
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kashibai actress Riya Sharma reveals how she creates her signature look |url=https://m.timesofindia.com/videos/tv/hindi/kashibai-actress-riya-sharma-reveals-how-she-creates-her-signature-look/amp_videoshow/90639833.cms |access-date=5 April 2022 |website=Times Of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ਬੰਨੀ ਚੋਅ ਹੋਮ ਡਿਲਿਵਰੀ''
| ਤੁਲਿਕਾ ਡਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=It's not a cameo, I'm doing a full-fledged role in Banni Chow Home Delivery: Riya Sharma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/its-not-a-cameo-im-doing-a-full-fledged-role-in-banni-chow-home-delivery-riya-sharma/articleshow/94643127.cms |access-date=2022-10-31 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023–ਮੌਜੂਦਾ
| ''ਧਰੁਵ ਤਾਰਾ – ਸਮੈ ਸਾਦਿ ਸੇ ਪਾਰੇ''
| ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਤਰਪ੍ਰਿਆ ਸਿੰਘ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exclusive Pic! Riya Sharma plays a 17th century princess in the new show Dhruv Tara - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-pic-riya-sharma-plays-a-17th-century-princess-in-the-new-show-dhruv-tara/articleshow/96460259.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>mqcqdxc4q2fswh1vcnctmwhb6gfo8iw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160919</id>
    <revision>
      <id>838234</id>
      <parentid>788721</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14295" sha1="n0p388l00r6x8q3p3sh26nkboic355n" xml:space="preserve">'''ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] : '''م‍ﮩ‍رين جبار''' ) (ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1971, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;WallStreetJournal&quot;&gt;{{Cite web |date=23 June 2011 |title=New York Story, Karachi Style |url=https://blogs.wsj.com/scene/2011/06/23/new-york-story-karachi-style/ |access-date=18 March 2017 |website=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੀਡੀਆ-ਪਰਸਨ ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Tribune&quot;&gt;https://tribune.com.pk/story/483415/with-coke-kahani-mehreen-jabbar-highlights-the-lives-of-pakistanis/, Interview with Mehreen Jabbar on The Express Tribune newspaper, 23 December 2012, Retrieved 19 March 2017&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬੀਓ ਜ਼ਫਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਯਾਸਿਰ ਅਖਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-11-16 |title=Video: Beo Raana Zafar tells her favourite moments from Ek Jhoothi Love Story |url=https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |access-date=2021-10-12 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174517/https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Social Diary Exclusive The Unstoppable Icon YASIR AKHTAR {{!}} Social Diary |url=https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |access-date=2021-10-12 |language=en-US |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027182845/https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Best of luck to my dearest cousin Mehreen Jabbar, ARYFilms &amp; the great team for DOBARA PHIR SE releasing tomorrow in the UK/Worldwide. |url=https://twitter.com/yasir_akhtar_/status/801837305854128128 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt; 1994 ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ, ਜੱਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Rehman |first=Maliha |date=2020-11-18 |title=After working 25 years in the business, I have become exhausted, says Mehreen Jabbar |url=https://images.dawn.com/news/1186035 |access-date=2021-10-12 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;advisor&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-10-14 |title=Mehreen Jabbar joins RINSTRA Board of Advisors |url=https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |access-date=2021-10-12 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172959/https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maria Shirazi |date= |title=Celebrating 5 fearless, female filmmakers |url=https://www.thenews.com.pk/amp/506463-celebrating-5-fearless-female-filmmakers |access-date=7 November 2022 |website=The News}}&lt;/ref&gt; 2008 ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਲਈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੱਬਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052702303936704576396890819953886.html|title=An Alien in New York|last=Schroeder|first=Robert|date=2011-06-27|work=Wall Street Journal|access-date=2021-10-12|language=en-US|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨੇਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਐਡ ਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੱਬਾਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ'' ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehreen Jabbar - Women of Pakistan |url=https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |access-date=2021-10-12 |website=kazbar.org |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029094111/https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gill |first=Abia |date=2017-03-17 |title=Screen Art and Mehreen Jabbar |url=https://arydigital.tv/screen-art-mehreen-jabbar/ |access-date=2021-10-12 |website=ARY Digital |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਅਤੇ ''ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼/ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;t2f&quot;&gt;{{Cite web |title=An evening with Mehreen Jabbar, her profile |url=http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319111438/http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |archive-date=19 March 2017 |access-date=18 March 2017 |publisher=T2F website}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਦਾ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ, ਸਖ਼ਤ-ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਸ਼ਾਰਟਸ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਰਹੂਮ ਕਰਨਲ ਕੀ ਬੇਟੀਆਂ'', ''ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ'', ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਅਤੇ ''ਦਾਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2018-08-25|title=Pride of Pakistan: Mehreen Jabbar|url=https://dailytimes.com.pk/287962/pride-of-pakistan-mehreen-jabbar/|access-date=2021-10-12|website=Daily Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2008 ਵਿੱਚ ਮਹਿਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 'ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਗ੍ਰਾਂਟ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-04-26 |title=Pak movie featuring Nandita Das to be screened at Tribeca fest |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pak-movie-featuring-nandita-das-to-be-screened-at-tribeca-fest-1161512 |access-date=2021-10-12 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehreen Jabbar's Ramchand Pakistani to premiere at Osian's - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/mehreen-jabbar-s-ramchand-pakistani-to-premiere-at-osian-s/326907/2 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=archive.indianexpress.com}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2008-09 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ramchand Pakistani - 10 years on - Instep thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566275-%c2%adramchand-pakistani-10-years |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=11 years on, Ramchand Pakistani screened in US film festival {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/culture/2019/01/11-years-on-ramchand-pakistani-screened-in-us-film-festival/ |access-date=2021-10-12 |website=Samaa TV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-07-29 |title=Ramchand Pakistani to be released in India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/ramchand-pakistani-to-be-released-in-india/story-W0uOhqBaKhj9qjZoASguGN.html |access-date=2021-10-12 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 'ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ' ਨੂੰ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ' ਦੁਆਰਾ 'ਫਿਪ੍ਰੇਸਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ', ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ 'ਫ੍ਰਾਈਬਰਗ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿਖੇ 'ਦਰਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਅਤੇ 13ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਆਨਰੇਬਲ ਮੇਨਸ਼ਨ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 2010 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰੀਨ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-04-18 |title=Spotlight: Ramchand Pakistani honoured |url=https://www.dawn.com/2010/04/18/spotlight-ramchand-pakistani-honoured/ |access-date=2021-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਦੋਬਾਰਾ ਫਿਰ ਸੇ'' ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-11-14 |title=Dobara Phir Se set to release on 25th |url=https://nation.com.pk/14-Nov-2016/dobara-phir-se-set-to-release-on-25th |access-date=2021-10-12 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਜੱਬਾਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ NGO WAR (ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਬ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;advisor&quot; /&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>n0p388l00r6x8q3p3sh26nkboic355n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838235</id>
      <parentid>838234</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14313" sha1="c232sxfkspme01i1htxqgm6vty4nhmq" xml:space="preserve">'''ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ''' ( [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]] : '''م‍ﮩ‍رين جبار''' ) (ਜਨਮ 29 ਦਸੰਬਰ 1971, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;WallStreetJournal&quot;&gt;{{Cite web |date=23 June 2011 |title=New York Story, Karachi Style |url=https://blogs.wsj.com/scene/2011/06/23/new-york-story-karachi-style/ |access-date=18 March 2017 |website=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮੀਡੀਆ-ਪਰਸਨ ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Tribune&quot;&gt;https://tribune.com.pk/story/483415/with-coke-kahani-mehreen-jabbar-highlights-the-lives-of-pakistanis/, Interview with Mehreen Jabbar on The Express Tribune newspaper, 23 December 2012, Retrieved 19 March 2017&lt;/ref&gt; ਉਹ ਬੀਓ ਜ਼ਫਰ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਵੀ ਹੈ। ਮਹਿਰੀਨ ਜੱਬਾਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਾਇਕ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਯਾਸਿਰ ਅਖਤਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-11-16 |title=Video: Beo Raana Zafar tells her favourite moments from Ek Jhoothi Love Story |url=https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |access-date=2021-10-12 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174517/https://www.somethinghaute.com/video-beo-raana-zafar-tells-her-favourite-moments-from-ek-jhoothi-love-story/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Social Diary Exclusive The Unstoppable Icon YASIR AKHTAR {{!}} Social Diary |url=https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |access-date=2021-10-12 |language=en-US |archive-date=2021-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027182845/https://socialdiary.pk/social-diary-exclusive-the-unstoppable-icon-yasir-akhtar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Best of luck to my dearest cousin Mehreen Jabbar, ARYFilms &amp; the great team for DOBARA PHIR SE releasing tomorrow in the UK/Worldwide. |url=https://twitter.com/yasir_akhtar_/status/801837305854128128 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt; 1994 ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ, ਜੱਬਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਉੱਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Rehman |first=Maliha |date=2020-11-18 |title=After working 25 years in the business, I have become exhausted, says Mehreen Jabbar |url=https://images.dawn.com/news/1186035 |access-date=2021-10-12 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;advisor&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-10-14 |title=Mehreen Jabbar joins RINSTRA Board of Advisors |url=https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |access-date=2021-10-12 |website=Daily Times |language=en-US |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024172959/https://dailytimes.com.pk/677838/mehreen-jabbar-joins-rinstra-board-of-advisors/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Maria Shirazi |date= |title=Celebrating 5 fearless, female filmmakers |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/506463-celebrating-5-fearless-female-filmmakers |access-date=7 November 2022 |website=The News}}&lt;/ref&gt; 2008 ਟੀਵੀ ਲੜੀ ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਲਈ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਜੱਬਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਬਿਜ਼ਨਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052702303936704576396890819953886.html|title=An Alien in New York|last=Schroeder|first=Robert|date=2011-06-27|work=Wall Street Journal|access-date=2021-10-12|language=en-US|issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਜਾਵੇਦ ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੈਨੇਟਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਫਲ ਐਡ ਮੈਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੱਬਾਰ ਫਿਲਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ''ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ'' ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehreen Jabbar - Women of Pakistan |url=https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |access-date=2021-10-12 |website=kazbar.org |archive-date=2021-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029094111/https://kazbar.org/jazbah/mehreen.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Gill |first=Abia |date=2017-03-17 |title=Screen Art and Mehreen Jabbar |url=https://arydigital.tv/screen-art-mehreen-jabbar/ |access-date=2021-10-12 |website=ARY Digital |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਅਤੇ ''ਤਸਵੀਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ'' ਦੇ ਬੈਨਰ ਹੇਠ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼/ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;t2f&quot;&gt;{{Cite web |title=An evening with Mehreen Jabbar, her profile |url=http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319111438/http://www.t2f.biz/an-evening-with-mehreen-jabbar/ |archive-date=19 March 2017 |access-date=18 March 2017 |publisher=T2F website}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਜੱਬਾਰ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਉਦਯੋਗ ਦਾ 25 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵੀ ਹੈ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਗੰਭੀਰ, ਸਖ਼ਤ-ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ/ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਸਫਲਤਾ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਕਈ ਬਿਰਤਾਂਤਕਾਰੀ ਸ਼ਾਰਟਸ ਵੀ ਬਣਾਏ ਹਨ ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ''ਮਰਹੂਮ ਕਰਨਲ ਕੀ ਬੇਟੀਆਂ'', ''ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ'', ''ਦੋਰਾਹਾ'' ਅਤੇ ''ਦਾਮ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|date=2018-08-25|title=Pride of Pakistan: Mehreen Jabbar|url=https://dailytimes.com.pk/287962/pride-of-pakistan-mehreen-jabbar/|access-date=2021-10-12|website=Daily Times|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2008 ਵਿੱਚ ਮਹਿਰੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]'' ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 'ਗਲੋਬਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਗ੍ਰਾਂਟ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-04-26 |title=Pak movie featuring Nandita Das to be screened at Tribeca fest |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-pak-movie-featuring-nandita-das-to-be-screened-at-tribeca-fest-1161512 |access-date=2021-10-12 |website=DNA India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਟ੍ਰਿਬੇਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਫਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰਨ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mehreen Jabbar's Ramchand Pakistani to premiere at Osian's - Indian Express |url=http://archive.indianexpress.com/news/mehreen-jabbar-s-ramchand-pakistani-to-premiere-at-osian-s/326907/2 |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=archive.indianexpress.com}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2008-09 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Ramchand Pakistani - 10 years on - Instep thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/566275-%c2%adramchand-pakistani-10-years |url-status=live |access-date=2021-10-12 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=11 years on, Ramchand Pakistani screened in US film festival {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/culture/2019/01/11-years-on-ramchand-pakistani-screened-in-us-film-festival/ |access-date=2021-10-12 |website=Samaa TV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2008-07-29 |title=Ramchand Pakistani to be released in India |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/ramchand-pakistani-to-be-released-in-india/story-W0uOhqBaKhj9qjZoASguGN.html |access-date=2021-10-12 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; 'ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ' ਨੂੰ 'ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ' ਦੁਆਰਾ 'ਫਿਪ੍ਰੇਸਕੀ ਪੁਰਸਕਾਰ', ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ 'ਫ੍ਰਾਈਬਰਗ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ' ਵਿਖੇ 'ਦਰਸ਼ਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਅਤੇ 13ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਸਤਿਆਜੀਤ ਰੇਅ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੁਆਰਾ 'ਆਨਰੇਬਲ ਮੇਨਸ਼ਨ' ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਲੰਡਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 2010 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਰੀਨ ਨੂੰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਆਫ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-04-18 |title=Spotlight: Ramchand Pakistani honoured |url=https://www.dawn.com/2010/04/18/spotlight-ramchand-pakistani-honoured/ |access-date=2021-10-12 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ''ਦੋਬਾਰਾ ਫਿਰ ਸੇ'' ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਯੂਕੇ, ਯੂਐਸਏ ਅਤੇ ਯੂਏਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਥੀਏਟਰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-11-14 |title=Dobara Phir Se set to release on 25th |url=https://nation.com.pk/14-Nov-2016/dobara-phir-se-set-to-release-on-25th |access-date=2021-10-12 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਜੱਬਾਰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸੈਂਸਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ NGO WAR (ਬਲਾਤਕਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ) ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈਸ਼ਾ ਫਿਲਮ ਲੈਬ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ - ਇੱਕ ਗੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਬ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਮੀਰਾ ਨਾਇਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;advisor&quot; /&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]]</text>
      <sha1>c232sxfkspme01i1htxqgm6vty4nhmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਲਮਾ ਹਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160923</id>
    <revision>
      <id>838405</id>
      <parentid>788751</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12851" sha1="jy4bftfmham0w73je29x3s0cylm3hfx" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸਲਮਾ ਹਸਨ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = ਸਲਮਾ ਹਸਨ
| birth_date         = {{Birth date and age|1975|2|25|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਦਿਆਲਾ ਆਫ਼ ਕਰਾਚੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1998 – ਵਰਤਮਾਨ
| spouse             = 
| children           = ਫ਼ਾਤਿਮਾ (ਪੁੱਤਰੀ)
| parents            = 
| relatives          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]

'''ਸਲਮਾ ਹਸਨ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1182332|title=Who says Pakistan doesn't produce good horror shows?|last=Khan|first=Sheeba|date=30 April 2019|work=Images|access-date=10 May 2021|publisher=Dawn}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਖਾਨੀ]], [[ਦੋ ਬੋਲ]], [[ਜੁਦਾ ਹੋਵੇ ਕੁਛ ਇਜ਼ ਤਰਹਾਨ|ਜੁਦਾ ਹੁਏ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਾਂ]], [[ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ]] ਅਤੇ [[ਪਰੀਜ਼ਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਟਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 20, 2019 |title=Khaani will air on Geo TV this November |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/239799-Khaani-will-air-on-Geo-TV-this-November |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 24, 2022 |title=Ahmed Ali Akbar and Saboor star in 'Parizaad'; a drama based on pain and deceit |url=https://dailytimes.com.pk/794525/ahmed-ali-akbar-and-saboor-star-in-parizaad-a-drama-based-on-pain-and-deceit |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਿੰਦਗੀ ==
ਸਲਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਫਰਵਰੀ 1975 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;FUCHSIAMagazine&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;FUCHSIAMagazine&quot;&gt;{{Citation |title=Salma Hassan {{!}} Dunk {{!}} Shehnai {{!}} Pyar Ke Sadqay {{!}} Khaani {{!}} Parizaad {{!}} Gup Shup with FUCHSIA |url=https://www.youtube.com/watch?v=KY0kL2h8sAA |work=FUCHSIA Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125170537/https://www.youtube.com/watch?v=KY0kL2h8sAA |access-date=28 December 2021 |archive-date=2022-01-25 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਲਮਾ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਪੀਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 10, 2021 |title=Must watch TV plays |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/293622-must-watch-tv-plays |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=June 18, 2020 |title=Geo mega drama 'Khaani' ready to go on air |url=https://www.thenews.com.pk/print/242063-Geo-mega-drama-Khaani-ready-to-go-on-air |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਸਲਮਾ ਨੇ [[ਪੀਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ']] ਤੇ ਲੜੀਵਾਰ ਨਾਟਕ  [[ਧੂਪ ਮੈਂ ਸਾਵਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 1, 2022 |title=Cliched storylines need to go |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/858897-cliched-storylines-need-to-go |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 4, 2020 |title=6 Pakistani comedy shows that need to make a comeback |url=https://www.dawn.com/news/1184967 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 12, 2021 |title=Film Garmee depicts how gratitude can solve problems |url=https://nation.com.pk/11-Apr-2021/film-garmee-depicts-how-gratitude-can-solve-problems |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸਲਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਅਜ਼ਫਰ ਅਲੀ]] ਨਾਲ 2001 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਇੰਡਸ ਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ [[ਸਬ ਸੈੱਟ]] ਹੈ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 23, 2020 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1534824 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 1, 2020 |title='Sub Set Hai' returning for a sequel called 'Mid Life' |url=https://tribune.com.pk/story/2150646/sub-set-hai-returning-sequel-called-mid-life |publisher=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 2012 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 9, 2021 |title=Salma, Azfar and Naveen: A private or public affair? |url=https://tribune.com.pk/story/427916/salma-azfar-and-naveen-a-private-or-public-affair |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 July 2020 |title=When the celebrated Humsafar boomeranged |url=https://tribune.com.pk/story/700622/when-the-celebrated-humsafar-boomeranged |publisher=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Title
! scope=&quot;col&quot; |Role
! scope=&quot;col&quot; |Network
|-
|1998
|ਧੂਪ ਮੇ ਸਾਵਨ
|ਸਾਰਾ
|PTV&lt;ref name=&quot;throwback&quot;&gt;{{Cite web |date=1 October 2014 |title=#ThrowbackThursday: Mehreen Jabbar recalls shooting for Dhoop Mein Sawan |url=https://tribune.com.pk/story/769848/throwbackthursday-mehreen-jabbar-recalls-shooting-for-dhoop-mein-sawan |access-date=1 January 2023 |website=Express Tribune}}&lt;/ref&gt;
|-
|2003
|ਮਰਾਓ ਜਾਨ ਅਦਾ 
|ਰਾਮ ਦਾਈ
|Geo TV
|-
|2001
|''ਸਬ ਸੈਟ ਹੈ'' 
|ਨਾਦਿਆ
|Indus Vision&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 February 2020 |title='Sub Set Hai' returning for a sequel called 'Mid Life' |url=https://tribune.com.pk/story/2150646/sub-set-hai-returning-sequel-called-mid-life |access-date=4 December 2022 |website=Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 23, 2020 |title=The Grapevine |url=https://www.dawn.com/news/1534824 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2010
|ਵਸਲ 
|ਸੋਨੀ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2011
|ਦਾਰੀਚਾ
|ਸਨਮ
|ARY Digital
|-
|2012
|ਤਾਲਫੀ 
|ਨੋਮੀਰ ਦੀ ਪਤਨੀ
|PTV
|-
|2012
|ਤਨਹਾਈਆ ਨਏ ਸਿਲਸਲੇ 
|ਸਾਨਿਯਾ ਦੀ ਸਹੇਲੀ
|ARY Digital&lt;ref name=&quot;throwback&quot; /&gt;
|-
|2013
|ਨਮਕ ਪਾਰੇ
|ਰਹੀਨ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2014
|ਚੋਟੀ
|ਨਾਲੀਆ
|Geo TV
|-
|2015
|ਗੂਗਲੀ ਮਹੁੱਲਾ
|ਫੋਉਜਿਆ
|PTV
|-
|2016
|ਆਪ ਕੇ ਲੀਏ
|ਭਾਬੀ
|ARY Digital
|-
|2016
|ਸੋਚਾ ਨਾ ਥਾ
|ਜ਼ਰੀਨਾ
|ARY Zindagi
|-
|2017
|ਫਿਰ ਵੋਹੀ ਮਹੁਬੱਤ
|ਰਮਸ਼ਾ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2017
|ਕਹਾਣੀ
|ਸੋਨੀਆ ਸਲਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਂ
|Geo Entertainment
|-
|2018
|ਅਸੀਰ ਏ ਮਹੁਬੱਤ 
|ਗੈਤੀ ਮਾਤਾ 
|ARY Digital
|-
|2018
|ਮੇਰੇ ਖੁਦਾਯਾ
|ਸ਼ਾਹੀਨਾ
|ARY Digital
|-
|2019
|ਭਰਮ
|ਇਸ਼ਰਤ ਮੁਸ਼ਤਾਕ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2019
|ਦੋ ਬੋਲ
|ਨਸਰੀਨ
|ARY Digital
|-
|2020
|ਪਿਆਰ ਕੇ ਸਦਕੇ
|ਸੀਮਾ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=April 3, 2021 |title=Pyar Ke Sadqay: 5 lessons Mahjabeen taught us about harassment |url=https://www.somethinghaute.com/pyar-ke-sadqay-5-lessons-mahjabeen-taught-us-about-harassment |website=Something Haute |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-date=ਅਗਸਤ 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240807184651/https://somethinghaute.com/pyar-ke-sadqay-5-lessons-mahjabeen-taught-us-about-harassment/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 1, 2021 |title=First look: Yumna Zaidi &amp; Bilal Abbas Khan bring teenage romance to screen in 'Pyar Ke Sadqay' |url=https://www.somethinghaute.com/first-look-yumna-zaidi-bilal-abbas-khan-brings-teenage-romance-to-screen-in-pyar-ke-sadqay |website=Something Haute }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|ਤੁਮ ਹੋ ਵਜਾਹ
|ਸ਼ਹਾਬ ਦੀ ਮਾਤਾ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2020
|ਦੁਨਕ
|ਮਹਨੂਰ
|ARY Digital&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 July 2020 |title=Sana Javed &amp; Bilal Abbas are coming together in drama 'Dunk' |url=https://nation.com.pk/23-Jul-2020/sana-javed-bilal-abbas-are-coming-together-in-drama-dunk |publisher=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 12, 2021 |title=5 Reasons why Dunk will be remembered for a long time! |url=https://www.bolnews.com/latest/2021/08/5-reasons-why-dunk-will-be-remembered-for-a-long-time |website=BOL News}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|ਸ਼ੇਹਨਾਈ
|ਤੂਬਾ
|ARY Digital&lt;ref&gt;{{Cite web |date=July 25, 2021 |title='Shehnai' Episode 1 Kicks Off to a Feisty Start |url=https://propakistani.pk/lens/shehnai-episode-1 |website=Pro Pakistan}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|ਪ੍ਰੀਜ਼ਾਦ
|ਸ਼ਾਇਸਤਾ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 30, 2021 |title=Here’s Why Drama ‘Parizaad’ Is a Worth a Watch |url=https://propakistani.pk/lens/heres-why-drama-parizaad-is-a-worth-a-watch |website=Pro Pakistan}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|ਰੰਗ ਮਹਲ
|ਦੁਰਦਾਨਾ
|Geo TV&lt;ref&gt;{{Cite web |date=October 8, 2021 |title=Last episode of 'Rang Mahal' today on Geo TV |url=https://www.thenews.com.pk/print/897999-last-episode-of-rang-mahal-today-on-geo-tv |publisher=The News International}}&lt;/ref&gt;
|-
|2021
|ਜੁਦਾ ਹੁਏ ਕੁਛ ਇਸ ਤਰਾਂ
|ਖਾਦਿਜਾ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|-
|2021
|ਬਦਦੁਆ
|ਆਯੇਸ਼ਾ
|ARY Digital
|-
|2022
|ਯੇ ਨਹੀ ਥੀ ਹਮਾਰੀ ਕਿਸਮਤ
|ਅਨੀਲਾ
|ARY Digital
|-
|2022
|ਨੀਸਾ
|ਮਾਲੀਹਾ ਦੀ ਭੈਣ
|Geo TV
|-
|2022
|ਸੀਰਤ ਏ ਮੁਸਤਾਕਿਮ ਭਾਗ 2
|ਤੇਹਮੀਨਾ
|ARY Digital
|-
|2022
|ਮੇਰੇ ਹਮਨਾਸ਼ਿਨ
|ਸਾਬਿਕਾ
|Geo TV
|-
|2022
|ਜ਼ਖਮ
|ਰਫਿਯਾ
|Geo Entertainment
|-
|2022
|ਮੁਜੇ ਪਿਆਰ ਹੁਆ ਥਾ
|ਰਾਫਿਆ
|ARY Digital
|-
|2022
|ਮੁਕੱਦਰ ਕਾ ਸਿਤਾਰਾ
|ਖਾਦਿਜਾ
|ARY Digital
|-
|2023
|ਅਹਿਸਾਸ
|ਆਸਿਆ
|Express Entertainment
|-
|2023
|ਫੇਰੀ ਟੇਲ 
|ਜ਼ੀਨਤ
|[[ਹਮ ਟੀਵੀ|Hum TV]]
|}

=== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Year
! scope=&quot;col&quot; |Title
! scope=&quot;col&quot; |Role
! scope=&quot;col&quot; |Network
|-
|2021
|ਧੂਪ ਕੀ ਦੀਵਾਰ
|ਆਯਸ਼ਾ
|ZEE5&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 10, 2021 |title=Ahad Raza Mir and Sajal Aly to feature in a cross-border web series, Dhoop Ki Deewar |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/516140-ahad-raza-mir-and-sajal-aly-to-feature-in-a-cross-border-web-series-dhoop-ki-deewar |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 15, 2021 |title=First Look: A sneak peek into Sajal Aly &amp; Ahad Raza Mir's web series |url=https://www.somethinghaute.com/first-look-a-sneak-peek-into-sajal-aly-ahad-raza-mirs-web-series |publisher=Something Haute |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 4, 2023 |archive-date=ਸਤੰਬਰ 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909231912/https://somethinghaute.com/first-look-a-sneak-peek-into-sajal-aly-ahad-raza-mirs-web-series/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1975]]</text>
      <sha1>jy4bftfmham0w73je29x3s0cylm3hfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161171</id>
    <revision>
      <id>838246</id>
      <parentid>763463</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12119" sha1="q9zbjdm3ntl9la6dydftdg9pa58tevu" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ
| image            = MirzaAtharBaig.jpg
| caption          = ਬੇਗ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ  ਆਪਣੇ ਘਰੇ
| birth_date       = {{Birth date and age|1950|3|7}}
| birth_place      = [[ਲਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| occupation       = [[ਨਾਵਲਕਾਰ]], [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] ਲੇਖਕ, [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]]
| spouse           = [[Nabila Athar]]&amp;nbsp;(1953–2011)
| notable_works    = [[ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ]], [[ਸਿਫਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ]], ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ
| alma_mater       = [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਾਹੌਰ]]
| children         = [[Sarim Baig]], [[Basim Baig]]
| awards           = [[Pride of Performance]]
}}

'''ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਥਰ ਬੇਗ''' ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਰਕਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਦੱਬ ਕੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Shahbaz |first=Haider |title=How Mirza Ather Baig dissolves the boundaries between traditional and modern |url=https://caravanmagazine.in/literature/wrinkles-in-time |access-date=2021-08-11 |website=The Caravan |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਵਿੱਚ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਈ ਕਈ ਨਾਟਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' , [[ਉਰਦੂ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ  ਮਹਾਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;[http://jang.com.pk/thenews/may2008-weekly/nos-11-05-2008/lit.htm#1 Writing philosophy that sells], interview in [[The News International]], May 2008.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.dawn.com/weekly/books/archive/080608/books8.htm The non-fiction novelist], article about Athar Baig in [[Dawn (newspaper)|Dawn.com]], June 8, 2008.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/urdu/entertainment/story/2008/05/080524_ghulam_bagh_as.shtml Another Edition of Ghulam Bagh]&lt;/ref&gt; ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤਾਰੀਫ਼  ਕੀਤੀ ਹੈ। 2006 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜ ਐਡੀਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ &lt;ref&gt;[http://www.newsline.com.pk/NewsMay2009/bookmarkmay2009.htm An interview by Mohammed Hanif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100109025857/http://www.newsline.com.pk/NewsMay2009/bookmarkmay2009.htm|date=2010-01-09}}&lt;/ref&gt;

''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੇਗ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ  ਹੈ''  2008 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਵਲ, ''ਸਿਫ਼ਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ''  2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜੁਲਾਈ 2010 ਵਿੱਚ, DAWN ਅਖਬਾਰ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ''ਸਿਫ਼ਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ'' &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Literate, NOS, the News International |url=http://jang.com.pk/thenews/sep2010-weekly/nos-12-09-2010/lit.htm}}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;http://www.dawn.com/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/in-paper-magazine/books-and-authors/traditional-forms-can-no-longer-work An interview with the DAWN newspaper&lt;/ref&gt; 

ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ, ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ, 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;I am an outsider, standing on the edge, trying to watch and enjoy the show&quot; &amp;#124; TNS - the News on Sunday |url=http://tns.thenews.com.pk/interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225130518/http://tns.thenews.com.pk/interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh/ |archive-date=2018-12-25 |access-date=2014-07-16}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 April 2014 |title=Apr 27, 2014 &amp;#124; 'There's not a single line in all my work that does not have a basis in reality' |url=http://epaper.dawn.com/DetailNews.php?StoryText=27_04_2014_461_001}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=LAA ltaIn |url=http://www.laaltain.com/hasan-ki-surat-e-haal-khali-jaghain-pur-karo/ |access-date=2023-04-06 |archive-date=2018-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809182537/http://www.laaltain.com/hasan-ki-surat-e-haal-khali-jaghain-pur-karo/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-07-15 |title=Surrealist Pakistan |url=https://www.himalmag.com/surrealism-pakistan-review-hasan-ki-surat-e-haal/ |access-date=2021-08-11 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;mirza novel&quot;&gt;{{Cite web |date=4 June 2014 |title=mirza novel |url=http://www.bbc.co.uk/urdu/entertainment/2014/06/140604_mirza_novel_rh.shtml |publisher=www.bbc.co.uk}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;M.A.Baig&quot;&gt;{{Cite web |title=M.A.Baig |url=http://www.dw.de/%D8%AD%D8%B3%D9%86-%DA%A9%DB%8C-%D8%B5%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%B2%D8%A7-%D8%A7%D8%B7%DB%81%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%DA%AF-%DA%A9%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D8%A7%D9%88%D9%84/a-17659421 |publisher=www.dw.de}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hassan's State of Affairs |url=https://harpercollins.co.in/product/hassans-state-of-affairs/ |access-date=2021-08-11 |website=HarperCollins Publishers India}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲ਼ਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=Chronicles of the ordinary and the bizarre |url=https://www.tribuneindia.com/news/reviews/story/chronicles-of-the-ordinary-and-the-bizarre-42377 |access-date=2021-08-11 |website=Tribuneindia News Service |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Swami |first=Poorna |date=2020-03-22 |title=Welcome to a Pakistani 'wonderlogue' |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/welcome-to-a-pakistani-wonderlogue-11584879205467.html |access-date=2021-08-11 |website=mint |language=en}}&lt;/ref&gt; ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ, ਬੇਗ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਦੀਆਂ ਰਸਮੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਅਤਿ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਸੰਰਚਨਾਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: &quot;ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ 'ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ' ਵਜੋਂ ਲੇਬਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਧੜ ਅਤੇ ਸਰਲ ਵਰਗੀਕਰਨ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਪੱਛਮੀ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਖਰੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਅਖੌਤੀ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਡੀ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੀ 'ਆਧੁਨਿਕਤਾ' ਖਿੜਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਹੈ ਪਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੰਭੀਰ ਵੀ ਹੈ।&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;I am an outsider, standing on the edge, trying to watch and enjoy the show&quot; {{!}} Encore {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556382-interview-with-mirza-athar-baig-author-ghulam-bagh |access-date=2021-08-11 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਅਚੰਭੇ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirza |first=Akhtar |title='I am in a state of wonder, certainty doesn't convince me': Urdu novelist Mirza Athar Baig |url=https://scroll.in/article/948127/i-am-in-a-state-of-wonder-certainty-doesnt-convince-me-urdu-novelist-mirza-athar-baig |access-date=2021-08-11 |website=Scroll.in |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਰਚਨਾਵਾਂ ==
[[ਤਸਵੀਰ:GhulamBagh.jpg|thumb|250x250px| ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ'' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Behafsana.jpg|thumb|250x250px| ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ'' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ]]

=== ਨਾਵਲ ===

* ''ਗੁਲਾਮ ਬਾਗ''
* ''ਸਿਫਰ ਸੇ ਏਕ ਤਕ''
* ''ਹਸਨ ਕੀ ਸੂਰਤ-ਏ-ਹਾਲ''

=== ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ===

* ''ਬੇ ਅਫਸਾਨਾ''

=== ਡਰਾਮਾ (ਸੀਰੀਅਲ) ===

* ''ਦਲਦਲ''
* ''ਦੂਸਰਾ ਅਸਮਾਨ''
* ''ਗਹਿਰੇ ਪਾਨੀ''
* ''ਹਿਸਾਰ''
* ''ਰੋਗ''
* ''ਖ਼ਵਾਬ ਤਮਾਸ਼ਾ''
* ''ਨਸ਼ਾਇਬ''
* ''ਯੇ ਆਜ਼ਾਦ ਲੋਗ''
* ''ਪਾਤਾਲ''
* ''ਬੇਲਾ'' (ਪੰਜਾਬੀ)
* ''ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰ'' (ਪੰਜਾਬੀ)
* ''ਅਖਰੀ ਸ਼ੋਅ (ਪੰਜਾਬੀ)''

=== ਲੰਬੇ ਨਾਟਕ ===

* ਕੈਟਵਾਕ
* ''ਲਫ਼ਜ਼ ਆਈਨਾ ਹੈ''
* ''ਧੁੰਦ ਮੇਂ ਰਾਸਤਾ''
* ''ਬੇਵਜ਼ਨ ਲੋਗ''

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>q9zbjdm3ntl9la6dydftdg9pa58tevu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਵੀਸਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161759</id>
    <revision>
      <id>838241</id>
      <parentid>834287</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9213" sha1="l6q4z60esu0nmpa0xj75oartg0ni07l" xml:space="preserve">'''ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਵੀਸਨ''', {{Post-nominals|country=CAN|OC}} (23 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1918 &amp;#x2013; 31 ਜੁਲਾਈ, 2007) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਗ੍ਰਿਫਿਨ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;gnarowski&quot;&gt;Michael Gnarowski, &quot;[http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/margaret-avison/ Avison, Margaret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107015849/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/margaret-avison |date=2019-01-07 }},&quot; ''Canadian Encyclopedia'' (Edmonton: Hurtig, 1988), 156.&lt;/ref&gt; ''ਐਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਕਾ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਇਸਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;britannica&quot;&gt;&quot;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/45849/Margaret-Avison Margaret Avison],&quot; ''Encyclopædia Britannica'', Britannica Online, Web, Apr. 3, 2011.&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਐਵੀਸਨ, ਇੱਕ ਮੈਥੋਡਿਸਟ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਧੀ, ਦਾ ਜਨਮ 1918 ਵਿੱਚ ਗਾਲਟ, [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Margaret Avison fonds - University of Manitoba Archives |url=https://umlarchives.lib.umanitoba.ca/margaret-avison-fonds |access-date=2018-03-03 |website=umlarchives.lib.umanitoba.ca |language=en |archive-date=2018-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180304113243/https://umlarchives.lib.umanitoba.ca/margaret-avison-fonds |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ 1920 ਵਿੱਚ [[ਰਿਜਾਇਨਾ|ਰੇਜੀਨਾ, ਸਸਕੈਚਵਨ]] ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ [[ਕੈਲਗਰੀ]], [[ਅਲਬਰਟਾ]] ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1930 ਵਿੱਚ, [[ਟੋਰਾਂਟੋ]], ਓਨਟਾਰੀਓ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਥਾਮਸ, [[ਉਂਟਾਰੀਓ|ਓਨਟਾਰੀਓ]], ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਲਮਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1935&lt;ref&gt;&quot;[http://inmagic.elgin-county.on.ca/ask/permalink/26770/ Alma College Composite Class Photograph, 1935 - Margaret Avison] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180304055226/http://inmagic.elgin-county.on.ca/ask/permalink/26770/ |date=2018-03-04 }},&quot; Elgin County Archives, Web, Oct. 21, 2014.&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਐਨੋਰੈਕਸੀਆ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;quill&quot;/&gt;

ਉਸਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 1936 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1940 ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਮਏ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ)।&lt;ref name=&quot;cpo&quot;&gt;&quot;[http://www.library.utoronto.ca/canpoetry/avison/index.htm Margaret Avison: Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822145024/http://www.library.utoronto.ca/canpoetry/avison/index.htm |date=2014-08-22 }},&quot; Canadian Poetry Online, UToronto.ca, Web, Apr. 2, 2011.&lt;/ref&gt; ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਵੀ ਸੀ; 1939 ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ &quot;ਗੈਟਿਨੋ&quot; ਕਵਿਤਾ ਛਪੀ&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਐਕਟਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;argot&quot;&gt;&quot;[http://www.r-go.ca/Margaret_Avison.htm Margaret Avison, Canadian Poet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723132231/http://www.r-go.ca/Margaret_Avison.htm|date=2011-07-23}},&quot; Argot Language Centre, Web, Apr. 3, 2011.&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਐਵੀਸਨ ਨੇ ਕਈ ਹੋਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਾਈਲ ਕਲਰਕ, ਪਰੂਫ ਰੀਡਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਟੋਰਾਂਟੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਐਵੀਸਨ ਇੱਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਟੋਰਾਂਟੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਚਰਚ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਸਮਾਜਕ ਕੰਮ|ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ]] ਸੀ, ਅਤੇ ਸਕਾਰਬਰੋ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;quill&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;gnarowski&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੇ ਖਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ,&lt;ref name=&quot;foundation&quot;&gt;&quot;[http://www.poetryfoundation.org/bio/margaret-avison Margaret Avison (1918-2007)],&quot; Poetry Foundation, Web, Apr. 3, 2011.&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਤਨਖਾਹ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਚਿਆ। ਉਸਨੇ ਕੈਨੇਡਾ ਕੌਂਸਲ ਗ੍ਰਾਂਟ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;quill&quot;/&gt;

1951 ਵਿੱਚ ਏਵੀਸਨ ਦੀ ਜੂਨੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ, ''ਓਨਟਾਰੀਓ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ'', ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;argot&quot;/&gt;

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਐਵੀਸਨ ਦੀ ਕਵਿਤਾ &quot;ਗੈਟੀਨਿਊ&quot; 1939 ਵਿੱਚ ''ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੋਇਟਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ'' ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਸੀ। 1943 ਵਿੱਚ, ਸੰਗ੍ਰਹਿ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਏਜੇਐਮ ਸਮਿਥ ਨੇ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ''ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕਿਤਾਬ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;gnarowski&quot;/&gt; (ਉਸਦੀ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਮਿਥ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ &quot;ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਲੀ ਡਿੱਪ&quot; ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।)&lt;ref name=&quot;quill&quot;&gt;Zachariah Wells, &quot;[http://www.quillandquire.com/reviews/review.cfm?review_id=6749 Book Review: I Am Here and Not Not-There] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323145011/http://www.quillandquire.com/reviews/review.cfm?review_id=6749 |date=2012-03-23 }},&quot; Quill &amp; Quire (December 2009), Web, Apr. 2, 2011.&lt;/ref&gt;

1956 ਵਿੱਚ ਐਵੀਸਨ ਨੂੰ ਗੁਗਨਹਾਈਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟ ਮਿਲੀ;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] ਅਤੇ ਇੰਡੀਆਨਾ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ''ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਵਿੰਟਰ ਸਨ'' ਲਿਖੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਇਹ 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਐਵੀਸਨ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਈਸਾਈ ਧਰਮ]] ([[ਅਬੋਧਵਾਦ|ਅਗਿਆਨਵਾਦ]] ਤੋਂ) ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਲਿਆ&lt;ref name=&quot;quill&quot;/&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ, ''ਦ ਡੰਬਫਾਊਂਡਿੰਗ'' (1966) ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਨੁਭਵ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;cbc&quot;&gt;&quot;[http://www.cbc.ca/news/arts/books/story/2007/08/10/margaret-avison-obit.html Canadian poet Margaret Avison dies at 89&quot;], ''CBC News: Arts and Entertainment'', Aug. 10, 2007, Web, Apr. 4, 2011.&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1918]]</text>
      <sha1>l6q4z60esu0nmpa0xj75oartg0ni07l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਰੀਅਮ ਮੁਖਤਿਆਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161864</id>
    <revision>
      <id>838225</id>
      <parentid>722360</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9912" sha1="ri66uq63yc7xt0f4nuovi1zzqsyrawq" xml:space="preserve">'''ਮਰੀਅਮ ਮੁਖਤਿਆਰ''' (19 ਮਈ, 1992 – 24 ਨਵੰਬਰ, 2015) ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2015 |title=Female co-pilot embraces martyrdom as training jet crashes in Mianwali |url=http://tribune.com.pk/story/997346/female-co-pilot-embraces-martyrdom-as-training-jet-crashes-in-mianwali |website=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt; ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (PAF) FT-7PG ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਜੋ ਕਿ 24 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਕੁੰਦਿਆਨ ਨੇੜੇ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 November 2015 |title=Flying officer Mariam Mukhtar embraces martyrdom in F-7 Jet crash |url=http://nation.com.pk/national/24-Nov-2015/flying-officer-mariam-mukhtar-embraces-martyrdom-in-f-7-jet-crash |website=[[The Nation (Pakistan)|The Nation]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਸੀ ਜੋ ਡਿਊਟੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2015-11-24 |title=Female Pakistani fighter pilot dies in crash during training exercise |url=http://www.theguardian.com/world/2015/nov/24/marium-mukhtiar-pakistan-female-fighter-pilot-dies-crash-training-exercise |access-date=2022-02-26 |website=the Guardian |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਮਰੀਅਮ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ]] ਸ਼ੇਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਰਨਲ ਅਹਿਮਦ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਜੋ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਜੋਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਨੋ ਅਕੀਲ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਾਨ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਲੀਰ ਕੈਂਟ, [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਆਰਮੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ (APSACS) ਤੋਂ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=DND |date=2015-11-24 |title=Flying Officer Marium Mukhtar could save her life Dispatch News Desk |url=http://www.dnd.com.pk/flying-officer-marium-mukhtar-could-save-her-life/101581 |access-date=2016-01-31 |website=Dispatch News Desk |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਛੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 2014 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (PAF) ਵਿੱਚ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ NED ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/998456/rest-in-peace-when-a-pilot-embraces-martyrdom-you-only-find-ashes/|title='When a pilot embraces martyrdom, you only find ashes' {{!}} The Express Tribune|date=2015-11-25|work=The Express Tribune|access-date=2018-11-27|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਚੈਰਿਟੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ।

== ਮੌਤ ==
24 ਨਵੰਬਰ 2015 ਨੂੰ, ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਤੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਸਾਕਿਬ ਅੱਬਾਸੀ ਇੱਕ ਰੁਟੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ FT-7PG ਕੁੰਦੀਆਂ, [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਰੈਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34918347|title=Pakistani female fighter pilot mourned|date=2015-11-25|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Agencies |first=Mateen Haider {{!}} Dawn com {{!}} |date=2015-11-24 |title=Female pilot dies as PAF trainer jet crashes near Mianwali |url=http://www.dawn.com/news/1221950 |access-date=2022-02-26 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Female pilot Marium martyred as PAF training aircraft crashes near Mianwali |url=http://www.thenews.com.pk/article-205219-Lady-pilot-Maryam-martyred-as-PAF-training-aircraft-crashes-near-Mianwali |access-date=2023-04-07 |archive-date=2015-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126034931/http://www.thenews.com.pk/article-205219-Lady-pilot-Maryam-martyred-as-PAF-training-aircraft-crashes-near-Mianwali |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mursaleen Kamal |title=How Mariam Mukhtar Dies as Training Jet Full Documentary |url=http://pakrecord.com/videos/how-mariam-mukhtar-dies-as-training-jet-full-documentary/ |access-date=30 January 2016 |website=Pak Record |archive-date=2 ਅਗਸਤ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802162836/http://pakrecord.com/videos/how-mariam-mukhtar-dies-as-training-jet-full-documentary/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mariam Mukhtar, fighter pilot, Died at 23 |url=https://deadfamous.info/mariam-mukhtar-fighter-pilot-died-at-23 |access-date=30 January 2016 |website=deadfamous.info |archive-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160203015554/https://deadfamous.info/mariam-mukhtar-fighter-pilot-died-at-23 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਕਾਕਪਿਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਦੋਵੇਂ ਯਾਤਰੀ;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web |date=November 25, 2015 |title=Female co-pilot dies as training jet crashes in Mianwali |url=http://tribune.com.pk/story/997346/female-co-pilot-dies-as-training-jet-crashes-in-mianwali |website=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt; ਅੱਬਾਸੀ ਨੂੰ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34910278|title=Pakistani female fighter pilot killed|date=2015-11-24|work=BBC News|access-date=2018-11-27|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੁਖਤਿਆਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਪਾਇਲਟ ਨੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਅੱਬਾਸੀ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਕਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

PAF ਦੁਆਰਾ ਮੁਖਤਿਆਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਸ਼ਹੀਦ|ਸ਼ਹਾਦਤ]] (ਜਾਂ ''ਸ਼ਹਾਦਤ'' ) ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ &quot;ਪੇਸ਼ੇਵਰਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਦੁਰਘਟਨਾਗ੍ਰਸਤ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਮੁਖਤਿਆਰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਉਹ ਪੀਏਐਫ ਐਫਟੀ-7ਪੀਜੀ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੰਦੀ ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਨੇ ਡਿੱਗਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-11-25 |title=PAF loses first female pilot in crash |url=http://tribune.com.pk/story/997851/paf-loses-first-female-pilot-in-crash |access-date=2022-02-26 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Reporter |first=IBTimes Staff |date=2015-11-24 |title=First Pakistani female fighter pilot Marium Mukhtiar killed in air force plane crash |url=https://www.ibtimes.co.in/pakistan-woman-fighter-pilot-maryam-mukhtar-killed-air-force-plane-crash-656357 |access-date=2022-02-26 |website=www.ibtimes.co.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਨੂੰ ਮਲੀਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-11-25 |title=شہید پائلٹ مریم مختار کو فوجی اعزاز کے ساتھ سپرد خاک کردیا گیا - |url=https://urdu.arynews.tv/paf-plane-crashed-pilot-mariam-mukhtar-burried/ |access-date=2022-02-26 |website=ARYNews.tv {{!}} Urdu - Har Lamha Bakhabar |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128021658/https://urdu.arynews.tv/paf-plane-crashed-pilot-mariam-mukhtar-burried/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]</text>
      <sha1>ri66uq63yc7xt0f4nuovi1zzqsyrawq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਪਲ ਪਟੇਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>161904</id>
    <revision>
      <id>838322</id>
      <parentid>766216</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11333" sha1="tre1ndntp9plz3kc0hq8xdxvyn456gp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰੂਪਲ ਪਟੇਲ
| image              = 
| caption            = ਪਟੇਲ 2019 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ਸੀਰੀਅਲ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।
| birth_date         = {{Birth based on age as of date|45|2020|8|30}}
| birth_place        = ਬੰਬਈ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| education          = ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ)&lt;br/&gt;[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] (ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ)
| occupation         = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| years_active       = 1991–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
| spouse             = ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੱਤ
| children           = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਰੂਪਲ ਪਟੇਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rupal Patel''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ''[[ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ ਸਾਥੀਆ]]'' ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾ ਮੋਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ — ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਸੋਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ — ਅਤੇ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ।&lt;ref name=&quot;mid-day.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Actress Rupal Patel, The Original Rasode Mein Kaun Tha Questioner: Feel Blessed To Touch People In Such A Way |url=https://www.mid-day.com/articles/actress-rupal-patel-the-original-rasode-mein-kaun-tha-questioner-feel-blessed-to-touch-people-in-such-a-way/22994334 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022042641/https://www.mid-day.com/articles/actress-rupal-patel-the-original-rasode-mein-kaun-tha-questioner-feel-blessed-to-touch-people-in-such-a-way/22994334 |archive-date=2020-10-22 |access-date= |website=Mid Day }}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੋਟ ਕਰਨ ਲਈ ''ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ ਸਾਥੀਆ'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾ ਮੋਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 August 2020 |title=Saath Nibhana Saathiya Season 2 to launch in October |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/saath-nibhana-saathiya-season-2-devoleena-gopi-kokilaben-6573434/ |access-date=1 December 2020 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
1974 ਜਾਂ 1975 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਪਟੇਲ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਕਾਮਰਸ]] ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ]] [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ahmedabadmirror&quot;&gt;{{Cite web |title=The 'me' in the Kokilaben meme |url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/the-me-in-the-kokilaben-meme/articleshow/77826516.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201212220231/https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/the-me-in-the-kokilaben-meme/articleshow/77826516.cms |archive-date=12 December 2020 |access-date= |website=[[The Times of India|Ahemdabad Mirror]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.com/entertainment/hindi/tv/news/Rupal-Patel-is-different-from-reel-life/articleshow/11927151.cms|title=Rupal Patel is different from reel life|last=Das|first=Soumitra|date=18 February 2012|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਗਰੁੱਪ, ਪੈਨੋਰਮਾ ਆਰਟ ਥੀਏਟਰਸ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੱਤ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;m.timesofindia.com&quot;&gt;{{Cite web |title=No place for men in TV soaps: Radhakrishna Dutta |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/No-place-for-men-in-TV-soaps-Radhakrishna-Dutta/articleshow/19737768.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਐਕਟਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ==
2010 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ, ਪਟੇਲ ਨੇ ਸਖਤ ਕੋਕਿਲਾ ਮੋਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਰਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਾਬਣ ''[[ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ ਸਾਥੀਆ]]'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=I am done with my journey of playing Kokila Modi in Saath Nibhaana Saathiya: Rupal Patel |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-am-done-with-my-journey-of-playing-kokila-modi-in-saath-nibhaana-saathiya/articleshow/79034919.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{Cite web |title=I am not quitting Saath Nibhana Saathiya, I'm too happy playing Kokila: Rupal Patel |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/i-am-not-quitting-saath-nibhana-saathiya-im-too-happy-playing-kokila-rupal-patel/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;

ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ ''ਮਨਮੋਹਿਨੀ'' ਵਿੱਚ ਊਸ਼ਾ/ਕੁਬਰਮਾਜਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ 'ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ।&lt;ref name=&quot;timesofindia.indiatimes.com&quot;&gt;{{Cite web |title=saath-nibhaana-saathiya-actress-rupal-patel-returns-to-tv-with-manmohini |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/saath-nibhaana-saathiya-actress-rupal-patel-returns-to-tv-with-manmohini/articleshow/67468518.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2019 ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕੁਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ'' ਵਿੱਚ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਕਪਾਡੀਆ ਦਾ ਸਲੇਟੀ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Cite web |title=Rupal Patel Says Kokila Modi and Meenakshi Rajvansh are like Twins |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rupal-patel-kokila-modi-and-meenakshi-rajvansh-are-like-twins/articleshow/69395211.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Right in the act&quot;&gt;{{Cite web |title=Right in the act |url=https://www.tribuneindia.com/news/life-style/one-to-one/771367.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191208034053/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/one-to-one/771367.html |archive-date=2019-12-08 |access-date= |website=The Tribune }}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਪਟੇਲ ਨੇ ''ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ'' ''ਸਾਥੀਆ 2'' ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੋਕਿਲਾ ਮੋਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਿਸਨੇ ''ਯੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੈਂ ਪਿਆਰ ਕੇ ਦੀ'' ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 August 2020 |title=Saath Nibhaana Saathiya 2 Maker Confirms Return of Gopi Bahu and Kokilaben |url=https://www.news18.com/news/movies/saath-nibhaana-saathiya-2-maker-confirms-return-of-gopi-bahu-and-kokilaben-2826665.html}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ 31 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 August 2020 |title=Saath Nibhana Saathiya Season 2 to launch in October |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/saath-nibhana-saathiya-season-2-devoleena-gopi-kokilaben-6573434/}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਗੈਂਗਸ ਆਫ ਫਿਲਮੀਸਤਾਨ'' ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Rupal Patel will make a guest appearance in the Gangs of Filmistan |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rupal-patel-will-make-a-guest-appearance-in-the-gangs-of-filmistan-157472 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902110424/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rupal-patel-will-make-a-guest-appearance-in-the-gangs-of-filmistan-157472 |archive-date=2022-09-02 |access-date= |website=The Tribune }}&lt;/ref&gt;

== ਹੋਰ ਕੰਮ ==
ਪਟੇਲ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ [[ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;asianage.com&quot;&gt;{{Cite web |title=Saath Nibhaana Saathiya actor Rupal Patel gets honour from PM Modi for special cause |url=https://www.asianage.com/entertainment/tv/250719/saath-nibhaana-saathiya-actor-rupal-patel-gets-honour-from-pm-modi-for-special-cause.html |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Asian Age}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDB name}}
* {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>tre1ndntp9plz3kc0hq8xdxvyn456gp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਰਨਾ ਗੋਪਨਿਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162158</id>
    <revision>
      <id>838248</id>
      <parentid>821656</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3801" sha1="h5l422z0ucgn3s9t5755lqrwmo5b520" xml:space="preserve">'''ਮਿਰਨਾ ਲੀ ਗੋਪਨਿਕ''' (ਜਨਮ 1935) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਮੈਕਗਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਮੈਕਗਿਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=McGill Staff Directory |url=https://www.mcgill.ca/directory/staff/?rowid=0000C2F1024002DE000A |access-date=23 June 2011 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ KE ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਜਿਸ ਦੇ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਖਾਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;pmid2330028&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gopnik M|year=1990|title=Feature blind grammar and dysphasia|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1990-04-19_344_6268/page/n69|journal=Nature|volume=344|issue=6268|pages=715|bibcode=1990Natur.344..715G|doi=10.1038/344715a0|pmid=2330028}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid2395458&quot;&gt;{{Cite journal|last=Gopnik M|year=1990|title=Genetic basis of grammar defect|journal=Nature|volume=347|issue=6281|pages=26|bibcode=1990Natur.347...26G|doi=10.1038/347026a0|pmid=2395458|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pmid1934976&quot;&gt;{{Cite journal|last=Myrna G Crago MB|year=1991|title=Familial aggregation of a developmental language disorder|url=https://archive.org/details/sim_cognition_1991-04_39_1/page/1|journal=Cognition|volume=39|issue=1|pages=1–50|doi=10.1016/0010-0277(91)90058-C|pmid=1934976}}&lt;/ref&gt;

ਗੋਪਨਿਕ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁਢਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਂਥਨੀ ਮੋਨਾਕੋ, ਸਾਈਮਨ ਫਿਸ਼ਰ ਅਤੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਖੋਜ ਨੇ FOXP2 ਜੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ KE ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਿਆ (ਵੇਖੋ: ਇੱਕ ਫੋਰਕਹੈੱਡ-ਡੋਮੇਨ ਜੀਨ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;Lai CS, Fisher SE, Hurst JA, Vargha-Khadem F, Monaco AP. ''Nature''. 2001 vol. 413(6855):pp.&amp;nbsp;519–23.)&lt;/ref&gt;

ਗੋਪਨਿਕ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਐਡਮ ਨਿਊ ਯਾਰਕਰ ਲਈ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਲੇਕ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਐਲੀਸਨ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਸੀ-ਬਰਕਲੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਵਿਕਾਸਮਾਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ|ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ]] ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]</text>
      <sha1>h5l422z0ucgn3s9t5755lqrwmo5b520</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162238</id>
    <revision>
      <id>838393</id>
      <parentid>837755</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:19:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7531" sha1="oco1ieddwckvllcavi99wc9wjn6x23c" xml:space="preserve">[[File:Samyuktha varma 2.jpge.png|thumb|ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ]]
'''ਸਮਯੁਕਤਾ ਵਰਮਾ''' (ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1979) ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ 1999 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=മേനോന്‍ |first=മധു. കെ |script-title=ml:ശരിക്കും, ആ നിമിഷം എപ്പോഴായിരുന്നു |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-182987 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131129044924/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/infocus_interview-article-182987 |archive-date=29 November 2013 |access-date=11 December 2013 |website=Mb4Eves |language=ml}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1999 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''ਵੇਂਡੁਮ ਚਿਲਾ ਵੀਟੂਕਾਰਯਾਂਗਲ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕੁੱਲ 18 ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਵਰਮਾ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਦੋ ਕੇਰਲ ਰਾਜ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਦੋ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 2002 ਤੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=May 2007 |title=Samyuktha Varma |url=http://indulekha.com/moviegallery/2007/05/samyuktha-varma.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081219021219/http://indulekha.com/moviegallery/2007/05/samyuktha-varma.html |archive-date=19 December 2008 |access-date=29 December 2008 |website=Movieraga.com}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਨਵੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਰਵੀ ਵਰਮਾ ਅਤੇ ਉਮਾ ਵਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਕੇਰਲਾ ਵਰਮਾ ਕਾਲਜ, ਤ੍ਰਿਸੂਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ''ਵੇਂਦੁਮ ਚਿਲਾ ਵੀਤੂਕਾਰਯਾਂਗਲ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Malayalam Film Actress Samyuktha Varma |url=http://movies.bizhat.com/actress/samyuktha_varma_about.php |website=BizHat.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮ ਕਰੀਅਰ ==
ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1999 ਵਿੱਚ ਵੇਂਦੁਮ ਚਿਲਾ ਵੇਟੁਕਾਰਯਾਂਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma: I was fortunate to have started my career with 'Veendum Chila Veettukaryangal' - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varma-i-was-fortunate-to-have-started-my-career-with-veendum-chila-veettukaryangal/articleshow/78423388.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2000 ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੁਨੋਰ ਅਤੇ ਚੰਦਰਨੁਦਿਕਕੁੰਨਾ ਡਿੱਕਿਲ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 October 2020 |title=The first film was a super hit and the next six films were box office failures, Know the Samyuktha's film life! |url=https://theprimetime.in/the-first-film-was-a-super-hit-and-the-next-six-films-were-box-office-failures-know-the-samyukthas-film-life/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma introduces her sister Sangamithra on social media; is she headed for showbiz too? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varma-introduces-her-sister-sangamithra-on-social-media-is-she-headed-for-showbiz-too/articleshow/74548991.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;

2000 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਜਸੇਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਨਾਦਾਨਪੇਨੁਮ ਨਟਤੂਪ੍ਰਮਾਨਿਅਮ, ਫਾਜ਼ਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਲਾਈਫ ਇਜ਼ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ, ਮੋਹਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਆਂਗਨੇ ਓਰੂ ਅਵਧਿਕਾਲਾਥੂ, [[ਕਮਲਾ ਸੁਰੇਈਆ|ਮਾਧਵੀਕੁੱਟੀ]], ਮਧੁਰਾਨੰਤ ਸਵਾਂਬਾਰਾਤਕਾਮਾ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਲੈਨਿਨ ਰਾਜੇਂਦਰਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਮਾਝਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

2002 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਰਫੀ-ਮੇਕਾਰਟਿਨ ਦੀ ਥੇਨਕਸੀ ਪੱਟਨਮ ਅਤੇ ਰਾਜਸੇਨਨ ਦੀ ਮੇਗਾਸੰਦੇਸਮ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2023}}

ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਜਨੀਕਾਂਤ]] ਦੇ ਉਲਟ ਬਾਬਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma ഇനി സിനിമയിലേക്ക് തിരിച്ച് വരുമോ ? &amp;#124; First Interview After 17 Years &amp;#124; Part 01 |url=https://m.youtube.com/watch?v=LaNR6S7eiqs |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 23 ਨਵੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਬੀਜੂ ਮੈਨਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=This is how Biju Menon and Samyuktha Varma celebrated their 18th wedding anniversary |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/this-is-how-biju-menon-and-samyuktha-varma-celebrated-their-18th-wedding-anniversary/articleshow/79364988.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਧਰਮਿਕ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 14 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਹੋਇਆ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Samyuktha Varma's latest picture goes viral |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/samyuktha-varmas-latest-picture-goes-viral/articleshow/80632211.cms |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>oco1ieddwckvllcavi99wc9wjn6x23c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੋਗਿਤਾ ਬਿਹਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162529</id>
    <revision>
      <id>838289</id>
      <parentid>665210</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7777" sha1="nrl9wcw0o8t7blodbwdi8tevhrvp2hs" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਯੋਗਿਤਾ ਬਿਹਾਨੀ
| image              = Yogita Bihani.jpeg
| caption            = 2019 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਨੀ
| birth_date         = {{Birth date and age|1995|08|07|df=24yrs}}
| birth_place        = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| awards             = ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ (ਟੌਪ 3)
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਯੋਗਿਤਾ ਬਿਹਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Yogita Bihani''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;DHTH&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Yogita Bihani selected to play the lead role in Ekta Kapoor's Dil Hi Toh Hai |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/yogita-bihani-will-play-the-lead-in-dil-hi-to-hain/amp_articleshow/64124422.cms |archive-date=22 July 2018 |access-date=30 June 2018 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗਲੈਮਰ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਨੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ''ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ 2018'' ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 3 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਦਸ ਕਾ ਦਮ'' ਲਈ ਪ੍ਰੋਮੋ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Yogita Bihani on shooting with Salman Khan |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/salman-khans-magic-worked-for-me-yogita-bihani-on-bagging-a-role-in-dil-hi-toh-hai/amp_articleshow/64385814.cms |access-date=30 June 2018 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰੋਮੋ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ੋਅ ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' ਵਿੱਚ [[ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yogita Bihani will play the lead in 'Dil Hi To Hain' - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yogita-bihani-will-play-the-lead-in-dil-hi-to-hain/articleshow/64124422.cms |access-date=2019-09-05 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਕਰਾਸਰੋਡ ਆਫ਼ ਚੁਆਇਸ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ TED (ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ) ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2020 |title=The Crossroad of Choices |url=https://www.ted.com/talks/yogita_bihani_the_crossroad_of_choices |website=TEDxTCET |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ(ਸਾਲ)
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''ਫੇਮੇ ਫੂਡੀਸ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2018
| ''10 ਕਾ ਦਮ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yogita Bihani feels Salman is his lucky charm! |url=https://www.filmibeat.com/amphtml/television/news/2018/yogita-bihani-thanks-salman-khan-for-being-lucky-charm-for-her-as-she-bags-ekta-kapoor-show-273610.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630185707/https://www.filmibeat.com/amphtml/television/news/2018/yogita-bihani-thanks-salman-khan-for-being-lucky-charm-for-her-as-she-bags-ekta-kapoor-show-273610.html |archive-date=30 June 2018 |access-date=30 June 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-2020
| ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ''
| ਪਲਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਪਿਹਰ ਡਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-06-12 |title=Dil Hi Toh Hai actor Yogita Bihani: From watching Karan Kundra’s show to now playing his heroine, I am living my dreams |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/dil-hi-toh-hai-lead-actor-yogita-bihani-karan-kundra-5212848/ |access-date=2019-09-05 |website=The Indian Express |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-02-20 |title=Yogita Bihani talks about challenges of playing young mother |url=https://www.mid-day.com/articles/yogita-bihani-talks-about-challenges-of-playing-young-mother/20443182 |access-date=2019-09-05 |website=mid-day |language=en |archive-date=2019-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905230444/https://www.mid-day.com/articles/yogita-bihani-talks-about-challenges-of-playing-young-mother/20443182 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019
| ''ਕਵਚ.'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ''
| ਮੰਜੂ ਪਟਵਰਧਨ 
|
|
|-
|}

=== ਫਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | 2020
| ''ਏਕੇ vs ਏਕੇ''
| ਯੋਗਿਤਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=2020-12-23 |title=AK vs AK on Netflix Is A Worthy Experiment |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/ak-vs-ak-review-netflix-a-worthy-experiment-anil-kapoor-anurag-kashyap-vikramaditya-motwane-anupama-chopra/ |access-date=2020-12-24 |website=Film Companion |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''ਤਾਰੀਖ ਆਜ ਕਲ''
| ਤਾਰਾ
| ਲਘੂ ਫਿਲਮ
|
|-
| 2022
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwiw&quot;&gt;ਵਿਕਰਮ ਵੇਧਾ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| ਚੰਦਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vikram Vedha fame Yogita Bihani gushes, 'I love Vijay Sethupathi, he is such a brilliant actor' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/vikram-vedha-fame-yogita-bihani-gushes-i-love-vijay-sethupathi-he-is-such-a-brilliant-actor |access-date=2022-11-03 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>nrl9wcw0o8t7blodbwdi8tevhrvp2hs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838290</id>
      <parentid>838289</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7787" sha1="o9dnrr4pfllg7zsfd4wfnyzszkkp9lh" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਯੋਗਿਤਾ ਬਿਹਾਨੀ
| image              = Yogita Bihani.jpeg
| caption            = 2019 ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਨੀ
| birth_date         = {{Birth date and age|1995|08|07|df=24yrs}}
| birth_place        = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]]
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| awards             = ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ (ਟੌਪ 3)
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਯੋਗਿਤਾ ਬਿਹਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Yogita Bihani''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;DHTH&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Yogita Bihani selected to play the lead role in Ekta Kapoor's Dil Hi Toh Hai |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yogita-bihani-will-play-the-lead-in-dil-hi-to-hain/articleshow/64124422.cms |archive-date=22 July 2018 |access-date=30 June 2018 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗਲੈਮਰ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਬਿਹਾਨੀ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 2018 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ''ਫੇਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਰਾਜਸਥਾਨ 2018'' ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 3 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ ']] ਤੇ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਦਸ ਕਾ ਦਮ'' ਲਈ ਪ੍ਰੋਮੋ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Yogita Bihani on shooting with Salman Khan |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/salman-khans-magic-worked-for-me-yogita-bihani-on-bagging-a-role-in-dil-hi-toh-hai/articleshow/64385814.cms |access-date=30 June 2018 |website=Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਪ੍ਰੋਮੋ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਗਲੇ ਸ਼ੋਅ ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' ਵਿੱਚ [[ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yogita Bihani will play the lead in 'Dil Hi To Hain' - Times of India ► |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/yogita-bihani-will-play-the-lead-in-dil-hi-to-hain/articleshow/64124422.cms |access-date=2019-09-05 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 2020 ਵਿੱਚ 'ਦਿ ਕਰਾਸਰੋਡ ਆਫ਼ ਚੁਆਇਸ' ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੀ ਆਪਣੀ TED (ਕਾਨਫ਼ਰੰਸ) ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=November 2020 |title=The Crossroad of Choices |url=https://www.ted.com/talks/yogita_bihani_the_crossroad_of_choices |website=TEDxTCET |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ(ਸਾਲ)
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2017
| ''ਫੇਮੇ ਫੂਡੀਸ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |2018
| ''10 ਕਾ ਦਮ''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Yogita Bihani feels Salman is his lucky charm! |url=https://www.filmibeat.com/amphtml/television/news/2018/yogita-bihani-thanks-salman-khan-for-being-lucky-charm-for-her-as-she-bags-ekta-kapoor-show-273610.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630185707/https://www.filmibeat.com/amphtml/television/news/2018/yogita-bihani-thanks-salman-khan-for-being-lucky-charm-for-her-as-she-bags-ekta-kapoor-show-273610.html |archive-date=30 June 2018 |access-date=30 June 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2018-2020
| ''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ''
| ਪਲਕ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਪਿਹਰ ਡਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-06-12 |title=Dil Hi Toh Hai actor Yogita Bihani: From watching Karan Kundra’s show to now playing his heroine, I am living my dreams |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/dil-hi-toh-hai-lead-actor-yogita-bihani-karan-kundra-5212848/ |access-date=2019-09-05 |website=The Indian Express |language=en-IN}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-02-20 |title=Yogita Bihani talks about challenges of playing young mother |url=https://www.mid-day.com/articles/yogita-bihani-talks-about-challenges-of-playing-young-mother/20443182 |access-date=2019-09-05 |website=mid-day |language=en |archive-date=2019-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905230444/https://www.mid-day.com/articles/yogita-bihani-talks-about-challenges-of-playing-young-mother/20443182 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2019
| ''ਕਵਚ.'' ''.'' ''.'' ''ਮਹਾ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ''
| ਮੰਜੂ ਪਟਵਰਧਨ 
|
|
|-
|}

=== ਫਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | {{Abbr|Ref.|Reference(s)}}
|-
| scope=&quot;row&quot; | 2020
| ''ਏਕੇ vs ਏਕੇ''
| ਯੋਗਿਤਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=2020-12-23 |title=AK vs AK on Netflix Is A Worthy Experiment |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/ak-vs-ak-review-netflix-a-worthy-experiment-anil-kapoor-anurag-kashyap-vikramaditya-motwane-anupama-chopra/ |access-date=2020-12-24 |website=Film Companion |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''ਤਾਰੀਖ ਆਜ ਕਲ''
| ਤਾਰਾ
| ਲਘੂ ਫਿਲਮ
|
|-
| 2022
| &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwiw&quot;&gt;ਵਿਕਰਮ ਵੇਧਾ&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;
| ਚੰਦਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vikram Vedha fame Yogita Bihani gushes, 'I love Vijay Sethupathi, he is such a brilliant actor' |url=https://www.freepressjournal.in/entertainment/vikram-vedha-fame-yogita-bihani-gushes-i-love-vijay-sethupathi-he-is-such-a-brilliant-actor |access-date=2022-11-03 |website=Free Press Journal |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>o9dnrr4pfllg7zsfd4wfnyzszkkp9lh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਈਕਾ (ਨਾਵਲ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>162899</id>
    <revision>
      <id>838434</id>
      <parentid>666478</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2633" sha1="ozzzsntajf2c421veacut7ur658qmfo" xml:space="preserve">'''ਸਾਈਕਾ''' ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ [[ਰਜ਼ੀਆ ਬੱਟ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਵਲ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਕੁੜੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਦਸਲੂਕੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ &quot;ਘਿਣਾਉਣੀ&quot; ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 May 2014 |title=Famous Novelists – Razia Butt |url=https://reviewit.pk/famous-novelists-razia-butt/ |website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-07-03 |title=A powerhouse of treasures |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/970655-a-powerhouse-of-treasures |website=The News }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਰ ==
ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਾਈਕਾ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਜੋ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ, ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਪਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਰੇਹਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

== ਫ਼ਿਲਮ ਅਨੁਕੂਲਨ ==
ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸਾਈਕਾ (ਫ਼ਿਲਮ)'' (1972) ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਸਾਈਕਾ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)'' (2009) ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-01-04 |title=Lok Virsa to screen classical film 'Saiqa' tomorrow |url=https://www.thenews.com.pk/print/414451-lok-virsa-to-screen-classical-film-saiqa-tomorrow |website=The News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-10-04 |title=Novelist Razia Butt is no more |url=https://www.dawn.com/news/754264/novelist-razia-butt-is-no-more |website=Dawn}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਰਦੂ ਨਾਵਲ]]</text>
      <sha1>ozzzsntajf2c421veacut7ur658qmfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਸਕੂਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163224</id>
    <revision>
      <id>838327</id>
      <parentid>835774</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5228" sha1="daddiw1z5od6p5i85914ole5eqsf7nw" xml:space="preserve">'''ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਸਕੂਲ''', ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ '''ਸਰਕਾਰੀ ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਹਾਈ ਸਕੂਲ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ '''ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ'''  ਸੀ। ਇਹ  [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;dawn&quot;&gt;{{Cite web |title=Harking Back: Rang Mahal Haveli and how it became a missionary school |url=https://www.dawn.com/news/1554081 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rang Mahal School, Lahore |url=https://digital.history.pcusa.org/islandora/object/islandora%3A145581?solr_nav%5Bid%5D=fa7388b65216fe602ed6&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5 |access-date=2023-04-13 |archive-date=2023-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210075941/https://digital.history.pcusa.org/islandora/object/islandora:145581?solr_nav%5Bid%5D=fa7388b65216fe602ed6&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਚਾਰਲਸ ਵਿਲੀਅਮ ਫੋਰਮੈਨ ਅਤੇ ਜੌਹਨ ਨਿਊਟਨ ਨੇ 19 ਦਸੰਬਰ 1849 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ  ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Education and English in the Punjab |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556710-education-english-punjab }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;TNS&quot;&gt;{{Cite web |last=Bangash |first=Yaqoob Khan |date=11 October 2015 |title=The first English medium school in Punjab |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/559573-first-english-medium-school-in-punjab |website=[[The News International]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਮਾਧਿਅਮ ਸਕੂਲ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;RandL&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopedia of Christianity in the United States|last=Kurian|first=George Thomas|last2=Lamport|first2=Mark A.|date=10 November 2016|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=978-1-4422-4432-0|page=905|language=English|quote=Forman decided at the outset to use English as the medium of instruction so that Western knowledge would be available to his students, making Rang Mahal the first English-language school in north India.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;TNS&quot; /&gt; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;dawn&quot;/&gt; ਫਿਰ 1852 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਰੰਗ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।  ਇਹ ਮਹਿਲ ਪਹਿਲਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਵਜ਼ੀਰ, ਸਾਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ, ਪਰ ਸਕੂਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;dawn&quot; /&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Aqeel |first=Asif |date=September 11, 2015 |title=The man who founded FC College |url=https://www.thefridaytimes.com/2015/09/11/the-man-who-founded-fc-college/ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸਕੂਲ ਦਾ 1972 ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=The ‘finishing’ schools |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/558215-old-lahore-the-finishing-schools }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰੈਸਬੀਟੇਰੀਅਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Coming back full circle |url=https://tribune.com.pk/story/324732/coming-back-full-circle |website=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt;

== ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==

* ਸਈਅਦ ਫਿਦਾ ਹਸਨ &lt;ref name=&quot;tribune&quot;&gt;{{Cite web |date=19 March 2016 |title=Memoirs: Book on Syed Fida Hassan launched |url=https://tribune.com.pk/story/1069045/memoirs-book-on-syed-fida-hassan-launched |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;
* ਕੈਲਾਸ਼ ਨਾਥ ਕਾਟਜੂ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Katju |first=Justice (Retd) Markandey |date=December 23, 2022 |title=My Kashmiri Roots |url=https://www.thefridaytimes.com/2022/12/23/my-kashmiri-roots/ |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 13, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 10, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210045816/https://www.thefridaytimes.com/2022/12/23/my-kashmiri-roots/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>daddiw1z5od6p5i85914ole5eqsf7nw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਮਿਤਾ ਤਾਂਬੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163504</id>
    <revision>
      <id>838394</id>
      <parentid>753186</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5768" sha1="k6d1ocu76n3ze9pg6n7q7p0mvbbqwr6" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = ਸਮਿਤਾ ਤਾਂਬੇ
| honorific_suffix   = 
| image              = Smita Tambe at the screening of the Hindi film RUKH, during the 48th International Film Festival of India (IFFI-2017), in Panaji, Goa on November 24, 2017.jpg
| caption            = 2017 ਵਿੱਚ ਸਮਿਤਾ ਤਾਂਬੇ
| birth_date         = {{birth date and age|df=y|1983|05|11}}
| birth_place        = ਸਤਾਰਾ (ਸ਼ਹਿਰ), [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| occupation         = ਅਭਿਨੇਤਾ, ਮਨੋਰੰਜਨ
| spouse             = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਸਮਿਤਾ ਤਾਂਬੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Smita Tambe''') ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ''72 ਮੀਲ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਟਾਂਬੇ ਦਾ ਜਨਮ ਸਤਾਰਾ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਪੂਨੇ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;sakaltimes&quot;&gt;{{Cite web |last=Singh |first=Debarati |date=26 October 2017 |title=I am confident that the audience will like Rukh: Smita Tambe |url=http://www.sakaltimes.com/art-culture/i-am-confident-audience-will-rukh-smita-tambe-7812 |access-date=28 September 2018 |website=sakaltimes.com |archive-date=28 ਸਤੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200807/http://www.sakaltimes.com/art-culture/i-am-confident-audience-will-rukh-smita-tambe-7812 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਲੋਕਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਵੀ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;phd and web&quot;&gt;{{Cite web |last=AuthorAgencies |title=Cinema has its own language |url=https://telanganatoday.com/cinema-has-its-own-language |access-date=2019-07-04 |website=[[Telangana Today]] |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਜੋਗਵਾ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਦੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''72 ਮੀਲਜ਼-ਏਕ ਪ੍ਰਵਾਸ'' ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਰਿੰਗਿੰਗ ਰੇਨ ਦੀ ਵੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ''ਸਾਵਤ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-02-22 |title=स्मिता तांबेचं 'या' चित्रपटाद्वारे निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण |url=https://www.loksatta.com/manoranjan-news/smita-tambe-produce-new-marathi-movie-1845921/ |access-date=17 April 2019 |website=[[Loksatta]] |language=mr-IN}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਬਦਲੇ ਹੱਸੂ, [[ਸੇਕਰਡ ਗੇਮਜ਼ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਸੈਕਰਡ ਗੇਮਜ਼]] (ਸੀਜ਼ਨ 2) ਅਤੇ ਪੰਗਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=21 May 2019 |title=Singham Returns fame Smita Tambe bags the female lead in Hawa Badle Hassu |url=https://www.mid-day.com/articles/singham-returns-fame-smita-tambe-bags-the-female-lead-in-hawa-badle-hassu/20990174 |access-date=22 May 2019 |website=[[Mid-Day]] |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! ਸਾਲ
! ਸੀਰੀਅਲ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2009-2010
| ''ਅਨੁਬੰਧ''
| ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ
|
|-
| 2020-2021
| ''ਲਦਾਚੀ ਮੀ ਲੇਕ ਗਾ !''
| ਕਾਮਿਨੀ ਸਤਮ (ਮੰਮੀ)
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-16 |title=Mitali Mayekar, Aroh Welankar, Smita Tambe - Know More About The Star Cast Of Ladachi Mi Lek Ga |url=https://www.zee5.com/zee5news/mitali-mayekar-aroh-welankar-smita-tambe-know-more-about-the-star-cast-of-ladachi-me-lek-ga |access-date=2021-01-20 |website=[[ZEE5]] News |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਤੰਬੇ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ [[ਥੀਏਟਰ|ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ]] ਵਰਿੰਦਰ ਦਿਵੇਦੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2019 |title=अभिनेत्री स्मिता तांबे चढली बोहल्यावर, या कलाकारासह अडकली विवाहबंधनात |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/smita-tambe-ties-the-knot-with-virendra-dwivedi-6011327.html |access-date=17 April 2019 |website=divyamarathi |language=mr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Smita Tambe ties the knot - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/smita-tambe-ties-the-knot/articleshow/67592124.cms |access-date=2021-04-05 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]]</text>
      <sha1>k6d1ocu76n3ze9pg6n7q7p0mvbbqwr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਲਿਕਾ ਮਰਾਠੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163911</id>
    <revision>
      <id>838226</id>
      <parentid>683216</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="j7bjnyu615dvejnqjpyuwpei6ckwxhk" xml:space="preserve">{{Infobox tennis biography|name=ਮਲਿਕਾ ਮਰਾਠੇ|fullname=|image=|caption=|country={{IND}}|birth_date=|residence=[[ਪੂਨੇ]], ਭਾਰਤ|birth_place=[[ਪੂਨੇ]], ਭਾਰਤ|height=|plays=ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੀ ਖਿਡਾਰਨ|careerprizemoney=|singlesrecord=|singlestitles=1|highestsinglesranking=343 (21 ਜਨਵਰੀ 2019) (ITF)

1 (ਭਾਰਤ)|currentsinglesranking=369 (8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019)|Team=no|updated=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019}}

'''ਮਲਿਕਾ ਮਰਾਠੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Malikaa Marathe''') [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਐਂਬਲੀਓਪੀਆ ਨਾਲ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਬਿਹਤਰ ਅੱਖ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੁਕਸ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਦੀ ਨਸਾਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਅੱਖ 'ਤੇ ਪੈਚ ਲਗਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਜੋ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malikaa Marathe, a girl who had a partial eyesight is now a tennis champion |url=https://laughingcolours.com/malikaa-marathe-girl-partial-eyesight-tennis-champion-91904/ |website=Laughing Colours |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410072928/https://laughingcolours.com/malikaa-marathe-girl-partial-eyesight-tennis-champion-91904/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੇ ਕੋਚ, ਸੰਦੀਪ ਕੀਰਤਨੇ, ਜੋ [[ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ|ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਦਾ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meet Malikaa Marathe, the girl who went from having partial eyesight to becoming first in tennis - YourStory |url=http://m.dailyhunt.in/news/india/english/yourstory-epaper-yourstory/meet+malikaa+marathe+the+girl+who+went+from+having+partial+eyesight+to+becoming+first+in+tennis-newsid-66823005 |website=Dailyhunt}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸਟੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2013 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-10 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/tennis-tourney-dalvi-nitture-annex-u10-state-rankings-title/|title=Tennis tourney: Dalvi,Nitture annex U-10 state rankings title|date=13 May 2013|work=The Indian Express|access-date=8 October 2022}}&lt;/ref&gt; 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਡਰ-12 ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 May 2015 |title=Marathe, Sandeep win Ramesh Desai U-12 national tennis titles |url=https://www.mid-day.com/articles/marathe-sandeep-win-ramesh-desai-u-12-national-tennis-titles/16236183 |website=mid-day }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ITF [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਅੰਡਰ-14 ਅਤੇ ਅੰਡਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡਬਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Choudhury |first=Angikaar |title=Malikaa Marathe is the 14-year-old sensation who's causing waves in Indian junior tennis |url=https://scroll.in/field/836451/malikaa-marathe-is-the-14-year-old-sensation-whos-causing-waves-in-indian-junior-tennis |website=Scroll.in}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਓਪਨ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2017 |title=We could see an Indian winning the junior French Open title soon |url=https://www.hindustantimes.com/tennis/we-could-see-an-indian-winning-the-junior-french-open-title-soon/story-ATfOAnoI3AtfN2AfI27uXP.html |website=www.hindustantimes.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]]</text>
      <sha1>j7bjnyu615dvejnqjpyuwpei6ckwxhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਹਿਤਿਆ ਜਗਨਾਥਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164189</id>
    <revision>
      <id>838442</id>
      <parentid>775710</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9484" sha1="0oifzbnitln33i9ruzj0wn7ma2wd6s9" xml:space="preserve">'''ਸਾਹਿਤਿਆ ਜਗਨਾਥਨ''' ਇੱਕ ਖੇਡ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਵੀਜੇ, ਐਂਕਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਲ ਮਿਸ ਚੇਨਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072258910200.htm|title=Beauty contest winners relive the final crowning moment|date=22 July 2009|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725031541/http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072258910200.htm|archive-date=25 July 2009|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/06015538/1048033/I-like-my-life-spicy-just-like-my-sambhar-Sahithya-.vpf|title=I like my life spicy, just like my sambhar: Sahithya Jagannathan|date=2017-10-06|work=dtNext.in|access-date=2017-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007231204/http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/06015538/1048033/I-like-my-life-spicy-just-like-my-sambhar-Sahithya-.vpf|archive-date=7 October 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਿਸ ਚੇਨਈ 2009 ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸੋਲ, ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਸਪੀਚ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;sc&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/Seoul-Curry/article15585195.ece|title=Seoul Curry|last=Reddy|first=T. Krithika|date=8 December 2010|work=The Hindu|access-date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2014 |title=월드미스유니버시티 |url=http://www.wmu.or.kr/page_XAJC92/525 |website=www.wmu.or.kr }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ MOP ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;sc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/models-made-in-madras/article5909032.ece|title=…Models, made in Madras|date=14 April 2014|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਚੇਨਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ, ਸੀਜ਼ਨ 1&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.cifw.in/Season-I/cfw16.swf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426015805/http://www.cifw.in/Season-I/cfw16.swf |archive-date=26 April 2012 |access-date=3 December 2011}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ 3&lt;ref&gt;{{Cite web |title=City models to walk the ramp &amp;#124; City Feature - Chennai 360 - ChennaiOnline |url=http://chennaionline.com/City360/City-Feature/20114609054651/City-models-to-walk-the-ramp.col |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512003022/http://chennaionline.com/City360/City-Feature/20114609054651/City-models-to-walk-the-ramp.col |archive-date=2012-05-12 |access-date=2011-12-03}}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਮੁਖਰਜੀ]], ਰੇਹਾਨੇ, [[ਰੀਤੂ ਕੁਮਾਰ|ਰਿਤੂ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ੌਕਸਵੈਗਨ|ਵੋਲਕਸਵੈਗਨ]], ਰੈਂਗਲਰ, ਰੀਬੋਕ, ਟੋਨੀ ਐਂਡ ਗਾਈ ਅਤੇ ਜੀਆਰਟੀ ਜਵੈਲਰੀ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਰੈਂਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੂੰ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2014 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 25 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2014 |title=Femina Miss India 2014: Sri Lanka to Host Pageant; Top 25 Finalists Announced |url=http://www.ibtimes.co.in/articles/543003/20140312/femina-miss-india-2014-sri-lanka-host.htm |website=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ ਗੌਥਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ ''ਨੀਥਾਨੇ ਐਨ ਪੋਂਵਸੰਥਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਮੰਥਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ, ਧਨਿਆ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦੁਲੇਖਾ ਰਮਨ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਰ. ਪਾਰਥੀਬਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਉੱਦਮ ਕਥਾਈ ਥਿਰੈਕਥਾਈ ਵਸਨਮ ਇਯਾਕਮ'' (2014) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਅੰਧਾਧੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss India finalist Sahithya Jagannathan bags Tamil film - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Miss-India-finalist-Sahithya-Jagannathan-bags-Tamil-film/articleshow/35103681.cms |website=Femina Miss India |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420012349/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-finalist-sahithya-jagannathan-bags-tamil-film/articleshow/35103681.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=South India loves beauty queens: Sahithya Jagannathan - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/South-India-loves-beauty-queens-Sahithya-Jagannathan/articleshow/38549980.cms |website=Femina Miss India |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419200112/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/south-india-loves-beauty-queens-sahithya-jagannathan/articleshow/38549980.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਈ [[ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ|ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ ਦਾ]] ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/tamil/i-thoroughly-enjoy-hosting-sports-events-sahithya/amp_articleshow/61669852.cms|title=I thoroughly enjoy hosting sports events: Sahithya - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-12-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਤਮਿਲ ਲਈ ਭਾਰਤ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ (ISL) 2017-18 ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ (PBL) 2018 ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਹ ਡੀਟੀ ਨੈਕਸਟ ਲਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/07084132/1048182/Dont-cry-over-boys-do-some-squats-and-make-them-cry.vpf|title=Don't cry over boys, do some squats and make them cry!|date=2017-10-07|work=dtNext.in|access-date=2017-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010031736/http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/07084132/1048182/Dont-cry-over-boys-do-some-squats-and-make-them-cry.vpf|archive-date=10 October 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>0oifzbnitln33i9ruzj0wn7ma2wd6s9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838443</id>
      <parentid>838442</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9489" sha1="77wlnwllosy8gbvb8qz9geb6s4und7l" xml:space="preserve">'''ਸਾਹਿਤਿਆ ਜਗਨਾਥਨ''' ਇੱਕ ਖੇਡ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਵੀਜੇ, ਐਂਕਰ, ਕਾਲਮਨਵੀਸ, ਮਾਡਲ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਲ ਮਿਸ ਚੇਨਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਿਤਾ ਜੇਤੂ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072258910200.htm|title=Beauty contest winners relive the final crowning moment|date=22 July 2009|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090725031541/http://www.hindu.com/2009/07/22/stories/2009072258910200.htm|archive-date=25 July 2009|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/06015538/1048033/I-like-my-life-spicy-just-like-my-sambhar-Sahithya-.vpf|title=I like my life spicy, just like my sambhar: Sahithya Jagannathan|date=2017-10-06|work=dtNext.in|access-date=2017-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007231204/http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/06015538/1048033/I-like-my-life-spicy-just-like-my-sambhar-Sahithya-.vpf|archive-date=7 October 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਿਸ ਚੇਨਈ 2009 ਦਾ ਤਾਜ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਸੋਲ, ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਿਸ ਸਪੀਚ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;sc&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/fashion/Seoul-Curry/article15585195.ece|title=Seoul Curry|last=Reddy|first=T. Krithika|date=8 December 2010|work=The Hindu|access-date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=29 July 2014 |title=월드미스유니버시티 |url=http://www.wmu.or.kr/page_XAJC92/525 |website=www.wmu.or.kr }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ MOP ਵੈਸ਼ਨਵ ਕਾਲਜ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;sc&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/models-made-in-madras/article5909032.ece|title=…Models, made in Madras|date=14 April 2014|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਚੇਨਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ, ਸੀਜ਼ਨ 1&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.cifw.in/Season-I/cfw16.swf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426015805/http://www.cifw.in/Season-I/cfw16.swf |archive-date=26 April 2012 |access-date=3 December 2011}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਨ 3&lt;ref&gt;{{Cite web |title=City models to walk the ramp &amp;#124; City Feature - Chennai 360 - ChennaiOnline |url=http://chennaionline.com/City360/City-Feature/20114609054651/City-models-to-walk-the-ramp.col |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512003022/http://chennaionline.com/City360/City-Feature/20114609054651/City-models-to-walk-the-ramp.col |archive-date=2012-05-12 |access-date=2011-12-03}}&lt;/ref&gt; ਲਈ ਰੈਂਪ ਵਾਕ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਮੁਖਰਜੀ]], ਰੇਹਾਨੇ, [[ਰੀਤੂ ਕੁਮਾਰ|ਰਿਤੂ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ੌਕਸਵੈਗਨ|ਵੋਲਕਸਵੈਗਨ]], ਰੈਂਗਲਰ, ਰੀਬੋਕ, ਟੋਨੀ ਐਂਡ ਗਾਈ ਅਤੇ ਜੀਆਰਟੀ ਜਵੈਲਰੀ ਵਰਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਰੈਂਪ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੂੰ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2014 ਦੇ ਸਿਖਰਲੇ 25 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2014 |title=Femina Miss India 2014: Sri Lanka to Host Pageant; Top 25 Finalists Announced |url=http://www.ibtimes.co.in/articles/543003/20140312/femina-miss-india-2014-sri-lanka-host.htm |website=[[International Business Times]]}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ ਗੌਥਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫਿਲਮ ''ਨੀਥਾਨੇ ਐਨ ਪੋਂਵਸੰਥਮ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਮੰਥਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ, ਧਨਿਆ ਬਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿਦੁਲੇਖਾ ਰਮਨ ਦੇ ਨਾਲ। ਆਰ. ਪਾਰਥੀਬਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ''ਉੱਦਮ ਕਥਾਈ ਥਿਰੈਕਥਾਈ ਵਸਨਮ ਇਯਾਕਮ'' (2014) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਅੰਧਾਧੀ'' (2015) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss India finalist Sahithya Jagannathan bags Tamil film - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/Miss-India-finalist-Sahithya-Jagannathan-bags-Tamil-film/articleshow/35103681.cms |website=Femina Miss India |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230420012349/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/miss-india-finalist-sahithya-jagannathan-bags-tamil-film/articleshow/35103681.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=South India loves beauty queens: Sahithya Jagannathan - Beauty Pageants - Indiatimes |url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/South-India-loves-beauty-queens-Sahithya-Jagannathan/articleshow/38549980.cms |website=Femina Miss India |access-date=2023-04-15 |archive-date=2023-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230419200112/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india/south-india-loves-beauty-queens-sahithya-jagannathan/articleshow/38549980.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

2017 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਤਿਆ ਨੇ ਤਾਮਿਲ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਈ [[ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ|ਪ੍ਰੋ ਕਬੱਡੀ ਲੀਗ ਦਾ]] ਐਂਕਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/i-thoroughly-enjoy-hosting-sports-events-sahithya/articleshow/61669852.cms|title=I thoroughly enjoy hosting sports events: Sahithya - Times of India|work=The Times of India|access-date=2017-12-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਤਮਿਲ ਲਈ ਭਾਰਤ-ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੀਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਕੁਮੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਸਪੋਰਟਸ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਪਰ ਲੀਗ (ISL) 2017-18 ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਲੀਗ (PBL) 2018 ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; ਉਹ ਡੀਟੀ ਨੈਕਸਟ ਲਈ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/07084132/1048182/Dont-cry-over-boys-do-some-squats-and-make-them-cry.vpf|title=Don't cry over boys, do some squats and make them cry!|date=2017-10-07|work=dtNext.in|access-date=2017-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20171010031736/http://www.dtnext.in/News/City/2017/10/07084132/1048182/Dont-cry-over-boys-do-some-squats-and-make-them-cry.vpf|archive-date=10 October 2017|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>77wlnwllosy8gbvb8qz9geb6s4und7l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਧਨਾ ਸੰਜੇ ਜਾਧਵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164406</id>
    <revision>
      <id>838438</id>
      <parentid>669427</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7996" sha1="8vz2q2tfr6zakh9fejs9774sfs5o36h" xml:space="preserve">'''ਸਾਧਨਾ ਸੰਜੇ ਜਾਧਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sadhana Sanjay Jadhav'''; ਜਨਮ 14 ਜੂਨ 1960) [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਜੱਜ ਹੈ। ਜਾਧਵ [[ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਕਤਲ ਕੇਸ|ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਮੌਤ]], [[ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੁਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲਾ|ਆਦਰਸ਼ ਹਾਊਸਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀ ਘੁਟਾਲੇ]], 1993 ਦੇ ਬੰਬਈ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ, ਮੈਡੀਕਲ ਦੀ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕੇਸ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਿਵਾਸੀ ਪਾਇਲ ਤਡਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਗੋਵਿੰਦ ਪਾਨਸਰੇ|ਗੋਵਿੰਦ ਪਨਸਾਰੇ]] ਦੇ ਕਤਲ ਸਬੰਧੀ ਕੇਸ ਦਰਜ ਹੈ। ਜਾਧਵ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ, ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ (ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ 1989 ਦੇ ਤਹਿਤ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ।

== ਜੀਵਨ ==
ਜਾਧਵ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ ਦੇ]] ਸਿਮਬਾਇਓਸਿਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਔਰੰਗਾਬਾਦ ਬੈਂਚ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Justice S. S. Jadhav |url=https://bombayhighcourt.nic.in/processjshowReq.php?bhcpar=bmlkPTE1 |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=High Court of Bombay}}&lt;/ref&gt;

ਜਾਧਵ ਨੂੰ 23 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਜੱਜ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਂਚ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਰਹੀ।

2012 ਵਿੱਚ, ਜਾਧਵ ਨੇ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਅਭੈ ਓਕਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਆਂਇਕ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਖੋਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-11-12 |title=Accused has no inherent right to appeal against conviction: Bombay HC |url=https://zeenews.india.com/news/maharashtra/accused-has-no-inherent-right-to-appeal-against-conviction-bombay-hc_810801.html |access-date=2020-10-03 |website=Zee News |language=en}}&lt;/ref&gt;

2013 ਵਿੱਚ, ਜਾਧਵ, ਜਸਟਿਸ ਵਿਜੇ ਤਾਹਿਲਰਮਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਨੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਜੁਰਮ ਵਿੱਚ ਬਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪੀਲਾਂ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਬੈਂਚ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਬੰਬੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ 2013 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਬਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਮਹਿਲਾ ਜੱਜਾਂ ਦੇ ਬੈਂਚ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-01-12 |title=Landmark HC order puts two women judges in charge of rape acquittals |url=https://www.mid-day.com/articles/landmark-hc-order-puts-two-women-judges-in-charge-of-rape-acquittals/196254 |access-date=2020-10-03 |website=mid-day |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2016 ਵਿੱਚ, ਜਾਧਵ ਨੇ [[ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਕਤਲ ਕੇਸ|ਸ਼ੀਨਾ ਬੋਰਾ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ]] ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਅਣਉਚਿਤਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਰੀ ਲਈ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂਚ ਬਿਊਰੋ (ਸੀਬੀਆਈ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸੀਬੀਆਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਦੇਸ਼ ਪਾਸ ਕੀਤੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nandy |first=Chandan |date=2016-06-30 |title=Sheena Bora Case: Bombay HC Hauls CBI, Special Judge Over Coals |url=https://www.thequint.com/news/india/sheena-bora-case-bombay-hc-haulscbispecial-judge-over-coals-sanjeev-khanna-shyamwar-rai-peter-mukherjea-rakesh-maria |access-date=2020-10-03 |website=TheQuint |language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਜਾਧਵ ਨੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਨਜਾਤੀ (ਅੱਤਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ) ਐਕਟ 1989 ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਅਪਰਾਧਿਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਐਕਟ ਸਿਰਫ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ, ਮੁਕੱਦਮੇ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਧਵ ਨੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 50 ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਣ ਸਮੇਤ 'ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਕੰਮਾਂ' ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।, ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=To 'Reform' Man Accused in Caste Atrocity, Bombay High Court Orders Him to Plant Saplings |url=https://thewire.in/law/bombay-high-court-sc-st-atrocities-act-reformation |access-date=2020-10-03 |website=The Wire}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]]</text>
      <sha1>8vz2q2tfr6zakh9fejs9774sfs5o36h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਹਿਮਾ ਅਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164604</id>
    <revision>
      <id>838300</id>
      <parentid>828969</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7152" sha1="g4dzt062cdjttoufpbmb3jsijx1t4xs" xml:space="preserve">'''ਰਹਿਮਾ ਅਲੀ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 1, 2021 |title=Coke Studio Season 7, with Strings attached |url=https://www.dawn.com/news/1126772 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਨੇਲ ਪੋਲਿਸ਼'', ''ਚੋਟੀ'', ''ਮੋਲ'' ਅਤੇ ''ਰੁਖ਼ਸਤੀ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 2, 2021 |title=Moor packed with action and drama |url=https://www.thenews.com.pk/print/55434-moor-packed-with-action-and-drama |website=The News International}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=January 19, 2022 |title=Rahma Ali's talent brought her where she is today |url=https://dailytimes.com.pk/780374/rahma-alis-talent-brought-her-where-she-is-today |website=Daily Times |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108072823/https://dailytimes.com.pk/780374/rahma-alis-talent-brought-her-where-she-is-today/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਰਹਿਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਸਤੰਬਰ 1988 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 7, 2021 |title=Coke Studio may be music to the ears but is it also a site for style? |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557345-coke-studio-may-music-ears-also-site-style |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੀਕਨਹਾਊਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ  ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 8, 2021 |title=Music on 'Red' Alert |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/556903-faisal-kapadia-bilal-maqsood-strings-take-over-coke-studio |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਰਹਿਮਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ  ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 11, 2021 |title=New kids on the block |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/557302-new-kids-on-the-block-in-coke-studio |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਚੁਪਕੇ ਸੇ ਬਹਾਰ ਆ ਜਾਏ'', ''ਮੇਰੇ ਅਪਨੇ'' ਅਤੇ ''ਘਰ ਏਕ ਜੰਨਤ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਰੁਖ਼ਸਤੀ'', ''ਨੇਲ ਪੋਲਿਸ਼'' ਅਤੇ ''ਚੋਟੀ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 12, 2021 |title=Jimmy releases rendition of Lata's 'Ajeeb Dastaan' |url=https://www.thenews.com.pk/print/26172-tripartite-meet-eases-tension-between-kabul-islamabad-musharraf |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਫਿਰ ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਮੋਲ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 13, 2021 |title=Jimmy Khan re-imagines Lata Mangeshkar's 'Ajeeb Dastaan' |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/us/75982-jimmy-khan-re-imagines-lata-mangeshkars-ajeeb-dastaan |website=The News International}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 28, 2021 |title=Awaiting Coke Studio: 23 artists, 22 musicians, 28 songs |url=https://www.dawn.com/news/1128338 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 14, 2021 |title=Lux Style Awards nominations announced |url=https://images.dawn.com/news/1185857 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਰਾਂਝਾ ਰਾਂਝਾ ਕਰਦੀ'' ਅਤੇ ''[[ਮੂਰ (ਫਿਲਮ)|ਮੂਰ]]'' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਏ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 15, 2021 |title=5 things you need to know about Jami's upcoming film Moor |url=https://images.dawn.com/news/1173554 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 5, 2021 |title=‘Moor’ premieres today |url=https://www.thenews.com.pk/print/56365-moor-premieres-today |website=The News International}}&lt;/ref&gt; 2014 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ''ਗਿੱਧ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 6, 2021 |title=Model Saima Azhar to make a film debut |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/76360-model-saima-azhar-to-make-a-film-debut |website=The News International}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
2019 ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾ ਨੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਸਿਬਤੈਨ ਖ਼ਾਲਿਦ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 16, 2021 |title=Rahma Ali talks about her unexpected wedding |url=https://images.dawn.com/news/1182473 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt; ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਭੈਣ [[ਇਮਾਨ ਅਲੀ]] ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਬਿਦ ਅਲੀ|ਆਬਿਦ ਅਲੀ]] ਅਤੇ [[ਹੁਮੈਰਾ ਅਲੀ]] ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 17, 2021 |title=In Memory: Abid Ali and the end of an era |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/568469-memory-abid-ali-end-era |website=The News International |access-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2023 |archive-date=ਫ਼ਰਵਰੀ 9, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200209204345/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/568469-memory-abid-ali-end-era |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਰਹਿਮਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਸ਼ਾਮਾ ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 18, 2021 |title=Looking at LSA 2020: music |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/727382-looking-at-lsa-2020-music |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]</text>
      <sha1>g4dzt062cdjttoufpbmb3jsijx1t4xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਲਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164639</id>
    <revision>
      <id>838330</id>
      <parentid>816562</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:33:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8671" sha1="tlv4nfuezam002zixnjqwu8lvj0nj4j" xml:space="preserve">'''ਲਾਲਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ''' (1864/66 – 13 ਫਰਵਰੀ 1937) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ  [[ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਦਾ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ, ਅਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਬੈਂਕ|ਬੈਂਕਾਂ]] ਪੰਜਾਬ ਕਾਟਨ ਪ੍ਰੈਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਪੀਪਲਜ਼ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ; ਆਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨਪੁਰ ਫਲੋਰ ਮਿੱਲਜ਼ ਲਿਮਟਿਡ ਦਾ ਬਾਨੀ ਸੀ।  

ਉਸਨੇ ਇੰਡੀਅਨ ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਗਠਨ ਦੀ  ਪੂਰਵਗਾਮੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120722/spectrum/main6.htm|title=Punjab's forgotten stalwart|last=Puri|first=Nina|date=22 July 2012|work=The Tribune|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ 1920 ਅਤੇ 1923 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮੰਤਰੀ ਰਿਹਾ।   &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=sWg-AAAAIBAJ&amp;sjid=CEwMAAAAIBAJ&amp;pg=6326%2C2208961|title=Lala Harkishen Lal Passes Away|date=14 February 1937|work=The Indian Express|access-date=18 July 2017|page=8}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ]] ਅਰੋੜਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ]], &lt;ref name=&quot;ti1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120722/spectrum/main6.htm|title=Punjab's forgotten stalwart|last=Puri|first=Nina|date=22 July 2012|work=The Tribune|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; ਦੇ [[ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਯਾਹ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1163686/harking-back-man-who-introduced-electricity-to-lahore|title=HARKING BACK: Man who introduced electricity to Lahore|last=Sheikh|first=Majid|date=15 February 2015|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UZZcTYzHBtgC&amp;q=harkrishan+lal+arora|title=Private Investment in India, 1900-1939|last=Bagchi|first=Amiya Kumar|date=2000|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-415-19012-1|pages=206|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=2u88AAAAIAAJ&amp;q=harkrishan+lal+arora|title=elites in south asia|publisher=Cambridge University Press|pages=16|language=en}}&lt;/ref&gt; ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਦੇ [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ 'ਤੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਕਾਲਜ, ਕੈਂਬਰਿਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਲਈ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਉਹ ਗਣਿਤ ਦਾ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਬੈਂਕਰ [[ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ]] ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ, ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ]] ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਸਕੱਤਰ ਬਣ ਕੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]'' ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੌਰਾਨ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;dawn1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1163686/harking-back-man-who-introduced-electricity-to-lahore|title=HARKING BACK: Man who introduced electricity to Lahore|last=Sheikh|first=Majid|date=15 February 2015|work=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]|access-date=18 July 2017}}&lt;/ref&gt; 1899 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਬਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲਵਕਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ  ਉਦਯੋਗਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। &lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=sWg-AAAAIBAJ&amp;sjid=CEwMAAAAIBAJ&amp;pg=6326%2C2208961|title=Lala Harkishen Lal Passes Away|date=14 February 1937|work=The Indian Express|access-date=18 July 2017|page=8}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਲੁਈਸ ਡੇਨ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਪਲਾਈ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲ਼ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Editor |first=T. N. S. |date=2017-01-29 |title=The rise and fall of Harkishen Lal |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562600-rise-fall-harkishen-lal |access-date=2019-10-16 |website=TNS - The News on Sunday |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਇਸ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੈਂਕਿੰਗ ਗਾਹਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜਬੜੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਰਚਣ ਅਤੇ &quot;ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇੜਨ&quot; ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਜ਼ਾ ਭੁਗਤੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Editor |first=T. N. S. |date=2017-02-05 |title=The rise and fall of Harkishen Lal - II |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562643-rise-fall-harkishen-lal-ii |access-date=2019-10-16 |website=TNS - The News on Sunday |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਪੀਪਲਜ਼ ਬੈਂਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ  ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਕੇਸ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਕੇ.ਐਲ. ਗਾਬਾ ਨੇ, ''ਸਰ ਡਗਲਸ ਯੰਗਜ਼ ਮੈਗਨਾ ਕਾਰਟਾ'' ਨਾਮਕ ਕਿਤਾਬ ਨਾਲ ਚੀਫ਼ ਜਸਟਿਸ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਤਹਿਤ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-08-10 |title=Partition: Lives Apart |url=https://openthemagazine.com/freedom-issue-2017/freedom-issue-2017-essay/partition-lives-apart/ |access-date=2019-10-16 |website=Open The Magazine |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1937]]</text>
      <sha1>tlv4nfuezam002zixnjqwu8lvj0nj4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੇਹਾਮ ਖਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>166008</id>
    <revision>
      <id>838325</id>
      <parentid>811039</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11175" sha1="e2lqo3s83cg8q4qfm4lahnfwhyp0hsz" xml:space="preserve">'''ਰੇਹਾਮ ਨਈਅਰ ਖ਼ਾਨ''' ( [[ਉਰਦੂ]] / [[ਪਸ਼ਤੋ]] : {{Lang|ur|{{Nastaliq| ریحام نیئر خان }}}} ; ਜਨਮ 3 ਅਪ੍ਰੈਲ 1973) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ &lt;ref name=&quot;thenational.ae&quot;&gt;{{Cite web |last=Kokra |first=Sonali |date=26 August 2018 |title=Imran 'chose the wrong woman to mess with': Ex-wife Reham Khan on her tell-all memoir |url=https://www.thenationalnews.com:443/arts-culture/books/imran-chose-the-wrong-woman-to-mess-with-ex-wife-reham-khan-on-her-tell-all-memoir-1.763874 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191001143951/https://amp.thenational.ae/arts-culture/books/imran-chose-the-wrong-woman-to-mess-with-ex-wife-reham-khan-on-her-tell-all-memoir-1.763874 |archive-date=1 October 2019 |website=thenational.ae}}&lt;/ref&gt; ਪੱਤਰਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਅਤੇ ਬਾਫਾ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET&quot;&gt;{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/818700/reham-khan-from-hazara-to-bani-gala/|title=Reham Khan: From Hazara to Bani Gala|date=8 January 2015|work=The Express Tribune|access-date=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/people/reham-khan-outrage-in-pakistan-as-former-bbc-presenter-who-recently-married-imran-khan-is-filmed-9982839.html|title=Reham Khan: Outrage in Pakistan as former BBC presenter who recently married Imran Khan is filmed cooking sausages|last=Selby|first=Jenn|date=16 January 2015|work=The Independent|access-date=19 September 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2018 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਚੋਣ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;thenews.com.pk2018-07-18a&quot;&gt;{{Cite web |date=12 July 2018 |title=Reham Khan's book 'available in paperback in UK' |url=https://www.thenews.com.pk/latest/340843-reham-khans-book-available-in-paperback-in-uk |publisher=[[The News (Pakistan)]] |quote=Reham's book, published online today, has triggered debate on social media with many saying that she is doing all this on the behest of Pakistan Muslim League Nawaz to tarnish the image of Pakistan Tehreek-e-Insaf Chairman Imran Khan just before the July 25 polls.}}&lt;/ref&gt; ਖ਼ਾਨ ਨੇ 23 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਮਿਰਜ਼ਾ ਬਿਲਾਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-23 |title='Finally found a man I trust' : Imran Khan's ex-wife gets married for 3rd time |url=https://www.hindustantimes.com/world-news/reham-khan-marriage-imran-khan-wife-marriage-imran-khan-news-finally-found-a-man-i-trust-imran-khan-s-ex-wife-gets-married-for-3rd-time-101671785560925.html |access-date=2022-12-23 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਰੇਹਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਡਾਕਟਰ ਨਈਅਰ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=&lt;!--not stated--&gt; |date=9 January 2015 |title=Residents in Reham Khan's hometown celebrate her marriage |url=https://www.thenews.com.pk/print/17397-residents-in-reham-khans-hometown |website=thenews.com.pk}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਸਲੀ ਪੱਖੋਂ [[ਪਠਾਨ|ਪਸ਼ਤੂਨ]] ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 December 2015 |title=I am Pathan and I fear no one, says Reham on return to Pakistan |url=http://tribune.com.pk/story/1003229/i-am-pathan-and-i-fear-no-one-says-reham-on-return-to-pakistan/ |access-date=6 February 2016 |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਲੁਗ਼ਮਨੀ ਕਬੀਲੇ ਤੋਂ, ਜੋ ਕਿ ਸਵਾਤੀ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਉਪ-ਕਬੀਲਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET&quot;/&gt; ਉਹ ਚਾਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਉਰਦੂ]], [[ਪਸ਼ਤੋ]] ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੱਦੀ [[ਹਿੰਦਕੋ]] ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Reham Khan got linguistic talent |url=http://www.samaa.tv/editor-s-choice/2015/08/reham-khan-got-linguistic-talent/ |access-date=6 February 2016 |publisher=Samaa TV}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ   ਬਾਫਾ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੈ ਜੋ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]] ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Residents in Reham Khan's hometown |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-295008-Residents-in-Reham-Khans-hometown |access-date=20 January 2016 |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1960 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਬੀਆ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਰੇਹਾਮ ਦਾ ਜਨਮ 1973 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;ET&quot; /&gt;

ਉਹ ਅਬਦੁਲ ਹਕੀਮ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ ਜੋ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪਖ਼ਤੁਨਖ਼ਵਾ|ਖੈਬਰ-ਪਖਤੂਨਖਵਾ]] ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੀਫ ਜਸਟਿਸ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-7-294904-Reham-Khans-father-was-doctor-uncle-Hakeem-was-ex-governor-CJ|title=Reham Khan's father was doctor, uncle Hakeem was ex-governor, CJ|date=9 January 2015|work=The News|access-date=2 December 2015|archive-date=23 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723083011/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-7-294904-Reham-Khans-father-was-doctor-uncle-Hakeem-was-ex-governor-CJ|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਰੇਹਾਮ ਨੇ ਜਿਨਾਹ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ, [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=CITS UoP |title=University of Peshawar |url=http://www.upesh.edu.pk/academics/colleges/?q=jinnah-college-for-women |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321192348/http://www.upesh.edu.pk/academics/colleges/?q=jinnah-college-for-women |archive-date=21 March 2015 |access-date=20 January 2016 |publisher=University of Peshawar}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਜਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਏਜਾਜ਼ ਰਹਿਮਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਾਰਨ ਪੱਤਰਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=&quot;ET&quot;/&gt; ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ ਜੋ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;Education Dispute&quot;&gt;{{Cite web |last=Web Desk |date=15 July 2015 |title=The case of Reham Khan's 'fake' journalism degree |url=http://tribune.com.pk/story/921195/the-case-of-reham-khans-fake-journalism-degree/ |access-date=15 July 2015 |publisher=The Express Tribune News Network}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Dispute&quot;&gt;{{Cite web |last=Web Desk |date=14 January 2015 |title=Exclusive: Reham's ex-husband responds to domestic abuse allegations |url=http://tribune.com.pk/story/821736/exclusive-rehams-ex-husband-pulls-no-punches-in-response-to-domestic-abuse-allegations/ |access-date=28 January 2015 |publisher=The Express Tribune News Network}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Reham-Ex-husband&quot;&gt;{{Cite web |last=Murtaza Ali Shah |date=15 January 2015 |title=Reham's ex-husband rejects domestic violence charges |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-296162-Rehams-ex-husband-rejects-domestic-violence-charges |access-date=28 January 2015 |website=The News International |archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127103250/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-296162-Rehams-ex-husband-rejects-domestic-violence-charges |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

6 ਜਨਵਰੀ 2015 ਨੂੰ, [[ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਮਰਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ]] ਰੇਹਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;dawn2&quot;&gt;{{Cite web |date=30 October 2015 |title=Imran Khan, Reham divorce with mutual consent |url=http://www.dawn.com/news/1216377/imran-khan-reham-divorce-with-mutual-consent |access-date=30 October 2015 |website=Dawn |location=Pakistan}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/imran-khan-secretly-married-bbc-4897395|title=Imran Khan 'secretly married BBC weather girl' despite concerns from family and political party about divorced mother|date=31 December 2014|work=Mirror|access-date=31 December 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2015 |title=Imran, Reham divorce with mutual consent – The Express Tribune |url=http://tribune.com.pk/story/981986/imran-reham-divorce-with-mutual-consent-pti/ |access-date=30 October 2015 |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

2 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਖ਼ਾਨ ਨੇ [[ਟਵਿਟਰ|ਟਵਿੱਟਰ ']] ਤੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਤੀਜੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਘਰ ਪਰਤ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹਬਚ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰ 'ਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Imran Khan's ex-wife escapes gun attack in Islamabad |url=https://www.gulftoday.ae/news/2022/01/03/imran-khans-ex-wife-escapes-gun-attack-in-islamabad |access-date=2022-01-03 |website=www.gulftoday.ae}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]</text>
      <sha1>e2lqo3s83cg8q4qfm4lahnfwhyp0hsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167419</id>
    <revision>
      <id>838328</id>
      <parentid>742682</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T02:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="3rk48897qbyv2qxpegbi7oswhf9jvhf" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ
| catchment          = 
| islands            = 
| elevation          = 
| shore              = 
| residence_time     = 
| volume             = 
| max-depth          = 
| depth              = 
| area               = 
| width              = 
| length             = 
| basin_countries    = [[ਭਾਰਤ]]
| outflow            = 
| image              = 
| inflow             = 
| coordinates        = {{coord|22.4656|N|70.0645|E|type:waterbody|display=inline,title}}
| location           = [[ਜਾਮਨਗਰ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]]
| caption_bathymetry = ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ
| image_bathymetry   = Lakhota_lake_Jamnagar,_Golden_hours.jpg
| caption            = 
| cities             = [[ਜਾਮਨਗਰ]]
}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description is different from Wikidata]]
[[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ''' ਇੱਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਝੀਲ  ਹੈ ਜੋ ਜਾਮਨਗਰ, [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lakhota Lake · Government Colony, Jamnagar, Gujarat 361005 |url=https://www.google.com/maps/place/Lakhota+Lake,+Government+Colony,+Jamnagar,+Gujarat+361005/data=!4m2!3m1!1s0x39576abf24f205e1:0xaaaa8d8ca13944dc?sa=X&amp;ved=2ahUKEwjKkr6qkYvxAhV-zzgGHUAqBbMQ8gEwhQF6BQiJARAB |access-date=2021-06-09 |website=Lakhota Lake · Government Colony, Jamnagar, Gujarat 361005 |language=en-AU}}&lt;/ref&gt; ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ ਨੂੰ ਲਖੋਟਾ ਤਲਵ ਜਾਂ ਰਣਮਲ ਝੀਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Pravase |title=Lakhota Lake, Palace, Timing, Fees, History, Jamnagar{{!}} Pravase |url=https://pravase.co.in/thingstododetail/232/india/gujarat/jamnagar/lakhota-lake |access-date=2021-06-01 |website=pravase.co.in |language=en |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602215926/https://pravase.co.in/thingstododetail/232/india/gujarat/jamnagar/lakhota-lake |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਲਖੋਟਾ ਕਿਲਾ ਝੀਲ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਝੀਲ 5 ਸਥਿਤ ਹੈ&amp;nbsp;ਜਾਮਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕਿ.ਮੀ. ਇਹ ਜਾਮਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਜਲਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਮਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ranmal Lakhota Lake {{!}} District Jamnagar, Government of Gujarat {{!}} India |url=https://jamnagar.nic.in/tourist-place/ranmal-lakhota-lake/ |access-date=2021-06-09 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਲਖੋਟਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਲਖੋਟਾ ਝੀਲ ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਾ ਜਾਮ ਰਣਮਲ ਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Lakhota Lake Jamnagar {{!}} Lakhota Talav Jamnagar, History |url=https://www.gosahin.com/places-to-visit/lakhota-lake/ |access-date=2021-06-01 |website=Gosahin - Explore Unexplored Destinations |language=en}}&lt;/ref&gt; ਝੀਲ ਇੱਕ ਮਨੋਰੰਜਨ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Places Details |url=https://www.mcjamnagar.com/TheCity/PlaceDetails.aspx?pid=xAb31yZ23g35 |access-date=2021-06-01 |website=www.mcjamnagar.com}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 75 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਜਾਮਨਗਰ]]
* [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
*
*

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>3rk48897qbyv2qxpegbi7oswhf9jvhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਾ ਝੀਲ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168338</id>
    <revision>
      <id>838306</id>
      <parentid>754118</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7029" sha1="7rjajxjvo697ycm6jxvshaeg7zv0dy9" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = ਰਾਮਾ ਝੀਲ
| image              = [[File:Rama Lake.jpg|300px]]
| caption            = Rama Lake photographed in 2014
| image_bathymetry   = 
| caption_bathymetry = 
| location           = [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| coordinates        = {{coord|35.3303|74.7856|type:waterbody|display=title,inline}}
| type               = 
| inflow             = 
| outflow            = 
| catchment          = 
| basin_countries    = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ]]
| length             = 
| width              = 
| area               = 
| depth              = 
| max-depth          = 
| volume             = 
| residence_time     = 
| shore              = 
| elevation          = 
| islands            = 
| cities             = 
| other_name         = {{lang-ur|{{Nastaliq|راما سر جھیل}}|label=none}}
}}
[[Category:Articles using infobox body of water without alt]]
[[Category:Articles using infobox body of water without pushpin map alt]]
[[Category:Articles using infobox body of water without image bathymetry]]
'''ਰਾਮਾ ਝੀਲ''' ( {{lang-ur|راما سر جھیل}}   ) [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਅਸਟੋਰ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਅਸਟੋਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ [[ਝੀਲ]] ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Meadow, lake and the killer mountain &amp;#124; Footloose |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/564087-rama-meadows |website=[[The News International]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੂਤ [[ਬਲੂਤ|ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਰਿਆਲੀ ਹੈ। {{As of|2013|}}  ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ [[ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਲਾਗਿੰਗ|ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਲੌਗਿੰਗ]] ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਖੇਤਰ [[ਜੰਗਲ ਕਵਰ|ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ]], ਘੱਟ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=February 2021}}

ਰਾਮਾ ਵੈਲੀ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪਾਈਨ, ਦਿਆਰ, ਫ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਜੂਨੀਪਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹਨ। ਇਹ ਘਾਟੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3300 ਮੀਟਰ (10800 ਫੁੱਟ) ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ 7-8 ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ.

== ਟਿਕਾਣਾ ==
[[ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ|ਅਸਟੋਰ]] [[ਘਾਟੀ|ਵੈਲੀ]] ਤੋਂ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ [[ਝੀਲ|ਝੀਲਾਂ]] ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ [[ਸ਼ੀਨਾ|ਸ਼ੀਨਾ]] [[ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ [[ਸਰੋਤ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2005 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਅਸਟੋਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਸਟੋਰ]], [[ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਤਿਸਤਾਨ|ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ]] ਦਾ 5ਵਾਂ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਆਮੀਰ]] ਦੀ ਇੱਕ [[ਤਹਿਸੀਲ]] ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸਟੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਅਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ  50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚਿਲਮ]], ਬੁਬਿਨ, ਗੋਰੀਕੋਟ, ਈਦ ਗਹਿ, ਫੇਨਾ, ਬੁਲੇਨ, [[ਚੌਂਗਰਾ]] ਅਤੇ [[ਪੈਰਿਸ਼ਿੰਗ]] ।
== ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ==
ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਅਸਟੋਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। KKH 'ਤੇ ਫੇਅਰੀ ਮੀਡੋਜ਼ ਲਈ ਐਗਜ਼ਿਟ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਗਭਗ 20 ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਗੱਡੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਅਸਟੋਰ ਦੇ ਸੱਜੇ ਮੋੜ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੋਰ 2-3 ਘੰਟੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਟੋਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁੰਚੋਗੇ। ਇਹ ਘਾਟੀ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਂਪਿੰਗ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਰਾਮਾ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੀਮਿੰਟ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਤੱਕ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ ਅਸਟੋਰ ਵੈਲੀ ਤੋਂ ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਛੋਟੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਇਨਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰੌਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2005 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਸਟੋਰ, ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਦਾ 5ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿਆਮੀਰ ਦੀ ਇੱਕ ਤਹਿਸੀਲ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸਟੋਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
== ਜਨਸੰਖਿਆ ==
ਰਾਮਾ ਝੀਲ ਚੌਂਗਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਂਗਰਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ [[Choungroch|ਚੌਂਗਰੋਚ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਲਮ, ਬੁਬਿਨ, ਗੋਰੀਕੋਟ, ਈਦ ਗਹਿ, ਫੇਨਾ, ਬੁਲੇਨ,

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਰਾਮ|ਰਾਮਾ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਰਦੂ ਲਿਖਤ ਵਰਤੇ ਹਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]</text>
      <sha1>7rjajxjvo697ycm6jxvshaeg7zv0dy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>168736</id>
    <revision>
      <id>838267</id>
      <parentid>733548</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hundalsu</username>
        <id>7527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2050" sha1="52a90uiatwk3g0bxqmx67hv4fsi3sgp" xml:space="preserve">''ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ'' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ਹੋਂਦ ਕਥਾ (ਕਵਿਤਾ)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਾਰਤਕ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1992
* ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, (ਵਾਰਤਕ), ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ, 1995
* ਹੋ ਚੀ ਮਿੰਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਵਾਰਤਕ), 1996, ਚਿਰਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ (ਵਾਰਤਕ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, 2003
* ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਏ. ਕੇ. ਗੁਪਾਲਨ (ਵਾਰਤਕ: ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ, 2005
* ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ (ਨਾਵਲ), ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>52a90uiatwk3g0bxqmx67hv4fsi3sgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838268</id>
      <parentid>838267</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hundalsu</username>
        <id>7527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="ibylo90e3ul6f5pkk3yd732mfgybmxz" xml:space="preserve">''ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ'' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ਹੋਂਦ ਕਥਾ (ਕਵਿਤਾ)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਾਰਤਕ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1992
* ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, (ਵਾਰਤਕ), ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ, 1995
* ਹੋ ਚੀ ਮਿੰਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਵਾਰਤਕ), 1996, ਚਿਰਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ (ਵਾਰਤਕ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, 2003
* ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਏ. ਕੇ. ਗੁਪਾਲਨ (ਵਾਰਤਕ: ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ, 2005
* ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ (ਨਾਵਲ), ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>ibylo90e3ul6f5pkk3yd732mfgybmxz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838272</id>
      <parentid>838268</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hundalsu</username>
        <id>7527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜੀ</comment>
      <origin>838272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3558" sha1="gbw817ch6od57keldevoytu20z67a5n" xml:space="preserve">''ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ'' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਵਾਰਤਕ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਸੀਆਂ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸਬੌਰਡੀਨੇਟ ਇੰਪਲਾਈਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ==

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ਹੋਂਦ ਕਥਾ (ਕਵਿਤਾ)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਾਰਤਕ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1992
* ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, (ਵਾਰਤਕ), ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ, 1995
* ਹੋ ਚੀ ਮਿੰਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਵਾਰਤਕ), 1996, ਚਿਰਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ (ਵਾਰਤਕ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, 2003
* ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਏ. ਕੇ. ਗੁਪਾਲਨ (ਵਾਰਤਕ: ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ, 2005
* ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ (ਨਾਵਲ), ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>gbw817ch6od57keldevoytu20z67a5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838275</id>
      <parentid>838272</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hundalsu</username>
        <id>7527</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="0kpwsa13y8jsijz1veldjpruovtl5w2" xml:space="preserve">''ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫ਼ੀ'' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ ਇਕ ਕਵੀ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਾਵਲਕਾਰ ਸੀ। ਮੌਲਿਕ ਲੇਖਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਮਰਜੀਤ ਸੂਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੱਸੀਆਂ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਜੇ ਬੀ ਟੀ ਦੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਅਤੇ ਸਬੌਰਡੀਨੇਟ ਇੰਪਲਾਈਜ਼ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅਹੁਦਿਆਂ `ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ਢਾਅ |first=ਸਤਨਾਮ |date=2021-11-22 |title=ਯੂਨੀਅਨਨਿਸਟ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਲੇਖਕ: ਸੂਫ਼ੀ ਅਮਰਜੀਤ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਢਾਅ |url=https://likhari.net/%E0%A8%AF%E0%A9%82%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A8%E0%A8%A8%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%9F-%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%AC%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%AA%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%B2/ |access-date=2026-05-01 |website=ਲਿਖਾਰੀ |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਨੇਡਾ ਅਵਾਸ ==

==ਰਚਨਾਵਾਂ==
* ਹੋਂਦ ਕਥਾ (ਕਵਿਤਾ)
* ਪੰਜਾਬ ਸਮੱਸਿਆ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (ਵਾਰਤਕ), ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਲੁਧਿਆਣਾ, 1992
* ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖਵਾਦ ਦੀ ਵਕਾਲਤ, (ਵਾਰਤਕ), ਅਨੂਪਮ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ, 1995
* ਹੋ ਚੀ ਮਿੰਨ ਦੀ ਜੀਵਨੀ (ਵਾਰਤਕ), 1996, ਚਿਰਾਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ
* ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ (ਵਾਰਤਕ), ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਬਰਨਾਲਾ, 2003
* ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਕਾਮਰੇਡ ਏ. ਕੇ. ਗੁਪਾਲਨ (ਵਾਰਤਕ: ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ), ਦੇਸ਼ ਸੇਵਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ, 2005
* ਸਿੰਮਲ ਰੁਖੁ ਸਰਾਇਰਾ (ਨਾਵਲ), ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 2007

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>0kpwsa13y8jsijz1veldjpruovtl5w2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169240</id>
    <revision>
      <id>838343</id>
      <parentid>720838</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6205" sha1="ahpkq96tkn8iomnd5ljteh8vwv3lq6i" xml:space="preserve">
'''ਲੰਡਾ ਬਜ਼ਾਰ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਲਿੰਡਾ ਬਜ਼ਾਰ''', ਜਾਂ '''ਲੁੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ [[ਕਬਾੜ ਬਜ਼ਾਰ|ਕਬਾੜ ਬਾਜ਼ਾਰ]] ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥੀਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=August 31, 2013 |title=Landa bazaar: More than just poverty, heat and mud |url=https://tribune.com.pk/article/18561/landa-bazaar-more-than-just-poverty-heat-and-mud |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

== ਸੋਰਸਿੰਗ ==
[[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]], [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]], [[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ]], [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਕਸਰ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web |last=Omer |first=Abdullah Niazi, Shahab |date=April 21, 2023 |title=The year of the landa bazar |url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2023/04/21/the-year-of-the-landa-bazar/ |website=Profit by Pakistan Today}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਦੇ ਵਸਤੂਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਥੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਚਦੀਆਂ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੱਪੜੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ ਛਾਂਟ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== ਮੁੜ ਨਿਰਯਾਤ ==
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]], [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਤੁਰਕੀ]] ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਵਧੀ ਹੋਈ ਕੀਮਤ 'ਤੇ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Omer |first=Abdullah Niazi, Shahab |date=April 21, 2023 |title=The year of the landa bazar |url=https://profit.pakistantoday.com.pk/2023/04/21/the-year-of-the-landa-bazar/ |website=Profit by Pakistan Today}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFOmer2023&quot;&gt;Omer, Abdullah Niazi, Shahab (April 21, 2023). [https://profit.pakistantoday.com.pk/2023/04/21/the-year-of-the-landa-bazar/ &quot;The year of the landa bazar&quot;]. ''Profit by Pakistan Today''.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਹ ਕਿਫਾਇਤੀ ਕੱਪੜੇ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਰਵੋਤਮ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋਹਰੀ ਆਰਬਿਟਰੇਜ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

== ਸੂਚੀ ==
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਲਾਹੌਰ &lt;ref name=&quot;thenews&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-5-77473-Inflation-takes-even-the-well-off-to-Landa-Bazaar|title=Inflation takes even the well off to Landa Bazaar|date=November 14, 2011|work=[[The News International]]|access-date=March 13, 2013|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 16, 2013|archive-url=https://archive.today/20130416075247/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-5-77473-Inflation-takes-even-the-well-off-to-Landa-Bazaar|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=September 23, 2017 |title=Exploring Lahore famous Landa Bazaar |url=https://dailytimes.com.pk/115704/exploring-lahores-famous-landa-bazaar/ |access-date=ਮਈ 24, 2023 |archive-date=ਮਈ 7, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507165152/https://dailytimes.com.pk/115704/exploring-lahores-famous-landa-bazaar/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਦਰ, ਕਰਾਚੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khan |first=Aamir Shafaat |date=October 1, 2015 |title=Second-hand clothes to become expensive |url=http://www.dawn.com/news/1210053 |website=[[Dawn (newspaper)|Dawn]]}}&lt;/ref&gt;
* ਲੁੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸੁਕੂਰ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=December 1, 2010 |title=Lunda Bazaar: Old doesn’t always mean cheap |url=https://tribune.com.pk/story/84022/old-doesnt-always-mean-cheap |website=[[The Express Tribune]]}}&lt;/ref&gt;
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਵਾਤ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Khaliq |first=Fazal |date=November 22, 2021 |title=Price hike hits Swat’s flea market |url=https://www.dawn.com/news/1659461 |website=DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;
* ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Yasin |first=Aamir |date=December 2, 2019 |title=Pre-partition landa bazaars in Rawalpindi a ‘blessing’ for inflation-hit citizens |url=https://www.dawn.com/news/1519908 |website=DAWN.COM}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Newspaper |first=From the |date=November 8, 2010 |title=People flock flea market in Rawalpindi |url=https://www.dawn.com/2010/11/08/people-flock-flea-market-in-rawalpindi/ |website=DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;
* ਲਾਈਟਹਾਊਸ ਲੰਡਾ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਕਰਾਚੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=InpaperMagazine |first=From |date=December 9, 2012 |title=Something old, something new |url=https://www.dawn.com/2012/12/09/something-old-something-new-2/ |website=DAWN.COM}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਜ਼ਾਰ]]</text>
      <sha1>ahpkq96tkn8iomnd5ljteh8vwv3lq6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਸਰੋਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169807</id>
    <revision>
      <id>838285</id>
      <parentid>755018</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="gv52f7l52b63arpvzquc2ss5mhdeud3" xml:space="preserve">{{Infobox body of water
| name               = ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਸਰੋਵਰ
| other_name         = 
| image              = Yuxingshan Reservoir, picture3.jpg
| caption            = ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਸਰੋਵਰ
| image_bathymetry   = 
| alt_bathymetry     = 
| caption_bathymetry = 
| location           = [[ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ|ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ ਟਾਊਨ]], [[ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਯਿਯਾਂਗ]], [[ਹੁਨਾਨ]]
| coordinates        = {{coord|28|24|34.08|N|112|26|08.55|E|type:waterbody_region:CN-43|display =inline,title}}
| type               = [[ਸਰੋਵਰ]]
| inflow             = 
| outflow            = 
| catchment          = 
| basin_countries    = China
| date-built         = 1960s
| date-flooded       = 1960s
| agency             = 
| length             = 
| width              = 
| area               = {{convert|2800000|m2|abbr=on}}
| depth              = 
| max-depth          = 
| volume             = {{convert|2500|m3|cumi|abbr=on}}
| residence_time     = 
| shore              = 
| elevation          = 
| frozen             = 
| islands            = 
| cities             = &lt;!--      Map      --&gt;
| reference          = 
}}
[[Category:Articles with short description]]
[[Category:Short description is different from Wikidata]]
[[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]]
&lt;templatestyles src=&quot;Module:Infobox/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;
'''ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਜਲ ਭੰਡਾਰ''' ( {{Lang-zh|s=鱼形山水库|t=魚形山水庫|p=Yúxíngshān Shuǐkù}}      ) ਇੱਕ [[ਭੰਡਾਰ|ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦਾ ਜਲ ਭੰਡਾਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ]] ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ [[ਹੁਨਾਨ]] ਵਿੱਚ [[ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਯਿਯਾਂਗ|, ਹੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]], ਯਿਯਾਂਗ ਦੇ [[Cangshuipu|ਕਾਂਗਸ਼ੂਈਪੂ ਕਸਬੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.rednet.cn/c/2012/08/27/2728537.htm|last=Zeng Penghui|date=2012-08-27|work=rednet|last2=Lei Yueyi|language=zh|script-title=zh:益阳鱼形山打造全国新城样本 不挖山不砍树|last3=Shi Kesheng}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://hnrb.voc.com.cn/article/201207/201207302359544895.html|last=Zhu Zhi|date=2012-07-30|work=Hunandaily|last2=Xu Duanyi|language=zh|script-title=zh:益阳东部崛新城 鱼形山&quot;两型&quot;示范区建设探访}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

== ਜਨਤਕ ਪਹੁੰਚ ==
ਯੂਕਸਿੰਗਸ਼ਾਨ ਰਿਜ਼ਰਵਾਇਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੋਵਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਹਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੈਟਿੰਗ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਹਾਈਕਿੰਗ, ਅਨੰਦ ਬੋਟਿੰਗ, ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਸਕੀਇੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm|last=Peng Shuanglin|date=2014-12-10|work=rednet|language=zh|script-title=zh:益阳5家水利风景区简介|access-date=2023-05-29|archive-date=2017-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170225132836/http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm|url-status=deviated|archivedate=2017-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170225132836/http://ny.rednet.cn/c/2014/12/10/3545493.htm}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
-{{Commons category|Yuxingshan Reservoir}}

 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯਿਯਾਂਗ ਦੇ ਸਰੋਵਰ]]</text>
      <sha1>gv52f7l52b63arpvzquc2ss5mhdeud3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171112</id>
    <revision>
      <id>838323</id>
      <parentid>833725</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:46:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8154" sha1="butxh338y0pe4mr38hvewk2okfhl8if" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| known_for        = ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ, ਮੂਰਤੀਆਂ, ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜ, ਮਿਸਾਲ ਮੁੰਬਈ, ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ ਦੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ
| birth_date       = 8 ਜੁਲਾਈ 1980
| birth_place      = ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ
| website          = {{URL|roublenagi.com}}
{{URL|facebook.com/artistroublenagi}}
{{URL|instagram.com/roublenagi}}
| alma_mater       = ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਈਨ ਆਰਟ, ਲੰਡਨ
| image            = File:Rouble Nagi at a social event.jpg
| image_caption    = ਨਾਗੀ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ
}}
'''ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ''' ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਇੱਕ ਮੁੰਬਈ ਅਧਾਰਤ ਐਨਜੀਓ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਬੰਬੇ ਪਬਲਿਕ ਟਰੱਸਟ ਐਕਟ, 1950 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਆਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ [[ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀ|ਝੁੱਗੀਆਂ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਲਵਾੜੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੁਆਰਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.asianage.com/life/more-features/220218/mumbai-setting-a-misaal.html|title=Mumbai setting a misaal|date=2018-02-22|work=www.asianage.com/|access-date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt;

== ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ==
ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਲਾ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਵਿਜ਼ਨ ਪੱਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ, ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਹੱਸਮੁੱਖ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਸਟੂਡੀਓ ਸਕਸ਼ਮ, ਇੱਕ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਔਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰ ਵਰਗੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਾਹੀਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਟੂਡੀਓ ਸਕਸ਼ਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, ਅਸੀਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਨਵੀਨਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਰਗੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜਨੂੰਨ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ। ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਫਲ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਹਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]], ਸੋਹੇਲ ਖਾਨ, [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]], [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]], [[ਸੁਸ਼ਮਿਤਾ ਸੇਨ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sonam Kapoor shines at event to support street kids |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/sonam-kapoor-shines-at-event-to-support-street-kids-190241-2014-04-24 |access-date=2018-06-19 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਜਾਏਦ ਖਾਨ ਸਮੇਤ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

== ਮਿਸਾਲ ਮੁੰਬਈ  ਝੁੱਗੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Rouble_Nagi_at_a_social_event.jpg|alt=Rouble Nagi at a social event|thumb| ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ]]
'''“'''ਮਿਸਾਲ ਮੁੰਬਈ '''”''' ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/132477/misaal-mumbai-art-slums-rouble-nagi/|title=Are Slums Dark and Dangerous? This Artist Is Using Paint to Change Your Mind|date=2018-02-26|work=The Better India|access-date=2018-06-29|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸਭ 2016 ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ ਧਾਰਾਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਈਟਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰਾ ਵੈਸਟ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਂਦਰਾ ਵੈਸਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਜਾਫਰ ਬਾਬਾ ਕਲੋਨੀ, ਮਾਊਂਟ ਮੈਰੀ, ਬਾਂਦਰਾ ਵੈਸਟ ਵਿੱਚ 285 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘਰਾਂ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/aamir-khan-misaal-mumbai-a-great-initiative/19051182|title=Aamir Khan: Misaal Mumbai a great initiative|date=2018-02-11|work=mid-day|access-date=2018-06-29}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ।

ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਅਕਸਰ ਗੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਆਪਣੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Citation |title=Misaal Mumbai: Transforming lives through colour and art - Video {{!}} Mumbai Mirror |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/videos/sectionhomelist/misaal-mumbai-transforming-lives-through-colour-and-art/videoshow/63329157.cms |access-date=2018-06-29}}&lt;/ref&gt; ਰੂਬਲ ਨਾਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਝੁੱਗੀਆਂ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
*{{Official website|roublenagi.com}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]</text>
      <sha1>butxh338y0pe4mr38hvewk2okfhl8if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171255</id>
    <revision>
      <id>838254</id>
      <parentid>829316</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5438" sha1="6rj31lizbbr7p1svft9arf5rdlqrgou" xml:space="preserve"> 
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਮਿੱਤਰਾ ਜਸ਼ਨੀ''' ( {{Lang-fa|میترا جشنی}}   ; ਜਨਮ 16 ਦਸੰਬਰ 1976) [[ਕੁਰਦ ਲੋਕ|ਕੁਰਦ]] ਨਸਲ ਦਾ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਂਟਿੰਗ, ਡਰਾਇੰਗ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਈਰਾਨੀ ਸਮਕਾਲੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=4 December 2013 |title=Concierto de Zafrán: Fusión musical nord africana e iraní |url=http://www.centroculturalpuce.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=218 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140906160516/http://www.centroculturalpuce.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=218 |archive-date=6 September 2014 |access-date=6 September 2014 |publisher=Pontificia Universidad Católica del Ecuador |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Cantante iraní, músico marroquí y poeta español presentan su obra &quot;Nómadas&quot; |url=http://www.holaciudad.com/video/392680-cantante-irani-musico-marroqui-y-poeta-espanol-presentan-su-obra-nomadas |access-date=6 September 2014 |publisher=Hola Ciudad! |language=Spanish |archive-date=21 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221161134/http://www.holaciudad.com/video/392680-cantante-irani-musico-marroqui-y-poeta-espanol-presentan-su-obra-nomadas |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=30 September 2013 |title=Cantante persa, músico marroquí y poeta español: Nómadas en la Mitad de Mundo |url=http://www.ecuavisa.com/articulo/noticias/nacional/42248-cantante-persa-musico-marroqui-poeta-espanol-nomadas-mitad-mundo |access-date=6 September 2014 |publisher=Ecuavisa |language=Spanish }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2 October 2012 |title=Nómadas es música y poesía |url=http://www.telegrafo.com.ec/tele-mix/item/nomadas-es-musica-y-poesia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221085228/http://www.telegrafo.com.ec/tele-mix/item/nomadas-es-musica-y-poesia.html |archive-date=21 February 2015 |access-date=6 September 2014 |publisher=El Telégrafo |language=Spanish}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ ਸਮੂਹ, ਫਰਾਸ਼ਗਾਰਡ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Smilk |first=Carin M. |date=2022-08-24 |title=Iranian Americans denounce ramped-up persecution of Baha'is in Iran |url=https://www.jns.org/iranian-americans-denounce-ramped-up-persecution-of-bahais-in-iran/ |access-date=2022-12-15 |website=Jewish Network Syndicate (JNS) |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨ ==
ਜਸ਼ਨੀ ਦਾ ਜਨਮ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ 16 ਦਸੰਬਰ 1976 ਨੂੰ [[ਮਸ਼ਹਦ|ਮਸ਼ਾਦ]], ਪਹਿਲਵੀ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2022}}2008 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਤਹਿਰਾਨ ਦੀ ਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=December 2020}}

{{As of|2014}}, ਉਸ ਨੇ ਇਰਾਨ, ਕਨੇਡਾ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਤੌਰ ਕਲਾਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wouters |first=Jeanny |date=13 June 2014 |title=Uitgenodigde vluchteling uit Iran in Baarle-Nassau |url=http://issuu.com/uitgeverij/docs/owb_20140613 |access-date=6 September 2014 |publisher=Ons Weekblad |page=13 |language=Dutch}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=1 November 2012 |title=Pinturas que liberan el alma |url=http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/1101416062/-1/Pinturas_que_liberan_el_alma.html#.VAn-1fv4Knc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905081835/http://www.lahora.com.ec/index.php/noticias/show/1101416062/-1/Pinturas_que_liberan_el_alma.html#.VAn-1fv4Knc |archive-date=5 September 2014 |access-date=6 September 2014 |publisher=La Hora Nacional |language=Spanish}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2 November 2012 |title=Mitra Jashni expresa en su pintura un mensaje de amor |url=http://www.elcomercio.com/tendencias/cultura/mitra-jashni-expresa-pintura-mensaje.html |access-date=6 September 2014 |publisher=ElComercio.com |language=Spanish |archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905051100/http://www.elcomercio.com/tendencias/cultura/mitra-jashni-expresa-pintura-mensaje.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]]</text>
      <sha1>6rj31lizbbr7p1svft9arf5rdlqrgou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>172070</id>
    <revision>
      <id>838357</id>
      <parentid>822888</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12434" sha1="axg59e0g898wlj8bv3xsx4wku5a1im1" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (WCPA)''', ਰਸਮੀ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/expert-suggests-means-to-end-anarchy-in-world/articleshow/1553047827.cms|title=Expert suggests means to end anarchy in world|date=2001-12-29|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; 'ਤੇ '''ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਮੇਲਨ (WCWCC) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕਮੇਟੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=World Constitution and Parliament Association {{!}} UIA Yearbook Profile {{!}} Union of International Associations |url=https://uia.org/s/or/en/1100023346 |access-date=2023-06-25 |website=uia.org}}&lt;/ref&gt; 2012 ਤੋਂ, ਗਲੇਨ ਟੀ. ਮਾਰਟਿਨ WCPA ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/expert-suggests-means-to-end-anarchy-in-world/articleshow/1553047827.cms|title=Expert suggests means to end anarchy in world|date=2001-12-29|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਘਵਾਦ]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/world-govt-only-solution-to-conflicts/articleshow/12304362.cms|title=‘World Govt only solution to conflicts’|date=2002-06-08|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਸੰਵਿਧਾਨ|ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ]] &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/constitution-for-federation-of-the-world-okayed/articleshow/1322316959.cms|title=Constitution for `federation of the world' okayed|date=2001-12-28|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|issn=0971-8257}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/constitution-for-federation-of-the-world-okayed/articleshow/1322316959.cms &quot;Constitution for `federation of the world' okayed&quot;]. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; ਅਤੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਸਦ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=archives.nypl.org -- World Committee for a World Constitution Convention records |url=https://archives.nypl.org/mss/18268 |access-date=2023-06-25 |website=archives.nypl.org}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/coloradoillustra0000noel|title=Colorado : an illustrated history of the highest state|last=Noel|first=Thomas J. (Thomas Jacob)|date=2006|publisher=Sun Valley, Calif. : American Historical Press|others=Internet Archive|isbn=978-1-892724-52-6}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFNoel2006&quot;&gt;Noel, Thomas J. (Thomas Jacob) (2006). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਡਬਲਯੂ.ਸੀ.ਪੀ.ਏ. ਵਿਸ਼ਵ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ (CWG) ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ, ਇੱਕ ਅੰਦੋਲਨ ਜਿਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=archives.nypl.org -- Campaign for World Government. Records of the New York office |url=https://archives.nypl.org/mss/6328 |access-date=2023-05-22 |website=archives.nypl.org}}&lt;/ref&gt; ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਿਆਂ , [[ਡੈਨਵਰ|ਡੈਨਵਰ ਕੋਲੋਰਾਡੋ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲ , ਫਿਲਿਪ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਆਈਸਲੇ , ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਸਦ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਨੂੰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Margaret Ann Isely Sheesley :: iseli.org :: The home of the Iseli's |url=https://www.iseli.org/Article10.html |access-date=2023-06-26 |website=www.iseli.org |archive-date=2023-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230603005504/https://iseli.org/Article10.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇਸਦੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ CWG ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ, 1958 ਵਿੱਚ ਥਾਨੇ ਰੀਡ, ਗਾਈ ਮਾਰਚੈਂਡ, ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਫਿਲਿਪਸ ਸਕੌਟ ਵਰਗੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ &quot;ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਮੇਲਨ (WCWCC) ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕਮੇਟੀ&quot; ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=256TCk1GWzwC&amp;dq=%22Campaign+for+World+Government%22+%22Philip+Isely%22&amp;pg=PA224|title=The Politics of World Federation: United Nations, UN reform, atomic control|last=Baratta|first=Joseph Preston|date=2004|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-98067-2|language=en}}&lt;/ref&gt; 1961 ਵਿੱਚ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਡੇਨਵਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੱਦਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 50 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਚਨਬੱਧ ਡੈਲੀਗੇਟ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Letters from Thane Read asking Helen Keller to sign the World Constitution for world peace. 1961 |url=https://www.afb.org/HelenKellerArchive?a=d&amp;d=A-HK01-07-B149-F04-022.1.8 |access-date=2023-07-01 |website=Helen Keller Archive |publisher=American Foundation for the Blind}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=Letter from World Constitution Coordinating Committee to Helen, enclosing current materials |url=https://www.afb.org/HelenKellerArchive?a=d&amp;d=A-HK01-07-B154-F05-028.1.6 |access-date=2023-07-03 |website=Helen Keller Archive |publisher=American Foundation for the Blind}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=p. 7 |url=https://content.wisconsinhistory.org/digital/collection/p15932coll8/id/3001 |access-date=2023-06-26 |website=content.wisconsinhistory.org |language=en |archive-date=2023-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626141841/https://content.wisconsinhistory.org/digital/collection/p15932coll8/id/3001 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

1966 ਵਿੱਚ, ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ 'ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਸੰਘ (WCPA)' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਿਲਿਪ ਈਸੇਲੀ ਨੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਮਾਰਗਰੇਟ ਈਸੇਲੀ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਡਾ. ਟੀ.ਪੀ. ਅਮਰਾਸਿੰਘੇ ਅਤੇ [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਦੇ ਡਾ. ਰੇਨਹਾਰਟ ਰੂਜ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਨੇ ਡਬਲਯੂ.ਸੀ.ਪੀ.ਏ. ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, &lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://archive.org/details/leftguideguideto0000unse|title=The left guide : a guide to left-of-center organizations|date=1998|publisher=Ann Arbor, Mich. : Economics America, Inc.|others=Internet Archive|isbn=978-0-914169-05-5}}&lt;/ref&gt; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਈ। &lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite book|url=https://www.institut-climatechange.si/pdfs/TimiSusFutHumVIfinalFEB2013GTM.pdf|title=The World Thinkers Panel on the Sustainable Future of Humankind|last=Martin|first=Glen T.|publisher=SEM Institute for Climate Change|year=2013|isbn=978-961-93136-8-8}}&lt;/ref&gt; ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਫਿਲਿਪ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਅਤੇ ਉਸਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਸੀਪੀਏ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਗਲੇਨ ਟੀ. ਮਾਰਟਿਨ ਨੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੰਭਾਲੀ। &lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

== ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ==
ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ (ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ: ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੰਘ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ), &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt; 1968 ਅਤੇ 1991 &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Preparing earth constitution {{!}} Global Strategies &amp; Solutions {{!}} The Encyclopedia of World Problems |url=http://encyclopedia.uia.org/en/strategy/193465 |url-status=dead |access-date=2023-07-15 |website=The Encyclopedia of World Problems {{!}} Union of International Associations (UIA) |archive-date=2023-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230719215501/http://encyclopedia.uia.org/en/strategy/193465 }}&lt;/ref&gt; ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਢਾਂਚਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=29MkQwAACAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=en|title=A Constitution for the Federation of Earth: With Historical Introduction, Commentary and Conclusion|last=Martin|first=Glen T.|date=2010|publisher=Institute for Economic Democracy Press|isbn=978-1-933567-30-3|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਜ, ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (WCPA) ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸੰਸਥਾ (ECI) ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। &lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MG2VuAAACAAJ&amp;newbks=0&amp;hl=en|title=The Earth Federation Movement: Founding a Global Social Contract for the People of Earth|last=Martin|first=Glen T.|date=2011|publisher=Institute for Economic Democracy Press|isbn=978-1-933567-37-2|language=en}}&lt;/ref&gt; 1982 ਤੋਂ, ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਸਦ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਲੋਬਲ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਡਲ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite book|title=Emerging World Law, Volume 1|last=Amerasinghe|first=Terence P.|publisher=Institute for Economic Democracy|year=2009|isbn=978-1-933567-16-7|language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਯਤਨ ਗਲੋਬਲ ਗਵਰਨੈਂਸ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਜਾਰੀ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-jY9DwAAQBAJ&amp;newbks=0&amp;hl=en|title=Handbook of Research on Examining Global Peacemaking in the Digital Age|last=L|first=Cook, Bruce|date=2017-11-30|publisher=IGI Global|isbn=978-1-5225-3033-6|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਵਿਸ਼ਵ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ
* ਵਿਸ਼ਵ ਸਰਕਾਰ
* ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਘੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{official website|1=https://www.ef-gov.org/en/wcpa.php}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲੋਬਲ ਪਾਲਿਸੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>axg59e0g898wlj8bv3xsx4wku5a1im1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175227</id>
    <revision>
      <id>838261</id>
      <parentid>742586</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7024" sha1="oclx4o8cmy8ahrt39nde292jr95342b" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:Mukteshwar_torana.jpg|alt=in front of the Jagamohana is a masterpiece dating from about 900 AD. It is a detached portal consisting of two pillars supporting an arch within a semicircular shaped pediment. The decoration of the arch, with languorously reclining females and bands of delicate scroll-work, is the most striking feature.|thumb| ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ]]
'''ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਾਰ ਮੰਦਰ''' ({{IAST3|Mukteśwara}}) ਇੱਕ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਹੈ ਜੋ [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ [[ਸ਼ਿਵ]] ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਦਰ 950-975 CE&lt;ref name=&quot;smith1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Smith|first=Walter|date=1991|title=Images of Divine Kings from the Mukteśwara Temple, Bhubaneswar|journal=Artibus Asiae|volume=51|issue=1/2|pages=90–106|doi=10.2307/3249678|jstor=3249678}}&lt;/ref&gt; ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ ਹੈ। ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸ਼ੈਲੀਗਤ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿਆਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਸਦੀ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਜਰਾਣੀ ਮੰਦਿਰ|ਰਾਜਰਾਣੀ ਮੰਦਰ]] ਅਤੇ [[ਲਿੰਗਰਾਜ ਮੰਦਰ]], ਦੋਵੇਂ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y0MQmNx8g2gC&amp;q=muktesvara+temple&amp;pg=PR11|title=The Mukteśvara Temple in Bhubaneswar|last=Smith|first=Walter|publisher=Motilal Banarsidass Publishers Private Limited|year=1994|isbn=81-208-0793-6|location=Delhi|page=xix}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|title=India through the ages|last=Gopal|first=Madan|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|year=1990|editor-last=K.S. Gautam|page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/175 175]}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਸੋਮਵਮਸ਼ੀ ਕਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕੰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮੰਦਰ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ (1060 ਈਸਵੀ) ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰਸੀ ਬ੍ਰਾਊਨ ਨੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਮਿਤੀ 950 ਈ. ਇੱਕ ''ਤੋਰਨਾ'' ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਲੱਖਣ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾਵਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Swami&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N4xIBNmhpXcC&amp;q=muktesvara+temple&amp;pg=PA164|title=Encyclopedia of the Śaivism|last=Parmeshwaranand|first=Swami|publisher=Sarup &amp; Sons|year=2004|isbn=81-7625-427-4|pages=164–165}}&lt;/ref&gt; ਕੇਸੀ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹੀ 966 ਈਸਵੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਮਵਮਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਪਹਿਲੇ ਨੇ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਨਾਲ ਕੀਰਤੀਵਾਸ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀਰਤੀਵਾਸਾ ਲਿੰਗਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਲਈ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਮੰਦਰ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Parida&quot;&gt;{{Cite book|title=Early Temples of Orissa|last=Parida|first=A.N.|publisher=Commonwealth Publishers|year=1999|isbn=81-7169-519-1|edition=1st|location=New Delhi|pages=93–97|ref=Parida}}&lt;/ref&gt;[[ਤਸਵੀਰ:Ekamra_Heritage_Walk_Mukteswar_Temple_Bhubaneswar2.jpg|thumb| ਏਕਮਰਾ ਹੈਰੀਟੇਜ ਕੰਧ ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhubaneshwar_01a_-_Mukteswar_Mandir_(30390641131).jpg|thumb|260x260px| ਤੋਰਨਾ ਸਜਾਵਟ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhubaneshwar_ei04-20.jpg|thumb|260x260px| ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਤਿਮੁਖਾ ਰੂਪ]]
[[ਤਸਵੀਰ:The_beautiful_ceiling_pattern_of_Mukteshvara_Temple.jpg|thumb|260x260px| ਅੰਦਰੂਨੀ ਛੱਤ]][[ਤਸਵੀਰ:Mukteswar_temple_,_Bhubaneswar.jpg|thumb| ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ ਦਾ ਪੈਨੋਰਾਮਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]
[[ਤਸਵੀਰ:Mukteswar_temple,_Bhubaneswar.jpg|thumb]]

== ਨੋਟਸ ==
{{Reflist|2}}

== ਹਵਾਲੇ ==

* {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8QYVAAAAIAAJ&amp;q=lingaraj+temple&amp;pg=PA103|title=Contributions to Asian Studies: 1973|last=E.J.|first=Brills|publisher=Brill Academic Publishers|year=1973|isbn=9789004035386|location=Netherlands|ref=E.J.}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.lingaraj-temple.com/mukteswara-temple/ ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ, ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604145251/https://www.lingaraj-temple.com/mukteswara-temple/ |date=2019-06-04 }}
* [https://web.archive.org/web/20060902053410/http://www.cyberorissa.com/myorissa/temples/temples2.htm ਉੜੀਸਾ ਦੇ ਮੰਦਰ] (2 ਸਤੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਤ)
* [http://www.cultureholidays.com/Temples/mukteswara.htm ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180419112655/http://www.cultureholidays.com/Temples/mukteswara.htm |date=2018-04-19 }}</text>
      <sha1>oclx4o8cmy8ahrt39nde292jr95342b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175598</id>
    <revision>
      <id>838319</id>
      <parentid>835766</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T00:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17462" sha1="j4awvq2kq66ddrafxkksn4523zi2gwy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ&lt;/div&gt;
|- class=&quot;infobox-data category&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; | ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਸਿੱਖਿਆ
| class=&quot;infobox-data&quot; | ਗਰਾਫਿਕ ਡਿਜਾਇਨ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਅਲਮਾ&amp;nbsp;ਮੈਟਰ
| class=&quot;infobox-data&quot; | ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | ਕਿੱਤੇ
| class=&quot;infobox-data role&quot; | ਕਲਾਕਾਰ, ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਅਕ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | &lt;span style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਕੰਮ&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; | ਕਰਾਚੀਵਾਲਾ - ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ
|}
[[Category:Articles with hCards]]
&lt;/link&gt;
'''ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ''' ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ, [[ਅਧਿਆਪਕ|ਸਿੱਖਿਅਕ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|ਬਾਲ ਲੇਖਕ]] ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ebrahim |first=Zofeen T. |date=February 18, 2020 |title=World's tallest mural is an ode to Karachi's marine life and mangroves |url=https://www.thethirdpole.net/2020/02/18/worlds-tallest-mural-is-an-ode-to-karachis-marine-life-and-mangroves/ |access-date=2020-11-27 |website=The Third Pole |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ebrahim |first=Zofeen T. |date=2020-09-08 |title=The Pakistani children's author focusing on the planet |url=https://images.dawn.com/news/1185750 |access-date=2020-11-27 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ  ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਕੌਫੀ-ਟੇਬਲ ਕਿਤਾਬ, ''ਕਰਾਚੀ ਵਾਲਾ - ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=News stories for Rumana Husain |url=https://www.dawn.com/authors/1253/rumana-husain |access-date=2020-11-27 |website=www.dawn.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain:The News on Sunday » Weekly Magazine - The News International |url=https://www.thenews.com.pk/ |access-date=2020-11-27 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ 1966 ਵਿੱਚ ਮਾਡਲ ਸੈਕੰਡਰੀ ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਕਰਾਚੀ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ 1972 ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਕਰਾਫਟ ਤੋਂ [ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ] ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸਾਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain – Karachi Art Directory |url=https://karachiartdirectory.com/art-critics-writers/rumana-husain/ |access-date=2020-11-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਡਿਪਲੋਮਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੱਚੇ ਆਦਿਲ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭਰੇ ਹੋਏ ਖਿਡੌਣੇ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲਗਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ AKUH ਵਿਖੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ IUCN ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-01-30 |title=Personal Spaces – Rumana Husain's |url=https://thekarachiwalla.com/2016/01/30/personal-spaces-rumana-hussains/ |access-date=2020-11-27 |website=The Karachi Walla |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਫਿਰ ਅਧਿਆਪਨ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਕੂਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਲਾ ਸਿਖਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ-ਅਧਿਆਪਨ ਲਈ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੀਏਐਸ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਵਾਈਸ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ 1996 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਜੂਨੀਅਰ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੇ [[ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ]] ਸੈਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zubaida Mustafa official |date= |title=interview with Ruman Husain |url=http://www.zubeidamustafa.com/interview-with-childrens-books-author-rumana-husain |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925105027/http://www.zubeidamustafa.com/interview-with-childrens-books-author-rumana-husain |archive-date=2020-09-25 |access-date= |website= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਸਦੀ ਹੈੱਡਮਿਸਟ੍ਰੈਸ ਵੀ ਰਹਿ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

1988 ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਏਜੰਸੀ, ਬੁੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 8 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ [[ਉਰਦੂ]] ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬੁੱਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ 6 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ ਮੈਨੂਅਲ ਅਤੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਹੁਸੈਨ ਨੇ 1997 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ 4 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬੁੱਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Karavan |date= |title=Ruman Husain |url=http://karvan.org/rumana-husain/ |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thatsmag |date= |title=Interview with Rumana Husain |url=https://www.thatsmags.com/shanghai/post/3657/litfest-rumana-husain |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt;

2001 ਵਿੱਚ, ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਚਿਲਡਰਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 6 ਸਾਲਾਂ ਲਈ [[ਐਕਟਿਵਿਜ਼ਮ|ਸਰਗਰਮੀ]] ਅਤੇ ਆਊਟਰੀਚ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ।

ਹੁਸੈਨ 2005 ਵਿੱਚ NuktaArt ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲ ਵੀ ਬਣੇ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Art With a View |url=https://newslinemagazine.com/magazine/art-with-a-view/ |access-date=2020-11-27 |website=Newsline |language=en |archive-date=2021-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124084737/https://newslinemagazine.com/magazine/art-with-a-view/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਨੁਕਤਾਆਰਟ ਇੱਕ ਦੋ-ਸਾਲਾਨਾ ਕਲਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਉਹ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=nuktaart |url=http://www.nuktaartmag.com/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924101724/http://www.nuktaartmag.com/ |archive-date=2020-09-24 |access-date= |website= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-01-30 |title=NuktaArt open call for submissions |url=http://tribune.com.pk/story/111230/nuktaart-open-call-for-submissions |access-date=2020-11-27 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nukta Art – Karachi Art Directory |url=https://karachiartdirectory.com/art-publications/nukta-art/ |access-date=2020-11-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਰਾਚੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਕਰਾਚੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ, ਖੋਜ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Story-Telling Session by Rumana Husain |url=https://www.pakistanchowk.com/events-1/2018/11/16/story-telling-session-by-rumana-husain |access-date=2020-11-27 |website=Pakistan Chowk Community Centre |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਹੁਸੈਨ [[ਡੌਨ ( ਅਖ਼ਬਾਰ )|ਡਾਨ]], ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-05-01 |title=Three decades later |url=https://www.himalmag.com/three-decades-later/ |access-date=2020-11-27 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-03-02 |title=Administrative overlaps, poor planning ail Karachi |url=http://tribune.com.pk/story/1921835/administrative-overlaps-poor-planning-ail-karachi |access-date=2020-11-27 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰੁਮਾਨਾ ਨੇ ਟੀਵੀ ਵਨ ਲਈ ਕਲਾ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ 'ਤੇ ਤੀਹ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain – Karachi Literature Festival |url=https://www.karachiliteraturefestival.com/speakers/rumana-husain-2/ |access-date=2020-11-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਚੁਨਿੰਦਾ ਕੰਮ ==

* ਈਟੀਨ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਬਿੰਦੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Have you read Etienne and the Angry Dot yet? {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/culture/2020/05/have-you-read-etienne-and-the-angry-dot-yet/ |access-date=2020-11-27 |website=Samaa TV |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ: ਵਧਣਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=City Tales: Growing up |url=https://oup.com.pk/city-tales-growing-up.html |access-date=2020-11-27 |website=oup.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੀ ਸਾਇਰ &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/651976957|title=Pakistan ki sair|last=Hussain|first=Rumana|date=2006|publisher=Book Group|isbn=978-969-8129-33-0|location=Lahore|oclc=651976957}}&lt;/ref&gt;
* ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਗਲ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-12-06 |title=Jingles in the Jungle by Rumana Hussain - A Review |url=https://childrensliteraturefestival.com/jingles-in-the-jungle-by-rumana-hussain-a-review/ |access-date=2020-11-27 |website=Childrens Literature Festival |archive-date=2021-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210824001838/https://childrensliteraturefestival.com/jingles-in-the-jungle-by-rumana-hussain-a-review/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=CLF presents Jingles in the Jungle: A Storytelling Session by Rumana Husain {{!}} Karachi |url=https://library.britishcouncil.pk/events/clf-presents-jingles-in-the-jungle-a-storytelling-session-by-rumana-husain-karachi-454914/ |access-date=2020-11-27 |website=British Council: Pakistan Library |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਮੋਹਤਰਮਾ ਫਾਤਿਮਾ ਜਿਨਾਹ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain Books |url=https://kitabrabta.com/author.php?name=Rumana-Husain |access-date=2020-11-27 |website=kitabrabta.com}}&lt;/ref&gt;
* ਪੰਛੀ ਦਾ ਮੋਤੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=the pearl |url=http://www.mahraka.com/pearl.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250208101836/http://www.mahraka.com/pearl.html |archive-date=2025-02-08 |access-date= |website= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਕਰਾਚੀ ਵਾਲਾ-ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=KARACHIWALI |url=http://karachiwali.blogspot.com/2012/01/ |access-date=2020-11-27 |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ਸਟ੍ਰੀਟ ਸਮਾਰਟ - ਗਲੀ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ੇ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain |url=https://www.goodreads.com/author/show/6525972.Rumana_Husain |access-date=2020-11-27 |website=www.goodreads.com}}&lt;/ref&gt;
* ਡਾ ਅਖਤਰ ਹਮੀਦ ਖਾਨ, ਓ.ਯੂ.ਪੀ. ਕਰਾਚੀ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Graphic Stories: Akhtar Hameed Khan |url=https://oup.com.pk/children-sbooks/graphic-stories-akhtar-hameed-khan-english-version.html |access-date=2020-11-27 |website=oup.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ebrahim |first=Zofeen T. |date=September 8, 2020 |title=The Pakistani children's author focusing on the planet |url=https://www.thethirdpole.net/2020/09/08/the-pakistani-childrens-author-focusing-on-the-planet/ |access-date=2020-11-27 |website=The Third Pole |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ਕਰਾਚੀਵਾਲਾ: ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-06-01 |title=Melting-pot constituencies : 'Karachiwala : A subcontinent within a city' by Rumana Husain |url=https://www.himalmag.com/melting-pot-constituencies-karachiwala-a-subcontinent-within-a-city-by-rumana-husain/ |access-date=2020-11-27 |website=Himal Southasian |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Karachi my city {{!}} Special Report {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/564270-karachi-city |access-date=2020-11-27 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਇਨਾਮ ==
ਉਹ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ, ਕਰਾਚੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕਹਾਣੀ ''ਡਾ ਅਖਤਰ ਹਮੀਦ ਖਾਨ'' ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ 4ਵੇਂ UBL-ਜੰਗ ਸਾਹਿਤਕ ਉੱਤਮਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (2014) ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rumana Husain – Karachi Literature Festival |url=https://www.karachiliteraturefestival.com/speakers/rumana-husain/ |access-date=2020-11-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date= |title=Rumana Husain- Graphic stories |url=https://dailytimes.com.pk/128278/graphic-stories/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208144934/https://dailytimes.com.pk/128278/graphic-stories/ |archive-date=2023-02-08 |access-date= |website= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=UBL organises literary awards ceremony for writers – Business Recorder |url=https://fp.brecorder.com/2014/11/201411201243936/ |access-date=2020-11-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.linkedin.com/in/rumana-husain-80315a11/?originalSubdomain=pk ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ ਬਾਇਓ]
* [https://www.ubldirect.com/corporate/Winners-4thUBLLiterraryExcellenceAwards2014.pdf ਰੁਮਾਨਾ ਹੁਸੈਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029014204/https://www.ubldirect.com/corporate/Winners-4thUBLLiterraryExcellenceAwards2014.pdf |date=2020-10-29 }} ਸਾਹਿਤਕ ਉੱਤਮਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>j4awvq2kq66ddrafxkksn4523zi2gwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਇਰਾ ਸ਼ੇਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175996</id>
    <revision>
      <id>838433</id>
      <parentid>818510</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12505" sha1="5gn64l1h7eapc3es6xfmn0ics9q8cq8" xml:space="preserve">'''ਸਾਇਰਾ ਸ਼ੇਖ''' (1975-2017) ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ ਇੰਡਸ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ (IVS) ਵਿੱਚ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁਖੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |last=Jalil |first=Rabeya |date= |title=Saira Sheikh – Obituary |url=http://www.artnowpakistan.com/saira-sheikh-obituary/ |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-05-21 |website=artnow |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਓਮਰ ਵਸੀਮ, ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਜਨਮ 1975 ਵਿੱਚ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Omer Wasim/Saira Sheikh |url=http://www.kbcuratorial.com/artists/omer-wasim-saira-sheikh |access-date=2020-05-21 |website=Karachi Biennale 2017 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ, ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਿਨਾਰਡ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ਰੋਹਤਾਸ 2 ਵਿੱਚ ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਗੈਲਰੀ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੀਐਫਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] (NCA) ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਟੀਚਰਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਕਲਾ ਅਤੇ ਕਲਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ EdM ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ । &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

2017 ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸੇ ਸਾਲ 13 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਚਾ, ਪੁੱਤਰ ਸਿਕੰਦਰ, ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਆਪਣੀ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੇਖ ਕਰਾਚੀ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਿੰਧ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ। ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਓਮੇਰ ਵਸੀਮ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ 'ਤੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Art exhibit highlights class disparity |url=https://www.geo.tv/latest/112516-Art-exhibit-highlights-class-disparity |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-05-21 |website=Geo News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਆਰਟਸ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ, ਬੀਕਨਹਾਊਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (SVAD-BNU) ਵਿੱਚ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਕਲਾਕਾਰੀ ==
ਸ਼ੇਖ ਨੇ ਵਸੀਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜੀ ਕਰਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹਿੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਸ਼ੋਧਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Omer Wasim &amp; Saira Sheikh |url=http://projectartdivvy.com/omer-wasim-saira-sheikh/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628092452/http://projectartdivvy.com/omer-wasim-saira-sheikh/ |archive-date=2019-06-28 |access-date=2020-05-21 |website=Art Divvy |language=en-US |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Rustomji |first=Veera |date=2016-08-30 |title=Manipulating the gallery space |url=http://herald.dawn.com/news/1153518 |access-date=2020-05-21 |website=Herald Magazine |language=en}}&lt;/ref&gt;

''ਮਿਰਰ ਮਿਰਰ ਆਨ ਦਾ ਵੌਲ'' ਬਣਾਉਣ ਵੇਲੇ, ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ &quot;ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਕਲਾਕਾਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਦਰਸ਼ਕ ਹੀ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖਾਸ ਕੰਮ ਸਿਰਜਣ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ; ਵਿਸ਼ਾ, ਨਿਰਮਾਤਾ, ਦਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਗਾਹ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਓਵਰਲੈਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Mirza |first=Quddus |date= |title=Idea of the Other |url=https://jang.com.pk/thenews/feb2012-weekly/nos-26-02-2012/enc.htm |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-05-21 |website=The News on Sunday}}&lt;/ref&gt; ਹੋਰ ਕਲਾਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ''ਦਿ ਆਪਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।''

2017 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਸੀਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖੇਗਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== ਢੰਗ ===
ਆਰਟਵਰਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੇਖ ਅਕਸਰ ਰਾਜਨੀਤੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਗਏ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਵੇਗੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=A brave new woman {{!}} Art &amp; Culture {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563834-brave-new-woman |access-date=2022-05-01 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ  ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਕਲਾਕਾਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ==

=== ਸੋਲੋ ਅਤੇ ਵਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ===

* ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰੋਹਤਾਸ 2 ਵਿਖੇ &quot;ਅੱਪ ਕਲੋਜ਼ ਐਂਡ ਪਰਸਨਲ&quot; (2004, ਇਕੱਲੇ)
* ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੈਨਵਸ ਗੈਲਰੀ (2016, ਵਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ) ਵਿੱਚ [ਅਣ-ਸਟੇਟਡ]
* ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲ ਗੈਲਰੀ ਵਿੱਚ &quot;ਲੇਬਰ ਦਾ ਆਪਟਿਕਸ&quot; (2017, ਵਸੀਮ ਨਾਲ)
* ਕਾਇਰੋ ਵੀਡੀਓ ਫੈਸਟੀਵਲ (2017, ਵਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ) ਵਿੱਚ [ਅਣ-ਸਥਿਤ]
* ਆਈਵੀਐਸ ਗੈਲਰੀ (2017, ਵਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ) ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਡਰਾਇੰਗ
* ਆਈਕਨ ਗੈਲਰੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿਖੇ &quot;ਸਵੀਪਿੰਗ ਬੈਕ ਦ ਸੀ&quot; (2018, ਵਸੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਜਾਰੀ) &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Sweeping Back the Sea |url=http://www.aicongallery.com/exhibitions/sweeping-back-the-sea-new-contemporary-art-from-pakistan/press-release |archive-url= |archive-date= |access-date=2020-05-21 |website=Aicon Gallery}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਮੂਹ ਸ਼ੋਅ ===

* ਲਾਹੌਰ (2012, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਾਸ 2 ਵਿਖੇ &quot;ਮਿਰਰ ਮਿਰਰ ਆਨ ਦ ਵੌਲ&quot;
* ਜਿੰਪ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ CICA ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿਖੇ &quot;ਕਲਾਕਾਰ ਬਿਆਨ&quot; (2016, ਸਮੂਹ)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰ]]</text>
      <sha1>5gn64l1h7eapc3es6xfmn0ics9q8cq8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਧਾ ਸਲੀਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176261</id>
    <revision>
      <id>838348</id>
      <parentid>761036</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9432" sha1="3t98fwvt9oxhn10h41ilcte53zb7q38" xml:space="preserve">'''ਵਰਧਾ ਸਲੀਮ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਸੀ.ਈ.ਓ. ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 September 2013 |title=Meet the new Fashion Pakistan Council team |url=http://tribune.com.pk/story/605037/meet-the-new-fashion-pakistan-council-team/ |access-date=3 December 2014 |publisher=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Weekly Magazine - The News International - thenews.com.pk |url=http://e.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?id=7251 |access-date=3 December 2014 |publisher= |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000820/http://e.thenews.com.pk/newsmag/mag/detail_article.asp?id=7251 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਵਰਧਾ ਸਲੀਮ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨੁਬੈਨ ਅਲੀ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਧਾ ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਡਸ ਵੈਲੀ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Alchemy Fashion 2014 |url=http://design.britishcouncil.org/blog/2014/may/19/alchemy-fashion-2014/ |access-date=3 December 2014 |publisher=}}&lt;/ref&gt;


ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨੁਬੈਨ ਅਲੀ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਧਾ ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।

== ਕਰੀਅਰ ==
2006 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰੀਅਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਲੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਲੇਬਲ ਵਰਧਾ ਸਲੀਮ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟਰੱਕ ਆਰਟ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wardha Saleem - Story of a Bird - Bridal LoungeBridal Lounge |url=http://www.bridallounge.com/wardha-saleem-story-of-a-bird/ |access-date=3 December 2014 |website=Bridal Lounge}}&lt;/ref&gt; 2011 ਵਿੱਚ, ਵਰਧਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਿੰਟਿਡ ਲਾਅਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wardha Saleem Lawn 2014 For Women By Shariq Textiles |url=http://fashion360.pk/wardha-saleem-lawn-2014-for-women-by-shariq-textiles/ |access-date=3 December 2014 |publisher= |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324061228/http://fashion360.pk/wardha-saleem-lawn-2014-for-women-by-shariq-textiles/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਲਾਅਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਸ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=News |url=http://www.unilever.pk/media-centre/pressreleases/2013/LUX_Style_Awards_announces_Nominations.aspx |access-date=2023-10-18 |archive-date=2014-12-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220153318/http://www.unilever.pk/media-centre/pressreleases/2013/LUX_Style_Awards_announces_Nominations.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਗਜ਼ਰੀ ਪ੍ਰੈਟ-ਏ-ਪੋਰਟਰ ਲਾਈਨ &quot; ''ਝਿਰਕੀ'' &quot; ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਵਿੱਚ ਰਨਵੇਅ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਵਿੱਚ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ &quot; ''ਪਾਪ ਕੀਤਾ'' &quot; ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਪੈਚਵਰਕ ਬਾਹਰੀ ਕੱਪੜੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੈਨੀਮ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ ਖਿਡੌਣੇ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਲੇ-ਚਿੱਟੇ ਨਮੂਨੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 October 2012 |title=Fashion Pakistan Week 2012 highlights |url=http://www.vogue.in/content/best-fashion-pakistan-week-2012 |access-date=3 December 2014 |website=VOGUE India}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ &quot; ''ਲੋਕ ਨਾਟਕ'' &quot;, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=rashida nabi |date=25 October 2012 |title=Wardha Saleem Collection at Fashion Pakistan Week 2012 Season 4 Day 1 |url=http://thepakistaniboutiques.com/wardha-saleem-collection-at-fashion-pakistan-week-2012-season-4-day-1/ |access-date=3 December 2014 |publisher= |archive-date=21 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021050351/http://thepakistaniboutiques.com/wardha-saleem-collection-at-fashion-pakistan-week-2012-season-4-day-1/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &quot; ''ਡੂਡਲ ਜੰਕਸ਼ਨ'' &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wardha Saleem &quot;Doodle Junction&quot; Collection FPW 2014 |url=http://www.fashioncine.com/wardha-saleem-doodle-junction-collection-fpw-2014/ |access-date=3 December 2014 |website=A World With Style Fashion Designer Fashion Trends Fashion Shows }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਫੈਸ਼ਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੀਕ 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਇੱਕ &quot; ''ਦਸ਼ਤ-ਏ-ਗੁਲ'' &quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Life &amp; Style - Cnn Top News - Page 9 |url=http://cnntopnews.com/category/life-style/page/9/ |access-date=3 December 2014 |publisher= |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043705/http://cnntopnews.com/category/life-style/page/9/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸੀਰੀਜ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਾਉਂਸਿਲ (PFDC) ਲੋਰੀਅਲ ਪੈਰਿਸ ਬ੍ਰਾਈਡਲ ਵੀਕ 2014 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ &quot; ''ਮਧੂਬਨੀ'' &quot; ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਾਈਡਲ ਵੇਅਰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Style Catchup #Road to PLBW: And the games begin! - Style Catchup |url=http://www.stylecatchup.com/road-to-plbw-and-the-games-begin/ |access-date=3 December 2014 |website=Style Catchup |archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141003030120/http://www.stylecatchup.com/road-to-plbw-and-the-games-begin/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Designer Wardha Saleem shares details about Bakhtawar Bhutto's bridal dress |url=https://www.geo.tv/latest/334297-designer-wardha-saleem-shares-details-about-bakhtawar-bhuttos-bridal-dress |access-date=24 April 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Can there be a fashion industry resurrection in the midst of Covid uncertainty? |url=https://images.dawn.com/news/1189614 |access-date=24 April 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=here |url=https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/bakhtawar-bhutto-wedding-designer-wardha-saleem-on-making-the-perfect-bridal-outfit |access-date=8 April 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bakhtawar Bhutto wedding: Designer Wardha Saleem on making the perfect bridal outfit |url=https://www.khaleejtimes.com/in-the-city/bakhtawar-bhutto-wedding-designer-wardha-saleem-on-making-the-perfect-bridal-outfit |access-date=24 April 2022 |language=en}}&lt;/ref&gt;


ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਨੁਬੈਨ ਅਲੀ ਵੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਧਾ ਦੇ ਲੇਬਲ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;0&quot;&gt;&lt;/references&gt;
ਵੈੱਬਸਾਈਟ: https://www.wardhasaleem.com/
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]]</text>
      <sha1>3t98fwvt9oxhn10h41ilcte53zb7q38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178663</id>
    <revision>
      <id>838401</id>
      <parentid>726114</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7537" sha1="67jal8o5b6v7u8nr0ayo2tjwocsbdcb" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ
| image          = Sardar Udham poster.jpg
| alt            = 
| caption        = ਪੋਸਟਰ
| director       = ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਰਕਾਰ
| producer       = {{ubl|ਰੌਨੀ ਲਹਿਰੀ|ਸ਼ੀਲ ਕੁਮਾਰ}}
| writer         = {{ubl|ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ|ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ}}
| starring       = [[ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ]]
| music          = ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਮੋਇਤਰਾ
| cinematography = ਅਵਿਕ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ
| editing        = ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ
| studio         = {{ubl|ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਨ ਫਿਲਮਜ਼|ਕੀਨੋ ਵਰਕਸ}}
| released       = {{Film date|df=yes|2021|10|16}}
| runtime        = 162 ਮਿੰਟ
| distributor    = ਐਮਾਜ਼ਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ
| country        = ਭਾਰਤ
| budget         = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| gross          = &lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;
| language       = ਹਿੰਦੀ&lt;br/&gt;ਪੰਜਾਬੀ
}}

'''''ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ''''' ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]-[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਸ਼ੂਜੀਤ ਸਿਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਨੋ ਵਰਕਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਨ ਫਿਲਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹੈ। ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇਅ ਸ਼ੁਭੇਂਦੂ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਰਿਤੇਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਟੀਮ ਖੋਜ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਹਾਣੀ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸੰਵਾਦ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ 1919 ਦੇ [[ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਹੱਤਿਆਕਾਂਡ|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਸਾਕੇ]] ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ [[ਲੰਡਨ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ [[ਊਧਮ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਵਿੱਕੀ ਕੌਸ਼ਲ]], ਸ਼ਾਨ ਸਕਾਟ, ਸਟੀਫਨ ਹੋਗਨ, ਅਮੋਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਪਰਾਸ਼ਰ, ਬਨੀਤਾ ਸੰਧੂ ਅਤੇ ਕਰਸਟੀ ਐਵਰਟਨ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ।&lt;ref name=&quot;bollywoodhungama&quot;&gt;{{Cite news |date=30 April 2019 |title=Vicky Kaushal kicks off Sardar Udham Singh, details of his character and shoot schedule revealed |website=[[Bollywood Hungama]] |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/vicky-kaushal-kicks-off-sardar-udham-singh-details-of-his-character-and-shoot-schedule-revealed/ |access-date=2019-04-30}}&lt;/ref&gt;

ਫਿਲਮ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। 7 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਰਾਥਨ ਸ਼ੈਡਿਊਲ ਵਿੱਚ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮੁੱਖ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ [[ਰੂਸ]] ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕ੍ਰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ।&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 April 2019 |title=Vicky Kaushal's look from Shoojit Sircar's film Udham Singh revealed |work=[[Mid-Day]] |url=https://m.mid-day.com/articles/vicky-kaushals-look-from-shoojit-sircars-film-udham-singh-revealed/20842188 |access-date=2019-04-30 |archive-date=2024-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240302070335/https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/vicky-kaushals-look-from-shoojit-sircars-film-udham-singh-revealed-20842188 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਮੋਇਤਰਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸੰਗੀਤਕ ਸਕੋਰ, ਅਵਿਕ ਮੁਖੋਪਾਧਿਆਏ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਲੌਕਡਾਊਨ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਸੇਵਾ ਐਮਾਜ਼ਾਨ ਪ੍ਰਾਈਮ ਵੀਡੀਓ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ-ਤੋਂ-ਡਿਜੀਟਲ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ 16 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਵੀਕਐਂਡ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਸਕ੍ਰੀਨਪਲੇ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਆਪਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਫਿਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਊਧਮ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਦੁਆਰਾ 2021 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਸਮੇਤ ਪੰਜ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਂ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਜਿੱਤੇ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{IMDb title|10280296}}
*{{Rotten Tomatoes|sardar_udham}}
* {{Bollywood Hungama movie|sardar-udham}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]]</text>
      <sha1>67jal8o5b6v7u8nr0ayo2tjwocsbdcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯਸ਼ਸਵੀ ਜੈਸਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179417</id>
    <revision>
      <id>838281</id>
      <parentid>835534</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24953" sha1="fffvhr0i9f27lois072jimq4wfpnov1" xml:space="preserve">{{Infobox cricketer
| name               = ਯਸ਼ਸਵੀ ਜੈਸਵਾਲ
| image              =
| caption            = 
| full_name          = ਯਸ਼ਸਵੀ ਭੁਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ
| birth_date         = {{Birth date and age|2001|12|28|df=yes}}
| birth_place        = ਸੂਰਿਆਵਨ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ&lt;ref&gt;{{cite news |last1=B |first1=Venkata Krishna |title=From Maidans to Headlines, the  Aamchi Mumbai Way to Stardom |url=http://www.newindianexpress.com/magazine/2018/oct/14/from-maidans-to-headlines-the--aamchi-mumbai-way-to-stardom-1884217.html |access-date=20 October 2018 |work=The New Indian Express |date=14 October 2018}}&lt;/ref&gt;
| height             = 6
 ft&lt;ref name=livemint&gt;{{cite news |last1=Dore |first1=Bhavya |title=The giant steps of Yashasvi Jaiswal |url=https://www.livemint.com/mint-lounge/features/the-giant-steps-of-yashasvi-jaiswal-11572500849036.html |access-date=5 November 2019 |work=Livemint |date=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;
| batting            = ਖੱਬੇ-ਹੱਥ
| bowling            = ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਲੈਗ ਬਰੇਕ
| role               = ਸਲਾਮੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼

|            country = ਭਾਰਤ
|      international = true
|       internationalspan = 2023–ਵਰਤਮਾਨ
|      testdebutdate = 12 ਜੁਲਾਈ
|      testdebutyear = 2023
|   testdebutagainst = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼
|            testcap = 306
| oneT20I            = 
| T20Idebutdate      = 8 ਅਗਸਤ
| T20Idebutyear      = 2023
| T20Idebutagainst   = ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼
| T20Icap            = 105
| lastT20Idate       = 13 ਜਨਵਰੀ
| lastT20Iyear       = 2024
| lastT20Iagainst    = ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ
| T20Ishirt          = 64

| club1              =  ਮੁੰਬਈ
| year1              = {{nowrap|2018/19–2022/23}}
| club2              = [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]]
| year2              = 2020–ਵਰਤਮਾਨ
| clubnumber2        = 19

|            columns = 4
|            column1 = [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]]
|           matches1 = 2
|              runs1 = 266
|           bat avg1 = 88.66
|          100s/50s1 = 1/1
|         top score1 = 171
|        deliveries1 = –
|           wickets1 = –
|          bowl avg1 = –
|           fivefor1 = –
|            tenfor1 = –
|      best bowling1 = –
| catches/stumpings1 = 1/–
|            column2 = [[ਟਵੰਟੀ20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਟੀ20ਆਈ]]
|           matches2 = 8
|              runs2 = 232
|           bat avg2 = 38.66
|          100s/50s2 = 1/1
|         top score2 = 100
|        deliveries2 = 6
|           wickets2 = 0
|          bowl avg2 = –
|           fivefor2 = –
|            tenfor2 = –
|      best bowling2 = –
| catches/stumpings2 = 5/–
|            column3 = [[ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਕ੍ਰਿਕਟ|FC]]
|           matches3 = 17
|              runs3 = 2,111
|           bat avg3 = 81.19
|          100s/50s3 = 10/3
|         top score3 = 265
|        deliveries3 = 48
|           wickets3 = 0
|          bowl avg3 = –
|           fivefor3 = –
|            tenfor3 = –
|      best bowling3 = –
| catches/stumpings3 = 14/–
|            column4 = [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|LA]]
|           matches4 = 32
|              runs4 = 1,511
|           bat avg4 = 53.96
|          100s/50s4 = 5/7
|         top score4 = 203
|        deliveries4 = 285
|           wickets4 = 7
|          bowl avg4 = 36.71
|           fivefor4 = 0
|            tenfor4 = 0
|      best bowling4 = 2/31
| catches/stumpings4 = 8/–
| source             = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/1151278.html ESPNcricinfo
| date               = 7 ਅਕਤੂਬਰ
| year               = 2023
| medaltemplates = 
{{MedalSport|ਪੁਰਸ਼ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]]}}
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalCompetition|ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ}}
{{MedalGold|[[2022 ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ|2022 ਹਾਂਗਜ਼ੂ]]|ਟੀਮ}}
}}

'''ਯਸ਼ਸਵੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ''' (ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/wi-vs-ind-1st-test-yashasvi-jaiswal-becomes-india-17th-centurion-on-test-debut-1387280?platform=amp|title=Yashasvi Jaiswal becomes India's 17th centurion on Test debut|date=13 July 2023|work=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (IPL) ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ]] ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ਬਣਿਆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |title=20 cricketers for the 2020s |url=https://www.thecricketmonthly.com/story/1224850/20-cricketers-for-the-2020s |access-date=6 July 2020 |website=The Cricketer Monthly}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2020 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2020: Meet Yashasvi Jaiswal who left home aged 10 to pursue cricketing dream |url=https://www.bbc.co.uk/sport/cricket/54293925 |access-date=27 September 2020 |website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਜੈਸਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਦਸੰਬਰ 2001 ਨੂੰ ਸੂਰੀਆਵਾਨ, ਭਦੋਹੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੌਥੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ,  ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਹਾਰਡਵੇਅਰ ਸਟੋਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਭੂਪੇਂਦਰ ਜੈਸਵਾਲ ਅਤੇ ਕੰਚਨ ਜੈਸਵਾਲ, ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ। ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਜ਼ਾਦ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਡੇਅਰੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;news18&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/cricketnext/news/u-19-asia-cup-from-sleeping-in-tents-to-starring-in-asia-cup-triumph-yashasvi-jaiswals-incredible-journey-1901523.html|title=From Sleeping in Tents to Starring in Asia Cup Triumph – Yashasvi Jaiswal's Incredible Journey|last=Dabas|first=Arjit|date=8 October 2018|work=News18|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt; ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ [[ਪਾਣੀਪੂਰੀ|ਪਾਣੀਪੁਰੀ]] ਗੋਲਗੱਪੇ ਵੇਚੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/lived-in-a-tent-sold-pani-puri-slept-hungry-now-he-plays-cricket-for-india-under-19-5244796/|title=Lived in a tent, sold pani puri, slept hungry, now Yashasvi Jaiswal plays cricket for India Under-19|last=Pandey|first=Devendra|date=4 July 2018|work=The Indian Express|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;

ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੰਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੈਸਵਾਲ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਜੋ ਸੈਂਟਾਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ [[ਮੁਖਤਿਅਾਰਨਾਮਾ|ਪਾਵਰ ਆਫ਼ ਅਟਾਰਨੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/jwala-the-man-who-first-saw-spark-in-yashasvi-1277206-2018-07-04|title=Jwala, the man who first saw spark in Yashasvi|date=8 July 2018|work=India Today|access-date=19 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਰਹਿਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;news18&quot;/&gt;

=== ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਰੀਅਰ ===
ਜੈਸਵਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 319 [[ਨਾਬਾਦ]] ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਇਲਸ ਸ਼ੀਲਡ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 13/99 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲ-ਰਾਉਂਡ ਰਿਕਾਰਡ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;hindustan&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/from-food-vendor-to-national-pride-meet-india-u-19-cricketer-yashasvi-jaiswal/story-Tq1WLGzFtn8s6IgzmPFCCP.html|title=From food vendor to national pride: Meet India U-19 cricketer Yashasvi Jaiswal|date=8 October 2018|work=Hindustan Times|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Guided-by-Vengsarkar-Yashasvi-is-all-set-for-English-sojourn/articleshow/47859612.cms|title=Guided by Vengsarkar, Yashasvi is all set for English sojourn|last=Gupta|first=Gaurav|date=29 June 2015|work=The Times of India|access-date=22 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਅੰਡਰ-16 ਟੀਮ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;hindustan&quot; /&gt; ਜੈਸਵਾਲ 2018 ਅੰਡਰ-19 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ (318 ਦੌੜਾਂ) ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/poor-background-is-an-advantage-for-me-yashasvi-jaiswal/articleshow/65469473.cms|title=Poor background is an advantage for me: Yashasvi Jaiswal|last=Gupta|first=Gaurav|date=20 August 2018|work=The Times of India|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-u19-asia-cup-yashasvi-jaiswal-wasim-jaffer-5391006/|title=U19 Asia Cup: With inputs from Wasim Jaffer, young Yashasvi Jaiswal turns a corner in Bangladesh|last=Pandey|first=Devendra|date=8 October 2018|work=The Indian Express|access-date=20 October 2018}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਅੰਡਰ-19 ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਯੂਥ ਟੈਸਟ ਮੈਚ]] ਵਿੱਚ 220 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 173 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Full Scorecard of India Under-19s vs South Africa Under-19s 2nd Youth Test 2019 – Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/19139/scorecard/1174378/india-under-19s-vs-south-africa-under-19s-2nd-youth-test-sa-u-19s-in-india-2018-19 |access-date=24 October 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ-19 ਤਿਕੋਣੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 294 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/mumbai-teen-yashasvi-jaiswal-becomes-the-youngest-man-to-hit-a-one-day-double-century-1203859|title=Mumbai teen Yashasvi Jaiswal becomes the youngest man to hit a one-day double-century|date=16 October 2019|work=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 2020 ਅੰਡਰ-19 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Four-time champion India announce U19 Cricket World Cup squad |url=https://www.bcci.tv/articles/2019/news/139375/four-time-champion-india-announce-u19-cricket-world-cup-squad |access-date=2 December 2019 |website=Board of Control for Cricket in India}}&lt;/ref&gt; ਜੈਸਵਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਡਰ-19 ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Abhimanyu Bose |date=4 February 2020 |title=Under-19 World Cup: Yashasvi Jaiswal Makes &quot;Dream Come True&quot; With Fine Century Against Pakistan |url=https://sports.ndtv.com/under-19-world-cup-2020/ind-vs-pak-yashasvi-jaiswal-makes-dream-come-true-with-fine-century-against-pakistan-2174909 |access-date=4 February 2020 |publisher=[[NDTV]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਸੀਨੀਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ===
[[ਤਸਵੀਰ:Yashasvi_Jaiswal_2.jpg|thumb| ਜੈਸਵਾਲ 2019 ਵਿੱਚ]]
ਜੈਸਵਾਲ ਨੇ 7 ਜਨਵਰੀ 2019 ਨੂੰ 2018-19 ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Elite, Group A, Ranji Trophy at Mumbai, Jan 7–10 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1157076.html |access-date=7 January 2019 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 28 ਸਤੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[2019–20 ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;LA&quot;&gt;{{Cite web |title=Elite, Group A, Vijay Hazare Trophy at Alur, Sep 28 2019 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1200778.html |access-date=28 September 2019 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 16 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵਿਜੇ ਹਜ਼ਾਰੇ ਟਰਾਫੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 154 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 203 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ, 292 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦਾ ਦੋਹਰਾ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ 17 ਚੌਕੇ ਅਤੇ 12 ਛੱਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/domestic/vijay-hazare-trophy-mumbai-yashasvi-jaiswal-jharkhand-aditya-tare-cricket-records/article29698355.ece|title=Vijay Hazare Trophy: 17-year-old Yashasvi Jaiswal scores double ton, creates new record|date=16 October 2019|work=Sportstar|access-date=19 October 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/mumbai-teenager-yashasvi-jaiswal-becomes-youngest-cricketer-to-score-double-century/articleshow/71613747.cms|title=Mumbai teenager Yashasvi Jaiswal becomes youngest cricketer to score double century|date=16 October 2019|work=The Times of India|access-date=19 October 2019}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੇ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 112.80 ਦੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 564 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=RECORDS / VIJAY HAZARE TROPHY, 2019/20 / MOST RUNS |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=13220;type=tournament |access-date=21 October 2019 |publisher=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ 2019-20 ਦੇਵਧਰ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਬੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece|title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up|date=24 October 2019|work=Sportstar|access-date=25 October 2019}}&lt;/ref&gt;

2020 ਦੀ ਆਈਪੀਐਲ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL auction analysis: Do the eight teams have their best XIs in place? |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-auction-analysis-do-the-eight-teams-have-their-best-xis-in-place-1210632 |access-date=20 December 2019 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਦੁਆਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 22 ਸਤੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੀ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਕ੍ਰਿਕੇਟ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਟਵੰਟੀ ਟਵੰਟੀ|ਟੀ-20]] ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਇਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web |title=4th Match (N), Sharjah, Sep 22 2020, Indian Premier League |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1216496.html |access-date=22 September 2020 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Stats - Yashasvi Jaiswal scores Royals' second-fastest fifty |url=https://www.espncricinfo.com/story/rr-vs-csk-ipl-2021-stats-yashasvi-jaiswal-half-century-overhauls-ruturaj-gaikwad-ton-1281248 |access-date=2023-02-27 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 30 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਸੈਂਕੜਾ, [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ 62 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 124 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। [[ਮੁੰਬਈ ਇੰਡੀਅਨਜ਼|ਭਾਰਤੀ]] ਅਤੇ [https://t20-head-to-head.com/ipl-records-at-the-wankhede-stadium/ ਵਾਨਖੇੜੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਐਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਕੋਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210622230758/https://t20-head-to-head.com/ipl-records-at-the-wankhede-stadium/ |date=2021-06-22 }} ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=42nd Match (N), Wankhede, April 30, 2023, Indian Premier League |url=https://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1359516.html |access-date=30 April 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; 11 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਇਟ ਰਾਈਡਰਜ਼|ਕੋਲਕਾਤਾ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਸਿਰਫ 13 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] (ਆਈ.ਪੀ.ਐੱਲ.) ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਲੋਕੇਸ਼ ਰਾਹੁਲ|ਕੇ.ਐਲ ਰਾਹੁਲ]] ਅਤੇ ਪੈਟ ਕਮਿੰਸ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਪਿਛਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ [[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨੂੰ]] 14 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 625 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Records in Indian Premier League, 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/records/tournament/batting-most-runs-career/indian-premier-league-2023-15129 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਜੂਨ 2023 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਵਾਲ ਨੂੰ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ ਦੀ]] ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pujara dropped; Jaiswal and Gaikwad in India's Test squad for West Indies |url=https://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1383151.html |access-date=24 June 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, 171 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੈਂਕੜਾ ਜੜਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;Karthik Krishnaswamy (2023) [https://www.espncricinfo.com/story/ind-vs-wi-yashasvi-jaiswal-manifests-inevitable-fairytale-with-self-control-on-a-sluggish-pitch-1387369 Jaiswal manifests inevitable fairytale with measured debut century], ESPNcricinfo, 14 July 2023. &lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ [[ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਟੀ 20 ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟੀ-20ਆਈ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 August 2023 |title=IND vs WI 3rd T20I: Yashasvi Jaiswal makes white-ball debut, India look to ‘keep things simple’ against Nicholas Pooran |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/ind-vs-wi-3rd-t20i-yashasvi-jaiswal-makes-white-ball-debut-india-look-to-keep-things-simple-against-nicholas-pooran-101691503622702.html |access-date=9 August 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਲੜੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੁਭਮਨ ਗਿੱਲ]] ਦੇ ਨਾਲ 165 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20I ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ – 51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 84 [[ਨਾਬਾਦ|*]] ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 August 2023 |title=WI vs IND: Yashasvi Jaiswal hits maiden T20I half-century in Florida as India cruise in 179-run chase |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/wi-vs-ind-yashasvi-jaiswal-hits-maiden-t20i-half-century-in-florida-as-india-cruise-in-179-run-chase-2420221-2023-08-12 |access-date=13 August 2023 |website=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WI vs IND, India in West Indies, 4th T20I in Lauderhill |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-in-west-indies-2023-1381201/west-indies-vs-india-4th-t20i-1381220/full-scorecard |access-date=13 August 2023 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
* {{Cricinfo|id=1151278}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>fffvhr0i9f27lois072jimq4wfpnov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਸੰਮੇਲਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181656</id>
    <revision>
      <id>838208</id>
      <parentid>831628</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12789" sha1="m7eahagl0s3yloq3foa3078uuqkzcbm" xml:space="preserve">'''ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਸੰਮੇਲਨ''' ਦਾ ਹੁਣ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਵੂਮੈਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਸਮਿਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਿਆ ਚੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮੁਦਿਤਾ ਚੰਦਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਸੰਮੇਲਨ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਵਿਚਾਰ [[ਦਿੱਲੀ ਸਮੂਹਿਕ ਬਲਾਤਕਾਰ 2012|ਨਿਰਭਯਾ]] ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਘਿਨਾਉਣੇ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਕਾਰਨ 23 ਸਾਲਾ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦਾ ਇੱਕ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ। ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 2020 ਤੱਕ [[ਦਿੱਲੀ]] ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ  ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਵੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ।

ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿੱਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ, ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ 4 ਤੋਂ 6 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਹਰੇਕ ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਥੀਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਥੀਮ “ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪਛਾਣੋ, ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਬਦਲੋ” ਸੀ।

ਉੱਘੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਐਗਰੋ, ਲੀਰਾ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਐਸੋਸੀਏਟਿਡ ਲਾਅ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈਵਾਲ, ਸੀਨੀਅਰ ਵਕੀਲ ਹਰੀਸ਼ ਸਾਲਵੇ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਤੋਂ ਅਪਰਾਜਿਤਾ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਕੀਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੈਮਿਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਵਿੱਤੀ ਉਪਚਾਰ, ਬੱਚੇ (ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੋਵੇਂ), TLATA, ਅਨੁਸੂਚੀ 1 ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਸਮੇਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਬੀ. ਵਿਲਰਸਨ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਲਾਇਸੰਸਸ਼ੁਦਾ ਕਲੀਨਿਕਲ ਵਰਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ, ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਾਲੇ ਮਨੋ-ਚਿਕਿਤਸਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਚੀਫ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ, ਜੇਡਬਲਿਊਟੀ ਮੁੰਬਈ, ਬਿੰਦੂ ਸੇਠੀ; ਲੇਖਕ, ਰਣਨੀਤੀ, ਮੀਡੀਆ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ 'ਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਸਮਿਤ ਟੰਡਨ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਿਊਰੇਟਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਮਯੰਕ ਮਾਨਸਿੰਘ ਕੌਲ ਅਤੇ ਇਰੀਨਾ ਵਿਟਲ ਜੋ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ-ਪ੍ਰਮੰਨਿਆ ਰਣਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹੈ, ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਵਿਪਰੋ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।

ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ [[ਨੰਦਿਤਾ ਦਾਸ]], ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਪੂਨਮ ਭਗਤ ਅਤੇ ਐਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਤੇ ਕਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਕੈਜ਼ਾਦ ਕੋਤਵਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਉੱਘੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦ ਯੋਨੀ ਮੋਨੋਲੋਗਜ਼ ਨੂੰ ਫੋਰਮ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ, ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ।

== ਅੱਜ ==
ਦ ਵੂਮੈਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਸਮਿਟ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Home |url=https://www.womenofindiasummit.com/ |website=womenofindiasummit.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਾਲਾਨਾ ਕਾਨਫਰੰਸ 18 ਤੋਂ 20 ਸਤੰਬਰ 2014 ਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਥੀਮ &quot;ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰੋ&quot; ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸੀਮਾਵਾਂ, ਆਪਣੇ-ਆਪ 'ਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ, ਮਰਦਾਨਗੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸਾਲ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਰੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ: [[ਨੈਣਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ|ਨੈਨਾ ਲਾਲ ਕਿਦਵਈ]], ਪੇਸ਼ੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਾਰਟਰਡ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਯੋਨੀ ਮੋਨਲੋਗਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮਹਾਬਾਨੂ ਮੋਡੀ-ਕੋਤਵਾਲ; ਐਮੀ ਅਵਾਰਡੀ ਅਤੇ ਕਰਮਵੀਰ ਚੱਕਰ ਅਵਾਰਡ ਵਿਜੇਤਾ ਕੈਜ਼ਾਦ ਕੋਤਵਾਲ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦ ਯੋਨੀਨਾ ਮੋਨੋਲੋਗਸ ਨੂੰ ਫੋਰਮ 'ਤੇ ਲਿਆਏ ਸਨ; ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਪੂਨਮ ਭਗਤ&lt;ref&gt;http://Poonam%20Bhagat{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=May 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਚੀਫ ਸਟ੍ਰੈਟਜੀ ਆਫਿਸ ਇੰਡੀਆ, ਜੇਡਬਲਿਊਟੀ ਮੁੰਬਈ, ਬਿੰਦੂ ਸੇਠੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

== ਸੈਸ਼ਨ ==
ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ 1887 ਦੇ ਸੈਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਨੁਸੂਈਆ ਭਾਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਪ੍ਰਤੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈਸ਼ਨ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ 'ਟੇਕ ਏ ਬ੍ਰੇਕ' ਸੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਉਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਮਰਦਾਨਗੀ 2014 ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

== ਹਵਾਲੇ ==
https://blog.braingainmag.com/snapshot-of-the-women-of-india-leadership-summit

https://www.livemint.com/Money/19MP4znvPiyFRUr0RZnAkI/Insecure-at-any-income-level.html

https://www.deccanherald.com/content/432585/on-top-world-not-lonely.html

&lt;ref&gt;http://www.empowering-women-through-women-india-leadership-summit{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.capital-to-host-women-of-india-leadership-summit-113092400991_1.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.capital-to-host-women-of-india-leadership-summit-1131565.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;http://www.Ireena-Vittal.aspx{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=January 2019}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=2-3 Hind Court » Camini Kumar |url=http://www.2-3hindcourt.com/barristers/camini-kumar/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505171404/http://www.2-3hindcourt.com/barristers/camini-kumar/ |archive-date=2014-05-05 |access-date=2014-05-05}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=75068 Therapists, Psychologists, Counseling - Therapist 75068 - Psychologist 75068 |url=https://www.psychologytoday.com/us/therapists/75068 |access-date=16 January 2019 |website=Psychologytoday.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bindu Sethi - Chief Strategy Office India JWT Mumbai |url=http://www.jwt.com/en/india/people/bindusethi/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505175955/http://www.jwt.com/en/india/people/bindusethi/ |archive-date=2014-05-05 |access-date=2014-05-05}}&lt;/ref&gt;{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਮੇਲਨ]]</text>
      <sha1>m7eahagl0s3yloq3foa3078uuqkzcbm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਲੀਚ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182856</id>
    <revision>
      <id>838326</id>
      <parentid>758361</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:30:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14993" sha1="l0mdset7nur06cvi84j7d1fnhyjcpho" xml:space="preserve">'''ਰੋਜ਼ਮੇਰੀ ਐਨੀ ਲੀਚ''' (18 ਦਸੰਬਰ 1935-21 ਅਕਤੂਬਰ 2017) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਟੇਜ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/films/2017/10/22/rosemary-leach-room-view-star-dies-aged-81/|title=Rosemary Leach, the Room With a View star, dies aged 81|date=22 October 2017|work=The Daily Telegraph|access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bfi&quot;&gt;{{Cite web |title=Rosemary Leach |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f41eea7 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922145538/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9f41eea7 |archive-date=22 September 2017 |access-date=4 August 2019 |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਪਲੇਅ ਫਾਰ 84, ਚੈਰਿੰਗ ਕਰਾਸ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਓਲੀਵੀਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦੈਟ ਵਿਲ ਬੀ ਦ ਡੇ' (1973) ਅਤੇ 'ਏ ਰੂਮ ਵਿਦ ਏ ਵਿਊ' (1985) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਬਾੱਫਟਾ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਹ ਕਈ ਟੀ. ਵੀ. ਮਿੰਨੀ-ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਜਰਮੀਨਲ'' (1970) ਦ ਜਿਊਲ ਇਨ ਦ ਕਰਾਊਨ (1984) ''ਦ ਚਾਰਮਰ'' (1987) ਦ ''ਬੁਕਾਨੀਅਰਜ਼'' (1995) ਅਤੇ ਬਰਕਲੇ ਸਕੁਏਅਰ (1998) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਟਕਾਮ ਮਾਈ ਫੈਮਿਲੀ (ID1) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;AllMovie&quot;&gt;{{Cite web |title=Rosemary Leach |url=https://www.allmovie.com/artist/rosemary-leach-p41210 |access-date=4 August 2019 |website=[[AllMovie]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestage.co.uk/features/obituaries/2017/obituary-rosemary-leach/|title=Obituary: Rosemary Leach|last=Quinn|first=Michael|date=1 November 2017|work=[[The Stage]]|access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਲੀਚ ਦਾ ਜਨਮ ਮਚ ਵੇਨਲੌਕ, ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਮਾਜਿਕ ਮਾਨਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐਡਮੰਡ ਲੀਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੋਪਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਓਸਵੈਸਟ੍ਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ind&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/rosemary-leach-room-with-a-view-actor-whose-roles-spanned-ages-genres-and-social-divides-a8021566.html|title=Rosemary Leach: 'A Room With A View' actor whose roles spanned ages, genres and social divides|last=Hayward|first=Anthony|date=27 October 2017|work=[[The Independent]]}}&lt;/ref&gt; ਰਾਇਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਆਰਟ (ਰਾਡਾ) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, 1955 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰੀ (ਰਾਡਾ ਡਿਪਲੋਮਾ) ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=&quot;rada&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.rada.ac.uk/profiles/rosemary-leach/|title=Student &amp; graduate profiles Rosemary Leach|work=RADA|access-date=October 20, 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰਿਪਰਟਰੀ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਓਲਡ ਵਿਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1965 ਅਤੇ 1969 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੂ. ਕੇ. ਟੀ. ਵੀ. ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਟੀਵੀ ਬੋਰਡ ਰੂਮ ਡਰਾਮਾ ਦ ''ਪਾਵਰ ਗੇਮ'' ਵਿੱਚ ਜੌਹਨ ਵਾਈਲਡਰ (ਪੈਟਰਿਕ ਵਾਈਮਾਰਕ) ਦੀ ਮਾਲਕਣ ਸੁਜ਼ਨ ਵੇਲਡਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2017/oct/22/rosemary-leach-obituary|title=Rosemary Leach obituary|last=Coveney|first=Michael|date=22 October 2017|work=[[The Guardian]]|access-date=4 August 2019}}&lt;/ref&gt;

1970 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਦ ਰੋਡਸ ਟੂ ਫਰੀਡਮ ਵਿੱਚ ਮਾਰਸੇਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਜੀਨ-ਪਾਲ ਸਾਰਤਰ ਦੁਆਰਾ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਿਕਡ਼ੀ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Roads to Freedom |url=https://www.radiotimes.com/programme/b-22rxs3/roads-to-freedom/#broadcasts |access-date=27 July 2022 |website=Radio Times}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 1971 ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੇ ਸਾਈਡਰ ਵਿਦ ਰੋਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਲੌਰੀ ਲੀ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;cider&quot;&gt;{{Cite news|url=https://sophieneville.net/2021/10/28/50th-anniversary-of-the-1971-bbc-play-cider-with-rosie-directed-by-claude-whatham/|title=50th Anniversary of the 1971 BBC play 'Cider With Rosie'|date=October 28, 2021|work=sophieneville.net}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਨ 1973 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਦੇ ਡੌਨ ਕੁਇਜੋਟ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਐਲਡੋਂਜ਼ਾ/ਡੁਲਸੀਨੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ (ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਆਫ਼ ਡੌਨ ਕੁਇਜ਼ੋਟ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੇਕਸ ਹੈਰੀਸਨ ਅਤੇ ਫਰੈਂਕ ਫਿਨਲੇ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Adventures of Don Quixote (1973) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e891e41 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181231092747/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b6e891e41 |archive-date=31 December 2018 |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt; ਸੰਨ 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡਿਸਰਾਏਲੀ ਦੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਟੀਵੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1981 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਓਥੈਲੋ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਬੌਬ ਹੋਸਕਿਨਜ਼ ਦੇ ਆਈਗੋ ਦੇ ਨਾਲ ਐਮੀਲੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Othello (1981) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b752781f4 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170824170900/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b752781f4 |archive-date=24 August 2017 |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt;

ਸੰਨ 1982 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਦਿ ਜਵੈਲ ਇਨ ਦ ਕਰਾਊਨ' ਵਿੱਚ ਆਂਟ ਫੈਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ 1986 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੈਕ ਰੋਜ਼ੈਂਥਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਪਲੇ 'ਡੇ ਟੂ ਰਿਮੈਂਬਰ' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BFI Screenonline: Jewel in the Crown, The (1984) Credits |url=http://www.screenonline.org.uk/tv/id/501531/credits.html |website=screenonline.org.uk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Day to Remember (1986) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7093351e |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180422161055/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7093351e |archive-date=22 April 2018 |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ''ਦ ਚਾਰਮਰ'' ਦੇ ਛੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਈ. ਟੀ. ਵੀ. 1987 ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਜੋਨ ਪਲਮਲੀ-ਬਰੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਈਜਲ ਹੈਵਰਜ਼ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=..: The Charmer :.. |url=http://www.britishdrama.org.uk/thecharmer.html |website=britishdrama.org.uk |access-date=2024-03-28 |archive-date=2022-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108112227/http://www.britishdrama.org.uk/thecharmer.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਵਿਡ ਏਸੇਕਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ 'ਦੈਟ ਵਿਲ ਬੀ ਦ ਡੇ' (1973) ਵਿੱਚ ਘੋਸਟ ਇਨ ਦ ਨੂਨਡੇ ਸਨ (1973), ਬ੍ਰੀਫ ਐਨਕਾਊਂਟਰ (1974) ਦਾ ਟੀਵੀ ਰੀਮੇਕ ਸੀ। ''ਐਸ. ਓ. ਐਸ. ਟਾਇਟੈਨਿਕ'' (1979) ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦ ਪਲੇਗ ਡੌਗਜ਼' (1982) ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।

ਸੰਨ 1987 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਏ ਰੂਮ ਵਿਦ ਏ ਵਿਊ (1985) ਲਈ ਬਾੱਫਟਾ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ, ਲੀਚ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ|ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ]] ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]] ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਐਨ ਅਨਜੈਂਟਲਮੈਨਲੀ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਗਵਰਨਰ, ਸਰ ਰੇਕਸ ਹੰਟ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਲੇਡੀ ਮਾਵਿਸ ਹੰਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=An Ungentlemanly Act (1992) – - Cast and Crew |url=https://www.allmovie.com/movie/an-ungentlemanly-act-v319153/cast-crew |website=[[AllMovie]] |access-date=2024-03-28 |archive-date=2022-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220108112226/https://www.allmovie.com/movie/an-ungentlemanly-act-v319153/cast-crew |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1995 ਵਿੱਚ, ਲੀਚ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਦ ''ਬੁਕਾਨੀਅਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ [[ਏਡਿਥ ਵਾਰਟਨ|ਐਡੀਥ ਵਾਰਟਨ]] ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਸੀ। ਲੀਚ ਬ੍ਰਾਈਟਲਿੰਗਸੀ ਦੀ ਮਾਰਚਿਓਨੇਸ ਸੇਲਿਨਾ ਮਾਰਬਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Buccaneers Part Five Plunder (1995) |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7e28371e |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200531132712/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b7e28371e |archive-date=31 May 2020 |publisher=[[British Film Institute]]}}&lt;/ref&gt;

ਲੀਚ ਨੇ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੇ ਨੋ ਕਮਿਟਮੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਅੰਨਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਸੁਜ਼ਨ ਹਾਰਪਰ ਦੀ ਮਾਂ ਗ੍ਰੇਸ ਇਨ ਮਾਈ ਫੈਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Radio 4 Extra – No Commitments, Series 13, Blue Rabbits |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b007cnzv |website=[[BBC Radio 4]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 October 2017 |title=Actress Leach dies after 'short illness' |url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-41714112 |publisher=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ''ਵਾਟਰਲੂ ਰੋਡ'' (ਸੀਰੀਜ਼ 3 ਸਪਰਿੰਗ ਟਰਮ ਵਿੱਚ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਉੱਤੇ 'ਬੇਸੀ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 1994 ਤੋਂ, ਉਹ ਨਾਈਜਲ ਪਾਰਗੇਟਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪੈਟ ਆਂਟ, ਐਲਨ ਰੋਜਰਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਰਚਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BBC Radio 4 – The Archers – Ellen Rogers |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/5ZbXlhJV9jmvHz7SRQkxVC0/ellen-rogers |website=[[BBC Radio 4]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਲਾਰਡ ਪੀਟਰ ਵਿੰਸੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬੱਸਮੈਨਜ਼ ਹਨੀਮੂਨ ਦੇ ਰੇਡੀਓ 4 ਰੂਪਾਂਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਟਵਿੱਟਰਟਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1983 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸੰਨ 2001 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਡੈਸਟਰੋਇੰਗ ਐਂਜਲ, ਮਿਡਸੋਮਰ ਮਰਡਰਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ [[ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II|ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈਃ 2002 ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ'' ਵਿੱਚ 2006 ਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਪਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਟੀ ਵਿਦ ਬੈਟੀ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ''ਮਾਰਗਰੇਟ'' ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਹਾਰਟਬੀਟ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ &quot;ਮਿਸ ਪਲਮ&quot; ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ &quot;ਹਰ ਕੁੱਤਾ ਆਪਣਾ ਦਿਨ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਮੌਤ ==
ਲੀਚ ਦੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਚੈਰਿੰਗ ਕਰਾਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ, , ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 2017 ਵਿੱਚ 81 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ]]</text>
      <sha1>l0mdset7nur06cvi84j7d1fnhyjcpho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਾ ਤਾਹਿਰਾਨੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182891</id>
    <revision>
      <id>838229</id>
      <parentid>835496</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9876" sha1="r7902h39vt5t5q0zy06k4qmwdmzjtgt" xml:space="preserve">'''ਮਹਾ ਇਸ਼ਾਕ ਤਾਹਿਰਾਨੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maha Ishaq Tahirani''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸੁਪਰ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title=&quot;You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself&quot; – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maha Tahirani’s GRWM reel is a hit on social media |url=https://www.24newshd.tv/11-Oct-2023/maha-tahirani-s-grwm-reel-is-a-hit-on-social-media |access-date=2023-11-18 |website=www.24newshd.tv |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2023 ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਮਾਡਲ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title=&quot;You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself&quot; – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ''ਜਾਮੁਨ ਕਾ ਦਰਖਤ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-04-27 |title=Adnan Siddiqui to hit screens in short film 'Jamun Ka Darakht' |url=https://dunyanews.tv/en/Entertainment/719155-Adnan-Siddiqui-to-hit-screens-in-short-film-Jamun-Ka-Darakht |access-date=2023-11-18 |website=Dunya News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
[[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਲਐਲਬੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾ ਤਾਹਿਰਾਨੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਾਡਲਿੰਗ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਨਾ ਸਫੀਨਾਜ਼ ਲਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;There comes a time when you have to pick your power.&quot; – Maha Tahirani {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/874187-there-comes-a-time-when-you-have-to-pick-your-power-maha-tahirani |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-20 |title=Interview Questions for Maha Tahirani |url=https://www.hmagpak.com/20-Apr-2022/interview-questions-for-maha-tahirani |access-date=2023-11-18 |website=H! Pakistan |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 19ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਬੈਸਟ ਐਮਰਜਿੰਗ ਟੇਲੈਂਟ' ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ 20ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਮਾਡਲ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Desk |first=BR Web |date=2021-08-28 |title=Here are the nominations for the 20th Lux Style Awards |url=https://www.brecorder.com/news/40116359 |access-date=2023-11-18 |website=Brecorder |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਮਾਹਾ ਨੂੰ 'ਬੈਸਟ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-23 |title=LSA 2022: And the nominees are... |url=https://tribune.com.pk/story/2387740/lsa-2022-and-the-nominees-are |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 22ਵੇਂ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ 'ਸਾਲ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ' ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-07 |title=From Yumna Zaidi to Bilal Abbas Khan: Here's all the winners of LSA 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/from-yumna-zaidi-to-bilal-abbas-khan-here-are-the-winners-of-lsa-2023 |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦਕੀ|ਅਦਨਾਨ ਸਿੱਦੀਕੀ]] ਅਭਿਨੀਤ ਰਾਫੇ ਰਸ਼ੀਦੀ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਫਿਲਮ ''ਜਾਮੁਨ ਕਾ ਦਰਖਤ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haq |first=Irfan Ul |date=2023-04-25 |title=Adnan Siddiqui’s character in upcoming short film Jamun Ka Darakht is a ‘commentary on society’s complexities’ |url=https://images.dawn.com/news/1191725 |access-date=2023-11-18 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-07 |title=And the winners of Lux Style Awards 2023 are... |url=https://tribune.com.pk/story/2439761/and-the-winners-are-yumna-zaidi-becomes-lsas-mos-award-winning-female-actor-for-tv |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ, ਮਹਾ ਤਾਹਿਰਾਨੀ ਨੇ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ [[ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jahan |first=Kaukab |title=&quot;You shouldn’t care about how you look but how you carry yourself&quot; – Maha Tahirani |url=https://www.thenews.com.pk/magazine |access-date=2023-11-18 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt; ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਫੇਅਰਨੈਸ ਕਰੀਮ ਰੀਬ੍ਰਾਂਡਿੰਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਰੰਗਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-12-13 |title=Model Maha Tahirani appears like an absolute diva |url=https://www.bolnews.com/latest/2022/12/model-maha-tahirani-appears-like-an-absolute-diva/ |access-date=2023-11-18 |website=Bol News}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਭੁਗਤਾਨ ਦੇ ਅਨੈਤਿਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=2023-10-20 |title=Model Maha Tahirani calls out clothing brand for &quot;unethical practices of payment&quot; |url=https://en.dailypakistan.com.pk/20-Oct-2023/model-maha-tahirani-calls-out-clothing-brand-for-unethical-practices-of-payment |access-date=2023-11-19 |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ
! ਸਾਲ
! ਅਵਾਰਡ
! ਸ਼੍ਰੇਣੀ
! ਨਤੀਜਾ
! ਹਵਾਲੇ
|-
| 2020
| ''ਉੱਤਮ ਉੱਭਰਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ''
| ''ਔਰਤ ਮਾਡਲ''
| ਨਾਮਜ਼ਦ 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021
| ''ਸਾਲ ਦI ਮਾਡਲ''
| ''ਔਰਤ''
| ਨਾਮਜ਼ਦ 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-10-03 |title=THE SHOW MUST GO ON: LUX Style Awards announces nominations in 28 categories |url=https://en.dailypakistan.com.pk/03-Oct-2020/the-show-must-go-on-lux-style-awards-announces-nominations-in-28-categories |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਸਾਲ ਦI ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ''
| ''ਨਾਰੀ''
| ਨਾਮਜ਼ਦ 
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-11-23 |title=LSA 2022: And the nominees are... |url=https://tribune.com.pk/story/2387740/lsa-2022-and-the-nominees-are |access-date=2023-11-18 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''ਸਾਲ ਦI ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ''
| ''ਨਾਰੀ''
| ਜਿੱਤਿਆ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-10-07 |title=From Yumna Zaidi to Bilal Abbas Khan: Here's all the winners of LSA 2023 |url=https://en.dailypakistan.com.pk/07-Oct-2023/from-yumna-zaidi-to-bilal-abbas-khan-here-are-the-winners-of-lsa-2023 |access-date=2023-11-18 |website=Daily Pakistan Global |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>r7902h39vt5t5q0zy06k4qmwdmzjtgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੈਰੀ ਸ਼ਾਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182945</id>
    <revision>
      <id>838430</id>
      <parentid>787893</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7298" sha1="atx4cc43pu5pkghy22xagl3k2wx96nz" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ੈਰੀ ਸ਼ਾਹ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_date         = {{birth date and age|1986|5|5|df=y}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ, ਗਾਇਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ
| years_active       = 2000–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
}}

'''ਸ਼ੈਰੀ ਸ਼ਾਹ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sherry Shah''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 March 2021 |title=Shamoon Abbasi launches online film series, 6dapack |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/182771-Shamoon-Abbasi-launches-online-film-series-6dapack |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 March 2021 |title=The bald beauty Sherry Shah talks about her role in ‘Durj’ |url=https://dailytimes.com.pk/396546/the-bald-beauty-sherry-shah-talks-about-her-role-in-durj |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਮਿਸਟਰ ਸ਼ਮੀਮ'', ''ਜਿਨਾਹ ਕੇ ਨਾਮ'', ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਮੇਰੀ ਬੇਹਾਨ ਮੇਰੀ ਦੇਵਰਾਨੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2021 |title=In the picture |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/568861-picture-67 |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 March 2021 |title=‘Durj’ cleared for release with a few cuts |url=https://nation.com.pk/19-Oct-2019/-durj-cleared-for-release-with-a-few-cuts |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੈਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1986 ਵਿੱਚ 5 ਮਈ ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ 2000 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2021 |title=Pakistani film based on tales of cannibalism to be screened at Cannes |url=https://dailytimes.com.pk/372897/pakistani-film-based-on-tales-of-cannibalism-to-be-screened-at-cannes |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਡਰਾਮਾ ''ਵਫਾ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 March 2021 |title=How did the Pakistani box office perform in 2018? |url=https://images.dawn.com/news/1181573 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਯੇ ਕੈਸੀ ਮੁਹੱਬਤ ਹਾ'', ''ਮਾਈ ਸੌਤੇਲੀ'', ''ਮੁਝੇ ਭੀ ਖੁਦਾ ਨੇ ਬਨਾਇਆ ਹੈ'', ''ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਕੀ ਕਹਾਣੀ'' ਅਤੇ ''ਜਾਨ ਹਥਲੀ ਪਰ ਵਿੱਚ'' ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2021 |title='Durj' is a captivating recount from its commencement to conclusion |url=https://dailytimes.com.pk/496437/durj-is-a-captivating-recount-from-its-commencement-to-conclusion |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਯੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਵਿੱਚ ਪਿੰਕੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 March 2021 |title=I have sympathies with flop financers: Shamoon Abbasi |url=https://dailytimes.com.pk/455046/i-have-sympathies-with-flop-financers-shamoon-abbasi |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 March 2021 |title=Danish Taimoor and Soniya Hussain are starring in &quot;Pakistan's biggest film yet&quot; |url=https://images.dawn.com/news/1175325 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਡਰਾਮਾ ''ਮਿਸਟਰ ਸ਼ਮੀਮ'', ''ਮਿਸਟਰ ਸ਼ਮੀਮ ਸੀਜ਼ਨ 2'' ਅਤੇ ''ਮੇਰੀ ਬੇਹਾਨ ਮੇਰੀ ਦੇਵਰਾਨੀ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2021 |title=Shamoon Abbasi’s up-coming web-series is a classy psychological thriller! |url=https://dailytimes.com.pk/666968/shamoon-abbasis-up-coming-web-series-is-a-classy-psychological-thriller |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਦੁਰਜ'' ਵਿੱਚ ਲਾਲੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2021 |title=Shamoon Abbasi's Durj is about so much more than cannibalism |url=https://images.dawn.com/news/1183916 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 March 2021 |title=Shamoon Abbasi is playing rapist and murderer Javed Iqbal in upcoming web series |url=https://images.dawn.com/news/1182443 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 March 2021 |title='Durj' — cannibalism or hunger? |url=https://dailytimes.com.pk/496806/durj-cannibalism-or-hunger |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 March 2021 |title=Which Pakistani film will make it to Oscars 2021 |url=https://www.somethinghaute.com/which-pakistani-film-will-make-it-to-oscars-2021 |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=5 ਅਗਸਤ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240805041100/https://somethinghaute.com/which-pakistani-film-will-make-it-to-oscars-2021/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ੈਰੀ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਮਲਿਕ ਅਨਵਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਪਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 March 2021 |title=Sherry Shah takes divorce after few months of marriage |url=https://archive.pakistantoday.com.pk/2014/01/25/sherry-shah-takes-divorce-after-few-months-of-marriage |website=Pakistan Today }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Instagram|sherry.shah}}
* {{ਟਵਿਟਰ|sherryshah11}}
* {{IMDb name|10841597}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]</text>
      <sha1>atx4cc43pu5pkghy22xagl3k2wx96nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੇਮੂਨਾ ਕੁਦੂਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>182962</id>
    <revision>
      <id>838270</id>
      <parentid>835522</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9570" sha1="28x5mmpz8kn5bbucz795lgv680gkmhy" xml:space="preserve">
{{Reflist}}

'''ਮੇਮੂਨਾ ਕੁਦੂਸ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Memoona Qudoos;''' ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ 1995) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;TheNewsInternational&quot;&gt;{{Cite web |date=23 October 2023 |title=Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/704292-memoona-qudoos |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਜੀਟੀ ਰੋਡ'', ''ਗੁੱਡੂ'', ''ਫਾਰਕ'', ''ਨਿਕਾਹ'', ''ਕਲੰਕ'', ''ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀਆ'' ਅਤੇ ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 September 2023 |title=I've become a fan of Dur-e-Fishan: Nadia Khan |url=https://arynews.tv/dur-e-fishan-saleem-jaisay-aapki-marzi-nadia-khan/ |website=ARY News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2022 |title=اعجاز اسلم کی&quot;جی ٹی روڈ&quot;کی ریکارڈنگ کروانے کے بعد کراچی واپسی |url=https://dailypakistan.com.pk/09-Oct-2019/1031785 |website=Daily Pakistan |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=12 ਮਾਰਚ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312103734/https://dailypakistan.com.pk/09-Oct-2019/1031785 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 September 2023 |title=Glamorous and original Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/us/1025335-glamorous-and-original-memoona-qudoos |website=The News International}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮੇਮੂਨਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਤੋਂ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=February 25, 2024 |title=&quot;If you're scared of challenges, you won't learn anything.&quot; – Memoona Qudoos |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1154247-if-youre-scared-of-challenges-you-wont-learn-anything-memoona-qudoos |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ, ਨਿਰਮਾਣ, ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਰਾਈਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਐਡੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋ ਗਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ ਫਿਰ ਉਹ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Night Show with Ayaz Samoo {{!}} Memoona Qudoos |url=https://www.youtube.com/watch?v=oOdSL_6xXws |access-date=16 November 2023 |website=ARY Zindagi}}&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਅਤੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

2017 ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ ਐਜਾਜ਼ ਅਸਲਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਡਰਾਮੇ ''ਛਈਏ ਥੋਰਾ ਪਿਆਰ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਜਾਵੇਰੀਆ ਸਾਊਦ|ਜਵੇਰੀਆ ਸੌਦ ਨੇ]] ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਮਾ ''ਮੁਹੱਬਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਬਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। &lt;ref name=&quot;TheNewsInternational&quot;/&gt; ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ''ਉਮ-ਏ-ਹਾਨੀਆ'', ''ਕਿਉਂਕੇ ਇਸ਼ਕ ਬਰਾਏ ਫਰੋਖਤ ਨਹੀਂ'', ''ਜੀਟੀ ਰੋਡ'', ਅਤੇ ''ਸਿਆਨੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 February 2023 |title=In Her Own Style |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/948444-in-her-own-style |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 March 2021 |title=ڈرامہ &quot;جی ٹی روڈ&quot; ٹی وی ناظرین کی توجہ حاصل کرنے میں کامیاب |url=https://www.roznama92news.com/%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8 |website=Daily 92 News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=18 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171516/https://www.roznama92news.com/%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%AC%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਤੁਰਕੀ ਡਰਾਮਾ ''ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸਿੱਖੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2023 |title=میمونہ کے ڈرامے &quot;خداگواہ ہے &quot; کی ترکی میں ریکارڈنگ مکمل |url=https://roznama92news.com/%D9%85%D9%88%D9%86-%DA%A9%DB%92-%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DA%AF-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84 |website=Daily 92 New |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117051538/https://roznama92news.com/%D9%85%D9%88%D9%86-%DA%A9%DB%92-%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DA%AF-%D9%85%DA%A9%D9%85%D9%84 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ''ਮਰਜ਼-ਏ-ਇਸ਼ਕ'', ''ਗੁੱਡੂ'', ''ਫਾਰਕ'', ''ਬੇਹਰੂਪ'', ''ਨਿਕਾਹ'' ਅਤੇ ''ਅਗਰ ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੋਤੇ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਾਟਕ ''ਜਿੱਦੀ'', ''ਕਲੰਕ'', ''ਮਕਾਫਤ ਸੀਜ਼ਨ 5'', ''ਯੇਹੀ ਤੋ ਪਿਆਰ ਹੈ'' ਅਤੇ ''ਸੁਕੂਨ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਰਾਮਾ ''ਜੈਸੇ ਆਪਕੀ ਮਰਜ਼ੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਹਿਨਾਜ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ, ਇਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਇਲਾ ਜ਼ੇਹਰਾ ਜਾਫਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2023 |title='I cry every time…': Dur-e-Fishan Saleem reacts to 'Jaisay Aapki Marzi' reviews |url=https://arynews.tv/dur-e-fishan-saleem-reacts-jaisay-aapki-marzi-reviews/ |website=ARY News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 November 2023 |title=درفشاں سلیم نے کراچی کے ساحل سے تصاویر شیئر کردیں |url=https://urdu.arynews.tv/dur-e-fishan-saleems-goofy-pictures-go-viral/ |website=ARY News}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੋਹੇਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 November 2023 |title=Celebrity Scoop Memoona Qudoos |url=https://socialdiary.pk/celebrity-scoop-memoona-qudoos/ |website=Social Diary |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਮਈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526030854/https://socialdiary.pk/celebrity-scoop-memoona-qudoos/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 December 2022 |title=اداکارہ و ماڈل میمومنہ قدوس شادی کے بندھن میں بندھ گئیں |url=https://www.roznama92news.com/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%81-%D9%82%D8%AF%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%92-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE-%DA%AF%DB%8C%DA%BA |website=Daily 92 News |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117051539/https://www.roznama92news.com/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D9%88-%D9%85%D8%A7%D9%84-%D9%85%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%85%D9%86%DB%81-%D9%82%D8%AF%D9%88%D8%B3-%D8%B4%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%DB%92-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE%D9%86-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%A8%D9%86%D8%AF%DA%BE-%DA%AF%DB%8C%DA%BA |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|14923549}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]</text>
      <sha1>28x5mmpz8kn5bbucz795lgv680gkmhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183044</id>
    <revision>
      <id>838444</id>
      <parentid>835098</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:58:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27062" sha1="ptxv1guzz1di79o1ffkt7wicpqj373q" xml:space="preserve">
'''ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sahira Kazmi;''' ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1950) ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੰਗੀਨ ਲੜੀ ''ਪਰਚਾਇਆਂ'' (1976) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅਤੇ ਕਲਟ-ਕਲਾਸਿਕ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਲੜੀ ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987) ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ ''ਨਿਜਾਤ'' (1993) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmad |first=Bisma |date=2015-03-13 |title=Old but not forgotten: Top 10 Pakistani dramas to re-watch now |url=http://www.dawn.com/news/1169324 |access-date=2020-11-25 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਉਜ਼ਮਾ ਗਿਲਾਨੀ, ਰੂਹੀ ਬਾਨੋ, [[ਤਾਹਿਰਾ ਨਕਵੀ]] ਅਤੇ [[ਖਾਲਿਦਾ ਰਿਆਸਤ]] ਦੇ ਨਾਲ 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ 'ਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-05 |title=PTV's golden age |url=http://tribune.com.pk/story/2191564/6-ptvs-golden-age |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਕਾਜ਼ਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1950 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਮੁਮਤਾਜ਼ ਕੁਰੈਸ਼ੀ (ਤਾਜੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਸਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ ਜ਼ੇਬ ਕੁਰੈਸ਼ੀ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/almost-too-tender/article25453799.ece|title=Why Nandita Das' 'Manto' is an important document|last=Phukan|first=Vikram|date=2018-11-09|work=The Hindu|access-date=2020-11-25|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ali |first=Rashid Nazir |date=27 September 2014 |title=The Kazmi Family |url=https://reviewit.pk/the-kazmi-family/ |access-date=2020-11-25 |website=Reviewit.pk |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ, 1951 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bali |first=Karan |date=2016-02-28 |title=Manto to Shyam — 'Lahore, Amritsar and Rawalpindi are all where they used to be' |url=http://www.dawn.com/news/1241165 |access-date=2020-11-25 |website=DAWN.COM |language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਾਹਿਰਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਮੁਮਤਾਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਉੱਦਮੀ ਸਰਨੇਮ ਅੰਸਾਰੀ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉਪਨਾਮ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਰਾ ਅੰਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਕਿਰ ਅੰਸਾਰੀ ਬਣ ਗਏ। ਸਾਹਿਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਨਾਮ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=editor2 |date=2016-04-12 |title=Exclusive Interview With Sahira Kazmi And Rahat Kazmi |url=https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/ |access-date=2020-11-25 |website=Home - ARY NEWS |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸਾਹਿਰਾ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਟਕ ''ਕੁਰਬਤੇਨ ਔਰ ਫਾਸਲੇ'' (1974) ਸੀ, ਜੋ [[ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ (ਨਾਵਲ)|ਫਾਦਰਜ਼ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ '&lt;nowiki/&gt;]]'' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਜ਼|ਹੈਨਰੀ ਜੇਮਸ]] ਦੇ ਨਾਵਲ ''[[ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਚਿਹਰਾ|&lt;nowiki/&gt;'ਦਿ ਪੋਰਟਰੇਟ ਆਫ਼ ਏ ਲੇਡੀ' '&lt;nowiki/&gt;]]'' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ''ਪਰਚਾਇਯਾਨ'' (1976), ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਹੋਰ ਲੜੀ ''ਤੀਸਰਾ ਕਿਨਾਰਾ'' ( 1980)।&lt;ref name=&quot;en.dailypakistan.com.pk&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia |url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=Daily Pakistan Global |language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਾਹਿਰਾ ''ਪਰਚਾਇਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ,'' ਅਤੇ ''ਤੀਸਰਾ ਕਿਨਾਰਾ'' ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Special Report, NOS, The News International |url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm |access-date=2020-11-25 |website=jang.com.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jangnews |date= |title=Sahira and Rahat Kazmi |url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-09-09 |title=I took retakes just to hug Rahat Kazmi, says Iffat Omar |url=https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar |access-date=2020-11-25 |website=24 News HD |language=en |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207030654/https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਮੋੜ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਟਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੜੀਵਾਰ ''ਹਵਾ ਕੇ ਨਾਮ ਦੀ'' ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।  ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਮੇਜਿੰਗ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਹਿਰਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰਾਚੀ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਈ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ahmed |first=Shoaib |date=2017-07-03 |title=Today's dramas don't depict the society we belong to, says Amjad Islam Amjad |url=https://images.dawn.com/news/1177926 |access-date=2020-11-25 |website=Images |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਏ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Alavi |first=Omair |date=2020-04-07 |title=Pakistani Dramas On Youtube To Make Your Isolation More Bearable! |url=https://www.edition.pk/news/1015365 |access-date=2020-11-25 |website=Edition.pk |language=en |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207190946/https://www.edition.pk/news/1015365 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-05-22 |title=Pakistani dramas that once appealed to every group have now glued themselves to feminist issues only |url=https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only |access-date=2020-11-25 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰਾਮੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਤਪੀਸ਼'', ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'', ''ਖਲੀਜ'', ''ਆਹਤ'', ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'', ''ਨਿਜਾਤ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੈਬੁਨਿਸਾ'', ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987), ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;I was the kind of girl that I portrayed in most of my plays.&quot; {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562854-girl-portrayed-plays-interview-haseena-moin |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Meenakshi Sinha |date=Jan 3, 2010 |title=Dhoop Kinare, Tanhaiyaan still remembered fondly - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/Dhoop-Kinare-Tanhaiyaan-still-remembered-fondly/articleshow/5406009.cms |access-date=2020-11-25 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਡਰਾਮਾ ਸਾਹਿਰਾ ਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Must watch 10 Pakistani dramas of the yesteryear! |url=https://www.thenews.com.pk/latest/420224-10-blockbuster-pakistani-dramas |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-04-24 |title=Our Remake Of The Classic Drama &quot;Dhoop Kinare&quot; |url=https://niche.com.pk/our-remake-of-the-classic-drama-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=Niche |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਲੜੀ ਸਫਲ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-08-07 |title=In Conversation with Marina Khan |url=https://www.thefridaytimes.com/in-conversation-with-marina-khan/ |access-date=2020-11-25 |website=The Friday Times |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 February 2020 |title=Sajid Hassan reveals he was never paid for Dhoop Kinare {{!}} SAMAA |url=https://www.samaa.tv/entertainment/2020/02/sajid-hassan-reveals-he-was-never-paid-for-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=Samaa TV |language=en-US}}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, [[ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ]] ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਲੜੀ ਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-06-26 |title=Classic Pakistani drama 'Dhoop Kinare' ready to air in Saudi Arabia |url=https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=News Box |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਕਦਮ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-06-25 |title=Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia with Arabic dubbing |url=https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/ |access-date=2020-11-25 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208070821/https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Popular PTV drama Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia |url=https://www.geo.tv/latest/233056-popular-ptv-drama-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia |access-date=2020-11-25 |website=www.geo.tv |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਫੈਡਰਲ ਸੂਚਨਾ ਮੰਤਰੀ ਫਵਾਦ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਸਾਊਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਰਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਿੰਗਡਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-04 |title=Zoya Nasir shares a fun fact as 'Dhoop Kinare' heads to Saudi Arabia |url=https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/ |access-date=2020-11-25 |website=ARY NEWS |language=en-US |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209101129/https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ali |first=Arshad |date=2019-04-05 |title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to on air in Saudi Arabia |url=https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/ |access-date=2020-11-25 |website=Khyber News -Official Website |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਰਬ ਨਿਊਜ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਸਾਊਦੀ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਸਲਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਬਾਅ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਨੇਮਾਘਰਾਂ, ਜਨਤਕ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-07-19 |title=Nothing lost in translation: Two more Pakistani serials to enthrall Saudi Arabia |url=https://arab.news/499zp |access-date=2020-11-25 |website=Arab News PK |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2020-06-25 |title=Arabic version of 'Dhoop Kinare' ready for airing in Saudi Arabia |url=http://tribune.com.pk/story/2250047/arabic-version-dhoop-kinare-ready-airing-saudi-arabia |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਹਿਰਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਟਕ ''ਤਪਸ਼'' ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੇਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ''ਆਹਤ'', ''ਨਿਜਾਤ'', ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੈਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ ਨੇ'' ਗਰੀਬੀ, ਘਰੇਲੂ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Events in Lahore: TOWN TALK {{!}} Shehr {{!}} thenews.com.pk |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209063816/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 1993 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ''&lt;nowiki/&gt;'ਤੁਮ ਸੇ ਕਹਿਣਾ ਥਾ''' ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਈ। ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ''ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਹੋ'' ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-10-18 |title='The actor woke up and realised she never wanted to act' |url=http://tribune.com.pk/story/64217/the-actor-woke-up-and-realised-she-never-wanted-to-act |access-date=2020-11-25 |website=The Express Tribune |language=en}}&lt;/ref&gt; ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਰੋਜ਼ੀ'' ਵੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਮੂਈਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਮੋਈਨ ਅਖ਼ਤਰ]] ਅਤੇ ''ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਸਾਲ ਕਾ'', ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ [[ਅਤੀਕਾ ਓਧੋ|ਅਤੀਕਾ ਓਢੋ]] ਨੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਟਕ ''ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ ਦਾ'' ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਮਰੀਨਾ ਖ਼ਾਨ|ਮਰੀਨਾ ਖਾਨ]] ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Where is Marrina Khan? - Dr. Dushka H. Saiyid - Youlin Magazine |url=https://www.youlinmagazine.com/article/where-is-marrina-khan/MzE2 |access-date=2020-11-25 |website=www.youlinmagazine.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2017-11-17 |title=Eleven ignored dramas of Marina Khan |url=https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan |access-date=2020-11-25 |website=The Nation |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਪੀਟੀਵੀ ਲਈ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਹ &quot;ਦੇਖਾ ਨਾ ਥਾ ਕਭੀ ਹਮ ਨਾ ਇਹ ਸਮਾਨ&quot; ਗੀਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕ ਆਲਮਗੀਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ [[ਐਲਨ ਫ਼ਕੀਰ|ਐਲਨ ਫਕੀਰ]] ਅਤੇ ਪੌਪ ਸਟਾਰ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਸ਼ੇਹਕੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਇੱਕ ਗੀਤ &quot;ਤੇਰੇ ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਜੋ ਭੀ ਡੂਬ ਗਿਆ&quot; ਵੀ ਲਿਆਇਆ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ [[ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dawnnews |date=8 March 2017 |title=Sahira Kazmi |url=https://aurora.dawn.com/news/1141859 |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਰਾਹਤ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਕਈ ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Once Upon A Time... |url=https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/ |access-date=2020-11-25 |website=Newsline |language=en |archive-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123035303/https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ali Kazmi shooting with 'Game of Thrones' director {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/ |access-date=2020-11-25 |website=www.pakistantoday.com.pk}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸਾਹਿਰਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਨਿਦਾ ਕਾਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲੀ ਕਾਜ਼ਮੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Most Talented Pakistani Drama Actor Siblings Nida Kazmi And Ali Kazmi's Latest Pictures With Their Families |url=https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/ |access-date=2020-11-25 |website=Health Fashion |language=en-US |archive-date=2020-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207032954/https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2016-11-20 |title=Rahat Kazmi had a proud moment that moved Ali Kazmi to tears. |url=https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/ |access-date=2020-11-25 |website=FUCHSIA |language=en-US |archive-date=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208115800/https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sahira Kazmi Archives |url=https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/ |access-date=2020-11-25 |website=Watch Latest Episodes of ARY Digital |language=en-US |archive-date=2020-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206163027/https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;LadiesForumPublications&quot;&gt;{{Cite book|title=Women's Year Book of Pakistan - Volume 4|publisher=Ladies Forum Publications|page=258}}&lt;/ref&gt;
* 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
* 1982 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
* 1984 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
* 1986 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਪੀਟੀਵੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 
* 1988 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2000|title=نگار ایوارڈز سال 1988|journal=[[Nigar (magazine)| Nigar Weekly]]|language=ur|volume=Golden Jubilee Number|page=297}}&lt;/ref&gt;
* 1990 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਲਈ ਨਿਗਾਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=2000|title=نگار ایوارڈز برائے سال 1990|journal=[[Nigar (magazine)| Nigar Weekly]]|language=ur|volume=Golden Jubilee Number|page=297}}&lt;/ref&gt;
* 2012 ਵਿੱਚ, ਸਾਹਿਰਾ ਨੂੰ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯਤਨਾਂ ਲਈ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ [[ਤਮਗ਼ਾ ਹੁਸਨ ਕਾਰਕਰਦਗੀ|ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ]] ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

=== ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ===

* ''ਖਲੀਜ'' (1986)
* ''ਧੂਪ ਕਿਨਾਰੇ'' (1987)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhoop Kinaray {{!}} Pakistan Today |url=https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/ |access-date=2020-11-25 |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=NewsBytes |title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to air in Saudi Arabia this June |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/453789-classic-pakistani-play-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-this-june |access-date=2020-11-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ''ਤਾਪਿਸ਼'' (1989)
* ''ਹਵਾ ਕੀ ਬੇਟੀ'' (1990)&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Web Desk |date=2020-08-13 |title=Our content was once glorious |url=https://thefinancialdaily.com/our-content-was-once-glorious/ |access-date=2020-11-25 |website=The Financial Daily |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* ''ਆਹਤ'' (1991)
* ''ਨਿਜਾਤ'' (1993)
* ''ਰੋਜ਼ੀ'' (1993—ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ)
* ''ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕੈ ਸਾਲ ਕਾ'' (1995)
* ''ਤੁਮ ਸੇ ਕਹਿਣਾ ਥਾ'' (1995)
* ''ਕੈਸੇ ਕਹੂੰ'' (1999)
* ''ਜ਼ੈਬ-ਉਨ-ਨਿਸਾ'' (2000)

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references /&gt;

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|3893250}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]]</text>
      <sha1>ptxv1guzz1di79o1ffkt7wicpqj373q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183064</id>
    <revision>
      <id>838295</id>
      <parentid>818406</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13412" sha1="asrpab5d745ggwoqtdhz2ursov1uqba" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ
| image              =
| caption            = 2021 ਵਿੱਚ ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ
| native_name_lang   = ur
| birth_date         = {{birth date and age|df=y|1994|6|23}}
| birth_place        = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ
| nationality        = 
| alma_mater         = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| notable_works      = 
| awards             = 
}}

'''ਰਮਸ਼ਾ ਖ਼ਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ramsha Khan;''' [[ਉਰਦੂ]]''':''' '''رمشہ خان;''' ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1994) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਉਰਦੂ]] -ਭਾਸ਼ਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;RKrise&quot;&gt;{{Cite web |last=Maheen Khan |title=Exclusive - The rise and rise of Ramsha Khan |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 |access-date=20 December 2019 |website=HIP Pakistan |archive-date=24 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624113028/https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 |url-status=deviated |archivedate=24 ਜੂਨ 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230624113028/https://www.hipinpakistan.com/news/1152539 }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਫਿਲਮ ''ਥੋੜਾ ਜੀ ਲੇ'' (2017) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ''ਵੋਹ ਇਕ ਪਾਲ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਖਾਨ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਮਹਿ-ਏ-ਤਮਾਮ'' (2018) ਅਤੇ ''ਖੁਦਪਰਸਤ'' (2018-19) ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ''ਘਿਸੀ ਪਿਟੀ ਮੁਹੱਬਤ'' (2021) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਮਨਪਸੰਦ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ARY ਪੀਪਲ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WATCH: Ramsha Khan speaks about her role in ARY Digital's 'Khudparast' |url=https://arynews.tv/en/ramsha-khan-speaks-ary-digital-khudparast/ |access-date=16 November 2018 |website=ARY Digital |archive-date=16 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181116043727/https://arynews.tv/en/ramsha-khan-speaks-ary-digital-khudparast/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The ‘unimaginable’ has happened in ‘Ghisi Piti Mohabbat’ |url=https://arynews.tv/en/unimaginable-ghisi-piti-mohabbat/ |access-date=2020-12-26 |website=ARY News TV }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਸਤੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ''ਸਿਨਫ-ਏ-ਆਹਾਨ'' (2021-22) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ''ਹਮ ਤੁਮ'' (2022) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਕੁੜੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਅਦ ਦੇ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramsha Khan shares acting journey from flop film Thora Jee Le to hit-drama Hum Tum |url=https://tribune.com.pk/story/2367250/ramsha-khan-shares-acting-journey-from-flop-film-thora-jee-le-to-hit-drama-hum-tum?amp=1 |access-date=28 October 2022 |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rising Stars: The Gen Z actresses who are captivating Pakistani drama audiences |url=https://propakistani.pk/lens/rising-stars-the-gen-z-actresses-who-are-captivating-pakistani-drama-audiences/ |access-date=20 September 2023 |website=Pro Pakistani |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਰਮਸ਼ਾ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਜੂਨ 1994 ਨੂੰ [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rising star Ramsha Khan shares adorable photos from her birthday bash |url=https://en.dailypakistan.com.pk/24-Jun-2022/ramsha-khan-shares-adorable-photos-from-her-birthday-bash%3fversion=amp |access-date=23 June 2022 |website=Daily Pakistan |archive-date=24 ਜੂਨ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230624093810/https://en.dailypakistan.com.pk/24-Jun-2022/ramsha-khan-shares-adorable-photos-from-her-birthday-bash?version=amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramsha Khan celebrates birthday amid her film &quot;Teri Meri Kahaniyaan&quot; promotions |url=https://en.dailypakistan.com.pk/23-Jun-2023/ramsha-khan-celebrates-birthday-amid-teri-meri-kahaniyaan-promotions?version=amp |access-date=23 June 2023 |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt; ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New kid on the block: Ramsha Khan recalls her journey into showbiz |url=https://tribune.com.pk/story/2281990/new-kid-on-the-block-ramsha-khan-recalls-her-journey-into-showbiz?amp=1 |access-date=20 August 2021 |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramsha Khan: Heroic high of hit dramas |url=https://www.easterneye.biz/ramsha-khan-heroic-high-of-hit-dramas/ |access-date=25 September 2022 |website=Eastern Eye |quote=The stunning model turned actress has starred in superb small screen successes.}}&lt;/ref&gt;

=== ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ (2021-ਮੌਜੂਦਾ) ===
[[ਤਸਵੀਰ:Ramsha_Khan_(actress).jpg|thumb| ਖਾਨ 2021 ਵਿੱਚ]]
ਖਾਨ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਹਜ ਅਲੀ, ਸ਼ਾਹੂਦ ਅਲਵੀ ਅਤੇ ਅਲੀ ਅੱਬਾਸ ਦੇ ਉਲਟ ''ਘੀਸੀ ਪੀਤੀ ਮੁਹੱਬਤ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਕੁੜੀ ਸਾਮੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramsha as Samiya is paving the way for strong-willed female protagonists |url=https://dailytimes.com.pk/668346/ramsha-as-samiya-is-paving-the-way-for-strong-willed-female-protagonists/ |access-date=2020-12-26 |website=dailytimes.com.pk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 July 2020 |title=Ramsha Khanand Wahaj Ali reunite for a new drama |url=https://www.thenews.com.pk/print/690694-ramsha-wahaj-reunite-for-new-drama |access-date=20 July 2021 |website=The News International}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਪਸੰਦੀਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ARY ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Haider |first=Sadaf |date=January 11, 2021 |title=What we want to see more of on television in 2021 |url=https://images.dawn.com/news/1186294 |access-date=March 22, 2021 |website=Images Dawn}}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਅਫਾਨ ਵਹੀਦ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰਾਮਾ ''ਸ਼ਹਿਨਾਈ'' ਵਿੱਚ ਬਖਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Zehra Syeda |date=3 March 2021 |title=First look of Affan Waheed &amp; Ramsha Khan's 'Shehnai' promises a feel-good romance |url=https://www.somethinghaute.com/affan-waheed-ramsha-khans-shehnai-feel-good-romance/ |access-date=5 March 2021 |website=Something Haute |archive-date=3 ਮਾਰਚ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303095125/https://www.somethinghaute.com/affan-waheed-ramsha-khans-shehnai-feel-good-romance/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2021 ਤੋਂ 2022 ਤੱਕ, ਖਾਨ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ''ਸਿਨਫ-ਏ-ਅਹਾਨ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪਰਵੇਸ਼ ਜਮਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1188777|title=The teaser for the 'women of steel'-led Sinf e Aahan is out and it looks intense|date=11 October 2021|work=Dawn Images|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਿਖਲਾਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2334179/f|title=From learning accents to on-field training events, 'Sinf-e-Aahan' cast talks show|date=16 December 2021|work=The Express Tribune|access-date=27 December 2021}}&lt;/ref&gt;

ਖਾਨ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਰਮਜ਼ਾਨ ਸਪੈਸ਼ਲ ''ਹਮ ਤੁਮ'' ਵਿੱਚ ਅਹਿਦ ਰਜ਼ਾ ਮੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਨੇਹਾ ਕੁਤੁਬ ਉਦ ਦੀਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/874312|title=Ramsha and Ahad Raza Mir pair up for an upcoming Ramadan play|date=25 January 2022|work=Daily Times|access-date=13 April 2022}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਲੜੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਭਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਟੀਵੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ ਲਕਸ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Teasers are out for Ahad Raza Mir and Ramsha Khan's Ramazan special Hum Tum |url=https://images.dawn.com/news/1189762 |access-date=21 March 2022 |website=DAWN Image}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ramazan special Hum Tum is breaking gender stereotypes and Pakistani Twitter loves it |url=https://images.dawn.com/news/1189870 |access-date=25 April 2022 |website=DAWN Image}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Hum Tum: Netizens are in love with the chaotic pairing of Ramsha Khan and Ahad Raza Mir |url=https://propakistani.pk/lens/hum-tum-netizens-love-the-chaotic-pairing-of-ramsha-and-ahad/ |access-date=24 August 2022 |website=Pro Pakistani}}&lt;/ref&gt;

2023 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਫਿਲਮ, ''ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ'' ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਹਿਰਿਆਰ ਮੁਨੱਵਰ|ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮੁਨੱਵਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Entertainment Desk |date=5 June 2023 |title=In a first: 'Teri Meri Kahaniyaan' sets stage for three promising stories in one film |url=https://tribune.com.pk/story/2420317/in-a-first-teri-meri-kahaniyaan-sets-stage-for-three-promising-stories-in-one-film? |access-date=14 June 2023 |website=Express Tribune (newspaper)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Teri Meri Kahaniyaan Movie Review: Three very different stories in which the human element trumps all |url=https://images.dawn.com/news/1191885 |access-date=29 June 2023 |website=Images Dawn}}&lt;/ref&gt; ''[[ਦ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ|ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨੇ]]'' ਖਾਨ ਦੀ &quot;ਸਕ੍ਰੀਨ ਮੌਜੂਦਗੀ&quot; ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Afreen Seher |date=9 July 2023 |title=Telling tales |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1088063-telling-tales |access-date=16 December 2023 |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ''ਜੰਨਤ ਸੇ ਆਗੇ'' ਵਿੱਚ ਤਲਹਾ ਚਾਹੌਰ ਦੇ ਉਲਟ ਤਬੱਸੁਮ ਮੁਗਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 September 2022 |title=Gohar Rasheed, Kubra Khan, Ramsha Khan &amp; Talha Chahour to star in upcoming drama 'Jannat Say Aagey' |url=https://www.somethinghaute.com/gohar-rasheed-kubra-khan-ramsha-khan-talha-chahour-jannat-say-aagey/ |access-date=2 August 2023 |website=Something Haute |language=en-US |archive-date=2 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902123024/https://www.somethinghaute.com/gohar-rasheed-kubra-khan-ramsha-khan-talha-chahour-jannat-say-aagey/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/amp/1110182-why-does-jannat-se-aagay-strike-a-chord|title=Why does Jannat Se Aagay strike a chord?|last=Zainab Mossadiq|work=The News International|access-date=29 September 2023}}&lt;/ref&gt;

[[ਤਸਵੀਰ:Ramsha_Khan.jpeg|thumb| ਖਾਨ 2020 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|nm8727273}}
* {{instagram|ramshakhanofficial}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>asrpab5d745ggwoqtdhz2ursov1uqba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਾਹੀਨ ਖਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183076</id>
    <revision>
      <id>838423</id>
      <parentid>812185</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8568" sha1="jkb6amwiqymrzh1pt6ybd62w2t6bzbh" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਾਹੀਨ ਖਾਨ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_date         = {{birth date and age|1960|7|2|df=y}}
| birth_place        = [[ਮੁਲਤਾਨ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਮੁਲਤਾਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years_active       = 1998 – ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| children           = 3
}}

'''ਸ਼ਾਹੀਨ ਖਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shaheen Khan''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 April 2021 |title=Another Geo TV drama serial 'Mohabbat Na Kariyo' starts today |url=https://www.thenews.com.pk/print/539476-another-geo-tv-drama-serial-mohabbat-na-kariyo-starts-today |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 April 2021 |title=7th Sky Entertainment to bring a light-hearted signature Eid telefilm ‘Dil Tera Hogaya’ |url=https://dailytimes.com.pk/648438/7th-sky-entertainment-to-bring-a-light-hearted-signature-eid-telefilm-dil-tera-hogaya |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਮੁਹੱਬਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ'', ''ਮਰੀਅਮ ਪੇਰੀਰਾ'', ''ਹਾਰਾ ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਦੁਲਹਨ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 April 2021 |title=Javed Sheikh all set for shoot of upcoming movie 'Wajood' in Turkey |url=https://nation.com.pk/31-Mar-2017/javed-sheikh-all-set-for-shoot-of-upcoming-movie-wajood-in-turkey |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2021 |title=The Week That Was Ghissi Piti Mohabbat |url=https://www.dawn.com/news/1592898 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਾਹੀਨ ਦਾ ਜਨਮ 1960 ਵਿੱਚ 2 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ [[ਮੁਲਤਾਨ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2022 |title=SPOTLIGHT: THE MOTHERS OF TELEVISION |url=https://www.dawn.com/news/1678566 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਾਹੀਨ ਨੇ 1998 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2021 |title=The cast of upcoming Pakistani film gets together to promote their latest project |url=https://dailytimes.com.pk/30526/the-cast-of-upcoming-pakistani-film-gets-together-to-promote-their-latest-project |website=Daily Times}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''[[ਅਗਰ ਤੁਮ ਨਾ ਹੋਤੇ|ਅਗਰ ਤੁਮ ਨਾ ਹੁੰਦੇ]]'', ''ਕਹਾਨੀ ਰਾਇਮਾ ਔਰ ਮਨਹਿਲ ਕੀ'', ''ਇਸ਼ਕ ਮੈਂ ਤੇਰੇ'', ''ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ'', ''ਚੁਪ ਰਹੋ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਅਜਨਬੀ ਨਾਟਕਾਂ'' ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 April 2021 |title=Wajood shooting starting from 7th |url=https://nation.com.pk/07-Feb-2017/wajood-shooting-starting-from-7th |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2021 |title='Zebaish' takes social media by storm |url=https://dailytimes.com.pk/626138/zebaish-takes-social-media-by-storm |website=Daily Times |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=5 ਮਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505185703/https://dailytimes.com.pk/626138/zebaish-takes-social-media-by-storm/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਤਕਾਬੁਰ'', ''ਇਸ਼ਕ ਪਰਸਤ'', ''ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਬੀਚ'', ''ਥੋਰਾ ਸਾ ਆਸਮਾਨ'', ''ਕਿੱਸੇ ਚਾਹੂਨ'', ''ਮਨਚਲੀ'' ਅਤੇ ''[[ਕਠਪੁਤਲੀ (ਟੀਵੀ ਡਰਾਮਾ)|ਕਠਪੁਤਲੀ]]'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Mohsin Abbas Haider Talks About His Two Upcoming Dramas |url=https://galaxylollywood.com/2020/09/16/mohsin-abbas-haider-two-dramas |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231126030538/https://galaxylollywood.com/2020/09/16/mohsin-abbas-haider-two-dramas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 April 2021 |title=Three Pakistani dramas that dare to be different |url=https://www.dawn.com/news/1139857 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ''ਬਰਫੀ ਲੱਡੂ'', ''ਦੁਲਹਨ'', ''ਹਾਰਾ ਦਿਲ'', ''ਸਾਜ਼ਾ ਏ ਇਸ਼ਕ'', ''ਘੀਸੀ ਪੀਤੀ ਮੁਹੱਬਤ'' ਅਤੇ ''ਜ਼ੇਬੈਸ਼'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 April 2021 |title=Danish Taimoor talks to us about his upcoming film 'Wajood' |url=https://galaxylollywood.com/2017/02/06/danish-taimoor-talks-to-us-about-his-upcoming-film-wajood |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211129050155/https://galaxylollywood.com/2017/02/06/danish-taimoor-talks-to-us-about-his-upcoming-film-wajood/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 April 2021 |title=Three Pakistani dramas that dare to be different |url=https://images.dawn.com/news/1173719 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 April 2021 |title=Here's a list of all of ARY Digital's upcoming mega dramas |url=https://www.somethinghaute.com/ary-digital-all-set-to-launch-the-next-quarter-with-entertaining-dramas |website=Something Haute |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126231324/https://somethinghaute.com/ary-digital-all-set-to-launch-the-next-quarter-with-entertaining-dramas/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2018 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਵਜੂਦ'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 April 2021 |title=Four films for Eid |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565775-four-films-eid-2 |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਾਹੀਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਾਰੂਖ ਸ਼ਹਾਬ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 April 2021 |title=Family Pictures Of Television Actress Shaheen Khan |url=https://reviewit.pk/family-pictures-of-television-actress-shaheen-khan |website=Pakistani Drama Story &amp; Movie Reviews {{!}} Ratings {{!}} Celebrities {{!}} Entertainment news Portal {{!}} Reviewit.pk |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== ਫਿਲਮ ===
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
|-
| 2018
| ''ਵਜੂਦ''
| ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸਮਦਾਨੀ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 April 2021 |title=Javed Sheikh inks investment deal with Turkish Airlines for 'Wajood' |url=https://galaxylollywood.com/2017/04/06/javed-sheikh-wajood-deal |website=Galaxy Lollywood |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420144808/http://galaxylollywood.com/2017/04/06/javed-sheikh-wajood-deal/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 April 2021 |title=Four films for Eid |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/565700-four-films-eid |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Instagram|shaheenkhan.official}}
* {{IMDb name|6573544}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]]</text>
      <sha1>jkb6amwiqymrzh1pt6ybd62w2t6bzbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਰਾ ਹਾਸ਼ਮੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183104</id>
    <revision>
      <id>838259</id>
      <parentid>809297</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8717" sha1="2ovjsrvcfkfw74mco4fnckti2fjypl4" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਮੀਰਾ ਹਾਸ਼ਮੀ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_date         = {{birth date and age|1976|10|2|df=y}}
| birth_place        = [[ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]
| education          = ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
| years_active       = 1995–ਮੌਜੂਦ
}}

'''ਮੀਰਾ ਹਾਸ਼ਮੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mira Hashmi;''' ਜਨਮ 1976) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਹੋਸਟ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 June 2021 |title=After 'Friends', five Pakistani shows we wish to see reunion of |url=https://tribune.com.pk/story/2302463/after-friends-five-pakistani-shows-we-wish-to-see-reunion-of |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਤੀਨ ਬਟਾ ਤੀਨ''  ਅਤੇ ''ਫੈਮਲੀ ਫਰੰਟ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2021 |title=Dramas haven't gone amiss, they have evolved: Saba Hamid |url=https://tribune.com.pk/story/2287245/dramas-havent-gone-amiss-they-have-evolved-saba-hamid |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮੀਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1976 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;LahoreSchoolofEconomics&quot;&gt;{{Cite web |date=3 June 2021 |title=Ms. Mira Hashmi |url=https://lahoreschoolofeconomics.edu.pk/CVs/Mirahashmi.aspx |website=Lahore School of Economics |access-date=29 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=28 ਜੂਨ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628024511/https://lahoreschoolofeconomics.edu.pk/CVs/Mirahashmi.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਹੌਰ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਤੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਐਮਫਿਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕੋਨਕੋਰਡੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਕੀਤਾ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮੀਰਾ ਨੇ 1995 ਵਿੱਚ ਪੀਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2021 |title=Faiz fest culminates with glitzy Mahira and child folk singers |url=https://www.dawn.com/in-depth/lahore-literature-festival-2014 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 June 2021 |title=In-Depth - Lahore Literature Festival |url=https://www.dawn.com/in-depth/lahore-literature-festival-2014 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਪੀਟੀਵੀ 'ਤੇ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 June 2021 |title=LLF2015: Between parallels and differences |url=https://nation.com.pk/01-Mar-2015/llf2015-between-parallels-and-differences |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PakistanTelevisionCorporation&quot;&gt;{{Cite journal|date=8 March 2000|title=میرا ہاشمی سلیمہ ہاشمی کی بیٹی}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 June 2021 |title='Baat Cheet' with Wajeeha Tahir |url=https://nation.com.pk/06-Aug-2018/baat-cheet-with-wajeeha-tahir |website=The Nation}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਐਂਟੀਨਾ ਵਾਸ਼ਿੰਗ ਪਾਊਡਰ'', ''ਤਮਕ ਤੋਈਆਂ'' ਅਤੇ ''ਕੌਸਰ ਕਾ ਦਸਤਾਰਖਵਾਂ'' ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 June 2021 |title=Amidst narratives and fiction |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/523469-amidst-narratives-and-fiction |website=The News International}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2021 |title=Did the Faiz International Festival live up to the legend it celebrates? |url=https://images.dawn.com/news/1174300 |website=Images.Dawn}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2021 |title=On wandering in Lahore |url=https://nation.com.pk/08-Feb-2018/on-wandering-in-lahore |website=The Nation}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਕਟੌਤੀ'' ਅਤੇ ਤੀਨ ਬਾਤਾ ਟੀਨ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=8 June 2021 |title=In memoriam: Bells ring forever for Jahan Ara |url=https://tribune.com.pk/story/824449/in-memoriam-bells-ring-forever-for-jahan-ara |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2021 |title=TV nostalgia: The golden era of Pakistani dramas |url=https://nation.com.pk/08-Jan-2016/tv-nostalgia-the-golden-era-of-pakistani-dramas?show=preview |website=The Nation}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਾਮੇਡੀ ਡਰਾਮਾ ''ਫੈਮਿਲੀ ਫਰੰਟ'' ਵਿੱਚ ਹੁਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸਹਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ [[ਸਬਾ ਹਮੀਦ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਮ ਵਿਕੀ|ਨਸੀਮ ਵਿੱਕੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2021 |title=Making of a 'masala film' |url=https://www.dawn.com/news/1089076 |website=Dawn News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 June 2021 |title=The makers and critics on films |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/560914-makers-critics-films |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 June 2021 |title=Why film matters |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562183-film-matters |website=The News International }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 June 2021 |title=Heritage Now welcomes culture enthusiasts |url=https://nation.com.pk/22-Oct-2017/heritage-now-welcomes-culture-enthusiasts |website=The Nation}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 June 2021 |title=Expressions, passions about pushing the boundaries |url=https://nation.com.pk/29-Nov-2015/expressions-passions-about-pushing-the-boundaries?show=850 |website=}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਮੀਰਾ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;TheExpressTribune&quot;&gt;{{Cite web |date=12 June 2021 |title=Good parenting: All about my mother |url=https://tribune.com.pk/story/164696/good-parenting-all-about-my-mother |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt; ਮੀਰਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੋਏਬ ਹਾਸ਼ਮੀ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਸਲੀਮਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ [[ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼|ਫੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫੈਜ਼]] ਅਤੇ [[ਏਲਿਸ ਫ਼ੈਜ਼|ਅਲਿਸ ਫੈਜ਼]] ਕਵੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;TheExpressTribune&quot; /&gt; ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਸੀ [[ਮੁਨੀਜ਼ਾ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਅਦੀਲ ਹਾਸ਼ਮੀ ਵੀ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 June 2021 |title=The Faiz photo exhibition |url=https://tribune.com.pk/story/115473/the-faiz-photo-exhibition |website=The Express Tribune}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|7824117}}
* [https://harpercollins.co.in/author-details/mira-hashmi/ Mira Hashmi] ਹਾਰਪਰ ਕੋਲਿਨਜ਼ ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ
* [https://www.cinemaazi.com/features/author/mira-hashmi Meera Hashmi]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਸਿਨੇਮਾਜ਼ੀ 'ਤੇ 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]]</text>
      <sha1>2ovjsrvcfkfw74mco4fnckti2fjypl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਚਿਤਾ ਅਰੋੜਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183299</id>
    <revision>
      <id>838292</id>
      <parentid>808286</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="39cf72thwwowrut6xdnhbeeifllnrvd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਰਚਿਤਾ ਅਰੋੜਾ
| image              = 
| caption            = 
| birth_place        = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ
| occupation         = ਗਾਇਕ ਕੰਪੋਜ਼ਰ
}}

'''ਰਚਿਤਾ ਅਰੋੜਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rachita Arora''') ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/rachita-arora-enjoyed-the-freedom-anurag-sir-gave-me/18909150|title=Rachita Arora: Enjoyed the freedom Anurag sir gave me|date=9 January 2018|work=mid-day|access-date=11 April 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਿਅਪ|ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ]] ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਮੁੱਕਾਬਾਜ਼' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/music/packs-a-musical-punch/article22370257.ece|title=Packs a musical punch|last=Nair|first=Vipin|date=5 January 2018|work=The Hindu|access-date=11 April 2018|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਰਚਿਤਾ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/report-creativity-is-not-dependent-on-gender-says-rachita-arora-2577283|title=Creativity is not dependent on gender, says Rachita Arora {{!}} Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis|date=22 January 2018|work=dna|access-date=11 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਮਕਰੰਦ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਰੋੜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ 50ਵੇਂ ਮੂਲ ਨਾਟਕ, ਐਪਿਕ ਗਦਬਾਦ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/sacred-games-composer-rachita-arora-gender-doesnt-matter-in-the-music-field/19649198|title=Sacred Games' Composer Rachita Arora: Gender Doesn't Matter In The Music Field|last=Maskeri|first=Anju|date=29 July 2018|work=Mid Day|access-date=3 August 2018|archive-date=3 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180803104506/https://www.mid-day.com/articles/sacred-games-composer-rachita-arora-gender-doesnt-matter-in-the-music-field/19649198|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਰਚਿਤਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ|ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਓ ਦੀ]] ਫਿਲਮ [[ਨਿਊਟਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਨਿਊਟਨ]] ਸੀ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਤਾ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.inuth.com/entertainment/mukkabaaz-composer-rachita-arora-is-the-shot-of-adrenaline-that-bollywood-music-needed/|title='Mukkabaaz' composer Rachita Arora is the shot in the arm that Bollywood music needed|date=18 January 2018|work=InUth|access-date=11 April 2018|archive-date=1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180401144556/https://www.inuth.com/entertainment/mukkabaaz-composer-rachita-arora-is-the-shot-of-adrenaline-that-bollywood-music-needed/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਡਿਸਕਵਰੀ ਚੈਨਲ, ਇੰਡੀਆ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ 'ਮੁੰਬਈ ਪਾਣੀ ਮਾਫੀਆ' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।

ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/180112-we-need-promote-folk-music-composer-rachita|title=We need to promote folk music: Composer Rachita Arora|access-date=11 April 2018}}&lt;/ref&gt; ਰਚਿਤਾ ਨੇ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਫਿਲਮ 'ਮੁੱਕਾਬਾਜ਼' ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਟੀਮ ਬਣਾਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਚੋਕਡ_(ਫਿਲਮ) ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2020/mar/10/rachita-arora-reunites-with-anurag-kashyap-for-choked-17452.html|title=Rachita Arora reunites with Anurag Kashyap for Choked|access-date=10 March 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ''ਡੀਕਪਲਡ'' &lt;small&gt;(ਗਾਇਕ)&lt;/small&gt; (2021)&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.koimoi.com/television/rachita-arora-gets-candid-about-composing-music-for-decoupled-i-might-spend-days-weeks-or-months-researching-ideas/|title=Rachita Arora Gets Candid About Composing Music For Decoupled|date=28 December 2021|access-date=13 November 2022}}&lt;/ref&gt;
* ''ਚੋਕਡ_(ਫਿਲਮ)'' &lt;small&gt;(ਗਾਇਕ)&lt;/small&gt; (2020)
* ''ਕਾਨਪੁਰੀਏ'' (2019)
* ''ਜੱਜਮੈਂਟਲ ਹੈ ਕਯਾ'' (2019)
* ''[[ਸੇਕਰਡ ਗੇਮਜ਼ (ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਡਾਂ]]'' (2018)
* ''ਕਰਨਜੀਤ ਕੌਰ - ਸੰਨੀ ਲਿਓਨ ਦੀ ਅਨਟੋਲਡ ਸਟੋਰੀ'' &lt;small&gt;(ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼)&lt;/small&gt; (2018)
* ''ਮੁਕਬਾਜ਼'' &lt;small&gt;(ਸੰਗੀਤਕਾਰ)&lt;/small&gt; (2018)
* ''ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਸਾਵਧਾਨ'' &lt;small&gt;(ਬੈਕਗ੍ਰਾਊਂਡ ਸਕੋਰ)&lt;/small&gt; (2017)
* ''ਗੁੜਗਾਓਂ'' &lt;small&gt;(ਪ੍ਰਚਾਰ ਗੀਤ)&lt;/small&gt; (2017)
* ''[[ਨਿਊਟਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਨਿਊਟਨ]]'' &lt;small&gt;('ਚਲ ਤੂ ਅਪਨਾ ਕਾਮ ਕਰ' ਗੀਤ)&lt;/small&gt; (2017)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|9314370}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>39cf72thwwowrut6xdnhbeeifllnrvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਈਅਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183629</id>
    <revision>
      <id>838231</id>
      <parentid>754224</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9453" sha1="f9hwxvi850s1a4x1i75tytxfk8i9olz" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| background        = solo_singer
| name              = ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਈਅਰ
| image             = Mahalakshmi_Iyer.jpg
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1976|7|11}}
| birth_place       = 
| genre             = ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ, ਇੰਡੀਪੌਪ
| occupation        = ਗਾਇਕਾ
| instrument        = ਗਾਇਕ
| years_active      = 1996 – ਹੁਣ ਤੱਕ
| website           = 
}}

'''ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਈਅਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahalakshmi Iyer''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਬੈਕ [[ਗਾਇਕਾ]] ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਆਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਸਾਮੀ]] ਅਤੇ [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਓਡੀਆ ਭਾਸ਼ਾ|ਉੜੀਆ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ]] ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiafm.com/features/2007/03/14/2384/index.html|title=&quot;I am known as Mahalukhimi in Assam and Mahalokhi in Calcutta. I have heard stories where they have asked people that when did this Assam native move to Bombay?&quot; – Mahalaxmi Iyer|date=14 March 2007|access-date=27 December 2008|publisher=IndiaFM}}&lt;/ref&gt;

== ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਨ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ''&lt;nowiki/&gt;'ਦਸ''' ਨਾਲ ਪਲੇਬੈਕ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ '','' ਪਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਚਲੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫਿਲਮ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਐਲਬਮ ਹਾਲਾਂਕਿ 1999 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਮਨੀਰਤਨਮ|ਮਨੀ ਰਤਨਮ]] ਦੇ ਦਿਲ ਸੇ ਵਿੱਚ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਲਈ [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ|ਉਦਿਤ ਨਰਾਇਣ]] ਨਾਲ ''ਏ ਅਜਨਬੀ'' ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੀਲੀਜ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ [[ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੋਏ]] ਅਤੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਲਈ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/music/money-doesn-t-matter-to-me-mahalaxmi-iyer/story-TGY9u8Eub9B1zMvVxkkWsO.html|title=Money doesn't matter to me: Mahalaxmi Iyer|date=November 12, 2016|work=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt;

ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਕਈ ਸੀਰੀਅਲ, ਜਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਅਸਲੀ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਗਾਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;rediff2001&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/apr/09maha.htm|title='My day will come too!'|date=7 April 2001|work=rediff.com|access-date=27 December 2008}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਮਿਸ਼ਨ ਕਸ਼ਮੀਰ'', ''ਯਾਦੀਂ'' ਅਤੇ ''[[ਸਾਥੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸਾਥੀਆ]]'' ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਫਲ ਸਾਉਂਡਟਰੈਕਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਸ਼ੰਕਰ-ਅਹਿਸਾਨ-ਲੋਏ]], [[ਵਿਸ਼ਾਲ-ਸ਼ੇਖਰ]], [[ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਣ|ਨਦੀਮ-ਸ਼ਰਵਨ]], ਜਤਿਨ-ਲਲਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਰਗੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸਨੇ ''ਧੂਮ 2'', ''ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ'', ''ਸਲਾਮ ਨਮਸਤੇ'', ''[[ਫ਼ਨਾ (ਫਿਲਮ)|ਫਨਾ]]'', ''ਤਾ ਰਾ ਰਮ ਪਮ'' ਅਤੇ ''ਝੂਮ ਬਰਾਬਰ ਝੂਮ'' ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਯਸ਼ਰਾਜ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਆ ਹੈ।

ਉਹ ''ਸੁਰ - ਦ ਮੈਲੋਡੀ ਆਫ ਲਾਈਫ'' (2002) ਦੇ &quot;ਕਭੀ ਸ਼ਾਮ ਧਲੇ&quot;, ''ਰਿਸ਼ਤੇ'' (2002) ਦੇ &quot;ਹਰ ਤਰਫ&quot; ਅਤੇ ''ਬੰਟੀ ਔਰ ਬਬਲੀ'' (2005) ਦੇ &quot;ਚੁਪ ਚੁਪ ਕੇ&quot; ਵਰਗੇ ਹਿੱਟ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ), ''ਡੌਨ ਤੋਂ &quot;ਆਜ ਕੀ ਰਾਤ&quot;: ਦ ਚੇਜ਼ ਬਿਗਨਜ਼ ਅਗੇਨ'' (2006) ਅਤੇ ''ਝੂਮ ਬਰਾਬਰ ਝੂਮ'' ਤੋਂ &quot;ਬੋਲ ਨਾ ਹਾਲਕੇ&quot;।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/mahalakshmi-iyer-wants-albums-for-tv-shows-songs/19307163|title=Mahalakshmi Iyer Wants Albums For TV Shows' Songs|date=April 11, 2018|work=Mid Day}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''[[ਸਲਮਡੌਗ ਮਿਲੇਨੀਅਰ|ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ]]'' (2008) ਵਿੱਚ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏਆਰ ਰਹਿਮਾਨ]] ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਗੀਤ &quot; ਜੈ ਹੋ &quot; ਗਾਇਆ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਛੋਟੇ &quot;ਜੈ ਹੋ&quot; ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਉਰਦੂ|ਹਿੰਦੀ]] ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਗਾਇਆ, ਨਾਲ ਹੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ [[ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਸਨ)।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vij |first=Manish |date=24 January 2009 |title=Jai ho Rahman |url=http://www.ultrabrown.com/posts/jai-ho-rahman |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100206212418/http://ultrabrown.com/posts/jai-ho-rahman |archive-date=6 February 2010 |access-date=11 June 2009 |website=Ultrabrown}}&lt;/ref&gt;

ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਪੰਕਜ ਉਧਾਸ]] ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗ਼ਜ਼ਲ ਔਰ ਅਹਿਸਤਾ ਨੂੰ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮ ਰੀਮਿਕਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਆਜਾ ਪੀਆ ਤੋਹੇ ਪਿਆਰ'' ਅਤੇ ''ਬਾਹੋੰ ਮੇਂ ਚਲੀ ਆਓ'', ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।


2013 ਵਿੱਚ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਅਈਅਰ ਨੇ ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਉੱਤੇ ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਝਿਲਮਿਲ ਸੀਤਾਰੋਂ ਕਾ ਆਂਗਨ ਹੋਗਾ ਲਈ ਨਵੀਨ ਮਨੀਸ਼ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ &quot;ਏਕ ਦਿਲ ਬਨਾਇਆ, ਫਿਰ ਪਿਆਰ ਬਸਾਇਆ&quot; ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਉਦਿਤ ਨਰਾਇਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਇਆ।

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* ਫਿਲਮ &quot;ਸਲੱਮਡੌਗ ਮਿਲੀਅਨੇਅਰ&quot; ਤੋਂ &quot; ''ਜੈ ਹੋ&quot;'' ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 'ਤੇ ਵੋਕਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ
* ''ਅਧਰ'' ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਲਈ ਅਲਫ਼ਾ ਅਵਾਰਡ
* ''ਸੁਨਾ ਯੇਤੀ ਘਰਾਟ'' ਲਈ ''ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਕਲਾ ਨਿਕੇਤਨ'' ਪੁਰਸਕਾਰ
* 2016 ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ- ਤਾਮਿਲ - &quot;ਉਨ ਮੇਲੇ ਓਰੂ ਕੰਨੂ&quot; ( ਰਜਨੀ ਮੁਰੂਗਨ )
* ''ਦਾਤਲੇ ਧੂਕੇ'' (ਟਾਈਮ ਪਾਸ) ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਅ ਬੈਕ ਗਾਇਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਪੁਰਸਕਾਰ
* [https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2017/nov/28/playback-singer-pranab-patnaik-to-get-jayadev-puraskar-1712575.html ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ -] ''ਢੇਊ ਕੇਰੇ ਕੁਲੇ ਲਈ ਉੜੀਸਾ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ (ਫਿਲਮ &quot;ਮੀਮਾਂਸਾ&quot; ਤੋਂ)''

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1976]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]]</text>
      <sha1>f9hwxvi850s1a4x1i75tytxfk8i9olz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੌਰੇਨ ਗਲੇਜ਼ੀਅਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183828</id>
    <revision>
      <id>838341</id>
      <parentid>775685</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7259" sha1="g8lsk8bw5dgpdu6i2gqkds3j929bz73" xml:space="preserve">'''ਲੌਰੇਨ ਕ੍ਰਿਸਟੀ ਗਲੇਜ਼ੀਅਰ''' (ਜਨਮ 1985) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਗਲੇਜ਼ੀਅਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੈਲੋਨਾ|ਕੇਲੋਨਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਲੀ ਸਟ੍ਰਾਸਬਰਗ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਵੈਨਕੂਵਰ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਡਰਾਮੇਟਿਕ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Last&quot;&gt;{{Cite magazine|last=Cooper Halpern|date=November 7, 2019|title=Lauren Glazier Sets Herself Apart|url=https://thelast-magazine.com/lauren-glazier-mindhunter-kay-manz-see-interview-profile/|magazine=The Last Magazine|access-date=ਮਾਰਚ 29, 2024|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407132425/https://thelast-magazine.com/lauren-glazier-mindhunter-kay-manz-see-interview-profile/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VADA&quot;&gt;{{Cite web |date=March 1, 2017 |title=Alumni profile: Lauren Glazier |url=https://vadastudios.com/alumni-profile/lauren-glazier/ |access-date=October 19, 2020 |publisher=Vancouver Academy of Dramatic Arts |archive-date=ਨਵੰਬਰ 5, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105004705/https://vadastudios.com/alumni-profile/lauren-glazier/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਗਲੇਜ਼ੀਅਰ ਦੀ ਖੋਜ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀ ਫੂਕਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ ਵ੍ਹਾਈਟਫਾਇਰ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਕਸ ਡਿਗਰੀਜ਼ ਆਫ਼ ਫੋਰਨੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਵਿੱਚ [[ਆਈਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ|ਇਸਾਡੋਰਾ ਡੰਕਨ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਮਥਿੰਗ ਬਲੂ ਵਿੱਚ ਦ ਵ੍ਹਾਈਟਫਾਇਰ ਥਿਏਟਰ ਵਿੱਚ 2011 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਟੀਵੀ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2010 ਦੀ ਟੀਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਲਾਸ'', 2009 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੋਇੰਗ ਬੈਕ, ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਲਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 2018 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਰੈਡ ਸਪੈਰੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਸਨਾਈਪਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lauren Glazier |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2be29a3676 |access-date=October 19, 2020 |publisher=British Film Institute}}{{Dead link|date=October 2023|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2012 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸਾਊਥ ਡਾਊਨ ਆਰਚਰਡ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Kelowna&quot;&gt;{{Cite news|url=https://infotel.ca/newsitem/kelownas-connection-to-popular-new-movie-gone-girl/it13620|title=The Okanagan's connection to popular new movie Gone Girl|last=Charlotte Helston|date=October 8, 2014|work=Info News.ca|access-date=October 19, 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ 2014 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੋਨ ਗਰਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਫ਼ੈਸ਼ਨ|ਫੈਸ਼ਨਿਸਟ]] ਵਜੋਂ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Kelowna&quot; /&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਗਲੇਜ਼ੀਅਰ ਨੇ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਡਰਾਮਾ ਮਾਈਂਡਹੰਟਰ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਵਰਤੀ ਪਾਤਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bustle.com/p/is-kay-mason-from-mindhunter-season-2-based-on-a-real-person-lauren-glaziers-character-gets-close-with-wendy-18663372|title=Is Kay Mason From 'Mindhunter' Season 2 Based On A Real Person? Lauren Glazier's Character Gets Close With Wendy|date=August 17, 2019|work=[[Bustle (magazine)|Bustle]]|access-date=August 20, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Valerie Anne |date=September 19, 2019 |title='Mindhunter' Makes Murder Boring, But Its Lesbian Love Story Is One for the Ages |url=https://www.autostraddle.com/mindhunter-makes-murder-boring-but-its-lesbian-love-story-is-one-for-the-ages/ |access-date=October 19, 2020 |website=Autostraddle}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਡਰਾਮਾ ਲਡ਼ੀਵਾਰ ਸੀ ਆਨ ਐਪਲ ਟੀਵੀ + ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾਇਰੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 95%&quot;
!ਸਾਲ.
!ਸਿਰਲੇਖ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਹੋਰ ਨੋਟਸ
|-
|2006
|''ਹਾਲੇ ਵੀ ਸੁਪਨੇ''
| -
|[[ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ]]
|-
|2007
|''ਕੌਫੀ ਦਿਵਾ''
|ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਕੀਡ਼ਾ
|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2007
|''ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼''
|ਵਿਦਿਆਰਥੀ
|ਬੇ-ਮਾਨਤਾ
|-
|2009
|''ਨਰਕ ਦੀ ਬਰਫ''
|ਮੈਗੀ
|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2009
|''ਲੌਰਾ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ੇ''
|ਟਿਲਡਾ
|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2010
|''ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ''
|ਲੋਰਨਾ
|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2010
|''ਕਾਤਲ''
|ਸਟੂਅਰਡ
| -
|-
|2010
|''ਕਲਾਸ''
|ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਬੁਰਚ
|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2010
|''ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ''
|ਔਰਤ
|ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮ
|-
|2011
|''ਰੀਯੂਨੀਅਨ X''
|ਵਿਵੀਅਨ ਟੇਲਰ
|ਵੀਡੀਓ ਛੋਟਾ
|-
|2011
|''ਸ਼ਿਕਾਗੋ 8''
|ਅਨੀਤਾ ਹਾਫਮੈਨ
| -
|-
|2012
|''ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ''
|ਔਰਤ
| -
|-
|2012
|''ਸਾਊਥ ਡਾਊਨ ਆਰਚਰਡ''
|ਏਰੀਅਲ
| -
|-
|2014
|''ਚਲੀ ਗਈ ਕੁਡ਼ੀ''
|ਪੱਤਰਕਾਰ
| -
|-
|2014
|''ਸਦਭਾਵਨਾ ਲੱਭੋ''
|ਬ੍ਰਿਟਨੀ
| -
|-
|2018
|''ਲਾਲ ਚੀਤਾ''
|ਰੂਸੀ ਸਨਾਈਪਰ
| -
|-
|2019
|''ਮਾਇੰਡਹੰਟਰ''
|ਕੇ ਮਾਨਜ਼
| -
|-
|2022
|''ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ''
|ਬਰੂਕ
| -
|-
|ਟੀ. ਬੀ. ਏ.
|''ਅੰਗੂਰ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ''
|ਟੀ. ਬੀ. ਏ.
| -
|-
|ਟੀ. ਬੀ. ਏ.
|''ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ''
|ਟੀ. ਬੀ. ਏ.
|[[ਡਿਜ਼ਨੀ+|ਡਿਜ਼ਨੀ +]] ਸੀਰੀਜ਼
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>g8lsk8bw5dgpdu6i2gqkds3j929bz73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184488</id>
    <revision>
      <id>838242</id>
      <parentid>830767</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9144" sha1="qfrozsk93kubqggcylu56e2umej8jw9" xml:space="preserve">
'''ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Maria Memon;''' {{lang-ur|{{Nastaliq|ماریہ میمن}}}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਊਜ਼ਕਾਸਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;JP&quot;&gt;[http://www.journalismpakistan.com/ary-news-presenter-maria-memon-contracts-coronavirus ARY News presenter Maria Memon contracts coronavirus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Journalism Pakistan website, Published 31 May 2020, Retrieved 15 December 2020&lt;/ref&gt;

ਨਿਊਜ਼ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਹਮਦਰਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ==
ਇੱਕ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬਣੀ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ARY ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਰਾਚੀ ਬਿਊਰੋ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।&lt;ref name=&quot;hip&quot;&gt;{{Cite web |date=4 November 2015 |title=Before joining the media, Maria Memon and her journey to News @3 |url=https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |access-date=15 December 2020 |website=Hip In Pakistan website |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191105065242/https://www.hipinpakistan.com/news/1148257 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਮਾਰੀਆ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ 'ਤੇ [[ਨਜਮ ਸੇਠੀ]] ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸ਼ੋਅ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Newsline&quot;&gt;{{Cite journal|last=Nazia Bilal|date=January 2014|title=Profile: Maria Memon|url=https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=29 ਨਵੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129201717/https://newslinemagazine.com/magazine/profile-maria-memon/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੀਓ ਨਿਊਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਂਕਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਹਸਨ ਨਿਸਾਰ ਅਤੇ ਸੋਹੇਲ ਵੜੈਚ ਨਾਲ ''ਮੇਰੈ ਮੁਤਾਬੀਕ'' ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਤੱਕ ਜੀਓ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਨੇ ਵੀ 2015 ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ-ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਨਵੇਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਚੈਨਲ ਬੋਲ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਛੱਡ ਗਈ। 

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਏਆਰਵਾਈ ਨਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ। ਉਸਨੇ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ''ਟਿਕ ਟੋਕ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਲੌਲੀਵੁੱਡ|ਲਾਲੀਵੁੱਡ]] ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਅਹਿਸਨ ਖਾਨ|ਅਹਿਸਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੋਹੀਉਦੀਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਐਨੀਮੇਟਡ ਫਿਲਮ ਟਿਕ ਟੌਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੌਇਸ-ਓਵਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1398079|title=Movie review: Tick Tock|last=Sana Malik|date=31 March 2018|work=Dawn (newspaper)|access-date=15 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Mahnoor M. Farooqui|date=April 2018|title=All in Good Time|url=https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|journal=Newsline (Monthly Magazine)|access-date=15 December 2020|archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918125028/https://newslinemagazine.com/magazine/all-in-good-time/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੀਓ ਟੀਵੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਰੂਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਐਂਕਰ/ਰਿਪੋਰਟਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਫਰਕ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਭਖਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। 

2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ CNN ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਣਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ GEO TV ਦੁਆਰਾ 2011 ਵਿੱਚ [[ਅਟਲਾਂਟਾ]], ਜਾਰਜੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਹ ਮਾਣ ਨਾਲ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਗਰੀਬ ਬਿਮਾਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਫੀਲਡ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਸਵਾਤ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਕੇਪੀਕੇ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉਸਨੂੰ ਮਰਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਈਡੀਪੀ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸਵਾਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਮਨੁੱਖਤਾਵਾਦੀ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਦਾਤਾ ਦਰਬਾਰ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ, ਲਾਹੌਰ ਸਾਈਟਾਂ ਤੋਂ ਲਾਈਵ ਇਨਫੀਲਡ ਬੁਲੇਟਿਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਬੰਬ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਰੀਆ ਮੇਮਨ ਹਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਅਤੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ 'ਜੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਦੋ ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਵੀਕੈਂਡ ਦੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਬਲਕਿ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;[https://www.prideofpakistan.com/who-is-who-detail/Maria-Memon/754 Maria Memon on Pride Of Pakistan website] Retrieved 15 December 2020&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>qfrozsk93kubqggcylu56e2umej8jw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਨੀਆ ਆਸ਼ਿਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>184647</id>
    <revision>
      <id>838439</id>
      <parentid>819387</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6894" sha1="4rmc184ws15a6br7bcwo2adcws2nshm" xml:space="preserve">'''ਸਾਨੀਆ ਆਸ਼ਿਕ ਜਬੀਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sania Ashiq Jabeen''') ਇੱਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ, ਜੋ 23 ਫਰਵਰੀ 2024 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1993 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Profile |url=https://pap.gov.pk/members/profile/en/21/1577 |access-date=8 March 2024 |website=pap.gov.pk |publisher=Punjab Assembly |archive-date=8 ਮਾਰਚ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308192445/https://pap.gov.pk/members/profile/en/21/1577 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਲਹੌਰ|ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਫਾਰਮੇਸੀ-ਡੀ (ਡਾਕਟਰ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;alarabiya/18aug2018&quot;&gt;{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/en/variety/2018/08/18/In-Pakistan-25-year-old-woman-becomes-country-s-youngest-parliamentarian.html|title=In Pakistan, 25-year-old woman becomes country's youngest parliamentarian|date=18 August 2018|work=english.alarabiya.net|access-date=14 October 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਆਸ਼ਿਕ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ਼|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤਹਿਰੀਕ-ਏ-ਇਨਸਾਫ]] ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਟੀਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ (ਐਨ)]] (ਪੀਐਮਐਲ-ਐਨ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/1149735-tough-toil-for-reserved-seats|title=Tough toil for reserved seats|work=www.thenews.com.pk|access-date=8 March 2024|language=en}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ PML-N ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1426620/ecp-notifies-candidates-for-pa-reserved-seats|title=ECP notifies candidates for PA reserved seats|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=13 August 2018|work=DAWN.COM|access-date=13 August 2018}}&lt;/ref&gt; 25 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ 2018 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thenews.com.pk/latest/355984-25-year-old-sania-ashiq-becomes-pakistans-youngest-parliamentarian|title=25 year old Sania Ashiq becomes Pakistan's youngest lawmaker|date=16 August 2018|work=The News|access-date=16 August 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/284302/pml-ns-sania-ashiq-becomes-youngest-mpa-of-punjab-assembly/|title=PML-N's Sania Ashiq becomes youngest MPA of Punjab Assembly|date=16 August 2018|work=Daily Times|access-date=16 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 2024 ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਸੀਟ 'ਤੇ PML-N ਦੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਦੁਬਾਰਾ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1816449|title=Punjab MPAs to take oath in first session today|date=23 February 2024|work=DAWN.COM|access-date=8 March 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.app.com.pk/national/ecp-issues-list-of-reserved-seats-for-women-minorities-in-pa/|title=ECP issues list of reserved seats for women, minorities in PA|last=Shafique|first=Amjad|date=22 February 2024|access-date=8 March 2024}}&lt;/ref&gt;

== ਜਾਅਲੀ ਵੀਡੀਓ ਘੁਟਾਲਾ ==
ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਆਸ਼ਿਕ ਨੇ FIA ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੈੱਲ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਣਪਛਾਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ TikTok 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮਾਣਹਾਨੀ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਟੈਕਸਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਐਫਆਈਏ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਆਸ਼ਿਕ ਦੀ ਇੱਕ ਫਰਜ਼ੀ ਵੀਡੀਓ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nation.com.pk/17-Nov-2021/fia-arrests-suspect-sharing-mpa-s-fake-video-on-social-media|title=FIA arrests suspect sharing MPA's fake video on social media|date=17 November 2021|work=The Nation|access-date=8 March 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2021/11/17/fia-takes-action-over-sharing-lady-mpas-video-on-social-media/|title=FIA takes action over sharing lady MPA’s video on social media|date=17 November 2021|access-date=8 March 2024}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਧ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਗਵਰਨਰ ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ੁਬੈਰ ਉਮਰ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਣਪਛਾਤੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀਡੀਓ ਇੰਟਰਨੈੱਟ 'ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2322107/fake-doctored-pml-ns-muhammad-zubair-on-video-leak-scandal|title=PML-N's Muhammad Zubair on 'video leak scandal'|date=26 September 2021|work=The Express Tribune|access-date=8 March 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4rmc184ws15a6br7bcwo2adcws2nshm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੈਲਾ ਲੋਪਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185103</id>
    <revision>
      <id>838340</id>
      <parentid>829743</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:21:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20073" sha1="trydeuyqy77pvmxgwlurb5v820c7xt1" xml:space="preserve">'''ਲੀਲਾ ਲੁਲੀਆਨਾ ਦਾ ਕੋਸਟਾ ਵਿਏਰਾ ਲੋਪੇਸ ਉਮੇਨੀਓਰਾ''' (ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ 1986) ਇੱਕ ਅੰਗੋਲਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2011 ਦਾ ਤਾਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਯੂਕੇ 2010 ਅਤੇ ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ 2010 ਜਿੱਤੀ ਸੀ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਲੋਪਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਫਰਵਰੀ, 1986 ਨੂੰ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਬੇਂਗੁਏਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://latino.foxnews.com/latino/lifestyle/2011/09/13/congratulations-miss-angola/|title=Congratulations Miss Angola! Latinas Dominate Audience Voting|last=Gil, Liliana|date=13 September 2011|access-date=23 September 2012|publisher=[[Fox Latin America|Fox News Latino]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bio&quot;&gt;{{Cite web |title=Leila Lopes Bio |url=http://missuniversespeakers.com/leila_lopes/bio |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226082314/http://missuniversespeakers.com/leila_lopes/bio |archive-date=26 February 2013 |access-date=23 September 2012 |publisher=Miss Universe Speakers Bureau}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe Leila Lopes Covers Maxim Portugal |url=http://mankindunplugged.com/2012/07/04/miss-universe-leila-lopes-covers-maxim-portugal-photos-videos/ |access-date=23 September 2012 |publisher=Mankind Unplugged }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਇਪਸਵਿਚ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ੋਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Beleza made in Benguela |url=http://www.opais.net/pt/revista/?id=1639&amp;det=21153&amp;mid |access-date=6 October 2011 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rendezvous With Miss Universe and Puteri Indonesia 2011 Part 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=oTV1bIk_kSs |access-date=25 September 2012 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt; ਲੋਪਜ਼ ਐੱਚਆਈਵੀ/ਏਡਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 October 2011 |title=Miss Universe 2011 Leila Lopes Named Ambassador of HIV Prevention For AID FOR AIDS International |url=http://www.aidforaids.org/index.php/site/editorial/miss_universe_2011_leila_lopes_named_ambassador_of_hiv_prevention_for_aid_f |access-date=23 September 2011 |publisher=[[Aid For AIDS|Aid For AIDS International]] |archive-date=17 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117185932/http://www.aidforaids.org/index.php/site/editorial/miss_universe_2011_leila_lopes_named_ambassador_of_hiv_prevention_for_aid_f |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe on Mission To Educate Africa &amp; The World |url=http://www.behindthecrown.com/week11.47.html |access-date=23 September 2012 |publisher=Anurun Productions |archive-date=27 ਨਵੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111127051611/http://www.behindthecrown.com/week11.47.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:LeilaLopesSpangdahlem.jpg|right|thumb|296x296px|2012 ਵਿੱਚ ਲੋਪਸ]]

=== ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਯੂ. ਕੇ. 2010 ===
[[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ 8 ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਨੂੰ ''ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਯੂ. ਕੇ.'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਲੋਪਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ 2010 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਗੋਲਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;kiss&quot;&gt;{{Cite web |last=Dupri, Alexx |date=21 September 2011 |title=Miss Universe 2011 Accused of Fabricating Documents |url=http://kissrichmond.com/videos/adupri/miss-universe-2011-accused-of-fabricating-documents/ |access-date=21 September 2011}}&lt;/ref&gt;

=== ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ 2010 ===
ਲੋਪਸ ਨੇ 18 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ [[ਲੁਆਂਦਾ|ਲੁਆਂਡਾ]] ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਲਈ 20 ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2011 ਵਿੱਚ ਅੰਗੋਲਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੌਰਾਨ ਫੋਟੋਜੇਨਿਕ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

=== ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2011 ===
[[ਤਸਵੀਰ:Miss-universe-2011-leila-lopes.jpg|left|thumb|ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦਾ ਤਾਜ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]]


ਅਕਤੂਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਥਾਨਕ ਚੈਰਿਟੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ [[ਜਕਾਰਤਾ]] ਦੇ ਜਕਾਰਤਾ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਪੁਟੇਰੀ ਇੰਡੋਨੀਸ਼ੀਆ 2011 ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe Goes Sideways in Indonesia |url=http://www.asiasentinel.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3836&amp;Itemid=202 |access-date=25 September 2012 |publisher=[[Asia Sentinel]] |archive-date=5 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121005045640/http://asiasentinel.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=3836&amp;Itemid=202 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe 2011 in Indonesia |url=https://www.youtube.com/watch?v=PmwtasfVzjQ |access-date=25 September 2012 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੂੰ [[ਲਿਬਰਵਿਲ|ਲਿਬਰੇਵਿਲ]], ਗੈਬਨ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਗੈਬਨ ਪੇਜੈਂਟ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ, ਮੈਰੀ-ਨੋਏਲ ਅਡਾ ਮੇਯੋ ਨੂੰ ਨਗੌਨੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਗੈਬੋਨੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Marie Noelle Ada : Miss Universe Gabon 2012 |url=http://livewireworld.info/2012/01/marie-noelle-ada-universe-gabon/ |access-date=25 September 2012 |publisher=Livewireworld |archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013004117/http://livewireworld.info/2012/01/marie-noelle-ada-universe-gabon/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੇ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਨ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਸਾਊਥ ਅਫਰੀਕਾ 2011 ਮੇਲਿੰਡਾ ਬਾਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਲੋਪਸ ਨੇ 16 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜੋਬੁਰਗ ਫੈਸ਼ਨ ਵੀਕ 2012 ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਫੈਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਂਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਬਾਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਚੈਰਿਟੀ-[[ਜੋਹਾਨਿਸਬਰਗ|ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ]] ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਟਾਊਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਨਜੀਓ, ਥੂਥੂਜ਼ੇਲਾ ਦਾ ਵੀ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਪਸ ਨੇ 17 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮਾਫੀਕੇਂਗ ਕੈਂਪਸ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਮਾਨਯੋਗ ਥਾਂਡੀ ਮੋਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 October 2017 |title=Leila Lopes Miss Universe arrived to South Africa |url=https://modenook.com/leila-lopes-miss-universe-arrived-to-south-africa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011023902/https://modenook.com/leila-lopes-miss-universe-arrived-to-south-africa/ |archive-date=11 October 2017 |access-date=19 July 2023 |website=modenook.com}}&lt;/ref&gt;

ਲੋਪਸ ਨੇ ਮਾਰਚ 2012 ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਯੂਐਸਓ/ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੂਰ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਟਾਈਟਲ ਹੋਲਡਰ ਐਲਿਸਾ ਕੈਂਪਨੇਲਾ ਅਤੇ ਡੈਨੀਡੈਨੀਅਲ ਡੋਟੀ ਨਾਲ ਡਸਲਡੋਰਫ, ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜੋ ਡਸਲਡੋਰਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=MISS UNIVERSE, MISS USA, MISS TEEN USA SET TO TRAVEL TO GERMANY ON USO TOUR |url=http://www.uso.org/Alyssa-Campanella-Danielle-Doty-Leila-Lopes-uso-tour/ |access-date=25 September 2012 |publisher=[[United Service Organizations|United Service Organizations INC]] |archive-date=20 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920211822/https://www.uso.org/Alyssa-Campanella-Danielle-Doty-Leila-Lopes-uso-tour/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਲੋਪਸ ਨੇ 23 ਮਈ 2012 ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਕੈਨਸ ਵਿੱਚ [[ਕਾਨ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ|ਕੈਨਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਕਾਰਪੇਟ ਉੱਤੇ ਵਾਕ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਕੈਪ ਡੀ ਐਂਟੀਬਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਟਲ ਡੂ ਕੈਪ ਈਡਨ-ਰੋਕ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਡੀ ਗ੍ਰਿਸੋਗੋਨੋ ਗਲੈਮ ਐਕਸਟਰਾਵਗਾਂਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਮੈਕਸਿਮ ਪੁਰਤਗਾਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ ਫੋਟੋਸ਼ੂਟ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਡ਼ੀ ਲਈ [[ਲਿਸਬਨ]], ਪੁਰਤਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leila Lopes Attends 65th Cannes Film Festival Party |url=http://blueblack2010.com/2012/05/24/leila-lopes-attends-65th-cannes-film-festival-party/ |access-date=25 September 2012 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 May 2012 |title=Leila Lopes mostra porque é a mais bela do Universo |url=https://www.dn.pt/inicio/pessoas/interior.aspx?content_id=2556213 |access-date=25 September 2012 |publisher=Diário de Notícias |archive-date=14 ਜੁਲਾਈ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714230311/http://www.dn.pt/inicio/pessoas/interior.aspx?content_id=2556213 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2012 ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੇ ਸੇਨੇਗਲ, ਕੋਟ ਡੀ ਆਈਵਰ, ਘਾਨਾ, ਟੋਗੋ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ 5-ਦੇਸ਼ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2012 |title=Saturday Exclusive: Miss Universe 2011 Leila Lopes SOS Tour To West Africa |url=http://onobello.com/index.php/news/around-the-world/item/1158-miss-universe-2011-leila-lopes-sos-tour-to-west-africa |access-date=23 September 2012 |publisher=PR UNO Limited |archive-date=17 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617045533/http://onobello.com/index.php/news/around-the-world/item/1158-miss-universe-2011-leila-lopes-sos-tour-to-west-africa |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੇ ਰੀਓ ਡੀ ਜਨੇਰੀਓ, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਰੀਓ + 20 ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe and Drylands Expert Tag Together, Calling for Greater Efforts to Secure Healthy Soils and Combat Desertification |url=http://www.unccd.int/en/media-center/MediaNews/Pages/highlightdetail.aspx?HighlightID=107 |access-date=23 September 2012 |publisher=[[United Nations Convention to Combat Desertification|UNCCD]] |archive-date=11 ਨਵੰਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111051620/http://www.unccd.int/en/media-center/MediaNews/Pages/highlightdetail.aspx?HighlightID=107 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2012 |title=Miss Universo 2011 participa da Rio+20 |url=http://www.band.com.br/miss/conteudo.asp?id=100000510976 |access-date=23 September 2012 |publisher=[[Grupo Bandeirantes de Comunicação]]}}&lt;/ref&gt;

== ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਯੂਕੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਜਾਇਜ਼ਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ==
ਲੋਪਸ ਨੂੰ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ 2011 ਦਾ ਤਾਜ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਲਜ਼ਾਮ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ ਅੰਗੋਲਾ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਝੂਠੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ੍ ਅੰਗੋਲਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;infobae&quot;&gt;{{Cite web |date=14 September 2011 |title=¿Hubo fraude en Miss Universo 2011? (Short version) |url=http://america.infobae.com/notas/33570-Hubo-fraude-en-Miss-Universo-2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110923173924/http://america.infobae.com/notas/33570-Hubo-fraude-en-Miss-Universo-2011 |archive-date=23 September 2011 |access-date=23 September 2012 |publisher=Infobae.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;abcnews&quot;&gt;{{Cite web |title=Miss Universe Accused of Faking Documents for Pageant |url=https://abcnews.go.com/blogs/headlines/2011/09/miss-universe-accused-of-faking-documents-for-pageant/ |access-date=17 September 2011 |publisher=[[ABC News]]}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲੋਪਸ ਕਦੇ ਵੀ ਅੰਗੋਲਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗੋਲਾ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mid Day: Miss Universe accused of faking documents |url=http://www.mid-day.com/news/2011/sep/180911-Miss-Universe-Fake-documents-pageant.htm |access-date=18 September 2011 |website=[[Mid-Day]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਪਸ ਅਤੇ ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਝੂਠੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਪਸ ਨੇ ਖੁਦ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁੱਲ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=PIX Morning News – Miss Universe 2011 Leila Lopes First Interview (9-19-11) |url=https://www.youtube.com/watch?v=LeHb4R3ntnc |access-date=7 October 2011 |website=[[YouTube]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe Leila Lopes Responds to Her Haters and More |url=http://www.eurweb.com/2011/10/miss-universe-leila-lopes-responds-to-her-haters-and-more/ |access-date=7 October 2011 |publisher=Eurweb.com |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112948/http://www.eurweb.com/2011/10/miss-universe-leila-lopes-responds-to-her-haters-and-more/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਫਰਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੋਨਾਕੋ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਨਿਊਯਾਰਕ ਜਾਇੰਟਸ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਅੰਤ ਓਸੀ ਉਮੇਨੀਓਰਾ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Universe 2011 Leila Lopes + NY Giants Osi Umenyiora &amp;#124; Igbo Weddings Online |url=http://igboweddingsonline.com/miss-universe-2011-leila-lopes-ny-giants-osi-umenyiora/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130225120428/http://igboweddingsonline.com/miss-universe-2011-leila-lopes-ny-giants-osi-umenyiora/ |archive-date=25 February 2013 |access-date=2013-02-16}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 30 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leila Lopes: &quot;As angolanas estão mais poderosas, determinadas e independentes&quot; - ANGONOTÍCIAS |url=http://www.angonoticias.com/Artigos/item/43071/leila-lopes-%E2%80%9Cas-angolanas-estao-mais-poderosas-determinadas-e-independentes%E2%80%9D |access-date=2017-07-10 |website=ANGONOTÍCIAS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 May 2015 |title='Osi Umenyiora e Leila Umenyiora Comentam sobre as mensagens da suposta amante de OSi Fonte: Jet 7 Angola |url=http://www.jet7angola.com/noticias/celebridades-angolanas/3514-leila-lopes-e-osi-umenyiora-casam-se-em-luanda.html |access-date=22 July 2015 |publisher=Platina Online }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ।

ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਲੋਪਸ ਨੇ ਅਲਾਇੰਸ ਜਿਉ ਜਿਤਸੂ ਲੰਡਨ ਵਿਖੇ ਰੇਨਾਟਾ ਮਰੀਨਹੋ ਅਤੇ ਫੈਬੀਓ ਗੁਰਗਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਜਿਉ-ਜਿਤਸੂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Phillips |first=Sabrina |title=Miss Universe Leila Lopes Starts Training BJJ With Fabio Gurgel |url=https://jitsmagazine.com/miss-universe-leila-lopes-starts-training-bjj-with-fabio-gurgel/ |access-date=8 October 2023 |website=Jitsmagazine}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]]</text>
      <sha1>trydeuyqy77pvmxgwlurb5v820c7xt1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Riklik1984</title>
    <ns>3</ns>
    <id>189132</id>
    <revision>
      <id>838346</id>
      <parentid>766582</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Thebest8382]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Riklik1984]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Thebest8382|Thebest8382]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Riklik1984|Riklik1984]]&quot;</comment>
      <origin>766582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="8ed1qfoc83mnzd06oj694x0rigmdrso" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Thebest8382}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:38, 18 ਅਗਸਤ 2024 (UTC)</text>
      <sha1>8ed1qfoc83mnzd06oj694x0rigmdrso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਨੀਰਾਮ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>190930</id>
    <revision>
      <id>838222</id>
      <parentid>775086</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16731" sha1="gawf8c7lhfjjb6i0qig084d5wc2r7ny" xml:space="preserve">[[ਸ਼੍ਰੀ]] '''ਮਨੀਰਾਮ ਪੰਡਿਤ''' (8 ਦਸੰਬਰ 1910 – 16 ਮਈ 1985)&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 November 2010 |title=HarmoNYom &quot;A Voice for Indian Classical Music&quot;: Tribute! Pt. Maniram and the Mewati Gharana! |url=http://harmonyom.blogspot.com/2010/11/ptmaniram-and-brothers-22.html}}&lt;/ref&gt; [[ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ|ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਗਾਇਕ ਸੀ। ਪੰਡਿਤ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਿਸਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ  ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ 'ਮਾਤਾ ਕਾਲਿਕਾ', ਨਿਰੰਜਨੀ ਨਾਰਾਇਣੀ, ਗਾਲਾ ਭੁਜੰਗ, ਲਸਤ ਸੀਰ ਚੰਦ ਉਹਨਾ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਪੀਸ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਹਰੇਕ ਗਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਤੇ ਗੁਰੂ]] ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ  ਮੋਤੀਰਾਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maniram Pandit |url=http://www.parrikar.org/vpl/?page_id=622 |publisher=parrikar.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 December 2016 |title=Musical night: Pandit Motiram Pandit Maniram Sangeet Samaroh 2016 |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/041216/musical-night-pandit-motiram-pandit-maniram-sangeet-samaroh-2016.html |publisher=[[Deccan Chronicle]]}}&lt;/ref&gt;

== ਪਿਛੋਕੜ ==
ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[Pilli Mandori|ਪਿੱਲੀ ਮੰਡੋਰੀ]] ਵਿਖੇ [[ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ|ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ [[ਬ੍ਰਾਹਮਣ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pandit Jasraj |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/travelnews/story/46092/pandit-jasraj |website=outlookindia.com/outlooktraveller/}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪੰਡਿਤ  [[Motiram Pandit|ਮੋਤੀਰਾਮ ਦੀ]]  1939 ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ  ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖਾਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Pandit-Jasraj-takes-a-trip-down-the-memory-lane-to-relive-his-idyllic-childhood-spent-in-Hyderabad/articleshow/55910486.cms|title=Pandit Jasraj takes a trip down the memory lane to relive his idyllic childhood spent in Hyderabad &amp;#124; Hyderabad News - Times of India|date=11 December 2016|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਨੀਰਾਮ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਲੈ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ  ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੱਕ ਗਏ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Naidu |first=Jaywant |date=17 January 2018 |title=Love to be called Zakir Bhai: Zakir Hussain |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/170118/love-to-be-called-zakir-bhai-zakir-hussain.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117015340/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/170118/love-to-be-called-zakir-bhai-zakir-hussain.html |archive-date=17 January 2018 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਮਨੀਰਾਮ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਅਗਾਂਹ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ,ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, [[Pandit Pratap Narayan|ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਾਇਣ]], ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, [[ਜਸਰਾਜ]] ਨੂੰ [[ਤਬਲਾ]] ਸਿਖਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Pt-Jasraj-Switched-to-singing-after-humiliation-with-tabla/articleshow/51358748.cms|title=Pt Jasraj: Switched to singing after 'humiliation' with tabla - Times of India|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

1948 ਵਿੱਚ, ਪੰਡਿਤ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਰਹੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 1969 |title=Enlite |url=https://books.google.com/books?id=dQAoAAAAMAAJ&amp;q=pandit+maniram |publisher=Light Publications. |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Maniram Pandit |url=https://www.parrikar.org/vpl/?page_id=622}}&lt;/ref&gt; 1963 ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/The-thorn-of-re-auditioning/article16890427.ece|title=The thorn of re-auditioning|last=Pratap|first=Jitendra|date=5 November 2009|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:Pandit_Motiram_Pandit_Maniram_Sangeet_Samaroh_2023_stamp_of_India.jpg|thumb| ਮਨੀਰਾਮ (ਉੱਪਰ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਾਇਣ ਅਤੇ ਜਸਰਾਜ (ਵਿਚਕਾਰ) ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ 2023 ਦੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ]]
ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮੋਤੀਰਾਮ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਚਾਚਾ ਜੋਤੀਰਾਮ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ  ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੀ ਵੋਕਲ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਗਮਕ ਲਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 August 1980 |title=Cultural News from India |url=https://books.google.com/books?id=H8E5AQAAIAAJ&amp;q=pandit+maniram |publisher=Indian Council for Public Relations. |via=Google Books}}&lt;/ref&gt;

=== ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਾਲ (ਸੀ. 1934-1944) ===
ਪੰਡਿਤ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=India |first=The Hans |date=3 December 2017 |title=An ode to music &amp; a city |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2017-12-03/An-ode-to-music-a-city/342712 |website=thehansindia.com}}&lt;/ref&gt;

=== ਸਾਨੰਦ ਸਾਲ (1944-1948) ===
1944 ਦੇ ਆਸਪਾਸ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਨੰਦ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ, [[ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣਾ|ਜੈਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਾਘੇਲਾ]] ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਸਾਨੰਦ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ , ਜੋ ਖੁਦ ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/The-maestro%E2%80%99s-musical-odyssey.../article17177563.ece|title=The maestro's musical odyssey...|last=Sinha|first=Manjari|date=3 February 2017|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਉੱਥੇ ਉਹ ਸਾਨੰਦ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। 

ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਸਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਰਿਕਵਰੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ  ਤੇ ਵਾਘੇਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਜਸਰਾਜ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2017 |title=Pandit Jasraj on his life-long love for music |url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/pandit-jasraj-on-his-life-long-love-for-music/story-04is22YGVw6yMaf6qpyUSO.html |website=Hindustan Times}}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ।&lt;ref name=&quot;auto1&quot;/&gt; ਸਾਨੰਦ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੰਡਿਤ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੀ ਨਵੀਂ ਭਾਵਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਦੁਰਗਾ]] ਦਾ ਭਗਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pandit Jasraj |url=http://panditjasraj.com/html_mid/memories_mid.html |website=panditjasraj.com |access-date=2024-11-17 |archive-date=2019-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190908103816/http://panditjasraj.com/html_mid/memories_mid.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ===
ਜਸਰਾਜ ਨੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਮਨੀਰਾਮ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਸੰਗੀਤ-ਵਿਗਿਆਨੀ [[Deepak Raja|ਦੀਪਕ ਰਾਜਾ ਨੇ]] ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਗਾਣੇ &quot;ਸੁਰੀਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਰਾਗ ਖੋਜ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ&quot; ਅਤੇ &quot;ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਮੂਨਾ&quot; ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Raja |first=Deepak |date=23 May 2011 |title=Deepak Raja's world of Hindustani Music: Pandit Jasraj: the romanticist crusader |url=http://swaratala.blogspot.com/2011/05/pandit-jasraj-romanticist-crusader.html}}&lt;/ref&gt;

=== ਚੇਲੇ ===
ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਾਇਣ, ਜਸਰਾਜ, ਬੰਸੀਲਾਲ ਕਪੂਰ,  ਅਤੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਵਜ਼ਲਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਬੱਚੇ- ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਯੋਗਾਈ ਅਸਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ, ਪੰਡਿਤ ਵਿਨੋਦ, ਪੰਡਿਤ ਦਿਨੇਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਪੰਡਿਤ ਚੱਕਰਵਰਤੀ। ਪੰਡਤ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਸਨ, ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ। ਉਸਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਯੋਗਾਈ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ ਪੰਡਿਤ ਅਸਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਰਾਮ ਦਾ ਪੋਤਾ ਆਨੰਦ ਸ਼ਰਮਾ ਜੋ ਯੋਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਕਰਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਐਲਿਟੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੈਲੇਂਟ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦਾ ਮੋਢੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇਗਾਮਾਪਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ, ਵਾਇਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Mandhir Pandit |url=http://www.imdb.com/name/nm2187933/bio |website=IMDb}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਨੋਦ ( 1952-2001),&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Vinod-Pandit/articleshow/10428049.cms|title=Vinod Pandit - Times of India|date=20 October 2011|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਦੀਪਤੀ ਨਵਲ]] ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=No qualms about Freaky Chakra: Deepti |url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/07deepti.htm |website=rediff.com}}&lt;/ref&gt; ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/expressive-interactions/article28523004.ece|title=Expressive interactions|date=6 July 2003|work=The Hindu|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ, ਦਿਨੇਸ਼ ਪੰਡਿਤ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨਿਸਟ, ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Jakko Jakszyk |url=http://www.music-news.com/review/UK/13473/Interview/Jakko-Jakszyk |website=Music-News.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 March 2018 |title=Acoustic singer Jordan Johnson to launch his Extended Play |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/music/acoustic-singer-jordan-johnson-launch-extended-play-1502602184.html |website=[[The Statesman (India)|The Statesman]]}}&lt;/ref&gt;

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਐਲਬਮ
! ਸਾਲ
! ਲੇਬਲ
! ਟਰੈਕ
! ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ
|-
| ''ਤਿੰਨ ਉੱਘੇ ਭਰਾ''&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 November 1976 |title=Pandit Maniram Ji, Pandit Pratap Narayan Ji*, Pandit Jasraj - Three Illustrious Brothers |url=https://www.discogs.com/Pandit-Maniram-Ji-Pandit-Pratap-Narayan-Ji-Pandit-Jasraj-Three-Illustrious-Brothers/release/11808331 |website=Discogs}}&lt;/ref&gt;
| 1976
| ਐਚ.ਐਮ.ਵੀ
| 1. ਰਾਗ [[ਜੋਗ (ਰਾਗ)|ਜੋਗ]] - &quot;ਪਿਆ ਘਰ ਨਾ&quot; (ਵਿਲੰਬਿਤ ਇਕਤਾਲ), &quot;ਮੇਰੀ ਗੇਲ ਨਹੀਂ ਛੋਡੇ&quot; (ਦ੍ਰਿੜ ਤਿਨਤਾਲ)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; 2. ਰਾਗ [[Dhanashri|ਧਨਸ਼੍ਰੀ]] - &quot;ਅੰਸੂਆ ਅਮੋਲ ਕੰਠ ਬਿਰਮਾਏ&quot; (ਵਿਲੰਬਿਤ ਇਕਤਾਲ), &quot;ਸਖੀ ਮੋਹੇ ਬੀਟ ਮਾਤਾ&quot; (ਦ੍ਰਥ ਤਿਨਤਾਲ)
| ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਰਾਮ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[Pandit Pratap Narayan|ਪੰਡਿਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਾਇਣ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]]&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ''ਸਾਥੀ:''&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[Nizamuddin Khan|ਉਸਤਾਦ ਨਿਜ਼ਾਮੂਦੀਨ ਖਾਨ]] (ਤਬਲਾ)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; ਉਸਤਾਦ ਸੁਲਤਾਨ ਖਾਨ (ਸਾਰੰਗੀ)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;/br&gt;&lt;/nowiki&gt; [[Appasaheb Jalgaonkar|ਅਪਾਸਾਹਿਬ ਜਲਗਾਓਂਕਰ]] (ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ)
|}

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* 2018 - ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮੇਅਰ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਰਸੋਵਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗਲੀ &quot;ਸੰਗੀਤ ਮਹਾਮਹੋਪਾਧਿਆਏ ਪੰਡਿਤ ਮਨੀਰਾਮ ਮਾਰਗ&quot; ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]], [[ਹ੍ਰਿਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਹਿਰਦੇਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਪੰਡਿਤ ਦਿਨੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਤਿਨ-ਲਲਿਤ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 June 2018 |title=Mumbai Diary: Saturday Dossier |url=https://www.mid-day.com/articles/mumbai-diary-saturday-dossier/19481155 |website=mid-day }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1985]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1910]]</text>
      <sha1>gawf8c7lhfjjb6i0qig084d5wc2r7ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191632</id>
    <revision>
      <id>838372</id>
      <parentid>795698</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11309" sha1="tp5n7jzznizdzzl7h1xxy7ynddi8f4m" xml:space="preserve">
'''ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ''' (ਜਾਂ '''BOB''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ [[ਵਡੋਦਰਾ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ। 2023 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਫੋਰਬਸ ਗਲੋਬਲ 2000 ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 586ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bank of Baroda |url=https://www.forbes.com/companies/bank-of-baroda/ |access-date=3 April 2015 |website=Forbes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 July 2010 |title=Resilience to help Bank of Baroda stay a step ahead of peers |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-07-30/news/27587935_1_loan-book-nim-indian-banks |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819090750/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-07-30/news/27587935_1_loan-book-nim-indian-banks |archive-date=19 August 2014 |access-date=28 April 2012 |website=Economictimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bank of Baroda becomes second public sector lender to hit ₹1 lakh crore market cap |url=https://www.businessinsider.in/stock-market/markets/news/bank-of-baroda-becomes-second-public-sector-lender-to-hit-1-lakh-crore-market-cap/articleshow/101104397.cms |access-date=2023-06-20 |website=Business Insider |archive-date=2023-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230620042953/https://www.businessinsider.in/stock-market/markets/news/bank-of-baroda-becomes-second-public-sector-lender-to-hit-1-lakh-crore-market-cap/articleshow/101104397.cms |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ|ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ]], ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ III, ਨੇ 20 ਜੁਲਾਈ, 1908 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ [[ਬੜੋਦਾ ਰਿਆਸਤ|ਬੜੌਦਾ]] [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤਾਂ|ਰਿਆਸਤ]] ਵਿੱਚ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About us - The Heritage |url=http://www.bankofbaroda.com/heritage.asp |access-date=27 March 2013 |publisher=Bank of Baroda}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ]] 19 ਜੁਲਾਈ, 1969 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 13 ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਮੁਨਾਫਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਦਾਰੇ (PSU) ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

[[ਤਸਵੀਰ:Bank_of_Baroda_International_Banking_Branch_at_MG_Road,_Bengaluru_formerly_Vijaya_Bank_Head_Office_01.jpg|thumb| ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਬ੍ਰਾਂਚ ਐਮਜੀ ਰੋਡ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿਖੇ ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ]]
1908 ਵਿੱਚ, ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ III, ਨੇ ਉਦਯੋਗ ਦੇ ਹੋਰ ਦਿੱਗਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਪਤਰਾਓ ਗਾਇਕਵਾੜ, ਰਾਲਫ਼ ਵ੍ਹਾਈਟਨੈਕ, ਵਿਠਲਦਾਸ ਠਾਕਰਸੇ, ਲੱਲੂਭਾਈ ਸਮਾਲਦਾਸ, ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਕਿਲਾਚੰਦ ਅਤੇ ਐੱਨ.ਐੱਮ. ਚੋਕਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (BoB) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bank of Baroda Foundation Day |url=https://www.bankofbaroda.in/foundation-day |access-date=9 April 2024 |website=bankofbaroda.com}}&lt;/ref&gt; ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, BoB ਨੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਂਕ ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧਿਆ। ਫਿਰ 1953 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਮੋਮਬਾਸਾ ਅਤੇ ਕੰਪਾਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਇਸ ਨੇ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ [[ਨਾਇਰੋਬੀ|ਨੈਰੋਬੀ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ 1956 ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ [[ਦਾਰ ਅਸ ਸਲਾਮ|ਦਾਰ-ਏਸ-ਸਲਾਮ]] ਵਿਖੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਫਿਰ 1957 ਵਿੱਚ, BoB ਨੇ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਲੰਡਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। 1958 ਵਿੱਚ BoB ਨੇ ਹਿੰਦ ਬੈਂਕ (ਕਲਕੱਤਾ; ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1943) ਨੂੰ ਐਕਵਾਇਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ BoB ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਘਰੇਲੂ ਐਕਵਾਇਰ ਬਣ ਗਿਆ।
[[ਤਸਵੀਰ:Dubai_Creek_March_2008_(1).JPG|thumb| ਦੁਬਈ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿਖੇ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ।]]

== ਸਹਾਇਕ ==

=== ਘਰੇਲੂ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ===
ਸਰੋਤ:&lt;ref name=&quot;Revised Details of Business&quot;&gt;{{Cite web |title=Revised Details of Business - 2019 |url=https://www.bankofbaroda.in/writereaddata/images/pdf/revised-Details-of-Business.pdf |access-date=17 November 2023 |website=bankofbaroda.in |publisher=Bank of Baroda}}&lt;/ref&gt;

# BOB ਕੈਪੀਟਲ ਮਾਰਕਿਟ ਲਿਮਿਟੇਡ: ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 September 2008 |title=BOB Capital to begin e-broking by March-end |url=http://www.business-standard.com/india/news/bob-capital-to-begin-e-broking-by-march-end/333805/ |access-date=3 February 2011 |publisher=Business-standard.com}}&lt;/ref&gt; ਇਹ [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਜ਼ਾਮਨੀ ਅਤੇ ਵਟਾਂਦਰਾ ਬੋਰਡ|ਸੇਬੀ]] -ਰਜਿਸਟਰਡ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Contact Us |url=http://www.bobcapitalmarkets.com/contact-us.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110226125254/http://www.bobcapitalmarkets.com/contact-us.asp |archive-date=26 February 2011 |access-date=3 February 2011 |publisher=BOB Capital Markets Ltd}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ਾਂ, ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਪਲੇਸਮੈਂਟ, ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਪੁਨਰਗਠਨ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਕਰਜ਼ਾ ਸਿੰਡੀਕੇਸ਼ਨ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਇਕੁਇਟੀ ਖੋਜ, ਅਤੇ ਦਲਾਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
# ਨੈਨੀਤਾਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (98.57%): [[ਨੈਨੀਤਾਲ]], [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੀਆਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਲ 1922 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1973 ਵਿੱਚ, ਆਰਬੀਆਈ ਨੇ ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਨੂੰ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
# ਬੜੌਦਾ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ੇਅਰਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਇੰਡੀਆ ਫਸਟ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੜੌਦਾ ਬੀਐਨਪੀ ਪਰਿਬਾਸ ਐਸੇਟ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੜੌਦਾ ਬੀ ਐਨ ਪੀ ਪਰਿਬਾਸ ਟਰੱਸਟੀ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿ.
# ਬੜੌਦਾ ਸਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਸ ਲਿਮਿਟੇਡ

=== ਸਾਂਝੇ ਉੱਦਮ ===
ਸਰੋਤ: 

# ਇੰਡੀਆ ਇਨਫਰਾਡੇਬਟ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਇੰਡੀਆ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬੈਂਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬਰਹਾਦ

=== ਖੇਤਰੀ ਪੇਂਡੂ ਬੈਂਕ ===
ਸਰੋਤ:

# ਬੜੌਦਾ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ
# ਬੜੌਦਾ ਰਾਜਸਥਾਨ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ
# ਬੜੌਦਾ ਗੁਜਰਾਤ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਬੈਂਕ

=== ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ===
ਸਰੋਤ: 

# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਬੋਤਸਵਾਨਾ ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਕੀਨੀਆ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਯੂਗਾਂਡਾ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਗੁਯਾਨਾ) ਇੰਕ.
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ) ਲਿਮਿਟੇਡ
# ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ (ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ) ਲਿਮਿਟੇਡ

=== ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ===
ਸਰੋਤ:

# ਬੈਂਕ ਇੰਡੋ-ਜ਼ੈਂਬੀਆ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਲੁਸਾਕਾ)

== ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ==
ਬੈਂਕ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ ਢਾਂਚਾ {{As of|2024|3|5|lc=y}} &lt;/link&gt;&lt;/link&gt; ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bank of Baroda Latest Shareholding Pattern - Promoter, FII, DII, Mutual Fund holding |url=https://trendlyne.com/equity/share-holding/162/BANKBARODA/latest/bank-of-baroda/ |website=Trendlyne.com}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕ
! ਸ਼ੇਅਰਹੋਲਡਿੰਗ%
|-
| [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]
| 63.93%
|-
| ਮਿਉਚੁਅਲ ਫੰਡ
| 8.61%
|-
| ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਹੋਲਡਿੰਗ
| 12.27%
|-
| ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ
| 7.76%
|-
| ਹੋਰ
| 7.4%
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Official website|www.bankofbaroda.com}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]]</text>
      <sha1>tp5n7jzznizdzzl7h1xxy7ynddi8f4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191638</id>
    <revision>
      <id>838374</id>
      <parentid>820656</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10861" sha1="nxcuuzajjn2y7567qk2iv8txb4q9els" xml:space="preserve">
{{Infobox company
| name = ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ
| logo = Dena Bank logo.svg
| logo_size = 
| logo_alt = 
| logo_caption = 
| image = 
| image_size = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| former_name = ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ
| type = ਜਨਤਕ
| traded_as = 
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE077A01010}}
| industry = ਬੈਂਕਿੰਗ&lt;br&gt;ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
| founded = {{Start date and age|df=yes|1938|05|26}}
| founder = ਚੂਨੀਲਾਲ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ
| defunct = {{End date and age|df=yes|2019|4|1}}
| fate = [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ]] ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ
| successor = [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ]]
| hq_location = (ਪਹਿਲਾਂ) ਸੀ-10, ਜੀ ਬਲਾਕ, ਬਾਂਦਰਾ-ਕੁਰਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, [[ਬਾਂਦਰਾ]] (ਈ)
| hq_location_city = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ
| hq_location_country = ਭਾਰਤ
| num_locations = 1,872 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ
| num_locations_year = 2018
| area_served = ਭਾਰਤ
| key_people = 
| services = 
| revenue = {{decrease}} {{INRConvert|8932.23|c}}
| revenue_year = 2018
| operating_income = {{decrease}} {{INRConvert|1171.16|c}}
| income_year = 2018
| net_income = {{decrease}} {{INRConvert|-1923.15|c}}
| net_income_year = 2018
| aum = 
| assets = {{decrease}} {{INRConvert|120859.79|c}}
| assets_year = 2018
| equity = 
| equity_year = 2018
| num_employees = 13,613 (2018)
| num_employees_year = 
| divisions = 
| module = 
| ratio = 11.09% (2018)
| rating = 
| footnotes = 
}}

'''ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dena Bank''') ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਬੈਂਕ ਸੀ ਜੋ 2019 ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ|ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ]] ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ 1,874 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1938 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਬੈਂਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1969 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ''ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ'' ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ।

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 26 ਮਈ, 1938 ਨੂੰ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ - ਚੂਨੀਲਾਲ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ, ਪ੍ਰਾਣਲਾਲ ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ '''ਦੇਵਕਰਨ ਨੰਜੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀ''' ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ, '''ਦੇਨਾ''' ('''ਦੇ'''ਵਕਰਨ '''ਨਾ'''ਨਜੀ) '''ਬੈਂਕ''' ਅਪਣਾਇਆ, ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਦਸੰਬਰ, 1939 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/companies/announcements/others/dena-bank-outcome-of-board-meeting/article24613887.ece|title=DENA BANK - Outcome Of Board Meeting|work=@businessline|access-date=30 August 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.zeebiz.com/companies/news-dena-bank-has-shifted-its-focus-on-recovery-of-loans-ramesh-singh-ed-dena-bank-60884|title=Dena Bank has shifted its focus on recovery of loans: Ramesh Singh, ED, Dena Bank|date=24 August 2018|work=Zee Business|access-date=30 August 2018|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 August 2018 |title=Dena Bank standalone Jun-2018 NII at Rs 742.74 crore |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/earnings/dena-bank-standalone-jun-2018-nii-at-rs-742-74-crore-2811031.html |access-date=30 August 2018 |website=Moneycontrol |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/after-dena-bank-rbi-may-put-restrictions-on-2-more-lenders-under-pca/articleshow/64149110.cms|title=After Dena Bank, RBI may put restrictions on 2 more lenders under PCA|date=13 May 2018|work=The Economic Times|access-date=30 August 2018}}&lt;/ref&gt;

ਜੁਲਾਈ 1969 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ। ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਐਕਵੀਜ਼ੀਸ਼ਨ ਐਂਡ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਆਫ ਅੰਡਰਟੇਕਿੰਗਜ਼) ਐਕਟ, 1970 ਦੇ ਤਹਿਤ ਗਠਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਬਣ ਗਿਆ।

=== ਮਿਲਾਪ ===
17 ਸਤੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ - ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ, [[ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ]], ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ - ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/dena-bank-vijaya-bank-bank-of-baroda-may-be-merged-says-government-1917866|title=Dena Bank, Vijaya Bank, Bank Of Baroda To Be M|work=NDTV.com|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/banking/finance/banking/bank-of-baroda-vijaya-bank-and-dena-bank-to-be-merged/articleshow/65844142.cms|title=Bank of Baroda, Vijaya Bank and Dena Bank to be merged|date=17 September 2018|work=The Economic Times|access-date=17 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Politics/gNZBWcI09kCMS665s9qQXK/Govt-proposes-merger-of-BoB-Dena-Vijaya-Bank.html|title=Govt proposes merger of BoB, Dena, Vijaya Bank|last=Nair|first=Remya|date=17 September 2018|work=Mint|access-date=17 September 2018|archive-date=17 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917170725/https://www.livemint.com/Politics/gNZBWcI09kCMS665s9qQXK/Govt-proposes-merger-of-BoB-Dena-Vijaya-Bank.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ਰਲੇਵੇਂ ਵਾਲਾ ਬੈਂਕ ₹1,482,000,000,000 (2023 ਵਿੱਚ ₹2.0 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਜਾਂ US$24 ਬਿਲੀਅਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ) ਦੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੈਂਕ ਬਣਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਦੱਸੇ ਗਏ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਚਾਲਨ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਪੂੰਜੀ ਜੁਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/dena-board-clears-merger-with-bob-and-vijaya-bank/article25031348.ece|title=Dena board clears merger with BoB and Vijaya Bank|date=24 September 2018|work=The Hindu|access-date=30 March 2019|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਨੂੰ ਉੱਚ ਗੈਰ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਵਾਈ (ਪੀਸੀਏ) ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ, ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਕੁੱਲ NPA ਅਨੁਪਾਤ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 12.4%, 6.9% ਅਤੇ 22% ਸੀ, ਅਤੇ ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/rbi-puts-dena-bank-under-prompt-corrective-action/article23862643.ece|title=RBI puts Dena Bank under prompt corrective action|date=12 May 2018|work=The Hindu|access-date=30 March 2019|agency=PTI|language=en-IN|issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਬੋਰਡਾਂ ਨੇ 2 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਰਲੇਵੇਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਲੇਵੇਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਵਿਜਯਾ ਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ੇਅਰਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਆਫ਼ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 110 ਅਤੇ 402 ਇਕੁਇਟੀ ਸ਼ੇਅਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰੱਖੇ ਹਰੇਕ 1,000 ਸ਼ੇਅਰਾਂ ਲਈ {{Indian Rupee}}2 ਦੇ ਫੇਸ ਵੈਲਯੂ ਦੇ ਸਨ। ਏਕੀਕਰਨ 1 ਅਪਰੈਲ, 2019 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 February 2019 |title=Vijaya Bank, Dena Bank amalgamation with BoB is effective from April 1; here's the share exchange plan |url=https://www.businesstoday.in/sectors/banks/vijaya-bank-dena-bank-amalgamation-bob-effective-april-1-share-exchange-plan/story/320823.html |access-date=14 March 2019 |website=Business Today}}&lt;/ref&gt;

ਬੈਂਕ ਆਫ ਬੜੌਦਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਤੰਬਰ, 2019 ਵਿੱਚ ਬਾਂਦਰਾ ਕੁਰਲਾ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਦੇਨਾ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸੈਂਟਰ (ਦੇਨਾ ਬੈਂਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ) ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਕਰੇਗਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ghosh |first=Shayan |date=12 September 2019 |title=Bank of Baroda to sell Dena Bank head office for at least ₹530 crore |url=https://www.livemint.com/industry/banking/bank-of-baroda-to-sell-dena-bank-head-office-for-at-least-rs-530-crore-1568258310651.html |access-date=12 September 2019 |website=Mint |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}</text>
      <sha1>nxcuuzajjn2y7567qk2iv8txb4q9els</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191639</id>
    <revision>
      <id>838368</id>
      <parentid>830719</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11850" sha1="imgaus8x9a6mavgualwckdmjkohkiah" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟਡ
| logo = Federal bank.logo.svg
| image = Federal bank head office aluva.JPG
| image_size = 260px
| image_caption = [[ਅਲੁਵਾ]] ਵਿੱਚ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ
| type = ਜਨਤਕ
| traded_as = 
| industry = ਬੈਂਕਿੰਗ&lt;br /&gt;ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
| founded = &lt;nowiki&gt;{{Unbulleted list|&lt;/nowiki&gt;{{Start date and age|1931|04|23|df=yes}}
| founder = ਕੇਪੀ ਹਾਰਮਿਸ
| hq_location = ਅਲੁਵਾ, 
ਕੋਚੀ, ਕੇਰਲਾ, ਭਾਰਤ
| num_locations = 1,545 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ
| num_locations_year = 2024
| key_people = 
| products = 
| revenue = {{increase}}{{INRConvert|25267.53|c}} (FY24)
| operating_income = {{Increase}} {{INRConvert|5174.48|c}}
| income_year = FY24
| net_income = {{increase}} {{INRConvert|3720.60|c}} (FY24)
| assets = {{increase}}{{INRConvert|308311.80|c}} (FY24)
| num_employees = 15,200+
| ratio = 16.13%
| website = {{URL|https://www.federalbank.co.in|federalbank.co.in}}
}}

'''ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟਡ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Federal Bank Limited''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਲੁਵਾ, [[ਕੇਰਲ]] ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Groww in talks with Federal Bank for neo-banking vertical |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/groww-in-talks-with-federal-bank-for-neo-banking-vertical-8243021.html}}&lt;/ref&gt; ਬੈਂਕ ਦੇ 1544+ ਬੈਂਕਿੰਗ ਆਊਟਲੇਟ ਅਤੇ, 2045+ ATMs/CDMS [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿਖੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। 

18.5 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਗਾਹਕ ਅਧਾਰ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨੈਟਵਰਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਇਨਵਾਰਡ ਰੈਮਿਟੈਂਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਵੇਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਲਗਭਗ ਹੈਂਡਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੈਂਕ ਕੋਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ 110 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੈਂਕਾਂ/ਐਕਸਚੇਂਜ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪੈਸੇ ਭੇਜਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-02-24 |title=Federal Bank installs 100 KWp solar plant at Aluva office |url=https://currentaffairs.adda247.com/federal-bank-installs-100-kwp-solar-plant-at-aluva-office |access-date=2023-09-02 |website=adda247.com}}&lt;/ref&gt; ਬੈਂਕ [[ਬੰਬੇ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ]], [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਅਤੇ [[ਲੰਡਨ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਫਟ ਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾ ਕੇਂਦਰ (IFSC) ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Bank IFSC Banking Unit (IBU), GIFT City |url=http://www.federalbank.co.in//ibu-gift-citye }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ (ਪਹਿਲਾਂ ਤਰਾਵਣਕੋਰ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ) ਨੂੰ 23 ਅਪਰੈਲ, 1931 ਨੂੰ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਕੰਪਨੀ ਐਕਟ ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੇਂਦਰੀ ਤ੍ਰਾਵਣਕੋਰ ਵਿੱਚ ਤਿਰੂਵੱਲਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨ, ਨੇਦੁਮਪੁਰਮ ਵਿੱਚ {{Indian Rupee|5000}} ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਲਾਮੀ-ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੈਂਕਿੰਗ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਬੈਂਕਿੰਗ ਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1949 ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2 ਦਸੰਬਰ, 1949 ਨੂੰ ਬੈਂਕ ਦਾ ਨਾਮ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਏਟੀਐਮ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। 1963 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ ਚਲਾਕੁਡੀ ਪਬਲਿਕ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 20 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਚਾਲਾਕੁਡੀ) ਕੋਚੀਨ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1963), ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਰ ਵਿੱਚ ਅਲੇਪੇ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1964; [[ਅੱਲਾਪੁੜਾ|ਅਲਾਪੁਜ਼ਾ]]), ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਯੂਨੀਅਨ ਬੈਂਕ (ਲਗਭਗ 1963) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। 1965) ਪੁਥੇਨਪੱਲੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਥੰਡਮ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚ (ਲਗਭਗ 1968) [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ। ਬੈਂਕ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Bank's first IPO |url=https://www.business-standard.com/company/federal-bank-3709.html}}&lt;/ref&gt; ਬੈਂਕ 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਵਪਾਰਕ ਬੈਂਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਸਿਲਵਰ ਜੁਬਲੀ ਸਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੈਂਕ ਨੇ ਅਲੁਵਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਜਨਵਰੀ 2008 ਵਿੱਚ, ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਨਵੰਬਰ, 2016 ਵਿੱਚ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਨੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ|ਯੂਏਈ]] ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 November 2016 |title=Dubai Rep Office |url=https://www.thehindubusinessline.com/money-and-banking/federal-bank-to-open-its-first-overseas-branch-in-dubai/article9344179.ece}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Federal Bank to expand overseas footprints |url=http://www.khaleejtimes.com/business/federal-bank-to-expand-overseas-footprints}}&lt;/ref&gt;

== ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ ==

* ਫੈਡਰਲ ਓਪਰੇਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਲਿਮਿਟੇਡ (Fedserv)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fed Serv:We aim for quality because only perfect quality can give perfect satisfaction.. |url=http://www.fedserv.co.in/ |access-date=2024-01-09 |website=www.fedserv.co.in |archive-date=2023-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231129020646/http://fedserv.co.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 26 ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਕੰਪਨੀਜ਼ ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰਡ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਲਿਮਟਿਡ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀ ਕੱਕਨਡ, ਕੇਰਲ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ, [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/fedserv-launches-operations-in-vizag/article29292568.ece|title=Fedserv|date=29 August 2019|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
* Fedbank Financial Services Ltd&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fedfina – Financial Institution for Gold loan, Home loans, Business &amp; LAP online |url=https://fedfina.com/ |access-date=2024-01-09 |website=fedfina.com |language=en-gb}}&lt;/ref&gt; - Fedfina ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਦੀ ਗੈਰ-ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਤੀ ਬਾਂਹ ਹੈ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FedFina |url=https://www.icra.in/Rationale/ShowRationaleReport?Id=117733}}&lt;/ref&gt;

== ਐਸੋਸੀਏਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ==

* ਏਜੀਆਸ ਫੈਡਰਲ ਲਾਈਫ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਿਟੇਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ageas Federal Life Insurance – Life Insurance Plans in India |url=https://www.ageasfederal.com/ |access-date=2024-01-09 |website=www.ageasfederal.com}}&lt;/ref&gt; - ਏਜੀਆਸ ਫੈਡਰਲ ਏਜੀਆਸ ਇੰਸ਼ੋਰੈਂਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਨਵੀ, ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉੱਦਮ ਹੈ। ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕਾਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 26% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ageas Federal |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/idbi-federal-life-insurance-renamed-as-ageas-federal-life-insurance-after-stake-sale-6291071.html}}&lt;/ref&gt;
* ਇਕੁਇਰਸ ਕੈਪੀਟਲ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Equirus Capital {{!}} Best Financial Services in India |url=https://www.equirus.com/ |access-date=2024-01-09 |website=www.equirus.com}}&lt;/ref&gt; - ਫੈਡਰਲ ਬੈਂਕਾਂ ਕੋਲ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 19.79% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/business/equirus-capital-eyes-double-digit-growth/article33832079.ece|title=Equirus Capital|last=Mishra|first=Lalatendu|date=13 February 2021|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== ਬੋਰਡ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ==
ਮੌਜੂਦਾ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਹਨ:&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Federal Bank Key Personnel |url=http://www.federalbank.co.in/key-personnel |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151003231715/http://www.federalbank.co.in/key-personnel |archive-date=3 October 2015 |access-date=5 November 2014}}&lt;/ref&gt;

* ਏਪੀ ਹੋਟਾ - ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਕੇਵੀਐਸ ਮਨੀਅਨ - ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਸੀ.ਈ.ਓ
* ਸਿਧਾਰਥ ਸੇਨਗੁਪਤਾ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਮਨੋਜ ਫਡਨਿਸ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੇਨ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਵਰਸ਼ਾ ਪੁਰੰਦਰੇ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਸੰਕਰਸ਼ਨ ਬਾਸੂ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਰਾਮਾਨੰਦ ਮੁੰਦਕੁਰ - ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਇਲਿਆਸ ਜਾਰਜ - ਵਧੀਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸੁਤੰਤਰ)
* ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਵਾਰੀਅਰ - ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ
* ਹਰਸ਼ ਦੁੱਗਰ - ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>imgaus8x9a6mavgualwckdmjkohkiah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191676</id>
    <revision>
      <id>838377</id>
      <parentid>823289</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8296" sha1="lrky5kv50cg0hnuamay76itpcbxu411" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name = ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ
| logo = Indian Overseas Bank Logo.svg
| logo_size = 260px
| logo_caption = ਬੈਂਕ ਦਾ ਲੋਗੋ
| image = Indian Overseas Bank at Lemelle.jpg
| image_size = 260px
| image_caption = ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੇਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ ਦੀ ਸ਼ਾਖਾ
| type = ਜਨਤਕ ਕੰਪਨੀ
| traded_as = 
| industry = ਬੈਂਕਿੰਗ, ਵਿੱਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ
| founded = {{start date and age|df=y|1937|2|10}}
| founder = ਐੱਮ. ਚਿਦੰਬਰਮ ਚੇਟੀਯਾਰ
| hq_location = [[ਚੇਨਈ]], [[ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]], ਭਾਰਤ
| num_locations = 3236
| key_people = ਅਜੇ ਕੁਮਾਰ ਸ੍ਰੀਵਾਸਤਵ (MD &amp; CEO)
| products = 
| revenue = {{Increase}}{{INRConvert|29705.99|c}} (2024)
| operating_income = {{Increase}} {{INRConvert|6773.90|c}} (2024)
| net_income = {{Increase}}{{INRConvert|2655.62|c}} (2024)
| assets = {{increase}}{{INRConvert|352033.61|c}} (2024)
| equity = 
| owner = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]]
| num_employees = 21,475 (2024)
| parent = 
| ratio = 17.28 (2024)
| website = {{URL|https://www.iob.in}}
}}

'''ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Indian Overseas Bank;''' '''IOB''') [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, IOB ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ 14 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 5 ਦਸੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ IOB ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਭੁਗਤਾਨ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਗੀਧਨ ਅਵਾਰਡ 2020-21 ਮਿਲਿਆ।

31 ਮਾਰਚ, 2022 ਤੱਕ, IOB ਦਾ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ {{INRConvert|417960|c}}  ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 3,220 ਘਰੇਲੂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ, 2 ਡੀਬੀਯੂ (ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਯੂਨਿਟ) ਲਗਭਗ 4 ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫ਼ਤਰ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ, 1937 ਵਿੱਚ ਫੋਰੈਕਸ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਐਮ ਸੀਟੀ ਚਿਦੰਬਰਮ ਚੇਟੀਆਰ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਮੀਲ ਪੱਥਰ ==
ਸਰੋਤ:

* 1957 – ਬੈਂਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ
* 1964 – ਮਾਊਂਟ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਆਈਓਬੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ।
* 1969 - ਬੈਂਕ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ 
* 1974 – 1974 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 
* 1984 – 1000ਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ
* 1991 - ਬੈਂਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ ਦੇ ਅਹਾਤੇ ਨੂੰ ਕੋਯਮਬੇਦੂ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਲਰਨਿੰਗ ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
* 1996 – ਬੈਂਕਾਂ ਦਾ ਮੁਨਾਫਾ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ USD16.69Mn [1USD=ਰੁ. 59.9150]
* 2000 - ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼। 2003 ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ 'ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ। ਚਾਰ ਮਹਾਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ 129 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬੈਂਕਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਬੰਗਲੌਰ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ 100 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ (WAP) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਬੈਂਕ।
* 2005 – ਡੈਬਿਟ ਕਾਰਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
* 2006 - ਵੀਜ਼ਾ ਕਾਰਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਚੂਨ ਵਿਕਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਜੀਵਨ ਸੰਯੁਕਤ ਬੀਮਾ ਬੈਂਕ ਕੁੱਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ INR 1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਦੇ ਅੰਕੜੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
* 2006 – 07 ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲਾਭ 1000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। (US$229.78 Mn) [1USD=ਰੁ. 43.5200] ਭਾਰਤ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ ਲਿਮਿਟੇਡ ਨੂੰ ਕਾਮਾਚੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਚੇਨਈ ਵਿਖੇ IOB ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਆਫਸਾਈਟ ATM ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
* 2009 - 100% CBS
* 2010 – 2000ਵੀਂ ਸ਼ਾਖਾ -ਯਮੁਨਾ ਵਿਹਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ-ਖੋਲੀ ਗਈ
* 2011-12 - ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1000 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ, ਅਤੇ IOB ਨੇ ਪਲੈਟੀਨਮ ਜੁਬਲੀ 2012-13 ਮਨਾਈ। 31.3.2013 ਤੱਕ, ਕੁੱਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਰਕਮ 202,135 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। (US$37,236Mn.) [1USD =ਰੁ. 54.2850]31.3.2013 ਤੱਕ, ਕੁੱਲ ਅਡਵਾਂਸ INR 164,366cr ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। (US$30,278 Mn.) 31.3.2013 ਤੱਕ, ਕੁੱਲ ਵਪਾਰਕ ਮਿਕਸ INR 366,501cr ਹੈ। (US$67,514Mn.), ਬ੍ਰਾਂਚਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ 2908
* 2014-15 ਬੈਂਕ ਨੇ 31.07.2014 ਤੱਕ 3000 ਏ.ਟੀ.ਐਮਜ਼ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ - ਤਿਰੂਮਲਾਈਪੱਟੀ ਸ਼ਾਖਾ
* 2015 - IOB ਨੇ ਨਵੀਂ ਮੋਬਾਈਲ ਬੈਂਕਿੰਗ, m ਪਾਸਬੁੱਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀਆਂ।
* 2015-IOB ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਨ-ਹਾਊਸ CBS ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੋਂ ਫਿਨਾਕਲ ਤੱਕ ਮਾਈਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।
* ਜਨਵਰੀ 2016- ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ CBS ਪਲੇਟਫਾਰਮ &quot;CROWN&quot; ਤੋਂ FINACLE ਵਿੱਚ ਮਾਈਗਰੇਟ ਹੋ ਗਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=IOB_Genesis |url=https://www.iob.in/Genesis |access-date=2023-09-17 |website=www.iob.in |archive-date=2023-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927015810/https://www.iob.in/Genesis |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ਫਰਵਰੀ 2024- ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 2 ਫਰਵਰੀ, 2024 ਨੂੰ, ਇੰਡੀਅਨ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਬੈਂਕ (IOB) ਨੇ ਮਾਰਕੀਟ ਪੂੰਜੀਕਰਣ ਵਿੱਚ ₹1 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲਾ ਪੰਜਵਾਂ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰਿਣਦਾਤਾ ਬਣ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੀਲ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2024 |title=5th Bank to achieve 1lac crore Mcap |url=https://www.fortuneindia.com/investing/iob-becomes-fifth-psu-bank-to-hit-1-lakh-cr-mcap-stock-price-doubles-in-6-months/115658 |archive-url=}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਰੈਂਡ]]</text>
      <sha1>lrky5kv50cg0hnuamay76itpcbxu411</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>191777</id>
    <revision>
      <id>838253</id>
      <parentid>834290</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9262" sha1="rg7ueep645rzivyhezq14fkb8anmwh6" xml:space="preserve">[[ਤਸਵੀਰ:Iced_Tea_from_flickr.jpg|thumb|270x270px|ਨਿੰਬੂ ਦੇ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਗਲਾਸ।]]
'''ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿੱਠੀ ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਖਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਈਸਡ ਚਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ ਇਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;AG&quot;&gt;{{Citation |last=Glock |first=Allison |title=Sweet Tea: A Love Story |date=2008-07-01 |url=http://gardenandgun.com/article/sweet-tea |publisher=Garden &amp; Gun |access-date=2024-12-15 |archive-date=2015-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607215925/http://gardenandgun.com/article/sweet-tea |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TT&quot;&gt;{{Citation |last=Tomlinson |first=Tommy |title=Sweet Tea |date=August 2010 |url=http://www.ourstate.com/southern-roots-sweet-tea |work=Our State North Carolina}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web |title=Indonesians grow sweet on sugarless tea |url=https://asia.nikkei.com/Business/Business-trends/Indonesians-grow-sweet-on-sugarless-tea |access-date=2019-08-31 |website=Nikkei Asian Review |language=en-GB}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web |title=Enjoy these cheap eats on your ''mudik'' through Java |url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/05/26/enjoy-these-cheap-eats-on-your-mudik-through-java.html |access-date=2019-08-31 |website=The Jakarta Post |language=en}}
&lt;/ref&gt; ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ [[ਬਲੈਕ ਟੀ|ਕਾਲੀ ਚਾਹ]] ਵਿੱਚ [[ਖੰਡ]] ਜਾਂ ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਰਬਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਚਾਹ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਚਾਹ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਮਿੱਠੇ ਵੀ ਅਕਸਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਲਗਭਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਠੰਢੀ ਪਰੋਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਆਦਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਨਿੰਬੂ]] ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਡ਼ੂ, ਰਸਬੇਰੀ ਜਾਂ [[ਪੁਦੀਨਾ|ਪੁਦੀਨੇ]] ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;KK&quot;&gt;{{Citation |last=Kinsman |first=Kat |title=Southern Sweet Tea |date=2007-06-28 |url=http://www.slashfood.com/2007/06/28/southern-sweet-tea/ |work=SlashFood |publisher=AOL}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਚਾਹ ਦੀ ਐਸਿਡਿਟੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ [[ਮਿੱਠਾ ਸੋਡਾ|ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ]] ਪਾ ਕੇ ਠੰਡਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;KK&quot; /&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਲਾਂ ਦੇ ਜੂਸ ਅਤੇ ਸੋਡਾ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਖੰਡ ਅਤੇ ਕੈਲੋਰੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੰਡ ਦੇ ਪੱਧਰ 22 ਡਿਗਰੀ ਬ੍ਰਿਕਸ, ਜਾਂ 22 ਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ 100 ਗ੍ਰਾਮ ਤਰਲ, [[ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ|ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ]] ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਪੱਧਰ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਲੱਭਣੀ ਅਸਧਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;AG&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JK&quot;&gt;
{{Citation |last=Klineman |first=Jeffrey |title=I Wish I Lived in a Land of Lipton … What makes Southern sweet tea so special? |date=2007-08-08 |url=https://slate.com/human-interest/2007/08/what-makes-southern-sweet-tea-so-special.html |work=Slate |publisher=The Slate Group}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nutritional information for McDonald's large (32oz) sweet tea |url=http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/sweet-tea-large/ |access-date=6 October 2011 |publisher=Live Strong |archive-date=11 ਦਸੰਬਰ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111211123611/http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/sweet-tea-large/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nutritional information for McDonald's large (32oz) Coca-Cola |url=http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/coke-large-32-ounce/ |access-date=6 October 2011 |publisher=Live Strong |archive-date=7 ਮਈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110507090754/http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/coke-large-32-ounce/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Nutritional information for McDonald's large (21oz) orange juice |url=http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/large-orange-juice/ |access-date=6 October 2011 |publisher=Live Strong |archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120126024500/http://www.livestrong.com/thedailyplate/nutrition-calories/food/mcdonalds/large-orange-juice/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰੀ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gpbnews.org/post/sweet-tea-history-nectar-south|title=Sweet Tea: A History Of The 'Nectar Of The South'|last=Powers|first=Sean|access-date=2018-07-07|language=en|archive-date=2018-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129132033/http://www.gpbnews.org/post/sweet-tea-history-nectar-south|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਕੇਤਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;
{{Cite news|url=https://bigthink.com/strange-maps/317-tea-as-a-northsouth-litmus-test|title=The Sweet Tea Line: The Real Border Between North and South|last=Jacobs|first=Frank|work=Big Think|access-date=2018-07-07}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite web |title=The Science of Sweet Tea: The Science of the South |url=http://www.scienceofthesouth.com/the-science-of-sweet-tea/ |access-date=2018-07-07 |website=www.scienceofthesouth.com |language=en-US}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Cite news|url=https://www.texasmonthly.com/the-daily-post/sweet-tea-line/|title=The Sweet Tea Line|date=2016-04-01|work=Texas Monthly|access-date=2018-07-07|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==

=== ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ===
ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਚਾਹ, ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਖੰਡ ਦੀ ਮਹਿੰਗੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲਗਜ਼ਰੀ  ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;AG&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TT&quot;/&gt; ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਸਮੱਗਰੀ ਬਰਫ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾਣਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਠੰਡੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਸੀ। ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਸਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;TT&quot; /&gt;

=== ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ===
ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਪੀਣਾ ਡੱਚ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਡੱਚ ਲੋਕ ਸੁਕਾਬੁਮੀ ਬੀਚ ਰਾਹੀਂ ਬਟਾਵੀਆ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਚਾਹ ਦੇ ਪੌਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਏ ਗਏ ਜੋ ਪੱਛਮੀ ਜਾਵਾ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਵਾ ਵਿੱਚ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰ ਉਪਲੱਬਧਤਾ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਚਾਹ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Asal-usul Es Teh Manis Jadi Minuman Sejuta Umat di Indonesia |url=https://kumparan.com/kumparanfood/asal-usul-es-teh-manis-jadi-minuman-sejuta-umat-di-indonesia-1v10pc7PdIA/full}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==</text>
      <sha1>rg7ueep645rzivyhezq14fkb8anmwh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192023</id>
    <revision>
      <id>838399</id>
      <parentid>777978</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:39:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5118" sha1="7n0cls90czxhn4jyoe1fl000197gptc" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ
| image              = 
| alt                = 
| caption            = ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਮਾਤਾ
}}

'''ਸਰਤਾਜ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sartaj Singh Pannu''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਕਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ]] ਜੇਤੂ ਫਿਲਮ [[ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ|ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਦੇ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/music/nanak-shah-fakir-review-despite-all-the-constraints-it-is-an-effective-and-incredibly-pristine-film-982671.html|title=Nanak Shah Fakir Review|date=18 April 2015|publisher=[[News 18]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/national-award-win-a-miracle-nanak-shah-fakir-producer-116032900872_1.html|title=Nanak Shah Fakir wins National Award|date=29 March 2016|publisher=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/film-review-nanak-shah-fakir/articleshow/46951307.cms|title=Review: Nanak Shah Fakir Award|date=17 April 2015|publisher=[[Mumbai Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਪੰਨੂ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੇਂਟ ਜੌਰਜ ਕਾਲਜ, ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਨੂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਸੋਚ ਲੋ'' ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/soch-lo---movie-review/93051|title=Review of Soch Lo|date=27 August 2010|publisher=[[MiD Day]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/soch-lo/movie-review/6448251.cms|title=Review of Soch Lo|date=4 May 2010|publisher=[[Times Of India]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.glamsham.com/en/soch-lo-praised-at-la-screening|title=Soch Lo Screened at LA|date=23 June 2010|publisher=[[Glamsham]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਬਾਇਓਪਿਕ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.friedeye.com/movies/nanak-shah-fakir-spans-70-years-sartaj-singh-pannu/|title=Fried Eye reports on Nanak Shah Fakir|date=15 Nov 2017|publisher=[[FriedEye.com]]}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਫਿਲਮ ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ (ਐਸਜੀਪੀਸੀ) ਨੇ ਇਸ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bizasialive.com/nanak-shah-fakir-director-talks-films-controversy/|title=Nanak Shah Fakir' director talks about the film's controversy|date=10 April 2018|publisher=[[BizAsia]]}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਸਿੱਪੀ ਗਿੱਲ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/A-Punjabi-%E2%80%98sher%E2%80%99-who-loses-track-early/article14624869.ece|title=Review of Tiger|date=5 September 2016|publisher=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt; ਅਭਿਨੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਟਾਈਗਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫਿਲਮ, ਓਮ ਬਣਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.in.com/entertainment/regional/sartaj-singh-pannu-bags-a-big-project-om-under-eros-international-media-299685.htm|title=SARTAJ SINGH PANNU BAGS A BIG PROJECT &quot;OM&quot; UNDER EROS INTERNATIONAL MEDIA|date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190425125747/https://www.in.com/entertainment/regional/sartaj-singh-pannu-bags-a-big-project-om-under-eros-international-media-299685.htm|archive-date=25 April 2019|publisher=[[In.com]]}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

* ''ਸੋਚ ਲੋ'' (2010)
* ''[[ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ|ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ]]'' (2015)
* ''ਟਾਈਗਰ'' (2016) (ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ)
* ''ਓਮ'' (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ)

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|2}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|3867923}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>7n0cls90czxhn4jyoe1fl000197gptc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਨਰੀਤ ਸੋਢੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192811</id>
    <revision>
      <id>838221</id>
      <parentid>780811</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4196" sha1="m3kzr2wvuk8defjypx68hb8s77naxyj" xml:space="preserve">
{{Infobox writer
| name             = Manreet Sodhi Someshwar
| birth_date       = 
| image            = 
| caption          = 
| birth_place      = Punjab, India
| occupation       = [[Novelist]]
| nationality      = Indian
| alma_mater       = [[Indian Institute of Management Calcutta|IIM Calcutta]]
| genre            = [[Fiction]]
| notable_works    = 
| spouse           = Prasanna Someshwar
| children         = Malvika Someshwar
| website          = {{URL|manreetsodhisomeshwar.com/}}
}}

'''ਮਨਰੀਤ ਸੋਢੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ]] ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲਾਂ 'ਦ ਲੌਂਗ ਵਾਕ ਹੋਮ' ਅਤੇ 'ਦ ਤਾਜ ਕਾਂਸਪੀਰੇਸੀ' ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;TheTajConspiracy_TheHindu&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3532655.ece|title=Weaving tales around the Taj|last=Sana Amirjanu Narayan|date=15 June 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=20 June 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TheLongWalkHome_TheTelegraph&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1090509/jsp/opinion/story_10932750.jsp|title=TALKING TO THE NAVEL|last=Khushwant Singh|date=9 May 2009|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|access-date=20 June 2012|archive-url=https://archive.today/20130203121923/http://www.telegraphindia.com/1090509/jsp/opinion/story_10932750.jsp|archive-date=3 February 2013|author-link=Khushwant Singh}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਲਕੱਤਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ। ਆਈ. ਆਈ. ਐੱਮ.ਸੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲਿਵਰ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਯੂਨੀਲੀਵਰ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਅਤੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਲਈ ਇੱਕ ਏਰੀਆ ਸੇਲਜ਼ ਮੈਨੇਜਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਪਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;The Hindu_2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/books/article3892511.ece|title=Shades of grey|last=Sangeetha|date=13 September 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=11 October 2012|location=[[Hyderabad, India|Hyderabad]]}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ 'ਅਰਨਿੰਗ ਦ ਲਾਂਡਰੀ ਸਟ੍ਰਾਈਪਸ' 2006 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਿਤਾਬ 'ਦ ਲੌਂਗ ਵਾਕ ਹੋਮ' 2009 ਵਿੱਚ ਹਾਰਪਰਕੋਲਿੰਸ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ''ਤਾਜ ਸਾਜ਼ਿਸ਼'', ਇੱਕ ਥ੍ਰਿਲਰ, ਉਸਦਾ ਤੀਜਾ ਨਾਵਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 2012 ਵਿੱਚ ਰੀਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-09-12 |title=Taj on alert |url=https://www.mid-day.com/articles/taj-on-alert/181037 |access-date=2020-06-03 |website=mid-day |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==

=== ਨਾਵਲ ===

* ''ਲਾਂਡਰੀ ਸਟ੍ਰਿਪਸ ਕਮਾਉਣਾ'' (2006) 
* ''ਲੰਮੀ ਸੈਰ ਘਰ'' (2009) 
* ''ਤਾਜ ਸਾਜ਼ਿਸ਼'' (2012) 
* ''ਕੋਹਿਨੂਰ ਦੀ ਭਾਲ'' (2013) 
* ''ਮੋਰ ਸਿੰਘਾਸਣ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ'' ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਕੰਮ ਹੈ
* ''ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਚਮਕ'' (2019) 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]]</text>
      <sha1>m3kzr2wvuk8defjypx68hb8s77naxyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192879</id>
    <revision>
      <id>838280</id>
      <parentid>782614</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7051" sha1="todea2rvd8d17ovyugn0p7jtw05wmv5" xml:space="preserve">
{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[His Excellency]]&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.indembkathmandu.gov.in/page/amb-profile | title=H. E. Ambassador Manjeev Singh Puri | publisher=Embassy of India, Kathmandu | accessdate=22 January 2019 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| name                = Manjeev Singh Puri
| image               = Manjeev Singh Puri.png
| alt                 = 
| order               = &lt;!--Can be repeated up to 16 times by adding a number--&gt;
| office              = Indian Ambassador to [[Nepal]]
| term_start          = March 2017
| term_end            = January 2020
| predecessor         = Ranjit Rae
| successor           = [[Vinay Mohan Kwatra]]
| president           = &lt;!--Can be repeated up to 16 times by adding a number--&gt;
| office1             = Ambassador of India to [[Belgium]], [[Luxembourg]] and [[European Union|EU]]
| termstart1          = January 2014
| termend1            = March 2017
| predecessor1        = Dinkar Khullar
| successor1          = [[Gaitri Issar Kumar]]
| office2             = Ambassador/Deputy Permanent Representative of [[India]] to the UN [[Permanent Mission of India to the United Nations|PMI]]
| termstart2          = March 2009
| termend2            = December 2013
| predecessor2        = 
| successor2          = 
| pronunciation       = 
| birth_date          = {{Birth year and age|1959}}
| birth_place         = [[Punjab, India]]
| nationality         = Indian
| party               = 
| otherparty          = &lt;!--For additional political affiliations--&gt;
| spouse              = Namrita
| partner             = &lt;!--For those with a domestic partner and not married--&gt;
| relations           = 
| children            = One daughter and one son
| parents             = 
| residence           = 
| education           = B.A  (Hons.) Economics; MBA
| alma_mater          = 
| occupation          = [[Indian Foreign Service|IFS]]
| profession          = [[Civil Servant]]
| net_worth           = &lt;!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| portfolio           = 
| awards              = &lt;!-- For civilian awards - appears as &quot;Awards&quot; if |mawards= is not set --&gt;
| blank1              = 
| data1               = 
| signature           = 
| signature_alt       = 
| website             = {{URL|https://www.indianembassy.org/}}
&lt;!--Embedded templates / Footnotes--&gt;| footnotes           = 
}}
[[ਤਸਵੀਰ:The_Ambassador_of_India_to_Nepal,_Shri_Manjeev_Singh_Puri_calling_on_the_President_of_India,_Shri_Ram_Nath_Kovind,_at_Rastrapati_Bhavan.jpg|thumb|ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।]]
'''ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ'''  [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਾਡਰ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਭਾਰਤੀ [[ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ|ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ]] ਹੈ। ਪੁਰੀ  [[ਨੇਪਾਲ]] ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 March 2017 |title=Manjeev Singh Puri new envoy to Nepal |url=https://www.thehindu.com/news/international/Manjeev-Singh-Puri-new-envoy-to-Nepal/article17393029.ece |access-date=23 January 2019 |website=Thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

== ਸਿੱਖਿਆ ==
ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਨੇ [[ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨਜ਼ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ|ਸੇਂਟ ਸਟੀਫਨ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. (ਆਨਰਜ਼) ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਮੰਜੀਵ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ ਸਾਲ 1982 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾਵਾਂ|ਭਾਰਤੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਸੇਵਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। 36 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]], ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਈ ਬਹੁਪੱਖੀ ਸੰਗਠਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manjeev Singh Puri appointed as the Ambassador of India to Nepal |url=https://www.mea.gov.in/press-releases.htm?dtl/28129/Manjeev_Singh_Puri_appointed_as_the_Ambassador_of_India_to_Nepal |access-date=23 January 2019 |website=Mea.gov.in}}&lt;/ref&gt;

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਸਕੱਤਰ (ਯੂਐਨ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦੇ ਉਪ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bloomberg - Are you a robot? |url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/private/person.asp?personId=81869091&amp;privcapId=26268543&amp;previousCapId=26268543&amp;previousTitle=The+Energy+and+Resources+Institute |access-date=23 January 2019 |website=Bloomberg.com}}&lt;/ref&gt; 

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਹ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Manjeev Singh Puri |url=http://wsds.teriin.org/2018/bio/Manjeev-Singh-Puri.pdf |access-date=23 January 2019 |website=Wsds.teriin.org }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Welcome to Embassy of India, Belgium, Luxembourg &amp; European Union |url=https://www.indianembassybrussels.gov.in/pages.php?id=375 |access-date=23 January 2019 |website=Indianembassybrussels.gov.in}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ ==

* ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਸ਼੍ਰਿੰਗਲਾ
* ਵਿਜੇ ਗੋਖਲੇ
* [[ਨਵਤੇਜ ਸਰਨਾ]]
* [[ਤਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ]]
* ਪੰਕਜ ਸਰਨ
* [[ਰੀਵਾ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦਾਸ]]
* [[ਸੁਬਰਾਮਣੀਅਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ|ਡਾ. ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਜੈਸ਼ੰਕਰ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1959]]</text>
      <sha1>todea2rvd8d17ovyugn0p7jtw05wmv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ੁਭਾਵੀ ਚੋਕਸੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>192995</id>
    <revision>
      <id>838428</id>
      <parentid>781827</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:11:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7249" sha1="5ypeaz7w0hwoggd1iojan9tfn617qaf" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਸ਼ੁਭਵੀ ਚੋਕਸੀ
| image              = Shubhaavi Choksey snapped in Mumbai.jpg
| caption            = 2023 ਵਿੱਚ ਚੋਕਸੀ
| other_names        = 
| birth_name         = ਸ਼ੁਭਵੀ ਕਦੰਦਲੇ
| birth_place        = 
| occupation         = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]]
| years_active       = 2004–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = ਹਰਸ਼ਲ ਚੋਕਸੀ (25 ਨਵੰਬਰ 2007)
}}

'''ਸ਼ੁਭਾਵੀ ਚੋਕਸੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shubhaavi Choksey''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ &quot;''ਕਿਊਕੀ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ&quot;'' ਵਿੱਚ ਮੀਰਾ ਸਿੰਘਾਨੀਆ, &quot;''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਣੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]'' &quot; ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ ਅਤੇ &quot;''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ&quot;'' ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਨੀ ਬਾਸੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ]] ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ|ਸਟਾਰਪਲੱਸ]] 'ਤੇ &quot;''ਦਿਲ ਕੋ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਹੁਆ&quot;'' ਵਿੱਚ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਵਧਾਵਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਵਣਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਮਿੱਤਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shubhaavi-choksey-on-completing-one-year-of-kasautii-zindagii-kay-i-feel-blessed/articleshow/71488906.cms|title=Shubhaavi Choksey on completing one year of Kasautii Zindagii Kay: I feel blessed|last=|first=|date=|work=The Times of India|access-date=|archive-url=|archive-date=|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 25 ਨਵੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਹਰਸ਼ਲ ਚੋਕਸੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shubhaavi-choksey-my-husband-made-me-fall-in-love-with-coffee/articleshow/78458216.cms|title=Shubhaavi Choksey: My husband made me fall in love with coffee - Times of India|last=Patowari|first=Farzana|work=The Times of India|access-date=5 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2018
| ''ਧੜਕ''
| ਪ੍ਰੋਮਿਲਾ ਭੌਮਿਕ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 January 2021 |title=Shubhaavi Choksey: I want to play younger characters with fun elements |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/shubhaavi-choksey-i-want-to-play-younger-characters-with-fun-elements-101612014141219.html |access-date=5 February 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਿਰਲੇਖ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2004-2006
| ''ਕਿਉਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੂ ਥੀ ॥''
| ਮੀਰਾ ਸਿੰਘਾਨੀਆ
|
| rowspan=&quot;3&quot; | &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 January 2021 |title=Shubhaavi Choksey: I have the capability and age to play more than just a mother onscreen |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tv/shubhaavi-choksey-i-have-the-capability-and-age-to-play-more-than-just-a-mother-onscreen-101612008080940.html |access-date=5 February 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2005-2006
| ''ਜੱਸੀ ਜੈਸੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ''
| ਮੀਰਾ ਓਬਰਾਏ
|
|-
| 2007-2008
| ''[[ਕਹਾਣੀ ਘਰ-ਘਰ ਕੀ|ਕਹਾਨੀ ਘਰ ਘਰ ਕੀ]]''
| ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ
|
|-
| 2007
| ''ਤੀਨ ਬਹੁਰਾਣੀਆਂ''
| ਕੁੰਜਬਾਲਾ
| ਐਪੀਸੋਡ 217
|
|-
| 2009
| ''ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ''
| ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਾਰਦਾ/ਨਲਿਨੀ ਤ੍ਰਿੰਬਕ
| ਐਪੀਸੋਡ 466/555
|
|-
| 2013-2014
| ''ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ''
| ਜੂਹੀ
|
|
|-
| 2018-2020
| ''ਕਸੌਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈ''
| ਮੋਹਿਨੀ ਬਾਸੂ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=July 2019 |title=Shubhaavi Choksey can't relate to Kasautii Zindagii Kay character |url=https://www.mid-day.com/articles/shubhaavi-choksey-cant-relate-to-kasautii-zindagii-kay-character/21264161 |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Mid-day |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2021-2023
| ''ਬੜੇ ਅੱਛੇ ਲਗਤੇ ਹੈਂ 2''
| ਨੰਦਿਨੀ ਗਰੇਵਾਲ ਕਪੂਰ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/shubhaavi-choksey-joins-cast-of-ektas-bade-acche-lagte-hain-2/articleshow/85622641.cms|title=Shubhaavi Choksey joins cast of Ekta's 'Bade Acche Lagte Hain 2' - Times of India|work=The Times of India|access-date=5 February 2022|language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''ਬੇਕਾਬੂ''
| ਰਾਣੀ ਪਰੀ
|
| 
|-
| 2024–ਮੌਜੂਦਾ
| ''ਦਿਲ ਕੋ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਹੁਆ''
| ਲਾਵਣਿਆ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਮਿੱਤਲ
|
|
|-
|}

=== ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਰੈਫ.
|-
| 2019
| ਮੈਡੀਕਲੀ ਯੂਅਰਸ
| ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬਾਸੂ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=9 April 2019 |title='Kasautii...' actress Shubhaavi Choksey to play Shantanu Maheshwari's mother in ALTBalaji's 'Medically Yours'! |url=https://www.abplive.in/television/medically-yours-kasautii-zindagii-kay-actress-shubhaavi-choksey-aka-mohini-to-play-shantanu-maheshwaris-mother-in-altbalajis-web-series-961009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021051122/https://www.abplive.in/television/medically-yours-kasautii-zindagii-kay-actress-shubhaavi-choksey-aka-mohini-to-play-shantanu-maheshwaris-mother-in-altbalajis-web-series-961009 |archive-date=21 October 2019 |access-date= |website=ABP Live |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IMDb name|nm9955798}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>5ypeaz7w0hwoggd1iojan9tfn617qaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>193100</id>
    <revision>
      <id>838354</id>
      <parentid>782336</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3409" sha1="n6ay06bsx9vspzsn5k0pnfc6ubw9twu" xml:space="preserve">
{{For|the scientist|Vijaypal Singh}}
{| class=&quot;infobox vcard&quot;
|+ class=&quot;infobox-title&quot; id=&quot;4&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot;&gt;ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ&lt;/div&gt;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:
#CCCC99;&quot; |ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਪੂਰਾ ਨਾਮ&amp;nbsp;
| class=&quot;infobox-data nickname&quot; |ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਕੌਮੀਅਤ
| class=&quot;infobox-data category&quot; |[[India|ਭਾਰਤੀ]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(&lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1967-01-01&lt;/span&gt;) &lt;/span&gt;1 ਜਨਵਰੀ 1967 &lt;span class=&quot;noprint ForceAgeToShow&quot;&gt; (ਉਮਰ 57) &amp;nbsp;&lt;/span&gt; &lt;span class=&quot;birthplace&quot;&gt;[[Haryana|ਹਰਿਆਣਾ]], [[India|ਭਾਰਤ]]&lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:
#CCCC99;&quot; |ਖੇਡਾਂ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਦੇਸ਼
| class=&quot;infobox-data&quot; |&lt;span data-sort-value=&quot;India&quot;&gt;&lt;span class=&quot;flagicon&quot;&gt;[[File:Flag_of_India.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&amp;nbsp;&lt;/span&gt;[[India|ਭਾਰਤ]]&lt;/span&gt;
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਖੇਡਾਂ
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Track and field athletics|ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਅਥਲੈਟਿਕਸ]]
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ਘਟਨਾ&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |[[Pole vault|ਪੋਲ ਵਾਲਟ]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-header&quot; style=&quot;background:
#CCCC99;&quot; |ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ
|-
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |ਨਿੱਜੀ ਸਰਬੋਤਮ&lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ&lt;/span&gt;
| class=&quot;infobox-data&quot; |ਆਊਟਡੋਰਃ 5.10 ਮੀਟਰ (1987, ਭਾਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ) &lt;br /&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-below&quot; style=&quot;color:darkslategray;&quot; |19 ਸਤੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ
|}
'''ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਸਿੰਘ''' [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਪੋਲ ਵਾਲਟਰ ਹੈ, ਜੋ 5 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਪੋਲ ਵਾਲਟ ਬਣ ਗਿਆ।  ਵਿਜੈ ਪਾਲ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ [[ਤਿਰੂਵਨੰਤਪੁਰਮ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ 5 ਮੀਟਰ ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2009-04-22 |title=Current men's outdoor national records |url=http://www.polevaultpower.com/forum/viewtopic.php?f=31&amp;t=17512&amp;start=0 |access-date=2009-09-19 |publisher=PoleVaultPower.com |archive-date=2017-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208175012/http://www.polevaultpower.com/forum/viewtopic.php?f=31&amp;t=17512&amp;start=0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। 

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{IAAF}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]]</text>
      <sha1>n6ay06bsx9vspzsn5k0pnfc6ubw9twu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194557</id>
    <revision>
      <id>838216</id>
      <parentid>791467</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4729" sha1="00lcy10lh4hyavbe6kvg5br6xf4baoi" xml:space="preserve">
'''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ''' ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ ਟੀਮ|ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 

ਜੁਲਾਈ 2018 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਓਡੀਸ਼ਾ ਨੇ]] ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਫਰਵਰੀ 2018 ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। [[2018 ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2018 ਦਾ ਪੁਰਸ਼ ਹਾਕੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] 28 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ 16 ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਬੈਲਜੀਅਮ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਨੂੰ]] ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖੇਡ ਜਾਂ ਖੇਡ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
[[ਤਸਵੀਰ:Indian_hockey_team_Vs_Berlin_Silberschild_Eleven.jpg|thumb|180x180px| 1936 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਬਨਾਮ ਬਰਲਿਨ ਇਲੈਵਨ।]]

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਕਪਤਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]
* ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ
* ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ
* [[ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ|ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Martin |first=Jack |date=15 February 2024 |title=What is Hockey? – History, Rules and Regulations |url=https://askwel.com/blog/what-is-hockey-history-rules-and-regulations/ |website=Sports Quiz }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.hockeyindia.org/ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [http://indiahockey.net/ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ]
* [https://web.archive.org/web/20110820113322/http://indianhockey.co.in/ ਭਾਰਤੀ ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [http://www.indianhockey.com/ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [https://web.archive.org/web/20080502134123/http://sports.indiatimes.com/FIHs_warning_forced_IOA_to_act_Kumar/articleshow/2996281.cms FIH ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨੇ IOA ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ: ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ]
* [http://www.bharatiyahockey.org/ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ]
* [https://web.archive.org/web/20120419105703/http://sports.ndtv.com/othersports/hockey/item/186020-indias-road-to-olympics-six-matches-six-wins-and-a-billion-smiles ਲੰਡਨ ਓਲੰਪਿਕ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਸਤਾ: ਛੇ ਮੈਚ, ਛੇ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਰਬ ਮੁਸਕਰਾਹਟਾਂ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>00lcy10lh4hyavbe6kvg5br6xf4baoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਧਵ ਸਤਵਾਲੇਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194810</id>
    <revision>
      <id>838238</id>
      <parentid>792633</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:45:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5041" sha1="4i2s5vjj8221o7vh6iprhzcu96r4imk" xml:space="preserve">
{{Infobox artist
| birth_date       = {{birth date|1915|08|13|df=y}}
| death_date       = {{death date and age|2006|1915|df=y}}
| birth_place      = [[ਲਾਹੌਰ]], ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ
| known_for        = ਪੇਂਟਿੰਗ
| image            = Madhav Satwalekar.jpg
}}

'''ਮਾਧਵ ਸਤਵਲੇਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhav Satwalekar;''' 13 ਅਗਸਤ 1915 - 2006) ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਲਾਕਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਚਿੱਤਰਣ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਮਾਧਵ ਸਤਵਲੇਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਅਗਸਤ 1915 ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਰਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਪਦ ਦਮੋਦਰ ਸਤਵਲੇਕਰ, ਜੋ ਕਿ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ, ਦਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਸੀ। ਸਤਵਲੇਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚਪਨ ਔਂਧ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਨ।

== ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਰ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਫਿਰ ਯੂਰਪ (1937 ਤੋਂ 1940) ਅਕੈਡਮੀਆ ਡੀ ਬੇਲੇ ਆਰਟੀ ਫਾਇਰਂਜ਼, (ਇਟਲੀ), ਸਲੇਡ ਸਕੂਲ, (ਲੰਡਨ) ਅਤੇ ਅਕੈਡਮੀ ਡੇ ਲਾ ਗ੍ਰਾਂਡੇ ਚੌਮੀਅਰ, ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ 1935 ਵਿੱਚ ਜੇਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਮੇਓ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhav Satwalekar - jyotsnaprakashan.com |url=https://jyotsnaprakashan.com/index.php |access-date=2023-05-09 |website=jyotsnaprakashan.com |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Rameshchandra Patkar, ''Madhav Satwalekar''. {{ISBN|978-81-7925-088-4}}. Edition: First&lt;/ref&gt;

ਆਪਣੀਆਂ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਲਈ, ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।

ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1945 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਤਾਜ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1949 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਪੂਰਬੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ]], ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ, 1970 ਅਤੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਸਤਵਾਲੇਕਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਲਈ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1915]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਤਰਕਾਰ]]</text>
      <sha1>4i2s5vjj8221o7vh6iprhzcu96r4imk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਲੀ (ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194839</id>
    <revision>
      <id>838227</id>
      <parentid>792797</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4895" sha1="7v5ne03mfpo73wmjp20xglhncsp45c2" xml:space="preserve">'''ਟੀ.ਆਰ. ਮਹਾਲਿੰਗਮ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''T. R. Mahalingam'''), ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ '''ਮਲੀ''' (Mali) ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸੀ। ਚੇਨਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਐਸ. ਮੁਥੀਆ ਦੇ [[ਦ ਹਿੰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਤਾਮਿਲ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸਨ। ਮੁਥੀਆ ਨੇ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਾਲੀ ਨੇ ਵਿਕਟਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਟ੍ਰੋਕਾਂ ਨਾਲ ਓਨਾ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਿੰਨਾ ਇਸਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਪਾਦਕ [[ਕਾਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ|ਕਲਕੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਮੂਰਤੀ ਨੇ]] ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਮਾਲੀ ਨੇ 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]]&lt;ref name=&quot;Padmanabhan&quot;&gt;{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=R .A.|year=1979|title=Vasan, Kalki, Thumilan and Mali|url=https://books.google.com/books?id=vyW2AAAAIAAJ|journal=The Indian Review|publisher=G.A. Natesan &amp; Company|volume=75|via=[[Google Books]]}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਡਰਾਇੰਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ 'ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਮਿਲ ਪੱਤਰਿਕਾ, ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਸਨ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ' ਫ੍ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਵਿਕਟਨ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਮੈਰੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਵੀ ਬਣਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1935 ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ 'ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜੌਏਫੁੱਲ ਇਨ ਮਦਰਾਸ' (ਰਸਾਲਾ ਲਗਭਗ 1935 ਜਾਂ 1936 ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ) ਵਰਗੇ ਹਾਸ-ਰਸ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।&lt;ref name=&quot;Padmanabhan&quot; /&gt;

ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ [[ਸੁਬਰਾਮਨੀਆ ਭਾਰਤੀ|ਸੁਬਰਾਮਨੀਅਮ ਭਾਰਤੀ]] ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਮਿਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਟੂਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਇਹ ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਟਨ ਹੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਆਨੰਦ ਵਿਕਾਟਨ ਵਿਖੇ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮਾਲੀ ਦਾ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। [[ਗੋਪੁਲੂ]] ਅਤੇ ਸਿਲਪੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਵਿਕਟਨ ਵਿਖੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ।

ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਰੈਂਡਰ ਗਾਈ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਲੀ ਨੇ ਜੈਮਿਨੀ ਸਟੂਡੀਓਜ਼ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਗੋ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਰੂਬਿਕ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਗਲਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Guy |first=Randor |title=Round the city's old studios |url=http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2014/otherstories.html |publisher=Madras Musings |access-date=2025-03-03 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303213219/http://madrasmusings.com/Vol%2018%20No%2014/otherstories.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

''&quot;ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਰਿਵਿਊ'' &quot; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਲੇਖ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਲੀ ਦੀ ਮੌਤ ਲਗਭਗ 1947 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Natesan|first=G. A.|date=Jan–Dec 1947|title=Mali of Ananda Vikatan|url=https://books.google.com/books?id=F64NKay6zNYC&amp;q=mali|journal=The Indian Review|volume=48}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>7v5ne03mfpo73wmjp20xglhncsp45c2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਿਸ ਕੇਰਲਾ 2019</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194866</id>
    <revision>
      <id>838249</id>
      <parentid>815577</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10547" sha1="mtv9w0k3vho6thokkzpskn9uemu3eeo" xml:space="preserve">'''ਮਿਸ ਕੇਰਲ 2019''' ਮਿਸ ਕੇਰਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ 20ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ। ਇਹ 12 ਦਸੰਬਰ 2019 ਨੂੰ [[ਕੋਚੀ|ਕੋਚੀ ਦੇ]] ਲੇ ਮੇਰੀਡੀਅਨ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਮਿਸ ਕੇਰਲਾ 2018, ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਾਈਂ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ੇਨ ਨਿਗਮ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅੰਸੀ ਕਬੀਰ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Of beauty and grace: Miss Kerala-2019 concludes, Ansi Kabeer gets crowned |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/dec/14/of-beauty-and-grace-miss-kerala-2019-concludes-ansi-kabeer-gets-crowned-2075730.html |website=newindianexpress.com}}&lt;/ref&gt;

ਸੋਮਵਾਰ, 1 ਨਵੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਮਿਸ ਕੇਰਲਾ 2019 ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜੇਤੂ ਅੰਸੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉਪ ਜੇਤੂ, ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਜਨ ਦੀ [[ਕੋਚੀ]], [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲਾ ਦੇ]] ਵਿਟੀਲਾ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Kerala Ansi Kabeer And Runner Up Anjana Shajan Both Die In A Car Accident Near Kochi |url=https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/miss-kerala-ansi-kabeer-and-runner-up-anjana-shajan-both-die-in-a-car-accident-near-kochi-553051.html |website=indiatimes.com |access-date=2025-03-03 |archive-date=2025-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250125061025/https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/miss-kerala-ansi-kabeer-and-runner-up-anjana-shajan-both-die-in-a-car-accident-near-kochi-553051.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Miss Kerala Ansi Kabeer, runner-up Anjana die in car accident |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2021/11/01/former-miss-kerala-ansi-kabeer-anjana-die-car-accident.html |website=onmanorama.com}}&lt;/ref&gt;

== ਫਾਰਮੈਟ ==
ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਮਿਸ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਡਿਜੀਟਲ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਅ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਰਾਜ ਭਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Saving Miss Kerala |url=https://www.thehindu.com/society/a-marine-cemetery-to-come-up-in-beypore/article30116271.ece |website=thehindu.com}}&lt;/ref&gt; &quot;ਡਿਜੀਟਲ ਆਡੀਸ਼ਨ&quot; ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੰਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਲੋਗੋ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਜੱਜਿੰਗ ਪੈਨਲ ਇਹਨਾਂ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਕਾਢ ਕੱਢਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਲ, ਮੇਕਅਪ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲਿੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਕੁੱਲ 100 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਪੜਾਅ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੌਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਸ ਕੇਰਲਾ ਟੌਪ 100 ਵਿੱਚੋਂ 22 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NEWSMiss Kerala auditions to begin soon |url=http://onlookersmedia.in/latestnews/miss-kerala-auditions-begin-soon-check-registration-details/ |website=onlookersmedia.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss Kerala audition goes digital |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/oct/30/miss-kerala-audition-goes-digital-2054370.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=FILMShane Nigam at Miss Kerala 2019 |url=https://theprimetime.in/shane-nigam-at-miss-kerala-2019video/ |website=newindianexpress.com |access-date=2025-03-03 |archive-date=2024-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241225215924/https://theprimetime.in/shane-nigam-at-miss-kerala-2019video/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਨਤੀਜੇ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 90%;&quot;
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;280&quot; |ਅੰਤਿਮ ਨਤੀਜੇ
! style=&quot;background-color:#787878;color:#FFFFFF;&quot; width=&quot;250&quot; | ਉਮੀਦਵਾਰ
|-
! ਮਿਸ ਕੇਰਲ 2019
|
* '''ਅੰਸੀ ਕਬੀਰ'''
|-
! ਪਹਿਲਾ ਰਨਰ-ਅੱਪ
|
* ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਜਾਨ
|-
! ਦੂਜਾ ਉਪ ਜੇਤੂ
|
* ਅੰਜਨਾ ਵੇਣੂ
|-
! ਸਿਖਰਲੇ 5
|
* ਅਲੀਸਾ ਡੇਵਿਸ
* ਨਵਿਆ ਡੇਵੀ
|-
! ਸਿਖਰਲੇ 10
|
* ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ
* ਦ੍ਰਿਸ਼ਿਆ ਦਾਮੋਦਰਨ ਨਾਇਰ
* ਮਾਲਵਿਕਾ ਹਰਿੰਦਰਨਾਥਨ
* ਨਿਆਮਾ ਗਿਜੋ ਪੁਥੇਨਪੁਰਕਲ
|}

== ਸਬ ਟਾਈਟਲ ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਪੁਰਸਕਾਰ
! ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|-
| '''ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਆਈਜ਼'''
| ਅਗਰਤਾ ਸੁਜੀਤ
|-
| '''ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਵਾਲ'''
| ਨਵਿਆ ਡੇਵੀ
|-
| '''ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਸਕਿਨ'''
| ਚਿੱਤਰਾ ਸ਼ਾਜੀ
|-
| '''ਮਿਸ ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਸਮਾਈਲ'''
| ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਜਾਨ
|-
| '''ਮਿਸ ਕੌਂਜੇਨਿਅਲਿਟੀ'''
| ਅੰਸੀ ਕਬੀਰ
|-
| '''ਮਿਸ ਫਿਟਨੈਸ'''
| ਗ੍ਰੀਸ਼ਮਾ ਸੀਐਸ
|-
| '''ਮਿਸ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ'''
| ਚਿੱਤਰਾ ਸ਼ਾਜੀ
|-
| '''ਮਿਸ ਟੈਲੇਂਟ'''
| ਮਾਲਵਿਕਾ ਹਰਿੰਦਰਨਾਥਨ
|-
| '''ਮਿਸ ਵਾਇਸ'''
| ਅੰਜਲੀ ਬੀ
|}

== ਜੱਜ ==

* ਹਰੀਪ੍ਰਿਆ ਨੰਬੂਦਿਰੀ - ਕਥਕਲੀ &lt;small&gt;(ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਨਾਚ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ)&lt;/small&gt; ਕਲਾਕਾਰ
* ਨਿਖਿਲ ਪ੍ਰਸਾਦ - ''ਕਰਿੱਕੂ'' &lt;small&gt;(ਮਲਿਆਲਮ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼)&lt;/small&gt; ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ
* ਪੈਰਿਸ ਲਕਸ਼ਮੀ - ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ
* ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਨਾਇਰ ਆਈਏਐਸ - ਕੋਝੀਕੋਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੁਲੈਕਟਰ
* ਰਾਜੀਵ ਨਾਇਰ — ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ
* ਰੋਹਿਣੀ ਦਿਨਾਕਰ - ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ
* ਸੱਜਣਾ ਨਜਮ — ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫ਼ਰ
* ਸਪਨਾ ਚਾਵਲਾ

== ਮਿਸ ਕੇਰਲ 2019 ਅਤੇ ਉਪ ਜੇਤੂ ਦੀ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਮੌਤ ==
ਸੋਮਵਾਰ, 1 ਨਵੰਬਰ, 2021 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਦਰਦਨਾਕ ਕਾਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਕੇਰਲਾ 2019 ਅੰਸੀ ਕਬੀਰ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਅੰਜਨਾ ਸ਼ਜਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਹ ਘਾਤਕ ਹਾਦਸਾ [[ਕੋਚੀ]] ਦੇ ਵਿਟੀਲਾ-ਪਲਾਰਿਵੱਟਮ ਬਾਈਪਾਸ 'ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ। ਉਹ ਜਿਸ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਰੱਖਤ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੋਵਾਂ ਸਵਾਰਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Miss South India Ansi Kabeer and former Miss Kerala runner-up Anjana Shaja die in a car accident in Kochi |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/ansi-kabeer-anjana-shajan-former-miss-kerala-runner-up-killed-in-grisly-road-accident-in-kochi-2596087 |website=ndtv.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Miss Kerala, Runner-Up Killed In Grisly Road Accident In Kochi |url=https://indianexpress.com/article/india/kerala/kochi-car-crash-former-miss-kerala-runner-up-die-in-road-accident-7602212/ |website=indianexpress.com}}&lt;/ref&gt;

ਇਹ ਘਟਨਾ ਚੱਕਾਰਪਰਾਂਬੂ ਦੇ ਹਾਲੀਡੇ ਇਨ ਹੋਟਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਪਰੀ। ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਦੋ ਹੋਰ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਪਲਰੀਵੱਟਮ ਦੇ ਏਰਨਾਕੁਲਮ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ (ਈਐਮਸੀ) ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੋਪਹੀਆ ਵਾਹਨ ਸਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟਾਂ ਹੀ ਲੱਗੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Former Miss Kerala Ansi Kabeer, runner-up Anjana Shajan killed in car crash in Kochi |url=https://www.thenewsminute.com/article/former-miss-kerala-ansi-kabeer-runner-anjana-shajan-killed-car-crash-kochi-157140 |website=thenewsminute.com}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੇਰਲਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ]]</text>
      <sha1>mtv9w0k3vho6thokkzpskn9uemu3eeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194970</id>
    <revision>
      <id>838303</id>
      <parentid>836499</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15873" sha1="psigyzsjzwcapxcuedll5esbq7mi1s2" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| background        = non_vocal_instrumentalist
| name              = Rajeev Taranath
| image             = Pt. Rajeev Taranath.JPG
| caption           = Rajeev at a concert in [[Bengaluru]]
| birth_name        = 
| alias             = 
| birth_date        = {{birth date|1932|10|17|df=y}}
| birth_place       = [[Bangalore]], [[Kingdom of Mysore]], [[British India]]&lt;br/&gt;(now [[Bengaluru]], [[Karnataka]], India)
| origin            = 
| death_date        = {{death date and age|2024|6|11|1932|10|17|df=y}}
| death_place       = [[Mysuru]], [[Karnataka]], India
| genre             = [[Hindustani classical music]]
| instrument        = [[Sarod]]
| years_active      = 
| label             = 
| website           = [http://www.rajeevtaranath.com/ Official website]
| associated_acts   = [[Ali Akbar Khan]], [[Ravi Shankar]], [[Annapurna Devi]]
}}

'''ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ''' (17 ਅਕਤੂਬਰ 1932-11 ਜੂਨ 2024) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ ਸਰੋਦ ਵਾਦਕ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]] ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ।

== ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਅਕਤੂਬਰ 1932 ਨੂੰ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ [[Pandit Taranath|ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾਨਾਥ]] ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਉਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਗਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ  ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਰਾਜੀਵ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਤਿਰੂਚਿਰਾਪੱਲੀ (ਆਰਈਸੀ-ਟੀ) ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਤਿਰੂਚਿੱਰਾਪੱਲੀ (ਐਨਆਈਟੀ-ਟੀ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ , ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]] ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਰਾਜੀਵ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਪੰਡਿਤ ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ|ਰਵੀ ਸ਼ੰਕਰ]], ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ, [[ਨਿਖਿਲ ਬੈਨਰਜੀ]] ਅਤੇ ਆਸ਼ਿਸ਼ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2019 ਦਾ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਫੋਰਡ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ (1989 ਤੋਂ 1992) ਵਜੋਂ ਮੈਹਰ-ਅਲਾਉਦੀਨ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਪਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-05-17 |title=Karnataka Current Affairs - KAS/KPSC Exams- 17th May 2019 {{!}} NammaKPSC |url=https://nammakpsc.com/wp/karnataka-current-affairs-kas-kpsc-exams-17th-may-2019/ |access-date=2021-03-10 |language=en-US |archive-date=2020-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107161200/http://nammakpsc.com/wp/karnataka-current-affairs-kas-kpsc-exams-17th-may-2019/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਗ ਕਿਓਂਕੀ ਉਸ ਨੇ ਅਪਣੇ ਸਟਰੋਕ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਿੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸ਼ੈਲੀ ਨੇ ਤਕਨੀਕੀ ਉੱਤਮਤਾ, ਕਲਪਨਾਸ਼ੀਲ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ। ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਉਂਡਸਕੇਪ ਵਿਖੇ ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਸਰੋਦ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ।&quot; 

ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਯੂਰਪ, ਯਮਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ''ਸੰਸਕਾਰ'', ਕੰਚਨਾ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ''ਕਦਵੂ'' ਸਮੇਤ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1995 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸੰਗੀਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਤਾਰਾਨਾਥ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ [[ਮੈਸੂਰ]], ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।&lt;ref&gt;{{Cite news|location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅਦਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪਡ਼ਾਇਆ। ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ 11 ਜੂਨ 2024 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।

== ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
ਤਾਰਾਨਾਥ ਨੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨਃ 

* ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਾਗੇਸ਼ਰੀ ਕਾਨਹੜਾ, ਮੰਜ ਖੰਮਜ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਆਈ. ਐੱਮ. ਪੀ. ਯੂ. 2020) 
* ਹਮਦਰਦ-ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ, ਚੰਦਰਨ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2015) 
* ਪ੍ਰਿਜ਼ਮ-ਗੌਡ ਸਾਰੰਗ, ਮਧੁਵੰਤੀ, ਭੈਰਵੀ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2014) 
* ਸਵਰ ਕਲਿਆਣ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2011) 
* ਸੰਧਿਆ (ਬਿਹਾਨ ਰਿਕਾਰਡਜ਼2011) 
* ਮਨਨ &quot;ਮੈਡੀਟੇਸ਼ਨ&quot;: ਰਾਗ ਬਿਹਾਗ ਅਤੇ ਭੈਰਵੀ (ਨਵਰਸ ਰਿਕਾਰਡਜ਼ 2008) 
* ਹਾਰਮਨੀਃ ਸਿੰਧੂ ਭੈਰਵੀ ਰਾਗਮਾਲਾ (2007) 
* ਰਾਗਾ ਕਾਫੀਃ ਕੁਝ ਪਹਿਲੂ (2007) 
* ਰਸਰੰਗ (2004) 
* ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰਃ ਰਾਗਸ ਤੋਡੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ (2003)  
* ਪਿਆਰ ਦੀ ਕਾਲ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ (2002) 
* ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਅੰਤ (2002) 
* ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ (2001) 
* ਰਾਗ ਨਟ ਭੈਰੋ, ਰਾਗ ਕੌਸ਼ੀ ਭੈਰਵੀ, ਭੈਰਵੀ (1995) [http://www.khazana.com/et/products/product.asp?dept=Music&amp;adv=1&amp;sku=INMU732&amp;Country=India&amp;Department=&amp;new_target=%2Fet%2Fsearch%2Fadvs_results_float.asp&amp;strFindSpec1=&amp;strFindSpec2=Rajeev+Taranath&amp;strFindSpec3=&amp;Next=0&amp;mscsstcid=&amp;mscssid=1TE4HA57UC2J9PP1PCSPTNRBN6J7DGUC]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਉੱਪਰਃ ਰਾਗ ਚੰਦਰਾਨੰਦਨ (1993)  
* ਰਾਗ ਅਹੀਰ ਭੈਰਵ/ਰਾਗ ਚਾਰੁਕੇਸ਼ੀ (1991) 
* ਯਮਨ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਸ਼ਾਨ (1987) 
* ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚਃ ਰਾਗ ਬਸੰਤ ਮੁਖਾਰੀ, ਰਾਗ ਕਿਰਵਾਨੀ (1987)  
* ਰਾਗ ਕਾਫੀ
* ਰਾਗ ਕੋਮਲ ਦੁਰਗਾ
* ਰਾਗ ਪੁਰੀਆ ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ==

* ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2021
* ਐੱਸ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2020
* [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2019
* ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਡੋਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
* ਸੰਗੀਤ ਵਿਧਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1999-2000
* ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ ਮੈਸੂਰ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1998 (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ) 
* ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1993
* ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ, 1996
* ਕੇਮਪੇ ਗੌਡ਼ਾ ਅਵਾਰਡ, 2006
* [[Gayana Samaja|ਗਾਇਨਾ ਸਮਾਜ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਰਤਨ
* ਜਯੋਤੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਬ੍ਰਹਮਰੰਬਾ ਐੱਨ. ਨਾਗਰਾਜਾ ਰਾਓ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
* ਵੀ. ਟੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ

== ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
* ਬਾਸਵਾਸ਼ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2021
* ਐੱਸ. ਵੀ. ਨਾਰਾਇਣਰਾਓ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ, 2020
* [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], 2019
* ਕੰਨਡ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਡੋਜਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
* ਸੰਗੀਤ ਵਿਧਵਾਨ ਪੁਰਸਕਾਰ, 2018
* ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1999-2000
* ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ ਮੈਸੂਰ ਟੀ. ਚੌਦੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ 1998 (ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ) 
* ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1993
* ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਪ੍ਰਸ਼ਸਤੀ, 1996
* ਕੇਮਪੇ ਗੌਡ਼ਾ ਅਵਾਰਡ, 2006
* [[Gayana Samaja|ਗਾਇਨ ਸਮਾਜ]] ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਰਤਨ
* ਜਯੋਤੀ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਪੁਰਸਕਾਰ
* ਬ੍ਰਹਮਰੰਬਾ ਐੱਨ. ਨਾਗਰਾਜਾ ਰਾਓ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ
* ਵੀ. ਟੀ. ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ
== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cite web |title=Rajeev Taranath |url=http://www.rajeevtaranath.com/ |publisher=Official website |access-date=2025-03-05 |archive-date=2019-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190829075126/http://www.rajeevtaranath.com/ |url-status=dead }}
* [https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/true-to-a-lineage/article4366970.ece - ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸੱਚ-ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਹਿੰਦੂ 2013]
* Rajeev Taranathਤੇਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ
* Rajeev Taranathਉੱਤੇ ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀਚਰਚਾ
* {{IMDb name|0850202|Rajeev Taranath}}
* [https://www.nytimes.com/1982/04/14/arts/indian-music-spirited-sarod.html ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ]
* [https://indiacurrents.com/sarod-maestro-rajeev-taranath-interview/ ਇੰਡੀਆ ਕਰੰਟਸ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 2018 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ]
* [https://web.archive.org/web/20100729194350/http://www.hindu.com/fr/2006/01/20/stories/2006012002600500.htm ਦ ਹਿੰਦੂ ਅਖ਼ਬਾਰ 2006 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ]
* [https://web.archive.org/web/20071126211830/http://www.hindu.com/fr/2007/08/10/stories/2007081050260300.htm 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ]
* [http://www.kavitachhibber.com/main/main.jsp?id=rajeev_taranath ਕਵਿਤਾ ਛਿੱਬਰ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Concert Review, India 2006[usurped]
* [https://web.archive.org/web/20071011233812/http://hindu.com/fr/2007/10/05/stories/2007100551160100.htm 2007 ਵਿੱਚ 'ਦ ਹਿੰਦੂ' ਵਿੱਚ ਲੇਖ]
* [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-mar-17-ca-29586-story.html ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਸਮੀਖਿਆ]
* [http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Sep272005/spectrum1427152005926.asp ਡੈੱਕਨ ਹੈਰਲਡ ਅਖਬਾਰ 2005 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224153438/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Sep272005/spectrum1427152005926.asp |date=2012-02-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071013154558/http://hindu.com/2007/10/08/stories/2007100851340200.htm ਲੇਖ-ਤਾਰਾਨਾਥ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣਾ]
* [http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article1587763.ece ਹਿੰਦੂ ਵਿੱਚ ਲੇਖ-ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ 2011]
* [http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/ssings009.htm ਮੈਸੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸਟਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਲੇਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111012193125/http://www.ourkarnataka.com/Articles/starofmysore/ssings009.htm |date=2011-10-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20120426184103/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-12/mysore/28373838_1_doctorate-cricket-icon-sachin-tendulkar ਮੈਸੂਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ 2010 ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਰਿਲੀਜ਼]
* [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article554323.ece ਲੇਖ-ਰਾਜੀਵ ਤਾਰਾਨਾਥ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਕਿਤਾਬ ਬੈਸਟਸੈਲਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ]
* [https://web.archive.org/web/20100909083416/http://www.hindu.com/2010/09/04/stories/2010090450950200.htm ਲੇਖ-ਸ਼ਿਮੋਗਾ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2024]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1932]]</text>
      <sha1>psigyzsjzwcapxcuedll5esbq7mi1s2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਾਇਨਾਡ ਲਿਟਰੇਚਰ ਫੈਸਟੀਵਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195662</id>
    <revision>
      <id>838351</id>
      <parentid>797999</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6138" sha1="21dcbrbhk1yb4vt30awm0eks3onkmdh" xml:space="preserve">
'''ਵਾਇਨਾਡ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Wayanad Literature Festival;''' WLF) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ ਹੈ। ਇਹ 2022 ਤੋਂ [[ਕੇਰਲ|ਕੇਰਲ ਦੇ]] [[ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਵਾਇਨਾਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਮਾਨਥਾਵਡੀ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਦੁਆਰਕਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਨਾਡ ਲਿਟਰੇਰੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿਨੋਦ ਜੋਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾ. ਜੋਸਫ਼ ਕੇ ਜੌਬ, ਵੀਐਚ ਨਿਸ਼ਾਦ ਅਤੇ ਲੀਨਾ ਗੀਤਾ ਰਘੁਨਾਥ ਦੁਆਰਾ ਕਿਊਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=S |first=Krishna P. |date=December 31, 2024 |title=Wayanad Literature Festival: Lovely, dramatic and deep |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Dec/31/wayanad-literature-festival-lovely-dramatic-and-deep |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਦੋ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਸੰਬਰ 2024 ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਆਵਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾ ਲਚਕੀਲਾਪਣ, ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Wayanad Literature Festival. When the world comes to an Indian village to think, listen, read and talk |url=https://wlfwayanad.com/ |access-date=2025-02-25 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਲੋਗੋ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਵੈਟਲੈਂਡ ਪੰਛੀ ਕ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਚੁੰਝ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kerala's newest lit fest germinates in the fertile land of Wayanad |url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2022/11/09/wayanad-literature-festival-arundhati-roy.html |access-date=2024-10-29 |website=Onmanorama }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਥਾਮਰਾਸਰੀ ਪਹਾੜੀ ਦੱਰਾ ਪੰਛੀ ਦੀ ਗਰਦਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਕਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

== ਐਡੀਸ਼ਨ ==

=== 2022 ===
2022 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਿਨਾਰਾਏ ਵਿਜੇਅਨ|ਪਿਨਾਰਾਈ ਵਿਜਯਨ]] ਨੇ ਵਾਇਨਾਡ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ [[ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Service |first=Express News |date=October 6, 2024 |title=250 writers, cultural figures to take part in Wayanad Literature Festival |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Oct/06/250-writers-cultural-figures-to-take-part-in-wayanad-literature-festival |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; 2022 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]], [[ਕੇ ਸਚਿਦਾਨੰਦਨ|ਕੇ. ਸਚਿਦਾਨੰਦਨ]], [[ਕੇ.ਆਰ. ਮੀਰਾ|ਕੇਆਰ ਮੀਰਾ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 40,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ।

=== 2024 ===
2024 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਿੱਧਰਮਈਆ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bureau |first=The Hindu |date=December 27, 2024 |title=WLF a tribute to revolutionaries, says Siddaramaiah |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/wlf-a-tribute-to-revolutionaries-says-siddaramaiah/article69033861.ece |website=The Hindu |via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]], [[ਪਾਰਵਤੀ ਤਿਰੂਵੋਥੂ|ਪਾਰਵਤੀ ਤਿਰੂਵੋਥ]], [[ਅਮਿਤਾਵ ਕੁਮਾਰ|ਅਮਿਤਾਵਾ ਕੁਮਾਰ]], ਕ੍ਰਿਸਟੋਫ਼ ਜੈਫਰੇਲੋਟ, ਜੌਹਨ ਕੇ, ਸੰਤੋਸ਼ ਜਾਰਜ ਕੁਲੰਗਾਰਾ, ਬੇਸਿਲ ਜੋਸੇਫ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਕੇਰਲ ਦੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਵੀਕਐਂਡ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਲੌਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਮੈਸੂਰ, ਚੇਨਈ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਆਏ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=S |first=Krishna P. |date=December 29, 2024 |title=INTERVIEW &amp;#124; 'I will be very disingenuous if I hold an event like media industry does' &amp;#124; Journalist Vinod K Jose |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Dec/29/interview-i-will-be-very-disingenuous-if-i-hold-an-event-like-media-industry-does-journalist-vinod-k-jose |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕ ਉਤਸਵ]]</text>
      <sha1>21dcbrbhk1yb4vt30awm0eks3onkmdh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲੰਗਮ ਚਾਓਬਾ ਦੇਵੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>195879</id>
    <revision>
      <id>838342</id>
      <parentid>799033</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6742" sha1="ad72ohne7ukcnykn7iv2217vbxygde0" xml:space="preserve">'''ਲੰਗਮ ਚਾਓਬਾ ਦੇਵੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Langam Chaoba Devi;''' ਜਨਮ 1 ਮਾਰਚ 1973) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ ਅਤੇ [[ਮਣੀਪੁਰ|ਮਨੀਪੁਰ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੋਚਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AIFF wants Langam Chaoba Devi as national team scout : 21st jun22 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=Sport7..210622.jun22 |access-date=2023-09-20 |website=e-pao.net}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-26 |title=Chaoba Devi turns attention to FIFA U-17 Women's World Cup |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/chaoba-devi-turns-attention-to-fifa-u-17-women-s-world-cup-119042601215_1.html |access-date=2023-09-20 |website=www.business-standard.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-04-26 |title=Chaoba Devi: We have seen unpolished diamonds among junior girls |url=https://sportstar.thehindu.com/football/football-indian-women-national-team-fifa-u-17-womens-world-cup-2020-maymol-rocky-aiff-chaoba-devi/article26955103.ece |access-date=2023-09-20 |website=Sportstar |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-21 |title=IWL: Gokulam complete inevitable title hat-trick in style |url=https://www.espn.in/football/story/_/id/37699229/iwl-indian-womens-league-2023-gokulam-kerala-win-final-hat-trick-titles-5-0-win-kickstart |access-date=2023-09-20 |website=ESPN |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-11 |title=Kickstart FC holds former Champions for a goalless draw in their sixth group-stage match of the IWL |url=http://www.indiansportsnews.com/football-news/48461-kickstart-fc-holds-former-champions-for-a-goalless-draw-in-their-sixth-group-stage-match-of-the-iwl |access-date=2023-09-20 |website=www.indiansportsnews.com |language=en-gb }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2023-05-26 |title=Indian Women's League: We are really happy with our performance, says Kickstart FC owner Laxman Bhattarai - Articles |url=https://www.zee5.com/articles/indian-womens-league-we-are-really-happy-with-our-performance-says-kickstart-fc-owner-laxman-bhattarai |access-date=2023-09-20 |website=ZEE5 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India to participate in Turkish Women's Cup 2024 in Alanya |url=https://www.the-aiff.com/article/india-to-participate-in-turkish-womens-cup-2024-in-alanya |access-date=2 February 2024 |website=the-aiff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=PTI |title=AIFF technical committee recommends L Chaoba Devi as head coach of Indian women's team |url=https://www.deccanherald.com/sports/football/aiff-technical-committee-recommends-l-chaoba-devi-as-head-coach-of-indian-womens-team-2864197 |access-date=2024-02-09 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
[[ਇੰਫਾਲ]] ਦੇ ਨਾਓਰੇਮਥੋਂਗ ਲੈਸ਼ਰਾਮ ਲੀਕਾਈ ਤੋਂ ਚਾਓਬਾ, ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਚ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਲੰਗਮ ਅੰਗੂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਿਨੀ ਹਨ। ਉਹ ਛੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last=Dunn |first=Carrie |title=Introduction: The Women's World Cup |date=2016 |url=http://dx.doi.org/10.1057/9781137567338_1 |work=Football and the Women’s World Cup: Organisation, Media and Fandom |pages=1–4 |place=London |publisher=Palgrave Macmillan UK |doi=10.1057/9781137567338_1 |isbn=978-1-349-84954-3 |access-date=2023-09-20}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਚਾਓਬਾ ਨੂੰ ਖੇਡ ਖੇਡਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਬਾਰੇ ਉਦੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੀਪੁਰ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਬੋਲ ਗਰਲਜ਼ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਨੀਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚਲੀ ਗਈ।

ਚਾਓਬਾ ਨੇ SAI ਕੋਲਕਾਤਾ ਤੋਂ NIS ਕੋਚਿੰਗ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ AFC 'A' ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2014-07-08|title=Eleven candidates pass AFC A certificate course|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/eleven-candidates-pass-afc-a-certificate-course/articleshow/38012390.cms|access-date=2023-09-20|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==

* 1990: ਉਸਨੇ ਡੈਨਮਾਰਕ ਵਿਖੇ 9ਵੀਂ ਡਾਨਾ ਕੱਪ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* 1997: ਉਹ ਘੁਆਂਗਜ਼ੂ ਵਿਖੇ 11ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
* 1998: ਉਹ ਬੈਂਕਾਕ ਵਿਖੇ 13ਵੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।
* 1999: ਉਸਨੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਵਿਖੇ 12ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://www.the-aiff.com/coaches/profile/2017JAN207 AIFF ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]]</text>
      <sha1>ad72ohne7ukcnykn7iv2217vbxygde0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196159</id>
    <revision>
      <id>838411</id>
      <parentid>830879</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14004" sha1="a190iw4wx06momav61umn4k48gw33z6" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ
| image              = Shabnam Asthana.jpg
| image_size         = 250px
| alt                = 
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 16 ਅਗਸਤ
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]]
| occupation         = ਪੀ.ਆਰ. ਮਾਹਰ, ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਰਣਨੀਤੀਕਾਰ
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
| website            = {{URL|www.empoweredsolutions.in}}
}}

'''ਸ਼ਬਨਮ ਅਸਥਾਨਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shabnam Asthana''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਸੰਪਰਕ ਮਾਹਿਰ, ਬੁਲਾਰਾ, ਅਤੇ [[ਉੱਦਮ|ਉੱਦਮੀ]] ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Seminar offers tips to face professional challenges |url=http://indianexpress.com/article/cities/pune/seminar-offers-tips-to-face-professional-challenges/ |access-date=25 December 2011 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-03-14 |title=Talk on breast cancer awareness held in Pune |url=https://indianexpress.com/article/cities/pune/talk-on-breast-cancer-awareness-held-in-pune-7228207/ |access-date=2022-01-26 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਐਚ ਕੇ ਦੁਆ ਤੋਂ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਦੁਆਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=16 February 2012 |title=Shabnam Asthana wins India's top public relations award |url=http://www.mid-day.com/articles/shabnam-asthana-wins-indias-top-public-relations-award/155081 |access-date=20 December 2016 |website=[[Mid-Day]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਅਸਥਾਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਬੋਕਾਰੋ ਸਟੀਲ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ ਲੇਡੀ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼ ਅਤੇ [[ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ|ਐਡਵਰਟਾਈਜ਼ਿੰਗ]] ਵਿੱਚ [[ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ|ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ]] ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਸਹਿਜੀਵਨ|ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Page 12 - November 2015 Woman At Work |url=http://techwomen.in/wp-content/uploads/flipbook/1/files/basic-html/page12.html |access-date= |website=Techwomen.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਸਥਾਨਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਡਿਫੈਂਸ ਅਕੈਡਮੀ, ਖੜਕਵਾਸਲਾ ਵਿੱਚ 2 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=|first1=|title=Acing her Profession – Shattering the glass ceiling – Meet Boss Lady I Dr. Shabnam Asthana {{!}} Empowered Solutions|url=https://businessicon.in/dr-shabnam-asthana-indian-public-relations-expert-speaker-entrepreneur/|access-date=26 January 2022|work=Business Icon|date=10 November 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bureau |first=PuneMirror |date=2022-03-17 |title=Dr Shabnam Asthana: Scripting a national and international success story |url=https://punemirror.com/pune/others/Dr-Shabnam-Asthana-Scripting-a-national-and-international/cid6905099.htm |access-date=2024-05-24 |website=punemirror.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਐਨਡੀਏ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=14 October 2014 |title=Shabnam Asthana |url=http://prssa.prsa.org/events/conference/program/12program/shabnamasthana |access-date=20 December 2016 |website=Prsa.org}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਸਿੰਬਾਇਓਸਿਸ, ਇੰਦਰਾ, IIBM, ਸਿੰਹਾਗੜ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ, NIILM, DY ਪਾਟਿਲ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਕੂਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪੈਨਲਿਸਟ ਅਤੇ ਗੈਸਟ ਫੈਕਲਟੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

== ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ==
ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ ਜਨ ਸੰਪਰਕ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੀਆਰਸੀਆਈ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਬਈ ਵਿਖੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Public Relations Photos : Shabnam Asthana wins India's top public relations award by Mid-Day |url=http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D |access-date= |website=RavePad |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024046/http://ravepad.com/page/public-relations/images/view/18555584/Shabnam-Asthana-wins-India-s-top-public-relations-award-by-Mid-D |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਸਥਾਨਾ [[ਸਾਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ|ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ]] ਵਿੱਚ 2012 PRSSA 2012 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਰਤੀ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=8 October 2012 |title=Shabnam Asthana to be first PR expert from India to address PRSSA 2012 National Conference in San Francisco |url=http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180207005022/http://www.sify.com/finance/shabnam-asthana-to-be-first-pr-expert-from-india-to-address-prssa-2012-national-conference-in-san-francisco-news-news-mkijEebbhhhsi.html |archive-date=7 February 2018 |access-date=20 December 2016 |website=[[Sify.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=20 January 2015 |title=Bridging the Gap: Travel the World with Your PR Career |url=https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ |access-date=14 November 2012 |website=PRSSA |archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180206190348/https://buprssa.com/2012/11/14/bridging-the-gap-travel-the-world-with-your-pr-career/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ|ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ]] ਤੋਂ ਗਲੋਬਲ ਪੀਆਰ ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2017 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=1 February 2018 |title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award |url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award-118020101206_1.html |access-date=6 February 2018 |website=[[Business Standard]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |date=1 February 2018 |title=Shabnam Asthana wins Times Power Woman 2017 award |url=https://www.aninews.in/news/business/business/shabnam-asthana-wins-times-power-woman-2017-award201802011734000002/ |access-date=6 February 2018 |website=[[Asian News International]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਗਰੁੱਪ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਗਰੁੱਪ]] ਤੋਂ ਟਾਈਮਜ਼ ਪਾਵਰ ਵੂਮੈਨ 2018 ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2018-08-28 |title=Dance, Music And Honour: Times Power Women 2018 Fetes India's Super Girls |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/dance-music-and-honour-times-power-women-2018-fetes-indias-super-girls/women-on-top/slideshow/65579154.cms |access-date=2020-03-26 |website=Economic Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2018-12-16 |title=Shabnam Asthana &amp; eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46th National Summit at New Delhi |url=https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |access-date=2020-03-24 |website=NRInews24x7 |language=en-US |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325034643/https://nrinews24x7.com/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46th-national-summit-at-new-delhi/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-12-16 |title=Shabnam Asthana &amp; eminent women leaders discuss the Role of Women in New India at the 46thNational Summit at New Delhi |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-eminent-women-leaders-discuss-the-role-of-women-in-new-india-at-the-46thnational-summit-at-new-delhi/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ [[ਲੰਡਨ]] ਦੇ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕਾਮਨਜ਼ ਵਿਖੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਸਨਮਾਨ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=admin |date=2018-10-29 |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the House of Commons London (UK) |url=https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |access-date=2020-03-24 |website=NRInews24x7 |language=en-US |archive-date=2020-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200325044558/https://nrinews24x7.com/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-10-29 |title=Mahatma Gandhi Samman conferred on Shabnam Asthana in the Houses of Commons London (UK) |url=http://www.punekarnews.in/mahatma-gandhi-samman-conferred-on-shabnam-asthana-in-the-houses-of-commons-london-uk/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2018 ਪੁਣੇ ਬੈਸਟ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲੇ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2018-08-27 |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 – West Region, for Global PR |url=http://www.punekarnews.in/shabnam-asthana-felicitated-as-the-times-power-woman-2018-west-region-for-global-pr/ |access-date=2020-03-24 |website=Punekar News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shabnam Asthana felicitated as the Times Power Woman 2018 |url=https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&amp;title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&amp;SectionId=5095673614284375049&amp;SectionName=Press%20Release&amp;TagName=Times%20Of%20India%20Group&amp;NewsTagId=5210079055596415164&amp;BM=False&amp;FW=False&amp;ITG=False |access-date=2020-03-24 |website= |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918024047/https://www.bytesofindia.com/newsdetails?NewsId=4678953116677914354&amp;title=Shabnam%20Asthana%20felicitated%20as%20the%20Times%20Power%20Woman%202018&amp;SectionId=5095673614284375049&amp;SectionName=Press%20Release&amp;TagName=Times%20Of%20India%20Group&amp;NewsTagId=5210079055596415164&amp;BM=False&amp;FW=False&amp;ITG=False |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਅਸਥਾਨਾ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਮੈਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ANI |date=2019-04-05 |title=Shabnam Asthana awarded Honorary doctorate by National American University |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/shabnam-asthana-awarded-honorary-doctorate-by-national-american-university-119040500794_1.html |access-date=2020-03-24 |website=Business Standard India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The National American University awards honorary doctorate to Shabnam Asthana and other eminent personalities |url=https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |access-date=2020-03-24 |website=in.finance.yahoo.com |language=en-IN |archive-date=2020-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324165819/https://in.finance.yahoo.com/news/national-american-university-awards-honorary-060430391.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਵਪਾਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>a190iw4wx06momav61umn4k48gw33z6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਸ਼ਮੀ ਸਿਰਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196231</id>
    <revision>
      <id>838298</id>
      <parentid>800340</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5122" sha1="18qxua1izjhbri1ynt3rl9oio7t6x7s" xml:space="preserve">
'''ਰਸ਼ਮੀ ਸਿਰਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rashmi Sirdeshpande;''' ਜਨਮ ਵੇਲੇ '''Desai''') ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ|ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲੇਖਕ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵਕੀਲ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''&quot;ਦਾਦਾਜੀ'ਸ ਪੇਂਟਬਰੱਸ਼'' &quot; (2022) ਨੂੰ ਝਲਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''&quot;ਥਿੰਕ ਲਾਈਕ ਏ ਬੌਸ: ਡਿਸਕਵਰ ਦ ਸਕਿੱਲਜ਼ ਦੈਟ ਟਰਨ ਗ੍ਰੇਟ ਆਈਡੀਆਜ਼ ਇਨਟੂ ਕੈਸ਼&quot;'' (2022) 2022 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਦਿਵਸ ਲਈ ਇੱਕ ਚੋਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''&quot;ਨੇਵਰ ਸ਼ੋਅ ਏ ਟੀ-ਰੈਕਸ ਏ ਬੁੱਕ!&quot;'' (2020) ਨੇ 2021 ਵਿੱਚ ਕਵੀਨਜ਼ ਨਿੱਕਰਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Modi|first1=Chintan Girish|title=Dev Anand at 100: Two-day film festival to screen evergreen star's best movies|url=https://thefederal.com/category/features/dev-anand-at-100-two-day-film-festival-to-screen-best-films-of-evergreen-star-96032?infinitescroll=1|access-date=11 September 2023|work=The Federal|date=18 June 2023|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Story Space Read Aloud: Rashmi Sirdeshpande {{!}} Tate Britain |url=https://www.tate.org.uk/whats-on/tate-britain/story-space/story-space-read-aloud-rashmi-sirdeshpande |access-date=11 September 2023 |website=Tate Britain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=O'Brien|first1=Kiera|title=Children's: World Book Day makes its mark|url=https://www.thebookseller.com/bestsellers/childrens-world-book-day-makes-its-mark|access-date=11 September 2023|work=The Bookseller|date=3 March 2022|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Broadley|first1=Sarah|title=WRITERS' MINDS Rashmi Sirdeshpande|url=https://www.wordsandpics.org/2021/11/writers-minds-rashmi-sirdeshpande.html|access-date=11 September 2023|work=Words&amp;Pictures}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Quarto Group partners with EmpathyLab on empathy-building handbook for children |url=https://www.thebookseller.com/rights/quarto-group-partners-with-empathylab-on-empathy-building-handbook-for-children |access-date=2025-03-22 |website=The Bookseller |language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Children's: World Book Day makes its mark |url=https://www.thebookseller.com/bestsellers/childrens-world-book-day-makes-its-mark |access-date=2025-03-22 |website=The Bookseller |language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Write Now for Penguin place {{!}} EasternEye |url=https://www.easterneye.biz/write-now-for-penguin-place/ |access-date=2025-03-22 |website=www.easterneye.biz |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Federal |first=The |date=2023-09-11 |title=Dev Anand at 100: Two-day film festival to screen evergreen star’s best movies |url=https://thefederal.com/category/features/dev-anand-at-100-two-day-film-festival-to-screen-best-films-of-evergreen-star-96032?infinitescroll=1 |access-date=2025-03-22 |website=thefederal.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=WRITERS' MINDS Rashmi Sirdeshpande |url=https://www.wordsandpics.org/2021/11/writers-minds-rashmi-sirdeshpande.html |access-date=2025-03-22 |website=Words&amp;Pictures }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Eyre|first1=Charlotte|title=Puffin signs Write Now graduate Rashmi Sirdeshpande|url=https://www.thebookseller.com/rights/puffin-signs-write-now-graduate-rashmi-sirdeshpande-917231|access-date=11 September 2023|work=The Bookseller|date=13 December 2018|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Brown|first1=Lauren|title=Quarto Group partners with EmpathyLab on empathy-building handbook for children|url=https://www.thebookseller.com/rights/quarto-group-partners-with-empathylab-on-empathy-building-handbook-for-children|access-date=11 September 2023|work=The Bookseller|date=31 January 2023|language=En}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Chandan|first1=Manju|title=Write Now for Penguin place - EasternEye|url=https://www.easterneye.biz/write-now-for-penguin-place/|access-date=11 September 2023|work=Eastern Eye|date=24 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Puffin signs Write Now graduate Rashmi Sirdeshpande |url=https://www.thebookseller.com/rights/puffin-signs-write-now-graduate-rashmi-sirdeshpande-917231 |access-date=2025-03-22 |website=The Bookseller |language=En}}&lt;/ref&gt; ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>18qxua1izjhbri1ynt3rl9oio7t6x7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮਾਧਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196254</id>
    <revision>
      <id>838239</id>
      <parentid>817900</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="oir7r68x6h7z0rsefkojpthqx85khz6" xml:space="preserve">
'''ਮਾਧਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Madhavi Krishnan''') ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਸਾਇਣ [[ਵਿਗਿਆਨੀ]] ਹੈ ਜੋ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ [[ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ]] ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਫਲੂਇਡਿਕ ਟ੍ਰੈਪ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜੋ ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇ ਸਥਾਨਿਕ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਲ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਇਓਮਾਰਕਰਾਂ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਖੋਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਨਿਦਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ==
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ [[ਚੇਨਈ]] ਦੀ ਅੰਨਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੈਨੇਟਿਕ ਟੈਸਟਿੰਗ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਐਨ ਆਰਬਰ ਵਿਖੇ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਟੀਯੂ ਡ੍ਰੇਜ਼ਡਨ ਵਿਖੇ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵੌਨ ਹੰਬੋਲਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਫੈਲੋ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਕੋਲਾਇਡਲ ਨੈਨੋਪਾਰਟਿਕਲਜ਼ ਨੂੰ ਫਸਾਉਣ ਅਤੇ [[ਡੀ.ਐੱਨ.ਏ.|ਡੀਐਨਏ ਨੂੰ]] ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Talk Krishnan 07 - ICPWiki |url=https://www2.icp.uni-stuttgart.de/~icp/Talk_Krishnan_07 |access-date=2020-06-24 |website=www2.icp.uni-stuttgart.de}}&lt;/ref&gt; 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਮੈਰੀ ਕਿਊਰੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ETH ਜ਼ਿਊਰਿਖ ਚਲੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Madhavi Krishnan / Assistant Professor of Physical Chemistry |url=http://www.flow17conference.com/speakers/madhavi-krishnan/?ajax=true&amp;width=100%25&amp;height=500px |access-date=2020-06-24 |website=www.flow17conference.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਹਾਰਵਰਡ ਜੌਨ ਏ. ਪਾਲਸਨ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਅਪਲਾਈਡ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਸਕਾਲਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Prof. Dr. Madhavi Krishnan - AcademiaNet |url=https://www.academia-net.org/profil/prof-dr-madhavi-krishnan/1289159 |access-date=2020-06-24 |website=www.academia-net.org |archive-date=2020-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200625051746/https://www.academia-net.org/profil/prof-dr-madhavi-krishnan/1289159 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਖੋਜ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
2012 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ETH ਜ਼ੁਰੀਖ ਵਿਖੇ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਵਿਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਾਇੰਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ 2018 ਵਿੱਚ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Madhavi Krishnan - Research Guides |url=http://research.chem.ox.ac.uk/madhavi-krishnan.aspx |access-date=2020-06-24 |website=research.chem.ox.ac.uk |archive-date=2020-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626231906/http://research.chem.ox.ac.uk/madhavi-krishnan.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਸਿੰਗਲ-ਮੋਲੀਕਿਊਲ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੈਨੋਸਕੇਲ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਤਰਲ ਜਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Professor Madhavi Krishnan |url=https://www.merton.ox.ac.uk/people/professor-madhavi-krishnan |access-date=2020-06-24 |website=www.merton.ox.ac.uk |language=en}}&lt;/ref&gt; ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਅਣੂ ਜਾਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖੇਤਰਾਂ (ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਆਇਨ ਜਾਲ ਅਤੇ ਆਪਟੀਕਲ ਟਵੀਜ਼ਰ ) ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਂਚ ਅਧੀਨ ਸਿਸਟਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Assistant professor Madhavi Krishnan receives ERC Consolidator Grant |url=https://www.mnf.uzh.ch/en/news/Madhavi-Krishnan-wins-ERC-Consolidator-Grant.html |access-date=2020-06-24 |website=www.mnf.uzh.ch |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਫੀਲਡ-ਫ੍ਰੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਸਟੈਟਿਕ ਟ੍ਰੈਪ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣੂਆਂ ਦੇ ਗੈਰ-ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਣੂਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਣੂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=12 October 2023|title=Recognition of Distinction|url=https://gazette.web.ox.ac.uk/sites/default/files/gazette/documents/media/12_october_2023_-_no_5397_redacted.pdf|journal=University of Oxford Gazette|volume=154|issue=5397|pages=60–61|access-date=13 May 2024}}&lt;/ref&gt;

== ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==

* 2016 ਜਰਮਨ ਬੁਨਸੇਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਫਾਰ ਫਿਜ਼ੀਕਲ ਕੈਮਿਸਟਰੀ ਨੇਰਨਸਟ-ਹੈਬਰ-ਬੋਡੇਨਸਟਾਈਨਪ੍ਰੀਸ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2016 |title=Nernst-Haber-Bodensteinpreis 2016 |url=https://www.chem.uzh.ch/en/research/news/NHB-Preis.html |access-date=2020-06-24 |website=www.chem.uzh.ch |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* 2018 ਯੂਰਪੀਅਨ ਰਿਸਰਚ ਕੌਂਸਲ ਕੰਸੋਲੀਡੇਟਰ ਗ੍ਰਾਂਟ&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* 2020 ਕੋਰਡੇ–ਮੋਰਗਨ ਇਨਾਮ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Professor Madhavi Krishnan {{!}} Corday-Morgan Prize winner 2020 |url=https://www.rsc.org/awards-funding/awards/2020-winners/professor-madhavi-krishnan/ |access-date=2020-06-24 |website=Royal Society of Chemistry |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>oir7r68x6h7z0rsefkojpthqx85khz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੂਨੀਸ ਟੀਟਜੈਂਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196742</id>
    <revision>
      <id>838286</id>
      <parentid>803271</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5824" sha1="mejpora97a4u14e7c1dp3t7cp4zbf9s" xml:space="preserve">
[[ਤਸਵੀਰ:Portrait_of_Eunice_Tietjens.jpg|thumb|ਯੂਨੀਸ ਟੀਟਜੈਂਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ]]
'''ਯੂਨੀਸ ਟੀਟਜੈਂਸ''' (29 ਜੁਲਾਈ, 1884-6 ਸਤੰਬਰ, 1944) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਕਵੀ]], ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲੇਖਕ, [[ਲੈਕਚਰਾਰ]] ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। 

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ==
ਯੂਨਿਸ ਸਟ੍ਰੌਂਗ ਹੈਮੰਡ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ, 1884 ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਫਲੋਰੀਡਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਜਾਪਾਨ, [[ਚੀਨ]], ਤਾਹੀਟੀ ਅਤੇ ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
1914 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟਾਈਟਜੇਂਸ 1917 ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਡੇਲੀ ਨਿਊਜ਼ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 1913 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪੋਇਟਰੀ: ਏ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਆਫ਼ ਵਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੱਚੀ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈਰੀਏਟ ਮੋਨਰੋ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਈ। ਟਾਈਟਜੇਂਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਸੰਪਾਦਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਮੋਨਰੋ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਉਲਟ ਸੀ, ਜੋ &quot;ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਸਤਾਨੇ&quot; ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਬਰਟਨ ਹੋਮਜ਼ ਟ੍ਰੈਵਲ ਸਟੋਰੀਜ਼: ਜਾਪਾਨ, ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਫਾਰਮੋਸਾ (1924) ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਵਰਣਨ ਹਨ। ਸਮਕਾਲੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਯੂਰੋਕੇਂਦ੍ਰਿਕ ਜਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਅਤੇ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸਲਵਾਦੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਹੈ:

ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪਤੀ ਪਾਲ ਟਾਈਟਜੇਂਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸਨੇ 1904 ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ [1] ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਆਈਡੀਆ ਅਤੇ ਜੈਨੇਟ ਸਨ। ਆਈਡੀਆ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 1914 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ ਕਲੌਇਡ ਹੈੱਡ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਹੈੱਡ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਸਦੀ ਮੌਤ 1944 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।[1] ਉਸਦੇ ਕਾਗਜ਼ ਨਿਊਬੇਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਰੋਜਰ ਅਤੇ ਜੂਲੀ ਬਾਸਕੇਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਪੈਸ਼ਲ ਕਲੈਕਸ਼ਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Gutenberg author|id=4844|name=Eunice Tietjens}}
* {{Internet Archive author|sname=Eunice Tietjens}}
* {{Librivox author|id=8258}}
* [https://web.archive.org/web/20100818022753/http://highway49.library.yale.edu/awia/gallery/tietjens.html Intimate Circles | Eunice Tietjens&lt;!-- bot-generated title --&gt;] at highway49.library.yale.edu
* [http://oldpoetry.com/author/Eunice%20Tietjens Eunice Tietjens at Old Poetry&lt;!-- bot-generated title --&gt;] at oldpoetry.com
* [http://www.newberry.org/collections/FindingAids/tietjens/Tietjens.html Eunice Tietjens Papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711191056/http://www.newberry.org/collections/FindingAids/tietjens/Tietjens.html|date=2009-07-11}} at [[Newberry Library]]
* [https://archives.newberry.org/repositories/2/resources/370 Enuice Tietjens papers--additions]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Newberry Library]]
* {{LCAuth|no96019477|Eunice Tietjens|18|}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1944]]</text>
      <sha1>mejpora97a4u14e7c1dp3t7cp4zbf9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸਾਰਿਕਾ ਕਾਲੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200608</id>
    <revision>
      <id>838441</id>
      <parentid>820341</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14334" sha1="9ngthnlsoa5kvu9o59tbjua275kbuzu" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਸਾਰਿਕਾ ਕਾਲੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਟਾਰੀਆ
| alt                = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption            = 
| other_names        = 
| birth_name         = &lt;!-- only use if different from name --&gt;
| birth_date         = &lt;!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --&gt;
| birth_place        = ਉਮਬਰੇ ਕੋਟਾ ਪਿੰਡ, ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ
| death_date         = &lt;!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --&gt;
| death_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰੀ
| years_active       = 2006–ਵਰਤਮਾਨ
| known_for          = ਭਾਰਤ ਔਰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ
| notable_works      = 
| awards             = ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਇਨਾਮ (2016)&lt;br /&gt;[[ਅਰਜੁਨ ਇਨਾਮ]] (2020)
}}

'''ਸਾਰਿਕਾ ਕਾਲੇ''' [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਖੋ-ਖੋ]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਜ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੀਮ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਉਸ ਨੂੰ [[2016 ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੋ-ਖੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।

[[ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਕਾਲੇ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਖੋ-ਖੋ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/av/world-asia-india-56094393|title=The sports star who could afford just one meal a day|work=BBC News|access-date=2021-02-23|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਕਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ [[ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਅੰਬਰੇ ਕੋਟਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.esakal.com/marathwada/osmanabad-news-sarika-kale-announce-arjuna-award-335413|title=मराठवाड्यासाठी गौरवास्पद : उस्मानाबादच्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|last=Jadhvar|first=Tanaji|date=19 August 2020|work=[[Sakal]]|access-date=19 August 2020|language=Marathi}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.esakal.com/marathwada/osmanabad-news-sarika-kale-announce-arjuna-award-335413|title=मराठवाड्यासाठी गौरवास्पद : उस्मानाबादच्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|last=Jadhvar|first=Tanaji|date=19 August 2020|work=[[Sakal]]|access-date=19 August 2020|language=Marathi}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ [[ਉਸਮਾਨਾਬਾਦ]] ਦੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੁਏਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਤੇਰਨਾ ਮਹਾਵਿਦਿਆਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਰਟਸ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਕਾਮਰਸ ਕਾਲਜ, ਨਲਦੁਰਗ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

2016 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਏਅਰਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/indias-kho-kho-team-captain-sarika-is-jobless/17003157|title=India's Kho-Kho Team Captain Sarika Is Jobless|last=Mayure|first=Subodh|date=4 March 2016|work=[[Mid-Day]]|access-date=19 August 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਰ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਕਾਲੇ ਨੇ ਖੋ-ਖੋ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sharma |first=Nandini |date=15 April 2019 |title=India's Top 5 Famous Kho Kho Players in 2019 |url=https://www.kreedon.com/top-5-famous-kho-kho-players-2019/ |access-date=19 August 2020 |publisher=Kreedon.com |archive-date=10 ਅਗਸਤ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810180951/https://www.kreedon.com/top-5-famous-kho-kho-players-2019/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਖੋ-ਖੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਵਾਇਤੀ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਲੇ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਜ ਖੋ-ਖੋ ਟੀਮ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਟੀਮ ਨਾਲ 25 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਅਤੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.esakal.com/marathwada/osmanabad-news-sarika-kale-announce-arjuna-award-335413|title=मराठवाड्यासाठी गौरवास्पद : उस्मानाबादच्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|last=Jadhvar|first=Tanaji|date=19 August 2020|work=[[Sakal]]|access-date=19 August 2020|language=Marathi}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Marathi-language sources (mr)]]&lt;/ref&gt; ਉਹ 2010 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/maharashtra-news/maharashtra-girl-sarika-kale-wins-arjuna-award-for-kho-kho-vjb-91-2250281/|title=मराठमोळ्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|date=19 August 2020|work=[[Loksatta]]|access-date=20 August 2020|language=Marathi}}&lt;/ref&gt;

2015 ਵਿੱਚ, ਕਾਲੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈਆਂ 2016 ਦੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;Sakal2020&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.esakal.com/marathwada/osmanabad-news-sarika-kale-announce-arjuna-award-335413|title=मराठवाड्यासाठी गौरवास्पद : उस्मानाबादच्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|last=Jadhvar|first=Tanaji|date=19 August 2020|work=[[Sakal]]|access-date=19 August 2020|language=Marathi}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Marathi-language sources (mr)]]&lt;/ref&gt; ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਵਿੱਚ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੋ-ਖੋ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ 26-16 ਦੇ ਸਕੋਰ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਨੇ ਮੈਚ ਜੇਤੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ {{Indian Rupee}} 51,000 ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/indore/indore-indian-teams-clinch-asian-kho-kho-championship-title/story-mWqoWV3Hq4kFzgeQ6YZOlO.html|title=Indore: Indian teams clinch Asian Kho Kho championship title|date=10 April 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=20 August 2020|location=Indore}}&lt;/ref&gt;

== ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ==
ਕਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵ ਛਤਰਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.esakal.com/marathwada/osmanabad-news-sarika-kale-announce-arjuna-award-335413|title=मराठवाड्यासाठी गौरवास्पद : उस्मानाबादच्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|last=Jadhvar|first=Tanaji|date=19 August 2020|work=[[Sakal]]|access-date=19 August 2020|language=Marathi}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Marathi-language sources (mr)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.loksatta.com/maharashtra-news/maharashtra-girl-sarika-kale-wins-arjuna-award-for-kho-kho-vjb-91-2250281/|title=मराठमोळ्या सारिका काळेला अर्जुन पुरस्कार जाहीर|date=19 August 2020|work=[[Loksatta]]|access-date=20 August 2020|language=Marathi}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Marathi-language sources (mr)]]&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਲਜਾਪੁਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਖੇਡ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਯੁਵਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਤੋਂ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮਰਾਠਵਾੜਾ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਐਥਲੀਟ ਹੈ, ਅਤੇ 22 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਆਖਰੀ ਖੋ-ਖੋ ਖਿਡਾਰਨ 1998 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਬਾ ਨਾਰਾਇਣ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arjun Award Winners for &quot;Kho Kho&quot; |url=https://yas.nic.in/arjun-award-winners-kho-kho |access-date=20 August 2020 |website=Yas.nic.in |publisher=[[Ministry of Youth Affairs and Sports]]}}&lt;/ref&gt; ਖੋ-ਖੋ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਮਿੱਤਲ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ &quot;[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ] ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ਾਹ&quot; ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite tweet|user=SudhanshuBJP|dead-url=Sudhanshu Mittal}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਕਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]]</text>
      <sha1>9ngthnlsoa5kvu9o59tbjua275kbuzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭੂਟਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>202382</id>
    <revision>
      <id>838219</id>
      <parentid>826996</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3906" sha1="6q2mvjlusqdl0y86jadffsevs8n9iqg" xml:space="preserve">{{More citations needed|date=May 2017}}

'''ਭੂਟਾਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾ''' [[ਭੂਟਾਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ-ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ [[ਰੇਡੀਓ]] ਅਤੇ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸੇਵਾ ਹੈ।  ਜਿਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਭੂਟਾਨੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੇਵਾ ਹੈ। ਦੂਰਸੰਚਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 2006 ਦੇ ਸੂਚਨਾ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਐਕਟ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

=== ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ===
1991 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ ਰੇਡੀਓ ਪੂਰੇ ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੂਨ 2000 ਵਿੱਚ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖੋਲੇ ਗਏ ਜੋ ਜਨਵਰੀ 2001 ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਟਾਨ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਏ। 2005 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਐਫਐਮ ਰੇਡੀਓ ਸੇਵਾ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2009 ਤੋਂ, ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 24 ਘੰਟੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ 2 ਵਜੇ ਤੋਂ ਸਵੇਰੇ 6 ਵਜੇ ਤੱਕ ਘੱਟ ਸੁਣਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸ਼ਡਿਊਲ ਦੇ ਦੁਹਰਾਓ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਿਨ ਦੇ 14 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 45 ਮਿੰਟ [[ਜੌਂਗਖਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਜ਼ੋਂਗਖਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 45 ਮਿੰਟ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ, 2 ਘੰਟੇ ਅਤੇ 53 ਮਿੰਟ ਸ਼ਾਰਚੋਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਅਤੇ 58 ਮਿੰਟ [[ਨੇਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਨੇਪਾਲੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

2012 ਵਿੱਚ, [[ਜੌਂਗਖਾ ਭਾਸ਼ਾ|ਜੋਂਗਖਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Servaes|first=Jan|date=1994-01-01|title=Broadcasting in Bhutan: Between tradition and modernization|url=https://doi.org/10.1080/01292989409359597|journal=Asian Journal of Communication|volume=4|issue=1|pages=111–133|doi=10.1080/01292989409359597|issn=0129-2986|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ
* ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਦੂਰਸੰਚਾਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [http://www.bbs.bt/ BBS.bt] – ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ
* [https://www.bbs.bt/radio-streaming/ BBS.bt/radio-streaming/] – ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੇਡੀਓ ਵੈੱਬਕਾਸਟ
* [http://www.asianlii.org/bt/legis/laws/bicama2006402/ 2006 ਦਾ ਸੂਚਨਾ, ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਐਕਟ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>6q2mvjlusqdl0y86jadffsevs8n9iqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203463</id>
    <revision>
      <id>838214</id>
      <parentid>832971</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49776" sha1="luxsz7iawnmzqxybwdceydqrtxhkno5" xml:space="preserve">'''ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਾ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ''' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ) ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲਾਭ ਲਈ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਏ. ਕੇ. ਐਂਟੋਨੀ]] ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;x968&quot; /&gt; ਐਂਟਨੀ ਨੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨੀਤੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਲਾਭ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੱਜ ਸਬਸਿਡੀਆਂ, ਦੀ ਵੀ ਭਾਈਚਾਰਕ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਲਈ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਲਿਤਾਂ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਲਾਭ ਵੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਕੋਲ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;x968&quot; /&gt;

[[:en:Centre for the study of developing societies|ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਿੰਗ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼]] ਦੇ ਹਿਲਾਲ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ:
* ਅਣਉਚਿਤ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ (ਸਿਰਫ਼ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣਾ), ਅਤੇ
* ਵਿਤਕਰੇ ਵਾਲੇ ਸੰਸਥਾਗਤ, ਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ (ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਰਾਹੀਂ)।&lt;ref name=&quot;k276&quot; /&gt;

ਧਾਰਮਿਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਉਪਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਨੁਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸਲਾਮੀ ਦਾਨ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਵਕਫ਼]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ|ਮੁਸਲਿਮ ਨਿੱਜੀ ਕਾਨੂੰਨ (ਕਾਨੂੰਨ)]], ਅਤੇ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਰਗੀਆਂ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਨਤਾ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨਾਲ ਅਸੰਗਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;k276&quot;&gt;{{cite web | last=Ahmed | first=Hilal | title=From Rajiv Gandhi to Modi, nobody defines ‘Muslim appeasement’ but all use it for votes | website=ThePrint | date=2018-11-14 | url=https://theprint.in/opinion/from-rajiv-gandhi-to-modi-nobody-defines-muslim-appeasement-but-all-use-it-for-votes/148566/ | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; 'ਵਕਫ਼' ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੱਲ ਜਾਂ ਅਚੱਲ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਥਾਈ ਸਮਰਪਣ ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪਵਿੱਤਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਦਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। 1954 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਢਾਂਚਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ 2025 ਦੇ ਵਕਫ਼ ਸੋਧ ਐਕਟ ਵਰਗੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, 1995 ਦਾ ਵਕਫ਼ ਐਕਟ ਇਹਨਾਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੀਤੀਆਂ 'ਤੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਾਜ ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਕਫ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਿਹਤਰ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;o044&quot;&gt;{{cite web | title=Waqf Amendment Bill, 2025: The History of Waqf in India | website=Press Information Bureau | date=2025-03-14 | url=https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2118415&amp;reg=3&amp;lang=2 | ref={{sfnref| Press Information Bureau
|2025}} | access-date=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਆਰਟੀਕਲ 29 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਰੰਟੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ, ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਆਧਾਰਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਆਰਟੀਕਲ 30 ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਜਨਤਕ ਵਿਵਸਥਾ, ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;x238&quot;&gt;{{cite web | title=THE CONSTITUTION OF INDIA | url=https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/19151/1/constitution_of_india.pdf | access-date=2026-01-06}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਇੱਕ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ [[ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ]] ਮੰਗਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਏ [[ਮੁਸਲਿਮ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;u822&quot;&gt;{{cite journal | last=van der Veer | first=Peter | title=Minority Rights and Hindu Nationalism in India | journal=Asian Journal of Law and Society | publisher=Cambridge University Press (CUP) | volume=8 | issue=1 | year=2021 | issn=2052-9015 | doi=10.1017/als.2020.51 | pages=44–55}}&lt;/ref&gt; [[ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ|ਸ਼ਾਹ ਬਾਨੋ ਕੇਸ]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਵਿਵਾਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤ ਨੂੰ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ। ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਇੱਦਤ]] ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਔਰਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ|ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡ]] ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸਨੇ [[ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ|ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ]] ਨੂੰ [[:en:Secularism_in_India#Law|ਧਰਮ ਨਿਰਪੱਖ ਕਾਨੂੰਨ]] ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਭੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰਾਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;hindu2003&quot;&gt;{{cite web |date=10 August 2003 |title=The Shah Bano legacy  |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216130523/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/the-shah-bano-legacy/article27789644.ece |archive-date=16 February 2024 |access-date= |work=[[The Hindu]]}}&lt;/ref&gt;

ਮੁਸਲਿਮ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਚਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Mishra |first1=Arvind |title=How uniform is Goa's civil code? {{!}} Explained |url=https://www.indiatoday.in/law/story/goa-uniform-civil-code-marriage-polygamy-adoption-divorce-property-children-2400680-2023-07-02 |website=India Today |access-date=17 January 2025 |language=en |date=2 July 2023}}&lt;/ref&gt; ਤਲਾਕ-ਏ-ਬਿੱਦਤ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਅਤੇ ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਨ। ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ &quot;ਤਲਾਕ&quot; ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਫਿਰ ਜੋੜਾ ਪਹਿਲੇ ਐਲਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਜੋੜਾ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;e605&quot;&gt;{{cite web | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: How it is different from Talaq-e-Biddat in islam | website=Business Standard | date=2025-11-20 | url=https://www.business-standard.com/india-news/talaq-e-hasan-under-sc-lens-how-it-is-different-from-talaq-e-biddat-125112000423_1.html | access-date=2025-11-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;j045&quot;&gt;{{cite web | last=Jain | first=Akshat | title=Talaq-e-Hasan under SC lens: A look at Muslim divorce practices &amp; how courts have ruled before | website=ThePrint | date=2025-11-20 | url=https://theprint.in/theprint-essential/talaq-e-hasan-under-sc-lens-a-look-at-muslim-divorce-practices-how-courts-have-ruled-before/2788287/ | access-date=2025-11-22}}&lt;/ref&gt; ਤਲਾਕ-ਏ-ਅਹਿਸਾਨ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ &quot;ਤਲਾਕ&quot; ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਇਦਤ, ਜਾਂ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਰੱਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਉਡੀਕ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਸੁਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;j045&quot; /&gt;

[[:en:The Satanic verses|ਸ਼ੈਤਾਨਿਕ ਆਇਤਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ]]&lt;ref name=&quot;d323&quot;&gt;{{cite web | last=Suroor | first=Hasan | title=You can't read this book | website=The Hindu | date=2012-03-03 | url=https://www.thehindu.com/books/you-cant-read-this-book/article2953626.ece | access-date=2026-01-11}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਸੱਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ &quot;ਫਿਲਮ &quot;[[:en:The Da Vinci code (movie)|ਦ ਦਾ ਵਿੰਚੀ ਕੋਡ]]&quot; 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਵੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;c771&quot;&gt;{{cite web | last=Danino | first=Michel | title=In India, is it Secularism or minorityism? | website=The New Indian Express | date=2018-04-17 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/2018/Apr/17/in-india-is-it-secularism-or-minorityism-1802451.html | access-date=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;

[[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ [[ਮਲਪੁਰਮ]] ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ (ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ)।&lt;ref name=&quot;x968&quot;&gt;{{cite web | last=George | first=TJS | title=Minority Appeasement, a Game That Helps No Minority. But It Can Cut Up the Country Into Communal Bits | website=[[The New Indian Express]] | date=2014-07-06 | url=https://www.newindianexpress.com/opinions/columns/t-j-s-george/2014/Jul/06/minority-appeasement-a-game-that-helps-no-minority.-but-it-can-cut-up-the-country-into-communal-bits-632314.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

[[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਐਂਡ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ]] (NCERT) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 11ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ &quot;ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ&quot; ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ &quot;ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&quot;&lt;ref name=&quot;j993&quot;&gt;{{cite web | last=Harigovind | first=Abhinaya | title=New NCERT Class 11 Textbook: Vote bank politics associated with ‘minority appeasement’, disregards ‘equality’ | website=[[The Indian Express]] | date=2024-06-18 | url=https://indianexpress.com/article/education/new-ncert-class-11-textbook-vote-bank-politics-minority-appeasement-9396663/ | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ|ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ]] [[ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ, ਪੱਛੜੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ, [[ਦਲਿਤ|ਦਲਿਤ]] ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;x272&quot;&gt;{{cite web | last=Sikdar | first=Shubhomoy | title=Congress focuses on minority appeasement, Modi on welfare of tribals, Dalits and poor: Shah in M.P. | website=[[The Hindu]] | date=2023-09-05 | url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/congress-focuses-on-minority-appeasement-modi-on-welfare-of-tribals-dalits-and-poor-shah-in-mp/article67273770.ece | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;v112&quot;&gt;{{cite web | title=Cong focuses on minority appeasement, Modi govt on welfare of tribals: Shah | date=2023-09-05 | url=https://www.business-standard.com/politics/cong-focuses-on-minority-appeasement-modi-govt-on-welfare-of-tribals-shah-123090500600_1.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ &quot;[[ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ|ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ]] ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੈ।&quot; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਨੇ 2006 ਤੋਂ ਟੇਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੌਲਤ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;z038&quot;&gt;{{cite web | title=Amid row over 'infiltrators' remark, instances of minority appeasement by Congress govts surface | website=Daijiworld.com | date=2024-04-22 | url=https://www.daijiworld.com/news/newsDisplay?newsID=1185615 | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

[[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2025 [[ਬਿਹਾਰ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਬਿਹਾਰ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;m835&quot;&gt;{{cite web | title=Bihar Fallout: BJP Slams 'Appeasement' Politics, RJD's Rohini Acharya 'Quits' Politics. | website=India Today | date=2025-11-15 | url=https://www.indiatoday.in/india/video/bihar-fallout-bjp-slams-appeasement-politics-rjds-rohini-acharya-quits-politics-ytvd-2820469-2025-11-15 | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

[[ਸੱਚਰ ਕਮੇਟੀ]] ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ 76 ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕੁਝ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:
* ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ (ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ) ਬਿੱਲ, 2005,
* ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ,
* ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ,
* ਮੁਸਲਿਮ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ,
* ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀ,
* ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼,
* ਸਥਾਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ,
* ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Implementation of Recommendations of Sachar Committee | website=
	Press Information Bureau
 | url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104086 | ref={{sfnref | 
	Press Information Bureau
}} | access-date=7 May 2024}}&lt;/ref&gt;

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Mad&quot;&gt;{{cite web | title=Scheme for providing education in madrasas/minorities (spemm) | url=https://www.education.gov.in/sites/upload_files/mhrd/files/upload_document/spemm_guidelines.pdf | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਐਕਟ, 1992 ਦੇ ਤਹਿਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=अल्पसंख्यकों के लिए राष्ट्रीय आयोग | url=https://www.minorityaffairs.gov.in/show_content.php?lang=2&amp;level=0&amp;ls_id=216&amp;lid=221 | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

NMDFC ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਮੇਟੀ (ICC) - ਕੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਰੋਕਥਾਮ, ਮਨਾਹੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਰਣ) ਐਕਟ, 2013 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਮੁਸਲਿਮ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੋਜਨਾ ਲਾਗੂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;m719&quot;&gt;{{cite web | title=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | website=राष्ट्रीय अल्पसंख्यक विकास एवं वित्त निगम की आधिकारिक वेबसाइट, अल्पसंख्यक कार्य मंत्रालय, भारत सरकार | date=2026-01-06 | url=https://www.nmdfc.org/ | access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

2016 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ, ਕੇਂਦਰੀ ਵਕਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਵਿਆਹ ਹਾਲਾਂ (ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਿਲ), ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਕਫ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ/ਵਕਫ਼ ਬੋਰਡਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਜ-ਮੁਕਤ ਕਰਜ਼ੇ ਵਜੋਂ {{INRConvert|176190000}} ਦੀ ਰਕਮ ਵੰਡੀ।&lt;ref name=&quot;p851&quot;&gt;{{cite web | title=Funds Released to Various Wakf Institutions | website=
	Press Information Bureau
 | url=https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1780947 | ref={{sfnref|
	Press Information Bureau
}} | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਹੁਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;m824&quot;&gt;{{cite web | title=Pradhan Mantri Virasat ka Samvardhan | website=PM VIKAS - Ministry of Minority Affairs | date=2026-01-07 | url=https://pmvikas.minorityaffairs.gov.in/ | language=es | ref={{sfnref|
        PM VIKAS -
    Ministry of Minority Affairs|2026}} | access-date=2026-01-08}}&lt;/ref&gt;

[[2005 ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਹਮਲਾ|2005 ਦੇ ਰਾਮ ਜਨਮਭੂਮੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ]], ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਖ਼ਤ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਡਰ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;t304&quot;&gt;{{cite web | title=Terrorists attack Ayodhya temple, 6 killed | website=Business Standard | date=2005-07-06 | url=https://www.business-standard.com/article/economy-policy/terrorists-attack-ayodhya-temple-6-killed-105070601017_1.html | access-date=2025-11-24}}&lt;/ref&gt;

[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸਰਕਾਰ ਦੇ 2025-26 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ &quot;ਸਮਾਜਿਕ ਨਿਆਂ, ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਭਾਗ&quot; ਅਧੀਨ ਸਕੀਮਾਂ ਲਈ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;i475&quot;&gt;{{cite web | title=Punjab Budget Analysis 2025-26 | url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Punjab State committee for Minorities. | url=https://www.punjabsmc.com/other_related_link.php | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

[[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024-2025 ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ₹3,030 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2023-2024 ਵਿੱਚ ₹2,195 ਕਰੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਰਕਮ 36% ਵਧੀ ਹੈ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਬਜਟ ਭਾਸ਼ਣ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਸਲਿਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਹਨ ਤਾਂ ₹2,500 ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਨਹੀਂ ਹਨ ਤਾਂ ₹5,000 ਦਾ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਹੱਜ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਈ ₹443 ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ ਇਜਤੇਮਾ (ਕਾਨਫਰੰਸ) ਲਈ ₹24 ਮਿਲੀਅਨ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 'ਆਸ਼ੂਖਾਨਾਂ' (ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਿਮ ਸੋਗ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮ ਕੇਂਦਰ) ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ 'ਤੇ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਰਮਜ਼ਾਨ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 3.3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;c998&quot;&gt;{{cite web | last=Mohammed | first=Syed | title=Telangana Budget: Minority Welfare budgetary allocation is ₹3,003 crore | website=The Hindu | date=2024-07-25 | url=https://www.thehindu.com/news/national/telangana/telangana-budget-minority-welfare-budgetary-allocation-is-3003-crore/article68444606.ece | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਧਾਰਮਿਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ [[ਤਬਲੀਗੀ ਜਮਾਤ]] ਨੂੰ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ 3 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |title=Why is Telangana govt giving Rs 3 crore to Tablighi Jamaat, asks BJP leader | website=The New Indian Express |date=2023-12-21 |url=https://www.newindianexpress.com/states/telangana/2023/Dec/21/why-is-telangana-govt-giving-rs-3-crore-to-tablighi-jamaat-asks-bjp-leader-2643459.html |access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Minorities welfare, Government of Telangana. | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਰਿਆਇਤਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖਰਚੇ 'ਤੇ [[ਕਾਜ਼ੀਆਂ]] ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;c510&quot;&gt;{{cite web | title=&quot;Minorities Welfare | website=&quot;Telangana State Portal | date=2025-11-05 | url=https://www.telangana.gov.in/departments/minorities-welfare/ | access-date=2026-01-10}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਮੁਬਾਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁਸਲਿਮ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਹ 'ਤੇ ₹51,000 ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;m407&quot;&gt;{{cite web | title=&quot;Kalyana Laxmi | website=&quot;telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | access-date=2026-01-13 | archive-date=2022-06-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220618102357/https://telanganaepass.cgg.gov.in/KalyanaLakshmiLinks.do | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;v756&quot;&gt;{{cite web | title=Overseas Scholarship Selection for SC, ST , BC and MINORITY Services | website=telanganaepass.cgg.gov.in | url=https://telanganaepass.cgg.gov.in/OverseasLinks.do | access-date=2026-01-13}}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਰਾਜੀਵ ਯੁਵਾ ਵਿਕਾਸਮ ਸਕੀਮ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ₹300,000 ਤੱਕ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;j598&quot;&gt;{{cite web | title=రాజీవ్ యువ యువ యికాస్ పథకం | website=Rajiv Yuva Vikasam | date=2025-07-05 | url=https://rajivyuvavikasam.in/ | access-date=2026-01-13 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਇਸਨੇ ਇੰਦਰਾਮਾ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਹਿਲਾ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਔਰਤਾਂ (ਵਿਧਵਾਵਾਂ, ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ, ਆਦਿ) ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ₹50,000 ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;r846&quot;&gt;{{cite web | title=Indiramma Minority Mahila Yojana | website=SURYAPET DISTRICT, GOVERNMENT OF TELANGANA | date=2019-07-20 | url=https://suryapet.telangana.gov.in/scheme/indiramma-minority-mahila-yojana/ | access-date=2026-01-13}}&lt;/ref&gt;

[[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ ਵਿੱਤੀ ਸਾਲ 2024-2025 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ 5,530 ਕਰੋੜ 65 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;y063&quot;&gt;{{cite web | title=Budget allocation for minority affairs &amp; madrasah education goes up | website=The Statesman | date=2024-02-09 | url=https://www.thestatesman.com/bengal/budget-allocation-for-minority-affairs-madrasah-education-goes-up-1503268027.html | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਰਾਜ ਬਜਟ ਨੇ 2025-2026 ਲਈ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 200 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Minority group urges CM to act on Budget allocation | website=The Statesman | date=2025-05-07 | url=https://www.thestatesman.com/cities/siliguri/minority-group-urges-cm-to-act-on-budget-allocation-1503429260.html | access-date=2025-12-07}}&lt;/ref&gt; ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਮਦਰੱਸਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;j179&quot;&gt;{{cite web | title=Minority Affairs and Madrasah Education | website=wb.gov.in | url=https://wb.gov.in/departments-details.aspx?id=D171018171340413&amp;page=Minority-Affairs-and-Madrasah-Education | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਬਜਟ 2025 ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਸਜਿਦਾਂ ਅਤੇ ਦਰਗਾਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਲਈ 10 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਾਧੂ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;o225&quot;&gt;{{cite web | title=TN Budget 2025: Key schemes for women, trans persons, SC/ST communities | website=The News Minute | date=2025-03-14 | url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/tn-budget-2025-schemes-for-women-trans-persons-scst-communities | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਛੜੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=BC, MBC &amp; Minorities Welfare Department | url=https://www.tn.gov.in/dept_profile.php?dep_id=NA== | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀਆਂ/ਜਨਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਲਈ ₹3,820 ਕਰੋੜ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ &quot;ਮਾਰਗ ਦੀਪਮ&quot; ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ2 ਦੇ ਤਹਿਤ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਫ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ₹200 ਕਰੋੜ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਲਾਈ ਪੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਰਕਮ ₹5 ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;p473&quot;&gt;{{cite web | last1=Shwenk | first1=Martin | last2=Murthy | first2=Narayana | last3=Poonawalla | first3=Adar | last4=Jain | first4=Manu | last5=Kamath | first5=Nitin | title=Kerala Budget 2025 Highlights: High-speed rail corridor, metro projects, and IT park in Kannur, check all key announcements | website=The Economic Times | date=2025-02-07 | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/kerala-budget-2025-highlights-high-speed-rail-corridor-metro-projects-and-it-park-in-kannur-check-all-key-announcements/articleshow/118004880.cms?from=mdr | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਲਾਈ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Directorate of Minority welfare, Government of Kerala. | url=https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | access-date=2025-11-19 | archive-date=2025-04-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250403102034/https://minoritywelfare.kerala.gov.in/ | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ 2024 ਦੇ ਬਜਟ ਵਿੱਚ ਵਕਫ਼ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਰੱਖੇ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਲਈ ਨਕਦ ਰਿਫੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ, ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਲਈ 60% ਕੰਨੜ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;f811&quot;&gt;{{cite web | last=Dwarakanath | first=Nagarjun | title=Karnataka Budget: Rs 100 crore for Waqf properties, 60% Kannada use mandatory | website=India Today | date=2024-02-16 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-budget-2024-allocation-siddaramaiah-waqf-properties-minority-students-kannada-mandatory-hindu-pilgrims-2502928-2024-02-16 | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt; ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹਜ ਭਵਨ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;w285&quot;&gt;{{cite web | title=State-of-the-art Haj Bhavan opens in Bengaluru | website=Deccan Herald | date=2016-08-28 | url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/state-art-haj-bhavan-opens-2083837 | access-date=2025-11-25}}&lt;/ref&gt; ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ 10% ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 15% ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;h009&quot;&gt;{{cite web | last=Raj | first=Sagay | title=Karnataka Cabinet approves 15% housing quota for Muslims across state | website=India Today | date=2025-06-20 | url=https://www.indiatoday.in/india/karnataka/story/karnataka-approves-15-percent-housing-reservation-for-muslims-minorities-minister-zameer-ahmed-khan-pushes-plan-in-cabinet-2743121-2025-06-19 | access-date=2025-11-24}}&lt;/ref&gt; ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਕਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/en | access-date=2025-11-19 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਡਿਗਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ|UPSC]]/[[:en:Karnataka Administrative Service|KAS]] ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, ਪੁਲਿਸ ਸਬ ਇੰਸਪੈਕਟਰ (PSI) ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਲੀਵਿੰਗ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ|SSLC]] ਪਾਸ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਹੋਟਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਿਖਲਾਈ, [[:en:Karnataka Public Service Commission|KPSC]] ਗਰੁੱਪ C ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ [[ਰੇਲਵੇ ਭਰਤੀ ਬੋਰਡ|RRB]] ਅਤੇ [[:en:Secondary_School_Certificate#India|SSC]] ਪ੍ਰੀ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Coaching - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/237/Coaching/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗਰੀਬ ਔਰਤਾਂ/ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਅਤੇ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ &quot;ਬਿਦਾਈ&quot; ਯੋਜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bidaai (Shaadi Scheme) - Directorate of Minorities, Government of Karnataka. | url=https://dom.karnataka.gov.in/227/Bidaai_%28Shaadi_Scheme%29/en | access-date=2025-12-05 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ਕਰਨਾਟਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਡਲ ਕਲੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ 22 ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਿਆਂ ਨੂੰ 398 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;o180&quot;&gt;{{cite web | title=Cabinet approves slew of irrigation, health funds | website=SALAR NEWS | date=2025-09-04 | url=https://salarnews.in/city-news/details/45400/cabinet-approves-slew-of-irrigation-health-funds | access-date=2025-12-22}}&lt;/ref&gt;

== ਇਨਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ==
ਜਦੋਂ ਭਾਜਪਾ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ 4% ਕੋਟੇ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਉਪ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡੀ.ਕੇ. ਸ਼ਿਵਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਠੇਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦੇਣ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦਮ ਤੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।&lt;ref name=&quot;w337&quot;&gt;{{cite web | author=The Hindu Bureau | title=Minorities’ welfare is not appeasement, says DCM | website=[[The Hindu]] | date=2025-03-16 | url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/minorities-welfare-is-not-appeasement-says-dcm/article69336828.ece | access-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

[[:en:Scroll.in|ਸ੍ਕ੍ਰੋਲ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[:en:United Progressive Alliance|UPA]] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫੰਡ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ, ਪਰ ਖਰਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਹੋਰ ਵੀ ਘੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, 2012-13 ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[:en:Maulana Azad Education Foundation|ਮੌਲਾਨਾ ਆਜ਼ਾਦ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਨੂੰ 100 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ 1 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਹੀ ਵੰਡੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਾਲ ਉਸਨੇ [[:en:Ministry_of_Minority_Affairs#Schemes_&amp;_Scholarship_Programmes|ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਲਈ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ]] ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਠਾਰਾਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮਾਰਚ 2011 ਤੱਕ, 2007 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੇਂਦਰੀਕਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਅਲਾਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੈਸੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ 23% ਹੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਨ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 2012-13 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਵੀਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਤੁਲਨਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਦੇ [[ਇੱਕਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤ]] ਦਾ ਬਜਟ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਸੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਸਲ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣਾ ਪਿਛਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ 5% ਤੋਂ ਘੱਟ ਮੁਸਲਿਮ ਬੱਚੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਸਕੂਲਾਂ (ਪਾਠਸ਼ਾਲਾਵਾਂ) ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਭਲਾਈ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ ਹੈ, ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦੇ ਉੱਨਤੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;y827&quot;&gt;{{cite web | last=Danial | first=Shoaib | title=Congress appeasement has never helped minorities | website=Scroll.in | date=2014-07-04 | url=https://scroll.in/article/668775/congress-appeasement-has-never-helped-minorities | access-date=2025-12-08}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>luxsz7iawnmzqxybwdceydqrtxhkno5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸੱਥ</title>
    <ns>4</ns>
    <id>203558</id>
    <revision>
      <id>838243</id>
      <parentid>838067</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ */ ਜੁਆਬ</comment>
      <origin>838243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52035" sha1="dcdg9khuykccqd6ayrvqxfhhjc6kmmj" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}

== ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ]

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

:ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
:-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)
::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।

* ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz
* ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397
* ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0

--'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ ==

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ।

ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।
ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)]

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications ==

ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ,

ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

[[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] 

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST

ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ,

ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, 

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ==
ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ,

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ)
:ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ -
:ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]]
:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]]
:ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - 
:[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]]
:ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]]
:-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
:ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ।
:ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ:
:ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ।
:ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
:ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। &lt;font color=&quot;green&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &amp;#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC)

--- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
*:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dcdg9khuykccqd6ayrvqxfhhjc6kmmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838244</id>
      <parentid>838243</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harry sidhuz</username>
        <id>38365</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ */</comment>
      <origin>838244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52036" sha1="lxagruf79ca9qqmb72vyimjxojevdgn" xml:space="preserve">{{ਸੱਥ/ਹੈੱਡਰ}}

== ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਓਕੇਆਈ ਨਾਲ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਹਿਯੋਗ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, [https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wiki%20loves%20himalayas/programs ਵਿਕੀ ਲਵਜ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ] ਨਾਮ ਦੇ ਹੇਠ ਹੁਣ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਨੂੰ [https://hsrc.iiit.ac.in/research/highland%20histories.html ਹਾਈਲੈਂਡ ਹਿਸਟਰੀਜ਼] ਅਤੇ [[m:IIITH-OKI|ਓਕੇਆਈ]] ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ੧ ਅਤੇ ੨ ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸਿੱਕਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:11, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੇ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ]] ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਦਿਨ ੬ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਥੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਧੰਨਵਾਦ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:21, 22 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਸਮੂਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੂੰ ਦੱਸਦਿਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026''' ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੋ-ਰੋਜ਼ਾ ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ (Capacity Building) ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਸਾਡੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ 'ਆਨ-ਵਿਕੀ' ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 'ਆਫ-ਵਿਕੀ' ਹੁਨਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪਾਰਟਨਰਸ਼ਿਪ) ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਅਤੇ OKI (IIIT-H) ਦੇ ਸਟਾਫ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਇਸ ਆਨਲਾਈਨ ਅਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਭਰਕੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ '''4 ਮਾਰਚ 2026''' ਹੈ। ਚੁਣੇ ਗਏ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।

'''ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਿੰਕ:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetY3Ja21LI1mCDVWJzkPX893Ll7ECrWP9MN4WQwjBgUkxjHw/viewform?usp=header ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ]

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:12, 26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

:ਜੋ ਲੋਕ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੋਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਹੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਿੱਖਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdv1EUW1QX2a4_6DXDUB-LrhBLpCqmdqqbhnt3Kn2jfds8swA/viewform?usp=header ਇਹ ਗੂਗਲ ਫਾਰਮ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
:-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:28, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)
::ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਈਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:01, 18 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Punjabi Wikimedians Women's Day Meetup 2026, Patiala ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ '''ਵੂਮੈਨ ਡੇ (ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ)''' ਦੇ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬੈਠਕ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੈਠਕ 9 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ (ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਨੇੜੇ) ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਮਹਿਲਾ ਐਡਿਟਰਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਨਵੇਂ ਐਡਿਟਰਾ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਹਵਾਲੇ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਲੇਖ ਵਧਾਉਣ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਇਸ ਬੈਠਕ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ 'ਤੇ ਰਹੇਗਾ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:23, 27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC)

== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਸਾਲਾਨਾ ਯੋਜਨਾ 2026-27 ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਆਪਾਂ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁਣ ਸਾਲ ਜੂਨ 2026 ਤੋਂ ਮਈ 2027 ਦੇ ਲਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਆਫ਼ਲਾਈਨ ਬੈਠਕ, ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਵਿਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਇਸੇ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।

* ਯੋਜਨਾ - https://docs.google.com/document/d/1hRmcQpctTkW5uD2nEMPK4rwH8gy0sPcowds_nD8RhN8/edit?tab=t.0#heading=h.xguagl4w4kiz
* ਬਜਟ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ObeAO3saDF_3EV97oLTuLkRkunufnghX/edit?gid=1317624397#gid=1317624397
* ਸਮਾਂਰੇਖਾ - https://docs.google.com/spreadsheets/d/11R9rU_dw-JO8srtJuZG17bnV4SPVLHtschTbLfwgxuE/edit?gid=0#gid=0

--'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 06:15, 7 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਆਗਾਮੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਬਾਰੇ ਅੱਪਡੇਟ ==

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਕੁੱਝ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਅੱਪਡੇਟ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਣ।

ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ [[ਦੇਵ ਸਮਾਜ ਕਾਲਜ ਫ਼ਾਰ ਵੂਮੈਨ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਇੱਕ ਆਊਟਰੀਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਹਿਰ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਨੂੰ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ|ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਰਦੀ]] ਜੀ ਨੇ ਲਈ ਸੀ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Dev%20Samaj%20College%20For%20Women%20Firozpur,%20Outreach ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਦੂਜੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਮਹਿਲਾ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|ਤਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Taranpreet Goswami|ਤਰਨਪ੍ਰੀਤ ਗੋਸਵਾਮੀ]] ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਮਹਿਲਾ ਮੀਟਅੱਪ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 10 ਮਹਿਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨਜ਼ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ 4 ਨਵੇਂ ਵਰਕੋਂਕਾਰ ਖ਼ਾਤੇ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੋਧ ਅਤੇ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਿਆਨ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ([https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/Punjabi%20Wikimedians/Women's%20Week%20Meetup%202026/home ਆਊਟਰੀਚ ਡੈਸਬੋਰਡ])

ਆਖ਼ਰੀ ਅੱਪਡੇਟ ਆਗਾਮੀ 21 ਅਤੇ 22 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਬਜਾਏ '''ਪਟਿਆਲਾ''' ਵਿਖੇ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਮੈਸੇਜ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਭਰਿਆ ਸੀ ਉਹ [https://docs.google.com/forms/d/1NwQHxhXorpkv1wIS6nYELgDh3oJ5-t1G1Gie9HCM7HU/edit ਇਹ ਫਾਰਮ ਕੱਲ੍ਹ ਭਾਵ 11 ਮਾਰਚ ਤੱਕ] ਭਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ। -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:38, 10 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]])&lt;/bdi&gt; 11:15, 19 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== Punjabi Wikimedians Capacity Building Workshop 2026, Chandigarh ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, Punjabi Wikimedians Skill Development Workshop 2026, Chandigarh ਲਈ ਉੱਪਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਮਾਰਚ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣੀ ਸੀ ਪਰ ਕੁੱਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 18 ਅਤੇ 19 ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਓਕੇਆਈ ਅਤੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਫਾਰਮ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਧੰਨਵਾਦ।
ਫਾਰਮ - https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdY8hwqRH1oFeExAkDXL2Ag4xW4oH7EM8PKi2mERlXHmaQMyg/viewform?usp=header

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|Kuldeep (Punjabi Wikimedians)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Kuldeep (Punjabi Wikimedians)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:56, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਨਫਰੰਸ 4 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 6 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਕੋਚੀ (ਭਾਰਤ) ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ।

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ 'ਤੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਮੰਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਕੇ, ਮੁਫ਼ਤ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ (free knowledge movement) ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 🙂

ਅਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: [15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ 11:59 ਵਜੇ ਤੱਕ (IST)]

ਅਰਜ਼ੀ ਦਾ ਲਿੰਕ (Application link): https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ (More information): [[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|WCI 2026 Scholarship metawiki]]

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ।

ਧੰਨਵਾਦ,

ਵਿਕੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ

-[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Gnoeee|Gnoeee]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Gnoeee|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:16, 28 ਮਾਰਚ 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:12, 3 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF ==

&quot;Kindly feel free to translate this text into your own language.&quot;

Dear Community member,

We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. 

The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. 

This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning.

Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. 

* Platform: Google Meet
* Date: 17th April, 2026
* Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC)
* Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]

Note: Only those who have registered will receive the joining link. 

Look forward to seeing you on the call,

Best, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:41, 5 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&amp;oldid=29127818 --&gt;

== ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 - Scholarship Applications ==

ਪਿਆਰੇ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ,

ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਲਈ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।

[[metawiki:Special:MyLanguage/WikiConference_India_2026|ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026]] 

ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਜ਼ੀ ਫਾਰਮ ਮੈਟਾ ਵਿਕੀ 'ਤੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ: 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026, ਰਾਤ ​​11:59 IST

ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਰਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।

ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਅਪਡੇਟਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਮੈਟਾ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਵਿਕੀਕਾਨਫਰੰਸ ਇੰਡੀਆ 2026 ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ,

ਨਿੱਘਾਂ ਭਰਿਆ ਸਵਾਗਤ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Jagmit Singh Brar|Jagmit Singh Brar]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Jagmit Singh Brar|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026 - Call for Applications ==

The [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is pleased to announce the upcoming [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]], scheduled to take place in Hyderabad from 26 - 28 June 2026 (with 25 June as Day 0), in collaboration with the [[m:IIITH-OKI|IIITH-OKI]] and [https://www.osdg.in/ OSDG] club at [[w: International Institute of Information Technology, Hyderabad|International Institute of Information Technology, Hyderabad]].

Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve tools, workflows, and overall user experience across Wikimedia projects.

'''The hackathon is intended for:'''
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, including developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers, etc.
* Content contributors having an in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors from other FOSS communities or those who have participated in Wikimedia events in the past and would like to begin contributing to Wikimedia technical spaces.

Participants may work on curated hackathon tasks and are also encouraged to propose their own ideas, supported by a clear problem statement and a proposed approach.

To encourage participation and support promising contributions, scholarships will be provided to support participants’ related expenses.

'''Apply here:'''

* Scholarship application form (Deadline: 2 May 2026): [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSej8JvGsvQ7mYmkXdUDriMrKNPajCqH4e3clEct_GnmA1HZ3g/viewform Google form]


'''More information:'''

We encourage interested contributors to apply and participate. Further updates, including program details and venue, will be shared on the Meta page.

* Meta page: [[m:Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026|Indic Wikimedia Hackathon Hyderabad 2026]]

If you have any questions, concerns, or need support with the application, please reach out via the Meta-Wiki talk page or email at {{nospam|contact|indicmediawikidev.org}}.

Best Regards,
On behalf of Indic Mediawiki Developers User Group

==ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਨਾਰ ==

ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, 

ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ, ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਰਸਾ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 25 ਅਪਰੈਲ, 2026 ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੁਪਹਿਰ ਤਿੰਨ ਵਜੇ '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ''' ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਨੇੜਲਾ ਵਿਕੀਮੀਡੀਅਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਸੁਝਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਰਹੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ ਜੀ।
ਸੈਮੀਨਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਲਿੰਕ [https://meta.wikimedia.org/wiki/Seminar_on_Punjabi_Wikipedia_at_Kalanwali,_Sirsa ਇਥੇ] ਹੈ।

[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:47, 22 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

=== ਟਿੱਪਣੀ ===
:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]], ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਕਦਮ ਜੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ੨੫ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਪਾਵਾਂਗਾ ਪਰ ਕਿਸੇ ਸੈਮੀਨਰ ਲਈ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਧੰਨਵਾਦ। -- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 10:24, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
---'''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਕਾਲਾਂਵਾਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਓਪਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:08, 23 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:58, 26 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;

(This message was sent to [[:ਵਿਕਿਪੀਡਿਆ:ਕਮਿਊਨਟੀ ਪੋਰਟਲ]] and is being posted here due to a redirect.)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ ਕੁਝ ਸਵਾਲ ==
ਸਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ,

ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਅਸੀਂ, ਲਗਭਗ, ਸਭ ਆਪਣੇ 25 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲੇਖ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲਿਖਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਨੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਉਹ' ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਤੇ ਇਜ਼ੱਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਇਸ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਬੈਠਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਹੈ ਪਰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਿਚੋੜ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਪਾਇਆ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:34, 28 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

:@[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਇਸ ਜ਼ਰੂਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਕੋਈ ਰਾਹ ਲੱਭਕੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਨੀਤੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕੇ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਜੀਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਇਸ ਆਪਾਂ ਧਰਮ ਦੇ ਬਾਬਤ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਕੁੱਝ ਸਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਲਿੰਕ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਹਾਲੀਆ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ (ਜਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ)
:ਹਾਲੀਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਫ਼ੇ -
:ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ (Spelling) ਬਾਰੇ - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਲਿੰਕ]]
:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਚੰਗਾ ਲੇਖ (Good Article) - [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਚੰਗੇ ਲੇਖ|ਲਿੰਕ]]
:ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਾਂ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ - 
:[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ਼ ਸੰਬਂਧਿਤ ਲੇਖ]]
:ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - [[:en:Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles|Wikipedia:Manual of Style/Islam-related articles]]
:-- '''[[user:kuldeepburjbhalaike|&lt;i style=&quot;color:#FF4500; font-family:sylfaen&quot;&gt;KuldeepBurjBhalaike&lt;/i&gt;]]''' &lt;sup style=&quot;color:#FF4500; font-family:georgia&quot;&gt;([[User_talk:Kuldeepburjbhalaike|Talk]])&lt;/sup&gt; 09:21, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

--- @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਜੀ, ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਚਰਚਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਸੱਥ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ। ਦੂਜਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ/ਉਹ ਕਰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਵਚਨ ਕਰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਸੇ ਫਿਰਕੂ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੇਖਾਂ ਲਈ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਗਹਿਰੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਦੌਰ ਉਹ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਨੇੜ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹੈ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਆਲ ਵੀ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ/ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਆਚਰਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਹਵਾਲੇ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨਿਚੋੜ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। --- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Mulkh Singh|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:14, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Mulkh Singh|Mulkh Singh]] ਜੀ, ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ। ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਲ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਰਾਹ ਕੱਢ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹਰ ਵਾਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ। ਬਾਕੀ ਸਭ ਨੂੰ ਵੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਝਾਅ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰੋ। ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nitesh Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:18, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
*:ਸ਼ੁਕਰੀਆ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ਇਸ ਸਵਾਲ ਲਈ. ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ 'ਤੇ 'ਉਨ੍ਹਾਂ' ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਿਹਤਰ ਰਹੇਗੀ। ਹੋਰ ਸਭ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਧੰਨਵਾਦ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tamanpreet Kaur|Tamanpreet Kaur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tamanpreet Kaur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:49, 30 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)
* ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ਜੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਮਤ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ [[:en:Main_Page|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦੇ '[[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Islam-related_articles|Manual of Style/Islam-related articles]]' ਵਾਂਗ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਹੱਲ ਹੈ।
:ਇਸ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਨੁਕਤੇ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ:
:ਨੀਤੀਗਤ ਢਾਂਚਾ (Policy Framework): ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ 'ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼' (Manual of Style) ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵੀ ਟਕਰਾਅ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸਾਰਤਾ ਆਵੇਗੀ।
:ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ '[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਸ਼ੈਲੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼/ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ|ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ]]' ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਾਂਗ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨਵੀਂ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਲਈ 'ਉਹ' ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਉਨ੍ਹਾਂ/ਉਹਨਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨੀਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
:ਇਹ ਨੀਤੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੁਲ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।
:ਮੈਂ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪੱਖੋਂ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। &lt;font color=&quot;green&quot; face=&quot;Segoe Script&quot; size=&quot;4&quot;&gt;&lt;b&gt; [[User:Harry sidhuz|Harry sidhuz]] &lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;sup&gt;&lt;font face=&quot;Andalus&quot;&gt; ([[User talk:Harry sidhuz|talk]]) &amp;#124;[[Special:Contributions/Harry sidhuz|Contribs]])&lt;/font&gt;&lt;/sup&gt; 17:17, 1 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>lxagruf79ca9qqmb72vyimjxojevdgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204130</id>
    <revision>
      <id>838293</id>
      <parentid>836515</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18324" sha1="na1l7le63c56yhar0rln9bg702kzlnh" xml:space="preserve">
{{Infobox cricketer|name=ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ|birth_date={{birth date and age|1993|6|1|df=yes}}|birth_place=[[ਇੰਦੌਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ|country=ਭਾਰਤ|batting=ਸੱਜਾ-ਹੱਥ|bowling=ਸੱਜੀ-ਬਾਂਹ [[ਆਫ਼ ਸਪਿੰਨ|ਆਫ਼ ਬਰੇਕ]]|role=[[Batting order (cricket)#Top order|ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ]]|international=true|internationalspan=2023–present|testdebutdate=2 February|testdebutyear=2024|testdebutagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|testcap=310|lasttestdate=23 ਫਰਬਰੀ|lasttestyear=2024|lasttestagainst=ਇੰਗਲੈਂਡ|oneodi=true|odidebutdate=21 December|odidebutyear=2023|odidebutagainst=ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ|odicap=255|odishirt=87|lastodidate=|lastodiyear=|lastodiagainst=|club1=[[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]|year1={{nowrap|2015–present}}|club2=[[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]]|year2={{nowrap|2021–present}}|columns=4|hidedeliveries=true|column1=[[Test cricket|Test]]|matches1=3|runs1=63|bat avg1=10.50|100s/50s1=0/0|top score1=32|catches/stumpings1=4/–|column2=[[One Day International|ODI]]|matches2=1|runs2=22|bat avg2=22.00|100s/50s2=0/0|top score2=22|catches/stumpings2=–/–|column3=[[First-class cricket|FC]]|matches3=74|runs3=5,448|bat avg3=45.78|100s/50s3=16/27|top score3=205[[not out|*]]|catches/stumpings3=105/–|column4=[[List A cricket|LA]]|matches4=64|runs4=2,211|bat avg4=37.47|100s/50s4=4/13|top score4=158|catches/stumpings4=26/-|date=20 December|year=2025|source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/rajat-patidar-823703 ESPNcricinfo}}

'''ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ''' (ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1993) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦਾ ਸਿਖਰਲੇ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਆਫ ਸਪਿੰਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਾਟੀਦਾਰ ਘਰੇਲੂ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Cricinfo&quot;&gt;{{Cite web |title=Rajat Patidar |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/823703.html |access-date=2 November 2015 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਹੇਠ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਟੀਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ [[ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Rajat Patidar RCB Captain&quot;&gt;{{Cite web |title=Rajat Patidar appointed new RCB captain for IPL 2025 |url=https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |access-date=13 February 2025 |publisher=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਪਾਟੀਦਾਰ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੂਨ 1993 ਨੂੰ [[ਇੰਦੌਰ|ਇੰਦੌਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ। ਉਹ 8 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਵੱਲ੍ਹੋਂ  ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਿਟ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਡਰ-15 ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

== ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪਾਟੀਦਾਰ  ਨੇ 30 ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਨੂੰ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Ranji Trophy, Group B: Baroda v Madhya Pradesh at Vadodara, Oct 30-Nov 2, 2015 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/901793.html |access-date=2 November 2015 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ 2018 ਨੂੰ 2017-18 ਜ਼ੋਨਲ ਟੀ-20 ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਪਣਾ ਟੀ-20 ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;T20&quot;&gt;{{Cite web |title=Central Zone, Inter State Twenty-20 Tournament at Raipur, Jan 8 2018 |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1130663.html |access-date=8 January 2018 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਈ ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 713 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ranji Trophy, 2018/19 - Madhya Pradesh: Batting and bowling averages |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12592;team=1992;type=tournament |access-date=10 January 2019 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਦਲੀਪ ਟਰਾਫੀ ਲਈ ਇੰਡੀਆ ਬਲੂ ਟੀਮ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.espncricinfo.com/story/shubman-gill-priyank-panchal-and-faiz-fazal-to-lead-duleep-trophy-sides-1196841|title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides|work=ESPNcricinfo|access-date=6 August 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560|title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens|work=Cricket Country|access-date=6 August 2019}}&lt;/ref&gt;

ਸਯਦ ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਟਰਾਫੀ 2024-25 ਵਿੱਚ, ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 9 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 61.14 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 428 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ 5 ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਨਾਲ 186.08 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।

ਰਜਤ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੇ [[ਰਣਜੀ ਟਰਾਫੀ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਿਰਫ਼ 68 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 100 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।।

== ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ 2021 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਈਪੀਐਲ ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2021 auction: The list of sold and unsold players |url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2021-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1252152 |access-date=18 February 2021 |website=ESPNcricinfo}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਆਪਣੇ ਖੇਡੇ ਚਾਰ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 71 ਦੌੜਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ।

ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. 2022 ਦੀ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ, ਪਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਟੀਮ ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਡ-ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPLT20 - Player profile |url=https://www.iplt20.com/teams/royal-challengers-bangalore/squad-details/5471}}&lt;/ref&gt; 25 ਮਈ 2022 ਨੂੰ, 2022 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਐਲੀਮੀਨੇਟਰ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਲਖਨਊ ਸੁਪਰ ਜਾਇੰਟਸ]] ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਾਬਾਦ 112 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IPL 2022 Eliminator: Rajat Patidar Slams 49-ball Ton To Make Up For RCB Triumvirate's No Show |url=https://sports.ndtv.com/ipl-2022/ipl-2022-eliminator-rajat-patidar-slams-49-ball-ton-to-make-up-for-rcb-triumvirates-no-show-3009561 |access-date=25 May 2022 |website=NDTV }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajat Patidar's sensational 49-ball century! |url=https://www.skysports.com/watch/video/12621426/rajat-patidars-sensational-49-ball-century |access-date=25 May 2022 |website=Sky Sports}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਾਟੀਦਾਰ ਲਈ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦੇ ਪਲੇਆਫ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਅਨਕੈਪਡ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਲੇਆਫ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ-ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਸੈਂਕੜਾ (49 ਗੇਂਦਾਂ) ਵੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-25 |title=Full list of milestones conquered by RCB's Rajat Patidar during his epic 112 not out vs LSG in IPL 2022 Eliminator |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/rajat-patidar-epic-112-not-out-records-milestones-rcb-vs-lsg-in-ipl-2022-eliminator-royal-challengers-bangalore-101653496350506.html |access-date=2023-12-28 |website=Hindustan Times |language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਠ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 55.50 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 333 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ, 2022 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। 

[[2023 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੰਗਲੌਰ ਦੁਆਰਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਅਕਿਲੀਜ਼ ਹੀਲ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਆਈਪੀਐਲ 2023 ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। 

[[2024 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 13 ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ 30.38 ਦੀ ਔਸਤ ਅਤੇ 177.13 ਦੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਨਾਲ 395 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ 5 ਅਰਧ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਜਦੋਂ 2025 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਨੇ ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਕਪਤਾਨ ਫਾਫ ਡੂ ਪਲੇਸਿਸ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-11-27 |title=Faf du Plessis bids goodbye to RCB with an emotional message after IPL auction |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/faf-du-plessis-bids-goodbye-to-rcb-with-an-emotional-message-after-ipl-auction-2641100-2024-11-27 |access-date=2025-03-29 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. 2025 ਲਈ ਆਰ. ਸੀ. ਬੀ. ਦਾ ਨਵਾਂ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-15 |title=Virat Kohli would have declined RCB captaincy to focus on batting: Kris Srikkanth |url=https://www.indiatoday.in/sports/story/cricket-ipl-2025-virat-kohli-would-have-decilned-rcb-captaincy-rajat-patidar-kris-srikkanth-2680424-2025-02-15 |access-date=2025-03-29 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਵਿੱਚ, [[ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਸ ਬੰਗਲੌਰ|ਰਾਇਲ ਚੈਲੇਂਜਰਜ਼ ਬੈਂਗਲੁਰੂ]] ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ. ਟਰਾਫੀ ਜਿੱਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Rajat Patidar appointed new RCB captain for IPL 2025 |url=https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312140414/https://www.espncricinfo.com/story/royal-challengers-bengaluru-name-patidar-their-captain-for-ipl-2025-1473005 |archive-date=12 March 2025 |access-date=2025-03-29 |website=ESPNcricinfo |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ 2022 ਦੇ ਆਈ. ਪੀ. ਐੱਲ.ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਟੀਦਾਰ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (ਓਡੀਆਈ) ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=India squad announced for SA ODI Series |url=https://www.bcci.tv/articles/2022/news/55555935/india-s-squad-for-odi-series-against-sa-announced}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਵਰੀ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਟੀਮ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੇਅਸ ਅਈਅਰ]] ਦੇ ਸੱਟ ਵੱਜਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੇ ਬਦਲ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BCCI TV - Patidar announced as replacement to Iyer |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55555977/shreyas-iyer-ruled-out-of-3-match-odi-series?type=press-releases}}&lt;/ref&gt; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਲੇਅਿੰਗ ਇਲੈਵਨ ਵਿੱਚ ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 16 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 22 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।

ਜਨਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਰੁੱਧ ਟੈਸਟ ਲੜੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ [[ਵਿਰਾਟ ਕੋਹਲੀ]] ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2 ਫਰਵਰੀ 2024 ਨੂੰ ਲੜੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 32 ਅਤੇ 9 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Krishna B |first=Venkata |date=25 January 2024 |title=IND vs ENG: Rajat Patidar joins Test squad in place of Virat Kohli for England series |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/ind-vs-eng-rajat-patidar-joins-test-squad-in-place-of-virat-kohli-for-england-series-9124540 |access-date=2 February 2024 |website=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2 February 2024 |title=India vs England: Rajat Patidar debuts, picked ahead of Sarfaraz Khan for 2nd Test in Vizag |url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/india-vs-england-rajat-patidar-debuts-picked-ahead-of-sarfaraz-khan-for-2nd-test-in-vizag-2496565-2024-02-02 |access-date=2 February 2024 |website=[[India Today]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=IND vs ENG, 2nd Test at Visakhapatnam |url=https://www.espncricinfo.com/series/england-in-india-2023-24-1389386/india-vs-england-2nd-test-1389400/live-cricket-score |access-date=4 February 2024 |website=[[ESPNcricinfo]]}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Cricinfo|ref=ci/content/player/823703.html}}
{{Madhya Pradesh Squad}}{{Royal Challengers Bangalore squad}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1993]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]]</text>
      <sha1>na1l7le63c56yhar0rln9bg702kzlnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204201</id>
    <revision>
      <id>838278</id>
      <parentid>836763</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>37445</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>838278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="ezn00fg6srouftkw04wujrk174p1kdq" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| style              = Indian Railways
| type               = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ|ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] [[ਰੇਲਵੇ|ਸਟੇਸ਼ਨ]]
| image              = 
| caption            = 
| address            = ਮੌੜ [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = ਭਾਰਤ
| coordinates        = {{coord|30.062821|75.228023|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|239|m|ft}}
| owned              = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]]
| operator           = [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]]
| lines              = [[ਬਠਿੰਡਾ – ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਲਾਈਨ]] [[ਬਠਿੰਡਾ - ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਲਾਈਨ]]
| platforms          = 2
| tracks             = 2 {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} [[broad gauge]]
| structure          = Standard on ground
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = 
| accessible         = 
| status             = ਚਾਲੂ
| code               = {{Indian railway code
  | code        = MAUR
  | division = {{rwd|Ambala}}
  }}
| opened             = 1905
| electrified        = 
| former             = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| map_type           = India Punjab#India
| map_dot_label      = ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ
| map_caption        = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ##ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ
}}

'''ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਠਿੰਡਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿੱਤ ਹੈ ਮੌੜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''MAUR''' ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੌ ਰੇਲ ਟਿਕਟ ਬੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਮੌੜ (ਮੌੜ) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 24 ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਕੁੱਲ 17 ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਹਨ। ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੁੱਲ 2 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਮੌੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 24 ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਰੋਜਾਨਾ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੌੜ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਹਨ - [[ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ]], [[ਅਵਧ ਅਸਮ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ]], ਆਦਿ)।
==ਹਵਾਲੇ==
https://indiarailinfo.com/station/map/maur-maur/2182
https://www.makemytrip.com/railways/maur-maur-railway-station.html{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>ezn00fg6srouftkw04wujrk174p1kdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204341</id>
    <revision>
      <id>838201</id>
      <parentid>837367</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Materialscientist</username>
        <id>14918</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Stamp of India - 1966 - Colnect 238990 - Commemoration Kunwar Singh - Patriot.jpeg]] → [[File:Kunwar Singh 1966 stamp of India.jpg]] same image, better quality</comment>
      <origin>838201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5921" sha1="906g9uoipmbmscm4k5ksgg3x2orn1ho" xml:space="preserve">{{Other people}}{{Infobox royalty
| name         = Kunwar Singh
| image        = Kunvar singh.jpg
| caption      = An imaginary illustration of Kunwar Singh in ''The History of the Indian Empire'', {{circa|1858}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Martin|first1=Robert Montgomery|last2=Roberts|first2=Emma|title=The Indian empire : its history, topography, government, finance, commerce, and staple products : with a full account of the mutiny of the native troops ...| volume = 1 | date=1858|publisher=London; New York : London Print. and Pub. Co.| url=https://archive.org/stream/indianempireitsh08mart#page/n21/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| succession   = [[Raja]] of [[Jagdishpur estate|Jagdishpur]]
| reign        = 1857–1858
| predecessor  = Sahabzada Singh
| successor    = [[Babu Amar Singh]]
| birth_name   = 
| birth_date   = {{Birth date|df=y|1777|11|13}}
| birth_place  = [[Jagdishpur]], [[Jagdishpur estate]]
| death_date   = {{death date and age|df=y|1858|04|26|1777|11|13}}
| death_place  = [[Jagdishpur]], [[Shahabad district]], [[Bengal Presidency]], [[Company rule in India|Company India]]
| house        = 
| father       = Raja Sahabzada Singh
| mother       = Panchratan Kunwar Devi
| dynasty      = [[Ujjainiya]]
}}
'''ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ''', ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ''' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਭੋਜਪੁਰ ਖੇਤਰ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਆਯੋਜਕ ਅਤੇ  ਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਅਸਟੇਟ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hartwell|first=Nicole|date=2021|title=Framing colonial war loot: The 'captured' spolia opima of Kunwar Singh|journal=Journal of the History of Collections|doi=10.1093/jhc/fhab042|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;  ਉਹਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ [[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਫੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦਸਤੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Kumar|first=Purushottam|date=1983|title=Kunwar Singh's failure in 1857|url=https://www.jstor.org/stable/44139859|journal=Proceedings of the Indian History Congress|volume=44|pages=360–369|jstor=44139859}}&lt;/ref&gt;

ਆਧੁਨਿਕ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਬਾਬੂ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Veer_Kunwar_Singh_Memorial_and_statue_in_Deoghar_07.jpg|left|thumb|ਦੇਵਘਰ ਵਿੱਚ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੁੱਤ]]
ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1777 ਨੂੰ [[ਰਾਜਪੂਤ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਾਹਬਜ਼ਾਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੰਚਰਤਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਬਿਹਾਰ ਰਾਜ ਦੇ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉਜੈਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਕੈਡੇਟ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। &lt;ref&gt;{{Cite book|deadurl=Dirk H. A. Kolff}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਆਂਇਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ &quot;ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਆਦਮੀ, ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ&quot; ਦੱਸਿਆ।  ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੌੜੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਐਕੁਲੀਨ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ। ਉਸਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। &lt;ref name=&quot;Paul2011&quot; /&gt; 1826 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਜਗਦੀਸ਼ਪੁਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਬਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਲਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਹਿਰਦ ਸਬੰਧ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। &lt;ref name=&quot;Paul2011&quot; /&gt;

ਉਸਨੇ ਦੇਵ ਰਾਜ ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫਤਿਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਜੋ [[ਰਾਜਪੂਤ|ਰਾਜਪੂਤਾਂ]] ਦੇ [[ਸ਼ਿਸ਼ੋਦੀਆ ਰਾਜਵੰਸ਼|ਸਿਸੋਦੀਆ ਕਬੀਲੇ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। 
[[ਤਸਵੀਰ:Kunwar Singh 1966 stamp of India.jpg|right|thumb|ਸਿੰਘ ਦੀ 1966 ਦੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਡਾਕ ਟਿਕਟ]]

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
* ਵੀਰ ਕੁੰਵਰ ਸਿੰਘ ਅਜਾਇਬ ਘਰ

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* {{Commons category inline}}
{{Indian Independence Movement}}
{{Authority control}}{{DEFAULTSORT:Singh, Kunwar}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]]</text>
      <sha1>906g9uoipmbmscm4k5ksgg3x2orn1ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਰੜਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204403</id>
    <revision>
      <id>838206</id>
      <parentid>837824</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>838206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1382" sha1="07mu2rkq8ojm0kg182xqa32nd3usl0f" xml:space="preserve">ਬਰੜਵਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ [[ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਾਲਜ ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਧੂਰੀ - ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸੜਕ ਤੋਂ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਧੂਰੀ ਤੋਂ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bararwal Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39655-bararwal-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 2907 ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1564 ਮਰਦ ਅਤੇ  1343 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bararwal PIN Code Sangrur, Punjab - India |url=https://pin-code.org/india/punjab/sangrur/bararwal/ |access-date=2026-05-01 |website=pin-code.org}}&lt;/ref&gt; 148024 ਹੈ।

{{Stub}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>07mu2rkq8ojm0kg182xqa32nd3usl0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਧਾਂਦਰਾ(ਧੂਰੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204404</id>
    <revision>
      <id>838205</id>
      <parentid>837825</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T12:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <origin>838205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1181" sha1="3a2bh6g2pjvw8y6qcri4zx5w23ixdfg" xml:space="preserve">'''ਧਾਂਦਰਾ''' [[ਧੂਰੀ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਧਾਂਦਰਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। 

{{Stub}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>3a2bh6g2pjvw8y6qcri4zx5w23ixdfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204470</id>
    <redirect title="ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ" />
    <revision>
      <id>838210</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <comment>Harchand Bhinder ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ]] ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>838210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="n0p7hngfnk378rqhu4yajqimjvud3ol" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]]</text>
      <sha1>n0p7hngfnk378rqhu4yajqimjvud3ol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>204471</id>
    <redirect title="ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ" />
    <revision>
      <id>838212</id>
      <timestamp>2026-05-01T13:16:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>3793</id>
      </contributor>
      <comment>Harchand Bhinder ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ਿਚਕਰ]] ਨੂੰ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ</comment>
      <origin>838212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="0zyb76t4jgbi8h56rt0j6kxjpezu5wc" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਰਾਸ਼ੀ ਚੱਕਰ]]</text>
      <sha1>0zyb76t4jgbi8h56rt0j6kxjpezu5wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:LOOKSQUARE</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204472</id>
    <revision>
      <id>838230</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="6h0g6k8g56gg0w438c4nt91asjib7fq" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=LOOKSQUARE}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:37, 1 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6h0g6k8g56gg0w438c4nt91asjib7fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Thebest8382</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204473</id>
    <redirect title="ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Riklik1984" />
    <revision>
      <id>838347</id>
      <timestamp>2026-05-02T03:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mfield</username>
        <id>58361</id>
      </contributor>
      <comment>Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Thebest8382]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Riklik1984]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user &quot;[[Special:CentralAuth/Thebest8382|Thebest8382]]&quot; to &quot;[[Special:CentralAuth/Riklik1984|Riklik1984]]&quot;</comment>
      <origin>838347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="88" sha1="386ingtizuarmiooyxabsewp36qo7kb" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Riklik1984]]</text>
      <sha1>386ingtizuarmiooyxabsewp36qo7kb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204474</id>
    <revision>
      <id>838369</id>
      <timestamp>2026-05-02T05:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox station | name               = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name         =  | style              = Indian Railways | type               = [[Indian Railways]] station | image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption            = Indian Railways logo | address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, ਖਟਕੜ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="ohhql1s4ut98ry8rgy4ee714dev7mwq" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਖਟਕੜ ਕਲ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.64137|76.030231|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = KHHJ
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}
'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt; ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KHHJ''' ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉਤ੍ਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;

== ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>ohhql1s4ut98ry8rgy4ee714dev7mwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838370</id>
      <parentid>838369</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T05:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3927" sha1="3gmgllrrak0ddkhufosmeqlk01kfxbn" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.64137|76.030231|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = KHHJ
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}
'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt; ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KHHJ''' ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉਤ੍ਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;

== ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>3gmgllrrak0ddkhufosmeqlk01kfxbn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838373</id>
      <parentid>838370</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3977" sha1="emtl6br5khaozzpssjnpr9kxjle8q2g" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.64137|76.030231|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = KHHJ
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}
'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt; ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KHHJ''' ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉਤ੍ਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;

== ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>emtl6br5khaozzpssjnpr9kxjle8q2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838378</id>
      <parentid>838373</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="6az9aom9h6qcsmx0ioew1wj2o37mzh9" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.64137|76.030231|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = KHHJ
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}
'''ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt; ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''KHHJ''' ਹੈ। ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;

== ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>6az9aom9h6qcsmx0ioew1wj2o37mzh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204475</id>
    <revision>
      <id>838381</id>
      <timestamp>2026-05-02T06:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox station | name               = '''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' | other_name         =  | style              = Indian Railways | type               = [[Indian Railways]] station | image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption            = Indian Railways logo | address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬੰਗਾਾਂ]], ਸ਼ਹੀਦ ਭਗ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>838381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4669" sha1="ft36chggzkn4jiehv7gwl92hhz8lmqj" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬੰਗਾਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.176819|76.999191|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/banga-bxb&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BXB''' ਹੈ। ਬੰਗਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੌ ਰੇਲ ਟਿਕਟ ਬੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬੰਗਾ (BXB) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਬੰਗਾਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;


== ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>ft36chggzkn4jiehv7gwl92hhz8lmqj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838382</id>
      <parentid>838381</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurtej Chauhan</username>
        <id>27423</id>
      </contributor>
      <origin>838382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4670" sha1="2trd16gxnun75ur6jtenq212rzt58u4" xml:space="preserve">{{Infobox station
| name               = '''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ'''
| other_name         = 
| style              = Indian Railways
| type               = [[Indian Railways]] station
| image              = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption            = Indian Railways logo
| address            = ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, [[ਬੰਗਾਾਂ]], [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| country            = {{flagu|India}}
| coordinates        = {{coord|31.176819|76.999191|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation          = {{convert|355|m|ft}}
| owned              = [[Indian Railway]]
| operator           = [[Northern Railway zone|Northern Railway]]
| lines              = ਫਗਵਾੜਾ-ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲ ਲਾਇਨ
| platforms          = 2
| tracks             = 1
| connections        = 
| structure          = Standard (on-ground station)
| depth              = 
| levels             = 
| parking            = ਹਾਂ
| bicycle            = ਹਾਂ
| accessible         = 
| status             = Single Track Electrified
| code               = {{Indian railway code
  | code = BXB
  | zone = [[Northern Railway zone]]
  | division = {{rwd|firozpur}}
  }}
| opened             = 
| closed             = 
| rebuilt            = 
| electrified        = ਹਾਂ
| former             = 
| mpassengers        = 
| passengers         = 
| pass_system        = 
| pass_year          = 
| pass_percent       = 
| services           = &lt;!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --&gt;
| map_type           = India Punjab#India
}}

'''ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;https://www.railyatri.in/stations/banga-bxb&lt;/ref&gt; ਬੰਗਾ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ਨਾਮ '''BXB''' ਹੈ। ਬੰਗਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਬੰਗਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਅਸਤ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੌ ਰੇਲ ਟਿਕਟ ਬੁਕਿੰਗ ਅਤੇ ਰੇਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਬੰਗਾ (BXB) ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਬੰਗਾਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੱਲ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 6 ਹੈ। ਇਹ ਸਿੰਗਲ ਲਾਇਨ ਟ੍ਰੈਕ ਹੈ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਜੋਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੋਆਬਾ ਲਾਇਨ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/station/map/khatkar-kalan-jhanda-ji-khhj/5031&lt;/ref&gt;


== ਬੰਗਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਲਾਂ ==

#(ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਪੈਸੰਜਰ&lt;ref&gt;https://indiarailinfo.com/departures/jaijon-doaba-jjj/5039&lt;/ref&gt;
#ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ - ਜਲੰਧਰ ਸਿਟੀ ਡੇਮੂ, ਆਦਿ)

== ਨੇੜਲੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ==
#[[ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ]]
#[[ਜੈਜੋਂ ਦੋਆਬਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਨੰਗਲ ਡੈਮ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਫਗਵਾੜਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਸਤਨੌਰ ਬਡੇਸਰੋਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]
#[[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਝੰਡਾ ਜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]

== ਹਾਵਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]]</text>
      <sha1>2trd16gxnun75ur6jtenq212rzt58u4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Ranveersingh1111</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204476</id>
    <revision>
      <id>838396</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:27:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="irkwoef1s6deavimnj7z5e76xzex1u5" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Ranveersingh1111}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:27, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>irkwoef1s6deavimnj7z5e76xzex1u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AMAN KUMAR</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204477</id>
    <revision>
      <id>838397</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="sortd3v5hihqr8n7e6kgfbro82exu33" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=AMAN KUMAR}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:31, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sortd3v5hihqr8n7e6kgfbro82exu33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Botjagdeep567</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204478</id>
    <revision>
      <id>838400</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="231" sha1="8yhisx6zebgk0r4rjt4o8tblpiclzfa" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Botjagdeep567}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:39, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>8yhisx6zebgk0r4rjt4o8tblpiclzfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Asha5667</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204479</id>
    <revision>
      <id>838403</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:44:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="226" sha1="fgseksm9t5zmc6ket76v7lcslmauueu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Asha5667}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:44, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fgseksm9t5zmc6ket76v7lcslmauueu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shubhamynr</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204480</id>
    <revision>
      <id>838412</id>
      <timestamp>2026-05-02T08:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="kg7hr2vcfjxwpuk6d9vl6c2em1y2dds" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Shubhamynr}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:38, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kg7hr2vcfjxwpuk6d9vl6c2em1y2dds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HenryLi</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204481</id>
    <revision>
      <id>838413</id>
      <timestamp>2026-05-02T08:39:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="ch8fluooe0gusuot9n7itspgy17d50u" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=HenryLi}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:39, 2 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ch8fluooe0gusuot9n7itspgy17d50u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portal:Free software</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204482</id>
    <redirect title="ਫਾਟਕ:Free software" />
    <revision>
      <id>838417</id>
      <timestamp>2026-05-02T08:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Steenth</username>
        <id>8065</id>
      </contributor>
      <comment>Steenth ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[Portal:Free software]] ਨੂੰ [[ਫਾਟਕ:Free software]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: correct namespace</comment>
      <origin>838417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="ir6p3afsnj1aahwovt4k8972x8af35r" xml:space="preserve">#ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਫਾਟਕ:Free software]]</text>
      <sha1>ir6p3afsnj1aahwovt4k8972x8af35r</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>