ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</sitename>
    <dbname>pawiki</dbname>
    <base>https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਫਾਟਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਗੱਲ-ਬਾਤ:ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>602</id>
    <revision>
      <id>838542</id>
      <parentid>836992</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T02:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26957-31</username>
        <id>59917</id>
      </contributor>
      <comment>/* One rule order ministry */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ</comment>
      <origin>838542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1101" sha1="295dnmdao43ss1mycrm9r0jc54q7c2p" xml:space="preserve">== ਸਾਹਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲਲਿਤ ਨਿਬੰਧ, ਲੇਖ ਚਿੱਤਰ, ਸੰਸਮਰਣ, ਡਾਇਰੀ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਿਧਾਂਤਾ ਦਾ ਆਪਸੀ ਨਿਖੇੜਾ  ==

। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-23759-79|&amp;#126;2026-23759-79]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-23759-79|talk]]) 04:26, 18 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC)

== One rule order ministry  ==

End earth is near melt inner surfaces of earth it's upper surface switch according Einstein law this process start climate crisis only one way to resolve this problem one rule order ministry, extended life cycle time of Earth please help me Ireland Google ltd and every nation president proposal to given and show me how exactly happened earth. Newton also deadline 2060 year end of earth 🌎 but human extended time cycle every nation president I can explain how can save earth. [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&amp;#126;2026-26957-31|&amp;#126;2026-26957-31]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&amp;#126;2026-26957-31|talk]]) 02:28, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>295dnmdao43ss1mycrm9r0jc54q7c2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਭਗਤ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5348</id>
    <revision>
      <id>838540</id>
      <parentid>838502</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nitesh Gill</username>
        <id>8973</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ */</comment>
      <origin>838540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198006" sha1="sp8raidd8xj2877zcrww2yjom88df0d" xml:space="preserve">{{about|ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ|ਭਾਰਤੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ}}
{{redirect|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ}}
{{Infobox person
| name               = ਭਗਤ ਸਿੰਘ
| image              = Lahore conspiracy case poster 9th Oct 193o jindal sunam 12x9 copy (cropped).jpg
| caption            = ਸਿੰਘ 1929 ਵਿੱਚ
| party              = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| other_names        = ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ''
| birth_date         = {{birth date|df=yes|1907|09|27}}{{efn|name=birth}}
| birth_place        = [[ਬੰਗਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਬੰਗਾ]], [[ਲਾਇਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_date         = {{death date and age|df=yes|1931|03|23|1907|09|27}}
| death_place        = [[ਲਾਹੌਰ]] [[ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਲਾਹੌਰ|ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]&lt;br /&gt;(ਹੁਣ [[ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ)
| death_cause        = ਫ਼ਾਂਸੀ
| monuments          = [[ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]
| movement           = [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ]]
| criminal_charges   = ਜੌਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਤਲ&lt;ref name=odnb-bhagat_singh&gt;{{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|year=2004|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu|quote=The trial of Bhagat Singh and a number of his associates from the Hindustan Socialist Republican Association for the killing of Saunders and Channan Singh followed. On 7 October 1929 Bhagat Singh, Rajguru, and Sukhdev Thapar were sentenced to death.Bhagat Singh, Sukhdev Thapar, and Shiv Ram Hari Rajguru were executed by hanging at the central gaol, Lahore, on 23 March 1931.}}&lt;/ref&gt;
| criminal_penalty   = [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]]
| criminal_status    = 
| mother             = ਵਿਦਯਾਵਤੀ
| father             = ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂ
| signature          = Bhagat Singh signature.svg
| notable_works      = ''[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]''
| organization       = [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]]&lt;br /&gt;[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]]
}}
'''ਭਗਤ ਸਿੰਘ{{efn|{{langx|pa|ਭਗਤ ਸਿੰਘ|Bhagat Siṅgh}}; {{IPA|pa|pə˩.ɡət̪ sɪŋ˥|IPA}}}}''' (27 ਸਤੰਬਰ 1907{{efn|name=birth}}&amp;nbsp;– 23 ਮਾਰਚ 1931) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੀ&lt;ref&gt;{{citation |last=Jeffrey |first=Craig |title=Modern India: A Very Short Introduction |url=https://books.google.com/books?id=R3w7DwAAQBAJ&amp;pg=PA30 |page=30 |year=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-876934-7 |quote=Congress was often split on the question of the extent to which all protests should be non-violent. Gandhi, though highly influential, had opponents. It is particularly important to recognize the existence of a socialist, radical wing within the nationalist movement. Historians often discuss this wing with reference to Bhagat Singh, a charismatic Indian revolutionary executed by the British with two other revolutionaries in 1931 for murdering a British police officer.}}&lt;/ref&gt; ਜਿਸਨੇ ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੂਨੀਅਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਤਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ]] ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;assassination-cimbined2&quot;&gt;* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ |pages=106&amp;ndash;107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's life epitomized the political journeys of many disaffected youths who took to revolutionary and militant activism.  Involved in a (mistaken) high-profile assassination of John Saunders, ...}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA78 |pages=78–79 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=One month after Lajpat Rai's death, at 4:30 pm on 17 December 1928, members of the HSRA ambushed Assistant Superintendent of Police J. P. Saunders as he was leaving the police station on Lahore's College Road. He was shot once by Shivaram Rajguru, and then again by Bhagat Singh.&quot; As the two fled through the gates of the DAV College located opposite the station, their comrade Chandrashekhar Azad fired at the pursuing officer, Constable Chanan Singh. Both Singh and Saunders died from their wounds. Amid the chaos, there was some room for farce. Saunders was not the primary target; the HSRA's Jaigopal mistook the assistant for his boss, Mr. Scott, the man who had ordered police to charge the Simon Commission protestors two months earlier. Once it was clear this was a subordinate and not Scott, the revolutionaries scrambled to amend posters prepared in advance to announce the act.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;combined-misplaced2&quot;&gt;* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |page=121 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=The memoirs poignantly recount how they would be filled with agony and remorse after the assassinations and the deaths of the innocent. For instance, Azad shot the Indian constable Chanan Singh, who had chased Bhagat and Rajguru as they escaped through the DAV College after shooting Saunders. Azad was standing guard a few metres away from Bhagat and Rajguru supervising the operation and, if needed, was supposed to give them cover. Azad called out to Chanan Singh to give up the chase before shooting but Chanan did not heed the warning and kept running. Azad lowered his gun and aimed at his legs and shot a preventive bullet. It got Chanan in the groin and he eventually bled to death. The well-being of Chanan Singh's family kept nagging Azad, who would voice his worries time and again to his associates.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA121 |pages=121–122 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Despite it being a vengeful act, even Rajguru and Bhagat Singh were deeply disturbed and filled with remorse after shooting Saunders. Rajguru opined: &quot;Bhai bada sundar naujawan tha [Saunders!]. Uske gharwalon ko kaisa lag raha hoga?' (Brother, he [Saunders] was a very handsome young man. How his family must be feeling?)! Similar was Bhagat's state. Mahour recounts that he met Bhagat after the Saunders murder and found him deeply shaken. 'Kitna udvelit tha unka manas. Unke sayant kanth se unka uddveg ubhara pada tha. Baat karte karte ruk jaate the aur der tak chup raha kar phir baat ka sutra pakad kar muskaraane ke prayatn karte aage badte the'  (How shaken his mind was. Despite his measured tone his discomposure was visible. He would suddenly stop talking mid-sentence and then stay quiet for a while before making an effort to smile and move forward.)}}&lt;/ref&gt; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ - ਭਾਰਤੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਦਰਦੀ ਭਰੇ ਕਵਰੇਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ - ਉਸਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ|ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਨਾਮ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ, 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹੀਦ ਅਤੇ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;combined-hero2&quot;&gt;* {{Citation |last=Maclean |first=Kama |title=Anxieties, Fear and Panic in Colonial Settings: Empires on the verge of a Nervous Breakdown |page=154 |year=2016 |editor1-last=Fischer-Tine |editor1-first=Harald |series=Cambridge Imperial and Post-Colonial Studies |chapter=The Art of Panicking Quietly: British Expatriate Responses |chapter-url=https://books.google.com/books?id=MosJDgAAQBAJ&amp;pg=PA154 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-3-319-45136-7 |quote=Several HSRA members, including Bhagat Singh and Sukhdev, had dabbled in journalism and enjoyed friendships with journalists and editors in nationalist newspapers in Punjab, UP and Delhi, with the result that much of the coverage in Indian-owned newspapers was sympathetic to the revolutionary cause. By the end of 1929, Bhagat Singh was a household name, his distinctive portrait widely disseminated ...}}
* {{Citation |last=Grant |first=Kevin |title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890–1948 |url=https://books.google.com/books?id=RWWTDwAAQBAJ&amp;pg=PA143 |page=143 |year=2019 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-97215-5 |quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case. This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, the charismatic leader of the group, had participated in both actions.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt; ਬੋਲਸ਼ੇਵਵਾਦ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਉਧਾਰ ਲੈਣਾ,&lt;ref name=&quot;combined-bolshev-anarchist2&quot;&gt;* {{citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |author-link=Christophe Jaffrelot |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |url=https://books.google.com/books?id=9sqCDwAAQBAJ&amp;pg=PA66 |pages=66–67 |year=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-75005-9 |quote=the HSRA emerged out of the ashes of the Hindustan Republican Association, its leadership decimated in the 1926–1927 Kakori Conspiracy Case ... This shift is immediately signified in the addition of 'Socialist' to the organization's name.  The decision to do so, often attributed to Bhagat Singh, indicates a reading of the Indian present through the lens of the Bolshevik revolution and the emergence of the Soviet state, developments which populated Indian newspaper columns throughout the 1920s.}}
* {{citation |last=Moffat |first=Chris |title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action |pages=73&amp;ndash;89; 82 |year=2015 |editor1-last=Maclean |editor1-first=Kama |chapter=Experiments in Political Truth |location=London and New York |publisher=Routledge |isbn=978-1-138-79497-9 |quote=For Bhagat Singh and his comrades, the precedent set by Lenin and his 'professional revolutionaries' is enabling: the Bolshevik stands as the signal of a 'New Age' and an unfolding world-historical moment.  This is not, then, the 'textbook' Lenin of post-war Soviet Studies, tied casually to statism and Stalinism via the party and interventionist vanguard. |editor2-last=Elam |editor2-first=J. David}}
* {{citation |last=Elam |first=J. Daniel |title=World Literature for the Wretched of the Earth: Anticolonial Aesthetics, Postcolonial Politics |url=https://books.google.com/books?id=hEBOEAAAQBAJ&amp;pg=PA8 |page=8 |year=2021 |publisher=Fordham University Press |quote=Despite their significant disagreements, the thinkers presented here share a common theoretical belief: that the true practice of anticolonialism must be uninhibited by the telos of its realization.  In Bhagat Singh's Bolshevik-inspired terms, this was permanent revolution.}}
* {{Citation |last=Balinisteanu |first=Tudor |title=Violence, Narrative and Myth in Joyce and Yeats: Subjective Identity and Anarcho-Syndicalist Traditions |page=141 |year=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-0-230-29095-2 |quote=To capture better the political value of the manifestation of the contrary tendencies of monoglossia and heteroglossia in Joyce and Sorel, we might employ a term used to define the identity of the Indian anarchist Bhagat Singh: 'mystical atheism'. Singh developed his own brand of anarchism in the context of anti-colonial movements in India led by Gandhi and partly in relation to Irish anti-imperialism. Singh read anarchist philosophy extensively and translated Daniel Breen's ''My Fight for Irish Freedom'' (1924) under the name of Balwant Singh (Dublin, 1982, p. 54). In his 'Why I am an Atheist's, written in jail awaiting execution, Singh reflected on the role of religious belief in producing the romantic conviction required of the revolutionaries, but reasserted his faith in reason.}}
* {{Citation |last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh |year=2019 |location=Cambridge, UK, and New York |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781108655194 |isbn=978-1-108-49690-2 |quote=(p. 34) The worldliness of these spaces and print areas – rallies against the bombing of Medina at Mochi Bagh, reports from Munich in Lajpat Rai's weekly. The People, speeches on South Africa at the Bradlaugh Hall, books on the Soviet Union smuggled into Lahore by underground booksellers – allows us to approach a problem related to Bhagat Singh's biography: the manner in which the young man negotiated transnational currents so deftly, citing French anarchists in manifestos and regularly alluding to revolutionary Moscow, without ever once leaving India.  (p. 151) The second function of the journey metaphor is to posit the eventual arrival at something refined, comprehensive, stable. If Bhagat Singh is separated from a 'terrorist' past above, here he is propelled into the future, beyond the event of death. The nature of his destination varies across the corps: for some it is most certainly Marxist, for others anarchist. &lt;Footnote 128:&lt;small&gt;Regarding the move from 'libertarian socialism' to 'decentralized collectives', the American historian and anarchist activist Maia Ramnath writes on Bhagat Singh that 'one revolutionary who might have been capable of persuasively elaborating such a synthesis died too soon to do so.' Ramnath, ''Decolonizing Anarchism'', 145&lt;/small&gt;&gt; |s2cid=158993652 |doi-access=free}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaries |page=123 |year=2021 |location=Cambridge, UK and New York |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-83808-5 |lccn=2021005366 |quote=As Bhagat wrote in one his essays: 'All forms of government rest on violence.' The state, in the Marxist–anarchist conception, was the focal point of violence. &quot;at is, the state created and perpetuated conditions of violence. If elimination of structural violence was the aim then the state as a form of human governance had to be done away with. Bhagat Singh questioned the desirability of all forms of state systems, democratic or otherwise: 'They say: &quot;Undermine the whole conception of the State and then only we will have liberty worth having.&quot;' In Bhagat's conception, anti-statism (or astatism) was almost indistinguishable from anarchism. The post-revolutionary society was to be one with absolute individual  freedom: a society created, maintained and experienced collectively, and where military and bureaucracy were no longer needed.  The  statement the HSRA revolutionaries made to the Commissioner of the Special Tribunal, for instance, declared: 'Revolutionaries by virtue of their altruistic principles are lovers of peace – a genuine and permanent peace based on justice and equity, not the illusory peace resulting from cowardice and maintained at the point of bayonets.'  Here ''poorna swaraj'' transformed into an 'astatist' and 'aviolent' utopia for absolute political and human freedom even if the means of achieving this goal were violent or involved staging an armed revolution.}}&lt;/ref&gt; 1930 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਅਹਿੰਸਕ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{multiref|{{cite book|last=Chenoy|first=Kamal Mitra|chapter=Russian Revolution and the Global South|publisher=Palgrave Macmillan|year=2021|title=Hundred Years of the Russian Revolution: Its Legacies in Perspective|isbn=9789813347854|editor1-first=Anuradha M.|editor1-last=Chenoy|editor2-first=Archana|editor2-last=Upadhyay |chapter-url=https://books.google.com/books?id=XxIoEAAAQBAJ&amp;pg=PA73|quote=Indian communists, who became active in the early 1920s and called for independence from Great Britain in 1925, became a significant force in the 1930s and 1940s and influenced several other progressive movements inspired by the Russian Revolution. Most popular and well known among them were the Hindustan Socialist Revolutionary Army established in 1928, whose '''charismatic leader Bhagat Singh''' and his comrades were all executed and buried in unmarked graves by the British colonialists.}}|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|publisher=University of California Press|page=143|year=2019|isbn=9780520301009|lccn=2018057018|quote=In this year (1929) the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.  This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi.  Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions}}|{{cite book|last=Misra|first=Maria|author-link=Maria Misra|title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion|location=New Haven|publisher=Yale University Press|page = 174| year=2007|isbn=978-0-300-13721-7|lccn=2007936529|quote=The slavishly pro-Moscow communists left room for another form of Marxism, more fully blended with nationalism.  In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore.  Led by a '''charismatic 22-year-old student''', Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology.  The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}|{{cite book|last=Maclean|first=Kama|title=A Revolutionary History of Interwar India: Violence, Image, Voice and Text|publisher=Penguin Books|isbn=978-0143426332|year=2016|page=184|quote=Chapter 8, Controlling Political Violence, Prisoner as Pedagogy: The bulk of the memoirs, oral histories and visual artefacts that I have drawn on to demonstrate the intersection between revolutionary and Congress activity in 1929&amp;ndash;1930 are so heavily focused on the lives and adventures of personalities, especially '''the charismatic Bhagat Singh''' and the more enigmatic Chandrashekhar Azad, that evidence of revolutionary energies being chanelled into Congress activity in the aftermath of their deaths becomes elusive.  From the perspective of Manmathnath Gupta, after the loss of these two figureheads, the revolutionary movement 'became divorced from its moorings and was more artificial and people came into it because of romantic glamour attached to it, not out of any deep idealism.'}}|{{cite book|last=Young|first=Robert J. C.|title=Postcolonialism: An Historical introduction|publisher=Wiley Blackwell|edition=Anniversary|page=324|year=2016|orig-year=2001|isbn=9781405120944|lccn=2016025068|quote=Even within Gandhi's own closest political entourage his prohibitions against violence were interpreted with some liberality, the understanding being that violence against people was unacceptable, but violence against property was permissible. In political terms Gandhics position also served to distinguish him clearly from the violence of the Bengali Hindu, Maharashtran chitpavan Brahmin, and communist terrorists, such as the celebrated group under Surjya Sen that carried out the Chittagong Armoury Raid in 1930, the followers of Vinayak Damodar Savarkar, or the '''charismatic Bhagat Singh’s Hindustan Socialist Republic Association'''. Although this terrorism was carried out by small groups and never seriously endangered British rule, its militancy, its increasing frequency from 1930 onwards, and its popularity greatly worried the British Government of India and led to fierce repression.  It also made the government much more receptive to the liberal Congress Party that adopted Gandhi’s stance of non-violence. As always in liberation struggles, militant ‘extremists’ encouraged the administration to negotiate with the moderates.}}|{{harvnb|Nair|2011|p=258}}: &quot;The '''charisma and sacrifice of Bhagat Singh''' and thirteen other prisoners could unite the entire spectrum of political opinion in the Punjab and beyond, a significant achievement for a particularly fractured Congress, but for reasons never clear, the non-violent hunger strikers failed to move Gandhi very much. At any rate, the “Punjab wrongs” brought Indians from the rest of India into the politics of the province, courting arrest, writing in the press, and returning their medals of honour in protest against British imperialism.&quot;|{{cite book|last=Grant|first=Kevin|title=Last Weapons: Hunger Strikes and Fasts in the British Empire, 1890&amp;ndash;1948|location=Oakland, CA|publisher=University of California Press|series=Berkeley series in British studies|date=18 June 2019 |isbn=9780520301009|lccn=2018057018|page=143|quote=After 1929 the British regime became increasingly concerned that the hunger strike might break down discipline across the prison system and demoralize the police and army. In this year the power of the hunger strike was demonstrated by members of the Hindustan Socialist Republican Association before and during their trial in the second Lahore conspiracy case.” This case was widely publicized because several of the defendants had been involved either in the assassination of a police official and a head constable or in the bombing of the Central Legislative Assembly in Delhi. Bhagat Singh, '''the charismatic leader''' of the group, had participated in both actions.}}|{{cite book|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian English Literature, 1830&amp;ndash;1947|series=Routledge Research in Postcolonial Literatures series|date=17 June 2013 |location=London and New York|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-87715-2|lccn=2011019599|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C&amp;pg=PT221|quote='''Under its charismatic leader, Bhagat Singh''', the HSRA carried out several high-profile terror-attacks, including the assassination of J. P.Saunders, the Lahore assistant superintendent of police, whom they wrongly held responsible for Lala Lajpat Rai's death as the result of police brutality during a demonstration.' The HSRA also carried out two bombings: the first, a daring attack on the Legislative Assembly in session at Delhi, in which bombs were thrown from the public gallery but little damage was caused; and a subsequent attempt to blow up the viceroy's train. Bhagat Singh and a co-revolutionary, Sukhdev, were soon arrested and underwent a highly publicized trial before being executed in 1931. Baghwati Charan Vohra, another leading light of the association, died testing a bomb that would have been used to try to liberate Bhagat Singh from the Lahore Central Jail.}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;raza-lead-12&quot;&gt;* {{Citation |last=Jaffrelot |first=Christophe |title=Revolutionary Passions: Latin America, Middle East and India |date=22 September 2017 |page=122 |editor1-last=Bozarsian |editor1-first=Hamit |chapter=The Making of Indian Revolutionaries (1885–1931) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=H-krDwAAQBAJ&amp;pg=PT122 |publisher=Routledge |isbn=978-1-351-37809-3 |quote=The man who epitomizes this transition is Bhagat Singh. His Janus-like appearance reflected his two sources of inspiration (Bolshevism and Anarchism), the Marxist one becoming dominant by the late 1920s.  But his evolution has been followed by others, including Shiv Verma, one of the founders of the HSRA. Verma, however, admitted in a 1986 article, that if in 1928 the firm resolution to turn away from 'anarchism and to make socialism an act of faith' had been taken, 'in practice, we held on to our old style of individual actions' |editor2-last=Batallion |editor2-first=Gilles |editor3-last=Jaffrelot |editor3-first=Christophe}}
* {{Citation |last=Misra |first=Maria |title=Vishnu's Crowded Temple: India Since the Great Rebellion |url=https://books.google.com/books?id=QjxiMSd0YwoC&amp;pg=PA174 |page=174 |year=2008 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-14523-6 |quote=In 1928 the Hindustan Socialist Republican Army (HSRA), an out-growth of the older revolutionary tradition of the Punjab, was founded in Lahore. Led by a charismatic 22-year-old student, Bhagat Singh, it departed from its pre-war terrorist lineage by adopting Marxist militant atheism as its ideology. The HSRA favoured acts of 'exemplary' revolutionary violence.}}
* {{Citation |last=Vaidik |first=Aparna |title=Waiting for Swaraj: Inner Lives of Indian Revolutionaires |url=https://books.google.com/books?id=WSI3EAAAQBAJ&amp;pg=PA75 |page=75 |year=2021 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-00-903238-4 |quote=Bhagat's use of the 'socialist' language in his later writings has created the assumption of him being a theoretically sophisticated author. Daniel Elam in his analysis of Bhagat's jail notebook, however, observes that there has been 'a politically sympathetic attempt to place Bhagat Singh in line with other radical writers, especially Antonio Gramsci'. While Bhagat was believed to be a singular anti-colonial 'author' figure of his jail notebook, the text was actually an assemblage of quotations, fragments and notes. He is also believed to have authored all the HSRA propaganda materials (pamphlets, posters, court statements and essays) that were in fact a product of brainstorming and collective authorial contribution of Shiv Verma, Bhagwati Charan Vohra, Yashpal and others.}}
* {{Citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=Bhagat Singh's hanging further galvanized a radical and militantly nationalistic politics that was in a state of ferment from the mid-1920s onwards.&lt;Footnote 22: A point made, among others, by Kama Maclean in ''A Revolutionary History of Interwar India'' ...&gt;   It also lent an added urgency to the ongoing civil disobedient movement.}}
* {{cite book|last=Stein|first=B.|author-link=Burton Stein|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC&amp;pg=PA289|title=A History of India|publisher=[[Wiley-Blackwell]]|year=2010|isbn=978-1-4051-9509-6|editor-last=Arnold|editor-first=D.|edition=2nd|place=Oxford|page=289|quote=Gandhi was the leading genius of the later, and ultimately successful, campaign for India's independence.}}&lt;/ref&gt;

ਦਸੰਬਰ 1928 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ, [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਮੂਹ, [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] (ਜੋ ਕਿ ਆਰਮੀ, ਜਾਂ ਐਚਐਸਆਰਏ ਵੀ ਹੈ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ 21 ਸਾਲਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਅਫ਼ਸਰ, [[ਜੇ ਪੀ ਸਾਂਡਰਸ|ਜੌਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ]] ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਬੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸੀ, ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਸਕਾਟ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਕਤਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।{{sfn|Moffat|2016|pp=83, 89}} ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਏ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਂਡਰਸ ਇੱਕ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਹ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰੋਂ ਚਲਾਈ ਗਈ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਗਿਆ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}} ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਪਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਕਈ ਵਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਗੋਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ।{{sfn|Moffat|2016|p=89}} ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਨੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੇ ਭੱਜਣ ਵੇਲੇ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}}{{sfn|Maclean|Elam|2016|p=28}}

ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਨਾਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੇਮਸ ਸਕਾਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ ਸੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=83}} ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1929 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਥੀ, [[ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ]] ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਕੁਝ ਖਾਲੀ ਬੈਂਚਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਘੱਟ-ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਘਰੇਲੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਧਾਇਕਾਂ 'ਤੇ ਗੈਲਰੀ ਤੋਂ ਪਰਚੇ ਵਰ੍ਹਾਏ, ਨਾਅਰੇ ਲਗਾਏ, ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।{{sfn|Moffat|2016|p=84}} ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹੋਏ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਹਮਦਰਦੀ ਉਦੋਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਜੇਲ੍ਹ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਤੀਵਾਦੀ [[ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ|ਜਤਿਨ ਦਾਸ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੜਤਾਲ ਸਤੰਬਰ 1929 ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੌਨ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 1931 ਵਿੱਚ 23 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਨਾਇਕ ਬਣ ਗਿਆ। [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਠਹਿਰਾਉਂਦਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੁੱਲ ਗਈ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉੱਠਿਆ।&quot;{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕਿ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਨਾਸਤਿਕਤਾ|ਨਾਸਤਿਕ]] ਅਤੇ [[ਸਮਾਜਵਾਦ|ਸਮਾਜਵਾਦੀ]] ਸੀ, ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਜਿੱਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਤੇ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਬਸਤੀਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਇਨਕਲਾਬੀ, ਵੀ ਦਲੇਰਾਨਾ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੰਘ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ&quot;) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;raza-lead-22&quot;&gt;{{citation |last=Raza |first=Ali |title=Revolutionary Pasts: Communist Internationalism in Colonial India |url=https://books.google.com/books?id=snzUDwAAQBAJ&amp;pg=PA107 |page=107 |year=2020 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-48184-7 |quote=His trial became the stuff of popular legend, as did his hanging — and those of his comrades Raj Guru and Sukhdev – in Lahore in March 1931. Bhagat Singh's death earned him the title of Shaheed-e-Azam (Great Martyr). He was not the only Shaheed who went to the gallows for his or her revolutionary activities, nor was he the only Shaheed-e-Azam.}}&lt;/ref&gt;

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ, 1907 ਨੂੰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਲਾਇਲਪੁਰ]] (ਫੈਸਲਾਬਾਦ) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਜੱਦੀ ਘਰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] (ਹੁਣ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]) ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ]] ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਿਆਵਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਜੱਟ ਸਿੱਖ{{sfnp|Gaur|2008|p=53|ps=}} ਪਰਿਵਾਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]] ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਚਾਚਿਆਂ, ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸਨ, ਕੁਝ [[ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।

ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ।&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੇ ਦਾਦਾ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਸਵਾਮੀ ਦਯਾਨੰਦ ਸਰਸਵਤੀ]] ਦੀ ਹਿੰਦੂ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਲਹਿਰ, [[ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ]], ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ ਜਿਸਦਾ ਭਗਤ ਸਿੱਘ ਉੱਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ।{{sfnp|Gaur|2008|pp=54–55|ps=}} ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਚਾਚੇ [[ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ]] ਅਤੇ [[ਲਾਲਾ ਹਰਦਿਆਲ|ਹਰਦਿਆਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲਈ ਸਰਗਰਮ [[ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ|ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਤਹਿਤ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1910 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਚਾਚੇ ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=138|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਇਲਪੁਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਹਾਈ ਸਕੂਲ [[ਲਹੌਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਇਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 'ਰਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਨਰਸਰੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਕੂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ। [[ਉਰਦੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਇਸੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਲਹੌਰ]] ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|pp=20–21|ps=}} ਉਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ''ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਸੰਸਥਾ ਦਯਾਨੰਦ ਐਂਗਲੋ ਵੈਦਿਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਵਾਇਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot;&gt;{{cite news |first=Roopinder |last=Singh |title=Bhagat Singh: The Making of the Revolutionary |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=17 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930145024/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/main6.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

1919 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ 12 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ]] ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਿਹੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|pp=12–13|ps=}} ਜਦੋਂ ਉਹ 14 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 20 ਫਰਵਰੀ, 1921 ਨੂੰ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Sanyal|Yadav|Singh|Singh|2006|p=13|ps=}} [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੇ [[ਅਹਿੰਸਾ]] ਦੇ [[ਦਰਸ਼ਨ]] ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਨੌਜਵਾਨ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=20–21|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat singh noncooperation.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਪਰ ਸੱਜਿਓ ਚੌਥੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ [[ਪੱਗ]] ਬੰਨ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਡਰਾਮਾ ਕਲੱਬ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ]]

1923 ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਾਟ-ਕਲਾ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ। 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ [[ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਸੰਮੇਲਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੱਕ ਨਿਬੰਧ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇਹ ਉਸਨੇ [[ਜੂਜ਼ੈੱਪੇ ਮਾਤਸੀਨੀ]] ਦੀ ਯੰਗ ਇਟਲੀ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 1926 ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਗਠਨ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ,{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=14|ps=}} ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]], [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਅਸ਼ਫ਼ਾਕਉਲਾ ਖ਼ਾਨ]] ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੀਡਰ ਸਨ।{{sfnp|Singh|2007|ps=}} ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ [[ਵਿਉਂਤਬੱਧ ਵਿਆਹ]] ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਉਹ ਭੱਜ ਕੇ [[ਕਾਨਪੁਰ|ਕਾਨਪੁਰ]] ਚਲਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt; ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਜੋ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: {{quote|ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਰਨ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ, ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ, ਕੋਈ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਲੁਭਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।&lt;ref name=&quot;Tribune2011&quot; /&gt;}}

ਪੁਲੀਸ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਉਹਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਈ 1926 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਬੰਬ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ 60 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ, [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ]] ਦੁਆਰਾ ਛਾਪੇ ਗਏ ਘੱਟ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਪਰਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ।

ਉਸਨੇ [[ਮਜ਼ਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ|ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਰਸਾਲੇ '''''ਕਿਰਤੀ'',''' ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ '''''ਵੀਰ ਅਰਜੁਨ''''' ਅਖਬਾਰ ਲਈ ਲਿਖਿਆ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਲਵੰਤ, ਰਣਜੀਤ ਅਤੇ ਵਿਦਰੋਹੀ ਵਰਗੇ ਲੁਕਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=100|ps=}}

==ਇਨਕਲਾਬੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ==
=== ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ===

1928 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਲਈ [[ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ ਵੀ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਮਿਸ਼ਨ 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਭੀੜ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਭੀੜ ਹਿੰਸਕ ਹੋ ਗਈ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}}। ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਅਫ਼ਸਰ ''ਸਕਾਟ'' ਨੇ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਾਠੀਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ [[ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ]] ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਨਵੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਸੱਟਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ।{{sfnp|Rana|2005a|p=36|ps=}}&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=14–27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archivedate=29 August 2007 |accessdate=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Friend/&gt;

ਭਗਤ ਐੱਚ.ਆਰ.ਏ. ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ 1928 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ।&lt;ref name=s380/&gt; ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।{{sfnp|Singh|Hooja|2007|p=16|ps=}} ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਕਾਟ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਵਰਾਮ ਰਾਜਗੁਰੂ]], [[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ]] ਅਤੇ [[ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ|ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ]] ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯੋਜਨਾ ਉਲੀਕੀ।{{sfnp|Gupta|1997|ps=}} ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਗਲਤੀ ਕਾਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੋਹਨ ਪੀ. ਸਾਂਡਰਸ, ਜੋ ਸਹਾਇਕ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 17 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=39|ps=}}

[[ਤਸਵੀਰ:Pamphlet by HSRA after Saunders murder.jpg|thumb|ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ]] ਵਲੋਂ, ਬਲਰਾਜ (ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਆਜਾਦ ਦਾ ਗੁਪਤ ਨਾਮ) ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲਾ ਪੈਂਫਲਟ]]

ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਰਤ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਰੋਸ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਜਨਤਕ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ''ਦ ਪੀਪਲ'' ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਰਾਏ ਨੇ 1925 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਸੀ।&lt;ref name=Nair/&gt; ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਤਲ ਦੀ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਕਾਰਵਾਈ ਵਜੋਂ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਕੰਮ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇਕ ਕਸਬੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੋਲ ਬਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਣਗਿਣਤ ਗਾਣੇ ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਣੇ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਨੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸੀ।&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |authorlink2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Nair&gt;{{citation|last=Nair|first=Neeti|title=Changing Homelands|url=https://books.google.com/books?id=sbqF0z3d7cUC|year=2011|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-06115-6}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

===ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ===
ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੁਲਿਸ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਤੋਂ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਰ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਬਚ ਨਿਕਲੇ। ਚੰਨ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾ ਟਲਿਆ ਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ।{{sfnp|Rana|2005b|p=65|ps=}} ਉਹ ਉਥੋਂ ਸਾਈਕਲ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਲੀਕੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤੇ। ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਅਗਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲੁਕੇ ਗਏ। 19 ਦਸੰਬਰ, 1928 ਨੂੰ ਸੁਖਦੇਵ ਨੇ [[ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਰਗਾ ਭਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ ਮੈਂਬਰ, ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦੇ ਰਸਤੇ [[ਹਾਵੜਾ]] [[ਕੋਲਕਾਤਾ|(ਕੋਲਕਾਤਾ)]] ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ, ਦੋਵੇਂ ਲੋਡਡ ਰਿਵਾਲਵਰ ਲੈ ਕੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਘਰ ਛੱਡ ਗਏ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} ਪੱਛਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ (ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ, ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਕੱਟੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਪਹਿਨ ਲਈ ਸੀ), ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋੜੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਾਨ ਚੁੱਕ ਨੌਕਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਟਿਕਟਾਂ ਖਰੀਦਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨੋਂ ਕਵਨਪੋਰ (ਹੁਣ ਕਾਨਪੁਰ) ਆ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਲਖਨਊ ਲਈ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਕਿਉਂਕਿ [[ਹਾਵੜਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] ਤੇ 'ਸੀ ਆਈ ਡੀ' ਵੱਲੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਸਿੱਧੀ ਆਈ ਰੇਲ ਗੱਡੀ ਤੇ ਸਵਾਰ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}} [[ਲਖਨਊ]] ਵਿਖੇ, ਰਾਜਗੁਰੂ [[ਬਨਾਰਸ]] ਲਈ ਅਲੱਗ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਹਾਵੜਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ।{{sfnp|Rana|2005a|p=39|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=42–44|ps=}}

[[File:A part from Bhagat Singh's Letter to Sukhdev, Hussainiwala.jpg|thumb|right|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ]]

=== 1929 ਅਸੈਂਬਲੀ ਘਟਨਾ ===
ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਬਰਤਾਨੀਆ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]], ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ [[ਕਾਕੋਰੀ ਕਾਂਡ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਗੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਲਾਈਡ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਜਾਦੂ ਦੀ ਲਾਲਟਨ ਖਰੀਦਣਾ। 1929 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਚ. ਐਸ. ਆਰ. ਏ. ਲਈ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਾਟਕੀ ਐਕਟ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ। [[ਪੈਰਿਸ]] ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਆਫ਼ ਡਿਪਟੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਅਗਸਟਸ ਵੈੱਲਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੰਬ ਵਿਸਫੋਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਨਾਮਾਤਰ ਇਰਾਦਾ [[ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਿੱਲ|ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਬਿੱਲ]] ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਵਾਦ ਐਕਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਸਲ ਇਰਾਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤ ਸਕਣ।

ਐਚਐਸਆਰਏ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਨ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਉਸ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦਲ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਬਹੁ-ਗਿਣਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਜਹੀਨ ਆਗੂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਉਮੀਦਵਾਰ ਹੈ। ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਟੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਨਾਮ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚੁਣਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ [[ਬੰਬ]] ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;ref name=Nair/&gt; ਪਰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਵਿੱਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਰਜ ਅਰਨੇਸਟ ਸ਼ੂਟਰ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Bombs Thrown into Assembly|url=https://news.google.com/newspapers?nid=vf0YIhSwahgC&amp;dat=19290408&amp;printsec=frontpage |page=1 |accessdate=29 August 2013 |newspaper=Evening Tribune |date=8 April 1930}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; ਪੂਰਾ ਹਾਲ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਕਬੂਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਭੱਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਬ ਫਟਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਇਨਕਲਾਬ-ਜਿੰਦਾਬਾਦ]] ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਦ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।

===ਅਸੈਂਬਲੀ ਕੇਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ===
ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਨੈਤੀ ਨਾਇਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, &quot;ਇਸ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਜਨਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀ।&quot;&lt;ref name=Nair/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਬਦ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ।{{sfnp|Mittal|Habib|1982|ps=}} ਫਿਰ ਵੀ, ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਦੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ &quot;ਡਰਾਮਾ&quot; ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਸਟੇਟਮੈਂਟ ਲਿਖ ਕੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 
{{quote|ਅਸੀਂ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਅਤਿਆਚਾਰ ਦੇ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ ...ਨਾ ਹੀ ਅਸੀਂ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ''ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ'' ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮੰਨਣ ਅਨੁਸਾਰ 'ਪਾਗਲ' ਹਾਂ ... ਤਾਕਤ ਜਦੋਂ ਹਮਲਾਵਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ 'ਹਿੰਸਾ' ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਨੈਤਿਕ ਰੂਪ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਵਾਜਬ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਾਇਜ਼ ਕਾਰਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਨੈਤਿਕ ਹੈ।&lt;ref name=Nair/&gt;}}

ਮਈ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢਲੀ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੁਕੱਦਮਾ ਜੂਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ &quot;ਗ਼ੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਬਦਨੀਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਵਿਸਫੋਟ ਕਾਰਨ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ&quot; ਲਈ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Gaur|2008|p=101|ps=}}{{sfnp|Nayar|2000|pp=76–78|ps=}} ਦੱਤ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਅਸਫ਼ ਅਲੀ ਨੇ, ਜਦਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |accessdate=14 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ===
1929 ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੰਬ ਫੈਕਟਰੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਸੁਖਦੇਵ, [[ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਲਾਲ]] ਅਤੇ [[ਜੈ ਗੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਮੁਖਬਰ ਬਣ ਗਏ। ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੁਲਿਸ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬਾਰੀ, ਅਤੇ ਬੰਬ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ 21 ਹੋਰਨਾਂ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ।&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;

====ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ====
ਉਸ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ]] ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਬਿਆਨ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਅਤੇ ਚੰਨਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |accessdate=11 October 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕੇਸ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਣ ਤਕ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=81|ps=}} ਉਸ ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੀ ਜੇਲ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜੇਲ੍ਹ ਮਿਆਂਵਾਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Lal/&gt; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕੈਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਕਿ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹੱਈਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ, ਸਵੈ-ਪਛਾਣੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤਾਅ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਕੱਪੜੇ, ਪਖਾਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਿਹਤ-ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।{{sfnp|Nayar|2000|pp=83–89|ps=}}&lt;ref name=Nair/&gt;

ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਨੇ ਜੂਨ 1929 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਲਈ ਜਨਤਕ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ਅਖਬਾਰ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਜਨਤਕ ਬੈਠਕਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ। ਇਕੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਫੌਜਦਾਰੀ ਕੋਡ ਦੀ [[ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ#ਭਾਰਤ|ਧਾਰਾ 144]] ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਪਈ।&lt;ref name=Nair/&gt;

ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਨੇ [[ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜੇਲ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: {{quote|ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦਾ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 20 ਜਾਂ ਜਿਆਦਾ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਵੀ ਖਾਣਾ ਖਿਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੇਗੀ।}}

[[ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਜਿਨਾਹ]] ਨੇ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਹੜਤਾਲ ਕਰਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: {{quote|ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ 'ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੋਲ ਇੱਕ ਰੂਹ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਇਨਸਾਫ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੰਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=When Jinnah defended Bhagat Singh |date=8 August 2005 |work=The Hindu |url=http://www.hindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm |accessdate=2011-10-11 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150234/http://www.thehindu.com/2005/08/08/stories/2005080801672000.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਹੜਤਾਲ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕੈਦੀ ਪਿਆਸੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਹੜਤਾਲ ਤੋੜ ਦੇਣ; ਕੋਈ ਵੀ ਲੜਖੜਾਇਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੁੰ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਅਸਫਲ ਰਹੇ। ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਅਣਸੁਲਝਿਆ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛੁੱਟੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਅਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਂਡਰਜ਼ ਕਤਲ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬੋਰਸਟਲ ਜੇਲ੍ਹ, ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ 10 ਜੁਲਾਈ, 1929 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਂਡਰਜ਼ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 27 ਹੋਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਕਾਟ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਖਾਕਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਿੰਗ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਜੰਗ ਲੜਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਜੇ ਵੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੇਚਰ 'ਤੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਾ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਲਿਜਾਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਹੜਤਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਭਾਰ 60 ਕਿਲੋ ਤੋਂ 6.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ &quot;ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀ&quot; ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੀ, ਨਾ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਅਪਰਾਧੀ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ-ਕਰਤਾ, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦਾਸ, ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਗੜ ਗਈ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮਾਨਤ 'ਤੇ ਰਿਹਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। 13 ਸਤੰਬਰ, 1929 ਨੂੰ, 63 ਸਾਲ ਦੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|title=ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਦੀ ਮੌਤ|website=The Lallantop|publisher=The Lallantop|access-date=Sept 13 2016|archive-date=2019-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408084915/https://www.thelallantop.com/jhamajham/jatindra-nath-das-indian-independence-activist-and-revolutionary-who-died-in-lahore-jail-after-a-63-day-hunger-strike/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦਾਸ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ &quot;ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਇਲਾਜ&quot; ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਿਆ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਲਤਵੀ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.youngbites.com/newsdet.aspx?q=224328|title=ਮੁਹੰਮਦ ਆਲਮ ਅਤੇ ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ ਦਾ ਅਸਤੀਫਾ ਅਤੇ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ|website=youngbite|access-date=11/20/2018}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਖਿਰਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1929 ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/remembering-the-men-who-shook-up-the-british-raj/prison-hunger-strike/slideshow/57792766.cms|title=ਸਿਂਘ ਦਾ ਭੁੱਖ ਹੜਤਾਲ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ|website=economictimes|access-date=23 Mar 2017}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵੱਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਊਨ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਟੀਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਐਚ. ਕਰਡਨ-ਨੌਡ, ਕਲੰਦਰ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਖਸ਼ੀ ਦੀਨਾ ਨਾਥ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਅੱਠ ਵਕੀਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। 27 ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਵਰਮਾ ਨੇ ਗੋਪਾਲ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜੁੱਤਾ ਸੁੱਟਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਮੁੱਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤਗਾਸਾ ਗਵਾਹ ਬਣਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਹੱਥਕੜੀ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ।&lt;ref name=rare/&gt; ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ।&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ&amp;q=9780195796674&amp;dq=9780195796674 |title=The Trial of Bhagat Singh |author-link=A. G. Noorani|author= Noorani, A.G.|publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0195796674 |page=339}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;refusaltoattend&quot;&gt;{{cite news |title=Reasons for Refusing to Attend the Court |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court |accessdate=16 February 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930150741/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=refusing_court|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਨੇ ਮੁਲਜ਼ਮ ਜਾਂ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਲਈ ਇੱਕ ਝਟਕਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਫੋਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

====ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ====
ਹੌਲੀ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਵਾਇਸਰਾਏ, ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੇ 1 ਮਈ, 1930 ਨੂੰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਨੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਪੀਲ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; 2 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਇੱਕ ''[[ਹੇਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ]]'' ਪਟੀਸ਼ਨ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਅਤਿ ਘਟੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਗੈਰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੈ; ਵਾਇਸਰਾਏ ਕੋਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਡਿਫੈਂਸ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਐਕਟ 1915 ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ-ਅਤੇ-ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਕਰਡਨ-ਨੌਡ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਲੁੱਟ-ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਬਾਰੂਦ ਦੀ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੁਲਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਜੀ. ਟੀ. ਐਚ. ਹੈਮਿਲਟਨ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੇ ਸਬੂਤ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਸਕੱਤਰ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਅਧੀਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ [[ਐਫ.ਆਈ.ਆਰ.]] ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕੇਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ। ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੀ. ਐਨ. ਘੋਸ਼, ਹੰਸ ਰਾਜ ਵੋਹਰਾ ਅਤੇ ਜੈ ਗੋਪਾਲ ਦੇ ਸਬੂਤ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਜੁਲਾਈ, 1930 ਨੂੰ, ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ 18 ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ 15 ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ 30 ਸਤੰਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਹੋਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਤਿੰਨ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਾਪਸ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਤ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬੰਬ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।{{sfnp|Nayar|2000|p=117|ps=}}

ਆਰਡੀਨੈਂਸ (ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ) 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 7 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਡਰਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।&lt;ref name=ILJ/&gt; ਦੂਜੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ (ਅਯੋਜਿਆ ਘੋਸ਼, ਜਤਿੰਦਰ ਨਾਥ ਸਾਨਿਆਲ ਅਤੇ ਦੇਸ ਰਾਜ) ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੂੰ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਕੈਦ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੱਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ 27 ਅਕਤੂਬਰ, 1930 ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=IndiaToday.in |date=2015-03-23 |title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary |url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23 |access-date=2025-09-21 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

====ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨੀ====
[[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਅਪੀਲ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਨੂੰ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕਰੇਗੀ। ਅਪੀਲਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਰਡੀਨੈਂਸ ਅਯੋਗ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪੀਲ ਨੂੰ ਜੱਜ ਵਿਸਕਾਊਂਟ ਡੂਨਡੇਨ ਨੇ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਜਨਤਕ ਅਪੀਲ 17 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੋਈ ਅੜਿੱਕਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ 17 ਮਾਰਚ, ਨੂੰ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲ ਭੇਜੀ ਤਾਰ ਨੰਬਰ 797-ਐੱਸ. ਰਾਹੀਂ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਸੋਮਵਾਰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਲੈ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਸੂਬਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਲਸਰੂਪ 18 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜੀ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ 24 ਮਾਰਚ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗੇਗੀ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/|title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? - Punjabi Tribune|work=Punjabi Tribune|access-date=2025-09-23|language=pa-IN}}&lt;/ref&gt;।

ਆਖ਼ਰੀ ਉਪਰਾਲੇ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਕੀਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਚਾਰਾਜੋਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ 22 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉਪਰੰਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਵੀਂ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਲੋਅ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪਾਈ ਗਈ ‘ਨਾਜਾਇਜ਼ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਪੜਤਾਲ’ (ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ) ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕੀਤੀ ਦਰਖ਼ਾਸਤ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਸੁਣੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਸ਼ੀਰ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਬੈਂਚ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭਾਵ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 10 ਵਜੇ ਸਵੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਜੋ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਨੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਭੇਜਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਖ਼ਾਸਤਾਂ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਈ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਰ ਜੇ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੜਬੜ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕ ਦੱਸਿਆਂ, ਅਦਾਲਤ ਦੁਆਰਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸੁਣਾਏ ਜਾਣ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।

ਹੈਬੀਅਸ ਕਾਰਪਸ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਸਰ ਐਲਨ ਬਰਾਡਵੇ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਜੌਹਨਸਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਬੈਂਚ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਬਦਰੀ ਦਾਸ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਸੁਣਵਾਈ ਉਪਰੰਤ 3 ਵਜੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਜਸਟਿਸ ਭਿਡੇ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਕਪੂਰ ਵਕੀਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ। ਦੋਵਾਂ ਪਟੀਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਅੜਿੱਕਾ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤੇ ਅਮਲ ਹੋਣਾ ਸੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਦੀ ਤਰੀਕ 23 ਕਿ 24 ਮਾਰਚ? |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/literature/is-the-execution-date-march-23rd-or-24th/ |access-date=2025-09-21 |website=Punjabi Tribune |language=pa}}&lt;/ref&gt;

====ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਰੱਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ]] ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 1931 ਨੂੰ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.myindiamyglory.com/2017/02/13/save-bhagat-singh-mercy-appeal-filed-14-february-1931/|title=ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਦਾ ਇਰਵਿਨ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕਰਨਾ|website=myindiamyglory.com}}&lt;/ref&gt; ਕੁਝ ਕੈਦੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੇ ਆਪਣੇ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚ, ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 
{{quote|ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ 24 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਖਬਰ ਆਈ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਮੰਦਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤਰਕ ਨੂੰ ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਪਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|title=ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਨੋਟ|website=Daily Sikh Updates|accessdate=23 March, 2015|archive-date=2019-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190420192915/http://dailysikhupdates.com/gandis-reactions-before-and-after-hanging-of-bhagat-singh/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;}}

ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਇਸ ਕੇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ:

{{quote|ਇਸ ਕੇਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਆਸੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਸਾਮਰਾਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇੱਛਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਦਮਨਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।}}

ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ। ਐਚ.ਐਸ.ਆਰ.ਏ. ਮੈਂਬਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਤੀ ਭਗਵਤੀ ਚਰਣ ਵੋਹਰਾ ਨੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਬੰਬ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅਚਾਨਕ ਬੰਬ ਫਟਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।

=== ਫ਼ਾਂਸੀ ===
[[ਤਸਵੀਰ:BhagatSingh DeathCertificate.jpg|thumb|300px|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ]]
ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਫਾਂਸੀ ਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਮੁਤਾਬਕ 24 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/bhagat-singh-death-warrant-martyrdom-anniversary-245441-2015-03-23|title=Read Bhagat Singh's death warrant on his 84th martyrdom anniversary (updated)|website=India Today|language=en|access-date=23 March 2019}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਬਦਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 23 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਆਨਰੇਰੀ ਜੱਜ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮੌਤ ਵਾਰੰਟਾਂ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਵੀ ਕੀਤੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਵਾਰੰਟ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Haroon |last=Khalid |title=In Bhagat Singh's memory |date=March 2010 |url=http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm#1 |work=[[Daily Jang]] |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151305/http://jang.com.pk/thenews/mar2010-weekly/nos-28-03-2010/she.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਭੰਨ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੋਂ ਕਰੀਬ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (6.2 ਮੀਲ) ਦੂਰ [[ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ]] ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot;&gt;{{cite web |url=http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html |title=National Martyrs Memorial, Hussainiwala |accessdate=11 October 2011 |publisher=District Administration, Firozepur, Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151411/http://ferozepur.nic.in/html/HUSSAINIWALA.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ====
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ &quot;ਅਪਰਾਧਿਕ ਨਿਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਉਲਟ&quot; ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਸ਼ੀ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt&gt;{{cite web |url=http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html |title=Supreme Court of India&amp;nbsp;– Photographs of the exhibition on the &quot;Trial of Bhagat Singh&quot; |accessdate=11 October 2011 |work=Supreme Court of India |publisher=[[Supreme Court of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151530/http://www.supremecourtofindia.nic.in/sciphoto/photo_m1.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮੁਕੱਦਮੇ ਲਈ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸਪੈਸ਼ਲ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਿਵੀ ਕੌਂਸਲ ਤੋਂ ਹੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਜਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨਿਕ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦੇ ਪਾਬੰਦ ਹੋ ਗਏ।&lt;ref name=rare&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Rare documents on Bhagat Singh's trial and life in jail |date=15 August 2011 |url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece |work=The Hindu |accessdate=31 October 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930151706/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/article2356959.ece|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;

====ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ====
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh's execution Lahore Tribune Front page.jpg|thumb|right|280px|[[ਸੁਖਦੇਵ ਥਾਪਰ|ਸੁਖਦੇਵ]], ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਹੇ ਲਟਕਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ - ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਟ੍ਰੀਬਿਊਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਰਕੇ ਤੇ ]]
[[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh The Tribune.jpg|thumb|right| ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀ ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੀ ਕਾਪੀ ਜੋ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ’ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ]]

ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਕਰਾਚੀ]] ਵਿਖੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=Indian executions stun the Congress |date=25 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0B11F83F5E1B7A93C7AB1788D85F458385F9&quot;Bhagat |accessdate=11 October 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਝੰਡੇ ਦਿਖਾਏ ਸਨ। ''[[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]]'' ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ: 
{{quote|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕਵਾਨਪੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਉੱਤੇ ਹੋਏ, ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਭਾਰਤੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news|title=50 die in India riot; Gandhi assaulted as party gathers |date=26 March 1931 |work=The New York Times |url=https://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=FA0C15F93F5E1B7A93C4AB1788D85F458385F9|accessdate=2011-10-11 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;}}

ਕਰਾਚੀ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ:

{{quote|ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖ ਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤੀਹਰੀ ਫਾਂਸੀ ਬੇਤੁਕੀ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਸਰਬ-ਮੰਗ ਦਾ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਹਮਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ ਕਿ [ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼] ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੰਗੀ-ਇੱਛਾਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=India: Naked to Buckingham Palace |date=6 April 1931 |work=[[Time (magazine)|Time]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,741366-2,00.html |page=3 |accessdate=2011-10-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152125/http://content.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C741366-2%2C00.html |archivedate=30 September 2015 |deadurl=yes |df=dmy-all }}&lt;/ref&gt;}}

29 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਯੰਗ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਸਾਰੇ ਵਿਅਰਥ ਸਨ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗਣ, ਜਾਂ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਧਰਮਿਕ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬੇਵੱਸੀ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਸਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, &quot;ਇੱਕ ਯੁੱਧ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਈ ਫਾਂਸੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿਓ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਉਡਾ ਦੇਵੋ।&quot; ਇਹਨਾਂ ਨਾਇਕਾਂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਸੀ। ਆਓ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਝੁੱਕਣੇ।

ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੇਸਹਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਕਤਲ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ ਸਥਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਾਡੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਸਾਡੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ। ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਧਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਟਾਈ ਰਹੇ ਹਾਂ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਬਹਾਦਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਂਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਸਾਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ, ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html |title=Bhagat Singh |accessdate=2012-01-13 |publisher=Research, Reference and Training Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, New Delhi|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152238/http://www.rrtd.nic.in/bhagat%20singh.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt;}}

====ਗਾਂਧੀ ਵਿਵਾਦ====
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ ਰੋਕਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਿਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਸਜ਼ਾ ਰੋਕਣ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ,&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot;&gt;{{cite news |first=V.N. |last=Datta |title=Mahatma and the Martyr |date=27 July 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152335/http://www.tribuneindia.com/2008/20080727/spectrum/main1.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਰ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Varun |last=Suthra |title=Gandhiji tried hard to save Bhagat Singh |date=16 December 2012 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=14 January 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152449/http://www.tribuneindia.com/2011/20111216/main7.htm|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਕੋਲ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਰਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਫਾਂਸੀ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;The Sunday Tribune&quot; /&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫਾਂਸੀ 'ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਜ਼ਰੂਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਦਾ ਹੱਕ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Bhagat Singh, Martyr Vs. Reformer | website=Our Heritage | date=2015-03-20 | url=https://vikramjits.wordpress.com/2015/03/20/bhagat-singh-martyr-vs-reformer/ | access-date=2025-11-14}}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ: &quot;ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਸਿਰਫ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦਾ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Rajindar |last=Sachar |title=Death to the death penalty |date=17 May 2008 |work=[[Tehelka]] |url=http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |archive-url=https://archive.today/20120913161434/http://www.tehelka.com/story_main39.asp?filename=Op170508death_to.asp |dead-url=yes |archive-date=13 September 2012 |accessdate=1 November 2011 }}&lt;/ref&gt; ਗਾਂਧੀ ਨੇ 90,000 ਰਾਜਨੀਤਕ ਕੈਦੀ, ਜੋ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ|ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਨੂੰ [[ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਿਨ ਪੈਕਟ]] ਅਧੀਨ ਰਿਹਾਅ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt; ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ [[ਫਰੰਟਲਾਈਨ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੇ 19 ਮਾਰਚ, 1931 ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਦੌਰੇ ਸਮੇਤ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮੁਅੱਤਲ ਦੇ ਦਿਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਦਲਾਓ ਲਈ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ। ਭਗਤ ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਪਕ ਭਾਈ ਪਰਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The Influence of Ghadar Movement on Bhagat Singh's Thought and Action |journal=Journal of Pakistan Vision |year=2008 |first=Harish K. |last=Puri |volume=9 |issue=2|url=http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf |accessdate=18 November 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930152717/http://pu.edu.pk/images/journal/studies/PDF-FILES/4-Harish%20Puri.pdf|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ [[ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ]] ਅਤੇ [[ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ]] ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=Rao1997/&gt; ਉਹ [[ਮਿਖਾਇਲ ਬਾਕੂਨਿਨ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]], [[ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਲੈਨਿਨ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਰੋਤਸਕੀ]] ਨੂੰ ਵੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਖੀਰਲੇ ਵਸੀਅਤਨਾਮੇ, &quot;ਟੂ ਯੰਗ ਪਲੀਟੀਕਲ ਵਰਕਰਜ਼&quot;, ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ&quot; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਦਰਸ਼ ਨੂੰ &quot;ਨਵੇਂ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ, ਅਰਥਾਤ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ, ਆਧਾਰ&quot; ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Singh|first1=Bhagat|title=To Young Political Workers|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|publisher=Marxists.org|accessdate=13 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001153755/https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1931/02/02.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ - ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਵੇਗੀ।&lt;ref name=HINDUBSMP&gt;{{cite news|title=Bhagat Singh an early Marxist, says Panikkar |work=The Hindu |date=14 October 2007 |url=http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|accessdate=1 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115200414/http://www.hindu.com/2007/10/14/stories/2007101454130400.htm|archivedate=15 January 2008 |deadurl=no |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1928 ਤਕ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ''ਕਿਰਤੀ'' ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਲੜੀਬੱਧ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਸੀ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਲੋਕ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਾਜਕਤਾ ਸ਼ਬਦ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਰਵਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗ਼ੈਰ-ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਉਸਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਰਾਜਕਤਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸ਼ਾਸਕ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਮੌਜੂਦਗੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ: &quot;ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ''ਵਸੁਧਿਵ ਕੁਟੂਮਬਾਕ'' ਆਦਿ ਦਾ ਅਰਥ ਇਕੋ ਅਰਥ ਹੈ।&quot; ਉਸਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ: {{quote|ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੀਚਾ ਪੂਰਾ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੱਬ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸਾ ਜਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਲਈ ਪਾਗਲ ਹੋਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਚੇਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਣ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਚਰਚ, ਰੱਬ ਅਤੇ ਧਰਮ; ਰਾਜ; ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਇਦਾਦ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=Rao1997/&gt;}}

ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ।&lt;ref name=HINDUBSMP /&gt; ਸਿਆਸੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਜੇਸਨ ਐਡਮਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਲੇਨਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ&lt;ref name=Adams/&gt; 1926 ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਲੈਨਿਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੌਟਸਕੀ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੰ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਇੱਛਾ ਪੁੱਛੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਲੈਨਿਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Chinmohan Sehanavis |url=http://www.mainstreamweekly.net/article351.html |title=Impact of Lenin on Bhagat Singh's Life |work=Mainstream Weekly |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153113/http://www.mainstreamweekly.net/article351.html|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕਦੇ ਵੀ [[ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।&lt;ref name=Adams/&gt;

===ਨਾਸਤਿਕਤਾ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਾ-ਮਿਲਵਰਤਣ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਿਮ ਦੰਗਿਆਂ ਦਾ ਗਵਾਹ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਬਾਕੂਨਿਨ, ਲੈਨਿਨ, ਟ੍ਰਾਟਸਕੀ - ਸਾਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਸੋਹੰਮ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਕਾਮਨ ਸੇਂਸ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ।

1930-31 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਪਰਕ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਕੈਦੀ [[ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ|ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨੀ ਜੱਥਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥੀ ਸ਼ਿਵ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ, ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ: &quot;ਤੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹਉਮੈ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਰੇ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਪਰਦੇ ਵਾਂਗ ਹੈ&quot;। ਇਸਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ &quot;[[ਮੈਂ ਨਾਸਤਿਕ ਕਿਉਂ ਹਾਂ]]&quot; ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਘਮੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਸਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਤੱਥ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰ-ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ: 

{{quote|ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ, ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਦ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ, ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਸੰਪੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਸਫੋਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮਾਪਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਯੋਗ ਫੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਸਮਾਜ ਲਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਆਦਮੀ ਇਕੱਲਾ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭੈਣ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸਰਵਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|2=|title=Why I am an Atheist|website=http://thedemocraticbuzzer.com|access-date=2019-04-15|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328124834/http://thedemocraticbuzzer.com/blog/why-am-i-an-atheist/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;|sign=|source=}}

ਲੇਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ:{{quote|ਆਓ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿੰਨੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਇਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਨਾਸਤਿਕ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਖ਼ਰੀ ਦਿਨ ਆਉਣਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓਗੇ।&quot; ਮੈਂ ਕਿਹਾ, &quot;ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰੇ ਸ੍ਰੀਮਾਨ, ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤਨ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ। ਅਜਿਹੇ ਛੋਟੇ ਸੁਆਰਥੀ ਇਰਾਦੇ ਲਈ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। &quot;ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤੋ, ਕੀ ਇਹ ਘਮੰਡ ਹੈ? ਜੇ ਇਹ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.marxists.org/archive/bhagat-singh/1930/10/05.htm|title=Why I am an Atheist|website=marxists}}&lt;/ref&gt;}}

===&quot;ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ&quot;===
ਉਸ ਨੇ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1929 ਨੂੰ ਸੈਂਟਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਲੀਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ: &quot;ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰ ਸਕਦੇ। ਮਹਾਨ ਸਾਮਰਾਜ ਡਿੱਗ ਗਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਵਿਚਾਰ ਬਚ ਗਏ।&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8 |work=Letters, Writings and Statements of Shaheed Bhagat Singh and his Copatriots |title=Leaflet thrown in the Central Assembly Hall, New Delhi at the time of the throwing bombs. |accessdate=11 October 2011 |publisher=Shahid Bhagat Singh Research Committee, Ludhiana|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930153306/http://www.shahidbhagatsingh.org/index.asp?link=april8|archivedate=30 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੇ ਲਾਰਡ ਇਰਵਿਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Pamela |last=Philipose |title=Is this real justice? |date=10 September 2011 |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article2442039.ece |work=The Hindu |accessdate=20 November 2011 |location=Chennai, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151534/http://www.thehindu.com/features/magazine/article2442039.ece|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਸਤ ਪ੍ਰਣਥ ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 20 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁਆਫੀ ਲਈ ਖਰੜਾ ਪੱਤਰ ਲੈ ਕੇ ਮਿਲਣ ਗਿਆ। ਪਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref name=Vaidya/&gt;

==ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ==
[[ਤਸਵੀਰ:Shaheed Bhagat Singh. Rewalsar, Himachal Pradesh.jpg|right|frameless]]
ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ &quot;ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।&quot; ਨਹਿਰੂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਰਮਨ-ਪਿਆਰਤਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕੌਮੀ ਜਾਗਰਣ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: &quot;ਉਹ ਇੱਕ ਸਾਫ ਸੁਥਰਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ ਜੋ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ... ਉਹ ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਜੋ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।&quot; ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਨੇ ਫਾਂਸੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ: &quot;ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.newsclick.in/happy-birthday-shaheed-bhagat-singh-interview-professor-chaman-lal|title=ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸਰ ਹੋਰੇਸ ਵਿਲੀਅਮਸਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ|last=|first=|date=28 Sep 2016|website=newsclick|publisher=newsclick|access-date=28 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਰਕ ==
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੱਜ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਤਰ-ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Pinney&quot; /&gt; ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸ਼੍ਰੇਣੀਕਰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਘਵਾਦ, ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: {{quote|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰੇਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਹਿੰਦੂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ, ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀਆਂ, ਸੰਸਦੀ ਖੱਬੇ ਅਤੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਨਕਸਲੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੰਸਾਤਮਕ ਤਰੀਕਾ ਸਮੱਸਿਆ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਉਸਦੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਖੱਬੇ-ਪੱਖੀ ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਕਸਲਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਕਸਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਅਤਿਕਥਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੱਥ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sacw.net/article22.html |title=Book review: Why the Story of Bhagat Singh Remains on the Margins? |accessdate=2011-10-29|last=Singh |first=Pritam |date=24 September 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151416/http://www.sacw.net/article22.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;}}

* 15 ਅਗਸਤ, 2008 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕਾਂਸੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ [[ਭਾਰਤੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਅਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Aditi |last=Tandon |title=Prez to unveil martyr's 'turbaned' statue |date=8 August 2008 |url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm#16 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152945/http://www.tribuneindia.com/2008/20080808/nation.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਦੱਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਹਾਊਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp |title=Bhagat Singh and B.K. Dutt|accessdate=3 December 2011 |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151310/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/picture_gallery/bk_dutt_1.asp|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
[[ਤਸਵੀਰ:National Martyrs Memorial Hussainiwala closeup.jpg|thumb|ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ]]

* ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਿਆ। 17 ਜਨਵਰੀ, 1961 ਨੂੰ, ਸੂਲੇਮੰਕੀ ਹੈਡ ਵਰਕਜ਼ ਨੇੜੇ 12 ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt; ਉਥੇ ਹੀ 19 ਜੁਲਾਈ, 1965 ਨੂੰ ਬੱਤੁਕੇਸ਼ਵਰ ਦੱਤ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot; /&gt; 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। 1968 ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਮਾਰਕ ਸਸਕਾਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=K.S. |last=Bains |title=Making of a memorial |date=23 September 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=21 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001151150/http://www.tribuneindia.com/2007/20070923/spectrum/main2.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯੁੱਧ (1971)|1971 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਲੜਾਈ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਯਾਦਗਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ&lt;ref name=&quot;ferozepur.nic.in&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ |url=https://vaisakhi.co.in/%e0%a8%b6%e0%a8%b9%e0%a9%80%e0%a8%a6-%e0%a8%ad%e0%a8%97%e0%a8%a4-%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a9%b0%e0%a8%98/ |url-status=dead |accessdate=26 ਸਤੰਬਰ 2023 |publisher=Vaisakhi Publisher, Punjab, India |archive-date=2023-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230926033533/https://vaisakhi.co.in/%E0%A8%B6%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%A6-%E0%A8%AD%E0%A8%97%E0%A8%A4-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98/ }}&lt;/ref&gt; ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;tribuneindia.com&quot;&gt;{{cite news |title=Shaheedon ki dharti |date=3 July 1999 |work=The Tribune |location=India |url=http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm#3 |accessdate=11 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150708/http://www.tribuneindia.com/1999/99jul03/saturday/regional.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ''ਸ਼ਹੀਦੀ ਮੇਲਾ'' 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਕੌਮੀ ਸ਼ਹੀਦ ਸਮਾਰਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm |title=Dress and Ornaments |accessdate=21 October 2011|work=Gazetteer of India, Punjab, Firozpur (First Edition) |year=1983 |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150557/http://punjabrevenue.nic.in/gazfzpr5.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chander |last=Parkash |title=National Monument Status Eludes Building |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#9 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਸਰਦਾਰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿਖੇ 50 ਵੀਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ, ਖ਼ੂਨ ਨਾਲ ਲਥਪਥ ਰੇਤ, ਅਤੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=museum&gt;{{cite news |first=Sarbjit |last=Dhaliwal |author2=Amarjit Thind |title=Policemen make a beeline for museum |date=23 March 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm#2 |work=The Tribune |location=India |accessdate=29 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150359/http://www.tribuneindia.com/2011/20110323/punjab.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੇ ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪੰਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੁਝ ਨੋਟਸ ਭੇਜੇ ਸਨ,&lt;ref name=museum /&gt; ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਵਾਲੀ ''[[ਭਗਵਤ ਗੀਤਾ]]'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm |title=Chapter XIV (f) |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Jalandhar |publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150255/http://punjabrevenue.nic.in/gaz_jdr13.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm |title=Chapter XV |accessdate=21 October 2011 |work=Gazetteer Nawanshahr|publisher=Department of Revenue, Rehabilitation and Disaster Management, Government of Punjab|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150114/http://punjabrevenue.nic.in/Chapter%2015.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2009 ਵਿੱਚ ਖਟਕੜ ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ {{INR}}168 ਮਿਲੀਅਨ ($ 2.3 ਮਿਲੀਅਨ) ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|title=Bhagat Singh memorial in native village gets go ahead|date=30 January 2009|publisher=[[Indo-Asian News Service]]|accessdate=22 March 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001150011/http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/bhagat-singh-memorial-in-native-village-gets-go-ahead_100149026.html|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

* ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ]] ਨੇ ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲੀ ਸੰਗਠਿਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 28 ਸਤੰਬਰ, 2007 ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਉਤਸਵ ਮੌਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=supremecourt /&gt;&lt;ref name=rare /&gt;

== ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Statues of Bhagat Singh, Rajguru and Sukhdev.jpg|thumb|210px|ਹੁਸੈਨੀਵਾਲਾ ਨੇੜੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ]]
ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਜੇ ਵੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Sharmila |last=Ravinder |title=Bhagat Singh, the eternal youth icon |date=13 October 2011 |url=http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/entry/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon |work=The Times of India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145727/http://blogs.timesofindia.indiatimes.com/tiger-trail/bhagath-singh-the-eternal-youth-icon/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=Bhagat Singh: Hero then, hero now |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#6 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Amit |last=Sharma |title=We salute the great martyr Bhagat Singh |date=28 September 2011 |url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm#8 |work=The Tribune |location=India |accessdate=4 December 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145505/http://www.tribuneindia.com/2011/20110928/cth1.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਸ ਅਤੇ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 2008 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ'' ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ &quot;ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ&quot; ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=S. |last=Prasannarajan |title=60 greatest Indians |date=11 April 2008 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/60+greatest+Indians/1/6964.html |work=[[India Today]] |accessdate=7 December 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001152706/http://indiatoday.intoday.in/story/60%2Bgreatest%2BIndians/1/6964.html |archivedate=1 October 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt; ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਨਮ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ''ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੰਸਥਾਨ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=In memory of Bhagat Singh |date=1 January 2007 |url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm |work=The Tribune |location=India |accessdate=28 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001145058/http://www.tribuneindia.com/2007/20070101/region.htm|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਸਦ ਨੇ 23 ਮਾਰਚ, 2001&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2001 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015706/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/192/23032001.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ 2005&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |title=Tributes to Martyrs Bhagat Singh, Raj Guru and Sukhdev |accessdate=3 December 2011 |date=23 March 2005 |format=PDF |publisher=[[Rajya Sabha]], [[Parliament of India]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120426015242/http://rajyasabhahindi.nic.in/rshindi/session_journals/204/23032005.pdf |archivedate=26 April 2012 }}&lt;/ref&gt; ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੌਨ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ, [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮੰਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਦਮਾਨ ਚੌਂਕ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਦਾ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{ cite news |title=Bhagat Singh: ‘Plan to rename chowk not dropped, just on hold’| date= 18 December 2012|url=http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/ |newspaper=The Express Tribune |accessdate=26 December 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144830/http://tribune.com.pk/story/480973/bhagat-singh-plan-to-rename-chowk-not-dropped-just-on-hold/|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=It's now Bhagat Singh Chowk in Lahore |date=30 September 2012 |url=http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true |work=[[The Hindu]] |accessdate=2 October 2012 |location=Chennai, India |first=Anita |last=Joshua|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001144058/http://www.thehindu.com/news/international/its-now-bhagat-singh-chowk-in-lahore/article3951829.ece?homepage=true|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt; 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਚੌਕ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਚੌਂਕ ਨਾਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;BSMFP&quot;&gt;{{cite news |title=Plea to prove Bhagat's innocence: Pak-based body wants speedy hearing |url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |date=6 September 2015 |work=Hindustan Times |accessdate=8 September 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6bOhkydCu?url=http://www.hindustantimes.com/jalandhar/plea-to-prove-bhagat-singh-s-innocence-pak-based-body-wants-speedy-hearing-of-case/article1-1387844.aspx |archivedate=8 September 2015 |deadurl=yes }}&lt;/ref&gt;

=== ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਾਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1954) ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਅਬੀਦ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ''ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1963) ਵਿੱਚ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ''ਸ਼ਹੀਦ'' (1965) ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਨੇ ਅਤੇ ''ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' (1974) ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਦੱਤ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਤਿੰਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ 2002 ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ'', ''23 ਮਾਰਚ ,1931: ਸ਼ਹੀਦ'' ਅਤੇ ''ਦੀ ਲੈਜੇਡ ਆਫ਼ ਭਗਤ ਸਿੰਘ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਸੋਨੂੰ ਸੂਦ]], [[ਬੌਬੀ ਦਿਓਲ]] ਅਤੇ [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ]] ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dara-singhs-best-bollywood-moments-shaheed-bhagat-singh-109052-2012-07-12|title=Dara Singh's best Bollywood moments: Amar Shaheed Bhagat Singh|date=12 July 2012|accessdate=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/featured-blog/bhagat-singh-death-anniversary-7-movies-based-on-the-life-of-bhagat-singh/1241877|title=Bhagat Singh death anniversary: 7 movies based on the life of Bhagat Singh|accessdate=22 March 2018}}&lt;/ref&gt;

ਸਿਧਾਰਥ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ''[[ਰੰਗ ਦੇ ਬਸੰਤੀ]]'' (2006), ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਰਤੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਚਿਤਰਣ ਕਰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|first=Rajiv |last=Vijayakar |title=Pictures of Patriotism |date=19 March 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] |url=http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100809025848/http://www.screenindia.com/news/pictures-of-patriotism/592527/ |archivedate=9 August 2010 }}&lt;/ref&gt; [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]] ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ'' ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਕਰਮ ਰਾਜਪਾਲ ਨੇ ਸਟਾਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ''ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ'', ਜੋ ਕਿ ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਆਜ਼ਾਦ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ive-been-wanting-to-play-bhagat-singh-karam-rajpal/articleshow/64115143.cms|title=I've been wanting to play Bhagat Singh: Karam Rajpal|accessdate=27 May 2018}}&lt;/ref&gt;

2008 ਵਿੱਚ, ''[[ਨਹਿਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਐਂਡ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ]]'' ਅਤੇ ''[[ਅਨਹਦ (ਐਨਜੀਓ)|ਅਨਹਦ]]'', ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 40-ਮਿੰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਡੌਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਇਨਕਲਾਬ'' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਗੌਹਰ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=New film tells 'real' Bhagat Singh story |date=13 July 2008 |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |accessdate=29 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoL36hh?url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/cinema/New-film-tells-real-Bhagat-Singh-story/Article1-323749.aspx |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Documentary on Bhagat Singh |date=8 July 2008 |url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoGmFaz?url=http://www.hindu.com/2008/07/08/stories/2008070853690400.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਥੀਏਟਰ ===
ਸਿੰਘ, ਸੁਖਦੇਵ ਅਤੇ ਰਾਜਗੁਰੂ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਭੀੜ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Chaman |last=Lal |title=Partitions within |date=26 January 2012 |url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |work=The Hindu |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aoBEUJC?url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article2834265.ece |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Shreya |last=Ray |title=The lost son of Lahore |date=20 January 2012 |url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |work=[[Live Mint]] |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66ao4hUQ4?url=http://www.livemint.com/2012/01/20195956/The-lost-son-of-Lahore.html?h=B |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Sanawar students dramatise Bhagat Singh's life |date=n.d. |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |work=Day and Night News |accessdate=30 January 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anxTWhA?url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/sanawar-students-dramatise-bhagat-singhs-life/ |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਗਾਣੇ ===
[[ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਬਿਸਮਿਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਣੇ, &quot;ਸਰਫਰੋਸ਼ੀ ਕੀ ਤਮੰਨਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਦੇ ਬੇਸੰਤ ਚੋਲਾ&quot; ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news |first=Yogendra |last=Bali |title=The role of poets in freedom struggle |date=August 2000 |publisher=[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] |url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |work=Press Information Bureau |accessdate=4 December 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anqlzCn?url=http://pib.nic.in/feature/feyr2000/faug2000/f070820002.html |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;films&quot;&gt;{{cite news |title=A non-stop show&amp;nbsp;... |date=3 June 2002 |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |work=The Hindu |accessdate=28 October 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66aovff0n?url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/06/03/stories/2002060300500100.htm |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt;

=== ਹੋਰ ===
1968 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦੇ 61ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜੇ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |title=Bhagat Singh and followers |accessdate=20 November 2011 |work=Indian Post |deadurl=yes |archiveurl=https://www.webcitation.org/66anegLfh?url=http://www.indianpost.com/viewstamp.php/Alpha/B/BHAGAT%20SINGH%20AND%20FOLLOWERS |archivedate=1 April 2012 }}&lt;/ref&gt; 2012 ਵਿੱਚ ਸਰਕੂਲੇਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ₹5 ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite web|title=Issue of coins to commemorate the occasion of &quot;Shahid Bhagat Singh Birth Centenary&quot;|url=https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|website=rbi.org.in|publisher=Reserve Bank of India|accessdate=1 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151001143633/https://www.rbi.org.in/commonman/English/Scripts/PressReleases.aspx?Id=1155|archivedate=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
=== ਨੋਟ ===
{{Notelist|refs=
{{efn|name=birth|Whereas most sources state 27 September 1907 to be Bhagat Singh's birth date,&lt;ref name=combined-birth-date-27-9&gt;
* {{Citation|year=2021|chapter= Bhagat Singh|title=Encyclopedia Britannica|chapter-url= https://www.britannica.com/biography/Bhagat-Singh|quote=Quick Facts &lt;br/&gt;Born: September 27, 1907, Lyallpur, western Punjab, India [now in Pakistan] &lt;br/&gt; Died: March 23, 1931, Lahore [now in Pakistan] (aged 23)}}
* {{Cite ODNB|id=73519|last=Deol|first=Jeevan Singh|title=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu]|year=2004|quote=Singh, Bhagat [known as Bhagat Singh Sandhu] (1907–1931), revolutionary and writer, was born in the village of Banga, Punjab, India (now in Pakistan) on 27 September 1907}}
* {{Citation|last=NCERT (India)|title=Modern India: a textbook for Class XII|series=Textbooks from India|volume=18|location=New Delhi|publisher=National Council for Educational Research and Training|page=242|year=2004|oclc=838284530|isbn=9788174501295|url=https://archive.org/details/modern-india-satish-chandra-mittal-ncert/page/241/mode/2up|quote=Sardar Bhagat Singh was born in a place called Banga in Lyalpur district on 27 September 1907}}
* {{Citation|last1=Singh|first1=Bhagat|last2=Gupta|first2=D. N.|title=Selected Writings|location=New Delhi|publisher=National Book Trust|year=2007|editor1-last=Gupta|editor1-first=D. N.|editor2-last=Chandra|editor2-first=Bipan|isbn=9788123749419|oclc=607855643|page=xi|url=https://archive.org/details/bhagatsinghselectspeechesandwritingsguptad.n._590_s/page/n11/mode/2up| quote=Bhagat Singh was born in a patriotic family on 27 September 1907 in the village Khatkar Kalan, tehsil Banga, district Jalandhar, though his father Sardar Kishen Singh had shifted to Lyallpur (now Faislabad in Pakistan) sometime before his birth.}}
* {{Cite book|last=Singh|first=Bhagat|title=Words of Freedom: Ideas of a Nation|publisher = Penguin Books|year=2010|isbn=9780143068884|url=https://books.google.com/books?id=1nQTv8c6V90C&amp;pg=PR10|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in Lyallpur, Punjab into a family of revolutionaries.  His uncles, Ajit Singh and Swaran Singh, as well as his father, Kishan Singh, were members of the Ghadar Party.  (Swaran Singh was hanged in 1927, four years before his nephew, for his involvement in the Kakori train robbery of 1925.)}}
* {{Cite book|last=Juss|first=Satvinder S.|title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT30|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7 |quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in a small village by the name of  'Banga'.  It was then in the Lyallpur district of undivided ... Punjab.  Today it is located in Pakistan under the new name of Faisalabad.}}
** {{Cite book|last=Juss |first=Satvinder S. |title=Bhagat Singh: A Life in Revolution|publisher=Penguin Random House|url=https://books.google.com/books?id=kSZ_EAAAQBAJ&amp;pg=PT297|year=2022|isbn=978-93-5492-674-7|quote=At any rate, this is what Lajjawati appears to have said when she was interviewed for the oral history archive of the Nehru Memorial Museum &amp; Library. The disclosure to Lala Feroz Chand of the bundle of documents enabled the publication of one of the writings of Bhagat Singh, namely, his celebrated, ‘Why I Am an Atheist’, on 27 September 1931.  This was designed to coincide with what would have been Bhagat Singh's twenty-fourth birthday.}}
* {{Citation|last=Noorani|first=A. G.|author-link=A. G. Noorani|title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice|publisher = Oxford University Press|year=2001|url=https://books.google.com/books?id=Hmg-AQAAIAAJ|page=9|isbn=978-0-19-579667-4|quote=Bhagat Singh was born in the village Banga in Lyallpur, on September 27, 1907, in a family of revolutionaries and in a clime in which the spirit of revolt gripped a large number of people in the Punjab.}}
* {{Citation|editor1-last=Dayal|editor1-first=Ravi|title=We Fought Together for Freedom: Chapters from the Indian National Movement|location=Delhi|publisher=Oxford University Press|url=https://books.google.com/books?id=vSZuAAAAMAAJ|year=1995|page=139|isbn=978-0-19-563286-6|quote=Bhagat Singh was born on 27 September 1907 in the village of Banga in the Lyallpur district of Punjab (now in Pakistan) into a patriotic family.}}
* {{Citation|last=Singh|first=Fauja|title=Eminent Freedom Fighters of Punjab|publisher=Punjab University, Department of Punjab Historical Studies|year=1972|oclc=504464385|page=80|quote=Bhagat Singh  He belongs to the front rank of Punjabi heroes martyred in the cause of national movement . ... He was born on September 27 , 1907.}}
* {{Citation|last=Aggarwal|first=Som Nath|title=The heroes of Cellular Jail: Study based on personal memoirs of Indian freedom fighters incarcerated in the Cellular Jail, Andaman and Nicobar Islands, in connection with freedom movement, 1857-1945; includes a list of prisoners period-wise and state-wise|location=Patiala|publisher=Publication Bureau, Punjab University|year=1995|isbn=9788173801075|oclc=	33970606|page=193|quote=In the Punjab , Lahore was once again agog with revolutionary activities and Bhagat Singh who was to become Shaheed - i - Azam in subsequent years was on the forefront . He was born on 27 September 1907 and belonged to village Khatkar}}
* {{Citation|last=Communist Party of India (Marxist) History Commission|location=New Delhi|publisher=CPI (M) Publications and LeftWord Books|year=2005|title=History of the Communist Movement in India: The Formative Years, 1920&amp;ndash;1933|isbn=9788187496496|oclc=493429162|url=https://books.google.com/books?id=KqLaAAAAMAAJ|page=231|quote=Bhagat Singh 1907-1931 One of the most outstanding revolutionaries of India, martyred at the age of 23. Born in a peasant family in Banga village of Lyallpur district of Punjab on September 27 , 1907}}
&lt;/ref&gt; some mention 28 September 1907.&lt;ref name=sohi-parashar-birth&gt;
* {{Citation|last=Sohi|first=Seema|title=Echoes of Mutiny: Race, Surveillance, and Indian Anticolonialism in North America|publisher=Oxford University Press|page=195|year=2014|isbn=978-0-19-939044-1|url=https://books.google.com/books?id=x_D8AwAAQBAJ&amp;pg=PT195|quote=... on March 23, 1931, twenty-three year old Bhagat Singh was hanged. Born on September 28, 1907, Bhagat Singh came from a family of freedom fighters}}
* {{Citation|last=Parashar|first=Swati|chapter=Terrorism and the Postcolonial 'State'|title=Routledge Handbook of Postcolonial Politics|publisher=Routledge|editor1-first=Olivia U.|editor1-last=Rutazibwa|editor2-first=Robbie|editor2-last=Shilliam|year=2018|page=178|isbn=978-1-317-36939-4|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zEBNDwAAQBAJ&amp;pg=PT178|quote=Footnote 2: Bhagat Singh (28 September 1907 – 23 March 1931) was an Indian freedom fighter with socialist revolutionary leanings.}}&lt;/ref&gt; Some others mention both 27 and 28 September in different contexts;&lt;ref name=chaman-yates-moffat&gt;
* {{Cite book|editor1-last=Lal|editor1-first=Chaman|editor2-last=Yates|editor2-first=Michael D.|title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=34|isbn=978-1-68590-067-0|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA34|quote=Kumari Lajjawati, secretary of the Bhagat Singh Defence Committee and a Congress activist, frequently visited the Lahore jail to discuss the legal aspects of the case. In an interview with the Nehru Memorial Museum and Library’s oral history cell, she said that she brought some papers given to her by Bhagat Singh, which she later showed to Feroze Chand, editor of ''The People'', Lala Lajpat Rai’s well-established paper in Lahore. Feroze Chand was given the freedom to select whatever he wanted for publication in ''The People''. He did this and returned the rest to Lajjawati, who handed them over to Bejoy Kumar Sinha in 1938. From the papers he had, Feroze Chand published ‘Why I am an Atheist’ on 27 September 1931, Bhagat Singh’s first birthday after his execution on 23 March of that same year.}}
* {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024 |publisher=NYU Press|page=127|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA127|isbn=978-1-68590-066-3| quote=Bhagat Singh wrote an impassioned letter to Bhai Randir Singh, and the latter agreed to meet. However, he implored the young revolutionary to renounce his atheism and embrace the religion in which he was raised. He claimed his word convinced Bhagat Singh to repent and return to the religious fold. But Bhagat Singh, understanding that what he said could be distorted after his death, soon wrote this famous essay, so that people would know what he really believed. This was done in October 1930, and the essay was published in ''The People'' on 27 September 1931, the first birth anniversary of Bhagat Singh after his execution.&lt;Footnote 1: Bhagat Singh's birth anniversary is now widely accepted to fall on 28 September&gt;}}
** {{Cite book |editor-last=Lal |editor-first=Chaman |editor-last2=Yates |editor-first2=Michael D. |title=The Political Writings of Bhagat Singh|date=9 January 2024|publisher=NYU Press|url=https://books.google.com/books?id=PafoEAAAQBAJ&amp;pg=PA12|page=12|isbn=978-1-68590-066-3 |quote=Bhagat Singh is a legend, but how he became one needs to be understood.  He was born on 28 September 1907 in the village of Chak No. 105, Lyallpur Bange, as it was called in those days, which is now in Faisalabad, Pakistan, which itself was formerly known as Lyallpur.}}
* {{Cite book|last=Moffat|first=Chris|title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=128|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA128|quote=According to the scholar Chaman Lal, Lajjawati showed the contents of the bundle to Lala Feroz Chand, editor of The People. For Lal, this explains how the essay ‘Why I Am an Atheist’ came to appear in the Lahore weekly on 27 September 1931, selected from the smuggled documents and published near to what would have been the revolutionary’s twenty-fourth birthday.}}
** {{Cite book|last=Moffat |first=Chris |title=India's Revolutionary Inheritance: Politics and the Promise of Bhagat Singh|publisher=Cambridge University Press|page=210|url=https://books.google.com/books?id=LFR-DwAAQBAJ&amp;pg=PA210|year=2019|isbn=978-1-108-49690-2|quote=Solitude characterizes the biographies of all three sites. Each structure is relegated from the rhythms of everyday experience due to poor accessibility: Khatkar Kalan is a small village in rural Punjab, Hussainiwala, an outpost on the border with Pakistan, and the Lok Sabha grounds have been highly securitized since militant attacks on the complex in December 2001. Crowds gather at the first two sites on special occasions — the 23 March death anniversary or 28 September birth anniversary, specifically — but visitors are otherwise infrequent. }}&lt;/ref&gt; One scholar has suggested that 27 September was widely celebrated in India as Bhagat Singh's birthday until the turn of the 21st century when [[Google]]'s celebration of its founding on that day began to critically affect Indian media's coverage of the birthday.&lt;ref name=phanjoubam-2016&gt;{{citation|last=Phanjoubam|first=Pradip|title=The Northeast Question: Conflicts and frontiers|location=London and New York|publisher=Routledge|year=2016|isbn=978-1-138-95798-5|url=https://books.google.com/books?id=YBStCwAAQBAJ&amp;pg=PT53|quote=Consider this. 27 September is the birthday of Google. This day is also the birthday of well-known and respected Indian freedom fighter Bhagat Singh, though some claim 28 September to be his birthday. For all the years after Indian independence, Bhagat Singh’s birthday was what the Indian media remembered on 27 September, with the union government’s Directorate of Advertising and Visual Publicity (DAVP) issuing large eulogising display advertisements ahead of the day, reminding the nation of the day’s significance in the Indian independence movement and nation-building. But by the turn of the twenty-first century, amidst the excitement of changes brought about by the liberalisation of the Indian economy and its consequent growing integration with the global market, all major Indian news channels and newspapers began enthusiastically remembering Google, carrying features on this phenomenon of the digital age for days, and in the process, virtually marginalised the memory of Bhagat Singh to the periphery of the media’s, and therefore, the public’s consciousness.}}&lt;/ref&gt;}}
}}

=== ਹਵਾਲੇ ===
&lt;references&gt;
&lt;ref name=Adams&gt;{{citation |url=http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en |first=Jason |last=Adams |title=Asian Anarchism: China, Korea, Japan &amp; India |publisher=Raforum.info |year=2005 |access-date=28 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001143403/http://raforum.info/article.php3?id_article=3225&amp;lang=en|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Dam&gt;{{citation |title=Presidential Legislation in India: The Law and Practice of Ordinances |first=Shubhankar |last=Dam |publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-1-107-72953-7 |url=https://books.google.com/books?id=RvxGAgAAQBAJ&amp;pg=PA44|page=44}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Friend&gt;{{citation |last=Friend|first=Corinne |title=Yashpal: Fighter for Freedom – Writer for Justice |journal=Journal of South Asian Literature |volume=13 |issue=1 |year=1977 |pages=65–90 [69–70]|jstor=40873491}} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- &lt;ref name=Govind&gt;{{citation|last=Govind|first=Nikhil|title=Between Love and Freedom: The Revolutionary in the Hindi Novel|url=https://books.google.com/books?id=3Hk9BAAAQBAJ|year=2014|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-1-317-55975-7|pages=56–57}}&lt;/ref&gt; --&gt;
&lt;ref name=ILJ&gt;{{citation |title=The Trial of Bhagat Singh |journal=India Law Journal |url=http://www.indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html |volume=1 |issue=3 |date=July–September 2008 |access-date=11 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142717/http://indialawjournal.com/volume1/issue_3/bhagat_singh.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Lal&gt;{{citation |last=Lal |first=Chaman |title=April 8, 1929: A Day to Remember |date=11 April 2009 |url=http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html |work=Mainstream |access-date=14 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001142556/http://www.mainstreamweekly.net/article1283.html|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Mittal&gt;{{citation |last1=Mittal|first1=S.K. |last2 = Habib|first2=Irfan |title=The Congress and the Revolutionaries in the 1920s |author-link2=Irfan Habib |journal=Social Scientist |volume=10 |issue=6 |date=June 1982 |pages=20–37 |jstor=3517065|doi=10.2307/3517065 }} {{subscription required}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Pinney&gt;{{citation |last=Pinney |first=Christopher |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=8hhXq7hpzSwC |title='Photos of the Gods': The Printed Image And Political Struggle in India |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-184-6|pages=117, 124–126}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Rao1997&gt;{{citation |last=Rao |first=Niraja |date=April 1997 |title=Bhagat Singh and the Revolutionary Movement |journal=Revolutionary Democracy |volume=3 |issue=1 |access-date=18 November 2011|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20151001141654/http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv3n1/bsingh.htm|archive-date=1 October 2015}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=s380&gt;{{citation |title=Punjab Reconsidered: History, Culture, and Practice |editor1-first=Anshu |editor1-last=Malhotra |editor2-first=Farina |editor2-last=Mir |year=2012 |isbn=978-0-19-807801-2 |chapter=Bhagat Singh: A Politics of Death and Hope |first=Simona |last=Sawhney |doi=10.1093/acprof:oso/9780198078012.003.0054 |publisher=Oxford University Press|page=380}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Vaidya&gt;{{citation |title=Historical Analysis: Of means and ends |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |date=27 April 2001 |first=Paresh R. |last=Vaidya |volume=18 |issue=8|url=http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070829191713/http://www.frontlineonnet.com/fl1808/18080910.htm |archive-date=29 August 2007 |access-date=9 October 2013}}&lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

=== Works cited and bibliography ===
{{Refbegin|colwidth=40em}}
* {{citation |last1=Bakshi |first1=S.R. |last2=Gajrani |first2=S. |last3=Singh |first3=Hari |title=Early Aryans to Swaraj |volume=10: Modern India |publisher=Sarup &amp; Sons |location=New Delhi |year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=7fXK3DiuJ5oC |isbn=978-8176255370 }}
* {{Cite book |last=Datta |first=Vishwanath |year=2008 |title=Gandhi and Bhagat Singh |publisher=Rupa &amp; Co. |isbn=978-81-291-1367-2 }}
* {{citation|last=Gaur|first=I.D.|title=Martyr as Bridegroom|url=https://books.google.com/books?id=PC4C3KcgCv0C|year=2008|publisher=Anthem Press|isbn=978-1-84331-348-9}}
* {{citation|last=Grewal|first=J.S.|title=The Sikhs of the Punjab|url=https://books.google.com/books?id=2_nryFANsoYC|year=1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-63764-0}}
* {{citation |last=Gupta|first=Amit Kumar |title=Defying Death: Nationalist Revolutionism in India, 1897–1938 |journal=Social Scientist |volume=25 |issue=9/10 |date=September–October 1997 |pages=3–27 |jstor=3517678|doi=10.2307/3517678 }} {{subscription required}}
* {{Cite book|last2=Singh|first2=Bhagat|last1=Habib|first1=Irfan S.|author-link1=Irfan Habib|url=https://books.google.com/books?id=JoIMAQAAMAAJ|year=2007|title=To make the deaf hear: ideology and programme of Bhagat Singh and his comrades|publisher=Three Essays Collective|isbn=978-81-88789-56-6}}
* {{cite book|last1=MacLean|first1=Kama|title=A revolutionary history of interwar India : violence, image, voice and text|url=https://archive.org/details/revolutionaryhis0000macl|date=2015|publisher=OUP|location=New York|isbn=978-0-19-021715-0}}
* {{citation|last1=Maclean|first1=Kama|last2=Elam|first2=J. David|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7}}
* {{citation|last=Moffat|first=Chris|editor1-first=Kama|editor1-last=Maclean|editor2-first=J. David|editor2-last=Elam|title=Revolutionary Lives in South Asia: Acts and Afterlives of Anticolonial Political Action|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TnSFCwAAQBAJ&amp;pg=PA73|year=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-63712-7|pages=73–89|chapter=Experiments in political truth}}
* {{cite book |title=Changing Homelands |first=Neeti |last=Nair |publisher=Harvard University Press |year=2011 |isbn=978-0-674-05779-1 |url=https://books.google.com/books?id=o-NoCp9Lc24C }}
* {{citation |title=Bhagat Singh as 'Satyagrahi': The Limits to Non-violence in Late Colonial India |journal=[[Modern Asian Studies]] |date=May 2009 |first=Neeti |last=Nair |volume=43 |issue=3 |pages=649–681 |jstor=20488099 |doi=10.1017/S0026749X08003491 |s2cid=143725577 }}
* {{citation |last=Nayar |first=Kuldip |author-link=Kuldip Nayar |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=bG9lA6CrgQgC |title=The Martyr Bhagat Singh: Experiments in Revolution |publisher=Har-Anand Publications |isbn=978-81-241-0700-3 }}
* {{cite book |last=Noorani |first=Abdul Gafoor Abdul Majeed |title=The Trial of Bhagat Singh: Politics of Justice |publisher=Oxford University Press |year=2001 |orig-year=1996 |isbn=978-0-19-579667-4}}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005a |url=https://books.google.com/books?id=PEwJQ6_eTEUC |title=Bhagat Singh |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0827-2 }}
* {{citation |last=Rana |first=Bhawan Singh |year=2005b |url=https://books.google.com/books?id=sudu7qABntcC |title=Chandra Shekhar Azad (An Immortal Revolutionary of India) |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-288-0816-6 }}
* {{cite book|last1=Sharma|first1=Shalini|title=Radical Politics in Colonial Punjab: Governance and Sedition|date=2010|publisher=Routledge|location=London|isbn=978-0-415-45688-3}}
* {{citation |last2=Hooja |first2=Bhupendra |last1=Singh |first1=Bhagat |url=https://books.google.com/books?id=OAq4N60oopEC |title=The Jail Notebook and Other Writings |publisher=LeftWord Books |year=2007 |isbn=978-81-87496-72-4 }}
* {{citation |title=Review article |journal=Journal of Punjab Studies |date=Fall 2007 |first=Pritam |last=Singh |volume=14 |issue=2 |pages=297–326 |access-date=8 October 2013 |url=http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001140644/http://www.global.ucsb.edu/punjab/journal_14_2/review_article.pdf |archive-date=1 October 2015 }}
* {{cite book |last2=Singh |first2=Trilochan |last1=Singh |first1=Randhir |author-link1=Randhir Singh (Sikh)
|title=Autobiography of Bhai Sahib Randhir Singh: freedom fighter, reformer, theologian, saint and hero of Lahore conspiracy case, first prisoner of Gurdwara reform movement |publisher=Bhai Sahib Randhir Singh Trust |year=1993}}
* {{citation|last=Tickell|first=Alex|title=Terrorism, Insurgency and Indian-English Literature, 1830–1947|url=https://books.google.com/books?id=wJhD6My4tR0C|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-61840-6}}
* {{cite book|last1=Waraich|first1=Malwinder Jit Singh|title=Bhagat Singh: The Eternal Rebel|date=2007|publisher=Publications Division|location=Delhi|isbn=978-8123014814}}
* {{cite book |last2=Sidhu |first2=Gurdev Dingh |last1=Waraich |first1=Malwinder Jit Singh
|title=The hanging of Bhagat Singh : complete judgement and other documents |url=https://archive.org/details/hangingofbhagats0000unse |publisher=Unistar |location=Chandigarh |year=2005}}
{{Refend}}

==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ==
{{Sister project links|d=Q377808|c=category:Bhagat Singh|s=ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|n=no|b=no|wikt=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|species=no}}
* [http://www.shahidbhagatsingh.org/ Bhagat Singh biography, and letters written by Bhagat Singh]
* [http://www.outlookindia.com/article.aspx?208908 His Violence Wasn't Just About Killing], ''[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]]''
* [http://www.tribuneindia.com/2011/20110508/edit.htm#1 The indomitable courage and sacrifice of Bhagat Singh and his comrades will continue to inspire people], ''[[Tribune India|The Tribune]]''
* [https://www.thequint.com/news/world/pakistans-bhagat-singh-tracing-the-martyrs-footsteps-in-lahore Tracing the Martyr's Footsteps in Lahore], ''[[The Quint]]''

{{Indian independence movement}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1907]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1931]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ) ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਸਤਿਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੇ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ]]</text>
      <sha1>sp8raidd8xj2877zcrww2yjom88df0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜਰਨਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27428</id>
    <revision>
      <id>838545</id>
      <parentid>761700</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:03:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8840" sha1="kcbgtejz3z9ug1tckzdv2m2weo8bxxo" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ
| image              = Fujiwara Kikan.jpg
| alt                = 
| caption            = ਕੈਪਟਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (''ਪਗੜੀਧਾਰੀ'') ਦਾ ਅਪਰੈਲ 1942 ਵਿੱਚ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਪਾਨੀ ਮੇਜਰ ਫਿਊਜੀਵਾਰਾ
| birth_name         = 
| birth_date         = 1909
| birth_place        = [[ਉਗੋਕੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ|ਉਗੋਕੇ]], [[ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| death_date         = 1989
| death_place        = ਜੁਗਿਆਣਾ, [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| other_names        = 
| known_for          = [[ਪਹਿਲੀ। ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਜਨਰਲ
| occupation         = ਸਿਪਾਹੀ
| movement           = [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]]
| organization       = 
}}
'''ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ''' (1909–1989) ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾਨੀ ਸਨ। ਉਹ [[ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਥਮ [[ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੈਨਾ]] (Indian National Army) ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣ ਤੇ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ।

==ਜ਼ਿੰਦਗੀ==

===ਮੁਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ===
ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਉਗੋਕੇ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਵਾਸੀ ਪਿਤਾ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੁਕਮ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ 1909 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ 2 ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਹੁਕਮ ਕੌਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਹੀ ਬਦੀਆਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੋ ਵਾਰ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌ਼ਜ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।

===ਫੌਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ===
1927 ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਆਦ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ 14ਵੀਂ ਬਟਾਲੀਆਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਿਆ। [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਬਟਾਲੀਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੇ।

== ਮੁੱਖੀ ਕਮਾਂਡਰ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ==
ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਦ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾ ਬਾਨੀ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਹੈ। &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Samachar |first=Asia |date=2015-07-29 |title=Mohan Singh started Indian National Army |url=https://asiasamachar.com/2015/07/29/mohan-singh-started-indian-national-army/ |access-date=2024-07-11 |website=Asia Samachar |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ  ਇਸ ਦਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖੀ ਅਫ਼ਸਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਓਪਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਫੌਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਸਿੰਘਾਪੁਰ]] ਵਿੱਚ [[ਜਪਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੈਦੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਭਾਰਤੀ 40000 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਫ਼ੌਜੀਆਂ  ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜਰਨੈਲ ਮੇਜਰ ਫੁਜੀਵਾਰਾ ਜੋ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦਾ ਬੈਂਕਾਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਸੂਸੀ  ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਸੀ ਨਾਲ ਗੰਢ-ਤਰੁੱਪ ਕਰਕੇ 1941 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-07-30 |title=The REAL founder of the Indian National Army [INA] - Giani Pritam Singh Ji Dhillon |url=http://www.sikhnet.com/news/real-founder-indian-national-army-ina-giani-pritam-singh-ji-dhillon |access-date=2024-07-11 |website=SikhNet |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਭਾਰਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ 1943 ਤੱਕ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ।

ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਦ ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਗੁਲਾਮ ਬਨਣਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰਾ ਹੈ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨ-ਮੁਟਾਵ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨਾਮ ਚੀਫ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਫੌਜ ਦਾ ਨਾਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1945 ਵਿੱਚ ਜਦ ਜਪਾਨੀਆਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਅੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਲਾਲ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜਨਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਤੇ ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਫੌਜੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਖਲਬਲੀ ਮੱਚ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਜਨਰਲ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

== ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ==
ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਟਿਕਟ ਤੇ ਚੋਣ ਲੜੀ ਤੇ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਹੱਕ ਦਿਲਵਾਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

== ਮੌਤ ==
80 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 1989 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬ-ਘਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਚਿੱਤਰ ਲੱਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ। 

== ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ ==
* [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/military/mohan_singh_ina.html ''General Mohan Singh''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417022611/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/military/mohan_singh_ina.html |date=2012-04-17 }} at the Sikh History.
{{ਅਧਾਰ}}

{{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}}
{{ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਤਗਮੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1989]]</text>
      <sha1>kcbgtejz3z9ug1tckzdv2m2weo8bxxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27937</id>
    <revision>
      <id>838546</id>
      <parentid>587696</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8527" sha1="kjjlrc6u6t2ry5e38y0uv4wszo3blhj" xml:space="preserve">{{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ
| ਨਾਮ = ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ
| ਚਿੱਤਰ = Lakshmi Sahgal.jpg
| ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = 
| ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ =
| ਪੂਰਾ_ਨਾਮ = ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ
| ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ ={{birth date|df=yes|1914|10|24}}
| ਜਨਮ_ਸਥਾਨ = [[ਚੇਨੱਈ|ਮਦ੍ਰਾਸ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]
| ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{death date and age|df=yes|2012|7|23|1914|10|24}}
| ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = [[ਕਾਨਪੁਰ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ =
| ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀਅਤਾ
| ਪੇਸ਼ਾ = ਡਾਕਟਰ
| ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ = ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ
| ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ = ਪੀ. ਕੇ. ਐੱਨ. ਰਾਓ (- 1940)&lt;br/&gt;[[ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਗਲ|ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ]] (1947- 1992) 
| ਬੱਚੇ = [[ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ]], ਅਨੀਸਾ ਪੁਰੀ ਕਾਨਪੁਰ
| ਧਰਮ =
| ਸਿਆਸਤ =
| ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ =
| ਦਸਤਖਤ =
| ਵੈੱਬਸਾਈਟ =
| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ =
| ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ =
}}
'''ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ''' (24 ਅਕਤੂਬਰ 1914 - 23 ਜੁਲਾਈ, 2012) ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਦੀ ਸੈਨਾਨੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ]] ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਜੋ [[ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ’ਚ ਆਈ। ਉਹ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ &quot;ਰਾਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੈਜਮੰਟ&quot; ਦੀ ਕੌਮਾਂਡਰ ਸੀ।

== ਜੀਵਨ ==
ਡਾਕਟਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਜਨਮ 1914 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਦ੍ਰਾਸ ਮੈਡਿਕਲ ਕਾਲਜ ਵੱਲੋਂ ਮੈਡਿਕਲ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ, ਫਿਰ ਉਹ [[ਸਿੰਘਾਪੁਰ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਾ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ]] ਦੀ ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਉਹ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਬਹਿਸ਼ਕਾਰ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ ਛੇੜਿਆ ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ 1943 ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੈਬੀਨਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਸਦੱਸ ਬਣੀ। ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੰਘਾਪੁਰ ਗਈ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ 98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੁਣੇ ਵੀ [[ਕਾਨਪੁਰ]] ਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ।

ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਰੈਜਮੰਟ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਲ ਦਾ ਪਦ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ।

== ਸੰਘਰਸ਼ ==
ਆਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅਜਾਦੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਧਰਪਕੜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 4 ਮਾਰਚ, 1946 ਨੂੰ ਉਹ ਫੜੀ ਗਈ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਨੇ 1947 ਵਿੱਚ ਕਰਨੈਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਾਨਪੁਰ ਆ ਕੇ ਬਸ ਗਈ। ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਵੰਚਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਵਿਭਾਜਨ]] ਨੂੰ ਕਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਧਦੀ ਖਾਈ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਸੀ।

== ਮੌਤ ==
ਅਜਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਇਕਾਈ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਪਟਨ ਰਹੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਸੈਨਾਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਕਾਨਪੁਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 23 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ ਨਿਧਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੰਭੀਰ ਹੋਈ ਸੀ।

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਰਚ 1947 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਕੁਮਾਰ ਸਹਿਗਲ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ: ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਅਲੀ ਅਤੇ ਅਨੀਸਾ ਪੁਰੀ ਹਨ।

ਸੁਭਾਸ਼ਿਨੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਅਲੀ ਮੁਤਾਬਕ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼ਾਦ ਅਲੀ ਉਸਦਾ ਪੋਤਾ ਹੈ।

== ਸਨਮਾਨ ==
[[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1998 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

== ਸੰਦਰਭ ==
{{ਸੰਦਰਭ}}
*Subhashini Ali [http://www.india-seminar.com/2004/540/540%20subhashini%20ali.htm Lakshmi Sahgal: A life in service]
*Indra Guptha ''India's 50 Most Illustrious Women'' ISBN 81-88086-19-3
*[[Peter W. Fay|Peter Fay]] ''The Forgotten Army: India's Armed Struggle for Independence, 1942-1945''

== ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ ==
*[http://haikuplus.wordpress.com/%E0%A8%97%E0%A8%A6%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%87%E0%A8%9C%E0%A8%BC-2/%E0%A8%95%E0%A9%88%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%A8-%E0%A8%B2%E0%A8%95%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%B8%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%97%E0%A8%B2-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%95-%E0%A8%AE%E0%A8%B8/ ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ-ਇੱਕ ਮਸੀਹਾ]
*[http://punjabnewsusa.com/1wp/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13277:2012-07-23-23-01-00&amp;catid=88:2010-12-30-06-49-44&amp;Itemid=462 ਕੈਪਟਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਹਿਗਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]]</text>
      <sha1>kjjlrc6u6t2ry5e38y0uv4wszo3blhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40737</id>
    <revision>
      <id>838572</id>
      <parentid>795819</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:25:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>4946</id>
      </contributor>
      <origin>838572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3392" sha1="gpzzamx4ln7x6k65ell29lr5gamtrbu" xml:space="preserve">[[File:Supposed UFO, Passaic, New Jersey.jpg|thumb|upright|31 ਜੁਲਾਈ, 1952 ਨੂੰ ਨਿਉ ਜਰਸੀ ਤੋਂ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ]]
'''ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Unidentified flying object ਜਾਂ '''UFO''') ਜੋ ਵੀ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਣਪਛਾਤਾ ਉਡਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਸੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਕੇਸ ਮਿਲੇ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 97 ਫ਼ੀਸਦੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੋਖਾ ਹੀ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਾਂ ਜੀਵਨ ਅਕਲਮੰਦ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਡੇ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਣ। ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਸੰਬੰਧੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੰਗਠਨ ਸੈਟੀ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ 30 ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲਾਂ (ਜੋ ਦੁਰਾਡੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ) ਨੂੰ ਪੜਤਾਲਿਆ ਹੈ ਪਰ ਅਜੇ ਤਕ ਕੋਈ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ ਤਾਰਿਆਂ, [[ਆਕਾਸ਼ਗੰਗਾ]]ਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀਆਨ ਅਕਲਮੰਦ ਜੀਵ ਹਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੋਰ ਤਾਰਾ ਮੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;http://vault.fbi.gov/UFO/UFO Part 1 of 16/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.bluebookarchive.org/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://apnews.excite.com/article/20130329/DA5AVRAG0.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-06-27 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927222146/http://apnews.excite.com/article/20130329/DA5AVRAG0.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
:ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਘਟਨਾਵਾਂ:
*[[ਜਰਮਨੀ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਿਊਰਮਬਰਗ ਵਿੱਚ 14 ਅਪਰੈਲ 1561 ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉੱਡਣ ਤਸ਼ਤਰੀ ਦੇਖੀ।
*12 ਅਗਸਤ 1883 ਨੂੰ ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੋਸ ਬੋਨੀਲਾ ਨੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਟਿੱਕੀ ਦੁਆਲੇ 300 ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਾਲੀਆਂ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾਮੰਡਲ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਰਾ ਵਿਗਿਆਨ]]</text>
      <sha1>gpzzamx4ln7x6k65ell29lr5gamtrbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41363</id>
    <revision>
      <id>838574</id>
      <parentid>674975</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>4946</id>
      </contributor>
      <origin>838574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="941dcxdnuyvph8puz823vkfecckbzai" xml:space="preserve">[[File:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|thumb|upright|ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਰੇਖਾ ਚਿਤਰਣ]]
[[File:Solar eclipse types.svg|thumb|upright|'''A''' ਪੂਰਣ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ&lt;br/&gt;'''B''' ਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ&lt;br/&gt;'''C''' ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ]]
'''ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ''' [[ਧਰਤੀ]] ਤੋਂ 3,50,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਪਰ [[ਚੰਦ]] ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪੂਰਣ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਸੂਰਜ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਪੂਰਣ ਗ੍ਰਹਿਣ, ਜੇ ਸੂਰਜ ਅੰਸ਼ਿਕ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਅੰਸ਼ਿਕ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਜੇ ਚੰਦ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੂਰਜ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਦਿਸੇ ਤਾਂ ਕੋਣੀ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ। ਪੂਰਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਦਾ ਚਾਨਣ-ਘੇਰਾ ਚਿੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਝਾਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚੰਦ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਘੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਣਕਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਲੀ ਦੇ ਮਣਕੇ* ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਾਨਣ-ਘੇਰੇ ਦੇ ਥੱਲੇ ਗੁਲਾਬੀ ਤੇ ਜਾਮਣੀ ਰੰਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਨੂੰ ਬੇਲੀ ਦੇ ਮਣਕੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ ਬੇਲੀ ਨੇ 1836 ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]]</text>
      <sha1>941dcxdnuyvph8puz823vkfecckbzai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਗਰਾਨਾਦਾ ਵੱਡਾ ਗਿਰਜਾਘਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49079</id>
    <revision>
      <id>838541</id>
      <parentid>836418</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T00:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>156</id>
      </contributor>
      <comment>Replacing Andalusia_hl_20060811_006.jpg with [[File:Twinorgans_Granada_Cathedral.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)).</comment>
      <origin>838541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="nv0nn8ojho8pa4ralu2wgo9t5wo3i4w" xml:space="preserve">{{Infobox religious building
| building_name =ਗਰਾਨਾਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ&lt;br /&gt; Catedral de Granada
| image = Plaza de las Pasiegas.JPG
| image_size = 240px
| alt =
| caption = ਗਰਾਨਾਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ
| location = [[ਗਰਾਨਾਦਾ ]], [[ਸਪੇਨ]] 
| geo = 
| religious_affiliation = [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ]]
| rite =
| consecration_year = 
| status = 
| functional_status = 
| heritage_designation = 
| leadership = 
| website = 
| architecture = [[Renaissance architecture|ਪੁਨਾਰਜਾਗਰਣ]], [[Baroque architecture|ਬਾਰੋਕ]]
| architect = 
| architecture_type = [[church (building)|ਗਿਰਜਾਘਰ]]
| architecture_style = 
| general_contractor =
| facade_direction =
| groundbreaking = 1526
| completed = 1561
| construction_cost =
| specifications = 
| capacity =
| length = 
| width = 
| width_nave = 
| height_max = 
| dome_quantity =
| dome_height_outer =
| dome_height_inner =
| dome_dia_outer =
| dome_dia_inner =
| spire_quantity = 
| spire_height = 
| materials =
| designation1 = 
| designation1_offname = 
| designation1_date = 
| designation1_number = 
| designation1_criteria = 
| designation1_type = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''ਗਰਾਨਾਦਾ ਗਿਰਜਾਘਰ''' ([[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]]: Catedral de Granada, Catedral de la Anunciación) [[ਸਪੇਨ]] ਦੇ [[ਗਰਾਨਾਦਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

==ਇਤਿਹਾਸ==
 [[Image:Twinorgans Granada Cathedral.jpg|thumb|right|240px|Inner view.]] 
[[ਸਪੇਨ]] ਦੇ ਹੋਰ ਗਿਰਜਾਘਰਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਇਸ ਗਿਰਜਾਘਰ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1492 ਵਿੱਚ ਗਾਰਨਾਦਾ ਦੀ [[ਨਾਸਰੀ]] ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾ ਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਦਾ ਖਾਕਾ [[ਗੋਥਿਕ]] ਸੀ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ [[ਗਾਰਨਾਦਾ ਦਾ ਰਾਇਲ ਚੈਪਲ|ਗਾਰਨਾਦਾ ਦੇ ਰਾਇਲ ਚੈਪਲ]] ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ==
{{commons category|Cathedral of Granada}}
* [http://www.moebius.es/ggranada/monu/catedral.htm Guide to monuments of Granada: the Cathedral] {{es icon}}
* [http://www.granada-travelguide.com Granada Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190314131358/http://www.granada-travelguide.com/ |date=2019-03-14 }}
* [http://books.google.com/books?id=8LSfAAAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA13&amp;dq=Cartuja+Espana&amp;lr=&amp;as_brr=1#PPR6,M1 ''Del arte árabe en España''] By Rafael Contreras y Muñoz, pages 1–7.
{{coord|37.176|N|3.599|W|display=title|source:nlwiki}}

{{ਸਪੇਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਗਿਰਜਾਘਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਿਰਜਾਘਰ]]</text>
      <sha1>nv0nn8ojho8pa4ralu2wgo9t5wo3i4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64051</id>
    <revision>
      <id>838537</id>
      <parentid>765283</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kiranveer Chahal</username>
        <id>59864</id>
      </contributor>
      <origin>838537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21615" sha1="jdf8xczfwww1n43dewd4tplaetf71dp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ
| image              = Neeru Bajwa.png
| caption            = Bajwa in 2024
| birth_date         = {{Birth date and age|1980|08|26|df=y}}
| birth_name         = ਅਰਸ਼ਬੀਰ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ
| birth_place        = ਵੈਨਕੂਵਰ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ
| spouse             = ਹੈਰੀ ਜਵੰਧਾ
| children           = 3
| parents            = ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ (ਪਿਤਾ)&lt;br&gt; ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ (ਮਾਤਾ)
| occupation         = [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]], [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ, ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]]
| years_active       = 1998 – ਹੁਣ ਤੱਕ
}}

'''ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ''' (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1980) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1998 ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਦੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੈਂ ਸੋਲ੍ਹਾ ਬਰਸ ਕੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਕਈ ਸਾਲ ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2003 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ'' ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਿਆ।

==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ==
ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਨਕੂਵਰ(ਕਨੇਡਾ) ਵਿੱਚ 26 ਅਗਸਤ,1980 ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਰੁਬੀਨਾ ਬਾਜਵਾ, ਸਬਰੀਨਾ ਬਾਜਵਾ ਤੇ ਭਰਾ ਸੁਹੇਲ ਬਾਜਵਾ ਹਨ। ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ''ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਬਾਊਂਡ'' ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਾਸ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੀ ਦਿਲੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਕਦੋਂ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਜਾਵੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੇ।

==ਕੈਰੀਅਰ==
ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਦੇਵ ਆਨੰਦ ਨਿਰਮਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੈਂ ਸੋਲ੍ਹਾ ਬਰਸ ਕੀ'' (1998) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 2003 'ਚ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਂਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ'' ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। 2005 'ਚ ਨੀਰੂ ਨੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''ਹਰੀ ਮਿਰਚ ਲਾਲ ਮਿਰਚ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਜੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਸੀਰਅਲ ''ਅਸਤਿਤਵ-ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਨੀ'', ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਦੇ ''ਜੀਤ'' ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਵਨ ਦੇ ''ਗਨਜ਼ ਐਂਡ ਰੋਜ਼ਸ'' ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। 2006 'ਚ ਉਸਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਹਰਭਜਨ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦਿਲ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ'' ਆਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਫਲ ਰਹੀ। 2009 ਵਿੱਚ ''ਮੁੰਡੇ ਯੂਕੇ ਦੇ'' ਤੇ ਪੀਰੀਅਡ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ'' ਆਈ।

2010 ਵਿੱਚ ਟਿਪਸ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੇਲ ਕਰਾ ਦੇ ਰੱਬਾ'' ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਮਾਈ ਪੱਖੋਂ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਪ੍ਰਿੰਸ'' ਤੇ ''ਫੂੰਕ'' ਵੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ''ਜੀਹਨੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ'' ਫ਼ਿਲਮ 2011 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਇਸ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਨਾਲ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਤੇ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਨੇ ਮੁੱਖ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ'' ਵੀ 2011 'ਚ ਹੀ ਪਰਦਾਪੇਸ਼ ਹੋਈ। ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਨਾਲ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਨੁਰਾਗ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ । ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਨਵੇਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ''ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹੜਿਆਂ ਰੱਬ ਕਿਹੜਿਆਂ ਰੰਗਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜ਼ੀ'' ਤੇ ''ਪਿੰਕੀ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ'' ਵੀ 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ ।

ਜਨਵਰੀ 2013 ਵਿੱਚ, ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਬਹੁ-ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ'' ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, ਧੀਰਜ ਰਤਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ, ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਸੁਰਵੀਨ ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਅਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ''ਜੱਟ ਅਤੇ ਜੂਲੀਅਟ 2'' ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ 'ਚ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਦੀ ਕੋਲੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ballewood|url=http://ballewood.in/movies/news/jatt-and-juliet-2-smashes-box-office-2013|publisher=Ballewood.in|accessdate=16 August 2013|title=Jatt and Juliet 2 smashes Box office|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130806061116/http://ballewood.in/movies/news/jatt-and-juliet-2-smashes-box-office-2013|archivedate=6 August 2013}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ, 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, &quot;ਨੌਟੀ ਜੱਟਸ&quot; ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬੀਨੂੰ ਢਿੱਲੋਂ, ਆਰੀਅਨ ਬੱਬਰ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।।&lt;ref&gt;{{cite web|author=Ballewood|title=Naughty Jatts – Review|url=http://ballewood.in/movies/reviews/naughty-jatts-review-2013|publisher=Ballewood.in|accessdate=16 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130805193050/http://ballewood.in/movies/reviews/naughty-jatts-review-2013|archivedate=5 August 2013}}&lt;/ref&gt; ''ਆਰ.ਐੱਸ.ਵੀ.ਪੀ'' ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। 2014 ਵਿੱਚ ''ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ'', ''ਆ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਯੂਕੇ ਦੇ'', ਤੇ ''ਪਰੌਪਰ ਪਟੋਲਾ'' ਆਈਆਂ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਨਾਲ ''ਸਰਦਾਰ ਜੀ'' ਆਈ। 

ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਚੰਨੋ-ਕਮਲੀ ਯਾਰ'' ਦੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।2017 ‘ਚ ਜਿੰਮੀ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ ਤੇ ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਨਾਲ ''ਜਿੰਦੂਆ'' ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ, ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਕਨੇਡਾ ਜੰਮਪਲ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2018 ‘ਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਨਿਰਮਤ ਤੇ ਅਭਿਨੀਤ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫ਼ਿਲਮ ''ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ'' ਆਈ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਚ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗਾਇਕ ਐਮੀ ਵਿਰਕ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ''ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ'' ਫ਼ਿਲਮ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਤਰਸੇਮ ਜੱਸੜ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ''ਊੜਾ ਐੜਾ'' ਫ਼ਿਲਮ ‘ਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਨਾਲ ਆਈ ਸਫਲ ਫ਼ਿਲਮ ''ਛੜਾ'' ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।

2021 ‘ਚ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਪਾਣੀ ਚ ਮਧਾਣੀ'' ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਤੇ ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੀ ਜੋੜੀ 10 ਸਾਲ ਬਾਦ ਇਕੱਠਿਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ''ਸ਼ਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ'' ਵੀ ਇਸੇ ਸਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://moviereview11.wordpress.com/2017/02/24/sargi-punjabi-movie-review-jassi-gill-babbal-rai-rubina-bajwa-plot-story/|title=Sargi Punjabi Movie Review – Jassi Gill, Babbal Rai, Rubina Bajwa {{!}} Plot, Story|date=24 February 2017|website=All About Movies|access-date=22 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180411174421/https://moviereview11.wordpress.com/2017/02/24/sargi-punjabi-movie-review-jassi-gill-babbal-rai-rubina-bajwa-plot-story/|archive-date=11 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;2022 ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਪੰਜ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਹਨ: ਕੋਕਾ, ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਬਿੱਲੋ, ਸਨੋ ਮੈਨ, ਮਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਅਤੇ ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ 2। 2023 ‘ਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਲੀ ਜੋਟਾ'' ਨੇ ਕਮਾਈ ਪੱਖੋਂ ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ।ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਤੇ ਗਾਇਕ ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ ਦੀ ਜੋੜੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਰਦੇ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ''ਚੱਲ ਜਿੰਦੀਏ'' ਤੇ ''ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ'' ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵੀ 2023 ‘ਚ ਹੀ ਆਈਆਂ।

2024 ਵਿੱਚ ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਦੀਆਂ ''ਸ਼ਾਇਰ'' ਤੇ ‘ਜੱਟ ਤੇ ਜੂਲੀਅਟ 3’ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ ਨਾਲ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ''ਸ਼ਾਇਰ'' ਕਮਾਈ ਪੱਖੋਂ ਬੇਹੱਦ ਸਫਲ ਰਹੀ। ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਅਭਿਨੀਤ ''ਜੱਟ ਤੇ ਜੱਟ ਜੂਲੀਅਟ 3'' ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਚ ਨਵੇਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ “100 ਕਰੋੜ ਕਲੱਬ” ‘ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।

==ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ==
ਇਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਾਰਤੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਰਾਹੀਂ [[2003]] ਵਿੱਚ ''ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ'' ਡੀ.ਡੀ ਵਨ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।

==ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡਿਓ==
2003 ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਵੀਡਿਓ ਵਿੱਚ [[ਕਮਲ ਹੀਰ]] ਦੇ ਗ਼ੀਤ 'ਕੈਂਠੇ ਵਾਲਾ' ਰਾਹੀਂ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਆਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀਡਿਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ 'ਚ ਸ਼ਲਿੰਦਰ ਪ੍ਰਦੇਸੀ ਦਾ 'ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ' ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।

==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ==
ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਮਿਤ ਸਾਧ ਨਾਲ ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਪਲ ਡਾਂਸ ਸ਼ੋਅ &quot;ਨੱਚ ਬਲੀਏ&quot; ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

ਬਾਜਵਾ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਜਵੰਧਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Neeru Bajwa gives a kiss of love to hubby Harry Jawandha on his birthday - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/neeru-bajwa-gives-a-kiss-of-love-to-hubby-harry-jawandha-on-his-birthday/articleshow/66282271.cms |accessdate=28 June 2019 |work=[[The Times of India]] |date=19 October 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਜੋੜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;trib_Once&quot;&gt;{{Cite web | title = Once in a lifetime... | last = Service | first = Tribune News | work = Trinuneindia News Service | date = 13 February 2016 | accessdate = 5 July 2016 | url = http://www.tribuneindia.com/news/life-style/once-in-a-lifetime/195461.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20181007183616/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/once-in-a-lifetime/195461.html | archive-date = 7 October 2018 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੁੜਵਾਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Neeru Bajwa blessed with twin girls Alia and Akira - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/neeru-bajwa-blessed-with-twin-girls-alia-and-akira/articleshow/74076992.cms |accessdate=6 March 2020 |work=The Times of India |date=11 February 2020 |language=en}}&lt;/ref&gt;ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਨਾਇਆ,ਆਲੀਆ ਤੇ ਅਕੀਰਾ ਹਨ।

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
===ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ !! ਭੂਮਿਕਾ !! ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 1998|| ਮੈਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਬਰਸ ਕੀ || ਟੀਨਾ || ਹਿੰਦੀ
|-
| 2003|| ''ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਬੌੰਡ'' || Herself || ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ 
|-
| 2004|| ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਵਤਨਾਂ ਦਾ || ਨੀਰੂ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| 2006|| ''[[ਦਿਲ ਅਪਣਾ ਪੰਜਾਬੀ]]'' || ਲਾਡੀ|| ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| 2009|| ''[[ਮੁੰਡੇ ਯੂ.ਕੇ. ਦੇ]]'' || ਰੀਤ ਬਰਾੜ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| 2009|| ''[[ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ]]'' || ਹੀਰ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2010|| ''[[ਮੇਲ ਕਰਾਦੇ ਰੱਬਾ]]'' || ਸੀਰਤ ਰੰਧਾਵਾ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''[[ਪ੍ਰਿੰਸ (2010 ਫ਼ਿਲਮ)|ਪ੍ਰਿੰਸ]]'' || ਪ੍ਰਿਆ || ਹਿੰਦੀ
|-
|''[[ਫੂਕ 2]]'' || ਆਰੁਸ਼ੀ || ਹਿੰਦੀ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2011|| ''[[ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟਿਆ]]'' || ਨੂਰ ਬਾਜਵਾ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''[[ਮਿਲੇ ਨਾ ਮਿਲੇ ਹਮ]]'' || ਮਨਜੀਤ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ || ਹਿੰਦੀ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2012|| ''[[ਪਤਾ ਨੀ ਰੱਬ ਕਿਹੜਿਆਂ ਰੰਗਾਂ 'ਚ ਰਾਜੀ]]'' || ਸਿਮਰਨ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''[[ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ]]'' || ਪੂਜਾ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''[[ਪਿੰਕੀ ਮੋਗੇ ਵਾਲੀ]]'' || ਪਿੰਕੀ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''[[ਸਾਡੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀ]]'' ||ਖ਼ਾਸ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ(ਤਾਨੀਆ) || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2013|| ''ਸਪੈਸ਼ਲ ਛੱਬੀਸ'' || ਕੈਮਿਉ ਰੋਲ ||ਹਿੰਦੀ
|-
|''[[ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 2]]'' || ਪੂਜਾ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''ਨੌਟੀ ਜੱਟਸ'' || ਸਿੰਮੀ ਖਹਿਰਾ || ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|''ਆਰ.ਐਸ.ਵੀ.ਪੀ'' || ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2014|| ਦਿਲ ਵਿਲ ਪਿਆਰ ਵਿਆਰ || ਪ੍ਰਭਜੋਤ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਆ ਗਏ ਮੁੰਡੇ ਯੂਕੇ ਦੇ || ਦਿਸ਼ਾ ਢਿੱਲੋਂ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਪਰੌਪਰ ਪਟੋਲਾ || ਪ੍ਰੀਤੀ,ਜੀਤੀ(ਡਬਲ ਰੋਲ) || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2015|| ''[[ਸਰਦਾਰ ਜੀ]]'' || ਪਿੰਕੀ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2016|| ਚੰਨੋ ਕਮਲੀ ਯਾਰ ਦੀ || ਚੰਨੋ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| 2017|| ''[[ਜਿੰਦੂਆ]]'' || ਇਸ਼ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2018|| ''[[ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ]]'' &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.deedu.in/laung-laachi-cast-crew-wiki-theaters-list-show-time-release-date-trailer-ammy-virk/ |title=Laung Laachi Movie Cast, Crew Details |publisher=DeeduKnowAll |access-date=8 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308103839/http://www.deedu.in/laung-laachi-cast-crew-wiki-theaters-list-show-time-release-date-trailer-ammy-virk/ |archive-date=8 March 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;|| ਲਾਚੀ || Punjabi
|-
|''[[ਆਟੇ ਦੀ ਚਿੜੀ]]'' || ਇਲੀਜ਼ਾ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2019 || ਊੜਾ ਐੜਾ || ਮਨਜੀਤ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| || ਵੰਝਲੀ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=“2” |2021|| ਪਾਣੀ ‘ਚ ਮਧਾਣੀ || ਸੋਹਣੀ || ਪੰਜਾਬੀ
|-
| || ਛਾਵਾ ਨੀ ਗਿਰਧਾਰੀ ਲਾਲ || ਸ਼ਾਮੋ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2022
|ਕੋਕਾ
|ਅਜੂਨੀ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਬਿਊਟੀਫੁੱਲ ਬਿੱਲੋ
|ਬਿੱਲੋ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਸਨੋ ਮੈਨ
|
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਮਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ
|ਸਹਿਜ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਲੌਂਗ ਲਾਚੀ 2
|ਮਰੀਅਮ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2023 ||''[[ਕਲੀ ਜੋਟਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲੀ ਜੋਟਾ]]'' || ਰਾਬੀਆ|| ਪੰਜਾਬੀ 
|-
|ਚਲ ਜਿੰਦੀਏ-ਏਸ ਜਹਾਨੋਂ ਦੂਰ ਕਿਤੇ
|ਅਰਸ਼ਵੀਰ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|ਇੱਟ ਲਿਵਸ ਇਨਸਾਈਡ
|ਪੂਰਨਾ
|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
|-
|ਬੂਹੇ ਬਾਰੀਆਂ
|ਪ੍ਰੇਮ ਕੌਰ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|2024
|ਸ਼ਾਇਰ
|ਸੀਰੋ
|ਪੰਜਾਬੀ
|-
|
|ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ 3
|ਪੂਜਾ
|ਪੰਜਾਬੀ
|}

=== ਬਤੌਰ ਨਿਰਮਾਤਾ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ਸਾਲ !! ਫ਼ਿਲਮ
|-
| 2017 || ''[[ਸਰਗੀ]]'' 
|-
|2023 ||[[ਕਲੀ ਜੋਟਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲੀ ਜੋਟਾ]] 
|-
|2023
|ਸ਼ਾਇਰ
|}

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; 
|-
! scope=&quot;col&quot; | ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸੀਰੀਜ਼
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! scope=&quot;col&quot; | ਸਰੋਤ
|-
| 2003 || ''[[ਅਸਤਿਤਵ...ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ]]'' || ਕਿਰਨ ||
|-
| 2003-2004 || ''ਜੀਤ'' || ਨੰਦਿਨੀ ||
|-
| 2004-2005 || ''ਗਨ ਐਂਡ ਰੋਜੀਜ਼'' || ਦਿਵਿਆ ||
|-
| 2005 || ''ਹਰੀ ਮਿਰਚੀ ਲਾਲ ਮਿਰਚੀ'' || ਰਿੰਕੂ ||
|-
| 2006 || ''ਨਚ ਬੱਲੀਏ 1'' || ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ ||
|}

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Neeru Bajwa|ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ}}
* {{IMDb name|1263093}}
* {{Bollywood Hungama person|neeru-bajwa}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]</text>
      <sha1>jdf8xczfwww1n43dewd4tplaetf71dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਵ ਮਿੱਟੀ ਦਿਵਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65643</id>
    <revision>
      <id>838576</id>
      <parentid>356498</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:28:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nursassessment2026</username>
        <id>59921</id>
      </contributor>
      <origin>838576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="593" sha1="e9goamxyxoolv1zdz93blib9kmuiewk" xml:space="preserve">{{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|ਮਿਤੀ=ਦਸੰਬਰ 2016}}

= NURS FPX 4005 Assessment 2 – Complete Guide for Nursing Students =

== What is NURS FPX 4005 Assessment 2? ==

== Purpose of This Assessment ==

== Key Components of the Assignment ==

=== 1. Interview Summary ===

=== 2. Identification of Interdisciplinary Issue ===

=== 3. Analysis of the Problem ===

=== 4. Evidence-Based Solution ===

== Why This Assessment is Important ==

== Final Thoughts ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ}}
{{ਅਧਾਰ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ]]</text>
      <sha1>e9goamxyxoolv1zdz93blib9kmuiewk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਸੀਜ਼ਨ 9</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66761</id>
    <revision>
      <id>838558</id>
      <parentid>788816</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30096" sha1="ewi0axjvcmi4t2puisfgn5036x7l03f" xml:space="preserve">{{Big Brother endgame
| italic title = 
| seriesname = [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ]]
| series = ਸੀਜ਼ਨ 9 (2015)
| previous = ਬਿੱਗ ਬੌਸ-ਹੱਲਾ ਬੋਲ
| Next = ਬਿੱਗ ਬੌਸ 10
| image = File:Bigg Boss eye logo for the 9th Indian series.jpg 
| imagebg = #000
| start = {{Start date|2015|10|11}}
| end = {{End date|2016|01|23}}
| hm1 = ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ
| hm1-enter = ਦਿਨ 1
| hm1-exit = ਦਿਨ 105
| hm1-stat = winner
| hm2 = ਰਿਸ਼ਭ ਸਿਨਹਾ
| hm2-enter = ਦਿਨ 22
| hm2-exit = ਦਿਨ 105
| hm2-stat = runner
| hm3 = ਮੰਦਨਾ ਕਰੀਮੀ
| hm3-enter = ਦਿਨ 1
| hm3-exit = ਦਿਨ 105
| hm3-stat = evic
| hm4 = ਰੌਸ਼ੇਲ ਰਾਓ
| hm4-enter = ਦਿਨ 1
| hm4-exit = ਦਿਨ 105
| hm4-stat = evic 
| hm5 = ਕੀਥ ਸਿਕੁਏਰਾ
| hm5-enter = ਦਿਨ 1 &lt;br&gt; ਦਿਨ 48
| hm5-exit = ਦਿਨ 26 &lt;br&gt; ਦਿਨ 101
| hm5-stat = evic
| hm6 = ਪ੍ਰਿਆ ਮਲਿਕ
| hm6-enter = ਦਿਨ 43
| hm6-exit = ਦਿਨ 98
| hm6-stat = evic
| hm7 = ਕਿਸ਼ਵਰ ਮਰਚੈਂਟ
| hm7-enter = ਦਿਨ 1
| hm7-exit = ਦਿਨ 89
| hm7-stat = walk
| hm8 = ਸੁਯੱਸ਼ ਰਾੲੇ
| hm8-enter = ਦਿਨ 1
| hm8-exit = ਦਿਨ 83
| hm8-stat = evic
| hm9 = ਨੌਰਾ ਫ਼ਤੇਹੀ
| hm9-enter = ਦਿਨ 58
| hm9-exit = ਦਿਨ 83
| hm9-stat = evic
| hm10 = ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ
| hm10-enter = ਦਿਨ 58
| hm10-exit = ਦਿਨ 76
| hm10-stat = evic
| hm11 = ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ
| hm11-enter = ਦਿਨ 40
| hm11-exit = ਦਿਨ 63
| hm11-stat = evic
| hm12 = ਦਿਗਾਂਗਨਾ ਸੂਰਯਾਵੰਸ਼ੀ
| hm12-enter = ਦਿਨ 1
| hm12-exit = ਦਿਨ 57
| hm12-stat = evic
| hm13 = ਰਿਮੀ ਸੇਨ
| hm13-enter = ਦਿਨ 1
| hm13-exit = ਦਿਨ 50
| hm13-stat = evic
| hm14 = ਅਮਨ ਵਰਮਾ
| hm14-enter = ਦਿਨ 1
| hm14-exit = ਦਿਨ 42
| hm14-stat = evic
| hm15 = ਪੁਨੀਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ
| hm15-enter = ਦਿਨ 25
| hm15-exit = ਦਿਨ 35
| hm15-stat = evic
| hm16 = ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ
| hm16-enter = ਦਿਨ 1
| hm16-exit = ਦਿਨ 28
| hm16-stat = evic
| hm17 = ਵਿਕਾਸ ਭੱਲਾ
| hm17-enter = ਦਿਨ 1
| hm17-exit = ਦਿਨ 21
| hm17-stat = evic
| hm18 = ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਦਾ
| hm18-enter = ਦਿਨ 1
| hm18-exit = ਦਿਨ 21
| hm18-stat = evic
| hm19 = ਰੂਪਲ ਤਿਆਗੀ
| hm19-enter = ਦਿਨ 1
| hm19-exit = ਦਿਨ 14
| hm19-stat = evic
| hm20 = ਅੰਕਿਤ ਗੇੜਾ
| hm20-enter = ਦਿਨ 1
| hm20-exit = ਦਿਨ 7
| hm20-stat = evic
| legendwinner = ਜੇਤੂ
| legendrunner = ਰੱਨਰ ਅੱਪ
| legendeject = ਸ਼ੋਅ ਛੱਡਿਆ
| legendevic = ਬਾਹਰ ਹੋਏ
}}

'''''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9''''' (ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਡਬਲ ਟਰੱਬਲ)&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.catchnews.com/television-news/bigg-boss-9-promo-out-watch-salman-khan-giving-double-trouble-in-this-colors-tv-show-breaking-news-1441563341.html|title = Bigg Boss 9 promo out! Salman Khan brings 'double trouble' this season|work = Vineeta Kumar|publisher = Catch News|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Don't Keep Calm: 'tis the season of Double Trouble on Bigg Boss Nau|url = http://colors.in.com/mena/biggboss/news/dont-keep-calm-tis-the-season-of-double-trouble-on-bigg-boss-nau-3134.html#nav|work = Oindrilla Bhowmick|publisher = [[Colors TV]]|date = September 29, 2015|accessdate = October 10, 2015|archive-date = ਅਕਤੂਬਰ 3, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151003103811/http://colors.in.com/mena/biggboss/news/dont-keep-calm-tis-the-season-of-double-trouble-on-bigg-boss-nau-3134.html#nav|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt; ਭਾਰਤੀ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ ਕਲਰਸ ਦੀ ਰਿਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ]] ਲੜੀ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸੀਜਨ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.dnaindia.com/entertainment/report-exclusive-here-s-when-bigg-boss-9-will-start-airing-2121836|title = Exclusive: Here's when Bigg Boss 9 will start airing!|work = Nayandeep Rakshit|publisher = [[Daily News and Analysis]]|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਜੋ 11 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bigg-boss-9-salman-khans-controversial-reality-show-to-start-airing-from-october-11th/|title = Bigg Boss 9: Salman Khan's controversial reality show to start airing from October 11th!|work = [[DNA]]|publisher = [[Bollywood Life]]|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸੀਜਨਾਂ ਵਾਂਗ ਇਸ ਸੀਜਨ ਨੂੰ ਵੀ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਨੇ ਹੀ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Salman Khan's 'wow' promo: Bigg Boss 9 is mine|url = http://www.hindustantimes.com/television/bigg-boss-9-salman-khan-promises-double-trouble-in-first-promo/article1-1388165.aspx|publisher = [[The Hindustan Times]]|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015|archive-date = 7 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150907152311/http://www.hindustantimes.com/television/bigg-boss-9-salman-khan-promises-double-trouble-in-first-promo/article1-1388165.aspx|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Salman Khan Promises Bigg Boss 9 Will be 'Double Trouble'|url = http://movies.ndtv.com/television/salman-khan-promises-bigg-boss-9-will-be-double-trouble-1214876|publisher = [[NDTV]]|accessdate = 7 September 2015}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ ਨੂੰ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]] ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-prince-narula-becomes-the-ultimate-winner-of-bigg-boss-9-2169517 | title=Prince Narula becomes the ultimate winner of Bigg Boss 9! | accessdate=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-9-finale-prince-narula-is-the-winner/story-Gqos63hFSmyyFhcNKNDgQL.html | title=Bigg Boss 9 finale: Prince Narula is the winner | accessdate=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ==
ਨਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਪ੍ਰ੍ਤੀਯੋਗੀ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Bigg Boss 9: All you need to know about paired contestants!|url = http://www.abplive.in/tv/2015/10/11/article737762.ece/Bigg-Boss-9-Heres-everything-you-need-to-know-about-paired-contestants|publisher = [[ABP Live]]|date = October 11, 2015|accessdate = October 13, 2015}}&lt;/ref&gt; ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਤ-ਚੱਕਰ(ਗਲੋਬ) ਵਾਂਗ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ [[ਆਦਮ ਦਾ ਬਾਗ|ਆਦਮ ਦੇ ਬਾਗ]] ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = BB9 House which boasts grandeur and style|url = http://www.pinkvilla.com/tv/scoops/342887/bigg-boss-9-check-out-spectacular-house-which-boasts-grandeur-and-style#4|publisher = PinkVilla|accessdate = October 10, 2015|archive-date = ਅਕਤੂਬਰ 10, 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151010170434/http://www.pinkvilla.com/tv/scoops/342887/bigg-boss-9-check-out-spectacular-house-which-boasts-grandeur-and-style#4|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Sneak peek inside this year's Bigg Boss house|url = http://tribune.com.pk/story/970119/sneak-peak-inside-bigg-boss-double-trouble-house/|publisher = ''[[The Express Tribune]]''|date = October 9, 2015|accessdate = October 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = BB9 Salman pics|url = http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/bigg-boss-9-house-pics-salman-khan-23841.html|publisher = [[Times of India]]|accessdate = October 10, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title = Salman Khan BB9 House goes grand|url = https://businessofcinema.com/bollywood_hollywood_photos/photos-salman-khans-bigg-boss-9-double-trouble-house-goes-grand/239279|publisher = Business of India|accessdate = October 10, 2015}}&lt;/ref&gt; &lt;span class=&quot;cx-segment&quot; data-segmentid=&quot;193&quot;&gt;&lt;/span&gt;

ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਚਾਰੀ ਸਚਿੱਤਰ (ਵੀਡੀਓ) 6 ਸਤੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ (ਰਿਲੀਜ਼) ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|title = 'Bigg Boss 9' Promo Released: Host Salman Khan Hints at 'Double Trouble' Inside the House|url = http://www.ibtimes.co.in/bigg-boss-9-promo-released-host-salman-khan-hints-double-trouble-inside-house-video-645635|publisher = [[IBTimes]]|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url = http://www.biggboss9online.com|title = Bigg Boss 9 Latest News!|date = 6 September 2015|accessdate = 7 September 2015|archive-date = 25 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20150925083319/http://www.biggboss9online.com/|dead-url = yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Salman Khan on 'Bigg Boss 9': This is going to be my last season|url = http://www.mid-ਦਿਨ .com/articles/salman-khan-on-bigg-boss-9-this-is-going-to-be-my-last-season/16571194|accessdate = 30 September 2015|issue = Mid-ਦਿਨ .com|publisher = [[Mid-ਦਿਨ ]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ==
ਇਸ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ 'ਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਨਿਮਨਲਿਖ਼ਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-
===ਮੁੱਢਲੇ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ===
ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਵ 11 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਤੋਂ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। 
# [[ਅੰਕਿਤ ਗੇੜਾ]] - 18 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।
# [[ਅਮਨ ਯਤਨ ਵਰਮਾ|ਅਮਨ ਵਰਮਾ]] - 22 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।
# [[ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਦਾ]] - 31 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।
# [[ਸੁਯੱਸ਼ ਰਾੲੇ]] - 3 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।
# [[ਕੀਥ ਸਿਕੁਏਰਾ]] - ਘਰੇਲੂ ਕਾਰਨਾਂ ਹਿੱਤ 6 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਆਰਜ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 28 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
# [[ਕਿਸ਼ਵਰ ਮਰਚੈਂਟ]] - 8 ਜਨਵਰੀ, 2016
# [[ਦਿਗਾਂਗਨਾ ਸੂਰਯਾਵੰਸ਼ੀ]] - 7 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।
# [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]] - '''ਜੇਤੂ'''
# [[ਮੰਦਨਾ ਕਰੀਮੀ]] - '''ਦੂਜਾ ਰੱਨਰ ਅੱਪ'''
# [[ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ]] - 8 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਈ।
# [[ਰੂਪਲ ਤਿਆਗੀ]] - 25 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਈ।
# [[ਰਿਮੀ ਸੇਨ]] - 1 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਈ।
# [[ਰੌਸ਼ੇਲ ਰਾਓ|ਰੌਸ਼ੇਲ ਮਾਰੀਆ ਰਾਓ]] - '''ਤੀਜਾ ਰੱਨਰ ਅੱਪ''' 
# [[ਵਿਕਾਸ ਭੱਲਾ]] - 1 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋਇਆ।

===ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ===
ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਭਾਗੀ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਵ 11 ਅਕਤੂਬਰ, 2015 ਤੋਂ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਹਫਤਿਆਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਰਿਸ਼ਭ ਸਿਨਹਾ]] ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਿਰ ਵਿੱਚ [[ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ]] ਆਈ।।
# [[ਰਿਸ਼ਭ ਸਿਨਹਾ]] - 2 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ('''ਉਪ-ਜੇਤੂ/ਪਹਿਲਾ ਰੱਨਰ ਅੱਪ''')
# [[ਪੁਨੀਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] - 5 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
# [[ਕੰਵਲਜੀਤ ਸਿੰਘ]] - 20 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।
# [[ਪ੍ਰਿਆ ਮਲਿਕ]] - 22 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।
# [[ਨੌਰਾ ਫ਼ਤੇਹੀ]] - 8 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।
# [[ਗਿਜ਼ੇਲ ਠਕਰਾਲ]] - 8 ਦਸੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ ਘਰੇ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ।

== ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ==
* [[ਸ਼ਾਹਿਦ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਆਲੀਆ ਭੱਟ]] ਆਪਣੀ [[ਫ਼ਿਲਮ]] [[ਸ਼ਾਨਦਾਰ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।&lt;ref&gt;https://businessofcinema.com/bollywood_hollywood_photos/bigg-boss-9-weekend-alia-bhatt-shahid-kapoor-enter-the-house-salman-khan-grills-the-contestants/241652&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.ibtimes.co.in/bigg-boss-9-weekend-special-shahid-kapoor-alia-bhatt-promote-shaandaar-salman-khan-grills-650999&lt;/ref&gt; 
* [[ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਖੁਰਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਆਕਾਸ਼ ਸੋਨੀ]]।&lt;ref&gt;http://www.filmibeat.com/television/news/2015/bigg-boss-9-salman-khan-sonam-kapoor-promote-prdp-live-chat-ibn7-aakash-ayushmann-202180.html&lt;/ref&gt;
* ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ, ਅਲੀ ਕੁਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ, ਐਂਡੀ ਅਤੇ ਸਨਾ ਖ਼ਾਨ।
* ਕਰਨ ਕੁੰਦਰਾ
* [[ਸੋਨਮ ਕਪੂਰ]] ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ [[ਪ੍ਰੇਮ ਰਤਨ ਧਨ ਪਾਇਓ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਆਈ।
* ਫਿਲਮ [[ਤਮਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ [[ਦੀਪਿਕਾ ਪਾਦੁਕੋਣ]] ਆਈ।
* ਫਿਲਮ [[ਦਿਲਵਾਲੇ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ [[ਵਰੁਣ ਧਵਨ]] ਅਤੇ [[ਕ੍ਰਿਤੀ ਸੈਨਨ]] ਆਏ।
* ਫਿਲਮ [[ਦਿਲਵਾਲੇ]] ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ [[ਸ਼ਾਹਰੁਖ਼ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਾਜੌਲ ਦੇਵਗਨ]] ਆਏ।

==Voting History==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%; font-size:80%; line-height:15px;&quot;
|-
! style=&quot;width:6%;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;2&quot; | Week 1
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;3&quot; | Week 2
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 3
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 4
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 5
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 6
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 7
! style=&quot;width:9%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 8
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 9
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 10
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 11
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 12
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 13
! style=&quot;width:6%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; | Week 14
! style=&quot;width:9%; white-space:nowrap;&quot; rowspan=&quot;1&quot; colspan=&quot;3&quot; | Week 15
|-
! style=&quot;background:#000;&quot; colspan=&quot;20&quot; |
|-
! style=&quot;background:#cfc;&quot; |House Captain
| style=&quot;background:#ccc;&quot; rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;2&quot; |
| colspan=&quot;3&quot; |{{nowrap|Vikas &amp; Yuvika}}
|Kishwar
|Prince
|Rishabh
|Suyyash
|Kishwar
| colspan=&quot;2&quot; |Priya
|Keith
|Prince
|Suyyash
| colspan=&quot;2&quot; |Prince
| style=&quot;background:#ccc;&quot; rowspan=&quot;2&quot; colspan=&quot;5&quot; |
|-
!Captain's Nomination
| colspan=&quot;2&quot; |Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Rimi &amp; Rochelle
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |
| '''Rimi'''
| '''Mandana'''
| '''Rochelle,&lt;br&gt;Rimi'''
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible''
| '''Digangana''',&lt;br&gt;'''Rishabh'''
|'''Digangana,&lt;br&gt;Suyyash'''
|'''Keith'''
|'''Gizele,&lt;br&gt;Mandana'''
|{{n/a}}
|{{n/a}}
|'''Priya,&lt;br&gt;Rishabh'''
|{{n/a}}
|-
! style=&quot;background:#000;&quot; colspan=&quot;28&quot; |
|-
! colspan=&quot;1&quot; |Vote to:
| colspan=&quot;4&quot; |Evict
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |
| colspan=&quot;25&quot; |Evict
|-
! style=&quot;background:#000;&quot; colspan=&quot;28&quot; |
|-
!Prince
| style=&quot;background:Tan&quot; |
| Rimi &amp; Suyyash
| style=&quot;background:Tan&quot; |
|Rimi &amp; Rochelle,&lt;br&gt;Keith &amp; Mandana
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| Arvind,&lt;br&gt;Aman
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |Puneet,&lt;br&gt;Aman
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |Mandana
|Mandana,&lt;br&gt;Rimi
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Rishabh,&lt;br&gt;Mandana
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;2&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#DDA0DD;&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Winner'''&lt;br&gt;(Day 105)
|-
!Rishabh
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;6&quot; | ''Not in house'' 
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Rochelle,&lt;br&gt;Kanwaljit
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Rochelle,&lt;br&gt;Prince
|Suyyash,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Kishwar,&lt;br&gt;Prince
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#fbf373;&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Runner-up'''&lt;br&gt;(Day 105)
|-
!Mandana
| style=&quot;background:LightSeaGreen&quot; |
| Digangana &amp; Roopal
| style=&quot;background:LightseaGreen&quot; |
|Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Prince &amp; Suyyash
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |Digangana,&lt;br&gt;Arvind
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |Rimi,&lt;br&gt;Rochelle,&lt;br&gt;Aman
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |Rimi,&lt;br&gt;Kishwer
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Rochelle,&lt;br&gt;Prince
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Suyyash,&lt;br&gt;Kanwaljit
|Suyyash,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#fbf373;&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Third place'''&lt;br&gt;{{nowrap|(Day 105)}}
|-
!Rochelle
| style=&quot;background:Tan&quot; |
| Rimi &amp; Suyyash
| style=&quot;background:#60c&quot; |
|Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Digangana &amp; Roopal
| style=&quot;background:#ccc;&quot; | ''No&lt;br&gt;nominations'' 
| Arvind,&lt;br&gt;Digangana
| Rimi,&lt;br&gt;Yuvika,&lt;br&gt;Digangana
| Puneet,&lt;br&gt;Rimi
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |Mandana
|Mandana,&lt;br&gt;Rimi
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Kanwaljit,&lt;br&gt;Rishabh
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Priya,&lt;br&gt;Rishabh
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#fbf373;&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Fourth place'''&lt;br&gt;{{nowrap|(Day 105)}}
|-
!Keith
| style=&quot;background:LightSeaGreen&quot; |
| {{nowrap|Digangana &amp; Roopal}}
| style=&quot;background:LightseaGreen&quot; |
|Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Prince &amp; Suyyash
| style=&quot;background:#ccc;&quot; | ''No&lt;br&gt;nominations'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |Vikas,&lt;br&gt;Digangana
| Rimi,&lt;br&gt;Yuvika,&lt;br&gt;Kishwar
| style=&quot;background:#fcf; text-align:center;&quot; colspan=&quot;3&quot; |''Walked''&lt;br&gt;(Day 26)
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Mandana,&lt;br&gt;Kanwaljit
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Priya,&lt;br&gt;Kishwar
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 101)
|-
!Priya
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;10&quot; | ''Not in house'' 
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;2&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
|Suyyash,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Kishwar,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 98)
|-
!Kishwar
| style=&quot;background:#087830&quot; |
| Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#087830&quot; |
|Keith &amp; Mandana,&lt;br&gt;Digangana &amp; Roopal
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''No&lt;br&gt;nominations'' 
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| Aman,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Rochelle
| Puneet,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Mandana,&lt;br&gt;Rishabh
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Priya,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#fcf; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Walked''&lt;br&gt;(Day 87)
|-
!Suyyash
| style=&quot;background:#60c&quot; |
|Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:Tan&quot; |
|Rimi &amp; Rochelle,&lt;br&gt;Keith &amp; Mandana
| style=&quot;background:#ccc;&quot; | ''No&lt;br&gt;nominations'' 
|Arvind,&lt;br&gt;Digangana
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |Digangana,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Aman
| Puneet,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;1&quot; |''House&lt;br&gt;Captain''
|Mandana,&lt;br&gt;Rimi
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Mandana,&lt;br&gt;Rishabh
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 84)
|-
!Nora
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;12&quot; | ''Not in house'' 
|Rishabh,&lt;br&gt;Priya
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 83)
|-
!Gizele
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;12&quot; | ''Not in house'' 
|Rochelle,&lt;br&gt;Suyyash
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 77)
|-
!Kanwaljit
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;9&quot; | ''Not in house'' 
|Rochelle,&lt;br&gt;Rimi
| style=&quot;background:#ccc;&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Keith,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 63)
|-
!Digangana
| style=&quot;background:#faafbe&quot; |
|Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#faafbe&quot; |
|Prince &amp; Suyyash,&lt;br&gt;Rimi &amp; Rochelle
| style=&quot;background:#ccc;&quot; | ''No&lt;br&gt;nominations'' 
|Arvind,&lt;br&gt;Vikas
| Rimi,&lt;br&gt;Yuvika,&lt;br&gt;Aman
| Puneet,&lt;br&gt;Aman
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Rimi,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted by housemates''&lt;br&gt;(Day 57)
|-
!Rimi
| style=&quot;background:#60c&quot; |
|Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#60c&quot; |
|Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Digangana &amp; Roopal
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Digangana,&lt;br&gt;Arvind
|Digangana,&lt;br&gt;Rochelle,&lt;br&gt;Aman
|Rochelle,&lt;br&gt;Aman
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
|Kanwaljit,&lt;br&gt;Rishabh
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 50)
|-
!Aman
| style=&quot;background:#087830&quot; |
| Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#087830&quot; |
|Keith &amp; Mandana,&lt;br&gt;{{nowrap|Digangana &amp; Roopal}}
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| Vikas,&lt;br&gt;Arvind
| Kishwar,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Yuvika
| Kishwar,&lt;br&gt;Suyyash
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 42)
|-
!Puneet
| style=&quot;background:white; text-align:center;&quot; colspan=&quot;7&quot; | ''Not in house'' 
| Kishwar,&lt;br&gt;Digangana
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;15&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 35)
|-
!Yuvika
| style=&quot;background:#c00&quot; |
| Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#c00&quot; |
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;2&quot; |''Co-House&lt;br&gt;Captain''
| Arvind,&lt;br&gt;Rimi
| Rimi,&lt;br&gt;Digangana,&lt;br&gt;Keith
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;16&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 28)
|-
!Vikas
| style=&quot;background:#c00&quot; |
|Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#c00&quot; |
| style=&quot;background:#cfc;&quot; colspan=&quot;2&quot; |''Co-House&lt;br&gt;Captain''
| Arvind,&lt;br&gt;Rochelle
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;17&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 21)

|-
!Arvind
| style=&quot;background:#f60&quot; |
| Vikas &amp; Yuvika
| style=&quot;background:#f60&quot; |
|Rimi &amp; Rochelle,&lt;br&gt;Prince &amp; Suyyash
| style=&quot;background:#FBF373; text-align:center&quot; |''Not&lt;br&gt;eligible'' 
|Vikas,&lt;br&gt;Digangana
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;17&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 20)
|-
!Roopal
| style=&quot;background:#faafbe&quot; |
| Ankit &amp; Arvind
| style=&quot;background:#faafbe&quot; |
|Prince &amp; Suyyash,&lt;br&gt;Rimi &amp; Rochelle
| style=&quot;background:#959FFD;&quot; |''Nominated'' 
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;17&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 14)
|-
!Ankit
| style=&quot;background:#f60&quot; |
| Vikas &amp; Yuvika
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; colspan=&quot;19&quot; |''Evicted''&lt;br&gt;(Day 7)
|-
! style=&quot;background:#000;&quot; colspan=&quot;28&quot; |
|-
|-
! Notes
| colspan=&quot;2&quot; |''[[#endnote 1|1]]''
| colspan=&quot;3&quot; |''[[#endnote 2|2]]'', ''[[#endnote 3|3]]''
| 
| 
| 
|
|
| 
| 
| 
| 
| 
|
|
|
|-
!Against&lt;br&gt;public vote
| colspan=&quot;2&quot; | Ankit,&lt;br&gt;Arvind,&lt;br&gt;Digangana&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Roopal,&lt;br&gt;Suyyash,&lt;br&gt;Vikas,&lt;br&gt;Yuvika
| colspan=&quot;2&quot; |Aman &amp; Kishwar,&lt;br&gt;Digangana &amp; Roopal,&lt;br&gt;Keith &amp; Mandana,&lt;br&gt;Prince &amp; Suyyash,&lt;br&gt;Rimi &amp; Rochelle
|Aman,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Prince,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Roopal
|Arvind,&lt;br&gt;Digangana,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Keith,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Vikas
|Aman,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Digangana,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Suyyash,&lt;br&gt;Yuvika
|Aman,&lt;br&gt;Digangana,&lt;br&gt;Kishwar,&lt;br&gt;&lt;s&gt;Prince,&lt;s&gt;&lt;br&gt;Puneet,&lt;br&gt;Rochelle,&lt;br&gt;Rimi
|Aman,&lt;br&gt;Digangana,&lt;br&gt;Kishwar,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Rishabh
|Digangana,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Rochelle,&lt;br&gt;Rimi,&lt;br&gt;Rishabh 
|Digangana,&lt;br&gt;Suyyash
|Kanwaljit,&lt;br&gt;Keith,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Rishabh
| colspan=&quot;2&quot; |Gizele,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Priya,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Rochelle,&lt;br&gt;Suyyash
|Keith,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Nora,&lt;br&gt;Prince,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Suyyash
|Keith,&lt;br&gt;Kishwar,&lt;br&gt;Priya,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Rochelle
|Keith,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Priya,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Rochelle
|Keith,&lt;br&gt;Mandana,&lt;br&gt;Prince,&lt;br&gt;Priya,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Rochelle
| colspan=&quot;2&quot; |Mandana,&lt;br&gt;Prince,&lt;br&gt;Priya,&lt;br&gt;Rishabh,&lt;br&gt;Rochelle
|-
!Walked
| colspan=&quot;6&quot; | ''none''
| style=&quot;background:#fcf;&quot; |'''Keith'''
| colspan=&quot;9&quot; | ''none''
| style=&quot;background:#fcf;&quot; |'''Kishwar'''{{ref|1|1}}
| colspan=&quot;3&quot; | ''none''
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |Evicted
| style=&quot;background:#ff8072;&quot; rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; |'''Ankit'''
| style=&quot;background:#cccccc&quot; rowspan=&quot;3&quot; colspan=&quot;2&quot; |''none''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Roopal'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |'''Arvind'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Yuvika'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Puneet'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Aman'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Rimi'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Digangana'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Kanwaljit'''
| style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |''No&lt;br&gt;eviction''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Gizele'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |'''Nora'''
| style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |''No&lt;br&gt;eviction''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Priya'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Keith'''
| style=&quot;background:#ff8072;&quot; |'''Rochelle'''
| style=&quot;background:#FBF373;&quot; |'''Mandana'''
|-
| style=&quot;background:#D1E8EF;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Rishabh'''
| style=&quot;background:#73FB76;&quot; rowspan=&quot;3&quot; |'''Prince'''
|-
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; |'''Vikas'''
| style=&quot;background:salmon; text-align:center;&quot; |'''Suyyash'''
|}
::''The '''colors''' are used to denote the pairs used for nomination in week 1 &amp; 2. They are not '''necessarily associated''' to a certain pair.''
: {{colorbox|#959FFD}} indicates that the Housemate was directly nominated for eviction.
: {{colorbox|#FBF373}} indicates that the Housemate was immune prior to nominations.
: {{colorbox|#DDA0DD}} indicates the winner.

===Nomination notes===
&lt;small&gt;
*{{note|1|1}} Housemates entered the house in seven pairs. Each pair nominated another pair with consensus when called into the confession room. Vote against a pair added one vote against each individual in the respective pair. Housemates therefore faced eviction individually.
*{{note|2|2}} Pairings were revised prior to this week's nominations.
*{{note|3|3}} Each pair had to nominate two pairs for eviction. After nominations, the pairs with the most votes were revealed. Each of those pairs had to then decide among themselves which one of them would voluntarily put themselves up for eviction saving the other.
&lt;/small&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|colwidth = 30em}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਲਰਸ ਦੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਸੀਜ਼ਨ]]</text>
      <sha1>ewi0axjvcmi4t2puisfgn5036x7l03f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71536</id>
    <revision>
      <id>838557</id>
      <parentid>788876</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11092" sha1="294gpqtfylq50cw1sxspj9iyo9lw3ka" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਯੁਵਿਕਾ ਨਰੂਲਾ
| other_names        = 
| image              = File:Yuvika Chaudhary.jpg
| caption            = 
| birth_place        = ਬੜੌਤ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]]
| birth_date         = {{birth date and age|1983|08|02|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-yuvika-chaudhary-7-pictures-of-the-stunning-actress-that-will-leave-you-asking-for-more-1303588-2018-08-02|title= Happy Birthday Yuvika Chaudhary|work=India Today}}&lt;/ref&gt;
| residence          = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ
| years active       = 2004–ਹੁਣ ਤੱਕ
| spouse             = {{marriage|[[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]]|2018}}&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/prince-narula-yuvika-chaudhary-wedding-photos-videos-5400364/|work=The Indian Express|title=Inside Prince Narula and Yuvika Chaudhary’s wedding}}&lt;/ref&gt;
}}
'''ਯੁਵਿਕਾ ਚੌਧਰੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਦੀਆਂ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ  ਓਮ, ਸੱਮਰ 2007 ਅਤੇ ਤੋ ਬਾਤ ਪੱਕੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite news|title = OSO girl Yuvika in Toh Baat Pakki|url = http://sify.com/movies/fullstory.php?id=14757871|work = [[Sify.com]]|date = 14 September 2008|accessdate = 17 February 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ਫਰਮਾ:Cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/Movie-Reviews/Hindi/Toh-Baat-Pakki/moviereview/5588897.cms|title = Toh Baat Pakki|last = Nikhat Kazmi,|date = 18 February 2010|work = Times of India|accessdate = 27 March 2010}}&lt;/ref&gt; 2009 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ  ਇੱਕ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਫਿਲਮ ਮਾਲੇਆਲੀ ਜੋਥੇਆਲੀ ਕੀਤੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ]]&lt;nowiki/&gt;ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.biggboss9contestants.in/bigg-boss-9-contestants-name-list-start-date-show-time-host-name/ | title=BIGG BOSS 9 CONTESTANTS NAME LIST | accessdate=23 ਜਨਵਰੀ 2016 | archive-date=2015-11-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151117015556/http://www.biggboss9contestants.in/bigg-boss-9-contestants-name-list-start-date-show-time-host-name/ | dead-url=yes }}&lt;/ref&gt; 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ ਨਾਲ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ 'ਨੱਚ ਬਲੀਏ 9' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ।

== ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ, 1983 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਰੌਤ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Jagaran&quot;&gt;{{cite news |title=प्रिंस नरूला की 'क्वीन' बनीं बड़ौत की युविका चौधरी |url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/meerut-city-barauts-yuvika-chaudhary-marries-prince-narula-18529167.html |access-date=16 May 2019 |work=[[Dainik Jagran]] |date=13 October 2018 |language=hi}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bhaskar&quot;&gt;{{cite news |title=पापा गांव में ढूंढते रह गए दूल्हा, बेटी ने मॉडल ब्वॉयफ्रेंड से कर ली सगाई |url=https://www.bhaskar.com/news/UP-MEER-LCL-actress-yuvika-chaudhary-engaged-with-boyfriend-prince-narula-5798276-PHO.html?sld_seq=1 |access-date=16 May 2019 |work=[[Dainik Bhaskar]] |date=24 January 2018 |language=hi}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
[[File:Yuvika_Chaudhary.jpg|thumb|220px|Chaudhary in 2016]]
ਚੌਧਰੀ ਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਸਟਾਰਸ ਕੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਅਲ 'ਅਸਤਿਤਵਾ...ਏਕ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ' ਲਈ ਇੱਕ ਅਭਿਨੈ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਸਥਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। 2006 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਲਬਮ 'ਆਪ ਕਾ ਸਰੂਰ' ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਵਾਦਾ ਤੈਨੂੰ&quot; ਲਈ ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਕੋਕਾ-ਕੋਲਾ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁਨਾਲ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਰਾਹ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 'ਓਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਓਮ' (2007) ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਬ੍ਰੇਕ ਦਿੱਤਾ।

ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਮਰ 2007 ਅਤੇ ਤੋਹ ਬਾਤ ਪੱਕੀ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸ਼ਰਾਰਤੀ @40 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਪਾਹਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖਾਪ ਵਿੱਚ। ਦੁਸ਼ਮਣ (2013) ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਕੇ ਕੇ ਮੈਨਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ 'ਦ ਸ਼ੌਕੀਨਜ਼', 'ਅਫਰਾ ਟਫਰੀ ਅਤੇ ਯਾਰਾਨਾ' ਹਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਕੈਚਅੱਪ (2014) ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਲਾਈਫ ਓਕੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਦਫ਼ਾ 420' ਦੇ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰਿਮਾ ਤੁਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://movies.ndtv.com/television/bigg-boss-9-yuvika-chaudhary-eliminated-says-its-a-challenging-life-1241584 |title=Bigg Boss 9: Yuvika Chaudhary Eliminated, Says 'It's a Challenging Life'|work=NDTV|date=9 November 2015}}&lt;/ref&gt;  2018 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ 'ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ' ਵਿੱਚ ਟੀਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਿਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/real-life-couple-prince-and-yuvika-to-romance-on-screen/articleshow/65451544.cms|title=Prince and Yuvika to romance on screen in Laal Ishq|work=The Times of India|access-date=19 August 2018}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ==
ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਪੁਲ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਡੇਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news |title=Did you know Yuvika Choudhary dated this guy for ten years before meeting Prince Narula? |url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/did-you-know-yuvika-choudhary-dated-this-guy-for-ten-years-before-meeting-prince-narula-1326552-2018-08-29 |access-date=12 July 2019 |work=[[India Today]] |date=29 August 2018}}&lt;/ref&gt; ਚੌਧਰੀ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9 ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]] ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-are-engaged-see-photos-5036937/|title=Prince Narula and Yuvika Chaudhary are engaged|work=The Indian Express|language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 14 ਫਰਵਰੀ, 2018 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/kumkum-bhagya-yuvika-chaudhary-vishal-singh-and-rhea-sharma-recreate-kuch-kuch-hota-hai-scene-see-pics/articleshow/65130200.cms|title=Yuvika Chaudhary, Vishal Singh and Rhea Sharma recreate Kuch Kuch Hota Hai scene in Kumkum Bhagya|work=The Times of India|access-date=19 August 2018}}&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 12 ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-get-married-in-a-grand-ceremony-see-pics-1367121-2018-10-13|title=Prince Narula and Yuvika Chaudhary get married in a grand ceremony!|website=India Today}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{| style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;

! ਸਾਲ 
! ਫਿਲਮ 
! ਰੋਲ 
! ਭਾਸ਼ਾ
|-
| 2007 
| ''Om Shanti Om'' 
| ਡੌਲੀ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2008 
| ''Summer 2007'' 
| ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2009 
| ''Maleyali Jotheyali'' 
| ਅੰਜਲਿ 
| [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ&lt;br&gt;
]]
|-
| 2009 
| ''Toh Baat Pakki'' 
|ਨਿਸ਼ਾ
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2011 
| ''Naughty @ 40'' 
| ਗੌਰੀ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2011 
| ''Khap'' 
| ਰੀਆ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2013
| ''Enemmy'' 
| ਪ੍ਰਿਅ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2013 
| ''Afra Tafri'' 
| ਪ੍ਰਿਅੰਕਾਰ 
| ਹਿੰਦੀ
|-
| 2013
| ''Daddy Cool Munde Fool'' 
| ਰਿੰਕੀ  
| ਪੰਜਾਬੀ
|-
|2014 
| ''The Shaukeens'' 
| ਹਿੰਦੀ
|}
; ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ
{| style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;

! ਸਾਲ 
! ਸ਼ੋਅ 
! ਰੋਲ 
|-
|2004 
| ''India's Best Cinestars Ki Khoj'' 
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|-
|2005 
| ''Astitva...Ek Prem Kahani'' 
| ਆਸਥਾ
|-
|2015 
| ''Dafa 420'' 
| ਅਨੁਸ਼ਾ
|-
|2015 
| ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)]]'' 
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ- 28ਵੇਂ ਦਿਨ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ  
|-
| 2016 
| ''Darr Sabko Lagta Hai'' 
| 25ਵਾਂ ਏਪੀਸੋਡ&lt;br&gt;

|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist|30em}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ) ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]]</text>
      <sha1>294gpqtfylq50cw1sxspj9iyo9lw3ka</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90914</id>
    <revision>
      <id>838538</id>
      <parentid>837528</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kiranveer Chahal</username>
        <id>59864</id>
      </contributor>
      <origin>838538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9552" sha1="9bgqry7vva8vtt5qk4mifbhtxdyplyh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Jasmine Sandlas
| native_name        = {{lang|pa|ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ}}
| native_name_lang   = pa
| image              = Jasmine Sandlas during shooting of a song.jpg
| caption            = Sandles in 2023
| age                = 22
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਰੋਪੜ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]]
| home_town          = [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਅਮਰੀਕਾ]]
| occupation         = {{hlist|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰਾ}}
| spouse             = 
| partner            = 
| children           = 
| years_active       = 2008–ਵਰਤਮਾਨ
| net_worth          = 
| website            = [http://www.facebook.com/JasmineSandlasMusic/ Official Facebook]
| module             = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = ਸੋਲੋ ਗਾਇਕਾ
| instrument = ਵੋਕਲ
| Genre = {{ਫਲੈਟਲਿਸਟ|
* R&amp;B
* ਪੰਜਾਬੀ ਰੈਪ 
* ਬਾਲੀਵੁੱਡ
* ਹਿੰਦੂਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ
* [[ਪੌਪ]]
* ਪੰਜਾਬੀ ਫੋਕ}}
| label = ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ&lt;br /&gt;ਯੂਨਿਵਰਸਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਇੰਡੀਆ&lt;ref name=&quot;TOI 2015&quot;&gt;{{cite web | title=Jasmine Sandlas released ਤੇਰੇ ਵਾਂਗੂ | website=[[The Times of India]] | date=4 ਦਿਸੰਬਰ 2015 | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/Jasmine-Sandlas-released-Tere-Vangu/articleshow/20794292.cms | accessdate=25 May 2016}}&lt;/ref&gt;
| associated_acts = [[ਗੈਰੀ ਸੰਧੂ]]&lt;br&gt;[[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਮਾਨ]]&lt;br&gt;[[ਬੋਹੇਮੀਆ]]&lt;br&gt;[[ਹਨੀ ਸਿੰਘ|ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ]]
}}
}}
'''ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।

ਸੈਂਡਲਸ, [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਕਟਨ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ &quot;ਮੁਸਕਾਨ&quot; (2008) ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਿਆ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਿਕ' ਲਈ ਗੀਤ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਉਣ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਉੱਤੇ 'ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੇ' ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਤੇ ਗਿਆ।

==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ ==
ਜੈਸਮੀਨ ਕੌਰ ਸੈਂਡਲਸ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਬਾਣਾ, ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸਕੂਲੀ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਈ ਗੀਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਉਹ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਵੈਸਟ ਕੋਸਟ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਈ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੀਤ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।
== ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ==
ਲਾਲੀ ਗਿੱਲ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ 'ਮੁਸਕਾਨ', ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਾਮਯਾਬ ਰਿਹਾ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੈਪਰ ਬੋਹੇਮੀਆ ਨਾਲ 'ਗੁਲਾਬੀ' ਨਾਮੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਕੀਤੀ। &quot;ਗੁਲਾਬੀ&quot; ਐਲਬਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 2015 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਸਿੰਗਲ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਵਾਕ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੈਸਮੀਨ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 2008 ਵਿੱਚ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਡਾਇਮੰਡ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਨਾਲ &quot;ਡੈਵਿਲ-ਯਾਰ ਨਾ ਮਿਲੀ&quot; ਗੀਤ ਕੀਤਾ।
=== 2012:ਗੁਲਾਬੀ ===
2012 ਵਿੱਚ, ਗੁਲਾਬੀ ਐਲਬਮ ਸੋਨੀ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕੰਪਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/album/0q7fOnRNzE55c198HQj0iz&lt;/ref&gt;
=== 2014:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਐਂਟਰੀ ===
2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੋ ਯੋ ਹਨੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਕਿੱਕ&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=Zti5s48tc7k&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।
=== 2016 ===
ਜੈਸਮੀਨ ਨੇ ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੋ ਸਿੰਗਲ &quot;ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਸੂਟਾ&quot; &lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=QR_AQW6OYbw&lt;/ref&gt;ਅਤੇ &quot;ਰਾਤ ਜਸ਼ਨ ਦੀ&quot;&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=D--rQj49heE&lt;/ref&gt; ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਜੈਸਮੀਨ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਏਂਜਲਸ ਆਫ਼ ਰੌਕ, ਨਾਮਕ ਮਹਿਲਾ-ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਉੱਤੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ੳਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਵਾਹਗਾ ਬਾਰਡਰ ਤੱਕ ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਇਆ (ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਯੂਪੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ), ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕੀਤਾ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕੁਝ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹਰ ਐਪੀਸੋਡ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੀਤ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੀਜ਼ਨ 1 ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਪੀਸੋਡ, 31 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ।

=== 2020: ਇੱਕ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ===
2020 ਵਿੱਚ, ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯੂਟਿਊਬ ਚੈਨਲ 'ਤੇ ਤੀਜੀ ਐਲਬਮ What's In A Name ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਐਲਬਮ “What’s In A Name” ਵਿੱਚ 8 ਗੀਤ ਹਨ। ਸੰਗੀਤ ਇੰਟੈਂਸ ਅਤੇ ਹਾਰਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਨੇ ਇਸ ਐਲਬਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸਦੇ Instagram ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਐਲਬਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਸੀ ਉਸਨੇ ਆਰਟ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਥੀਮ ਬਣਾਈ। ਉਸ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਐਨੀਮੇਸ਼ਨ VFX ਕਲਾਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
== 2026 ਧੁਰੰਦਰ-2 ==
[[ਧੁਰੰਦਰ 2]]  ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਜਾਈਏ ਸੱਜਣਾ
ਜੈਸਮੀਨ ਸੈਂਡਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਫੀ ਗਾਇਕ [[ਸਤਿੰਦਰ ਸਰਤਾਜ]] ਵੱਲ੍ਹੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਹਨ&lt;ref&gt;https://open.spotify.com/playlist/2NK1gugGMbH25DQSnT5hQN&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>9bgqry7vva8vtt5qk4mifbhtxdyplyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94459</id>
    <revision>
      <id>838575</id>
      <parentid>696255</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kwamikagami</username>
        <id>4946</id>
      </contributor>
      <origin>838575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="6tfd2b4j9ckk67piwhpfb3ba5g227ir" xml:space="preserve">[[File:Geometry of a Lunar Eclipse.svg|thumb|upright|ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ]]
'''ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ''' ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਹੀ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਚੰਦ ਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਦ ਦੀ ਰੋਸ਼ਣੀ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿ ਹਮੇਸ਼ਾ [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] ਨੂੰ ਹੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਚੰਦ ਗ੍ਰਹਿਣ।&lt;ref&gt;{{cite book | title=Fundamental Astronomy | url=https://books.google.com/books?id=DjeVdb0sLEAC&amp;pg=PA139&amp;lpg=PA139&amp;dq=lunar+eclipse+%22maximum+duration%22| last = Hannu Karttunen | publisher = Springer}}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਅਸਮਾਨੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਚੰਨ ਸਿੱਧੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਚੰਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਿਹ ਤੋਂ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪਵਰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚੰਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਮਲ ਚੰਨ ਨੂੰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B8%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%AD-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%96%E0%A9%82%E0%A8%AC%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%B2%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8/|title=ਸਦੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਾਲ ਸੁਰਖ਼ ਚੰਨ ਗ੍ਰਹਿਣ|last=|first=|date=2018-07-26|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-07|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ]]</text>
      <sha1>6tfd2b4j9ckk67piwhpfb3ba5g227ir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਹਰੀ ਨੌ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95475</id>
    <revision>
      <id>838543</id>
      <parentid>642358</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T02:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26960-31</username>
        <id>59918</id>
      </contributor>
      <comment>ਪਿੰਡ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ</comment>
      <origin>838543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3545" sha1="9t40rnx7r0ekh6qlb9rja1g1cmdw6r5" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name  = 
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = 
| nickname = 
| settlement_type = ਪਿੰਡ
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| pushpin_map = India Punjab
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ 
| latd  = 30.497709
| latm  = 
| lats  = 
| latNS  = N
| longd  = 74.793999 
| longm  = 
| longs  = 
| longEW  = E
| coordinates_display = 
| subdivision_type =ਦੇਸ਼
| subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}}
| subdivision_type1 =ਰਾਜ
| subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]
| subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]]
| subdivision_name2 = [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]]
| established_title = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date = 
| founder  = 
| named_for = 
| parts_type = [[ਬਲਾਕ]]
| parts  = ਕੋਟਕਪੂਰਾ
| government_type = 
| governing_body = 
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 
| area_total_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = 
| population_as_of = 2001
| population_rank = 
| population_density_km2 = auto
| population_demonym = 
| population_footnotes = 
| demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ
| demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ
| demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]
| timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]]
| postal_code = 
| registration_plate = 
| blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ
| blank1_info_sec1 = [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ]], [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]]
| website  = 
| footnotes = 
}}

'''ਹਰੀ ਨੌ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਲਾਕ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤਹਿਸੀਲ ਜੈਤੋ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਸਿੱਧ ਪਿੰਡ ਹੈ।&lt;ref&gt;http://pbplanning.gov.in/districts/Kot%20Kapura.pdf&lt;/ref&gt; ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੱਤਰਵਿਆਂ ਤਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਗੜ੍ਹ ਰਿਹਾ। ਕਾਮਰੇਡ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਤੰਤਰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਠਹਿਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਨਾਮ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੁਤੰਤਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਮਰੇਡ ਨਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਰੇਡ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਰੇਡ ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਕਾਮਰੇਡ ਮੇਹਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋਹਰੀ ਕਾਮਰੇਡ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਖਰਤਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਿੰਗਲਾ ਵੀ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੰਮਪਲ ਸਨ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{ਅਧਾਰ}}
{{ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>9t40rnx7r0ekh6qlb9rja1g1cmdw6r5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਮਨਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123354</id>
    <revision>
      <id>838569</id>
      <parentid>733239</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:16:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8510" sha1="4b2t6gks7kc64hqktrqjb0c8u4jsmyb" xml:space="preserve">[[File:Ramanlal Joshi.jpg|thumb|ਰਮਨਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ]]
'''ਰਮਨਲਾਲ ਜੇਠਾਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ''' (22 ਮਈ 1926 - 10 ਸਤੰਬਰ 2006) ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ]] ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਬਤਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 1984 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਰਮਨਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 22 ਮਈ, 1926 ਨੂੰ ਉੱਤਰ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਵਿਜਾਪੁਰ ਨੇੜੇ ਹੀਰਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜੇਠਾਲਾਲ ਅਤੇ ਮਨੀਬੇਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਵਡਨਗਰ ਤੋਂ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਉੱਤਰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪਿਲਵਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1950 ਵਿਚ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ 1954 ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1954 ਤੋਂ 1959 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜਜ ਵਿੱਚ ਰਿਸਰਚ ਫੈਲੋ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1959 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਐਚ ਏ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ|ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ ਦੀ]] ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਪੀਐਚਡੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲੱਗਿਆ। 1986 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ 1986 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ 1984 ਤੋਂ 1988 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1987 ਤੱਕ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜਨਰਲ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ 1988 ਤੋਂ 1998 ਤੱਕ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦਾ ਐਮਰਿਟਸ ਫੈਲੋ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ ''ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼'' ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲੇ ''ਉਦੇਸ਼'' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। 10 ਸਤੰਬਰ, 2006 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;Dutt1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA534|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=534}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Ramanlal-Joshi.html|title=રમણલાલ જેઠાલાલ જોશી|website=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=12 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/ahmedabad/Author-Ramanlal-Joshi-dead/articleshow/1985006.cms|title=Author Ramanlal Joshi dead|date=12 September 2006|work=The Times of India|access-date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੰਮ  ==
ਉਸਦੀ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਦੀਆਂ 42 ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ'': ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ:ਏਕ ਅਧਿਅਨ'' (1963), ''ਅਭਿਪਸਾ'' (1968), ''ਪਰਿਮਾਨ'' (1969), ''ਸ਼ਬਦਾਸੇਤੁ'' (1970), ''ਪ੍ਰਤਿਆਯ'' (1970), ''ਸਮਾਂਤਾਰ'' (1976), ''ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲ ਕਥਾ'' (1974), ''ਵਨੀਯੋਗ'' (1977), ''ਵਿਵੇਚਨੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਾ'' (1981), ''ਪ੍ਰਗਨਯਾਮੂਰਤੀ ਗੋਵਰਧਨਮ'' (1986), ''ਨਿਸ਼ਪੱਤੀ'' (1988), ''ਪਰਿਵੇਸ਼'' (1988), ''ਵਿਵੇਚਨ ਨੀ ਆਬੋਹਵਾ'' (1989), ''ਆਦਿਵਚਨ'' (1995). ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਹਨ:''ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ'' (1979), ''ਵੇਰੀਏਸ਼ਨ ਆਨ ਏ ਥੀਮ: ਐਸੇਜ਼ ਆਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਿਟਰੇਚਰ'' (1993) ਹਨ। ''ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ'' ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫ ਹੈ। ''ਸਵਾ.'' ''ਸਾਕਸਰ ਨਵਲਰਾਮ ਲਕਸ਼ਮੀਰਾਮ ਨੂ ਜੀਵਨਵ੍ਰੁਤੰਤ ਆਨੇ ਕਵਿਜੀਵਨ'' (1966) ਅਤੇ ''ਸ਼ਬਦਾਲੋਕ ਨਾ ਯਾਤਰੀਓ'' 1–2 (1983) ਜੀਵਨੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਮੱਧਯੁਗੀ ਕਵੀ ਅਖੋ ਦੁਆਰਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਅਖਗੀਤਾ'' ਅਤੇ ''ਅਖਾ ਨੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ'' ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਕਵੀਸਾਂਚਾਯ'' (1981), ''ਉੱਤਮਲਾਲ ਨੀ ਗਦਾਸਿੱਧੀ'' (1972), ''ਗੋਵਰਧਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾ'' (1983) ਦਾ ਵੀ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ''।'' ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜੀਵਨੀ ਲੜੀ' ''ਗੁਜਰਾਤੀ ਗ੍ਰੰਥਕਾਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ 'ਦਾ'' 1976 ਤੋਂ 2006 (ਆਪਣੀ ਮੌਤ) ਤੱਕ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Dutt1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA534|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=534}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Ramanlal-Joshi.html|title=રમણલાલ જેઠાલાલ જોશી|website=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=12 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/ahmedabad/Author-Ramanlal-Joshi-dead/articleshow/1985006.cms|title=Author Ramanlal Joshi dead|date=12 September 2006|work=The Times of India|access-date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NatarajanNelson1996&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&amp;pg=PA121|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|last=Nalini Natarajan|last2=Emmanuel Sampath Nelson|date=1 January 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-28778-7|page=121}}&lt;/ref&gt; 

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1926]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>4b2t6gks7kc64hqktrqjb0c8u4jsmyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123356</id>
    <revision>
      <id>838573</id>
      <parentid>816878</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9458" sha1="mm7elnlbgq54jo31k4w26v2xbdfp87u" xml:space="preserve">[[File:Suresh Joshi in 1955.jpg|thumb|ਸੁਰੇਸ਼ ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਜੋਸ਼ੀ]]
'''ਸੁਰੇਸ਼ ਹਰੀਪ੍ਰਸਾਦ ਜੋਸ਼ੀ''' ({{lang-gu|સુરેશ હરિપ્રસાદ જોશી}}) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਛੋਟੀ-ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਲੇਖਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, ਕਵੀ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਲੇਖਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

== ਜਿੰਦਗੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Department_of_Gujarati_at_M_S_University.jpg|thumb|ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ, ਐਮਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਇਮਾਰਤ]]
ਉਹ 30 ਮਈ, 1921 ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਬਾਰਦੋਲੀ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਵਲੋਦ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੋਨਗੜ ਅਤੇ ਗੰਗਾਧਰਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਨਵਸਾਰੀ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਬੀਏ ਅਤੇ ਐਲਫੀਨਸਟਨ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. 1945 ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ [[ਕਰਾਚੀ|ਕਰਾਚੀ ਦੇ]] ਡੀ ਜੇ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1947 ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵੱਲਭ ਵਿਦਿਆਨਗਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। 1951 ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੈਕਚਰਾਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 'ਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਦੇ ਤੌਰ ਬੜੌਦਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਵਿਖੇ 1981 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਰਹੇ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=22–33|language=gu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Suresh-Joshi.html|title=સુરેશ જોષી (Suresh Joshi)|website=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|access-date=2016-01-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6AMOIkTYkOQC&amp;pg=PP2|title=Makers of Indian Literature: Suresh Joshi|last=Panchal|first=Shirish|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=978-81-260-1922-9|pages=2–66|author-link=Shirish Panchal}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੋਨਗੜ ਵਿਖੇ ਬਤੀਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ''ਬਲਜੀਵਨ'' ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ''ਫਾਲਗੁਨੀ''  ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕੀਤੀ। ''ਉਪਜਾਤੀ'' (1956) ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ''ਮਨੀਸ਼ਾ,'' ''ਸ਼ਿਤਿਜ,'' ''ਏਤਾਦ'' ਅਤੇ ''ਉਹਾਪੋਹ'' ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;/&gt;

6 ਸਤੰਬਰ, 1986 ਨੂੰ ਨਦੀਆਦ ਵਿਖੇ [[ਗੁਰਦਾ ਫੇਲ੍ਹ|ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਣ]] ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;/&gt;

== ਸ਼ੈਲੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Suresh_Joshi_at_the_age_of_45.jpg|thumb|ਜੋਸ਼ੀ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਵਡੋਦਰਾ ਵਿਖੇ]]

ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਰੁਝਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧੀ, ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਭਰਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਦਵਾਨ ਸਰਲਾ ਜਗਮੋਹਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਦੇ &quot;ਨਿੱਜੀ ਲੇਖ&quot; ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਾਰਤਕ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਤੁਆਰਫ਼ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;/&gt; ਉਹ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Sivasankari1998&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_PVjAAAAMAAJ|title=Knit India through literature|last=Sivasankari|publisher=Eastwest Books|year=1998|page=279}}&lt;/ref&gt;

==ਕੰਮ==
ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਲੇਖਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜੋ 1955 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਾਂਧੀ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਭਰੀ।&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;/&gt; ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ&lt;ref name=&quot;Sivasankari1998&quot;/&gt; ਦੇ ਪਿਤਾਮਾ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ [[ਐਵਾਂ ਗਾਰਦ]] ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Devy2002&quot;&gt;{{cite book|author=G. N. Devy|title=Indian Literary Criticism: Theory and Interpretation|url=https://books.google.com/books?id=FMF2PL7HgeEC&amp;pg=PA184|date=1 January 2002|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-81-250-2022-6|page=184}}&lt;/ref&gt; ਗੁਜਰਾਤੀ ਆਲੋਚਕ ਭਰਤ ਮਹਿਤਾ ਅਨੁਸਾਰ 1975 ਤੋਂ 2000 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਦੌਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book|title=Sahitya Akademi Annual Report 2004 - 2005|url=https://books.google.com/books?id=xOLI0vWNsuEC|access-date=25 January 2018|year=2004|publisher=Sahitya Akademi|page=75}}&lt;/ref&gt;

==ਅਵਾਰਡ==
ਉਸਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ [[ਰੰਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨ ਚੰਦਰਕ|ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name= &quot;agsi&quot;/&gt; ਉਸਨੇ 1983 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ''ਚਿੰਤਾਯਾਮੀ ਮਾਨਾਸਾ''  ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, &quot;ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਰਪੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਆਲੋਚਨਾ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੂਲ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Panchal2004&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Devy2002&quot;/&gt; ਉਸਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ''ਜਨੰਤਿਕ'' ਲਈ [[ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਣ ਚੰਦ੍ਰਕ|ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{cite book |last=Trivedi |first=Ramesh M. |year=2015 |script-title=gu:અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઇતિહાસ|title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas|trans-title=History of Modern Gujarati Literature |location=Ahmedabad |publisher=Adarsh Prakashan |page=415 |language=gu |isbn=978-93-82593-88-1}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1986 ਵਿੱਚ ਮਰੇ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1921]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>mm7elnlbgq54jo31k4w26v2xbdfp87u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੈਅੰਤ ਕੋਠਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123358</id>
    <revision>
      <id>838562</id>
      <parentid>532587</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:58:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="8d61y1fqchnv2qb3hsjwyrc4id4kday" xml:space="preserve">'''ਜੈਅੰਤ ਸੁਖਲਾਲ ਕੋਠਾਰੀ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸਨ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਜੈਅੰਤ ਕੋਠਾਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 28 ਜਨਵਰੀ, 1930 ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਵਿਦਿਆ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦਸਵੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1957 ਵਿੱਚ ਧਰਮਸਿੰਜੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1959 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ 1977 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=314-315|language=gu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Jayant-Kothari.html|title=Jayant Kothari|website=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=25 January 2017}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ 1949 ਤੋਂ 1954 ਤੱਕ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿੱਚ ਕਟਲਰੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਕਲੇਮਜ਼ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1959 ਤੋਂ 1962 ਤੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਅ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ 1962 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ। ਉਸਨੇ ''ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਕੋਸ਼'' ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਖੰਡ (''ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ'' ਵਿਸ਼ਵ ''ਕੋਸ਼''; 1989) ਦਾ, ਜੋ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੈਯੰਤ ਗਾਦਿਤ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=IZRjAAAAMAAJ|title=Indian Literature|publisher=Sahitya Akademi.|year=1992|page=133}}&lt;/ref&gt; 1 ਅਪਰੈਲ, 2001 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt;

== ਕੰਮ ==
ਨਟੂਭਾਈ ਰਾਜਪਾਰੀਆ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ''ਭਾਰਤੀ ਕਾਵਿਆ ਸਿਧਾਂਤ'' (1960) ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਹਵਾਲਾ ਰਚਨਾ ਹੈ। ''ਪਲਾਟੋ-ਅਰਸਤੂ ਨੀ ਕਾਵਿਆਵਿਚਰਨ'' (1969) ਪੱਛਮੀ [[ਕਾਵਿ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ]] ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਂਗਿਨਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ''ਉਪਕਰਮ''  (1969) ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਮਿਲੀ। ''ਅਨੁਕਰਮ''  (1975) ਪ੍ਰੇਮਨੰਦ ਭੱਟ ਦੇ ਅੱਠ ਅਖਿਆਨਾਂ, ਅਖਾ ਭਗਤ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੈ। ''ਵਿਵੇਚਨ ਨੂੰ ਵਿਵੇਚਨ'' (1976) ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਅਲੋਚਨਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਲੇਖ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸੱਤ ਆਧੁਨਿਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Das1978&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QWoaAAAAMAAJ|title=Indian Publishing in the Seventies: Released on the Occasion of World Book Fair III February 11-20, 1978|last=Das|first=Bijay Kumar|publisher=National Book Trust, India|year=1978|page=20}}&lt;/ref&gt; ''ਅਨੁਸ਼ਾਂਗ''  (1978) ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਐਨ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ''ਵਿਆਸੰਗ'' (1984) ਵਿੱਚ ਲੇਖਾਂ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ [[ਇਕਾਂਗੀ|ਇਕਾਂਗੀ-ਨਾਟਕਾਂ]] ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ''ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾਣਾ ਪਦੋ: ਨਵਾ ਪਰਿਪਰੇਕਸ਼ਯਾਮਾ'' (2004) ਵਿੱਚ [[ਨਰਸੀ ਮਹਿਤਾ|ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਖੜੇ ਕੀਤੇ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Shukla-Bhatt2015&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uMkVDAAAQBAJ&amp;pg=PA267|title=Narasinha Mehta of Gujarat: A Legacy of Bhakti in Songs and Stories|last=Neelima Shukla-Bhatt|publisher=Oxford University Press|year=2015|isbn=978-0-19-997641-6|page=xix}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਵਿੱਚ 1995 ਵਿੱਚ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਖੋਜ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ''ਸ਼ਾਂਸ਼ੋਧਨ ਅਨੀ ਪਰਿਕਾਸ਼ਨ'', ''ਅਸਵਾਦ ਅਸ਼ਟਦਸ਼ੀ'', ''ਸਾਹਿਤਕ ਤਾਥੋਨੀ ਮਵਜਾਤ''  (1989), ''ਕਵਿਆਛੱਤਾ'', ''ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵੀਯਾਸਤ੍ਰਾਣੀ ਅਧੁਨਿਕ ਕ੍ਰੁਤਿਵਿਵੇਚਨਮਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤਾਤ'', ''ਕਵੀਲੋਕਮਾ'', ''ਨਵਲੋਕਮਾ'', ''ਅਖਾਣਾ ਛੱਪਾ: ਕੇਤਲੋਕ ਆਰਥਵਿਸਤਾਰ''।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1930]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]</text>
      <sha1>8d61y1fqchnv2qb3hsjwyrc4id4kday</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123373</id>
    <revision>
      <id>838582</id>
      <parentid>617110</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8368" sha1="815tpx0da6upmykra9vyw7rv7hz39x4" xml:space="preserve">'''ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ''' ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ [[ਗੁਜਰਾਤ|ਸੀ।]]  ਉਹ ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਵਿ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=77–84|language=gu}}&lt;/ref&gt; ਭਾਵੇਂ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਰੁਚੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੀਤਾਂ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। 

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਨਵੰਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਲਾਲ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾਬੇਨ ਦੇ ਕਪੋਲ ਵਣਿਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਅਮਰੇਲੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਾਰੇਖ ਮਹਿਤਾ ਵਿਦਿਆਲਿਆ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ''ਪ੍ਰਿਤਨੀ ਦੁਨੀਆ'', ਇਕ ਕਹਾਣੀ ਰਸਾਲੇ,''ਚਾਂਦਨੀ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਸਐਸਸੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰ ਜੇ ਜੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹ 1960 ਵਿਚ ਅਮਰੇਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਉਸਨੇ 1962 ਤੱਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਮੋਰਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਕਲੱਬ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1967 ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1968 ਵਿਚ [[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੋਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;f&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Ramesh-Parekh.html|title=Ramesh Parekh|date=|website=www.gujaratisahityaparishad.com|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=2014-04-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;x&quot;&gt;{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/ahmedabad/Poet-Ramesh-Parekhs-birth-anniversary-to-be-celebrated-in-hometown-Amreli/articleshow/18188842.cms|title=Poet Ramesh Parekh’s birth anniversary to be celebrated in hometown Amreli|last=Dave|first=Kapil|date=2013-01-25|work=The Times of India|access-date=2014-04-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=m1R2Pa3f7r0C&amp;pg=PA578&amp;lpg=PA578&amp;dq=ramesh+parekh+poet|title=Modern Indian Literature, an Anthology: Surveys and poems|last=George|first=K. M.|date=|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=9788172013240|volume=1|location=|pages=578|access-date=2014-04-09}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਨੇ 1988 ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1997 ਵਿੱਚ ਅਮਰੇਲੀ ਤੋਂ ਰਾਜਕੋਟ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ 17 ਮਈ, 2006 ਨੂੰ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। &lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;{{Cite news|url=http://news.oneindia.in/2006/05/17/noted-gujarati-poet-ramesh-parekh-passes-away-1147874827.html|title=Noted Gujarati Poet Ramesh Parekh passes away|date=2006-05-17|work=One India News|access-date=2014-04-09|archive-date=2021-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210721172542/https://www.oneindia.com/2006/05/17/noted-gujarati-poet-ramesh-parekh-passes-away-1147874827.html|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Internet Archive 2011&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rameshparekh.in/biography1.html|title=Ramesh Parekh - Biography|date=2011-11-27|website=Internet Archive|language=gu|archive-url=https://web.archive.org/web/20111127211752/http://www.rameshparekh.in/biography1.html|archive-date=2011-11-27|access-date=2016-11-19}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੰਮ  ==
ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਪ੍ਰਗੀਤਕ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਸੋਨਲ ਅਤੇ [[ਮੀਰਾ ਬਾਈ|ਮੀਰਾਬਾਈ]] ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਾਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਕਿਆ'' (1970) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੂਜੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਖਡਿੰਗ'' (1979) ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ; ''ਤਵਾ'' (1980), ''ਸਨਾਨਨ'' (1981), ''ਖੱਮਾ ਆਲਾ ਬਾਪੂਨੇ'' (1985), ''ਮੀਰਾ ਸਮ'' ''ਪਰੇ'' (1986) ਅਤੇ ''ਵਿਤਨ ਸੁਦ ਬੀਜ'' (1989) ਹਨ। ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਕਵਿਤਾ 1991 ਵਿੱਚ ''ਛਾ ਅਕਸ਼ਰ ਨੂ ਨਾਮ ਦੇ'' ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿਚ ਚਾਰ ਐਡੀਸ਼ਨ ਛਾਪੇ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ''ਲੇ, ਤਿਮੀਰਾ!'' ''ਸੂਰਿਆ'' 1995 ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਅਤੇ ''ਛਤੀਮਾ ਬਰਸਾਖ'' (1998), ''ਚਸ਼ਮਨਾ ਕਛ ਪਰ'' (1999) ਅਤੇ ''ਸਵਗਤਪ੍ਰਵਾ'' (2002) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਸੀ। ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ''ਕਲ ਸੱਚਾਵ ਪਗਾਲਾ'' (2009) ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਸਦੇ ਮਿੱਤਰ ਨਿਤਿਨ ਵਡਗਾਮਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Internet Archive 2011&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2006]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1940]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>815tpx0da6upmykra9vyw7rv7hz39x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123374</id>
    <revision>
      <id>838565</id>
      <parentid>502422</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6935" sha1="p7p5mg8hmydzrqfwsi99p88pvodr9xa" xml:space="preserve">'''ਰਸਿਕਲਾਲ ਛੋਟਾਲਾਲ ਪਰੀਖ''' (1897–1982) ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ, [[ਹਿੰਦ ਅਧਿਐਨ|ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ]], ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1960 ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ''ਸ਼ਰਵਿਲਕ'' ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ। ਉਹ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 

== ਜਿੰਦਗੀ ==
ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਗਸਤ, 1897 ਨੂੰ ਪੈਂਡਾਪੁਰ, ਜੋ ਹੁਣ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਛੋਟੇਲਾਲ ਲਾਲੂਭਾਈ ਪਰੀਖ, ਸਦਰਾ, ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਚੰਚਲਬੇਨ, ਇੱਕ ਸਟਾਕ-ਬਰੋਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਸੀ। ਚੰਚਲਬੇਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਹਵਾ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਉਸਨੇ ਰਸਿਕਲਾਲ ਦੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਰੁਚੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। 

ਰਸਿਕਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਸਦਰਾ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਉਥੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1913 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਬੱਲੂਭਾਈ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਕੀਤੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ਮਾਨਕਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਰਾ ਤੋਂ ਹੀ ਸੀ। 

ਆਪਣੀ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੁਣੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਕਰਨ ਲਈ ਫਰਗੂਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਡਾ: ਭੁਨੇ, ਆਰ ਡੀ ਰਨਾਡੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਪਟਵਰਧਨ ਕੋਲੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਅਭਿਆਨਕਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਕੋਲੋਂ [[ਵੇਦ|ਵੇਦਾਂ]] ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰੋ. ਪਟਵਰਧਨ ਕੋਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਤਰਾਸਦੀ|ਦੁਖਾਂਤ ਦਾ]] ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ,ਅਤੇ ਇਬਸਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। 1918 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;Gujarati Sahitya Parishad&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Rasiklal-Parikh.html|title=સવિશેષ પરિચય: રસિકલાલ પરીખ, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ|website=Gujarati Sahitya Parishad|language=gu|access-date=2018-02-01}}&lt;/ref&gt; 

ਆਪਣੇ ਐਮ ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸਨੇ ਭੰਡਾਰਕਰ ਓਰੀਐਂਟਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਿਖੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਨੀ ਜਿਨਵਿਜੇ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨ ਇੰਦੁਲਾਲ ਯਾਗਨਿਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ''ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਵਿੱਚ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ''ਵਿਦਿਆਪੀਠ'' ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ ਜਰਨਲ ''ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਦਾ'' ਸੰਪਾਦਨ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lal2007&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=sOsbAAAAIAAJ|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Navaratri-Sarvasena|last=Lal|first=Mohan|publisher=Sahitya Akademi|year=2007|isbn=81-260-1003-1|ignore-isbn-error=true|location=New Delhi|page=3094}}&lt;/ref&gt; 

ਪਰੀਖ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਨਵੰਬਰ, 1982 ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4DXAAAAMAAJ|title=Rasika-bhāratī: Prof. R.C. Parikh Commemoration Volume|last=Parikh|first=Sushil|publisher=Sanskrit Sahitya Akademi([[Gujarat Sahitya Academy]])|year=2005|editor-last=Gautama Vā Paṭela|location=Gandhinagar|pages=1–5|chapter=Chapter 1: Motabhai|oclc=867124952|editor-last2=Bharati Kirtikumar Shelat}}&lt;/ref&gt; 


==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1982]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1897]]</text>
      <sha1>p7p5mg8hmydzrqfwsi99p88pvodr9xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਜੈਅੰਤ ਪਾਠਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123378</id>
    <revision>
      <id>838567</id>
      <parentid>586372</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="eq4hzh8nygj9ezy89ih4s2sma8ik5u2" xml:space="preserve">{{Infobox writer 
| name = ਜੈਅੰਤ ਪਾਠਕ
| image = JayantPathakPic.jpg
| caption = 
| native_name = જયંત હિંમતલાલ પાઠક
| native_name_lang = gu
| pseudonym = 
| birth_name = ਜੈਅੰਤ ਹਿੰਮਤਲਾਲ ਪਾਠਕ
| birth_date = {{birth date|df=y|1920|10|20}}
| birth_place = 
| death_date = {{death date and age|df=y|2003|9|1|1920|10|20}}
| death_place = 
| occupation = ਕਵੀ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ 
| language = [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]
| nationality = ਭਾਰਤੀ 
| education = 
| alma_mater = 
| period = 
| genres = 
| subject = 
| movement = 
| notableworks = {{plainlist|
* ''ਵਨਾਂਚਲ '' (1967)
* '' ਅਨੂਨਾਇਆ '' (1978)
* '' ਮੁਰਗਾਇਆ'' (1983)}}
| spouse = 
| children = 
| relatives = 
| awards = {{plainlist|
* [[ਕੁਮਾਰ ਸੁਵਰਨ ਚੰਦਰਕ]] (1957)
* [[ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨ ਚੰਦਰਕ]] (1964)
* [[ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨ ਚੰਦਰਕ]] (1976)
* [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ)]] (1980) }}
| signature = Jayant Pathak signature.png
| years_active = 
}}
'''ਜੈਅੰਤ ਹਿੰਮਤਲਾਲ ਪਾਠਕ''' ({{lang-gu|જયંત હિંમતલાલ પાઠક}}; 20 ਅਕਤੂਬਰ 1920 - 1 ਸਤੰਬਰ 2003) [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਉਹ 1990 - 1991 ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਕੁਮਾਰ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ, ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ, ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਉਮਾ-ਸਨੇਹਰਾਸ਼ਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਜੈਯੰਤ ਪਾਠਕ ਕਵਿਤਾ ਅਵਾਰਡ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਜੈਯੰਤ ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਕਤੂਬਰ, 1920 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਪੰਚਮਹਿਲ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਰਾਜਗੜ ਤਾਲੁਕਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਗੋਥ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਛੱਬਾ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤਰਾਮ ਜੋਇਤਾਰਾਮ ਪਾਠਕ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। &quot;ਬਚੁਡੋ&quot; (ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ) ਉਸਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਸੀ। ਪਾਠਕ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਜੋਇਤਾਰਾਮ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਿੰਮਤਰਾਮ ਦੀ ਮੌਤ ਉਦੋਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਜੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਰਾਜਗੜ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਉਹ 1930 ਵਿੱਚ ਮੋਤਾਬੇਨ (ਉਰਫ ਪੁਸ਼ਪਾਬੇਨ) ਕੋਲ ਕਲੋਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਐਨਜੀਐਸ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1938 ਵਿੱਚ ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1943 ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਬੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੈਚੂਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ [[ਵਡੋਦਰਾ]] ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਪੀਐਚ.ਡੀ.ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਦੇ ਅਧੀਨ 1960 ਵਿਚ, ਆਪਣੀ ਖੋਜ ਥੀਸਸ ''1920 ਪਾਛਿਨੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵਿਤਾਣੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਭੂਮਿਕਾ: ਪਰਿਬਲੋ ਅਨੇ ਸਿੱਧੀ'' ਲਈ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਭਾਨੂਬੇਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

== ਕਰੀਅਰ ==
1943 ਤੋਂ 1945 ਤਕ, ਉਸਨੇ ਵਡੋਦਰਾ ਦੇ ਨਿਊ ਈਰਾ ਸਕੂਲ, ਕਟਾਪੀਟੀਆ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਰਜਨ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1948 ਤੋਂ 1953 ਤੱਕ ਉਹ ਮੁੰਬਈ, ਪੁਣੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1953 ਵਿੱਚ ਸੂਰਤ ਦੇ ਐਮਟੀਬੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ 1989 ਤੋਂ 1991 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨਰਮਦ ਯੁਗਵਰਤਾ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ''ਗੁਜਰਾਤ ਮਿੱਤਰ'', ''ਲੋਕਸੱਤਾ'', ''ਕੁਮਾਰ'', ''ਬੁੱਧੀਕਾਸ਼'', ''ਗ੍ਰੰਥ'', ''ਵਿਸ਼ਵ ਮਾਨਵ'', ''ਕਵਿਤਾ''  ਅਤੇ ''ਕਵੀਲੋਕ''  ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।

ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1 ਸਤੰਬਰ, 2003 ਨੂੰ [[ਸੂਰਤ|ਸੂਰਤ ਦੇ]] ਨਾਨਪੁਰਾ ਸਥਿਤ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ।
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]]</text>
      <sha1>eq4hzh8nygj9ezy89ih4s2sma8ik5u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਠਕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123379</id>
    <revision>
      <id>838564</id>
      <parentid>502436</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:03:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7538" sha1="9oqd26xv3q7lmntn0gm0i8wjk48es3f" xml:space="preserve">'''ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਠਕ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ]] ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠਕ ਨੇ ਅਲੋਚਨਾ, ਕਵਿਤਾ, ਨਾਟਕ, ਮੈਟ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ 1946 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ) ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1949 ਵਿਚ ''ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਛੰਦੋ''  ਲਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ''ਚੰਦਰਕ'' ਅਤੇ 1956 ਵਿਚ ''ਬਰੂਹਤ ਪਿੰਗਲ''  ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ]] ਗਿਆ ਸੀ। 

== ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Chunilal_Madia_and_Ramnarayan_Pathak.jpg|left|thumb| ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਚੁੰਨੀਲਾਲ ਮਡੀਆ ]]
ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪਾਠਕ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਅਪਰੈਲ, 1887 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ (ਹੁਣ ਢੋਲਕਾ ਤਾਲੁਕਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ) ਗਨੋਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਜੇਤਪੁਰ, ਰਾਜਕੋਟ, ਜਾਮਖੰਭਾਲੀਆ ਅਤੇ ਭਾਵਨਗਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1904 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਫ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਮਲਦਾਸ ਕਾਲਜ, ਭਾਵਨਗਰ ਵਿਖੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ (ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਬੇ) ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1908 ਵਿਚ ਤਰਕ ਅਤੇ ਮਨੋਬਲ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿਚ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। 

== ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ==
ਪਾਠਕ ਨੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਪੜ੍ਹਾਈ। 1911 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਬੈਚੁਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਅਤੇ ਸਦਰਾ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ [[ਟੀਬੀ|ਤਪਦਿਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ]] ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ [[ਟੀਬੀ|ਚੱਲਿਆ]], ਉਸਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1919 ਵਿਚ ਸਦਰਾ ਵਿਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦੂਲਾਲ ਯਾਗਨਿਕ ਦੇ ਸੱਦੇ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ 1920 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਕੇਲਵਾਨੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਜੇ ਐਲ ਨਿਊ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1920 ਵਿਚ [[ਨਾਮਿਲਵਰਤਨ ਅੰਦੋਲਨ|ਅਸਹਿਯੋਗ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ, ਉਹ [[ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਤੋਂ]] ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ 1921 ਵਿਚ [[ਰਸਿਕਲਾਲ ਪਰੀਖ]] ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ 1928 ਤਕ ਉਥੇ ਤਰਕ, ਗਿਆਨ-ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖ ''ਸਾਬਰਮਤੀ'', ''ਪੁਰਾਤੱਤਵ'', ''ਯੁਗਧਰਮ''  ਅਤੇ ''ਗੁਜਰਾਤ''  ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1926 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗੁਜਰਾਤੀ ਰਸਾਲੇ ''ਪ੍ਰਸਠਾਨ ਦੇ'' ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 

ਉਸਦੀ ਮੌਤ 21 ਅਗਸਤ, 1955 ਨੂੰ ਬੰਬੇ ਵਿਚ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;Gujarati Sahitya Parishad&quot;&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Ra-Vi-Pathak.html|title=સવિશેષ પરિચય: રામનારાયણ વિ. પાઠક|website=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=2017-04-27}}&lt;/ref&gt; 

=== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ===
ਪਾਠਕ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਹੀਰਾ ਪਾਠਕ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਆਪ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੇ ਦੇ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਪੈਰੋਲੋਕ ਪਾਤਰ'' (1978) ਲਿਖਿਆ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਪਤੀ ਰਾਮਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਅਲੋਚਨਾਤਮਕ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਅਪਨੁ ਵਿਵੇਕਾਨਸਹਿਤਯ'' ਅਤੇ ''ਕਾਵਯਭਵਨ'' ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਮਿਲੀ।&lt;ref name=&quot;NatarajanNelson1996&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1lTnv6o-d_oC&amp;pg=PA124|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|last=Nalini Natarajan|last2=Emmanuel Sampath Nelson|publisher=Greenwood Publishing Group|year=1996|isbn=978-0-313-28778-7|page=124|access-date=8 March 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gujaratilexicon.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratilexicon.com/poems/view/6|title=Beyond The Beaten Track - Ramnarayan Pathak|website=Gujaratilexicon.com|language=gu|access-date=2017-03-09}}&lt;/ref&gt;
 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1955]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1887]]</text>
      <sha1>9oqd26xv3q7lmntn0gm0i8wjk48es3f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸੁਮਨ ਸ਼ਾਹ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123383</id>
    <revision>
      <id>838570</id>
      <parentid>816637</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:20:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7906" sha1="hiezxam61vl6zaxo5qf2rkjvbwuyqdn" xml:space="preserve">'''ਸੁਮਨ ਸ਼ਾਹ''' ( [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] : '''ਸੁਮਨ ਸ਼ਾਹ''' ) [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਆਲੋਚਕ, ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਫੱਤਫਤਿਯੂਨ'' ਲਈ ਸਾਲ 2008 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ]] ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਆਧੁਨਿਕ ਦੋਨਾਂ ਜੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ 74 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2 ਨਾਵਲ, 6 ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਾਂ ਦੇ 4 ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ 6 ਅਨੁਵਾਦ, ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਉੱਤੇ 22 ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 23 ਸੰਪਾਦਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਉਹ 1983 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ''ਸ਼ਬਦਾਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ''  ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ 1987 ਤੋਂ 2009 ਤੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ ''ਖੇਵਨਾ ਦਾ'' ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। 

== ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਨਵੰਬਰ, 1939 ਨੂੰ ਦਾਬੋਈ, ਵਡੋਦਰਾ ਜ਼ਿਲਾ, [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦਲਾਲ ਅਤੇ ਕੁੰਦਨਬਹੇਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾਬੋਈ ਪ੍ਰਥਮਿਕ ਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ 1957 ਵਿਚ ਵਿਭਾਗ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਦਾਬੋਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਮਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਇਕ [[ਬੀਕੋਮ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਨੂੰ 1959 ਵਿਚ ਦਾਬੋਈ ਦੇ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਲਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1962 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਇਕ ਗੌਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1964 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਵਡੋਦਰਾ ਦੀ ਐਮ ਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਨਭਾਈ ਸ਼ੰਕਰਭਾਈ ਪਟੇਲ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ ਹੇਠ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਸ ''ਸੁਰੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ'' ''ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ'' ਲਈ 1978 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;ss&quot;&gt;{{Cite book|title=Gujarati Sahityakar Parichaykosh|last=Shukla|first=Kirit|date=2008|publisher=Gujarat Sahitya Akademi|isbn=9789383317028|location=Gandhinagar|page=654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sw&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=319–320|language=gu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lal1992&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA3946|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot|last=Mohan Lal|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-260-1221-3|location=New Delhi|page=3946|access-date=12 January 2017}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਾਹ ਨੇ 42 ਸਾਲਾਂ (1962 ਤੋਂ 2004) ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1962 ਵਿੱਚ ਦਾਬੋਈ ਦੇ ਦਯਾਰਾਮ ਸ਼ਾਰਦਾ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਕਪਡਵੰਜ ਦੇ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 1966 ਤੋਂ 1972 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। 1972 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਬੋਦੀਲੀ ਦੇ ਟੀ ਸੀ ਕਪਾਡੀਆ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1977 ਤਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1977 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਇਸ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ [[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗਰਾਂਟਸ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਮੇਰਿਟਸ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ [[ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ]] ਨਿਵਾਸ-ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।&lt;ref name=&quot;ss&quot;&gt;{{Cite book|title=Gujarati Sahityakar Parichaykosh|last=Shukla|first=Kirit|date=2008|publisher=Gujarat Sahitya Akademi|isbn=9789383317028|location=Gandhinagar|page=654}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sw&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=319–320|language=gu}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}} 
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]</text>
      <sha1>hiezxam61vl6zaxo5qf2rkjvbwuyqdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸੇਠ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123385</id>
    <revision>
      <id>838583</id>
      <parentid>531678</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6520" sha1="2t2pjvkhigxszdium4tkqd0uw37s2d3" xml:space="preserve">'''ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸੇਠ''' (ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ 1938) [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ ਕੰਪਾਇਲਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਿਆਪੁੱਤਰ, ਨੰਦ ਸਮਾਵੇਦੀ, ਬਾਲਚਦਰਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਧੂਲਮਨੀ ਪਗਲੀਓ'' ਲਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;Chandrakant Sheth, Gujarati Sahitya Parishad&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Chandrakant-Sheth.html|title=ચંદ્રકાન્ત શેઠ, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ|website=Chandrakant Sheth, Gujarati Sahitya Parishad|language=gu|access-date=2016-05-16}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Chinu_Modi_Madhav_Ramanuj_Rajendra_Shukla_Chandrakant_Sheth.jpg|thumb| [[ਚਿਨੂ ਮੋਦੀ]] ਮਾਈਕ ਤੇ, ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ੇਠ, ਰਾਜਿੰਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਰਾਮਾਨੁਜ ਵਲਭ ਵਿਦਿਆਨਗਰ ਵਿਖੇ, 1992 ]]
ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਦਾ ਜਨਮ 3 ਫਰਵਰੀ, 1938 ਨੂੰ ਪੰਚਮਹਿਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਕਲੋਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਖੇੜਾ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਖੇੜਾ ਦੇ]] ਪਿੰਡ ਠਸਰਾ ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 1954 ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ, 1958 ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਅਤੇ 1961 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਜੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਤੇ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਨਾਲ ਐਮ.ਏ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1979 ਵਿੱਚ [[ਉਮਾਸ਼ੰਕਰ ਜੋਸ਼ੀ]] ਉੱਤੇ ਖੋਜ ਥੀਸਿਸ ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;sc&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=69–76|language=gu}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ 1961–62 ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਪਡਵੰਜ ਕਾਲਜ (1962–63), ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ (1963–1966), ਭਕਤਾ ਵੱਲਭ ਢੋਲਾ ਕਾਲਜ (1966–1972) ਅਤੇ ਫੇਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ (1972–1979) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। 1979 ਤੋਂ 1984 ਤਕ, ਉਸਨੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੇ.ਐਲ. ਸਵਾਧਿਆਯ ਮੰਦਰ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ''ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕੋਸ਼''  ਦੇ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਦਿਆਪੀਠ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਟਰੱਸਟ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਨਰੇਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Chandrakant Sheth, Gujarati Sahitya Parishad&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;sc&quot;/&gt;

== ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ==
ਸ਼ੇਠ ਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ''ਪਵਨ ਰੂਪੇਰੀ'' (1972) ਅਤੇ ''ਉਘੜਤੀ ਦਿਵਾਲੋ'' (1974) ਉਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ''ਪੜਗਾਨੀ ਪੇਲੇ ਪਾਰ'' (1948) ਅਤੇ ''ਗਗਨ ਖੋਲਤੀ ਬਾਰੀ'' (1990) ਉਸ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ''ਏਕ ਤਾਹੂਕੋ ਪਾਂਡਮਾ'' (1986) [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ''ਚੰਡਾਲੀਆ ਨੀ ਗੱਦੀ'' (1980) ਅਤੇ ''ਹੂ ਤੋ ਚਲੂ ਮਾਰੀ ਜੈਮ!'' (2001) ਉਸ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਸ਼ਕਸਾਰਤ ਗੀਤੋ'' (1990), ''ਸ਼ੇਗ ਏਕ ਜ਼ੇਲਹਾਲੀ'' (1999), ''ਅੰਨਦਮਾਠੀ ਵੇ, ਉਂਚਨਮਾ ਲਾਇ ਜੇ'' (2004) ਅਤੇ ''ਜਲ ਵਡੇਲ ਅਨੀ ਵੀਜ'' (2005) ਹਨ। ਰਮੇਸ਼ ਐਮ. ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਨੇ ''ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ੇਠ ਨਾ ਕਾਵਯੋ'' (2001) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਚੁਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;sc&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Arvachin Gujarati Sahityano Itihas (History of Modern Gujarati Literature)|last=Trivedi|first=Dr. Ramesh M.|date=2015|publisher=Adarsh Prakashan|isbn=978-93-82593-88-1|location=Ahmedabad|pages=340–346}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1938]]</text>
      <sha1>2t2pjvkhigxszdium4tkqd0uw37s2d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰਾਜੇਂਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ (ਕਵੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123388</id>
    <revision>
      <id>838561</id>
      <parentid>627958</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8962" sha1="tj3onqpeamoa47q6k8pk5ko21q9zwx1" xml:space="preserve">'''ਰਾਜੇਂਦਰ ਅਨੰਤਰਾਏ ਸ਼ੁਕਲਾ''' ਇਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਵੱਡੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Chinu_Modi_Madhav_Ramanuj_Rajendra_Shukla_Chandrakant_Sheth.jpg|thumb| [[ਚਿਨੂ ਮੋਦੀ]] ਮਾਈਕ ਤੇ, [[ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸੇਠ|ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ੇਠ]], ਰਾਜੇਂਦਰ ਸ਼ੁਕਲਾ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਰਾਮਾਨੁਜ ਵਲੱਭ ਵਿਦਿਆਨਗਰ ਵਿਖੇ, 1992 ]]
ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਅਕਤੂਬਰ, 1942 ਨੂੰ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੰਟਵਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਧਵਾਨ ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਵਿਦਿਆ ਜਾਮਨਗਰ, ਭਾਵਨਗਰ, ਬੰਟਵਾ ਅਤੇ ਮਜੇਵਾੜੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿਖਿਆ ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਅਤੇ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਬਹਾਉਦੀਨ ਕਾਲਜ, ਜੂਨਾਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਐਲ.ਡੀ. ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਐਮ.ਏ. 1967 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੁਏਜਜ਼, ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1982 ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;nmg&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=SnXDBAAAQBAJ|title=Narasinha Mehta of Gujarat: A Legacy of Bhakti in Songs and Stories|last=Shukla-Bhatt|first=Neelima|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19997-642-3|pages=128, 165, 261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kothari&quot;&gt;{{Cite book|title=Modern Gujarati Poetry: A Selection|last=Kothari|first=Rita|publisher=Sahitya Akademi|year=1998|isbn=978-8-12600-294-8|page=82}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Rajendra-Shukla.html|title=રાજેન્દ્ર શુક્લ (Rajendra Shukla)|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|access-date=16 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ – આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=102–105|language=gu}}&lt;/ref&gt;

ਸ਼ੁਕਲਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਨਯਾਨਾ ਜਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://dnasyndication.com/dna/dna_english_news_and_features/Coffee-Mates-boosts-literary-culture-in-city-/DNAHM61800|title=Coffee mates boost literary culture in city|last=Adhyanu-Majithia|first=Priya|date=2 May 2013|work=DNA|access-date=30 April 2015}}&lt;/ref&gt; ਦਾਹੋਦ ਵਿਖੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਪੇ ਘਰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ 1982 ਵਿੱਚ ਸਵੈਇੱਛਤ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;gsp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;/&gt;

== ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ  ==
[[ਤਸਵੀਰ:Rajendra_Shukla_and_Madhav_Ramanuj.png|thumb|ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, 18 ਦਸੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਮਾਧਵ ਰਾਮਾਨੁਜ ਨਾਲ]]
ਉਸਨੇ ਮਨੋਜ ਖੰਡੇਰੀਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸਾਧੂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਖ਼ਤਸਿੰਘ ਜੀ ਪਰਮਾਰ ਤੋਂ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last=Bhatt|first=Kanaiyalal|date=March 2017|editor-last=Jha|editor-first=Bhagyesh|title=Interview with poet Rajendra Shukla|magazine=[[Shabdasrishti]]|language=gu|location=Gandhinagar|publisher=[[Gujarat Sahitya Akademi]]|page=53}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਮੱਧਕਾਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੰਤ ਕਵੀ [[ਨਰਸੀ ਮਹਿਤਾ|ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ]] ਦੇ ਕਾਵਿ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰੇ ਮੈਥ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਕਾਵਿ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;nmg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;/&gt; ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ 1962 ਵਿਚ ''ਕੁਮਾਰ''  ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ: ''ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ'' (1970), ''ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ''  (1981) ਅਤੇ ''ਗਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ''  ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਿਲਦਾਂ (2005)। ''ਸਵਾਵਾਚਕਨੀ ਸ਼ੋਧ''  (1972) ਉਸਦੀ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;gsp&quot;/&gt;

== ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ==
ਸ਼ੁਕਲਾ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ''ਕੋਮਲ ਰਿਸ਼ਭ'' ਲਈ 1970 ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਕਵੀ [[ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ|ਰਮੇਸ਼ ਪਰੇਖ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ''ਅੰਤਰ ਗੰਧਾਰ''  ਲਈ 1981 ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1981 ਵਿਚ ਅੰਤਰ ''ਗੰਧਾਰ''  ਲਈ 1980-1981 ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨਹਨਲਾਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਉਮਾ- ਸਨੇਹਰਾਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2005 ਵਿਚ ਸਰਬੋਤਮ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਜੋਂ ''ਗਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ''  ਲਈ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਨਰਸਿੰਘ ਮਹਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਅਵਾਰਡ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਨੂੰ 2006 ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 1980 ਵਿਚ ਸੰਸਕਾਰ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ 2006 ਵਿਚ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2007 ਵਿਚ ''ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਹਿਤਾ''  ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ 2008 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ, 2009 ਵਿੱਚ ਵਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਅਵਾਰਡ, 2001 ਵਿੱਚ ਲੇਖਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਪੀ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;kothari&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=ReFMMBXokrIC&amp;pg=PA97|title=English Heart, Hindi Heartland: The Political Life of Literature in India|last=Sadana|first=Rashmi|publisher=University of California Press|year=2012|isbn=978-0-52095-229-4|page=97}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.co.uk/books?id=SnXDBAAAQBAJ&amp;pg=PA96|title=Narasinha Mehta of Gujarat: A Legacy of Bhakti in Songs and Stories|last=Shukla-Bhatt|first=Neelima|publisher=Oxford University Press|year=2014|isbn=978-0-19997-642-3|page=96}}&lt;/ref&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]]</text>
      <sha1>tj3onqpeamoa47q6k8pk5ko21q9zwx1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਲਾਭਸ਼ੰਕਰ ਠਾਕਰ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123390</id>
    <revision>
      <id>838586</id>
      <parentid>581177</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:54:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11244" sha1="5abvmwgcd85u936yvozgqa3qb6o8qbi" xml:space="preserve">'''ਲਾਭਸ਼ੰਕਰ ਜਾਦਵਜੀ ਠਾਕਰ''', ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਵਾਂ '''ਲਘਾਰੋ''' ਅਤੇ '''ਵੈਦਿਆ ਪੁਨਰਵਾਸੁ''' (14 ਜਨਵਰੀ 1935 - 6 ਜਨਵਰੀ 2016) ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ]] ਦੀ ਪਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ ਪਹੁੰਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਬਸਰਡ ਥੀਏਟਰ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। 

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਠਾਕਰ ਦਾ ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ, 1935 ਨੂੰ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਸੁਰੇਂਦਰਨਗਰ ਨੇੜੇ ਸੇਡਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੁਰੇਂਦਰਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪੱਟੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂਲ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ਉਸਨੇ, ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1957 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਚ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ,1959 ਵਿਚ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ । ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਸਾਲ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ|ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਆਯੁਰਵੇਦ|ਆਯੁਰਵੈਦ ਦਾ]] ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1964 ਵਿਚ ਸੁਧਾ ਆਯੁਰਵੈਦ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਕਲੀਨਿਕ ''ਕਾਇਆ ਚਿਕਿਤਸਾ''  ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਰੈਕਟਿਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Lal2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4312|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Sasay To Zorgot)|last=Mohan Lal|date=1 January 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1221-3|volume=5|pages=4312–4313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Labhshankar-Thakar.html|title=Labhshankar Thakar|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.museindia.com/authprofile.asp?id=379|title=Labhshankar Thakar|publisher=Muse India ejournal|access-date=6 October 2014|archive-date=7 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107012044/http://www.museindia.com/authprofile.asp?id=379|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;agsi&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=43–53|language=gu}}&lt;/ref&gt; 

ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 6 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;DeshGujarat 2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://DeshGujarat.Com/2016/01/06/noted-gujarati-litterateur-labshankar-thakar-passes-away/|title=Noted Gujarati Litterateur Labshankar Thakar passes away|last=DeshGujarat|date=2016-01-06|website=DeshGujarat|access-date=2016-01-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chitralekha2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://chitralekha.com/breaking-news/labhshankar-jadavji-thakar/|title=ગુજરાતના પ્રસિદ્ધ સાહિત્યકાર, વૈદ્ય લાભશંકર ઠાકર ‘પુનર્વસુ’નું નિધન|date=6 January 2016|website=Chitralekha|language=gu|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115064345/http://chitralekha.com/breaking-news/labhshankar-jadavji-thakar/|archive-date=15 November 2016|access-date=15 November 2016}}&lt;/ref&gt; 

== ਕੰਮ  ==
[[ਤਸਵੀਰ:Gujarati_Vishwakosh10.jpg|thumb| ਠਾਕਰ ''ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼'' ਦੇ 9 ਵੇਂ ਭਾਗ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ]]
ਠਾਕਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇੱਕ [[ਆਧੁਨਿਕਤਾਵਾਦ|ਆਧੁਨਿਕਵਾਦੀ]] ਲੇਖਕ ਸੀ। ਉਹ, ਮਧੂ ਰਾਈ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਇਕ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਰੇ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੂਲ [[ਅਸਤਿਤਵਵਾਦ|ਹੋਂਦਵਾਦ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਰਵਾਇਤੀ ਸਾਹਿਤ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Lal2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4312|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Sasay To Zorgot)|last=Mohan Lal|date=1 January 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1221-3|volume=5|pages=4312–4313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Labhshankar-Thakar.html|title=Labhshankar Thakar|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt; 

ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 56 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜਾਂ ਉੱਤੇ 21 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਸਨ।&lt;ref name=&quot;Chitralekha2016&quot;&gt;{{Cite web|url=http://chitralekha.com/breaking-news/labhshankar-jadavji-thakar/|title=ગુજરાતના પ્રસિદ્ધ સાહિત્યકાર, વૈદ્ય લાભશંકર ઠાકર ‘પુનર્વસુ’નું નિધન|date=6 January 2016|website=Chitralekha|language=gu|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115064345/http://chitralekha.com/breaking-news/labhshankar-jadavji-thakar/|archive-date=15 November 2016|access-date=15 November 2016}}&lt;/ref&gt; 

=== ਕਵਿਤਾ ===
ਠਾਕਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਰਵਾਇਤੀ ਛੰਦਾਂ ਵਿਚ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧੇਰੇ [[ਪ੍ਰਯੋਗਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ|ਪ੍ਰਯੋਗਾਵਾਦ]] ਵੱਲ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਅੰਤਮ ਟੁਕੜੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਸਾਹਿਤ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] ਨਾਲੋਂ [[ਊਲਜਲੂਲਵਾਦ]] ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;Lal2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4312|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Sasay To Zorgot)|last=Mohan Lal|date=1 January 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1221-3|volume=5|pages=4312–4313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Labhshankar-Thakar.html|title=Labhshankar Thakar|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Saccidānandan2001&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=AXiNXRM_KzMC&amp;pg=PA94|title=Indian Poetry: Modernism and After : a Seminar|last=Saccidānandan|publisher=Sahitya Akademi|year=2001|isbn=978-81-260-1092-9|pages=94–95}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CushmanCavanagh2012&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uKiC6IeFR2UC&amp;pg=PA590|title=The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics: Fourth Edition|last=Stephen Cushman|last2=Clare Cavanagh|last3=Jahan Ramazani|last4=Paul Rouzer|date=26 August 2012|publisher=Princeton University Press|isbn=1-4008-4142-9|page=590}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(India)1971&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e0FuAAAAMAAJ|title=Maharashtra State Gazetteers: General Series|last=Maharashtra (India)|publisher=Directorate of Government Print., Stationery and Publications|year=1971|page=406}}&lt;/ref&gt; 

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। 1980 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਸਨੂੰ 1994 ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ, ''ਤੋਲਾ ਅਵਾਜ ਘੋਂਘਾਟ'' ਲਈ 1991 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2002 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਤੋਂ ਸਾਹਿਤ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;agsi&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=43–53|language=gu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lal2006&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4312|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature (Sasay To Zorgot)|last=Mohan Lal|date=1 January 2006|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-1221-3|volume=5|pages=4312–4313}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gsp&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Labhshankar-Thakar.html|title=Labhshankar Thakar|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=6 October 2014}}&lt;/ref&gt; 
==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]</text>
      <sha1>5abvmwgcd85u936yvozgqa3qb6o8qbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਸਾਦ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123394</id>
    <revision>
      <id>838568</id>
      <parentid>809339</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6390" sha1="dnn6viedk8p8m2ne9fub20esa9s6dk8" xml:space="preserve">'''ਵਿਸ਼ਨੂੰਪ੍ਰਸਾਦ ਰਣਛੋਦਲਾਲ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ''' ; 4 ਜੁਲਾਈ 1899 - 10 ਨਵੰਬਰ 1991) ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਸੀ।

== ਅਰੰਭਕ ਜੀਵਨ ==
ਵਿਸ਼ਣੂਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਗੁਜਰਾਤ|ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ]] ਉਮਰੇਠ ਵਿੱਚ 4 ਜੁਲਾਈ, 1899 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੋਰਸਾਦ, ਥਸਰਾ, ਕਪੜਵੰਜ ਅਤੇ ਨਦੀਆਦ ਸਮੇਤ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 1916 ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਦ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਆਨੰਦਸ਼ੰਕਰ ਧਰੁਵ ਕੋਲੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1920 ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1923 ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। 1921 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ [[ਸੂਰਤ]] ਦੇ ਐਮਟੀਬੀ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।

ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Lal1992&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KnPoYxrRfc0C&amp;pg=PA4399|title=Encyclopaedia of Indian Literature: Sasay to Zorgot|last=Mohan Lal|publisher=Sahitya Akademi|year=1992|isbn=978-81-260-1221-3|location=New Delhi|page=4399|access-date=23 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Vishnuprasad-Trivedi.html|title=સવિશેષ પરિચય: વિષ્ણુપ્રસાદ ત્રિવેદી, ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદ|website=Gujarati Sahitya Parishad|language=gu|access-date=2017-10-23|archive-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108133746/http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Vishnuprasad-Trivedi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਸ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ [[ਸੈਮੂਅਲ ਟੇਲਰ ਕਾਲਰਿਜ|ਕੋਲਰਿਜ]] ਅਤੇ [[ਮੈਥਯੂ ਆਰਨਲਡ]] ਵਰਗੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਅਤੇ [[ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] ਅਤੇ ਆਨੰਦਸ਼ੰਕਰ ਧਰੁਵ ਸਮੇਤ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲਮੀ-ਨਾਮ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੇਠ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ, ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁਚੀਆਂ ਸਨ।

ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ, ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ''  ਬਾਰੇ 1924 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦਾ ਅਲੋਚਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਵਿਵੇਚਨਾ'', 1939 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''1939 ਨਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵੰਗਮੈਨੀ ਸੰਮਿਕਸ਼ਾ'' (1939), ''ਪਰਿਸ਼ਿਲਨ'' (1949), ''ਅਗੇਗੀਤਾ'' (1957), ''ਉਪਯਾਨ'' (1961), ''ਸਾਹਿਤ ਸੰਸਪ੍ਰਸਾਰ'' (1979) ਅਤੇ ''ਡਰੁਮਪਾਰਨਾ''  (1982) ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ 1960 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ''ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ: ਚਿੰਤਕ ਅਨੇ ਸਰਜਕ'' (1963) ਵਜੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੋਵਰਧਨਰਾਮ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਰਸ਼ਨ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਅਤੇ ਮੁਲੰਕਣ ਕੀਤਾ। ''ਸਨੇਹਮੁਦ੍ਰਾ''. ''ਡਰੁਮਪਾਰਨਾ'' (1982) ਅਤੇ ''ਆਸ਼ਾਚਾਰਯਵਤ'' (1987) ਉਸਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;Lal1992&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਸ ਨੂੰ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 1962 ਵਿੱਚ ''ਉਪਾਇਣ'' (1961) ਲਈ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ''ਚੰਦਰਕ ਪਰਿਸ਼ੀਲਨ'' (1949) ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1974 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਦਿੱਤੀ।&lt;ref name=&quot;Lal1992&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;/&gt;

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1899]]</text>
      <sha1>dnn6viedk8p8m2ne9fub20esa9s6dk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਉਸ਼ਨਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123396</id>
    <revision>
      <id>838585</id>
      <parentid>527513</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="et474hgqh1l8qqtuyzmwae0pxg87tfg" xml:space="preserve">'''ਨਟਵਰਲਾਲ ਪਾਂਡਿਆ''' ([[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]: નટવરલાલ પંડ્યા) (28 ਸਤੰਬਰ 1920 - 6 ਨਵੰਬਰ 2011), ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਲਮੀ ਨਾਮ, '''ਉਸ਼ਨਸ''' (ਗੁਜਰਾਤੀ: ઉશનસ્) ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗੁਜਰਾਤ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ ਦੇ]] ਕਵੀ ਸਨ।

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਉਹ 28 ਸਤੰਬਰ, 1920 ਨੂੰ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਵਡੋਦਰਾ ਦੇ]] ਨੇੜਲੇ ਸਾਵਲੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਹਸਾਣਾ, ਸਿਧਪੁਰ, ਸਾਲਵੀ ਤੇ ਦਾਬੋਈ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1942 ਵਿੱਚ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੀਏ ਅਤੇ 1945 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;dg&quot;&gt;{{Cite news|url=http://deshgujarat.com/2011/11/06/gujarati-poet-natvarlal-pandya-ushnas-passes-away/|title=Gujarati Poet Natvarlal Pandya ‘Ushnas’ passes away|date=6 November 2011|access-date=12 July 2014|publisher=DeshGujarat}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;&gt;{{Cite news|url=http://m.timesofindia.com/city/surat/Poet-Ushnas-passes-away/articleshow/10646922.cms|title=Poet Ushnas passes away|date=7 November 2011|access-date=12 July 2014|publisher=[[The Times of India]]|location=[[Surat]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰੋਜ਼ਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਨਵਸਰੀ ਦੇ ਗਾਰਡਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਜੇ.ਪੀ. ਸ਼ਰਾਫ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਵਲਸਾਡ ਉਸਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਅਧਿਆਪਕ ਸੰਘ (ਗੁਜਰਾਤੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1976 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਯੂਰਪ, ਕਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

6 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਵਲਸਾਦ ਵਿਖੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref name=&quot;dg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;/&gt;

== ਕੰਮ ==
''ਪ੍ਰਸੂਨ'', ਜੋ 1955 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ,ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ਹੋਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਨੇਪਾਥਯ'' (1956), ''ਅਰਦਰਾ'' (1959), ''ਮਨੋਮੁਦਰਾ'' (1960), ''ਤ੍ਰੂਨ ਨ ਗ੍ਰਾਹ'' (1964),&lt;ref name=&quot;Satyendra2000&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UcAwrV60cpAC&amp;pg=PA15|title=Dictionary of Hindu Literature|last=Kuśa Satyendra|date=1 January 2000|publisher=Sarup &amp; Sons|isbn=978-81-7625-159-4|page=15}}&lt;/ref&gt; ''ਸਪੰਦ ਅਨੇ ਛੰਦ'' (1968), ''ਕਿਨਕਿਨੀ'' (1971), ''ਭਾਰਤ ਦਰਸ਼ਨ'' (1974), ''ਅਸ਼ਵਤੱ'' (1975), ''ਰੁਪਾਨਾ ਲੇ'' (1976), ''ਵਿਆਕੁਲ ਵੈਸ਼ਨਵ'' (1977), ''ਪ੍ਰਥਵਾਈਨ ਪਾਸ਼ਿਮ ਚਾਹਰੇ'' (1979) ਅਤੇ ''ਸ਼ਿਸ਼ੂਲੋਕ'' (1984)। ''ਵਾਲਵੀ, ਬਾ ਆਵੀ'' ਅਤੇ ''ਸਦਮਾਤਾਨੋ ਖਾਨਚੋ'' ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ''ਪਾਤੁਜੀ'', ''ਦੋਸ਼ੀਨੀ ਵਾਹੁ'' ਅਤੇ ''ਤ੍ਰਿਣ ਨੋ ਗ੍ਰਹਿ'' ਵਰਗੇ ਨਾਟਕ ਵੀ ਲਿਖੇ।&lt;ref name=&quot;dg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;/&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਚੰਦਰਕ, 1963 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਗੌਰਵ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਰਣਜੀਤਰਾਮ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 1976 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਅਸ਼ਵਥਾ'' ਲਈ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;dg&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;toi&quot;/&gt;

ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਸ਼ਨਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 6 ਨਵੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ 91 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

==ਹਵਾਲੇ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2011]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>et474hgqh1l8qqtuyzmwae0pxg87tfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਰੀਟਾ ਕੋਠਾਰੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132115</id>
    <revision>
      <id>838560</id>
      <parentid>765150</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12186" sha1="n7ezrgs6iuor52y8r2uzmq6r5yhvzl1" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਰੀਟਾ ਕੋਠਾਰੀ|alma_mater=* ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|module={{Infobox academic
| child = yes
| doctoral_advisor = Suguna Ramanathan
| thesis_title = Indian Literature in English Translation the Social Context
| thesis_year = 1999
| thesis_url= http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/46404
}}|years_active=|signature=Rita Kothari signature.jpg|awards=|relatives=|spouse=|notableworks=* ''ਟਰਾਂਸਲੇਟਿੰਗ ਇੰਡੀਆ'' (2003)
* ''ਦ ਬਰਡਨ ਆਫ ਰਫਿਊਜੀ: ਦ ਸਿੰਧੀ ਹਿੰਦੂਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਜਰਾਤ'' (2007)
* ''ਅਨਬੋਰਡਰਡ ਮੈਮਰੀਜ਼'' (2009)|education=* ਐਮ.ਏ.
* ਐਮ.ਫ਼ਿਲ
* ਪੀਐਚ.ਡੀ|image=Rita Kothari Writer.jpg|nationality=|occupation=ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ, ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਰ|birth_place=|birth_date={{Birth date and age|df=y|1969|7|30}}|birth_name=|native_name_lang=|native_name=|caption=ਰੀਟਾ ਕੋਠਾਰੀ, ਦਸੰਬਰ 2017|website={{URL| https://ittgn.academia.edu/RitaKothari}}}}'''ਰੀਟਾ ਕੋਠਾਰੀ''' ( [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]: '''રીટા કોઠારી''', ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1969) [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ [[ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ|ਸਿੰਧੀ ਲੋਕਾਂ]] ਦੇ ਇਕ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ, ਕੋਠਾਰੀ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵੰਡ]] ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਾਰੇ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਗੁਜਰਾਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

== ਜਿੰਦਗੀ ==
ਕੋਠਾਰੀ ਨੇ 1989 ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿਚ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]] ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ 1995 ਵਿਚ ਐਮ.ਫ਼ਿਲ ਅਤੇ 2000 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ittgn.academia.edu/RitaKothari/CurriculumVitae|title=Rita Kothari - Indian Institute of Technology Gandhinagar|date=2015-08-03|website=Academia.edu|language=af|access-date=2016-11-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਕੋਠਾਰੀ ਅਸ਼ੋਕਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਸੋਨੀਪਤ]] ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2007 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਗਾਂਧੀਨਗਰ ਵਿਖੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Adhyaru-Majithia 2013&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-dr-rita-kothari-explores-idea-of-border-and-trauma-of-partition-1795782|title=Dr Rita Kothari explores Idea of border and trauma of Partition|last=Adhyaru-Majithia|first=Priya|date=3 February 2013|website=dna|access-date=3 December 2016}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ 1992 ਤੋਂ 2007 ਤੱਕ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BjFuAAAAMAAJ|title=Indian Review of Books|publisher=Acme Books Pvt. Limited|year=1998|page=22}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਐਮ.ਆਈ.ਸੀ.ਏ. (ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਸਟਰੈਟੇਜਿਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਈ।&lt;ref name=&quot;Academia.edu 2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ittgn.academia.edu/RitaKothari/CurriculumVitae|title=Rita Kothari - Indian Institute of Technology Gandhinagar|date=2015-08-03|website=Academia.edu|language=af|access-date=2016-11-24}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ਕੋਠਾਰੀ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ, ਸਿਨੇਮਾ, ਨਸਲੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਉਸਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਵਾਦ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ashoka.edu.in/welcome/faculty#!/rita-kothari-663|title=Faculty/Staff Ashoka University|last=University|first=Ashoka|website=Ashoka University|language=en|access-date=2018-02-20}}&lt;/ref&gt;

ਉਹ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;Academia.edux2015&quot;&gt;{{Cite web|url=https://ittgn.academia.edu/RitaKothari|title=Rita Kothari - Indian Institute of Technology Gandhinagar|date=2015-08-03|website=Academia.edu|access-date=2016-11-24}}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੰਧੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਕੋਠਾਰੀ ਨੇ ਟਰਾਂਸਲੇਟਿੰਗ ਇੰਡੀਆ: ਦ ਕਲਚਰਲ ਪੋਲੀਟਿਕਸ ਆਫ਼ ਇੰਗਲਿਸ਼ (2003), ਦ ਬਰਡਨ ਆਫ ਰਫਿਊਜੀ: ਦ ਸਿੰਧੀ ਹਿੰਦੂਜ਼ ਆਫ਼ ਗੁਜਰਾਤ (2007), ਅਨਬੋਰਡਰਡ ਮੈਮਰੀਜ਼: ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫਾਰ ਸਿੰਧ (2009), ਅਤੇ ਮੈਮਰੀਜ਼ ਐਂਡ ਮੂਵਮੈਂਟਸ (2016) ਆਦਿ।&lt;ref name=&quot;Adhyaru-Majithia 20132&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/ahmedabad/report-dr-rita-kothari-explores-idea-of-border-and-trauma-of-partition-1795782|title=Dr Rita Kothari explores Idea of border and trauma of Partition|last=Adhyaru-Majithia|first=Priya|date=3 February 2013|website=dna|accessdate=3 December 2016}}&lt;/ref&gt;

ਕੋਠਾਰੀ ਨੇ ਮਾਡਰਨ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪੋਇਟਰੀ ਅਤੇ ਕੋਰਲ ਆਈਲੈਂਡ ਦਾ ਸਹਿ-ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜੋਸੇਫ ਮੈਕਵਾਨ ਦੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨਾਵਲ ਅੰਗਾਲੀਆਤ ਨੂੰ ਦ ਸਟੈਚਚਾਈਲਡ ਅਤੇ [[ਈਲਾ ਅਰਬ ਮਹਿਤਾ|ਈਲਾ ਮਹਿਤਾ]] ਦੇ ਵਾਦ ਨੂੰ ਫੈਨਸ (2015) ਵਜੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਡੀਸਟਰਿੰਗ ਟ੍ਰਾਂਸਲੇਸ਼ਨ ਸਟੱਡੀਜ਼: ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਬਿਓਂਡ (2009) ਦਾ ਜੁਡੀ ਵਕਾਬੈਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚਟਨੀਫਾਈਂਗ ਇੰਗਲਿਸ਼: ਦ ਫੇਨੋਮੋਨਨ ਆਫ ਹਿੰਗਲਿਸ਼ (2011) ਰੂਪਟ ਸਨੇਲ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸਪੀਚ ਐਂਡ ਸਾਈਲੈਂਸ: ਲਿਟਰੇਰੀ ਜਰਨੀ ਬਾਏ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਮਨਜ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦਕ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;The Re:Enlightenment Project&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.reenlightenment.org/people/kothari|title=Rita Kothari|website=The Re:Enlightenment Project|accessdate=2016-11-24|archive-date=2016-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124160408/http://www.reenlightenment.org/people/kothari|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Multilingualism – Boğaziçi University 2016&quot;&gt;{{cite web|url=http://multilingualism-translation.boun.edu.tr/index.php/is-multilingualism-a-new-discovery-rita-kothari/|title=Is Multilingualism a 'new' discovery?, Rita Kothari – Multilingualism|date=2016-03-02|website=Multilingualism – Boğaziçi University|accessdate=2016-11-24|archive-date=2016-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161124222831/http://multilingualism-translation.boun.edu.tr/index.php/is-multilingualism-a-new-discovery-rita-kothari/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jaipur Literature Festival 2016&quot;&gt;{{cite web|url=https://jaipurliteraturefestival.org/speaker-post/rita-kothari/|title=Rita Kothari|date=2016-11-04|website=Jaipur Literature Festival|accessdate=2016-11-24}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਅਭਿਜੀਤ ਕੋਠਾਰੀ, ਕੇ.ਐੱਮ. ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੀ ਪਾਤਰਨ ਟ੍ਰੀਲੋਜੀ: ਪਾਟਨ ਨੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਐਜ਼ ਗਲੋਰੀ ਆਫ ਪਾਤਨ (2017), ਗੁਜਰਾਤ ਨੋ ਨਾਥ ਐਜ਼ ਦ ਲਾਰਡ ਐਂਡ ਮਾਸਟਰ ਆਫ ਗੁਜਰਾਤ (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/culture/story/freedom-fighter-km-munshi-first-novel-english-patanni-prabhuta-the-glory-of-patan-lifest-982123-2017-06-11|title=Freedom fighter KM Munshi's first novel is now available in English|last=Deb|first=Sandipan|date=11 June 2017|website=India Today|access-date=27 May 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ajay 2018&quot;&gt;{{cite web|url=https://ahmedabadmirror.indiatimes.com/others/sunday-read/immortalising-munshi/articleshow/65736954.cms|title=Immortalising Munshi|last=Ajay|first=Lakshmi|date=9 September 2018|website=Ahmedabad Mirror|access-date=27 May 2018}}&lt;/ref&gt; ਅਤੇ ਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਐਜ਼ ਕਿੰਗ ਆਫ ਕਿੰਗਜ਼ (2019) ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।

== ਕਿਤਾਬਚਾ ==

* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2-xQAwAAQBAJ|title=Translating India|author=Rita Kothari|date=8 April 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-64216-9}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=R4tmwFFhoAEC|title=Chutnefying English: The Phenomenon of Hinglish|author1=Rita Kothari|author2=Rupert Snell|publisher=Penguin Books India|year=2011|isbn=978-0-14-341639-5}}
* {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6hpuAAAAMAAJ|title=The Burden of Refuge: the Sindhi Hindus of Gujarat|author=Rita Kothari|date=1 February 2007|publisher=Orient Longman|isbn=978-81-250-3157-4}}
* {{cite book|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/46404|title=Indian literature in english translation the social context|author=Rita Kothari|date=30 September 1999|publisher=Gujarat University}}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==

* [https://scholar.google.co.in/citations?user=uLD5DXIAAAAJ ਗੂਗਲ ਸਕਾਲਰ 'ਤੇ ਰੀਟਾ ਕੋਠਾਰੀ]
* {{Gbooks-author|Rita Kothari}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਸੋਧੇ ਗਏ ਲੇਖ]]</text>
      <sha1>n7ezrgs6iuor52y8r2uzmq6r5yhvzl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132404</id>
    <revision>
      <id>838552</id>
      <parentid>628678</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22134" sha1="qbjcw4pmkagas573by69mhbonjvy0pw" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name=ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ
|image=Vikas Gupta at BCL 2019.jpg
|caption=
|birth_date={{Birth date and age|1988|5|7|df=y}}&lt;ref name=&quot;birthday&quot;&gt;{{cite news |title=Happy Birthday Vikas Gupta: The lost boy who always finds his way into people’s hearts |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-vikas-gupta-the-lost-boy-who-always-finds-his-way-into-peoples-heart-5166511/ |access-date=7 January 2021 |work=The Indian Express |date=7 May 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|home_town=[[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਭਾਰਤ]]&lt;ref name=&quot;birthday&quot;/&gt;|education=|nationality=Indian
|occupation={{hlist|ਨਿਰਮਾਤਾ|ਰਚਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ}}
|years_active=2006–present
|family=ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ (ਭਰਾ)
|known_for=''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11''&lt;br/&gt;''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ''}}

'''ਵਿਕਾਸ ਗੁਪਤਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸਕ੍ਰੀਨਾਈਟਰ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਹੈ ਜੋ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ, ''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ'' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ:ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-vikas-gupta-profile-biography-photos-and-video-4874460/|title=Who is Vikas Gupta?|date=4 October 2017|website=The Indian Express|language=en-IN}}&lt;/ref&gt;

== ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਈ, 1988 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਦਹਿਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;birthday&quot; /&gt; ਉਸ ਦਾ ਭਰਾ, ਸਿਧਾਰਥ ਗੁਪਤਾ, ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Siddharth-Gupta-in-Kuku-Mathur-Ki-Jhand-Ho-Gayi-Siddharth-is-the-younger-brother-of-Vikas-Gupta-Siddharth-Gupta-beat-Paresh-Rawals-son-Aditya-and-Huma-Qureshis-brother-Saqib-Saleem/articleshow/35188665.cms|title=Ekta Kapoor finds her hero by chance - Times of India|last1=Lalwani|first1=Vicky|date=16 May 2014|work=The Times of India|access-date=7 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/bigg-boss-11-vikas-gupta-confirms-brother-left-his-house-wanted-to-come-out-shadow-1380066-2018-11-01|title=Bigg Boss 11's Vikas Gupta confirms his brother has left his house: He wanted to come out of my shadow|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://timesofindia-com.cdn.ampproject.org/v/s/m.timesofindia.com/tv/news/hindi/watch-bigg-boss-11-finalist-vikas-guptas-brother-siddharth-reveals-the-true-side-of-his-brother/amp_articleshow/62473750.cms?amp_js_v=a2&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQCKAE%3D#aoh=15701679865520&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s|title=Watch: Bigg Boss 11 finalist Vikas Gupta's brother Siddharth reveals the true side of his brother|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

ਜੂਨ 2020 ਵਿਚ, ਵਿਕਾਸ ਦੀ [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ]] ਇੱਕ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/with-pride-i-am-bisexual-vikas-gupta-says-he-is-done-with-years-of-hiding-his-emotions/story-J0l3lbULf2NQ5eXShXxMcI.html|title='With pride, I am bisexual': Vikas Gupta says he is done with years of 'hiding his emotions'|date=21 June 2020|website=[[Hindustan Times]]|language=en|access-date=21 June 2020}}&lt;/ref&gt;

== ਕਰੀਅਰ ==
ਵਿਕਾਸ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/people/bigg-boss-11-contestant-vikas-guptas-success-story-will-motivate-you-to-get-out-of-your-cocoon-2137935.html|title=Bigg Boss 11 contestant Vikas Gupta's success story will motivate you to get out of your cocoon!|date=1 September 2018|website=Zee News|language=en|access-date=16 May 2020}}&lt;/ref&gt; ਉਹ [[ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ]] ਦੀ ਬਾਲਾਜੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-vikas-gupta-profile-biography-photos-and-video-4874460/|title=Bigg Boss 11: Who is Vikas Gupta? Profile, Biography, Photos and Video|date=4 October 2017|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=12 May 2020}}&lt;/ref&gt; ਦੇ ''ਮਹਾਭਾਰਤ'', ''ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਵੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ'', ''ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ'' ਅਤੇ ''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕੀ ਕਿਆ ਵਰਗੇ'' ਸ਼ੋਅ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ ''ਲੌਸਟ ਬੁਆਏ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼'' ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ''ਗੁਮਰਾਹ: ਐਂਡ ਆਫ ਇਨੋਸੈਂਸ'', ਵਾਰੀਅਰ ਹਾਈ, ''ਕੈਸੀ ਯੇ ਯਾਰੀਆਂ'', ''ਵੀ ਦਿ ਸੀਰੀਅਲ'', ''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ੀਕੀ'' ਅਤੇ ''ਐਮਟੀਵੀ ਵੈਬਡ'' ਬਣਾਈ ਹੈ। ਵਿਕਾਸ ''ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ'' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/gecs/mtv-india-gets-a-programming-head-in-vikas-gupta-140124|title=MTV India gets a programming head in Vikas Gupta|date=24 January 2014|website=Indian Television|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-mastermind-vikas-gupta-reveals-why-he-didn-t-win-the-show/story-ZWgo2EubMI52AcHbAhkazK.html|title=Bigg Boss 11's 'Mastermind' Vikas Gupta reveals why he didn't win the show|date=16 January 2018|website=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਸਦਕਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਤੇ ਮਾਸਟਰਮਾਈਂਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11s-mastermind-vikas-guptas-key-moments-in-the-show/articleshow/62473807.cms|title='Mastermind' Vikas Gupta's key moments in the show|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ 'ਤੇ ''ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2017'' ਬਣਾਈ।

2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੰਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਆਈਫਾ ਐਵਾਰਡਜ਼, 2018 ਲਈ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਈਫਾ ਬਜ਼ ਵੂਟ 'ਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-iifa-2018-thailand-vikas-gupta-mouni-roy-in-pictures-448630|title=Vikas Gupta is prepping up for IIFA 2018 with Mouni Roy in Thailand|date=21 June 2018|website=India TV|language=en}}&lt;/ref&gt;ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਉੱਤੇ ਏਸ ਆਫ ਸਪੇਸ ਨਾਮਕ ਆਪਣਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਹੋਸਟ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/former-bigg-boss-contestant-vikas-gupta-to-host-mtvs-hunger-games-inspired-reality-show-ace-of-space-5309241.html|title=Former Bigg Boss contestant Vikas Gupta to host MTV's Hunger Games-inspired reality show, Ace of Space|date=3 October 2018|work=Firstpost|access-date=12 January 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ace-of-space-is-all-about-shrinking-spaces-hearts-and-minds/articleshow/66414740.cms?val=3728&amp;from=mdr|title='Ace Of Space' is all about shrinking spaces, hearts and minds|date=30 October 2018|work=The Times of India|access-date=12 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਵਿਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9 ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਅਯੋਗ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/photo/bharti-singh-to-vikas-gupta-meet-the-contestants-of-khatron-ke-khiladi-9-1414339-2018-12-21|title=Bharti Singh to Vikas Gupta: Meet the contestants of Khatron Ke Khiladi 9|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/television/report-vikas-gupta-admits-taking-drugs-during-khatron-ke-khiladi-9-yes-i-was-disqualified-from-the-show-and-rightfully-so-2718933|title=Vikas Gupta admits taking drugs during 'Khatron Ke Khiladi 9': Yes, I was disqualified from the show and rightfully so|date=12 February 2019|work=DNA India|access-date=15 December 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਲਈ ਪੰਚ ਬੀਟ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/puncch-beat-first-impression-5583092/|title=Puncch Beat first impression: Good looking, aspirational and dramatic|date=14 February 2019|website=The Indian Express|language=en}}&lt;/ref&gt;ਮਾਰਚ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਖਟੜਾ ਖੱਟੜਾ ਖਟੜਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲਾ ਭਾਰਤੀ, ਸਿੰਘ, ਆਲੀ ਗੋਨੀ, ਹਰਸ਼ ਲਿਮਬਾਚਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/bharti-singh-harsh-limbachiyaa-vikas-gupta-reunite-for-new-show/articleshow/68069044.cms|title=Bharti Singh, Harsh Limbachiyaa, Vikas Gupta reunite for new show|date=20 February 2019|work=Bangalore Mirror|access-date=9 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਮਈ 2019 ਵਿਚ, ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦੰਗਲ ਟੀਵੀ ਲਈ ਮਾਨਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਲੜੀ 'ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਾ' ਬਣਾਈ। ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏਸ ਫ ਸਪੇਸ 2 ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-to-be-back-as-mastermind-of-ace-of-space/articleshow/70467794.cms|title=Vikas Gupta to be back as mastermind of 'Ace of Space'|website=The Times of India|language=en}}&lt;/ref&gt;

ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਲਈ ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2020 ਬਣਾਈ।&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/parth-samthaan-vikas-gupta-not-on-talking-terms-bigg-boss-11-contestant-ignores-kasautii-zindagii-kay-actor-at-jennifer-wingets-code-m-screening-1143438|title=Parth Samthaan-Vikas Gupta Ignore Each Other At 'Code M' Screening; Duo Not On Talking Terms?|date=16 January 2020|work=news.abplive.com|access-date=4 February 2020|language=en}}&lt;/ref&gt; ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14 ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਇਸ ਵਾਰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਜਦੋਂ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਅਰਸ਼ੀ ਖਾਨ ਨੇ ਗੁਪਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-releases-video-statement-after-being-expelled-from-bigg-boss-14-house-says-i-was-vulnerable-and-cried-after-watching-myself/articleshow/79737890.cms|title=Vikas Gupta releases video statement after being expelled from Bigg Boss 14 house; says, 'I was vulnerable and cried after watching myself' - Times of India|date=15 December 2020|work=The Times of India|access-date=10 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-14-vikas-gupta-to-re-enter-the-house-says-not-just-my-desire-but-need-to-win-the-show/story-UGUxxxjGDQZU46xabIf03I.html|title=Bigg Boss 14: Vikas Gupta to re-enter the house, says ‘not just my desire but need to win the show’|date=21 December 2020|work=Hindustan Times|access-date=10 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==
{{ਅਨੁਵਾਦ}}
=== ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ===

==== ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ====
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:5%;&quot; |'''ਸਾਲ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:20%;&quot; |'''ਸ਼ੋਅ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਨਿਰਮਾਤਾ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਲੇਖਕ'''
| scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:8%;&quot; |'''ਸਿਰਜਨਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ'''
|-
|2005-2008
|''ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਸ ਭੀ ਕਭੀ ਬਹੁ ਥੀ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2006-2008
|''ਕਹਾਨੀ ਹਮਾਰਾਏ ਮਹਾਭਾਰਤ ਕੀ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2008-2010
|''ਕਿਸ ਦੇਸ਼ ਮੈਂ ਹੈ ਮੇਰਾ ਦਿਲ''
|
|
|{{Yes}}
|-
|2012
|''ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2012-2016
|''ਗੁਮਰਾਹ: ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਦਾ ਅੰਤ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2013-2014
|''ਐਮਟੀਵੀ ਵੈੱਬਬੱਧ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2016
|''ਯੇ ਹੈ ਆਸ਼ਿਕੀ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|-
|2014-2017
|''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕੀ ਕੀਆ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2015
|''ਕੈਸੀ ਯਾਰ ਯਾਰੀਆਂ''
|
|{{Yes}}
|
|-
|2014-2015
|''ਐਮਟੀਵੀ ਫਨਾਹ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|
|-
|2015
|''ਐਮਟੀਵੀ ਵਾਰੀਅਰ ਹਾਈ''
|{{Yes}}
|
|
|-
|2015
|''ਕੋਡ ਲਾਲ''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2015
|''ਤਲਾਸ਼''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2015
|''ਰਾਣੀ ਮਹਿਲ''
|{{Yes}}
|
|{{Yes}}
|-
|2019
|''ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਆਸਨ''
|{{Yes}}
|{{Yes}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vikas-gupta-yeh-ishq-nahi-aasaan-dangal-tv-birthday-5714963/|title=Vikas Gupta: One should love themselves before loving others|date=7 May 2019|work=The Indian Express|access-date=19 January 2021|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.iwmbuzz.com/television/news/fahad-ali-chetna-pande-deepak-chadha-vikas-guptas-show-yeh-ishq-nahi-asaan/2019/03/15&lt;/ref&gt;
|-
|}

==== ਵੈੱਬ ====

* 2017: ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2017
* 2019: ਪੰਚ ਬੀਟ
* 2020: ਕਲਾਸ ਆਫ਼ 2020

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
!ਸ਼ੋਅ
!ਭੂਮਿਕਾ
!ਨੋਟਸ
!ਹਵਾਲੇ
|-
|2015
|''ਮਾੜੀ ਕੰਪਨੀ''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.zee5.com/tvshows/details/bad-company/0-6-167|title=Bad Company|website=Zee5|access-date=11 November 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|2017–2018
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|ਦੂਜਾ ਰਨਰ-ਅਪ
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2018
|''19 ਵਾਂ ਆਈਫਾ ਐਵਾਰਡਜ਼ | ਆਈਫਾ ਬੱਜ਼''
|ਹੋਸਟ
|
|
|-
|''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/vikas-gupta-ace-of-space-bigg-boss-5410585/|title=Vikas Gupta: Ace of Space is tougher than Bigg Boss|date=20 October 2018|work=The Indian Express|access-date=26 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 12''
|ਮਹਿਮਾਨ
|
|
|-
| rowspan=&quot;5&quot; |2019
|''ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 9''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|
|-
|''ਖਟੜਾ ਖਟੜਾ ਖਟੜਾ''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|
|-
|''ਰਸੋਈ ਚੈਂਪੀਅਨ 5''
|ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
|
|&lt;ref&gt;https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/vikas-gupta-surabhi-chandna-prince-narula-all-set-come-arjun-bijlanis-kitchen-champion&lt;/ref&gt;
|-
|''ਐਮਟੀਵੀ ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ 2''
|ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ace-of-space-2-promo-host-vikas-gupta-makes-a-comeback-as-evil-mastermind-promises-to-scare-the-contestants/articleshow/70539410.cms|title=Ace of Space 2 Promo: Host Vikas Gupta makes a comeback as evil mastermind; promises to scare the contestants|date=5 August 2019|website=The Times of India|access-date=14 December 2019}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਬਿਗ ਬੌਸ 13''
|ਦੇਵਵੋਲੀਨਾ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ
|
|
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|2020
|''ਮੁਝਸੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰੋਗੇ''
|ਫਾਈਨਲ ਹੋਸਟ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mujhse-shaadi-karoge-promo-vikas-gupta-enters-the-house/articleshow/74692888.cms|title=Mujhse Shaadi Karoge promo: Vikas Gupta enters the house - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=19 May 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ਇਸਤਰੀਆਂ ਬਨਾਮ ਸੱਜਣ''
|ਪੈਨਲ ਸੂਚੀ
|
|
|-
|2020–2021
|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14''
|ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ
|ਦਾਖਲ ਦਿਨ 65, 72 ਵੇਂ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ, 80 ਵੀ ਦਿਨ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ,
ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਦਿਨ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਾਖਲ 108, ਦਿਨ 120 ਤੇ ਕੱ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਏ
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/vikas-gupta-to-rakhi-sawant-former-bigg-boss-contestants-to-set-foot-in-bigg-boss-14/photostory/79487449.cms|title=Vikas Gupta to Rakhi Sawant: Former Bigg Boss contestants to set foot in Bigg Boss 14|date=30 November 2020|website=The Times of India|language=en|access-date=4 December 2020}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਅਵਾਰਡ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
!ਸਾਲ
!ਐਵਾਰਡ
!ਸ਼੍ਰੇਣੀ
!ਕੰਮ
!ਹਵਾਲੇ
|-
|2018
|Lions Gold Awards
|TV Personality of the Year
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/whoa-vikas-gupta-wins-an-award-for-bigg-boss-11-thanks-housemates-channel-1153892-2018-01-25|title=Vikas Gupta wins an award for Bigg Boss 11; thanks housemates, channel|website=India Today|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-11s-mastermind-vikas-gupta-bags-tv-personality-of-the-year-award/articleshow/62650358.cms|title=Vikas Gupta bags TV Personality Of The Year Award|website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Dadasaheb Phalke Excellence Awards
|Break Through Artist Of The Year
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;https://photogallery.indiatimes.com/tv/stars/photos-of-tv-stars-who-won-dadasaheb-phalke-excellence-awards-2018/vikas-gupta/articleshow/63857174.cms&lt;/ref&gt;
|-
|2018
|Arya Group Of Colleges
|Most Enterprising Brands &amp; Leaders of Asia 2018
|''Bigg Boss 11''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-01 |archive-date=2021-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210217085831/https://www.pinkvilla.com/tv/photos/bigg-boss-11s-vikas-gupta-dedicates-his-award-late-actor-sridevi-399821 |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|Golden Glory Awards
|Best Host  Of The Year
|''Ace of Space 2''
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.viralbollywood.com/golden-glory-awards-2019-full-event-preity-zinta-rashmi-desai-vikas-gupta/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-02-01 |archive-date=2021-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202015258/https://www.viralbollywood.com/golden-glory-awards-2019-full-event-preity-zinta-rashmi-desai-vikas-gupta/ |dead-url=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|2019
|Digital Infulencer Awards
|Best Content Creator
|''Puncch Beat''
|&lt;ref&gt;https://mumbainewsnetworks.blogspot.com/2019/07/shantanu-maheshwari-paras-kalnawat.html&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|IMWBuzz Style Awards
|Most Stylish Personality of the Year
|''Ace of Space 2''
|&lt;ref&gt;https://www.iwmbuzz.com/television/news/full-winner-list-iwmbuzz-style-awards-2020/2020/10/10&lt;/ref&gt;
|-
|2020
|Bharat Icon Awards
|Youth Icon of the Year
|''Ladies vs Gentlemen''
|&lt;ref&gt;https://celebmode.in/adaa-khan-flora-saini-vikas-gupta-gaurav-sharma-ridheema-tiwari-and-others-received-5th-bharat-icon-awards/&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}

== ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ ==
{{Commons category|Vikas Gupta}}

* {{IMDb name|3815573}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਨਿਰਮਾਤਾ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]]</text>
      <sha1>qbjcw4pmkagas573by69mhbonjvy0pw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132436</id>
    <revision>
      <id>838553</id>
      <parentid>682381</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:20:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22215" sha1="j62da66bmpgcxc1zulvlzar5lrobvbv" xml:space="preserve">
{{Infobox person|name=ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ|image=Divya Agarwal snapped at Dolby in Andheri (07) (cropped).jpg|alt=&lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;|caption=ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ 2018 ਵਿਚ|birth_name=ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ|birth_date=&lt;!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY--&gt;|birth_place=&lt;!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--&gt;|education=|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|occupation={{hlist|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ|ਮਾਡਲ|ਡਾਂਸਰ}}|known_for=''ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10''&lt;br&gt;''ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ 1''}}
'''ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ ਹੈ ਜੋ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਕਈ ਰਿਐਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ ਸੀਜ਼ਨ 10, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਸੀ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਵਿਜੈਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੌਰਰ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਰਾਗਿਨੀ ਐਮਐਮਐਸ: ਰਿਟਰਨਜ਼ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਰੋਡੀਜ਼: ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਦ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

== ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰੀ]] ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਟੇਰੇਂਸ ਲੇਵਿਸ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਡਾਂਸ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਐਲੀਵੇਟ ਡਾਂਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨਾਮਕ ਆਪਣੀ ਡਾਂਸ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹੀ।&lt;ref name=&quot;who is divya&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-who-is-divya-agarwal-heres-all-about-bigg-boss-11-contestant-priyank-sharmas-ex-girlfriend-415723|title=Who is Divya Agarwal? Here's all about Bigg Boss 11 contestant Priyank Sharma’s ex-girlfriend|last=&lt;!-- India TV entertainment desk --&gt;|date=7 December 2017|work=[[India TV]]}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਕਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਇਲਿਆਨਾ ਡੀ ਕਰੂਜ਼]], [[ਸਨੀ ਲਿਓਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈਟੀ|ਸ਼ਿਲਪਾ ਸ਼ੈੱਟੀ]] ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਨੇ [[2010 ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ|ਆਈਪੀਐਲ 2010]] ਲਈ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਉਸਨੇ ਕਈ ਬਿਊਟੀ ਪੈਂਗਨੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ &quot;ਮਿਸ ਨਵੀ ਮੁੰਬਈ&quot; ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nmtv.tv/divya-agarwal-wins-miss-navi-mumbai-2015-beauty-pageant-5/|title=Divya Agarwal wins Miss Navi Mumbai 2015 beauty pageant|date=10 June 2015|work=NMTV|location=Maharashtra|access-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201031044931/https://www.nmtv.tv/divya-agarwal-wins-miss-navi-mumbai-2015-beauty-pageant-5/|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; 2016 ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜੇਤੂ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।&lt;ref name=&quot;who is divya&quot;/&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ 2017 ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ 'ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10' ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ [[ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਸ|ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ]] ਦੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।&lt;ref name=&quot;splitsvilla news18&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/mtv-splitsvilla-x-priyank-sharma-divya-agarwal-lose-love-battle-to-baseer-ali-naina-singh-1600139.html|title=MTV Splitsvilla X: Priyank Sharma, Divya Agarwal Lose Love Battle To Baseer Ali, Naina Singh|date=11 December 2017|work=[[News 18]]|access-date=23 September 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;splitsvilla indiatimes&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/lifestyle/splitsvilla-10-contestants-520612.html|title=Splitsvilla 10 Contestants List : The Most Loved Game Show Ever|last=Jain|first=Ananya|date=18 August 2020|work=[[Times Internet|Indiatimes.com]]}}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ 'ਡੇਟ ਟੂ ਰੀਮੈਂਬਰ' ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ।&lt;ref name=&quot;date to remember&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/divya-agarwal-recalls-her-date-to-remember-with-priyank-sharma-bigg-boss-11-5028179/|title=Divya Agarwal recalls her Date To Remember with ex-boyfriend Priyank Sharma|last=Kameshwari|first=A.|date=18 January 2018|work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ 2018 ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10 ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਬਸੇਰ ਅਲੀ ਮਹਿਮਾਨ ਨੇ ਆਨ ਰੋਡ ਵਿਦ ਰੋਡਿਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/video/splitsvilla-x-s-baseer-ali-and-divya-agarwal-share-their-experience-of-hosting-on-road-with-roadies-1238865-2018-05-22|title=Baseer Ali and Divya Agarwal share their experience of hosting Roadies|date=22 May 2018|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ਅਕਤੂਬਰ ਵਿਚ ਉਸਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ 1 ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉਭਰੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.abplive.in/television/mtv-ace-of-space-divya-agarwal-is-the-winner-of-vikas-guptas-show-887181|title=MTV Ace of Space: Divya Agarwal is the WINNER of Vikas Gupta's show!|date=1 January 2019|work=[[ABP News]]|access-date=3 ਫ਼ਰਵਰੀ 2021|archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407072715/https://www.abplive.in/television/mtv-ace-of-space-divya-agarwal-is-the-winner-of-vikas-guptas-show-887181|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;aceofspace indiatoday&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/ace-of-space-grand-finale-live-updates-top-four-finalists-compete-to-be-the-winner-1420633-2018-12-31|title=Ace of Space grand finale LIVE updates: Divya Agarwal is the winner of the show|date=31 December 2018|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਜਨਵਰੀ, 2019 ਵਿਚ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਟਰੈਵਲ ਵਿਦ ਏ ਗੋਟ' ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਇਨਸਾਈਟ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਉਹ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੈੱਫ ਡੀਨ ਐਡਵਰਡਜ਼ ਇਕ ਭੇਡ ਨਾਲ [[ਬੁਲਗਾਰੀਆ]] ਭਰ ਵਿਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣੀ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;goat times&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/video/splitsvilla-x-s-baseer-ali-and-divya-agarwal-share-their-experience-of-hosting-on-road-with-roadies-1238865-2018-05-22|title=Baseer Ali and Divya Agarwal share their experience of hosting Roadies|date=22 May 2018|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;goat fb&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.facebook.com/WatchInsightTV/videos/travel-with-a-goat-episode-3-trailer/2061438547480015/|title=Travel With A Goat: Episode 3 Trailer|last=Insight TV|date=28 January 2019|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ, 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਦੇ ਵੈੱਬ ਡਰਾਮੇ ਪੰਚ ਬੀਟ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref name=&quot;puncch beat indiatoday&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/ex-lovers-priyank-sharma-and-divya-agarwal-to-come-together-for-vikas-gupta-s-show-1445287-2019-02-02|title=Ex-lovers Priyank Sharma and Divya Agarwal to come together for Vikas Gupta's show|last=&lt;!-- India Today web desk --&gt;|date=2 February 2019|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt; ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਸੂਦ ਨੇ ਰੋਡੀਜ਼ ਇਨਸਾਈਡਰਜ਼ ਫਾੱਰ ਰੋਡੀਜ਼: ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਵਜੋਂ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਜੋ ਵੂਟ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;roadies insider&quot;&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/valentines-day-2019-varun-sood-and-divya-agarwal-5582154/|title=Varun Sood and Divya Agarwal: It’s special to be in love with your best friend|last=Farzeen|first=Sara|date=14 February 2019|work=[[The Indian Express]]}}&lt;/ref&gt; ਅੱਗੇ ਉਸਨੇ ਆਰ. ਜੇ. ਅਨਮੋਲ ਨਾਲ ਵੂਟ ਚੈਨਲ ਦੇ 'ਵੂਟ ਨਾਈਟ ਲਾਈਵ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਵਾਲੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਰਾਗਿਨੀ ਐਮਐਮਐਸ: ਰਿਟਰਨਜ਼ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ 2 ਵਿੱਚ ਰਾਗਿਨੀ /ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਸੂਦ ਵਿਰੁੱਧ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;ragini republicworld&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/television-news/ragini-mms-returns-2-will-show-varun-sood-and-divya-agarwals-chemistry|title='Ragini MMS Returns 2' cast: Sunny Leone &amp; Divya Agarwal to star in Ekta Kapoor's show|last=Sharma|first=Yashika|date=24 December 2019|work=[[Republic World]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;ragini indiatoday&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/web-series/story/ragini-mms-returns-2-trailer-out-sunny-leone-is-back-with-hotter-scenes-louder-screams-1628120-2019-12-13|title=Ragini MMS Returns 2 trailer out: Sunny Leone is back with hotter scenes, louder screams|last=&lt;!-- India Today web desk --&gt;|date=13 December 2019|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਅਤੇ ਸੂਦ ਨੇ 'ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ' ਸਪਿਨੋਫ ਸ਼ੋਅ ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਦ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਦੀ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref name=&quot;quarantine&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv/this-unlock-ace-the-quarantine-varun-sood-divya-agarwal-mtv-know-how-631311|title=This unlock, 'Ace the Quarantine' with Varun Sood and Divya Agarwal. Know how|last=&lt;!--- India TV Entertainment Desk --&gt;|date=3 July 2020|work=[[India TV]]}}&lt;/ref&gt;

== ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ==
ਅਗਰਵਾਲ ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ ਐਕਸ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਸਹਿ-ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਪ੍ਰਿਅੰਕ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਸ਼ਰਮਾ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 11)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 11]] ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵੇਲੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋ ਗਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.india.com/entertainment/bigg-boss-11-did-priyank-sharma-break-up-with-divya-agarwal-before-he-entered-salman-khans-show-2727782/|title=Priyank Sharma's Double Standards Exposed After Ex-Beau Divya Agarwal's Visit To Bigg Boss 11 House|last=Nathan|first=Leona|date=8 December 2017|work=[[India.com]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-11-s-priyank-sharma-and-benafsha-soonawalla-finally-confirm-relationship-with-romantic-photo/story-wbI0WmTWSD4WzprJIZCdoN.html|title=Bigg Boss 11’s Priyank Sharma and Benafsha Soonawalla finally confirm relationship with romantic photo|date=5 April 2020|work=[[Hindustan Times]]}}&lt;/ref&gt;

2018 ਵਿੱਚ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਰੋਡੀਜ਼ (ਸੀਜ਼ਨ 12)|ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼]] ਸਾਬਕਾ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ ਵਰੁਣ ਸੂਦ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਡੀਜ਼: ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ 'ਤੇ ਇਕੱਠਿਆਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਸੂਦ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/ace-of-space-winner-divya-agarwal-confirms-dating-varun-sood-1420759-2018-12-31|title=Ace of Space winner Divya Agarwal confirms dating Varun Sood|last=Keshri|first=Shweta|date=31 December 2018|work=[[India Today]]}}&lt;/ref&gt;

== ਮੀਡੀਆ ਧਾਰਨਾ ==
ਅਗਰਵਾਲ [[ਦ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ|ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 20 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਨਭਾਉਂਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ 2019 ਵਿਚ ਛੇਵੇਂ ਨੰਬਰ {{'}}ਤੇ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/hina-khan-tops-times-most-desirable-women-of-2019-list-for-second-time-jennifer-winget-follows/articleshow/77925823.cms|title=Hina Khan tops Times Most Desirable Women of 2019 list for second time, Jennifer Winget follows|date=5 September 2019|work=[[The Economic Times]]}}&lt;/ref&gt;

== ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! scope=&quot;col&quot; |ਸਾਲ
! scope=&quot;col&quot; | ਸ਼ੋਅ
! scope=&quot;col&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | ਨੋਟ
! scope=&quot;col&quot; | ਰੈਫ
|-
| 2017
| ''ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ''
| ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
| ਸੀਜ਼ਨ 10 ਉਪ ਜੇਤੂ
| &lt;ref name=&quot;splitsvilla news18&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;splitsvilla indiatimes&quot;/&gt;
|-
| 2018
| ''ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਆਫ ਸਪੇਸ''
| ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼
| ਸੀਜ਼ਨ 1 ਵਿਜੇਤਾ
| &lt;ref name=&quot;aceofspace indiatoday&quot;/&gt;
|-
| 2018
| ਏ ਡੇਟ ਟੂ ਰੀਮੈਂਬਰ
| ਸਲਾਹਕਾਰ
| ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ
| &lt;ref name=&quot;date to remember&quot;/&gt;
|-
| 2019
| ਟਰੈਵਲ ਵਿਦ ਏ ਗੋਟ
| ਆਪਣੇ ਆਪ (ਕਿੱਸਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ)
| ਇਨਸਾਈਟ ਇਨ ਟੀ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ, ਐਪੀਸੋਡ 3, &quot;ਭੇਡ&quot;
| &lt;ref name=&quot;goat times&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;goat fb&quot;/&gt;
|-
| 2019
| ''ਪੰਚ ਬੀਟ''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ
| &lt;ref name=&quot;puncch beat indiatoday&quot;/&gt;
|-
| 2019
| ''ਰੋਡੀਜ਼: ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼''
| ਰੋਡੀਜ਼ ਇਨਸਾਈਡਰ
|
| &lt;ref name=&quot;roadies insider&quot;/&gt;
|-
| 2019
| ''ਰਾਗਿਨੀ ਐਮਐਮਐਸ: ਰਿਟਰਨਜ''
| ਰਾਗਿਨੀ
| ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼, ਸੀਜ਼ਨ 2
| &lt;ref name=&quot;ragini republicworld&quot;/&gt; &lt;ref name=&quot;ragini indiatoday&quot;/&gt;
|-
| 2020
| ''ਐਮਟੀਵੀ ਐਸ ਦ  ਕੁਆਂਰਟੀਨ''
| ਸਹਿ-ਹੋਸਟ
|
| &lt;ref name=&quot;quarantine&quot;/&gt;
|-
|}

=== ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ਸੰਗੀਤ ਵਿਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੂਚੀ
! ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ
! ਨੋਟ
! class=&quot;unsortable&quot; | ਰੈਫ
|-
|-
| 2017
| &quot;ਬੇਵਫ਼ਾ&quot; ਸਿਧਾਰਥ ਭੱਟ ਦੁਆਰਾ
|
| 
|-
| 2017
| ਰਾਮ ਗੁਲਾਟੀ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਾਰ ਜੂਲੇਜ ਦਾ ਗੀਤ&quot; ਹਮੇਂ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਕਿਤਨਾ &quot;
| ਫ਼ਿਲਮ ਗਾਣਾ ਕਵਰ
| 
|-
| 2017
| &quot;ਦੱਮ ਮਾਰੋ ਦਮ ਮਾਰੋ&quot; [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]], [[ਰਫ਼ਤਾਰ (ਰੈਪਰ)|ਰਫ਼ਤਾਰ]], ਯਾਸੇਰ ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਗੀਤ
| ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਅੰਤਮ ਐਗਜ਼ਿਟ ਗਾਣਾ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.india.com/entertainment/splitsvilla-10-fame-divya-agarwal-makes-bollywood-debut-with-kunaal-roy-kapurs-the-final-exit-2471286/|title=This Splitsvilla Contestant Makes Her Bollywood Debut With A Club Song In Kunaal Roy Kapur's Next|last=Nathan|first=Leona|date=14 September 2017|work=[[India.com]]}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.india.com/lifestyle/actress-divya-agarwal-looks-smoking-hot-in-the-song-dum-maro-dum-5-other-times-when-divya-looked-drop-dead-gorgeous-2468816/|title=Actress Divya Agarwal Looks Smoking Hot in The Song Dum Maro Dum: 5 Other Times When Divya Looked Drop Dead Gorgeous|last=Kumar|first=Shreya Suresh|date=10 September 2017|work=[[India.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ਹਰੀਸ਼ ਮੋਇਲ ਅਤੇ ਰਾਮਜੀ ਗੁਲਾਟੀ ਦਾ  &quot;ਦਿਲ ਕੋ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰਾ ਹੁਆ ਰੀਲੌਡਡ&quot; ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ
| ਫ਼ਿਲਮ 'ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ' ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਦਿਲ ਕੋ ਤੁਮਸੇ&quot; ਦਾ ਕਵਰ ਵਰਜ਼ਨ
| 
|-
| 2018
| &quot;ਆਹੋ ਰਾਇਆ ਮਾਲਾ&quot; ਵੈਸ਼ਾਲੀ ਮੇਡ
| ਫ਼ਿਲਮ ਫ੍ਰੈਂਡਸ਼ਿਪ ਬੈਂਡ ਦਾ ਗਾਣਾ
| 
|-
| 2018
| &quot;ਬੌਬ ਮਾਰਲੇ&quot; ਸੁਯਸ਼ ਰਾਏ ਅਤੇ ਸਟਾਰ ਬੁਆਏ ਲੋਕ ਫੀਟ. ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://news.abplive.com/entertainment/television/divya-agarwal-reacts-on-ex-boyfriend-priyank-sharma-avoiding-her-while-praising-bob-marley-song-871886|title=Divya Agarwal reacts on ex-boyfriend Priyank Sharma AVOIDING her while praising 'Bob Marley' song|date=24 July 2018|work=[[ABP News]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| &quot;ਚਾਂਸ&quot; ਬੌਬੀ ਨਿਊਬੇਰੀ ਦੁਆਰਾ
|
|  &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.deccanherald.com/sunday-herald/sunday-herald-art-culture/beaten-path-floor-707037.html|title=Off beaten path, on the floor|last=Lobo|first=Deepa Natarajan|date=9 December 2018|work=[[Deccan Herald]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ਕਵੀਤਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਈਕ ਦਾ &quot;ਖੇਲੂ 20/20 ਰੇ&quot;
| ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਗਾਣਾ
| 
|-
| 2019
| ਏਬੀ ਰੌਕਸਟਾਰ ਦੁਆਰਾ &quot;ਬੇਬੀ ਬੇਬੀ&quot;
|
| &lt;ref&gt;{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=V1Fq3nN8sHI |title=Baby Baby - Blessed Boy: AB Rockstar (Full Song) Ft. Divya Agarwal – Latest Punjabi Songs 2019 |date=24 April 2019 |last=T-series Apna Punjab |via=YouTube}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| &quot;ਨਾਮ ਅਦਾ ਲਿਖਨਾ&quot; ਮਧੂਬਾਂਤੀ ਬਾਗੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਪੁਰਾਣੀਕ ਦੁਆਰਾ
| ਫ਼ਿਲਮ ਜਹਾਨ ਦੇ ਗਾਣੇ ਦਾ ਕਵਰ ਵਰਜ਼ਨ
|&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/190715-times-music-song-%E2%80%98naam-ada-likhna-dedicated|title=Times Music song ‘Naam Ada Likhna' is dedicated to love birds|last=&lt;!-- RnM team --&gt;|date=15 July 2019|work=Radioandmusic.com}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2020
|&quot;ਫ਼ਿਤਰਤ&quot; ਯੂਆਸ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ
|ਸਿੰਗਲ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=&lt;!-- RnM team --&gt; |date=15 July 2019 |title=Times Music song ‘Naam Ada Likhna' is dedicated to love birds |url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/190715-times-music-song-%E2%80%98naam-ada-likhna-dedicated |website=Radioandmusic.com}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- https://www.youtube.com/watch?v=OANnnheEoNo --&gt;
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]]</text>
      <sha1>j62da66bmpgcxc1zulvlzar5lrobvbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਨੀਲਾ ਦਲਾਲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>132983</id>
    <revision>
      <id>838577</id>
      <parentid>556888</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11922" sha1="o9igxyrwiox0ezajf419dy2fwf4nvr1" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਅਨੀਲਾ ਦਲਾਲ|education=ਐਮ.ਏ, ਐਮ.ਐਸ, ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.|signature_alt=|signature=Anila Dalal signature.jpg|awards=|relatives=|children=|spouse=|notableworks=&lt;!-- or: | notablework = --&gt;|movement=|alma_mater={{plainlist|
* ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
* ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
}}|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|image=|residence=|occupation=ਸਾਹਿਤ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ|death_place=|death_date=&lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} --&gt;|birth_place=[[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1933|10|21}}|birth_name=ਅਨੀਲਾ  ਅਮਰੁਤਲਾਲ ਦਲਾਲ|native_name_lang=|native_name=|caption=|years_active=}}

'''ਅਨੀਲਾ ਅਮਰੁਤਲਾਲ ਦਲਾਲ''' [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] [[ਆਲੋਚਕ]] ਅਤੇ [[ਅਨੁਵਾਦ|ਅਨੁਵਾਦਕ]] ਹੈ।

== ਜਿੰਦਗੀ ==
ਦਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਅਕਤੂਬਰ, 1933 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲਾਲ ਦਲਾਲ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1949 ਵਿੱਚ ਐਸ.ਐਸ.ਸੀ., 1954 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]], 1956 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1959 ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਮ.ਐਸ. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਅਤੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VsNLAQAAIAAJ|title=Annual Report|last=Sahitya Akademi|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|page=39}}&lt;/ref&gt; ਸਰਦਾਰ ਵੱਲਭਭਾਈ ਪਟੇਲ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮੁਖੀ ਹੈ,&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VsNLAQAAIAAJ|title=Annual Report|last=Sahitya Akademi|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|page=39}}&lt;/ref&gt; ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 1960 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਸਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਥੀਸਸ ਲਈ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=322–323|language=gu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dutt1999&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA261|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Anila-Dalal.html|title=Anila Dalal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=13 September 2015}}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
ਰਵਿੰਦਰਨਾਥ ਐਨੀ ਸ਼ਰਤਚੰਦਰਨ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤਿਆ ਨਾਰੀ (1979) [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਟੈਗੋਰ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੱਤ ਲੇਖ ਹਨ ਜਦੋਂਕਿ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੰਜ ਲੇਖ ਹਨ। ਦੇਸੰਤਰ (1981) ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਜਰਮਨ, ਰਸ਼ੀਅਨ, ਹੇਬਰੂ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਯੂਨਾਨੀ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਜੇਤੂ; [[ਟੈੱਡ ਹਿਊਜ਼|ਟੇਡ]] ਹਿਉਜ, [[ਹੈਰੋਲਡ ਪਿੰਟਰ]], [[ਫਿਲਿਪ ਲਾਰਕਿਨ]], [[ਬਰਤੋਲਤ ਬਰੈਖ਼ਤ|ਬਰਟੋਲਟ ਬ੍ਰੈਚਟ]], [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ੇਨਿਤਸਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਸੋਲਜ਼ਨੈਸਿਨ]], ਆਈਰਿਸ ਮੁਰਦੋਕ ਆਦਿ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eXBjAAAAMAAJ|title=Indian Literature|publisher=Sähitya Akademi.|year=1982|page=161}}&lt;/ref&gt; ਦਰਪਨੂੰ ਨਗਰ (1987), ਮਾਨੁਸ਼ੀ - ਸ਼ਿਤਿਮਾ ਨਾਰੀ (1993), ਨਵਲਕਥਮਾ ਚੇਤਨਪ੍ਰਵਾਹ (1994) ਅਤੇ ਨਿਵੇਦਨ (1999) ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA261|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Anila-Dalal.html|title=Anila Dalal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=13 September 2015}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=322–323|language=gu}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

ਉਸਨੇ [[ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ]] ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਗਾਲੀ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ; ਰਾਧਾਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (1981), ਅਰਨਿਆਮਨ ਦੀਨ ਰਾਤ (1983) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਦਵੰਦਵੀ (1986) ਆਦਿ। ਉਸਨੇ [[ਬਿਮਲ ਕਰ|ਬਿਮਲ ਕਾਰ]] ਦੀ ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ (1989) ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਾਨਾ (1991) ਦਾ ਬੰਗਾਲੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਦੇਵੇਸ਼ ਰੇ ਦੇ ਤਿਸਤਕੰਥਨੁ ਬਿਰਤਾਂਤ (1997) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। [[ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ]], ਦੀ ਮਹਾਭਾਰਤ: ਏਕ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ(1980), ਨਰਾਇਣ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦਵਿੰਦਰਨਾਥ ਠਾਕੁਰ (1980), ਹੇਮ ਬਰੂਆ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਿਤਾਬ ਚੌਧਰੀ ਲਕਸ਼ਮੀਨਾਥ ਬੇਜਬਰੂਆ(1985) ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਰਵਿੰਦਰ ਨਿਬੰਧਮਲਾ ਭਾਗ 2 (1976) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਕਈ ਲੇਖ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤੀ (1978) ਵਿੱਚ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਸੱਤਰ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਪੱਤਰਾਂ ਦਾ ਛੰਨਾ ਪੱਤਰ ਮਾਰਮਰ (1993) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਆਈਰਸ ਮਰਡੋਕ (1993) ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਨਾਵਲ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਰਾਸ਼ੰਕਰ ਬੰਦੋਪੱਧਿਆ (1994) ਜੋ [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]], ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਚੇ, ਵਰਿੰਦਾਵਨ ਮੋਰਲੀ ਵੇਜ ਛੇ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਦਾ ਵੀ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA261|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Anila-Dalal.html|title=Anila Dalal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=13 September 2015}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=322–323|language=gu}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਰਾਮਾ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ 'ਇਨਸਾਈਡ ਦ ਹਵੇਲੀ' ਦਾ ਹਵੇਲੀਨੀ ਅੰਦਰ (2003) ਵਜੋਂ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8JDsBBDoMccC&amp;pg=PA48|title=Five Decades: The National Academy of Letters, India : a Short History of Sahitya Akademi|last=Rao|first=D. S.|publisher=Sahitya Akademi|year=2004|isbn=978-81-260-2060-7|location=New Delhi|page=48}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਉਸ ਨੂੰ 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 1994 ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ 1993 ਵਿਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਛੰਨਾ ਲਈ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&amp;pg=PA261|title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M|last=Kartik Chandra Dutt|date=1 January 1999|publisher=Sahitya Akademi|isbn=978-81-260-0873-5|page=261}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Anila-Dalal.html|title=Anila Dalal|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=Gujarati|access-date=13 September 2015}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=322–323|language=gu}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==

* [[:en:List_of_Gujarati-language_writers|ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]]</text>
      <sha1>o9igxyrwiox0ezajf419dy2fwf4nvr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਤਾਰਿਣੀ ਦੇਸਾਈ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138478</id>
    <revision>
      <id>838578</id>
      <parentid>584906</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9021" sha1="2de9r10t54hpvyolil5i0imyvoev0br" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Tarini Desai
| image       = Tarinibahen Desai.jpg
| birth_place = [[Vadodara]]
| birth_date= {{birth date and age|df=yes|1935|12|22}}
| nationality = [[Indian people|Indian]] 
| occupation  = Gujarati Writer
| spouse = {{marriage|Sudhir Desai|1955}}
| children = {{unbulleted list|Sanskar Desai|[[Sanskritirani Desai]]|[[Dhvani Desai]]}}
}}

'''ਤਾਰਿਣੀ ਦੇਸਾਈ''' ( {{lang-gu|તારિણી દેસાઈ}}) [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।

== ਜੀਵਨ ==
ਉਸਦਾ ਜਨਮ 22 ਦਸੰਬਰ, 1935 ਨੂੰ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] (ਹੁਣ ਵਡੋਦਰਾ) ਵਿਖੇ ਸੁਧਾਬੇਨ ਅਤੇ ਰੁਦਰਪ੍ਰਤਾਪ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪੇਟਲਾਦ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੜੌਦਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਮਐਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ 1957 ਵਿੱਚ ਫਿਲਾਸਫੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ [[ਬੀਏ]] ਅਤੇ ਵਿਲਸਨ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਫਿਲਾਸਫੀ ਵਿੱਚ ਐਮਏ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1956 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=260–262|language=gu}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ''ਕਿਆਰੇਕ'', ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। 

ਉਸਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਸੁਧੀਰ ਦੇਸਾਈ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=260–262|language=gu}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਕਰ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀਰਾਣੀ ਦੇਸਾਈ ਅਤੇ ਧਵਾਨੀ ਦੇਸਾਈ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://sureshbjani.wordpress.com/2007/03/20/tariniben_desai/|title=તારિણીબેન દેસાઇ, Tariniben Desai (સાક્ષરનો સાક્ષાત્કાર – રાધેશ્યામ શર્મા, રન્નાદે પ્રકાશન)|last=Jani|first=Suresh B.|date=2007-03-20|website=ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય|publisher=|language=Gujarati|access-date=2017-01-29}}&lt;/ref&gt;

== ਲਿਖਤਾਂ ==
ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਡੀਓ ਫੀਚਰ ''ਨਵਰਾਤਰੀ'' 1951 ਵਿੱਚ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ]] ਦੇ ਬੜੌਦਾ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੇਡੀਓ ਫ਼ੀਚਰ 1962 ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਬੰਬੇ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਹਾਣੀ ''ਬੈਠਕ'' 1966 ਵਿਚ ''ਚਾਂਦਨੀ'' ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਕਬਰੋ ਪਾਨ ਚਲੀ ਸ਼ੇਕ ਛੇ'' ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਰਾਧੇਸ਼ਿਆਮ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ 1975 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=260–262|language=gu}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

''ਪਗ ਬੋਲਤਾ ਲਗੇ''  ਛੇ (1984) ਉਸਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ''ਰਾਜਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੇ'' (1992) ਦੀਆਂ ਚੌਦਾਂ ਲਘੂ ਕਹਾਣੀਆਂ &quot;ਭਰਮ&quot; ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹਨ। ''ਮਾਰੂਨ ਜਮਲੀ ਗੁਲਾਬੀ'' (2003) ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗਾਤਮਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸੀ। ''ਕੋਮਲ ਪੰਚਮ ਜਾ'' (2008) ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=260–262|language=gu}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ, ''ਚਿਮਪੁਦਾਦਾ'' ਅਤੇ ''ਗੰਜੀ ਕਾਂਜੀ ਆਨੇ'' ਵਾਂਜੀ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ''ਤਾਰਿਣੀਬਾਹੇਨ ਦੇਸਾਈ ਨੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਰਤਾਓ'' ਉਸਦੀਆਂ ਚੁਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ''ਤਾਰਿਣੀਬਾਹੇਨ ਦੇਸਾਈ ਨੀ ਵਾਰਤਾਓ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ: ਆਸਵਦ ਆਨੇ ਅਵਬੋਧ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ''ਸੱਤ ਤਾਲੀ ਰਾਮਦਤੀ ਕਸ਼ਣੋ'' ਕਲਮ ਦੇ ਸਕੈਚਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

ਉਸਨੇ ਟੀਵੀ ਲੜੀਵਾਰ ''ਪ੍ਰੇਰਨਾ''  ਵਿੱਚ ਛੋਟੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sureshbjani.wordpress.com/2007/03/20/tariniben_desai/|title=તારિણીબેન દેસાઇ, Tariniben Desai (સાક્ષરનો સાક્ષાત્કાર – રાધેશ્યામ શર્મા, રન્નાદે પ્રકાશન)|last=Jani|first=Suresh B.|date=2007-03-20|website=ગુજરાતી પ્રતિભા પરિચય|publisher=|language=Gujarati|access-date=2017-01-29}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
2004 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਧੂਮਕੇਤੂ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=260–262|language=gu}}
[[Category:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

== ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ ==
* [[:en:List_of_Gujarati-language_writers|ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}
{{Authority control}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1935]]</text>
      <sha1>2de9r10t54hpvyolil5i0imyvoev0br</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਿਤਾਨ ਸੂਦ ਬੀਜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144922</id>
    <revision>
      <id>838580</id>
      <parentid>619730</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4278" sha1="2dgc3uyom5006qz1u9webz2jp0yf93i" xml:space="preserve">{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=''ਵਿਤਾਨ ਸੂਦ ਬੀਜ''|author=ਰਾਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ|image=Vitan Sud Beej Coverpage.jpg|country=[[ਭਾਰਤ]]|language=[[ਗੁਜਰਾਤੀ]]|genre=[[ਗਜ਼ਲ]], ਖੁਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ, [[ਗੀਤ]]|published=1989|publisher=[[ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], [[ਗਾਂਧੀਨਗਰ]]|isbn=}}

'''''ਵਿਤਾਨ ਸੂਦ ਬੀਜ''''' ( [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]]: વિતાન સુદ બીજ) [[ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ]] ਦੁਆਰਾ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲਈ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|article=Parekh Ramesh Mohanlal|title=Gujarati Sahitya Kosh|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|location=Ahmedabad|last=Vyas|first=Daksha|date=1990|authorlink=Daksha Vyas|editor-last=Topiwala|editor-first=Chandrakant|editor-link=Chandrakant Topiwala|volume=2|pages=368|language=Gujarati}}&lt;/ref&gt;

== ਇਤਿਹਾਸ ==
ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1989 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, [[ਰਮੇਸ਼ ਪਾਰੇਖ]] ਦੀਆਂ ਸੰਪੂਰਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਛਾ ''ਅਕਸ਼ਰਨੁ ਨਾਮ'' (&quot;ਛੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਾਮ&quot;) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=History of Modern Gujarati Literature (Modern &amp; Post Modern Era)|last=Brahmbhatt|first=Prasad|date=2015|publisher=Parshva Publication|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|page=77}}&lt;/ref&gt;

== ਸਮੱਗਰੀ ==
ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ 59 [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਹਨ; 6 ਮੁਕਤਕ; ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਚਿਤ 24 [[ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਕਵਿਤਾ|ਖੁੱਲੀ ਕਵਿਤਾ]] ਅਤੇ 99 ਗੀਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ &quot;ਏਕ ਸੰਯੁਕਤ ਗੀਤ&quot; ਕਵਿਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ 6 ਅਕਤੂਬਰ, 1985 ਨੂੰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ [[ਅਨਿਲ ਜੋਸ਼ੀ]] ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Vitan Sud Beej|last=Parekh|first=Ramesh|date=1989|publisher=Gujarat Sahitya Akademi|location=Gandhinagar}}&lt;/ref&gt;

== ਅਵਾਰਡ ==
ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]], [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵੱਲੋਂ 1994 ਦਾ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref name=&quot;rp&quot;&gt;{{Cite book|title=History of Modern Gujarati Literature (Modern &amp; Post Modern Era)|last=Brahmbhatt|first=Prasad|date=2015|publisher=Parshva Publication|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|page=77}}&lt;/ref&gt; ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਤੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭੁਵਲਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।&lt;ref&quot;&gt;{{Cite book|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|page=77–84|language=gu|script-title=gu:અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ|trans-title=History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==
{{ਹਵਾਲੇ}}

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ ਕੰਮ]]</text>
      <sha1>2dgc3uyom5006qz1u9webz2jp0yf93i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਚੇਤਨਾ ਪਾਂਡੇ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>153011</id>
    <revision>
      <id>838551</id>
      <parentid>813860</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="eg6xiuygcx7u3edi8uj10wbruzvesuq" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਚੇਤਨਾ ਪਾਂਡੇ
| image              = Chetna-Pande-attend-the-press-meet-for-the-show-Khatron-Ke-Khiladi-12.jpg
| image_size         = 
| caption            = 2022 ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਪਾਂਡੇ
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| nationality        = 
| occupation         = ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ
| years_active       = 2010–ਮੌਜੂਦ
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਚੇਤਨਾ ਪਾਂਡੇ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chetna Pande''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਜੋ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ''[[ਦਿਲਵਾਲੇ]]''  ਵਿੱਚ ਜੈਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ''ਏਸ ਆਫ ਸਪੇਸ 1'' ਅਤੇ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 12'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਪਾਂਡੇ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਐਮਟੀਵੀ ਫਨਾਹ''  ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ''[[ਦਿਲਵਾਲੇ]]'' ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੈਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|MTV]] ਦੇ ''Ace of Space'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਪਰ 17 ਦਸੰਬਰ, ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈ। 30 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਉਸਨੂੰ ALT ਬਾਲਾਜੀ ਦੀ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''NIS'' 'ਤੇ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

== ਫਿਲਮਾਂ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2014-2015
| ''ਬਾਕਸ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ 1''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
|
|
|-
| 2015
| ''ਪਿਆਰ ਤੂਨੇ ਕਿਆ ਕੀਆ॥''
| ਅਦਿਤੀ
| ਸੀਜ਼ਨ 6; ਐਪੀਸੋਡ 1
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pyaar Tune Kya Kiya {{!}} Season 6 {{!}} 2nd October 2015 {{!}} Episode 1 - ZEE5 |url=https://www.zee5.com/global/tvshows/details/pyaar-tune-kya-kiya-season-6/0-6-563/pyaar-tune-kya-kiya-season-6/0-1-117058 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207081925/https://www.zee5.com/global/tvshows/details/pyaar-tune-kya-kiya-season-6/0-6-563/pyaar-tune-kya-kiya-season-6/0-1-117058 |archive-date=7 December 2021 |access-date=2021-12-07 |website=ZEE5 |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016
| ''MTV ਫਨਾਹ''
| ਧਾਰਾ/ਅਵਨੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Television Diva Chetna Pande Blazed the Look in Clovia's Newest Lacy Bralette Range |url=https://www.aninews.in/news/business/business/television-diva-chetna-pande-blazed-the-look-in-clovias-newest-lacy-bralette-range20210825175429/ |access-date=2021-12-07 |website=ANI News |language=en |archive-date=2021-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207084300/https://www.aninews.in/news/business/business/television-diva-chetna-pande-blazed-the-look-in-clovias-newest-lacy-bralette-range20210825175429/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018
| ''ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ 1''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| 10ਵਾਂ ਸਥਾਨ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=When Ace of Space's love trio Chetna Pande, Varun Sood and Divya Agarwal came under one roof - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/heres-what-happened-when-ace-of-spaces-love-trio-chetna-pandey-varun-sood-and-divya-agarwal-came-under-one-roof/articleshow/68830926.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412105208/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/heres-what-happened-when-ace-of-spaces-love-trio-chetna-pandey-varun-sood-and-divya-agarwal-came-under-one-roof/articleshow/68830926.cms |archive-date=12 April 2019 |access-date=2021-12-07 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2019
| ''ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ'' ''2''
| ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
| ਮਹਿਮਾਨ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=2019-08-29 |title=Ace of Space 2 is tougher than Bigg Boss |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-ace-of-space-2-is-tougher-than-bigg-boss-says-celebrity-contestant-rohan-mehra-545605 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913191401/https://www.indiatvnews.com/entertainment/tv-ace-of-space-2-is-tougher-than-bigg-boss-says-celebrity-contestant-rohan-mehra-545605 |archive-date=13 September 2019 |access-date=2021-12-07 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2022
| ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 12''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| 11ਵਾਂ ਸਥਾਨ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-05-30 |title=Khatron Ke Khiladi 12's Chetna Pande says 'I am doing this show for my father'; Appreciates host Rohit Shetty |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/khatron-ke-khiladi-12-s-chetna-pande-says-i-am-doing-show-my-father-appreciates-host-rohit-shetty-1128927 |access-date=2022-06-07 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=2022-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220606071943/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/khatron-ke-khiladi-12-s-chetna-pande-says-i-am-doing-show-my-father-appreciates-host-rohit-shetty-1128927 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]</text>
      <sha1>eg6xiuygcx7u3edi8uj10wbruzvesuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155007</id>
    <revision>
      <id>838555</id>
      <parentid>645518</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8269" sha1="j1odkonhmao4bigjkzxo6yk7pu6nrrm" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ
| image              = Naina Singh graces the launch of Jhatka club.jpg
| caption            = 2019 ਵਿੱਚ ਨੈਨਾ
| birth_date         = {{birth_date and age|1994|03|04|df=y}}
| birth_place        = ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| nationality        = 
| occupation         = [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Naina Singh;''' ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Kumkum Bhagya's Naina Singh celebrates her birthday; co-stars join the celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kumkum-bhagyas-naina-singh-aka-rhea-celebrates-her-birthday-co-stars-join-the-celebration/articleshow/74476670.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''  ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਿੰਘ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਉਸਨੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=From being a casting director to playing table tennis at state level, a look at some unknown facts about Kumkum Bhagya fame Naina Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-being-a-casting-director-to-playing-table-tennis-for-state-level-a-look-at-some-unknown-facts-about-kumkum-bhagya-fame-naina-singh/articleshow/76882838.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕਾਸਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Bigg Boss 14 contestant: Know all about wild card entrant Naina Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-contestant-know-all-about-wild-card-entrant-naina-singh/articleshow/78873472.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2013 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਦੀ]] ਸਭ ਤੋਂ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਦੀਵਾ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2019 |title=Splitsvilla 10 winner Naina Singh to debut in Kumkum Bhagya, here's a look at her pictures |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/splitsvilla-10-winner-naina-singh-is-a-fashionista-take-a-look-at-her-stylish-pictures/photostory/68395482.cms |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਡੇਟਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਸੀਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/baseer-ali-naina-singh-win-splitsvilla-x-check-out-their-best-instagram-posts/story-MazNFsBLayPEFOoJjJXxoO.html|title=Baseer Ali, Naina Singh win Splitsvilla X|work=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਅਵੀ ਜੇ ਅਤੇ ਜਯੋਟਿਕਾ ਟਾਂਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ, ''ਸੁਨਡਾਊਨਰ''  ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਇੰਡੀਆਜ਼ ਨੈਕਸਟ ਸੁਪਰਸਟਾਰਸ'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://m.photos.timesofindia.com/tv/behind-the-scenes/indias-next-superstars-on-the-sets/Ashish-Malhotra-Naina-Singh-Natasha-Bharadwaj-Aman-Gandotra-Shruti-Sharma-and-Harshvardhan-Deo/amp_articleshow/63694649.cms|title=Ashish Malhotra, Naina Singh, Natasha Bharadwaj, Aman Gandotra, Shruti Sharma and Harshvardhan Deo|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'' ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naina Singh, Mughda Chapekar enter Kumkum Bhagya. All about Abhi-Pragya's grown-up daughters |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/naina-singh-mughda-chapekar-enter-kumkum-bhagya-all-about-abhi-pragya-s-grown-up-daughters-1478621-2019-03-15 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਰੀਆ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।”&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2020 |title=Naina Singh on quitting Kumkum Bhagya: Couldn't relate to my character anymore |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naina-singh-quits-kumkum-bhagya-rhea-6450742/ |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exclusive: Kumkum Bhagya actress Naina Singh to be Bigg Boss 14 contestant |url=https://www.indiatoday.in/amp/television/reality-tv/story/exclusive-kumkum-bhagya-actress-naina-singh-to-be-a-part-of-bigg-boss-14-1713211-2020-08-20 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 November 2020 |title=EXCLUSIVE: Bigg Boss 14 contestant Naina Singh says, &quot;The makers did not show half the things that I did in the house&quot; |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-bigg-boss-14s-ex-contestant-naina-singh-says-makers-not-show-half-things-house/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਵਾਜਾਹ''  ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਮੇਲੋਡੀ''  ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>j1odkonhmao4bigjkzxo6yk7pu6nrrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>838556</id>
      <parentid>838555</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>55200</id>
      </contributor>
      <comment>URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s</comment>
      <origin>838556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8263" sha1="24cm0uqp1janawha332469isfgb33y6" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ
| image              = Naina Singh graces the launch of Jhatka club.jpg
| caption            = 2019 ਵਿੱਚ ਨੈਨਾ
| birth_date         = {{birth_date and age|1994|03|04|df=y}}
| birth_place        = ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ, [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ
| nationality        = 
| occupation         = [[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]]
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| known_for          = 
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Naina Singh;''' ਜਨਮ 4 ਮਾਰਚ 1994)&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Kumkum Bhagya's Naina Singh celebrates her birthday; co-stars join the celebration |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kumkum-bhagyas-naina-singh-aka-rhea-celebrates-her-birthday-co-stars-join-the-celebration/articleshow/74476670.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਜਿੱਤਣ ਅਤੇ ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ''  ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਸਿੰਘ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਟੇਬਲ ਟੈਨਿਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ, ਉਸਨੇ [[ਕ੍ਰਿਕਟ]], ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਅਤੇ ਵਾਲੀਬਾਲ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=From being a casting director to playing table tennis at state level, a look at some unknown facts about Kumkum Bhagya fame Naina Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-being-a-casting-director-to-playing-table-tennis-for-state-level-a-look-at-some-unknown-facts-about-kumkum-bhagya-fame-naina-singh/articleshow/76882838.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕਾਸਟਿੰਗ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date= |title=Bigg Boss 14 contestant: Know all about wild card entrant Naina Singh |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-14-contestant-know-all-about-wild-card-entrant-naina-singh/articleshow/78873472.cms |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
2013 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਫੈਮਿਨਾ ਦੀ]] ਸਭ ਤੋਂ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਦੀਵਾ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 March 2019 |title=Splitsvilla 10 winner Naina Singh to debut in Kumkum Bhagya, here's a look at her pictures |url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/splitsvilla-10-winner-naina-singh-is-a-fashionista-take-a-look-at-her-stylish-pictures/photostory/68395482.cms |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਇੰਡੀਆ|ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ]] ਦੇ ਡੇਟਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਬਸੀਰ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/tv/baseer-ali-naina-singh-win-splitsvilla-x-check-out-their-best-instagram-posts/story-MazNFsBLayPEFOoJjJXxoO.html|title=Baseer Ali, Naina Singh win Splitsvilla X|work=Hindustan Times|language=en}}&lt;/ref&gt; ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ ਅਵੀ ਜੇ ਅਤੇ ਜਯੋਟਿਕਾ ਟਾਂਗਰੀ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ, ''ਸੁਨਡਾਊਨਰ''  ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਇੰਡੀਆਜ਼ ਨੈਕਸਟ ਸੁਪਰਸਟਾਰਸ'' ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://photogallery.indiatimes.com/tv/behind-the-scenes/indias-next-superstars-on-the-sets/ashish-malhotra-naina-singh-natasha-bharadwaj-aman-gandotra-shruti-sharma-and-harshvardhan-deo/articleshow/63694649.cms|title=Ashish Malhotra, Naina Singh, Natasha Bharadwaj, Aman Gandotra, Shruti Sharma and Harshvardhan Deo|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਲੜੀ ''ਕੁਮਕੁਮ ਭਾਗਿਆ'' ਵਿੱਚ ਰੀਆ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Naina Singh, Mughda Chapekar enter Kumkum Bhagya. All about Abhi-Pragya's grown-up daughters |url=https://www.indiatoday.in/television/soaps/story/naina-singh-mughda-chapekar-enter-kumkum-bhagya-all-about-abhi-pragya-s-grown-up-daughters-1478621-2019-03-15 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਰੀਆ ਨਾਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਸੀ।”&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2020 |title=Naina Singh on quitting Kumkum Bhagya: Couldn't relate to my character anymore |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/naina-singh-quits-kumkum-bhagya-rhea-6450742/ |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 14'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਈਲਡ ਕਾਰਡ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exclusive: Kumkum Bhagya actress Naina Singh to be Bigg Boss 14 contestant |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/exclusive-kumkum-bhagya-actress-naina-singh-to-be-a-part-of-bigg-boss-14-1713211-2020-08-20 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=12 November 2020 |title=EXCLUSIVE: Bigg Boss 14 contestant Naina Singh says, &quot;The makers did not show half the things that I did in the house&quot; |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/exclusive-bigg-boss-14s-ex-contestant-naina-singh-says-makers-not-show-half-things-house/ |url-status=live |archive-url= |archive-date= |access-date= |website=Bollywood Hungama}}&lt;/ref&gt; 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਵਾਜਾਹ''  ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। ਅੱਗੇ, ਉਸਨੇ [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਨਰੂਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਮੇਲੋਡੀ''  ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>24cm0uqp1janawha332469isfgb33y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156566</id>
    <revision>
      <id>838584</id>
      <parentid>649206</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5197" sha1="b7ja8fybh704h9dp41ntno8dr795rcd" xml:space="preserve">{{Infobox writer
| name             = ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ
| image            = Shri Preeti Sengupta.jpg
| caption          = ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ; ਫਰਵਰੀ 2020
| native_name      = પ્રીતિ સેનગુપ્તા
| native_name_lang = 
| pseudonym        = ਆਸ਼ਕਿਆ, ਨਮੁਮਕਿਨ
| birth_name       = ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ
| birth_date       = {{birth date and age|df=yes|1944|5|17}}
| birth_place      = [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]]
| occupation       = ਕਵੀ, ਲੇਖਕ
| language         = [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ]]
| nationality      = ਭਾਰਤੀ
| education        = 
| alma_mater       = ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ
| period           = 
| genre            = 
| subject          = 
| movement         = 
| notable_works    = 
| spouse           = ਚੰਦਨ ਸੇਨਗੁਪਤਾ
| children         = 
| awards           = 
| signature        = Priti Sengupta Autograph.jpg
| years_active     = 
}}

'''ਪ੍ਰੀਤੀ ਸੇਨਗੁਪਤਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Priti Sengupta''') [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਲਿਖੇ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Sakshar No Sakshatkar : 4 ( Question-based Interview with biographical literary sketches)|last=Sharma|first=Radheshyam|publisher=Rannade Prakashan|year=1999}}&lt;/ref&gt;

== ਜੀਵਨੀ ==
ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਦਾ ਜਨਮ 17 ਮਈ, 1944 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], ਗੁਜਰਾਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਲਾਲ ਅਤੇ ਕਾਂਤਾਗੌਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਠ ਚਿਮਨਲਾਲ ਨਗੀਨਦਾਸ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਆਪਣੀ SSC ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼]] ਆਰਟਸ ਅਤੇ 1967 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਲੈਂਗੂਏਜ, ਗੁਜਰਾਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ]] ਨਾਲ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਚ ਕੇ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਲੈਕਚਰਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨਿਊਯਾਰਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੰਦਨ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ (History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era)|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=288–291|language=gu}}&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
[[ਤਸਵੀਰ:Priti_Sengupta,_Ahmedabad.jpg|thumb| ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਨੇ 2007 ਵਿੱਚ]]
ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ''ਜੁਇਨੂ ਝੁਮਖੂ'' (ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) 1982 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਖੰਡਿਤ ਆਕਾਸ਼'' (1985; ਮੁਕਤ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਅਤੇ ''ਓ ਜੂਲੀਅਟ'' । ''ਏਕ ਸੁਪਨਾਨੋ ਰੰਗ'' ਉਸਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।

''ਸਾਡਾ ਭਾਰਤ''  ਉਸਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਟਰੱਸਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੜੀਵਾਰ ''ਹਿੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ।

== ਪੁਰਸਕਾਰ ==
ਉਸਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ ਸੁਵਰਨਾ ਚੰਦਰਕ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਗੁਰਜਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>b7ja8fybh704h9dp41ntno8dr795rcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਦਕਸ਼ਾ ਵਿਆਸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160615</id>
    <revision>
      <id>838579</id>
      <parentid>660011</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5123" sha1="psfz3wmjnc9kruhmouffr04tkixdrqq" xml:space="preserve">'''ਦਕਸ਼ਾ ਵਿਆਸ''' (ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1941) [[ਗੁਜਰਾਤ]],&lt;ref name=&quot;AGSI2&quot;&gt;{{cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=146|language=gu|trans-title=History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSP2&quot;&gt;{{Cite web |last=Brahmabhatt |first=Prasad |title=દક્ષા વ્યાસ |trans-title=Daksha Vyas |url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Daksha-Vyas.html |access-date=2018-04-11 |website=gujaratisahityaparishad.com |publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]] |language=gu}}&lt;/ref&gt;ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।

== ਜੀਵਨ ==
ਦਕਸ਼ਾ ਵਿਆਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ, 1941 ਨੂੰ ਵਿਆਰਾ (ਹੁਣ ਤਾਪੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵਿਆਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 1962 ਵਿੱਚ [[ਸੂਰਤ]] ਤੋਂ [[ਬੀਏ|ਬੀ.ਏ.]], 1965 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ ਅਤੇ 1978 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਥੀਸਿਸ ''ਸੁਤੰਤਰੋਤਰ ਗੁਜਰਾਤੀ ਕਵਿਤਾ: ਪਰਿਦਰਸ਼ਨ'' ਲਈ ਪੀਐਚ.ਡੀ.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eXBjAAAAMAAJ|title=Indian Literature|publisher=Sähitya Akademi.|year=1982|page=159}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਗੁਰੂਕੁਲ ਮਹਿਲਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ 1967 ਤੋਂ 1973 ਤੱਕ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਰਟਸ ਕਾਲਜ, ਵਿਆਰਾ ਵਿੱਚ 1973 ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੱਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot;&gt;{{Cite book|title=અર્વાચીન ગુજરાતી સાહિત્યનો ઈતિહાસ - આધુનિક અને અનુઆધુનિક યુગ|last=Brahmabhatt|first=Prasad|publisher=Parshwa Publication|year=2010|isbn=978-93-5108-247-7|location=Ahmedabad|pages=146|language=gu|trans-title=History of Modern Gujarati Literature – Modern and Postmodern Era}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot;&gt;{{Cite web |last=Brahmabhatt |first=Prasad |title=દક્ષા વ્યાસ |trans-title=Daksha Vyas |url=http://gujaratisahityaparishad.com/prakashan/sarjako/savishesh/Savishesh-Daksha-Vyas.html |access-date=2018-04-11 |website=gujaratisahityaparishad.com |publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]] |language=gu}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 Gujarati-language sources (gu)]]&lt;/ref&gt;

== ਕੰਮ ==
ਦਕਸ਼ ਵਿਆਸ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot; /&gt;

''ਅਲਪਨਾ'' (2000) ਉਸਦਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ''ਭਵਪ੍ਰਤਿਭਵ'' (1981), ''ਸੁੰਦਰਿਆਦਰਸ਼ੀ ਕਵੀਓ'' (1984), ''ਰੂਪਕ ਗ੍ਰੰਥੀ'' (1988), ''ਅਨੁਸਰਗਾ'' (1998), ''ਆਦਿਵਾਸੀ ਸਮਾਜ'' (2001) ਅਤੇ ''ਪਰਿਪ੍ਰੇਕਸ਼ਨ'' (2004) ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ। ''ਆਤਮਨੇ ਅਜਵਲੇ'' (2004) ਉਸਦਾ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ''ਤੱਤਚਰਚਾ'' (1988), ''ਚਲ ਮਨ ਵਿਯਾਰਾ ਨਗਰੀ'' (1997) ਅਤੇ ''ਸਰਜਕਨਾ ਸੰਨਿਧੇ''  ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;AGSI&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;GSP&quot; /&gt; ''ਸੌਂਦਰਿਆਦਰਸ਼ੀ ਕਵੀਓ''  ਵਿੱਚ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ; [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]], [[ਨਿਰੰਜਣ ਭਗਤ|ਨਿਰੰਜਨ ਭਗਤ]], [[ਉਸ਼ਨਸ|ਉਸਨਾਸ]] ਅਤੇ [[ਜੈਅੰਤ ਪਾਠਕ|ਜਯੰਤ ਪਾਠਕ]]।&lt;ref name=&quot;GSP&quot; /&gt; ਸਨਮੁਖਮ ਉਸਦਾ ਹੋਰ ਕੰਮ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੇਖਕ]]</text>
      <sha1>psfz3wmjnc9kruhmouffr04tkixdrqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਡਾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180657</id>
    <revision>
      <id>838559</id>
      <parentid>735406</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9264" sha1="j4e517zbomz8wy5e3x6ngpn7gszk1qp" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਡਾ
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]], [[ਭਾਰਤ]]
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਗਾਇਕ
| years_active       = 
| known_for          = ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ
| spouse             = ਆਰਤੀ ਵੇਗਡਾ
| children           = 
| relatives          = 
}}

'''ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਡਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Arvind Vegda''') [[ਗੁਜਰਾਤ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ [[ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਗੁਜਰਾਤੀ]] ਲੋਕ ਗਾਇਕਾ ਹੈ।&lt;ref name=&quot;itvn&quot;&gt;{{Cite web |date=11 October 2015 |title=Bigg Boss Contestant No 14 Arvind Vegda - IndiaTV News |url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/bigg-boss-contestant-no-14-arvind-vegda-24544.html |access-date=15 November 2015 |website=India TV News}}&lt;/ref&gt; ਉਹ 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9]]'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੀ।

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਡਾ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਅਕਤੂਬਰ, 1974 ਨੂੰ [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧਾਨਨਗਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਨਵਗੁਜਰਾਤ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਵੇਗਡਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਫਰਮ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਏਜੰਟ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ। ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਹੀਟਿੰਗ ਐਂਡ ਰੈਫ੍ਰਿਜਰੇਟਿੰਗ ਏਅਰ-ਕੰਡੀਸ਼ਨਿੰਗ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼ ਦੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।&lt;ref name=&quot;Adhyaru-Majithia 2013&quot;&gt;{{Cite web |last=Adhyaru-Majithia |first=Priya |date=3 March 2013 |title=Oppa Bhai-Bhai Style!: Funny, Flamboyant and Famous, That Is Arvind Vegda for You. Credited with Bringing Together Various Folk Tunes of Gujarat and Helping Rediscover Others, Vegda Tells Priya Adhyaru-Majithia How He Earned the Title of King of Desi Rock N' Roll |url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-2905920651.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071714/https://www.highbeam.com/doc/1P3-2905920651.html |archive-date=10 April 2016 |access-date=5 January 2016 |website=DNA |via=HighBeam&lt;nowiki&gt;}&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਅਰਵਿੰਦ ਵੇਗਡਾ ਕੋਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕੋਈ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਰੇਂਦਰ ਰਾਓ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2002 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਨਰਾਤੇ|ਨਵਰਾਤਰੀ]] ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 2006 ਵਿੱਚ, ਮਨੀਰਾਜ ਬਾਰੋਟ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ [[ਨਰਾਤੇ|ਨਵਰਾਤਰੀ]] [[ਗਰਬਾ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਪਣਾ ਟਰੈਕ &quot;ਭਾਈ ਭਾਈ&quot; ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।&lt;ref name=&quot;Adhyaru-Majithia 2013&quot;&gt;{{Cite web |last=Adhyaru-Majithia |first=Priya |date=3 March 2013 |title=Oppa Bhai-Bhai Style!: Funny, Flamboyant and Famous, That Is Arvind Vegda for You. Credited with Bringing Together Various Folk Tunes of Gujarat and Helping Rediscover Others, Vegda Tells Priya Adhyaru-Majithia How He Earned the Title of King of Desi Rock N' Roll |url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-2905920651.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071714/https://www.highbeam.com/doc/1P3-2905920651.html |archive-date=10 April 2016 |access-date=5 January 2016 |website=DNA |via=HighBeam&lt;nowiki&gt;}&lt;/nowiki&gt;}}&lt;/ref&gt;

ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਉਸਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟਰੈਕ &quot;ਭਾਈ ਭਾਈ&quot; ਨਾਲ ਉਭਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂਟਿਊਬ ']] ਤੇ 1 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਟ ਹਨ।&lt;ref name=&quot;vb&quot;&gt;{{Cite web |date=15 November 2014 |title=Samarjitsinh Renews BJP Membership in Baroda: Bhai Bhai Singer Arvind Vegda, Many Sadhus Also Join Saffron Party |url=https://www.highbeam.com/doc/1P3-3496007211.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505155330/https://www.highbeam.com/doc/1P3-3496007211.html |archive-date=5 May 2016 |access-date=5 January 2016 |website=DNA |via=HighBeam}}&lt;/ref&gt; ''ਭਲਾ ਮੋਰੀ ਰਾਮਾ'' (2011) ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਧੀ ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ 2012 ਦੇ ਗੁਜਰਾਤ ਚੋਣ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ।

2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 November 2015 |title=Bigg Boss 9: Arvind Vegda accuses Salman Khan and Colors of rigging votes! |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bigg-boss-9-arvind-vegda-accuses-salman-khan-and-colors-for-rigging-votes-2141927 |access-date=15 November 2015 |website=dna}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arvind Vegda Eliminated in Big Boss 9 Double Eviction |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Arvind-Vegda-Eliminated-in-Big-Boss-9-Double-Eviction/2015/10/31/article3107147.ece |access-date=15 November 2015 |website=The New Indian Express |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117031624/http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Arvind-Vegda-Eliminated-in-Big-Boss-9-Double-Eviction/2015/10/31/article3107147.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Arvind Vegda evicted from Bigg Boss house, who'll be next? |url=http://www.hindustantimes.com/tv/arvind-vegda-evicted-from-bigg-boss-house-who-ll-be-next/story-1GHHRHEFlr7xl4NYptAmKJ.html |access-date=15 November 2015 |website=hindustantimes.com/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=13 October 2015 |title=Arvind Vegda in Bigg Boss 9 Double Trouble |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arvind-Vegda-in-Bigg-Boss-9-Double-Trouble/photostory/49387494.cms |access-date=15 November 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2016 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ''[[ਫ਼ੈਨ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਫੈਨ]]'' ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਜਬਰੋ ਫੈਨ&quot; ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਗੁਜਰਾਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਗਾਇਆ।&lt;ref name=&quot;Fan 2016&quot;&gt;{{Cite web |date=2016-02-25 |title=Arvind Vegda: I am thrilled to be associated with Shah Rukh Khan's Fan |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/arvind-vegda-i-am-thrilled-to-be-associated-with-shah-rukh-khans-fan/ |access-date=2016-03-30}}&lt;/ref&gt;

== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ਸਾਲ
! ਨਾਮ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਚੈਨਲ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ
|-
| 2015
| ''[[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਸੀਜ਼ਨ 9)|ਬਿੱਗ ਬੌਸ 9]]''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| ਕਲਰ ਟੀ.ਵੀ
| ਬੇਦਖਲ ਦਿਨ 20
| style=&quot;text-align:center;&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|}

== ਫਿਲਮਾਂ ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; |ਸਾਲ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਫਿਲਮ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਭੂਮਿਕਾ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਨੋਟਸ
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ਰੈਫ
|-
| 2022
| ਬਾਗੜਬਿਲਾ
| ਚੰਦੂ
| ਗੁਜਰਾਤੀ ਫਿਲਮ
| [[imdbtitle:15554424|10]]
|-
|}

== ਹਵਾਲੇ ==
{{Reflist}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੀਤਕਾਰ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਜਰਾਤੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1974]]</text>
      <sha1>j4e517zbomz8wy5e3x6ngpn7gszk1qp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅੰਜਲੀ ਆਨੰਦ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181848</id>
    <revision>
      <id>838549</id>
      <parentid>763766</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10435" sha1="4wj1uxyta7i88kq6bb4b7bkg50d9zoe" xml:space="preserve">
'''ਅੰਜਲੀ ਆਨੰਦ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਆਂ ਜਿਵੇਂ ''ਢਾਈ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰੇਮ'', ਅਤੇ ''ਕੁਲਫੀ ਕੁਮਾਰ ਬਾਜੇਵਾਲਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਧਰਮਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।

ਅੰਜਲੀ ਨੇ 2017 ਦੀ ਵੈੱਬ-ਸੀਰੀਜ਼ ''ਅਨ ਟੈਗ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-anjali-anand-my-mom-is-still-unable-to-believe-that-im-a-part-of-rocky-aur-rani-ki-prem-kahani-she-keeps-asking-are-you-working-with-dharmendra-ji/articleshow/101865495.cms|title=Exclusive - Anjali Anand: My mom is still unable to believe that I'm a part of Rocky Aur Rani Ki Prem Kahani; she keeps asking are you working with Dharmendra ji?|date=18 July 2023|work=[[The Times of India|Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਸਟੰਟ-ਅਧਾਰਿਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ''  ਸੀਜ਼ਨ 13 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jagrantv.com/en-show/who-is-anjali-anand-the-khatron-ke-khiladi-13-contestant-know-about-her-biography-career-family-and-more-rc1041788|title=Khatron Ke Khiladi 13: Everything you need to know about TV actress Anjali Anand|date=9 May 2023|work=[[Jagran Prakashan|Jagran TV]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/rohit-shetty-khatron-ke-khiladi-13-rohit-roy-to-join-arjit-taneja-anjali-anand-and-anjum-fakih-8583978/|title=Khatron Ke Khiladi 13: Rohit Roy to join Arjit Taneja, Anjali Anand and Anjum Fakih|date=30 April 2023|work=[[The Indian Express|Indian Express]]}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਅੰਜਲੀ ਆਨੰਦ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਿਨੇਸ਼ ਆਨੰਦ ਦੀ ਬੇਟੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.jagrantv.com/en-show/who-is-anjali-anand-the-khatron-ke-khiladi-13-contestant-know-about-her-biography-career-family-and-more-rc1041788|title=Khatron Ke Khiladi 13: Everything you need to know about TV actress Anjali Anand|date=9 May 2023|work=[[Jagran Prakashan|Jagran TV]]}}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਅੰਜਲੀ ਆਨੰਦ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਅਨਟੈਗ''  ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/buzz/plus-size-actor-anjali-anand-shows-how-different-is-better/articleshow/57958698.cms?from=mdr&amp;pcode=461|title=Plus size actor Anjali Anand shows how different is better!|date=30 April 2019|work=[[The Times of India|Times Of India]]}}&lt;/ref&gt;

ਅੰਜਲੀ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ''ਢਾਈ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰੇਮ''  ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ''ਕੁਲਫੀ ਕੁਮਾਰ ਬਾਜੇਵਾਲਾ''  ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।

2023 ਵਿੱਚ, ਅੰਜਲੀ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ''  ਸੀਜ਼ਨ 13 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=27 May 2023 |title=Khatron Ke Khiladi 13: Why is Anjali Anand cursing Soundous Moufakir? Find out |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/khatron-ke-khiladi-13-why-is-anjali-anand-cursing-soundous-moufakir-find-out-1223126 |website=[[Pinkvilla]] |access-date=20 ਮਾਰਚ 2024 |archive-date=3 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003215642/https://www.pinkvilla.com/tv/news/khatron-ke-khiladi-13-why-is-anjali-anand-cursing-soundous-moufakir-find-out-1223126 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2023 ਵਿੱਚ [[ਕਰਨ ਜੌਹਰ]] ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ'' ਨਾਲ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/khatron-ke-khiladi-13-contestant-anjali-anand-spills-the-beans-about-her-debut-film-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani-article-101878214|title=Khatron Ke Khiladi 13 Contestant Anjali Anand Spills The Beans About Her Debut Film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani|date=18 July 2023|work=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ (ਸੀਜ਼ਨ 11) ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 11 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਬੇਦਖਲ ਹੋ ਗਈ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news/jhalak-dikhhla-jaa-11-anjali-anand-gets-evicted-farah-khan-says-this-is-why-its-still-victory-for-her-1274759|title=Anjali Anand gets evicted; Farah Khan says this is why it's still victory for her|date=29 January 2024|work=[[pinkvilla]]|access-date=20 ਮਾਰਚ 2024|archive-date=2 ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202053504/https://www.pinkvilla.com/tv/news/jhalak-dikhhla-jaa-11-anjali-anand-gets-evicted-farah-khan-says-this-is-why-its-still-victory-for-her-1274759|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ ==

=== ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2017
| ''ਢਾਈ ਕਿਲੋ ਪ੍ਰੇਮ''
| ਦੀਪਿਕਾ ਸ਼ਰਮਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aajtak.in/visualstories/entertainment/anjali-anand-confirmed-for-khatron-ke-khiladi-13-actress-faced-body-sahming-fat-shaming-plus-size-hit-tv-actresses-bharti-singh-vahbiz-dorabjee-delnaz-irani-tmovf-32975-25-04-2023|title=हिट हैं ये प्लस साइज एक्ट्रेस, हुईं बॉडीशेम, लेकिन खुद को किया साबित|date=25 April 2023|work=[[Aaj Tak|AajTak]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2017
| ''ਅਣਟੈਗ''
| ਸ਼ਿਖਾ ਸੂਰੀ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/buzz/plus-size-actor-anjali-anand-shows-how-different-is-better/articleshow/57958698.cms?from=mdr&amp;pcode=461|title=Plus size actor Anjali Anand shows how different is better!|date=30 April 2019|work=[[The Times of India|Times Of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2018-2020
| ''ਕੁਲਫੀ ਕੁਮਾਰ ਬਾਜੇਵਾਲਾ''
| ਲਵਲੀਨ ਚੱਢਾ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.aajtak.in/visualstories/entertainment/30-year-old-anjali-anand-body-shame-says-i-laugh-out-loud-comeback-after-5-years-khatron-ke-khiladi-13-tmovk-35113-06-05-2023|title=बॉडी शेम हुईं 30 साल की एक्ट्रेस, बोलीं- कमेंट्स पढ़कर हंसी आती है|date=6 May 2023|work=[[Aaj Tak|AajTak]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023
| ''ਡਰ ਕਾਰਕ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ 13''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| 12ਵਾਂ ਸਥਾਨ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/khatron-ke-khiladi-13-contestant-anjali-anand-spills-the-beans-about-her-debut-film-rocky-aur-rani-kii-prem-kahaani-article-101878214|title=Khatron Ke Khiladi 13 Contestant Anjali Anand Spills The Beans About Her Debut Film Rocky Aur Rani Kii Prem Kahaani|date=18 July 2023|work=[[Times Now]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2023-2024
| ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ ॥੧੧॥''
| ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ
| 10ਵਾਂ ਸਥਾਨ
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.siasat.com/jhalak-dikhhla-jaa-11-list-of-confirmed-contestants-with-photos-|title=Jhalak Dikhhla Jaa 11 Confirmed-Contestants - Siasat|date=28 September 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ਫਿਲਮਾਂ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!ਸਾਲ
! ਸਿਰਲੇਖ
! ਭੂਮਿਕਾ
! ਨੋਟਸ
! ਰੈਫ.
|-
| 2021
| ''ਬੇਲ ਬੋਟਮ'' 
| ਅੰਸ਼ੁਲ ਦੀ ਭਾਬੀ
|
| 
|-
| 2023
| ''ਰੌਕੀ ਔਰ ਰਾਣੀ ਕੀ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ''
| ਗਾਇਤਰੀ ਰੰਧਾਵਾ
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/exclusive-anjali-anand-my-mom-is-still-unable-to-believe-that-im-a-part-of-rocky-aur-rani-ki-prem-kahani-she-keeps-asking-are-you-working-with-dharmendra-ji/articleshow/101865495.cms|title=Exclusive - Anjali Anand: My mom is still unable to believe that I'm a part of Rocky Aur Rani Ki Prem Kahani; she keeps asking are you working with Dharmendra ji?|date=18 July 2023|work=[[The Times of India|Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2024
| ''ਬਨ ਟਿੱਕੀ''
|
|
| &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/bollywood/anjali-anand-wraps-third-project-with-shabana-azmi-expresses-love-1503263668.html|title=Anjali Anand wraps third project with Shabana Azmi, expresses love|date=26 January 2024|work=[[thestatesman.com]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>4wj1uxyta7i88kq6bb4b7bkg50d9zoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਅੰਜਲੀ ਗਾਇਕਵਾੜ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>183701</id>
    <revision>
      <id>838548</id>
      <parentid>771661</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7815" sha1="ey14huezfechusih5rvunmznbwcbxsa" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਅੰਜਲੀ ਗਾਇਕਵਾੜ
| image              = 
| caption            = 
| native_name        = 
| native_name_lang   = 
| birth_name         = 
| birth_date         = 
| birth_place        = 
| nationality        = ਭਾਰਤੀ
| occupation         = ਗਾਇਕ
| years_active       = 2017–ਮੌਜੂਦ
| spouse             = 
| module             = 
}}

'''ਅੰਜਲੀ ਗਾਇਕਵਾੜ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Anjali Gaikwad''') [[ਅਹਿਮਦਨਗਰ|ਅਹਿਮਦਨਗਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਿੰਗਿੰਗ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ 2017'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਅਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol 12 evicted contestant Anjali Gaikwad reacts to Amit Kumar's controversy |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/indian-idol-12-evicted-contestant-anjali-gaikwad-reacts-to-amit-kumar-s-controversy-1812785-2021-06-09/ |access-date=2021-11-08 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

2020 ਵਿੱਚ ਅੰਜਲੀ ਗਾਇਕਵਾੜ ਨੇ ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਚੋਟੀ ਦੇ 9 ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol 12: Did You Know Anjali Gaikwad Is Already A Winner Of THIS Famous Singing Show? |url=https://www.filmibeat.com/television/news/2020/indian-idol-12-did-you-know-anjali-gaikwad-is-already-a-winner-of-this-famous-singing-show-306512.html/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126204037/https://www.filmibeat.com/television/news/2020/indian-idol-12-did-you-know-anjali-gaikwad-is-already-a-winner-of-this-famous-singing-show-306512.html |archive-date=26 November 2020 |access-date=2021-11-08 |website=Filmy Beat |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ ==
ਉਸਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜ਼ੀ ਯੂਵਾ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 2017&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Watch Anjali Gaikwad's Nice Performance - 22th August 2018 - Sangeet Samraat Season 2 Sangeet Samraat Season 2 TV Serial Best Scene of 24th August 2018 Online on ZEE5 |url=https://www.zee5.com/tv-shows/details/sangeet-samraat-season-2/0-6-tvshow_1997214319/sangeet-samraat-season-2/0-1-tvshow_1997214319-season_971630491-episode_293089875 |website=Zee5 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ''  ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਈਨਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-10-26 |title=Indian Idol 12: अंजली गायकवाडच्या बहिणीला पाहिलंय का? तीसुद्धा आहे उत्तम गायिका |url=https://lokmat.news18.com/photogallery/entertainment/indian-idol-12-fame-anjali-gaikwads-sister-also-singer-see-her-photos-mhad-623227.html |access-date=2023-06-06 |website=News18 Lokmat |language=mr |archive-date=2023-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606083110/https://lokmat.news18.com/photogallery/entertainment/indian-idol-12-fame-anjali-gaikwads-sister-also-singer-see-her-photos-mhad-623227.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ਕੈਰੀਅਰ ==
ਉਹ 2017 ਵਿੱਚ ''ਸੰਗੀਤ ਸਮਰਾਟ'' ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=अहमदनगरच्या 'नंदिनी-अंजली' बनल्या महाराष्ट्राच्या पहिल्या 'संगीत सम्राट'!! |url=https://divyamarathi.bhaskar.com/news/BOL-MB-nandini-and-anjali-gaikwad-won-sangeet-samrat-show-5665467-PHO.html |website=Divya Marathi}}&lt;/ref&gt; 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਲ ਚੈਂਪਸ 2017'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]], [[ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮਿਆ|ਹਿਮੇਸ਼ ਰੇਸ਼ਮੀਆ]], ਅਤੇ [[ਜਾਵੇਦ ਅਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜੱਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਅਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਵਿਜੇਤਾ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2017 |title=Sa Re Ga Ma Pa Li'l Champs 2017: Shreyan Bhattacharya, Anjali Gaikwad emerge winners |url=https://www.hindustantimes.com/tv/sa-re-ga-ma-pa-li-l-champs-2017-shreyan-bhattacharya-anjali-gaikwad-emerge-winners/story-4vTF3xkaNVSkW0Lh0Jlh1M.html |website=Hindustan Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12'' ਵਿੱਚ ਸੀ, 9ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 April 2021 |title=Indian Idol 12: Anjali Gaikwad and Sawai Bhatt to face the elimination process? |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/indian-idol-12-anjali-gaikwad-and-sawai-bhatt-to-face-the-elimination-process-1808956/ |website=Bollywood Life |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=9 June 2021 |title=Indian Idol 12 evicted contestant Anjali Gaikwad says 'not offended by Amit Kumar's criticism' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-idol-12-eliminated-contestant-anjali-gaikwad-says-not-offended-by-amit-kumars-criticism-7350615/ |website=Indian Express |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੇ ਗੀਤ ਮਰਦ ਮਰਾਠਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://twitter.com/arrahman/status/869197808351535105 |access-date=2022-05-11 |website=Twitter |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mard Maratha {{!}} Official Video Song {{!}} Sachin A Billion Dreams {{!}} AR Ameen {{!}} Anjali Gaikwad |url=https://www.youtube.com/watch?v=7PNQuLnDElg |language=en |access-date=2022-05-11}}&lt;/ref&gt;

ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਉਸ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] ਅਕਾਊਂਟ ਹੈਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-04-22 |title=Indian Idol 12 fame Anjali Gaikwad accused of scamming people, singer reacts |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/indian-idol-12-fame-anjali-gaikwad-accused-of-scamming-people-singer-reacts-article-90999053 |access-date=2023-06-06 |website=TimesNow |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ey14huezfechusih5rvunmznbwcbxsa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ (ਟੀਵੀ ਲਡ਼ੀਵਾਰ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>194347</id>
    <revision>
      <id>838550</id>
      <parentid>789815</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22059" sha1="0ufux8l73zyav6hj56tqm9qda06y0cy" xml:space="preserve">
''ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਕ'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Fear Factor: '''''ਖਤਰੋਂ ਕੇ  ਖਿਲਾੜੀ''''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਟੰਟ-ਅਧਾਰਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ) '''''ਲੜੀ'''''  ਹੈ। ਜੋ ਅਮਰੀਕੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ' ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 January 2014 |title=Meet the contestants of Fear Factor-Khatron Ke Khiladi 5 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi//photostory/29602507.cms |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt; ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ [[ਸੋਨੀ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ ਟੈਲੀਵਿਜਨ (ਭਾਰਤ)|ਸੋਨੀ ਟੀਵੀ]] ਉੱਤੇ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇਹ ਫਾਰਮੈਟ ਐਂਡੇਮੋਲ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 21 ਜੁਲਾਈ, 2008 ਨੂੰ ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਃ ਖਤਰੋਂ ਕੇ '''''ਖਿਲਾੜੀ'''''  ਬਣ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ-'''''ਲੜੀ'''''  'ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰਃ ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ-ਮੇਡ ਇੰਨ ਇੰਡੀਆ' ਦੀ ਇੱਕ ਸਪਿਨ-ਆਫ 1 ਅਗਸਤ, 2020 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

==ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ==
{{Series Overview
| auxA       = Host
| infoA      = Contestants
| infoB      = Winner
| infoC      = Runner-up
| auxD       = Destination

| color1     = #C70039
| link1      = #Season 1
| auxA1      = [[ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ]]
| infoA1      = 12
| infoB1      = [[ਨੇਥਰਾ ਰਘੁਰਾਮਨ ]]
| infoC1      = [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ]]
| auxD1      = [[ਸਾਉਥ ਅਫ੍ਰੀਕਾ]]
| episodes1  = 16
| start1     = {{start date|df=yes|2008|07|21}}
| end1       = {{end date|df=yes|2008|08|14}}
| infoB2      = [[ਅਨੁਸ਼੍ਕਾ ਮਨਚੰਦਾ ]]
| infoC2      = [[ਜੈਜੀ ਰੰਧਾਵਾ ]]
| infoA2      = 13

| color2     = #8FBC8B
| link2      = #Season 2
| episodes2  = 16
| start2     = {{start date|df=yes|2009|09|07}}
| end2       = {{end date|df=yes|2009|10|01}}
| color3     = #FF52AF
| link3      = #Season 3
| auxA3      = [[ਪ੍ਰਿਯੰਕਾ ਚੋਪੜਾ ]]
| infoA3      = 13
| infoB3      = [[ਸ਼ੱਬੀਰ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ]]
| infoC3      = [[ਰਿਤ੍ਵਿਕ ਭੱਟਾਚਾਰਯ]]
| auxD3      = [[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ]]
| episodes3  = 16
| start3     = {{start date|df=yes|2010|09|06}}
| end3       = {{end date|df=yes|2010|09|30}}

| color4     = #3B50AE
| link4      = ਫੀਅਰ ਫੈਕਟਰ: ਖਤਰੋਂ ਕੇ ਖਿਲਾੜੀ  4
| auxA4      = ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ 
| infoA4      = 13
| infoB4      = [[ਆਰਤੀ ਛਾਬੜੀਆ ]]
| infoC4      = [[ਮੌਲੀ ਦਵੇ]]
| auxD4      = [[ਸਾਊਥ ਅਫ੍ਰੀਕਾ]]
| episodes4  = 16
| start4     = {{start date|df=yes|2011|06|03}}
| end4       = {{end date|df=yes|2011|07|23}}

| color5     = #57575A
| link5      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 5
| auxA5      = [[Rohit Shetty]]
| infoA5      = 17
| infoB5      = [[Rajneesh Duggal]]
| infoC5      = [[Gurmeet Choudhary]]
| episodes5  = 20
| start5     = {{start date|df=yes|2014|03|22}}
| end5       = {{end date|df=yes|2014|05|25}}

| color6     = #FF900F
| link6      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 6
| infoA6      = 15
| infoB6      = [[Aashish Chaudhary]]
| infoC6      = [[Meiyang Chang]]
| episodes6  = 20
| start6     = {{start date|df=yes|2015|02|07}}
| end6       = {{end date|df=yes|2015|04|12}}

| color7     = #FFD700
| link7      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 7
| auxA7      = [[Arjun Kapoor]]
| infoA7      = 15
| infoB7      = [[Sidharth Shukla]]
| infoC7      = [[Sana Saeed]]
| auxD7      = [[Argentina]]
| episodes7  = 20
| start7     = {{start date|df=yes|2016|01|30}}
| end7       = {{end date|df=yes|2016|04|3}}

| color8     = #008080
| link8      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 8
| auxA8      = Rohit Shetty
| infoA8      = 12
| infoB8      = [[Shantanu Maheshwari]]
| infoC8      = [[Hina Khan]]
| auxD8      = [[Spain]]
| episodes8  = 21
| start8     = {{start date|df=yes|2017|07|22}}
| end8       = {{end date|df=yes|2017|09|30}}

| color9     = #BC8F8F
| link9      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 9
| infoA9      = 12
| infoB9      = [[Punit Pathak]]
| infoC9      = [[Aditya Narayan]]
| auxD9      = [[Argentina]]
| episodes9  = 20
| start9     = {{start date|df=yes|2019|01|5}}
| end9       = {{end date|df=yes|2019|03|10}}

| link10      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 10
| episodes10  = 22
| color10     = #3CB371
| start10     = {{start date|df=yes|2020|02|22}}
| end10      = {{end date|df=yes|2020|07|26}}
| infoA10      = 10
| infoB10      = [[Karishma Tanna]]
| infoC10      = [[Karan Patel]]
| auxD10      = [[Bulgaria]]

| color11     = black
| link11      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 11
| infoA11      = 13
| infoB11      = [[Arjun Bijlani]]
| infoC11      = [[Divyanka Tripathi]]
| auxD11      = [[South Africa]]
| episodes11  = 22
| start11     = {{start date|df=yes|2021|07|17}}
| end11       = {{end date|df=yes|2021|09|26}}

| color12     = #DE5D83
| link12      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 12
| infoA12      = 14
| infoB12      = [[Tushar Kalia]]
| infoC12      = Faisal Shaikh 
| episodes12  = 26
| start12     = {{start date|df=yes|2022|7|2}}
| end12       = {{end date|df=yes|2022|9|25}}

| color13     = blue
| link13      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 13
| infoA13      = 14
| infoB13     = Dino James
| infoC13     = [[Arjit Taneja]]
| episodes13  = 27
| start13     = {{start date|df=yes|2023|7|15}}
| end13       =  {{end date|df=yes|2023|10|14}}

| color14      = cyan
| link14       = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 14
| infoA14      = 12
| infoB14      = [[Karan Veer Mehra]]
| infoC14      = [[Krishna Shroff]]
| auxD14      = [[Romania]]
| episodes14   = 20
| start14      = {{start date|df=yes|2024|07|27}}
| end14        = {{end date|df=yes|2024|09|29}}

}}

===Spin-off===
{{Series Overview
| auxA       = Host
| infoA      = Contestants
| infoB      = Winner
| infoC      = Runner-up
| infoD      = Destination

| color1     = #002e2e
| link1      = Fear Factor: Khatron Ke Khiladi – Made in India
| auxA1      = [[Farah Khan]]&lt;br&gt;Rohit Shetty
| infoA1      = 9
| infoB1      ={{nowrap| [[Nia Sharma]]}}
| infoC1      ={{nowrap| [[Karan Wahi]]}}
| infoD1      = [[India]]
| episodes1  = 10
| start1     = {{start date|df=yes|2020|08|01}}
| end1       = {{end date|df=yes|2020|08|30}}

}}

==Season 1==
{{Infobox television season
| season_number = 1
| bgcolour      = #B1121A &lt;!-- Colours used must meet the contrast requirements of WP:COLOR. --&gt;
| image         = FearFactorKhatronKeKhiladiLogo.png
| image_alt     =
| caption       = Title screen
| starring      = 
| module1       = {{Infobox reality competition season
 | presenter           = [[ਅਕਸ਼ੇ ਕੁਮਾਰ ]]
 | num_contestants     = 15
 | winner              = [[Nethra Raghuraman]]
 | runner_up           = [[Urvashi Sharma]]
}}
| num_episodes  = 16&lt;!--
Value is incremented when new episodes air. See template documentation for more info. --&gt;
| network       = [[Colors TV]]
| first_aired   = {{start date|df=yes|2008|7|21}}
| last_aired    = {{end date|df=yes|2008|8|14}}
| next_season   = [[#Season 2|Season 2]] 
}}
'''Khatron Ke Khiladi 1''' was hosted by [[Akshay Kumar]]. [[Nethra Raghuraman]] was declared the winner of the season.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Contestants
! Occupation
! Status
! Place
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਨੇਥਰਾ ਰਘੁਰਮਨ
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Won|Winner}}
| 1
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਉਰਵਸ਼ੀ ਸ਼ਰਮਾ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Runner-up|1st runner-up}}
| 2
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਅਦਿਤੀ ਗੋਵਰੀਕਰ 
| ਮਾਡਲ 
| bgcolor=&quot;#7FFFD4&quot;| 2nd runner-up
| 3
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਪੂਜਾ ਬੇਦੀ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 4
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | ਯਾਨਾ ਗੁਪਤਾ 
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮਾਡਲ 
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 5
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | ਸੋਨਾਲੀ ਕੁਲਕਰਨੀ  
| rowspan=&quot;2&quot; | ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 6
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਅੰਜਨਾ ਸੁਖਾਨੀ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 7
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | ਮੇਘਨਾ ਨਾਇਡੂ 
| rowspan=&quot;2&quot; | ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 8
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | ਦੀਪਨੀਤਾ ਸ਼ਰਮਾ 
| rowspan=&quot;2&quot; | ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 9
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਅਨੀਤਾ  ਹੰਸਨੰਦਾਨੀ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 10
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਤਪੁਰ ਚਟਰਜੀ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 11
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਤੁਪੁਰ ਚਟਰਜੀ 
| ਮਾਡਲ 
| {{Eliminated}}
| 12
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਾਲਵਡੇ
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 13
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਪਾਯਲ ਰੋਹ੍ਤਾਂਗੀ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 14&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot;&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/khatron-ke-khiladi-season-2-winner-revealed/|title=Khatron Ke Khiladi -Season 2 winner revealed?|date=2 September 2009}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| ਸਾਇਲੀ ਭਗਤ 
| ਅਭਿਨੇਤਰੀ 
| {{Eliminated}}
| 15&lt;ref name=&quot;indianexpress.com&quot; /&gt;
|}
:{{Color box|#D0FF14|border=darkgray}} Indicates original entrants
:{{Color box|#B2FFFF|border=darkgray}} Indicates re-entered entrants

==Season 2==
{{Infobox television season
| season_number = 2
| bgcolour      = #F5ED0A&lt;!-- Colours usegd must meet the contrast requirements of WP:COLOR. --&gt;
| image         = Khatron_Ke_Khiladi_2.jpg
| image_alt     =
| caption       = Title screen
| starring      = 
| module1       = {{Infobox reality competition season
 | presenter           = [[Akshay Kumar]]
 | num_contestants     = 14
 | winner              = [[Anushka Manchanda]]
 | runner_up           = [[Jesse Randhawa]]
}}
| num_episodes  = 16&lt;!-- Value is incremented when new episodes air. See template documentation for more info. --&gt;
| network       = [[Colors TV]]
| released      = 
| first_aired   = {{start date|df=yes|2009|9|7}}
| last_aired    = {{end date|df=yes|2009|10|1}}
| prev_season   = [[#Season 1|Season 1]]
| next_season   = [[#Season 3|Season 3]] 
}}
'''Khatron Ke Khiladi 2''' was hosted by [[Akshay Kumar]]. [[Anushka Manchanda]] was declared the winner of the season.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Contestants
! Occupation
! Status
! Place
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Anushka Manchanda]]
| Singer
| {{Won|Winner}}
| 1
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Jesse Randhawa]]
| Model
| {{Runner-up|1st runner-up}}
| 2
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Carol Gracias]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Model
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 3
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| bgcolor=&quot;#7FFFD4&quot;| 2nd runner-up
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | Rosa Catalano
| rowspan=&quot;2&quot; | Model
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 4
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Nauheed Cyrusi]]
| Actress
| {{Eliminated}}
| 5
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Shonali Nagrani]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Actress
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 6
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Bruna Abdullah]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Model
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 7
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| Pooja Misrra
| VJ
| {{Eliminated}}
| 8
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Sonika Kaliraman]]
| Wrestler
| {{Eliminated}}
| 9
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Shweta Salve|Shveta Salve]]
| Actress
| {{Eliminated}}
| 10
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Mandira Bedi]]
| Actress
| {{Eliminated}}
| 11
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Rupali Ganguly]]
| Actress
| {{Eliminated}}
| 12
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| Pia Trivedi
| Model
| {{Eliminated}}
| 13
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Sushama Reddy|Sushma Reddy]]
| Actress
| {{Eliminated}}
| 14
|}
:{{Color box|#D0FF14|border=darkgray}} Indicates original entrants
:{{Color box|#B2FFFF|border=darkgray}} Indicates re-entered entrants

==Season 3==
{{Infobox television season
| season_number = 3
| bgcolour      = #FF52AF &lt;!-- Colours used must meet the contrast requirements of WP:COLOR. --&gt;
| image         = Khatron_Ke_Khiladi_3.jpg
| image_alt     =
| caption       = Title screen
| starring      = 
| module1       = {{Infobox reality competition season
 | presenter           = [[Priyanka Chopra]]
 | num_contestants     = 13
 | winner              = [[Shabir Ahluwalia]]
 | runner_up           = [[Ritwik Bhattacharya]]
}}
| num_episodes  = 16&lt;!-- Value is incremented when new episodes air. See template documentation for more info. --&gt;
| network       = [[Colors TV]]
| first_aired   = {{start date|df=yes|2010|9|6}}
| last_aired    = {{end date|df=yes|2010|9|30}}
| prev_season   = [[#Season 2|Season 2]]
| next_season   = [[Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 4|Season 4]] 
}}
'''Khatron Ke Khiladi 3''' was hosted by [[Priyanka Chopra]]. [[Shabir Ahluwalia]] was declared the winner of the season.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Contestants
! Occupation
!Partner
! Status
! Place
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Shabir Ahluwalia]]
| Actor
| Sushma Gupta
| {{Won|Winner}}
| 1
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Ritwik Bhattacharya]]
| Squash player
| Avni
| {{Runner-up|1st runner-up}}
| 2
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Dino Morea]]
| Actor
| [[Madhurima Tuli]]
| bgcolor=&quot;#7FFFD4&quot; | 2nd runner-up
| 3
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Milind Soman]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Model
| rowspan=&quot;2&quot; | Ritisha
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 4
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Manjot Singh]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Actor
| rowspan=&quot;2&quot; | Andressa
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 5
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Abhishek Kapoor]]
| Producer
| Susheel
| {{Eliminated}}
| 6
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Rahul Bose]]
| Actor
| Annie Gill
| {{Eliminated}}
| 7
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Terence Lewis (choreographer)|Terence Lewis]]
| Dancer
| Ananya Kapoor
| {{Eliminated}}
| 8
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Karan Singh Grover]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Actor
| rowspan=&quot;2&quot; | Aarti
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 9
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Cyrus Broacha]]
| rowspan=&quot;2&quot; | VJ
| rowspan=&quot;2&quot; | Freisha
| {{Eliminated}}
| rowspan=&quot;2&quot; | 10
|-
| style=&quot;background:#B2FFFF;&quot; |
| {{Eliminated}}
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Armaan Ebrahim]]
| Car Racer
| [[Madhura Naik]]
| {{Eliminated}}
| 11
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Rahul Dev]]
| Actor
| Kavita Sachdev
| {{Eliminated}}
| 12
|-
| style=&quot;background:#D0FF14;&quot; |
| [[Angad Bedi]]
| Model
| Mittal
| {{Eliminated}}
| 13
|}
:{{Color box|#D0FF14|border=darkgray}} Indicates original entrants
:{{Color box|#B2FFFF|border=darkgray}} Indicates re-entered entrants

==Season 4==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 4}}

'''Khatron Ke Khiladi 4''' was hosted by [[Akshay Kumar]]. The tagline for this season was &quot;Torchaar 4&quot;. [[Aarti Chhabria]] was declared the winner of the season.

==Season 5==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 5}}

'''Khatron Ke Khiladi 5''' was hosted by [[Rohit Shetty]] The tagline for this season was &quot;Darr Ka Blockbuster&quot;. [[Rajneesh Duggal]] was declared the winner of the season.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/140422/entertainment-tvmusic/article/have-learnt-face-my-fears-khatron-ke-khiladi-rajniesh-duggall|title=Have learnt to face my fears in 'Khatron Ke Khiladi': Rajniesh Duggall|website=Deccan Chronicle|date=22 April 2014}}&lt;/ref&gt;

==Season 6==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 6}}

'''Khatron Ke Khiladi 6''' was hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Darr Ka Blockbuster Returns&quot;. [[Aashish Chaudhary]] was declared the winner of the season.

==Season 7==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 7}}

'''Khatron Ke Khiladi 7''' was hosted by [[Arjun Kapoor]]. The tagline for this season was &quot;Kabhi पीड़ा Kabhi कीड़ा in Argentina&quot;. [[Sidharth Shukla]] was declared the winner of the season.

==Season 8==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 8}}
'''Khatron Ke Khiladi 8''' was hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Pain in Spain&quot;. [[Shantanu Maheshwari]] was declared the winner of the season.

==Season 9==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 9}}
'''Khatron Ke Khiladi 9''' was hosted by [[Rohit Shetty]].&lt;ref name=&quot;kkk9&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/khatron-ke-khiladi-is-back-contestants-include-vikas-gupta-bharti-singh-haarsh-limbachiyaa-1882199|title=Khatron Ke Khiladi Is Back. Contestants Include Vikas Gupta, Aditya Narayan, Bharti Singh, Haarsh Limbachiyaa|date=12 July 2018}}&lt;/ref&gt; The tagline for this season was &quot;Jigar Pe Trigger&quot;. [[Punit Pathak]] was declared as winner of the season.

==Season 10==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 10}}
'''Khatron Ke Khiladi 10''' was hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Jahaan Darr Lega Class Aur Dega Trass&quot;. The telecast was postponed for 3 months due to [[COVID-19 pandemic]]. Week 7 episodes started from 27 June. [[Karishma Tanna]] was declared as the winner of the season 10.

==Season 11==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 11}}
'''Khatron Ke Khiladi 11''' was hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Darr VS Dare&quot;. [[Arjun Bijlani]] was declared as winner of the season.

==Season 12==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 12}}
'''Khatron Ke Khiladi 12''' is hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Bach Ke Kahan Jayega? Khatra Kahin Se Bhi Aayega!&quot;. The show premiered on 2 July 2022, on [[Colors TV]]. [[Tushar Kalia]] was declared as winner of the season.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/tushar-kalia-wins-khatron-ke-khiladi-12-beats-faisal-shaikh-and-mohit-malik-see-photos-8171539/|title=Tushar Kalia wins Khatron Ke Khiladi 12, beats Faisal Shaikh and Mohit Malik. See photos|date=25 September 2022}}&lt;/ref&gt;

==Season 13==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 13}}
'''Khatron Ke Khiladi 13 '''is hosted by [[Rohit Shetty]]. The tagline for this season was &quot;Iss Baar Har Level, Darr Next Level&quot;. The show premiered on 15 July 2023, on [[Colors TV]]. Spanning over 27 episodes, it is the longest season of the series since its inception. Dino James was declared as winner of the season.

==Season 14==
{{main|Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 14}}
'''Khatron Ke Khiladi 14''' is  hosted by [[Rohit Shetty]].&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/khatron-ke-khiladi-14-rohit-shettys-show-to-be-shot-in-romania-this-year-9286207/ | title=Khatron Ke Khiladi 14: Rohit Shetty's show to be shot in Romania; Abhishek Kumar, Nimrit Kaur Ahluwalia, Shoaib Ibrahim to participate | date=23 April 2024 }}&lt;/ref&gt; The tagline for this season is &quot;Darr Ki Nayi Kahaaniyaan In Romania&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.viacom18.com/media/danger-tainment-returns-colors-khatron-ke-khiladi-gears-up-to-script-darr-ki-nayi-kahaaniyaa-in-romania/ | title=Colors }}&lt;/ref&gt; The show premiered on 27 July 2024, on [[Colors TV]] and digitally on [[Jio Cinema]].&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.rediff.com/movies/report/meet-the-khatron-ke-khiladi-14-contestants/20240514.htm | title=Meet the Khatron Ke Khiladi 14 Contestants }}&lt;/ref&gt;[[Karan Veer Mehra]] was declared as the winner of the season.

==References==
{{reflist}}

== External links ==
* {{IMDb title}}
* [https://www.voot.com/shows/khatron-ke-khiladi/ ''Khatron Ke Khiladi''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230429021934/https://www.voot.com/shows/khatron-ke-khiladi |date=2023-04-29 }} on [[Voot]]

{{Colors Programmes}}
{{Fear Factor: Khatron Ke Khiladi}}
{{Portal bar|India|Television}}

{{DEFAULTSORT:Fear Factor: Khatron Ke Khiladi}}
[[Category:Fear Factor: Khatron Ke Khiladi| ]]
[[Category:Fear Factor]]
[[Category:2000s Indian television series]]
[[Category:Colors TV original programming]]
[[Category:Indian game shows]]
[[Category:Indian reality television series]]
[[Category:Indian television series based on American television series]]
[[Category:Hindi-language television shows]]&lt;!--Please don't add Colors to match the info box logo and don't change the format--&gt;
[[Category:2008 Indian television series debuts]]</text>
      <sha1>0ufux8l73zyav6hj56tqm9qda06y0cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਸ਼ਨਮੁਖਾ ਪ੍ਰਿਆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196250</id>
    <revision>
      <id>838547</id>
      <parentid>832340</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <origin>838547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11450" sha1="6sbpnsvgeo98j721380jlbykmtkoa1y" xml:space="preserve">'''ਸ਼ਣਮੁਖਾ ਪ੍ਰਿਆ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shanmukha Priya;''' ਜਨਮ 2 ਨਵੰਬਰ 2002) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ, [[ਜੈਜ਼]], ਰੌਕ, ਪੌਪ ਅਤੇ ਯੋਡੇਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 March 2021 |title=Shanmukhapriya FINALLY breaks her silence on participating in Indian Idol 12 despite winning other singing reality shows |url=https://www.bollywoodlife.com/tv/shanmukhapriya-finally-breaks-her-silence-on-participating-in-indian-idol-12-despite-winning-other-singing-reality-shows-1800066/ |access-date=8 July 2021 |website=Bollywood Life |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwFQ&quot;&gt;ਪਦੁਥਾ ਥੀਯਾਗਾ S6&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (2013), ''ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਟਿਲ ਚੈਂਪਸ 2017'' (2017) ਅਤੇ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwGQ&quot;&gt;ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; (2020–21) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya Biography: Age, Education, Life, Family, Videos and Photos |url=https://www.jagrantv.com/show/shanmukha-priya-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-biography-age-education-life-family-videos-and-photos-rc1016406 |access-date=8 July 2021 |website=[[Jagran Prakashan Limited|Jagran TV]] |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ ==
ਸ਼ਨਮੁਖਾ ਪ੍ਰਿਆ ਦਾ ਜਨਮ [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਭਾਸ਼ੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 May 2021 |title=From Revanth to Shanmukha Priya, list of 10 amazing playback singers from Vizag |url=https://www.yovizag.com/list-of-10-playback-singers-from-vizag/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਰਤਨਮਾਲਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਕੁਮਾਰ [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]], ਵਾਇਲਨ, ਗਿਟਾਰ, ਮੈਂਡੋਲਿਨ ਅਤੇ ਕੀਬੋਰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ਵਾਦਕ ਹਨ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol contestant Shanmukha Priya father interview Veena Srinivas face to face |url=https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |access-date=8 July 2021 |website=ap7am.com |language=en |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185342/https://www.ap7am.com/lv-343745-indian-idol-contestant-shanmukha-priya-father-interview-veena-srinivas-face-to-face |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''[[ਦ ਹਿੰਦੂ|ਦ ਹਿੰਦੂ ਨੇ]]''  ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਅਲਾਰਮ ਘੜੀ 'ਤੇ ਵੱਜਦੀ ਧੁਨ 'ਤੇ ਗੁਣਗੁਣਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵੀਣਾ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2021 |title=Shanmukhapriya on Her Indian Idol 12 Journey, Anushka Sharma Shares a Glimpse of Vamika |url=https://www.news18.com/news/movies/shanmukhapriya-on-her-indian-idol-12-journey-anushka-sharma-shares-a-glimpse-of-vamika-3574274.html |access-date=8 July 2021 |website=News18 |language=en}}&lt;/ref&gt;

6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਜ਼ੀ ਤੇਲਗੂ ' ਤੇ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwOQ&quot;&gt;ਸਾ ਰੇ ਗਾ ਮਾ ਪਾ ਲਿਟਲ ਚੈਂਪਸ 2008&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਨਾਲ ਰਿਐਲਿਟੀ ਗਾਇਕੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol 12 Contestant Shanmukha Priya is a Fabulous Singer, Check Out Interesting Facts About Her |url=https://www.india.com/photos/entertainment/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-is-a-fabulous-singer-check-out-interesting-facts-about-her-203766/ |access-date=8 July 2021 |website=www.india.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਸਦਾ ਅਗਲਾ ਸ਼ੋਅ ''ਪਦੁਥਾ ਥੀਯਾਗਾ ,'' ਜਿਸਨੂੰ ਐਸਪੀ ਬਾਲਸੁਬ੍ਰਾਹਮਣੀਅਮ ਨੇ ਜੱਜ ਕੀਤਾ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਸੀ। ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ 2010 ਦੀ ਤੇਲਗੂ ਫਿਲਮ ''ਤੇਜਮ'' ਲਈ ਇੱਕ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tejam 2010 Telugu Movie Songs, Tejam Music Director Lyrics Videos Singers &amp; Lyricists |url=https://moviegq.com/movie/tejam-8798/songs |access-date=8 July 2021 |website=MovieGQ |language=en}}&lt;/ref&gt;

ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਗਾਇਕੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਮਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Interview: I will miss 'The Voice India Kids', says ShanmukhaPriya, who recently got eliminated |url=http://www.merinews.com/mobile/article/Entertainment/2016/9/4/interview-i-will-miss-the-voice-india-kids-says-shanmukhapriya-who-recently-got-eliminated/15919985 |access-date=8 July 2021 |website=www.merinews.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 October 2017 |title=Sa Re Ga Ma Pa Li'l Champs 2017: Shreyan Bhattacharya, Anjali Gaikwad emerge winners |url=https://www.hindustantimes.com/tv/sa-re-ga-ma-pa-li-l-champs-2017-shreyan-bhattacharya-anjali-gaikwad-emerge-winners/story-4vTF3xkaNVSkW0Lh0Jlh1M.html |access-date=8 July 2021 |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwVQ&quot;&gt;ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਬਣਾਇਆ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Indian Idol 12 contestant Shanmukha Priya makes judges groove on her song 'Mera naam chin chin chu' |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |access-date=8 July 2021 |website=[[Pinkvilla]] |language=en |archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191405/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-makes-judges-groove-her-song-mera-naam-chin-chin-chu-790894 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Shanmukhapriya's performance made the team of Scam 1992 mesmerized |url=https://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/shanmukhapriya-s-performance-made-the-team-of-scam-1992-mesmerized-201224 |access-date=8 July 2021 |website=Tellychakkar.com |language=en}}&lt;/ref&gt; ਫਿਲਮ ''ਜਾਨੇ ਤੂ'' ਦੇ ਗੀਤ &quot;ਜਾਨੇ ਤੂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਹੈ&quot; ਲਈ ਉਸਦੀ [[ਜੈਜ਼]] -ਸਟਾਈਲ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ... ਸ਼ੋਅ ''&lt;nowiki/&gt;'ਯਾ ਜਾਨੇ ਨਾ''' (2008) ਵਿੱਚ, [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ|ਏ.ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ]] ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਅਗਲਾ 'ਜੈਜ਼ ਸਟਾਰ' ਕਿਹਾ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukhapriya is completely mesmerised as AR Rahman backs her performance with his piano piece |url=https://www.bollywoodlife.com/photos/indian-idol-12-shanmukhapriya-is-completely-mesmerised-as-ar-rahman-backs-her-performance-with-his-piano-piece-1807113/ |access-date=8 July 2021 |website=www.bollywoodlife.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2021 |title=A.R. Rahman plays piano during Shanmukhapriya's performance on Indian Idol Season 12 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/r-rahman-plays-piano-shanmukhapriyas-performance-indian-idol-season-12/ |access-date=8 July 2021 |website=[[Bollywood Hungama]] |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2021 |title=Watch: AR Rahman is all praise for Shanmukhapriya in Indian Idol 12 |url=https://www.yovizag.com/ar-rahman-praises-shanmukhapriya-indian-idol-12/ |access-date=8 July 2021 |website=Vizag |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਉਸਦੀ ਯੋਡੇਲਿੰਗ -ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਗਾਇਕੀ ਅਕਸਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਟ੍ਰੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12's contestant Shanmukha Priya responds to trolling: 'I take it with a pinch of salt' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/indian-idol-12-contestant-shanmukha-priya-responds-to-trolls-7329657/ |access-date=8 July 2021 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 May 2021 |title=Indian Idol 12: Shanmukha Priya Breaks Silence on People Demanding Her Eviction |url=https://www.india.com/entertainment/tv-news-indian-idol-12-shanmukha-priya-breaks-silence-on-people-demanding-her-eviction-indian-idol-controversy-update-4691859/ |access-date=8 July 2021 |website=India.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 May 2021 |title='Indian Idol 12': Shanmukhapriya On Being Trolled, Says, &quot;Even Michael Jackson Had To Endure Criticism |url=https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |access-date=8 July 2021 |website=Telly Drama {{!}} Web-Series {{!}} Television {{!}} Big Boss 14 |language=en-US |archive-date=12 ਦਸੰਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212043303/https://tellydrama.com/indian-idol-12-shanmukhapriya-on-being-trolled-says-even-michael-jackson-had-to-endure-criticism/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ਇਹ ਆਲੋਚਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ''ਇੰਡੀਅਨ ਆਈਡਲ 12'' ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਦੇ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਲਈ ਹੈ।

ਉਹ ਇੱਕ ਮੈਰੀਟੋਰੀਅਸ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਵੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ 12ਵੀਂ ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ 9.7 GPA ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਵਿੱਚ BSc ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

== ਹਵਾਲੇ ==

[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2002]]</text>
      <sha1>6sbpnsvgeo98j721380jlbykmtkoa1y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਬਸੀਰ ਅਲੀ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>200523</id>
    <revision>
      <id>838554</id>
      <parentid>819461</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sonia Atwal</username>
        <id>49604</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>838554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6451" sha1="ekbvntvcn02j9ncpa6xfmsr8nteor92" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ਬਸੀਰ ਅਲੀ
| image              = 
| image_size         = 
| caption            = 
| birth_date         = 05-09-1995
| birth_place        = [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਭਾਰਤ 
| occupation         = {{hlist|[[ਅਦਾਕਾਰ]]|[[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]]|ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ}}
| years_active       = 2017–ਵਰਤਮਾਨ
| known_for          = 'ਐਮਟੀਵੀ ਰੋਡੀਜ਼''&lt;br&gt;''ਐਮਟੀਵੀ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ#ਸੀਜ਼ਨ 10''&lt;br&gt;''ਏਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ 2''&lt;br&gt;''ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ''&lt;br&gt;''ਬਿੱਗ ਬੌਸ ਸੀਜ਼ਨ 19''
}}

'''ਬਸੀਰ ਅਲੀ''' (ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਮਾਡਲ, ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-09-02 |title=Bigg Boss 19: From being a part of reality shows to his net worth; all you need to know about Baseer Ali |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-19-from-being-a-part-of-reality-shows-to-his-net-worth-all-you-need-to-know-about-baseer-ali/photostory/123660459.cms |access-date=2025-09-04 |website=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ਉਹ ''ਸਪਲਿਟਵਿਲਾ 10'' ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਡੀਜ਼ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਅਤੇ ''ਐਸ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ 2'' ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਪ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Baseer Ali, Naina Singh win 'Splitsvilla X |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/baseer-ali-naina-singh-win-splitsvilla-x/articleshow/62014700.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171211045802/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/baseer-ali-naina-singh-win-splitsvilla-x/articleshow/62014700.cms |archive-date=11 December 2017 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/roadies-fame-baseer-ali-to-make-his-acting-debut-with-the-tv-show-kundali-bhagya/articleshow/98236623.cms|title=Roadies fame Baseer Ali to make his acting debut with the TV show Kundali Bhagya?|date=2023-02-25|work=The Times of India|access-date=2024-11-22|issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; ਅਗਸਤ 2025 ਤੱਕ, ਉਹ [[ਬਿੱਗ ਬੌਸ (ਹਿੰਦੀ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼) ਸੀਜ਼ਨ 19|''ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19'']] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਹੈ।&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2025-08-26 |title=Baseer Ali on Bigg Boss 19: Game of personality, followers cannot help you win |url=https://www.indiatoday.in/entertainment/television/story/baseer-ali-bigg-boss-19-game-of-personality-salman-hosted-show-2776831-2025-08-26 |access-date=2025-09-04 |website=India Today |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ==
ਅਲੀ ਦਾ ਜਨਮ 5 ਸਤੰਬਰ, 1995 ਨੂੰ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਅਫਸ਼ਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਈਵੀ ਲੀਗ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਲਜ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਰੋਡੀਜ਼ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਸੀ।

== ਕਰੀਅਰ ==
ਅਲੀ ਨੇ 2017 ਵਿੱਚ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਰੋਡੀਜ਼ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 10 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਨੈਨਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ।

2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਰੋਡੀਜ਼ ਐਕਸਟ੍ਰੀਮ ਲਈ ਔਨ ਰੋਡ ਵਿਦ ਰੋਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਵੂਟ 'ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਅਗਰਵਾਲ ਨਾਲ ਸਪਲਿਟਸਵਿਲਾ 11 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਸ਼ਰੂਤੀ ਸਿਨਹਾ ਨਾਲ ਰੋਡੀਜ਼: ਰੀਅਲ ਹੀਰੋਜ਼ ਲਈ ਔਨ ਰੋਡ ਵਿਦ ਰੋਡੀਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਐਮਟੀਵੀ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਏਸ ਆਫ ਸਪੇਸ 2 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ।

2023 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ਕੁੰਡਲੀ ਭਾਗਿਆ ਨਾਲ ਸ਼ੌਰਿਆ ਲੂਥਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਸਨਾ ਸਯਦ ਦੇ ਉਲਟ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਦਰੀਜਾ ਰਾਏ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੇ ਜੂਨ, 2024 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਦਸੰਬਰ, 2024 ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ, ਅਲੀ ਨੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਿੱਗ ਬੌਸ 19 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਹਫ਼ਤੇ ਕਪਤਾਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾ ਕੇ ਕਪਤਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

== ਹਵਾਲੇ ==
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]]
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]]</text>
      <sha1>ekbvntvcn02j9ncpa6xfmsr8nteor92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਧਾਂਦਰਾ(ਧੂਰੀ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204404</id>
    <revision>
      <id>838563</id>
      <parentid>838484</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:59:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Avtar S Dhindsa</username>
        <id>59908</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ</comment>
      <origin>838563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13324" sha1="g47tdg4lgk51cbwao46o0svmd01m20t" xml:space="preserve">'''ਧਾਂਦਰਾ''' [[ਧੂਰੀ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। 
ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ(ਧੂਰੀ)

 ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ - ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ

ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜ਼ਬਾਨੀ-ਕਲਾਮੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੋ ਪ੍ਰਚਲਤ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:

ਅੱਜ ਸੰਨ 2026 ਤੋਂ ਜੇਕਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਪਿੰਡ ਕੋਈ ਪੌਣੇ ਕੁ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਅੰਦਾਜਨ ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ ।

ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ ।

ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ ।

ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ &quot;ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ&quot; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 
              ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ &quot;ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ&quot; ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ &quot;ਬਾਰੇ&quot; ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ &quot;ਬੜੇ-ਵਾਲਾ&quot; ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ,  ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ।

ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ &quot;ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ&quot; ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ &quot;ਧਾਂਦਰਾ&quot; ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ।    
               ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ ।

ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ।ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । 
            ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ।ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ।

ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ ।
ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ,  ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ,  ਐਡੀਟਰ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ 

ਧਾਂਦਰਾ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}&lt;/ref&gt; ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}&lt;/ref&gt; ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। 

{{Stub}}
[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]]</text>
      <sha1>g47tdg4lgk51cbwao46o0svmd01m20t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:CupcakePastelito2</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204488</id>
    <revision>
      <id>838539</id>
      <timestamp>2026-05-03T19:00:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="iwephkkzyxfcvrsvmj8w8xl885m1lnv" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=CupcakePastelito2}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 19:00, 3 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>iwephkkzyxfcvrsvmj8w8xl885m1lnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sigmasigma84</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204489</id>
    <revision>
      <id>838544</id>
      <timestamp>2026-05-04T04:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="7iq9o43t3qv4j0jxok7lc0lvyqfgqrm" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Sigmasigma84}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:57, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7iq9o43t3qv4j0jxok7lc0lvyqfgqrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Beton9870</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204490</id>
    <revision>
      <id>838566</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:06:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="kljvtu0tdz0rni62z7ugbz7xzjhkdmy" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Beton9870}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:06, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>kljvtu0tdz0rni62z7ugbz7xzjhkdmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Nursassessment2026</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204491</id>
    <revision>
      <id>838571</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="06xe3vvyhr8sbjvv0j878iqk5rfuruu" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Nursassessment2026}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:24, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>06xe3vvyhr8sbjvv0j878iqk5rfuruu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Anowill</title>
    <ns>3</ns>
    <id>204492</id>
    <revision>
      <id>838581</id>
      <timestamp>2026-05-04T08:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>New user message</username>
        <id>10694</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page</comment>
      <origin>838581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="itunmzt003t7zwg5qzel71kvgpva8s4" xml:space="preserve">{{Template:Welcome|realName=|name=Anowill}}

-- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:39, 4 ਮਈ 2026 (UTC)</text>
      <sha1>itunmzt003t7zwg5qzel71kvgpva8s4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>