ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2684 839266 839159 2026-05-12T19:36:17Z Nitesh Gill 8973 839266 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ | Predecessor = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੱਤਰਾ | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | language =[[ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜੇ|ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਲਹਿੰਦਾ]], ਸਥਾਨਕ [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]], [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਂਗਰੂ]], [[ਅਵਧੀ]], [[ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ]], [[ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਿਨੀ]]), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sri''' '''Guru Granth Sahib''') [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਦਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ (ਸਫਿਆਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਸਥਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।<ref name="ke">{{cite book| last = Keene| first = Michael| title = Online Worksheets| publisher = Nelson Thornes| year = 2003| page = 38| isbn = 0-7487-7159-X}}</ref><ref name="su">{{cite book|last=Penney|first=Sue|title=Sikhism|publisher=Heinemann|page=14|isbn=0-435-30470-4}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{cite conference| first = Singh| last = Kashmir| title = SRI GURU GRANTH SAHIB — A JURISTIC PERSON| publisher = Global Sikh Studies| url = http://www.globalsikhstudies.net/articles/iscpapers/Kashmir%20Singh%20-%20SRI%20GURU%20GRANTH%20SAHIB%20-%20A%20Juristic%20Person.doc.| accessdate = 2008-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਰਦਾਸ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite book| last = Singh| first = Kushwant| title = A history of the sikhs| publisher = Oxford University Press| year = 2005| isbn = 0-19-567308-5}}</ref> '''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ''' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1564-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=su/> ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 29 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1604 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hugh2">{{cite book|last=Partridge|first=Christopher Hugh|title=Introduction to World Religions|year=2005|page=223}}</ref> ਇਹ ਦੂਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="kapoor">{{cite book|last=Kapoor|first=Sukhbir|title=Guru Granth Sahib: An Advance Study|year=2002|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-8170103219|page=139}}</ref><ref name="britggs1">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਅਤੇ 5,894 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਲਹਿੰਦਾ, ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], ਬਾਂਗਰੂ, ਅਵਧੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ), ਭੋਜਪੁਰੀ, ਸਿੰਧੀ, ਮਰਾਠੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ, ਬੰਗਾਲੀ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸੁਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਆਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha."<br /> The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects."<br /> History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century".<br /> [http://www.sikhs.nl/downloads/English/Introduction%20to%20the%20Guru%20Granth%20Sahib.pdf।ntroduction: Guru Granth Sahib]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed."<br /> Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."<br /> [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism . The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref><ref>Harnik Deol, ''Religion and Nationalism in India''. Routledge, 2000. {{ISBN|978-0415201087}}. p. 22. "(...) the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of ''Sant Bhasha''." ''The Making of Sikh Scripture'' by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001. {{ISBN|978-0-19-513024-9}} p. 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called ''Sant Bhasha,'' a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern India. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." Surindar Singh Kohli, ''History of Punjabi Literature''. p. 48. National Book, 1993. {{ISBN|978-81-7116-141-6}}. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in ''Sant Bhasha'' (saint-language), it appears that some Indian saint of 16th century...." Nirmal Dass, ''Songs of the Saints from the Adi Granth''. SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahiskriti. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ: [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]], [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]]। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ|ਨਾਮਦੇਵ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ: [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="shapiro924">{{cite journal|last1=Shapiro|first1=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn|location=United States|isbn=978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦਇਆ, ਪਿਆਰ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name="brekke673">Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), ''Teachings of the Sikh Gurus'', Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xxxiv–xli</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 40, 157</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, p. 44</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, p. 675</ref>{{Sikhism sidebar}}[[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ "ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ" ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=11 September 2020 |title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester |url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/ |access-date=4 December 2025 |website=University of Leicester |quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}</ref>{{Guru Granth Sahib sidebar}} == ਮਹੱਤਤਾ == [[File:Guru Granth Sahib.jpg|250px|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ]] ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹਨ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਭਜਨ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=46}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=50}}</ref> ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ - ਕੋਲ ਭਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ (ਖਜੂਰ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p33">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref name="Singh 1991 57–58">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|access-date=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–58, 294–295}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 248 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ ਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।{{blockquote|ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਿਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਘਰ ਹਨ।| ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 248 ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਤਨ ਤੋਂ ਕਈ ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MannMann2001p332">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="SinghFenech2014p129">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 1245 ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਗਭਗ 1599 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹੋਵਾਲ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1600), ਵਣਜਾਰਾ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1601) ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1603) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p1292">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ([[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਢੀਆਂ ਨੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p333">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|thumb|16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸੰਸਕਰਨ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ]] ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਰਿਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਸਮੇਤ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDnCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=36–38}}</ref> ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਕਲਿਤ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p1293">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ''ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ'' ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ]] ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ੋਏਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਰਵੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੋਲੀਓ।]] 1604 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ]] ਪਹਿਲੇ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਸਨ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 45–46</ref> [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]], [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ 22 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਲਈ ''ਰਾਗ'' ਸੁਰਾਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1704 ਵਿੱਚ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਪੋਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ 1707 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ '''ਦਸਵੇ ਪਾਦਸਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ === ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਅਤੇ [[ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite journal|last=Singh|first=Jasjit|date=July 2014|title=The Guru's Way: Exploring Diversity Among British Khalsa Sikhs|url=http://dx.doi.org/10.1111/rec3.12111|journal=Religion Compass|volume=8|issue=7|pages=209–219|doi=10.1111/rec3.12111|issn=1749-8171|url-access=subscription}}</ref> ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ "ਦਰਬਾਰ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਸਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਘਾਸਣ (ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ === ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ [[ਕਿਰਪਾਨ|ਤਲਵਾਰਾਂ]], ਖੰਜਰ, [[ਚੱਕਰਮ|ਜੰਗੀ ਕੋਇਤਾਂ]] ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ|ਜੰਗੀ ਭਾਵਨਾ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸਨੂੰ ''ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ''<ref name="Singh 39–59">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ '','' [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੈਫ਼, ਵਕਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਤੁਲਵਾਰ), ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Singh, Kamalroop.</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ॥ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥ [[ਕਿਰਪਾਨ]], [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]], ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜਾ, ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਤੀਰ। ਸੈਫ਼, ਖੰਜਰ, ਬਰਛਾ: ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ [[ਪੀਰ (ਸੂਫ਼ੀ)|ਪੀਰ]] (ਸੰਤ) ਹਨ। (ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh 39–592">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> == ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == {{main|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ}} [[ਤਸਵੀਰ:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|thumb|3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਦਿ - ਦਸਮ - ਸਰਬਲੋਹ) ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book|location=London}}</ref> ਇੱਕ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸਤਵਨ'' (7) ਅਤੇ ''ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਨ'' (10) ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Singh|first=Anurag|date=December 2018|title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh|url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf|journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal|volume=1|pages=29}}</ref><ref name=":3">Singh, Pashaura.</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ''ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ'' (ਸੰਤਾਂ) ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਾਂ (ਭੱਟਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਹਨ।<ref name="shapiro9242">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref> ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤਾਂ'' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: {{Columns-list|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] (974) * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] (62) * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] (907) * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] (679) *[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (2218) *[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (116) ਭਗਤ: * [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] (541) * [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵਾ]] (2) * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] (1) * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] (60) * [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] (5) * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] (1) *[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] (1) * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] (1) *[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] (1) * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] (41) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (6) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (1) ਭੱਟ: * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] (1) * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] (5) * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] (2) * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] (13) * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] (2) * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] (5) * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] (8) * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] (54) * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] (14) * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] (16) * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] (3) ਪੀਰ: * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] (134) *[[ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] (2) *[[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] (3) * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] (1) *[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] (4) ਗੁਰਸਿੱਖ: * [[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ]] (4) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (8) * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] (12) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (10) * ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ (53)}} === ਰਾਗ === {{Pie chart|value9|caption=ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|other=yes|label1=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|value1=16.53|color1=#808000|label2=ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|value2=1.10|color2=#00FF00|label3=ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ|value3=15.38|color3=#DAFF00|label4=ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ|value4=11.52|color4=#000080|label5=ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|value5=32.63|color5=#00DAFF|label6=|value6=|color6=|label7=|value7=|value8=5.92|label8=ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|color7=|color8=#F4C430}}ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ,ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- {{div col}} *ਤਤਕਰਾ *ਨਿਤਨੇਮ (1-13) *ਸਿਰੀ ਰਾਗ (14-93) *ਮਾਝ ਰਾਗੁ (94-150) *ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ (151-346) *ਆਸਾ ਰਾਗੁ (347-488) *ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ (489-526) *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗੁ (527-536) *ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ (537-556) *ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ (557-594) *ਸੋਰਠ ਰਾਗੁ (595-659) *ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ (660-695) *ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗੁ (696-710) *ਟੋਡੀ ਰਾਗੁ (711-718) *ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗੁ (719-720) *ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ (721-727) *ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ (728-794) *ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ (795-858) *ਗੌਂਡ ਰਾਗੁ (854-875) *ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (876-974) *ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗੁ (975-983) *ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗੁ (984-988) *ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ (989-1106) *ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ (1107-1117) *ਕੇਦਾਰ ਰਾਗੁ (1118-1124) *ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ(1125-1167) *ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ (1158-1196) *ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ (1197-1253) *ਮਲਾਰ ਰਾਗੁ (1254-1293) *ਕਾਨੜਾ ਰਾਗੁ (1294-1318) *ਕਲਿਆਣ ਰਾਗੁ (1319-1326) *ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ (1327-1351) *ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗੁ (1352-1353) *ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ (1353-1360) *ਗਾਥਾ,ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ (1360-1364) *ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ (1364-1377) *ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ (1377-1384) *ਸਵੱਈਏ (1385-1409) *ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੌਂ ਵਧੀਕ (1410-1429) *ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (1429-1430){{div col end}} === ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਹਨ। {|class="wikitable sortable" |+ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ! ਭਗਤ !! ਸ਼ਬਦ !! ਭਗਤ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224|| [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]||2 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61||[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 (ਸਿਰਫ਼ ਤੁਕ) |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40||[[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]|| 3||[[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3||[[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2||[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |||||ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]] ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਭੀ ਹਨ:- * ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) * ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ |- |[[ਹਰਿ]]|| 8344|||ਰਾਮ|| 2533|||[[ਪ੍ਰਭੂ]]|| 1371 |- |ਗੋਪਾਲ|| 491|||ਗੋਬਿੰਦ|| 475|||[[ਪਰਮਾਤਮਾ]]|| 324 |- |ਕਰਤਾ|| 228|||ਠਾਕੁਰ|| 216|||ਦਾਤਾ|| 151 |- |ਪਰਮੇਸ਼ਰ|| 139|||ਮੁਰਾਰੀ|| 97|||[[ਨਰਾਇਣ|ਨਾਰਾਇਣ]]|| 89 |- |ਅੰਤਰਜਾਮੀ|| 61|||ਜਗਦੀਸ|| 60|||ਸਤਿਨਾਮ|| 59 |- |ਮੋਹਨ|| 54|||[[ਅੱਲਾਹ|ਅੱਲਾ]]|| 46|||[[ਭਗਵਾਨ]]|| 30 |- |ਨਿਰੰਕਾਰ|| 29|||ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|| 22|||[[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]]|| 13 |} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ "ਮਾਤਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਡੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰੇਖਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੰਦ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। * ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਇ ਐਮਐਸ, ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਮਐਸ 1245 ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 1642 ਅਤੇ 1692 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ 27 ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੋਥੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪੋਥੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। * ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। * ਚੌਥਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿਓਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ]] ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਸਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਚੌਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਜਗਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ (ਹਥਲਿਖਤ) ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|right|thumb|[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ]] ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਮਹਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ - ਵਿਸਮਦ - ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ<ref name="kerry">{{Cite book|deadurl=Kerry Brown (historian)}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: # ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]], [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਹਿਰਾਸ|ਸੋ ਧਾਰ]] ( ਰਹਿਰਾਸ ) ਅਤੇ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ|ਸੋਹਿਲਾ]] ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ; # ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਗਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। # ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗਾਥਾ, ਫੂੰਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਬੋਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕਬੀਰ ਦਾ [[ਦੋਹਾ|ਸ਼ਲੋਕਾ]], ਫਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ|11 ਭੱਟਾਂ]] ਦੇ ਸਵਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਭਦੁਆਰ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਰਾਗਲੋ (ਮੁੰਦਾਵਣੀ), ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਰਾਗਮਾਲਾ|ਰਾਗ]] (ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਵਾਲਾ ਪੋਸਟ ਰਾਗ ਭਾਗ। [[ਰਾਗ]] ਸ਼ਬਦ "ਰੰਗ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਗ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ [[ਸੁਰ|ਸਵਰਾਂ ਦੇ]] ਜ਼ਬੂਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਢੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਰਾਗਮਾਲਾ]] (ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: {{Div col|colwidth=15em}} # ਆਸਾ (8) # ਗੁਜਰੀ (10) # ਗੌਰੀ ਦੀਪਾਕੀ (12) # ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ (13) # ਗੌਰੀ ਗਰੀਬੀ (13) # ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (14) # ਮਾਝ (94) #ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (151) #ਗਉੜੀ ਰਾਗ (151) #ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (152) #ਗਉੜੀ ਚੇਤੇ (154) # ਗੌਰੀ ਬੈਰਾਗਨ (155) #ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਾਕੀ (157) #ਗਉੜੀ ਮਾਝ (172) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਵਾ (214) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਾ (214) # ਗੌਰੀ ਸੋਰਠ (330) # ਆਸਾ ਕਾਫੀ (365) # [[ਆਸਾਵਰੀ]] (369) # ਆਸਾ ਆਸਵਰੀ (409) # ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (527) # [[ਬਿਹਾਗੜਾ|ਬਿਹਾਗੜਾ]] (537) # ਵਡਹੰਸ (557) # ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ (580) # ਸੋਰਠ (ਰਾਗ) (595) # ਜੈਤਸਰੀ (696) # ਟੋਡੀ (ਰਾਗ) (711) # ਬੈਰਾਰੀ (719) # ਤਿਲੰਗ (721) # ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (726) # ਸੂਹੀ (ਰਾਗ) (728) # ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (751) # ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (793) # [[ਬਿਲਾਵਲ]] (795) #ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (843) # ਗੋਂਡ (ਰਾਗ) (859) #ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਊਂਡ (874) # [[ਰਾਮਕਲੀ]] (876) # ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (907) # ਨਟ ਨਰਾਇਣ (975) # ਅਖਰੋਟ (975) # ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ (984) # ਮਾਰਵਾ (ਰਾਗ) ਮਾਰੂ (989) # ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (1014) # ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (1033) # ਤੁਖਾਰੀ (1107) # [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰਾ]] (1118) # [[ਭੈਰਵ_(ਰਾਗ)|ਭੈਰੋ]] (1125) # ਬਸੰਤ (ਰਾਗ) (1168) # ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ (1170) # [[ਸਾਰੰਗ_(ਰਾਗਾਂ ਦਾ_ਪਰਿਵਾਰ)|ਸਾਰੰਗ]] (1197) # ਮਲਹਾਰ (1254) # ਕਨੜਾ ਰਾਗ (1294) # ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ(1319) # ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ (1321) # ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ (1327) # ਪਾਰਭਾਤੀ (1327) # ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ (1344) # ਬਿਭਾਸ ਪਾਰਭਾਤੀ (1347) # ਜੈਜਾਵੰਤੀ (1352){{Div col end}} === ਹੋਰ ਆਵਰਤੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ === ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ (ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਆਵਰਤੀ [[ਵਾਰ|ਵਾਰਾਂ]] (ਲੰਬੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), [[ਛੰਦ]] (ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਛੰਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਅਸ਼ਟਪਾਦੀਆਨ (ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਪ), ਪਹਿਰੇ (ਦਿਨ ਦੇ [[ਪਹਰੇ|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ]] 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ ਸਤਿ (ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਬਾਰਾ ਮਹਾਂ (ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਥਿਥੀ (ਪੰਦਰਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਥੀਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਗ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 1708 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ]] "ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ, ਨਰਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ-ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britggs12">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ, ਸ਼ਬਦ, ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ", ਇਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗਲਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ, "ਮੁਸਲਮਾਨ" ਨੂੰ "ਬੇਈਮਾਨ" (ਬੇਈਮਾਨ, ਬੁਰਾਈ) ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="eosramrai">Gurucharan Singh Anand (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n477|Ram Rai]], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਠ === ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ [https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chaur_sahib ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ] (ਪੰਖਾ ਵਿਸਕ) ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੇਠ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। === ਰਸਮਾਂ === {{Multiple image | align = right | image1 = 2017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg | width1 = 159 | alt1 = | caption1 = | image2 = Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = ਖੱਬੇ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਸੁਖਾਸਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ: ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ ("ਪ੍ਰਕਾਸ਼")। }} [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਮਾਪਤੀ ਰਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਖਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਸੁਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਆਰਾਮ", ਆਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਥਿਤੀ")। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ [[ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ [[ਅਰਦਾਸ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ, ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ngks812">{{Cite book}}</ref> * ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੋਸ਼ਨੀ"। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰ ਆਸਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁਖਵਾਕ (ਜਾਂ ਵਾਕ ) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਿਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਮਿਰਵੋਲਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ "ਅਰਥਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਵਾਦ == ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ]] 1877 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref>[[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n8|The Adi Granth]], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co., London; Notes: In this 876 pages publication, Trumpp's translation starts at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n155|page 156]], while philological notes on the language of the Sikh scripture start at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n139|page 140]]</ref> ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ"। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਮਾਰਕ ਜੁਰਗੇਨਸਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਅਕਸ਼ਯਾ ਕੁਮਾਰ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਮਕੈਨੀਕਲ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ,<ref name="perplexed8687">{{Cite book}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਸਮਰਥਿਤ ਸਿੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਵਿਰੋਧੀ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ" ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ" ਅੰਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]], ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਜੋ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ -ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ।<ref>Donald Dawe (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n17|Macauliffe, Max Arthur]], Encyclopedia of Sikhism, Volume III, Harbans Singh (Editor), Punjabi University, Patiala; The translation of Guru Nanak's ''Janamsakhi'' and his hymns in the Guru Granth Sahib are in Macauliffe's [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45269/page/n39|Volume I]], The Sikh Religion (1909)</ref> ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Kenneth W.|year=1973|title=Ham Hindū Nahīn: Arya Sikh Relations, 1877–1905|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1973-05_32_3/page/456|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Cambridge University Press|volume=32|issue=3|pages=457–475|doi=10.2307/2052684|jstor=2052684}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ "ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Hawley1993jsg">{{Cite book}}</ref> ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਜਿਓਰਜੀਓ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ-ਵਰਗੇ "ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ।<ref name="Shani2007p30">{{Cite book}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ" ਅਤੇ "ਸ਼ੱਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Hawley1993jsg" /> ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ([[ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ|ਸਿੰਘ ਸਭਾ]]) ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਾਸ਼੍ਵਰਵਾਦ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਬੂਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। {{Verse translation|ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ <br />ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥|Hukmī hovan ākār hukam na kahiā jāī. Hukmī hovan jīa hukam milai vadiāī. Hukmī utam nīch hukam likh dukh sukh pāīah. Iknā hukmī bakhsīs ik hukmī sadā bhavāīah. Hukmai andar sabh ko bāhar hukam na koe. Nānak hukmai je bujhai ta haumai kahai na koe. ॥2॥ <br />Gāvai ko tāṇ hovai kisai tāṇ. Gāvai ko dāt jāṇai nīsāṇ. Gāvai ko guṇ vadiāīā chār. Gāvai ko vidiā vikham vīchār. Gāvai ko sāj kare tan kheh. Gāvai ko jīa lai fir deh. Gāvai ko jāpai disai dūr. Gāvai ko vekhai hādrā hadūr. Kathnā kathī na āvai tot. Kath kath kathī kotī kot kot. Dedā de laide thak pāhi. Jugā jugantar khāhī khāhi. Hukmī hukam chalāe rāhu. Nānak vigsai veparvāhu.||3|||italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib [[Japji Sahib]] 2–3'' <ref>[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0 Guru Granth Sahib ॥ ੫ ॥], Pages 1–2 of 1430, [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1 srigranth.org]</ref>|attr2=Transliteration}}{{Verse translation|'''ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1877)'''<ref>[https://archive.org/details/cu31924023913217/page/n157 The Adi Granth], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co, pp. 2–5 (see footnotes for alternates)</ref> (ਉਸਦੇ) ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ (ਹਾਲਾਂਕਿ) ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ (ਆਵਾਗਵਨ ਵਿੱਚ) ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਨਕ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। [2]<br /> ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਉਦਾਰਤਾ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ (ਆਪਣੇ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। — ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਔਖਾ ਵਿਚਾਰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), (ਪਰ) ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।|'''ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1909)'''<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45269/page/n289 The Sikh Religion Vol. 1], Max Authur Macauliffe (1909), Clarendon Press, pp. 196–197 (see footnotes for alternates)</ref> ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<br /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।|italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''|attr2=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ "ਤੂੰ" ਅਤੇ "ਤੂੰ" ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ 3HO/ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦੀਆਂ Sikhnet.com ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Lynne_20052">{{Cite book}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ: ਜਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ ਤਸਵੀਰ:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਆਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ''ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ - ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼'' (ਜਿਲਦ 1), 1909 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ </gallery> == ਛਪਾਈ == ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2004 |title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-date=4 December 2020 |access-date=2023-06-25 |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|title=Descendants of Arjan Dev have original text|date=2004-08-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404195812/https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|archive-date=4 April 2019|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kartarpur Bir |url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html |access-date=2022-11-04 |website=www.sikhmuseum.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|title=Sodhi Family Asked to Hand over Kartarpuri Bir to SGPC|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> ਸੋਢੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ 1598 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|title=Sodhis refuse to oblige|last=Singh|first=Varinder|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਹ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ 1864 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਪੀਆਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਸਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|thumb|ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਾਤ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ-ਪੰਨਾ, ਮੁਫੀਦਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 1899।]] ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 1868 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Delhi}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਗੋਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ|ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1871 ਅਤੇ 1895 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, SGPC ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3597073.stm|title=Sikh holy book flown to Canada|last=Jolly|first=Asit|date=2004-04-03|access-date=2010-01-05|publisher=BBC News}}</ref> 9 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ SGPC ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-should-print-guru-granth-sahib/articleshow/1578025706.cms|title='SGPC should print Guru Granth Sahib'|date=19 August 2001|work=Times of India|access-date=9 May 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=19 December 2007 |others=Khalsa Press |title=Punjab Approves Ban on Publishing Saroops by Private Firms |url=https://panthic.org/articles/3754 |access-date=9 May 2025 |website=Panthic }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":5" /> 2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਪੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/2006/20060423/punjab1.htm Publishers barred from bringing out Guru Granth Sahib], Varinder Walia, Tribune India, April 23, 2006, Chandigarh</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>[http://www.uniindia.com/modern-eco-friendly-printing-press-to-print-guru-granth-sahib-at-gurudwara-rakabganj-dsgmc/india/news/1680454.html Modern eco-friendly printing press to print Guru Granth Sahib at Gurudwara Rakabganj: DSGMC], United News of India (July 28, 2019)</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਫਰਮਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਲਤ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਸੈੱਟ-ਅੱਪ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਇੰਦਵਾਲ]] ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Eleanor Nesbitt, ''Sikhism: A Very Short Introduction'', {{ISBN|0-19-280601-7}}, [[Oxford University Press]], pp. 40–41</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਰੇਸੀ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ [[ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ|ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।<ref name=":32">{{Cite web |last=Singh |first=Amrik |date=6 September 2023 |title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib |url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |access-date=2023-09-07 |website=Punjab News Express}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1938 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐਸ. ਬੱਕ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:<ref>{{Cite book}}</ref>{{Blockquote|text=ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੋਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<br><br>ਸ਼ਾਇਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...|author=Pearl S. Buck|title=quoted in ''Dharma: The Hindu, Jain, Buddhist and Sikh Traditions of India'' by Veena R. Howard (2017), page 219}} ==ਸਤਿਕਾਰ== * [[ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ]] ਸਮੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਂ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ * [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 1762 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਸੀ। * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] , [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਘਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸੋਧ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921), [[ਜੈਤੋ]] (ਅਗਸਤ 1923 ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924), [[ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਗਰੂ ਦਾ ਬਾਗ਼]] (ਅਗਸਤ 1922) ਮੋਰਚੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। * [[ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਤੇ [[ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਹੁਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਸਵਾ- ਇੰਚੀ ਬੀੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ (ਦਰਅਸਲ ਭੜਕਾਇਆ) ਜਾ ਸਕੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ]] * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ]] * [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗੁਰਸਿੱਖ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.panjabdigilib.org/ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] * [http://www.srigranth.org/ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ] * [https://www.khojgurbani.org/ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ] * [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ ਡੀਆਈਐਸਆਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਜਰਮਨ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ] {{Commons category|Guru Granth Sahib|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} {{wikisource|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ/1}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] kiebhyecqtlns6obz3feca5ay2ssosj 0 14744 839335 833917 2026-05-13T09:23:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839335 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = {{Wiki favicon}} ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ | logo = [[File:Wikipedia-logo-v2-pnb.png]] [[File:Wikipedia-logo-v2-pa.png]] | logocaption = ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ) ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੋਗੋ (ਉੱਪਰ) ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦਾ ਲੋਗੋ (ਹੇਠਾਂ) | screenshot = | collapsible = | collapsetext = | caption = | url = {{URL|pnb.wikipedia.org|ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ}}<br />{{URL|pa.wikipedia.org|ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ}} | commercial = ਨਹੀਂ | type = [[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ]] | registration = ਚੋਣਵੇਂ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | num_users = ਪੱਛਮੀ: {{NUMBEROF|USERS|pnb}}<ref name="pnb">[[:pnb:Special:Statistics|Western Punjabi Wikipedia statistics]]</ref> <br> ਪੂਰਬੀ: {{NUMBEROF|USERS|pa}}<ref name="pws">[[:pa:Special:Statistics|Punjabi Wikipedia statistics]]</ref> | content_license = [http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0 Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0] ਅਤੇ GFDL, Media licensing varies | owner = [[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] | author = | editor = | launch_date = {{Start date and age|2008|10|24|df=no}} (ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ)<br /> {{Start date and age|2002|06|03|df=no}} (ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬੀ) | alexa = | revenue = | current_status = ਸਰਗਰਮ | footnotes = }} '''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ''' [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] ਦਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਰੂਪ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਗਿਆਨਕੋਸ਼ ਹੈ।<ref name="yp">{{cite web | url=http://yespunjab.com/punjab/news/item/5274-punjabi-wikipedia-workshop-in-delhi-on-27th-ludhiana-on-28th-of-july | title=Punjabi Wikipedia workshop in Delhi on 27th, Ludhiana on 28th of July | publisher=[http://yespunjab.com YesPunjab.com] | work=ਜੁਲਾਈ 27, 2012 | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2012 | archive-date=2012-08-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120828072049/http://www.yespunjab.com/punjab/news/item/5274-punjabi-wikipedia-workshop-in-delhi-on-27th-ludhiana-on-28th-of-july | dead-url=yes }}</ref><ref name="ti">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120729/ldh1.htm#9| title=Contribute to Wikipedia Punjabi, says representative | date=ਜੁਲਾਈ 29, 2012 | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 10, 2012 | newspaper=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] | location=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]] ਦੋ ਲਿਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਹੈ ਜੋ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਹ [[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ==ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ)== ਇਸਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 3 ਜੂਨ, 2002 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ।<ref name="ti"/><ref name="fe">[http://pa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1 ਪਹਿਲਾ ਫੇਰ-ਬਦਲ]</ref> ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਅਗਸਤ 2004 ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ।<ref name="ms">[[:en:Wikipedia:Multilingual statistics (2004)|Multilingual statistics (2004)]]</ref> ਜੁਲਾਈ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ’ਤੇ 2,400 ਲੇਖ ਸਨ।<ref name="ti"/> ਅਗਸਤ 2012 ਤੱਕ ਇਸ ’ਤੇ 3,400 ਲੇਖ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ’ਚੋ ਇਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕਰੀਬਨ 26 ਲੱਖ ਸੀ<ref name="pne">{{cite web | url=http://punjabnewsexpress.com/news/6296-Articles-can-be-compiled-in-the-Punjabi-Version-of-Wikipedia.aspx | title=Articles can be compiled in the Punjabi Version of Wikipedia | publisher=[http://punjabnewsexpress.com PunjabNewsExpress] | work=News | date=ਅਗਸਤ 18, 2012 | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2012 | archive-date=2012-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121016160538/http://punjabnewsexpress.com/news/6296-Articles-can-be-compiled-in-the-Punjabi-Version-of-Wikipedia.aspx | dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ {{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTYEAR}} ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਵਿਕੀ ’ਤੇ {{NUMBEROFARTICLES}} ਲੇਖ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ {{NUMBEROFUSERS}} ਦਰਜ (ਰਜਿਸਟਰ) ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ {{NUMBEROFEDITS}} ਫੇਰ-ਬਦਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਦਾ {{CURRENTVERSION}} ਵਰਜਨ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੇ ਕਾਫੀ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। 3 ਨਵੰਬਰ, 2018 ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਸਾਈਟ ਤੇ 30,562 ਲੇਖ ਸਨ। {| class="wikitable" align=right style="text-align: center;" ! colspan=4 | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ {{Purge|<small>(ਅਪਡੇਟ)</small>}} |- | '''ਲੇਖ''' || {{NUMBEROFARTICLES}} |- | '''ਸਫ਼ੇ''' || {{NUMBEROFPAGES}} |- | '''ਫ਼ਾਇਲਾਂ (ਤਸਵੀਰਾਂ)''' || {{NUMBEROFFILES}} |- | '''ਸੋਧਾਂ''' || {{NUMBEROFEDITS}} |- | '''ਵਰਤੋਂਕਾਰ''' || {{NUMBEROFUSERS}} |- | '''ਪ੍ਰਬੰਧਕ (ਐਡਮਿਨ)''' || {{NUMBEROFADMINS}} |- | '''ਸਰਗਰਮ ਵਰਤੋਂਕਾਰ''' || {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} |- | colspan=2 | [[Special:Statistics|ਹੋਰ ਵੇਖੋ]] |} ===ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ/ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ=== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਰਕਸ਼ਾਪ 28 ਜੁਲਾਈ, 2012 ਨੂੰ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵਿਖੇ ਲਾਈ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿਖੇ<ref name="cis">{{cite web | url=http://cis-india.org/openness/blog/punjabi-wikipedia-workshop-at-punjabi-university-patiala | title=Punjabi Wikipedia Workshop at Punjabi University, Patiala | publisher=[http://cis-india.org CIS-India.org] | work=ਖ਼ਬਰ | date=ਸਤੰਬਰ 28, 2012 | accessdate=ਅਕਤੂਬਰ 15, 2012}}</ref> ਅਤੇ ਫਿਰ ਅਕਤੂਬਰ 2015 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 17 ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 148 ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਸੈਮੀਨਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ।<ref name="Maa Boli Mela">{{cite news|title=148 students attend Maa Boli Mela|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/148-students-attend-maa-boli-mela/152296.html|access-date=24 July 2016|archive-date=3 ਸਤੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903140916/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/148-students-attend-maa-boli-mela/152296.html|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 16 ਅਤੇ 17 ਨਵੰਬਰ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਰੋਜ਼ਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਵੀ ਲਗਾਈ ਗਈ। ===ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਬਾਰੇ ਲੇਖ === ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਸਮਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੇਖ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਲੇਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ [[ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ]] ਅਤੇ [[ਅਜੀਤ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ]] ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ<ref>{{Cite web |url=http://nawanzamana.in/e_paper.html?id=8110 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-01-05 |archive-date=2017-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630084704/http://nawanzamana.in/e_paper.html?id=8110 |dead-url=yes }}</ref><ref>http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20150913/8/1/4.cms</ref><ref>http://epaper.ajitjalandhar.com/share/20160313/8/1/4/4/2.cms#sthash.PteEFtSd.FDFzntiY.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://epaper.punjabijagran.com/1082312/Bathinda/Bathinda-:-Punjabi-jagran-News-:-25th-January-2017#page/6/1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-01-26 |archive-date=2017-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170127183126/http://epaper.punjabijagran.com/1082312/Bathinda/Bathinda-:-Punjabi-jagran-News-:-25th-January-2017#page/6/1 |dead-url=yes }}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਤੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਲੇਖ ਵੀ ਛਪੇ।<ref>{{Cite web |title=ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ - ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ --- ਮੁਲਖ ਸਿੰਘ - sarokar.ca |url=http://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/2762-2021-02-18-18-23-12 |access-date=2023-02-23 |website=sarokar.ca}}</ref><ref>{{Cite web |last=Service |first=Tribune News |title=ਗਿਆਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ‘ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ’ |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/news-detail-1638673 |access-date=2023-02-23 |website=Tribuneindia News Service |language=pa |archive-date=2023-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230223095543/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/news-detail-1638673 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ਕਿਵੇਂ ਪਾਈਏ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ’ਤੇ ਯੋਗਦਾਨ --- ਮੁਲਖ ਸਿੰਘ - sarokar.ca |url=http://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/2819-2021-03-16-19-59-34 |access-date=2023-02-23 |website=sarokar.ca}}</ref> ==ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ (ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਲਿਪੀ)== [[File:Anwar Masood's Statement.JPG|thumb|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੇਖਕ [[ਅਨਵਰ ਮਸੂਦ]] ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।|left]] ਪੱਛਮੀ ਐਡੀਸ਼ਨ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 2008 ਨੂੰ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਇਨਕਿਊਬੇਟਰ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਡੋਮੇਨ 13 ਅਗਸਤ, 2009 ਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਖਾਲਿਦ ਮਹਿਮੂਦ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://blog.wikimedia.org/2016/10/31/remembering-khalid-mahmood/|title=Remembering Khalid Mahmood|work=Wikimedia Blog|first=Ed|last=Erhart|date=31 October 2016|access-date=8 January 2016}}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 'ਤੇ {{NUMBEROF|ARTICLES|pnb|N}} ਲੇਖ ਹਨ। {{clear}} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ]] *[[ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] *[[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆ== ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀਆਂ ਦੇ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਲਿੰਕ: * [http://pnb.wikipedia.org ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ] * [http://pnb.m.wikipedia.org ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਸਕਰਣ] * [http://pa.wikipedia.org ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ] * [http://pa.m.wikipedia.org ਗੁਰਮੁਖੀ ਮੋਬਾਈਲ ਸੰਸਕਰਣ] * [https://www.rozanaspokesman.com/epaper ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀ] * [http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20150913/8/1/4.cms ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਗਿਆਨ-ਗ੍ਰੰਥ] * [http://epaper.ajitjalandhar.com/share/20160313/8/1/4/4/2.cms#sthash.PteEFtSd.JdJbJYz3.dpbs ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nawanzamana.in/e_paper.html?id=8110 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630084704/http://nawanzamana.in/e_paper.html?id=8110 |date=2017-06-30 }} * [http://epaper.punjabijagran.com/1082312/Bathinda/Bathinda-:-Punjabi-jagran-News-:-25th-January-2017#page/6/1 ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਓਂ ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170127183126/http://epaper.punjabijagran.com/1082312/Bathinda/Bathinda-:-Punjabi-jagran-News-:-25th-January-2017#page/6/1 |date=2017-01-27 }} {{Commons category|Punjabi Wikipedia|ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ}} * {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਟਰਨੈੱਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਨ ਲਾਈਨ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਿਆਨਕੋਸ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਈਬਰ ਸੰਸਾਰ]] k9o5okh9ig53hxvfuym5xbjoj7hrhy0 0 18147 839316 726316 2026-05-13T06:17:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839316 wikitext text/x-wiki '''ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: Definition) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਕਿਸੇ [[ਸ਼ਬਦ]] ਜਾਂ [[ਵਾਕੰਸ਼]] ਜਾਂ [[ਪ੍ਰਤੀਕ-ਲੜੀ]] ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ [[ਅਹਿਮੀਅਤ]] ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਬਿਆਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਦ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਮੰਤਕੀ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ [[ਸੰਕਲਪ|ਸੰਕਲਪਾਂ]] ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੁਣ, ਅਰਥ, [[ਅੰਤਰਵਸਤੂ]] ਅਤੇ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।<ref>दर्शनकोश, प्रगति प्रकाशन, मास्को, १९८0, पृष्ठ-३५0 ISBN ५-0१000९0७-२</ref> ਕੋਈ ਵੀ ਪਦ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਕਤਾ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ/[[ਸੰਦੇਸ਼]] ਦਾ ਮਨਸ਼ਾ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਜੀਹੀ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਅਰਥ, ਪ੍ਰਯੋਗ, ਫੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਰਤੱਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ (ਕੈਪਚਰ) ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://samvak.tripod.com/define.html The Definition of Definitions-By: Dr. Sam Vaknin]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ == * [http://www.synonyms.me/ Definitions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830095754/http://synonyms.me/ |date=2011-08-30 }} at [http://www.synonyms.me/ Synonyms.Me] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830095754/http://synonyms.me/ |date=2011-08-30 }} * [http://plato.stanford.edu/entries/definitions/ Definitions], [[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] Gupta, Anil (2008) * [http://www.sfu.ca/philosophy/swartz/definitions.htm Definitions, Dictionaries, and Meanings, Norman Swartz 1997] * Guy Longworth (ca. 2008) [http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/philosophy/staff/longworth/definitions.pdf "Definitions: Uses and Varieties of"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318170306/http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/philosophy/staff/longworth/definitions.pdf |date=2009-03-18 }}. = in: K. Brown (ed.): ''Elsevier Encyclopedia of Language and Linguistics'', [[Elsevier]]. * [http://www.philosophypages.com/lg/e05.htm Definition and Meaning], a very short introduction by Garth Kemerling (2001). [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਕਲਪ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ]] 1k6qcazb91svqbj4w7sbc0t10pzqjhp 0 18922 839293 829444 2026-05-13T01:00:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839293 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ = ਤਿਰਾਨਾ |official_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = Tiranë |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ |nickname = |motto = |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Tirana by Night.jpg |ਤਸਵੀਰਅਕਾਰ = 300px |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਤਿਰਾਨਾ |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ = Flag of Tirana.svg |ਝੰਡਾ_ਅਕਾਰ = 140px |ਝੰਡਾ_ਕੜੀ = Flag of Tirana |image_seal = |seal_size = |ਤਸਵੀਰ_ਢਾਲ = Stema e Bashkisë Tiranë.svg |ਢਾਲ_ਅਕਾਰ = 80px |ਢਾਲ_ਕੜੀ = Shield of Tirana |city_logo |citylogo_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਅਲਬਾਨੀਆ |pushpin_label_position = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਤਿਰਾਨਾ ਕਾਊਂਟੀ ਵਿੱਚ ਤਿਰਾਨਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |pushpin_mapsize = |coordinates_ਖੇਤਰ = AL |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = Country |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਅਲਬਾਨੀਆ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਕਾਊਂਟੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਤਿਰਾਨਾ ਕਾਊਂਟੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = ਤਿਰਾਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |seat_type = |seat = |parts_type = |parts_style = |parts = |p1, p2, etc. = |government_footnotes = |government_type = |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = ਲਲਜ਼ਿਮ ਬਸ਼ਾ (ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਪਾਰਟੀ)<ref>{{Cite web |url=http://www.tirana.gov.al/ |title=www.tirana.gov.al |access-date=2013-01-06 |archive-date=2011-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110414082050/http://www.tirana.gov.al/ |dead-url=yes }}</ref> |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = ਸਰਕਾਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੌਂਸਲ |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |ਹਿੱਸੇ_ਕਿਸਮ = ਉਪਵਿਭਾਗ |parts = 11 ਨਗਪਾਲਿਕਾ ਇਕਾਈਆਂ |ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਥਾਪਤ |ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = 1614 |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |founder = |named_for = |unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ |area_footnotes = |area_magnitude = |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 41.8 |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 = 1652 |area_metro_sq_mi = |elevation_footnotes = |ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 110 |elevation_max_m = |elevation_min_m = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2011 |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref name="Albanian 2011 census">{{cite web |url=http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |title=Population and Housing Census in Albania |year=2011 |publisher=Institute of Statistics of Albania |access-date=2013-01-06 |archive-date=2023-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404094307/http://census.al/Resources/Data/Census2011/Instat_print%20.pdf |url-status=dead }}</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 421286 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 10553 |population_density_sq_mi = |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = 763634 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 = 462 |population_density_metro_sq_mi= |ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ = 895350 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 14746 |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ = ਮੱਧ ਯੂਰਪੀ ਸਮਾਂ |utc_offset = +1 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ_DST = ਮੱਧ ਯੂਰਪੀ ਗਰਮ-ਰੁੱਤੀ ਸਮਾਂ |utc_offset_DST = +2 |latd=41 |latm=19 |lats=48 |latNS=N |longd=19 |longm=49 |longs=12 |longEW=E |ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਡਾਕ ਕੋਡ |ਡਾਕ_ਕੋਡ = 1001–1028<ref>{{sq icon}} [http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&gj=al&kid=54 Kodi postar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220080737/http://www.postashqiptare.al/kreu.php?fq=mesi&gj=al&kid=54 |date=2012-02-20 }} Posta Shqiptare. www.postashqiptare.al. Retrieved on 13 November 2008</ref> |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = +355 4 |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = {{URL|http://www.tirana.gov.al/}} |footnotes = }} '''ਤਿਰਾਨਾ''' (ਅਨਿਸ਼ਚਤ ਰੂਪ {{lang-sq|Tiranë}}; [[ਘੇਗ ਅਲਬਾਨੀਆਈ]] ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਉਪ-ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ: ''Tirona'') [[ਅਲਬਾਨੀਆ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਿਰਾਨਾ 1614 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਟੋਮਨ ਨਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਲੇਮਨ ਬਰਜੀਨੀ, ਮੁਲਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸ਼ਾਸਕ, ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1920 ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 400,000 ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 763,634 ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਆਰਥਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜਨ-ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਦਿਆਲੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] 6oj5borlp9rcplgb5optzwtb0wamre5 0 21532 839265 531882 2026-05-12T19:33:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839265 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਜਗਰੂਪ ਬਰਾੜ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = | residence = | office1 =[[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਐਮ ਐਲ ਏ]] [[ਸਰੀ-ਪਨੋਰਮਾ ਰਿਜ਼]] | term_start1 = 2004 | term_end1 = 2009 | predecessor1 = [[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਚੀਮਾ]] | successor1 = riding dissolved | office2 = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਐਮ ਐਲ ਏ]] [[ਸਰੀ-ਫਲੀਵੁੱਡ]] | term_start2 = 2009 | term_end2 = 2013 | predecessor2 = ਪਹਿਲਾ ਮੈਂਬਰ | successor2 = [[ਪੀਟਰ ਫਾਸਬੈਂਡਰ]] | party = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ|ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੈਟ]] | religion = | profession = | spouse = | children = }} '''ਜਗਰੂਪ ਬਰਾੜ''' [[ਕਨੇਡਾ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿਖੇ ਐਮ ਐਲ ਏ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਊ ਡੇਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਆਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਸਰੀ-ਫਲੀਟਵੁੱਡ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।– ਉਹ ਨਿਊ ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਤਿਨ ਵਾਰ ਐਮ. ਐਲ. ਏ. ਰਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130419/6/116385.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] dirjhmrogh3juroxng3l8f2o841fdl8 0 29716 839243 757235 2026-05-12T15:44:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839243 wikitext text/x-wiki '''ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ''' ([[15 ਅਪਰੈਲ]] [[1822]] - 24 ਸਤੰਬਰ 1921<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140923/28/693362.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਵਿਦਵਾਨ, ਖੋਜੀ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ, ਵਾਰਤਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ। ==ਜੀਵਨੀ== ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1822 ਵਿੱਚ [[ਲੌਂਗੋਵਾਲ]], ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ [[ਭਾਗ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ [[ਦੇਸਾਂ]] ਸੀ। ਇਹ ਦੁੱਲਟ ਗੋਤ ਦੇ ਜੱਟ ਪ੍ਰਵਾਰ ਸੀ। ਡਾ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਈ [[ਭੋਲਾ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਆਤਮਾ ਰਾਮ ਤੋਂ [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਸਿੱਖੀ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਚੰਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਾਮਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ]]'' *''[[ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]]'' *[[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਰਤਕ]], ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਖੇਪ *[[ਰਮਾਇਣ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ]] ਦੀ *[[ਤਵਾਰੀਖ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] (ਉਰਦੂ) *[[ਪਤਿਤ ਪਾਵਨ]] *[[ਗੁਰਧਾਮ ਸਾਰੀਗ]] *[[ਇਤਿਹਾਸ ਬਾਗੜੀਆਂ]] *[[ਰਿਪੁਦਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] *[[ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਆਸਤ ਬਾਗੜੀਆਂ]] *[[ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਖਾਲਸਾ]] *[[ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ, ਰਾਜ ਖਾਲਸਾ]] *[[ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰਦਵਾਰਿਆਂ]] *[[ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]], ਛੰਦਾ-ਬੰਦੀ ਵਿਚ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1822]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1921]] ipxp5fxg076r8mw5zjf8kccg7k4tkrs 0 29830 839276 470039 2026-05-12T21:38:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839276 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | name = ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ | region = ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ/ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ | image = James Mill.jpg <!-- Information --> | birth_date = {{birth date|1773|4|6|df=yes}} | birth_place = [[ਐਨਗਸ]], [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ]] | death_date = {{dda|1836|6|23|1773|4|8|df=yes}} | death_place = [[ਕੈਨਸਿੰਗਟਨ]], [[ਲੰਡਨ]] | school_tradition = [[ਉਪਯੋਗਤਾਵਾਦ]], [[ਉਦਾਰਵਾਦ]] | influences = [[ਡੇਵਿਡ ਹਾਰਟਲੇ (ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ)|ਡੇਵਿਡ ਹਾਰਟਲੇ]], [[Dugald Stewart]], [[Jeremy Bentham]] | influenced = [[ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ]] }} '''ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ''' (6 ਅਪਰੈਲ 1773 - 23 ਜੂਨ 1836) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]], [[ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ]], ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ ਅਤੇ [[ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] ਸੀ। [[ਡੇਵਿਡ ਰਿਕਾਰਡੋ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਨੂੰ [[ਪੁਰਾਤਨ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="keynes11">''[[The General Theory of Employment, Interest and Money]],'' [[John Maynard Keynes]], Chapter 1, [http://www.marxists.org/reference/subject/economics/keynes/general-theory/ch01.htm#1 Footnote 1]</ref> ਇਹ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ [[ਜਾਨ ਸਟੁਅਰਟ ਮਿੱਲ]] ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ। ==ਬੌਧਿਕ ਵਿਰਸਾ== ===[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]]=== ਇਹ ਮਿੱਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ [[ਭਾਰਤ]] ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[[Amartya Sen]]'s address given to the Millennium Session of the Indian History Congress [http://www.newhumanist.co.uk/issues/0106/sen.htm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} g63zrex6zcr9sv6dcsf0svrp01k8ea7 0 30562 839282 733591 2026-05-12T23:18:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839282 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ''' (1928 - 23 ਜਨਵਰੀ 2013) ਉੱਘੇ ਮਾਰਕਸੀ ਚਿੰਤਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਆਲੋਚਕ, ਵਿਦਵਾਨ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਸੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130128/4/22278.cms ਅਜੀਤ: ਸੰਪਾਦਕੀ - ਡਾ: ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ...]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਗ਼ਦਰੀ ਬਾਬਾ [[ਗੁਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਲਲਤੋਂ]] ਦੇ ਦਾਮਾਦ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਕਮੇਟੀ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਬ-ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਨਵੀਨਰ ਸੀ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ==ਜੀਵਨੀ== ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ 1928 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ 294 ਜੀ ਬੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੰਡ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਲਾਹੌਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸੀ। ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਰਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਲਈ [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>[http://www.mainstreamweekly.net/article4111.html Tribute: Prem Singh - Mainstream Weekly]</ref> 1950 ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ]] ਦਾ ਕੁਲਵਕਤੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ 17 ਸਾਲ ਪਾਰਟੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਮਜਦੂਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖਬਾਰ [[ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਰੇਡ ਨਿਖਿਲ ਚਕਰਵਰਤੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੂਚਨਾ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਰਿਸਰਚ ਭਾਗ ਵਿੱਚ 1993 ਤਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੇ ਖੋਜ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਸਕੋ ਦੇ ਓਰੀਐਟਲ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਵਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਘੜੀਆਂ'' *''ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾਂ ਤੋਂ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਤੱਕ'' *''ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ 1857'' *''ਅਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ'' *''ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਂ'' (ਸੰਪਾਦਕ: ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋ. ਦਲਬੀਰ ਕੌਰ)। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] paje6ju606g0fate3jcjv9lh48ldsan 0 38572 839303 787898 2026-05-13T03:51:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839303 wikitext text/x-wiki {{No footnotes}} {{Infobox magazine | title = ਨਾਗਮਣੀ | image_file = | image_caption = | editor = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] | editor_title = ਸੰਪਾਦਕ | editor2 = | editor_title2 = | previous_editor = |artist =[[ਇਮਰੋਜ਼]] | category = ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ |circulation = | publisher = | firstdate =1966 | country =ਭਾਰਤ | based = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] | language = ਪੰਜਾਬੀ | website = }} '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ''' ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਸਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰਚਾ ''ਨਾਗਮਣੀ'' ਕੱਢਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਅਤੇ ਚਿਤਰਕਾਰ [[ਇਮਰੋਜ਼]] ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। 35 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਰ੍ਹੇ ਉਸ ਨੇ ਇਮਰੋਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਗਮਣੀ ਨੂੰ ਚਾਲੂ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਰੂ-ਬਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਗਮਣੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਅੰਕ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਕਾਮੇ:- ਅੰਮਿ੍ਤਾ ਤੇ ਇਮਰੋਜ਼।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20130209/33.cms ਇਮਰੋਜ਼ ਰੰਗਾਂਦਾ ਦਰਿਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਰਸਾਲੇ]] b0yqyh903rit201mknfd4eg2m0aid6a 0 40092 839325 763105 2026-05-13T07:30:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839325 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਕਿਤਾਬ|name=ਪੈਗ਼ੰਬਰ|author=ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|country=ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|genre=ਵਾਰਤਕ|isbn=|published=1923|image=The_Prophet_(Gibran).jpg|Image caption='ਪੈਗ਼ੰਬਰ' ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਕਵਰ}}'''''ਪੈਗ਼ੰਬਰ''''' ਲਿਬਨਾਨੀ-ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ, ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਤੇ ਲੇਖਕ [[ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1923 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ। ''ਪੈਗ਼ੰਬਰ'' ਦਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.kahlilgibran.com/29-the-prophet-translated-2.html|title=The Prophet Translated|last=Kalem|first=Glen|date=2018-06-26|website=The Kahlil Gibran Collective|publisher=www.kahlilgibran.com|access-date=2018-11-21}}</ref> ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਮੁੱਕੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਅਧਿਆਇ == ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ 26 ਅਧਿਆਇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 28 ਵੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ '<nowiki/>'''ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਮੁਸਤਫ਼ਾ'''' ਦੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਡੀਕ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੇ ਅਧਿਆਏ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ 'ਚ ਜੀਵਨ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਮੁੱਦੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਛੋਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਸਾਰ == [[ਨਬੀ|ਪੈਗੰਬਰ]], ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ, ਓਰਫਲੀਜ਼ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 12 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ 26 ਵਿਸ਼ੇ - ਪਿਆਰ, ਵਿਆਹ, ਬੱਚੇ, ਦਾਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕੰਮ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ, ਘਰ, ਕੱਪੜੇ, ਖਰੀਦਣ-ਵੇਚਣ, ਅਪਰਾਧ ਅਤੇ ਸਜ਼ਾ, ਕਾਨੂੰਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਜਨੂੰਨ, ਦਰਦ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ, ਉਪਦੇਸ਼, ਦੋਸਤੀ, ਗੱਲਬਾਤ, ਸਮਾਂ, ਚੰਗਿਆਈ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਆਨੰਦ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੇ ਬਣਾਏ ਚਿੱਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ == ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਨੁਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾੰ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :- * ਡਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਬੱਦਨ (ਲਕਸ਼ਯ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਦਿੱਲੀ) *ਡਾ. ਜਗਦੀਸ਼ ਕੌਰ ਵਾਡੀਆ (ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) *ਪ੍ਰੋ. ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ (ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਲੁਧਿਆਣਾ) * ਗੁਨਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ) == ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == ''ਪੈੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ 100'' ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="The Prophet Translated">{{Cite web|url=https://www.kahlilgibran.com/29-the-prophet-translated-2.html|title=The Prophet Translated|last=Kalem|first=Glen|date=2018-06-26|website=The Kahlil Gibran Collective|publisher=The Kahlil Gibran Collective|access-date=2018-11-21}}</ref> 1923 ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਲ 2012 ਤੱਕ ਇਕੱਲੇ ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀਆਂ 90 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।<ref name="newyorker1">{{Cite magazine|last=Acocella|first=Joan|title=Prophet Motive|url=https://www.newyorker.com/arts/critics/books/2008/01/07/080107crbo_books_acocella|magazine=The New Yorker|access-date=2012-05-13}}</ref> 1923 ਵਿਚ 2000 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਛਪਾਈ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨੇ 1,159 ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ।''ਪੈਗ਼ੰਬਰ'' ਦੀ ਮੰਗ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਚੌਗੁਣੀ। ਇਸਦਾ ਫ਼ਰੈਂਚ ਵਿੱਚ ਮਦਲੀਨ ਮੇਸਨ-ਮੈਨਹੇਮ ([[:en:Madeline_Mason-Manheim|Madeline Mason-Manheim]]) ਦੁਆਰਾ 1926 ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਜਰਮਨ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਵਿਕਰੀ 1935 ਵਿਚ 12,000, 1961 ਵਿਚ 1,11,000 ਅਤੇ 1965 ਵਿੱਚ 240,000 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ। 1957 ਵਿਚ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਦਸ ਲੱਖਵੀਂ ਕਾਪੀ ਵਿਕੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/books/98/12/13/specials/gibran-speaking.html|title=Speaking of Books|last=Donald Adams|date=September 29, 1957|work=New York Times|access-date=May 21, 2014}}</ref> ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੜਾਅ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿਚ''ਪੈਗੰਬਰ'' ਦੀਆਂ ਇਕ ਹਫਤੇ ਵਿਚ 5,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕੀਆਂ।<ref name="autogenerated1">{{Cite magazine|date=1965-08-13|title=Books: The Prophet's Profits|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,834246,00.html#ixzz0czyJFJkd|magazine=TIME|access-date=2012-05-13|archive-date=2012-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120512200032/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,834246,00.html#ixzz0czyJFJkd|dead-url=yes}}</ref> ਖਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 40 ਕੁ ਜ਼ਬਾਨਾਂ ਵਿਚ 10 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20200919/60/81.cms|title=ਰੀਵਿਊ - ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਰਾਇਲਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੰਟਰੋਲ == ਕਿਤਾਬ 1 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.copyright.cornell.edu/resources/publicdomain.cfm|title=Copyright Term and the Public Domain in the United States|last=Hirtle|first=Peter B.|access-date=25 March 2010}} As a work published 1923–63 with renewed notice and copyright, it remains protected for 95 years from its publication date</ref> ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ, <ref>[[Copyright Duration Directive]] The rights of authors are protected within their lifetime and for seventy years after their death</ref> ਕਨੇਡਾ, <ref>Canadian copyright protection extends to 50 years from the end of the calendar year of the author's death.</ref> ਰੂਸ, <ref>Russian law stipulates likewise</ref> ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ, <ref name="act">South African copyright law protects literary works for the author's life plus fifty years; see the [http://www.cipc.co.za/Copyright_files/Copyright_Act.pdf Copyright Act, No. 98 of 1978, as amended] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616203058/http://www.cipc.co.za/Copyright_files/Copyright_Act.pdf|date=2011-06-16}}.</ref> ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। <ref>Australian copyrights extend to life plus 70 years, since 2005. The law is not retroactive; it excludes works published in the lifetime of authors who died in 1956 or earlier</ref> == ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ == ਜਿਬਰਾਨ ਨੇ ''ਪੈਗ਼ੰਬਰ'' ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ''ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ'' (The Garden of the Prophet) ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1933 ਵਿੱਚ ਜਿਬਰਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ। ''ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦਾ ਬਗੀਚਾ'' ਵਿੱਚ ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦੀ ਨੌਂ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਅਲ ਮੁਸਤਫ਼ਾ ਦੇ ਲੰਮੀ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। == ਹਵਾਲੇ ==   rvyd4vzgtz0cl87w05pdxfj1xjq7pfg 0 40772 839271 816601 2026-05-12T20:11:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839271 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ | image = Jasbir Rana, Punjabi story writer, Punjab, India.JPG | imagesize = | caption = ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1968|9|18|df=yes}} | birth_place = ਪਿੰਡ ਅਮਰਗੜ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ | nation = ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | occupation = ਅਧਿਆਪਕ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | period = | genre = ਕਹਾਣੀ | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = |website= }} [[ਤਸਵੀਰ:Jasveer Rana.jpg|thumb|ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ]] '''ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ''' (ਜਨਮ 18 ਸਤੰਬਰ 1968) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗਲਪਕਾਰ]] ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਨਾਵਲ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/patiala/%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%B0-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%B2-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%A5%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%95-%E0%A8%85%E0%A8%B0%E0%A8%AA%E0%A8%A3-1382041|title=ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਦਾ ਨਾਵਲ ‘ਇੱਥੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ’ ਲੋਕ ਅਰਪਣ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-10-27|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109043848/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/patiala/%E0%A8%9C%E0%A8%B8%E0%A8%B5%E0%A9%80%E0%A8%B0-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%B2-%E0%A8%87%E0%A9%B1%E0%A8%A5%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B8%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A9%88-%E0%A8%B2%E0%A9%8B%E0%A8%95-%E0%A8%85%E0%A8%B0%E0%A8%AA%E0%A8%A3-1382041|url-status=dead}}</ref> ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਹ [[ਅਮਰਗੜ੍ਹ (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ)|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ [[ਅਧਿਆਪਕ]] ਹੈ। ==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ== * ''ਸਿਖਰ ਦੁਪਹਿਰਾ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ''ਖਿੱਤੀਆਂ ਘੁੰਮ ਰਹੀਆਂ ਨੇ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ''ਬਿੱਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਦੂ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ''ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ'' (ਹਿਜੜਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀਆਂ) * ''ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ'' (ਸ਼ਬਦ-ਚਿੱਤਰ) * ''ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ'' * ''ਉਰਫ ਰੋਸ਼ੀ ਜੱਲਾਦ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) * ''ਇੱਥੋਂ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਦਿਸਦਾ ਹੈ''' (ਨਾਵਲ) ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ ਬਾਰੇ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ''ਜਸਵੀਰ ਰਾਣਾ ਦੀ ਕਥਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20140113/60/81.cms]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] hwl9hjcj54n4i7cppr9c58fjvajpz6e 0 41226 839242 641570 2026-05-12T14:42:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839242 wikitext text/x-wiki '''ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰਾ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130123/18/18230.cms ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ 132 ਯੂਨਿਟ ਖ਼ੂਨ ਦਾਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਕਾਲਜ]] b978hrzwkoxlhmn1ny85n8l7a4rh2e3 0 41366 839320 733944 2026-05-13T06:51:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839320 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ | image = | image_size = | alt = | caption = ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ | pseudonym = | birth_name = ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ | birth_date =15 ਜੁਲਾਈ, 1910 | birth_place = ਪਿੰਡ ਦਾਤਾ ਭੱਟ, ਤਹਿਸੀਲ ਗੁਜਰਖਾਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ, ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) | death_date = {{death date and age|df=y|2004|1|15|1910|7|15}} | death_place = | resting_place = | occupation = ਸਾਹਿਤ ਰਚਨਾ, ਸੰਪਾਦਨ | language = ਪੰਜਾਬੀ | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = ਪੰਜਾਬੀਅਤ | citizenship = ਭਾਰਤ | education = | alma_mater = | period = | genre = ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਵਾਰਤਕ | subject = | movement = | notableworks = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = | signature_alt = | module = | website = <!-- www.example.com --> | portaldisp = }} '''ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ''' (15 ਜੁਲਾਈ, 1910 - 15 ਜਨਵਰੀ, 2004) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140715/4/618325.cms ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾਤਾ - ਅਜੀਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਲਿਖਤਾਂ== {{Div col|cols=3}} ===ਸਫਰਨਾਮਾ=== *ਮੇਰੀ ਪਰਬਤ ਯਾਤਰਾ (1963) *ਸੈਲਾਨੀ (1967) *ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ (1978) *ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1983) *ਬਿਖੜੇ ਪੈਂਡੇ (1988,1992) *ਛੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਯਾਤਰਾ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਯਾਤਰਾ, ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਲਦੀਪ ਯਾਤਰਾ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆਕੁਮਾਰੀ, ਸਰਹਾਨ ਤੋਂ ਸਾਂਗਲਾ ਵਾਦੀ-ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ), *ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ (2000) *ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1982) ===ਜੀਵਨੀਆਂ=== *ਪਰਵਾਨੇ (1942) *ਵਤਨ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ (1942) *ਸ਼ਹੀਦ ਦੇਵੀ (1944) *ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (1944) *ਇਨਕਲਾਬੀ ਯੋਧਾ (1945) *ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ (1946) *1942 ਦੇ ਬਾਗੀ ਇਨਕਲਾਬੀ * ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ (1949) *ਦੇਸ਼ ਭਗਤ (1957) *ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ (1965) *ਸਰਦਾਰ ਪਟੇਲ (1975) *ਮਹਾਬਲੀ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ (1986) *ਭੁੱਲੀਆਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (1993, ਸਵੈਜੀਵਨੀ) *ਇਤਿਹਾਸ: ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਖੂਨੀ ਪੱਤਰੇ (1946) *ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (1969) ===ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ=== *ਸ਼ਕਰਪਾਰੇ (1958) *ਜੱਗਾ ਬੋਲਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1958) *ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨੀ (1965) *ਪਹਾੜੀ ਯਾਤਰਾ (1966) *ਜੱਗੇ ਦੀ ਪ੍ਰਦੇਸ ਯਾਤਰਾ (1968) *ਬੀਰ ਬਹਾਦਰ ਜੱਗੇ ਦੀ ਵਾਰਤਾ (1968) *ਜੱਗਾ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968) *ਜੱਗਾ ਬੌਣਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968) *ਜੱਗਾ ਮੇਂਗਿਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ (1968) *ਜੱਗੇ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ (1968) * ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ (1969) *ਦੋ ਇੰਜਣਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969) *ਟੈਲੀਫੋਨ ਤੇ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969) *ਮੋਟਰ ਗੱਡੀ ਤੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ (1969) *ਪੈਟਰੋਲ ਤੇ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1969) *ਕੱਪੜਾ ਉਦਯੋਗ (1970) *ਕਾਗਜ਼ ਉਦਯੋਗ ਤੇ ਵਾਹੀ ਖੇਤੀ (1972) *ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੈਰ (1990) *ਬੰਬਈ ਦੀ ਸੈਰ (1991) *ਮਦਰਾਸ ਦੀ ਸੈਰ (1993) *ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ (1994) *ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ (1994) ===ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ=== *ਅਪਰੈਲ ਫੂਲ (1951) *ਅਕਬਰ-ਬੀਰਬਲ ਹਾਸ ਵਿਨੋਦ (1955) *ਆਪ ਬੀਤੀਆਂ (1957) *ਦੁਰਗਤੀਆਂ (1958) *ਆਕਾਸ਼ਬਾਣੀ (1959) *ਜ਼ਿੰਦਾ ਸ਼ਹੀਦ (1960) *ਨਵਾਂ ਰੇਡੀਓ (1962) *ਮਿੱਠੀਆਂ ਟਕੋਰਾਂ (1965) *ਲੂਣ ਦਾ ਪਹਾੜ (1974) *ਵਸੀਅਤ ਨਾਮਾ (1983) *ਅਠਖੇਲੀਆਂ (1986) *ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ (1993) *ਚੋਣਵੇਂ ਵਿਅੰਗ (1994) *ਬੇਪ੍ਰਵਾਹੀਆਂ (1997) *ਬਾਤਾਂ ਰਮਤੇ ਦੀਆਂ (2002) ===ਸੰਪਾਦਨ=== *ਪੰਜਾਬੀ ਹਾਸ ਵਿਅੰਗ (1978) *ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ- ਕਲਾ ਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (1978) *ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਮੀਲ ਪੱਥਰ (1988) ===ਅਨੁਵਾਦ=== *ਮਾਂਗਵੇਂ ਖੰਭ (1941) *ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ (1943) * ਧਰਤੀ ਲਾਲੋ ਲਾਲ (1944) * ਲੱਛਮੀ (1954) *ਦੇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ ਕਹਾਣੀਆਂ (1956) *ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰੀਤ ਤੇ ਹੋਰ ਕਹਾਣੀਆਂ (1958) * ਲੰਡਨ ਬੀ. ਜਾਨਸਨ (1965) *ਮਨੁੱਖ ਕਿ ਦੇਵਤਾ (1968) *ਭੁੱਖੜ ਵੱਛੀ ਗਲਾਬੋ (1993) ===ਫੁਟਕਲ=== *ਨਰੋਆ ਜੀਵਨ (1946) *ਵਰਤਮਾਨ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ (1949) *ਇਸਤਰੀ ਸਿੱਖਿਆ (1952) *ਸੁਹਾਗ ਸਿੱਖਿਆ (1954) *ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ ਤੇ ਲਿਖਤ ਰਚਨਾ (1956) ===ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ=== *ਗ੍ਰੇਟ ਸਿੱਖ ਮਾਰਟਾਇਰਜ਼ (Great Sikh Martyrs) (1999) *ਦ ਸਿੱਖ ਐਂਪਾਇਰ (The Sikh Empire) (1986) *ਟ੍ਰੈਜਿਕ ਟੇਲ ਆਫ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ (Tragic Tale of Maharaja Duleep Singh) (2000) *ਦ ਸੇਂਟ ਸੋਲਜਰ-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ (The Saint Solider-Guru Gobind Singh) (2004)<ref>[http://www.amazon.com/s?ie=UTF8&page=1&rh=n%3A283155%2Cp_27%3APiara%20Singh%20Data]</ref> ===ਹਿੰਦੀ ਪੁਸਤਕਾਂ=== *ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (1969) * ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ (1969) *ਨਮਕ ਕਾ ਪਹਾੜ (1970) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] hsysh2zkpquie1ityo4g9s77q26uwwx 0 42737 839328 733818 2026-05-13T08:29:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839328 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰੋ. ਰੌਣਕੀ ਰਾਮ''' ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਵਿਭਾਗ ਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਨ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140314/76/486039.cms 11ਵਾਂ ਪ੍ਰੋ: ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭਾਸ਼ਣ ਸਮਾਪਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ ਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਡੀਨ, ਆਰਟਸ ਫੈਕਲਟੀ, ਸੈਨੇਟ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਹਨ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''Globalization and the Politics of Identity in India'', Delhi: Pearson Longman, 2008, (eds.) Bhupinder Brar, Ashutosh Kumar, Ronki Ram. *''[[ਦਲਿਤ ਚੇਤਨਾ: ਸਰੋਤ ਤੇ ਸਰੂਪ]]'' (2010) *''[[ਦਲਿਤ ਪਛਾਣ, ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਕਰਨ]]''<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20131006/60/81.cms]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] ny1n1plvguftwjbazhazk16ppc2zct5 0 43090 839249 803854 2026-05-12T16:33:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839249 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ | image = Gurdev_Chauhan_Portrait.jpg | image_size = | caption = | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | occupation = | education = | genre = | subject = | notableworks = }} '''ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ''' (ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ<ref>{{Cite web |url=http://indianwriters.org/punjab/gurdev_chauhan.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-08-13 |archive-date=2014-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015223032/http://indianwriters.org/punjab/gurdev_chauhan.htm |dead-url=yes }}</ref> 1941<ref>http://www.worldcat.org/identities/lccn-nr2003-27649/</ref>) ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਚੌਹਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕੁੱਕੜਾਂ ( ਨੇੜੇ ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ (ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ, ਵਿਅੰਗ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ''ਲਾਈਫ ਐਂਡ ਪੋਇਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਾਰਾ ਸ਼ਗੁਫਤਾ'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ''ਏਕ ਥੀ ਸਾਰਾ'' ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1991 ਵਿੱਚ ਹਿਊਮਨ ਰਿਸੋਰਸ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਲਈ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.indianwriters.org/G/gurdev_chauhan.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-06-11 |archive-date=2018-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624084150/http://www.indianwriters.org/G/gurdev_chauhan.htm |dead-url=yes }}</ref> ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਦੇਸੀ ਮੁਰਗੇ ਵਲੈਤੀ ਬਾਂਗਾਂ'' (ਵਿਅੰਗ) *''ਮੱਕੀ ਦਾ ਗੀਤ'' (ਕਵਿਤਾ, 1996) *''ਨਿੱਕੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਨਿੱਕੇ ਚੱਪੂ'' (ਕਵਿਤਾ) *''ਕੁੱਤਾ, ਕਿਤਾਬ ਤੇ ਗੁਲਾਬ'' (ਵਿਅੰਗ) *''ਸਾਹਿਤ੍ਯ ਸਤਿਆਨਾਸ'' (ਵਿਅੰਗ, ਹਿੰਦੀ) *''Amrita Pritam: A Living Legend'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ) *''ਅਕਸਮਾਤ'' (ਕਵਿਤਾ)<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130408/16/104407.cms ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ 'ਚ ਗੁਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਦੀ ਪੁਸਤਕ 'ਅਕਸਮਾਤ' ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਗਮ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''ਚਸ਼ਮਦੀਦ'' (ਰੇਖਾ-ਚਿਤਰ) * ''Life and poetry of Sara Shagufta'' ([[ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ) *''ਆਸ ਪਾਸ'' *''ਨਵੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਵਿਤਾ'' *''ਵਾਟਿਕਾ'' (ਕਵਿਤਾ) (2024) *''ਕਲਮੀ ਗੁਲਾਬ'' (ਵਾਰਤਕ) (2024) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 3iyu0d6r6tfxfdts67jz2tjih7cid2q 0 44070 839246 726482 2026-05-12T15:58:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839246 wikitext text/x-wiki '''ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ''' (? - 1917) [[ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਲੋਕ|ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵੀ]] ਸੀ। ਇਸਦੀਆਂ ਦੋ ਦਰਜਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛੱਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2013/02/%E0%A8%97%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B2-%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%82%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%9A/ ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਚਿੰਤਨ ਤੇ ਕਲਾ]</ref> ਗਿੱਲ ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ '''ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ''' ਸੀ। ਉਹ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ|ਹੋਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਮੋਰਾਂਵਾਲੀ]] ਦਾ ਜੰਮਪਲ ਸੀ ਅਤੇ 1970 ਤੋਂ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। ==ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ== * ''ਹੰਝੂ ਹਾਉਕੇ'', ਕਿਰਤੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1964 * ''ਮੈ-ਖਾਨਾ'', ਕਿਰਤੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1965 * ''ਲਲਕਾਰ'', ਕਿਰਤੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1965 * ''ਜਾਗ ਪਏ ਹਿੰਦ ਦੇ ਜਵਾਨ'', ਕਿਰਤੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ,1966 * ''ਕੈਫ-ਇ-ਗ਼ਜ਼ਲ'', ਕਿਰਤੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਜਲੰਧਰ, 1966 * ''ਗੀਤ ਮਣੀ'', ਹਜ਼ੂਰੀਆ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਜਲੰਧਰ,1967 * ''ਅਸਵਾਤ-ਇ-ਗ਼ਜ਼ਲ'', ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, 1973 * ''ਆਰ ਚਾਨਣ ਪਾਰ ਚਾਨਣ'', ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, 1973 * ''ਚੰਬੇ ਦੀ ਡਲੀ'', ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1975 * ''ਜਿੰਦ ਬਲੇ ਅਧਮੋਈ'', ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ,1976 * ''ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ'', ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ,1976 * ''ਅਰਕ-ਇ-ਗਜਲ਼'', ਸੀਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ,1977 * ''ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ'', ਆਰਸੀ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1978 * ''ਗਜ਼ਲਮਣੀ'', ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 1995 * ''ਤਨਵੀਰ-ਇ-ਗ਼ਜਲ'', ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1996 * ''ਕਾਵਿ ਟੁਕੜੀਆਂ'', ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 1998 * ''ਮੌਸਮ ਦਾ ਸੰਤਾਪ'', ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 2004 * ''ਸ਼ਰਾਰੇ'', ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਿੱਲੀ, 2005 * ''ਸੋਜ-ਇ-ਨਿਹਾਂ'', ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ, 2006 * ''ਹਾਸਲ-ਇ-ਜਨੂ'', ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਲੁਧਿਆਣਾ, 2006 * ''ਗ਼ਜ਼ਲ਼ਾਂ ਦਾ ਪਰਾਗਾ'', ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2007 * ''ਬਾਬਲ ਜਾਈ ਕੀ ਕਰੇ'', ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ, 2007 * ''ਉਅੰਕਾਰ'', ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, ਦਿੱਲੀ, 2008 * ''ਉਲਟੀ ਗੰਗਾ ਵਹਿ ਤੁਰੀ'' (ਤ੍ਰੈ-ਭਾਸ਼ੀ ਦੋਹੇ)<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20130709/60/81.cms ਉਲਟੀ ਗੰਗਾ ਵਹਿ ਤੁਰੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] 2tmsbfll410421efqtwcbm32io5x1v4 0 44526 839340 474576 2026-05-13T10:58:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839340 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ' | image = | author = [[ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ]] | country = ਇੰਗਲੈੰਡ | publisher = London: Baldwin, Cradock and Joy | language = English | release_date = [[:Category:1817 books|1818]] | media_type = Print | genre = [[history]], [[political philosophy]] | pages = }} '''ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ''' [[ਜੇਮਜ਼ ਮਿੱਲ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿੱਖੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। ਇਹ ਮਿੱਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਲ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਦੇ [[ਭਾਰਤ]] ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਅਮਰਤਿਆ ਸੇਨ]] ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>[[Amartya Sen]]'s address given to the Millennium Session of the Indian History Congress [http://www.newhumanist.co.uk/issues/0106/sen.htm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਿਤਾਬਾਂ]] esz9mt28m8bly9tozih2vur7dtdqqou 0 48780 839235 733563 2026-05-12T12:40:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839235 wikitext text/x-wiki '''ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140823/2/660688.cms ਡਾ: ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਐਵਾਰਡ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ'' (ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ਲਈ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 2014 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/08/%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%B2%E0%A8%AC%E0%A9%80%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%82%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AC%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF/ ਡਾ. ਕੁਲਬੀਰ ਸੂਰੀ ਦੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ 2014 ਲਈ ਚੋਣ]</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਜੂਨ 1945 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] (ਨਾਵਲਕਾਰ) ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਪੀਐਚਡੀ ਤੱਕ ਉਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀਆਂ 10 ਮੌਲਿਕ ਤੇ 5 ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਅਜੀਤ' ਵਿੱਚ 'ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ਲਿਖਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *[[ਗੁਰੂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ]] (ਧਾਰਮਿਕ) *[[ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਖੋਜਕਾਰ]] (ਵਿਗਿਆਨ) *[[ਗੁਬਾਰੇ ਤੋਂ ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੱਕ]] (ਵਿਗਿਆਨ) *[[ਬਾਦਬਾਨੀ ਜਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਮੋਟਰਕਾਰ ਤੱਕ]] (ਵਿਗਿਆਨ) ==ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ== *[[ਦਾਨੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ]] *[[ਜਾਦੂ ਦੀ ਸੋਟੀ]] *[[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸੁਪਨਾ]] *[[ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਰ]] *[[ਗੋਲੂ ਮੋਲੂ]] *[[ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਾਬੀ]] *[[ਜਾਦੂ ਦੇ ਗੋਲੇ]] *[[ਘਰ ਦਾ ਨਾ ਘਾਟ ਦਾ]] *[[ਸੁਸਤੂ ਮੱਲ]] *[[ਸੱਚ ਦਾ ਪੱਲ੍ਹਾ]] *[[ਚਿੱਟਾ ਹੰਸ]] *[[ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਜਿੱਤ]] ==ਅਨੁਵਾਦ ਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ== *[[ਡ੍ਰੈਗਨ ਸੁਨਾਮੀ]] (ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ, ਜਾਪਾਨੀ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ) *[[ਮੇਰੀ ਮਾਂ]] (ਸੰਪਾਦਿਤ) *[[ਕਾਫੀਆਂ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] *[[ਠੰਡਾ ਗੋਸ਼ਤ]] (ਮੰਟੋ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ) *[[ਇਕ ਗਧੇ ਦੀ ਆਤਮਕਥਾ]] (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰ ਦਾ ਨਾਵਲ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 3wtnls73urz1lgom8j2ea1qvd5rjkoz 0 52001 839277 732675 2026-05-12T21:57:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839277 wikitext text/x-wiki {{Infobox philosopher | region = | era = [[18th century philosophy]]<br />[[19th century philosophy]] | image = Jeremy Bentham by Henry William Pickersgill detail.jpg | image_size = 180px | name = ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ | birth_date = {{birth date|df=yes|1748|02|15}} | birth_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1832|06|06|1748|02|15}} | death_place = ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ | school_tradition = [[ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ ]], [[legal positivism]], [[liberalism]] | main_interests = Political philosophy, philosophy of law, ethics, ਅਰਥਸ਼ਾਸ਼ਤਰ | influences = [[Protagoras]]{{·}} [[Epicurus]]{{·}} [[John Locke]]{{·}} [[David Hume]]{{·}} [[Baron de Montesquieu|Montesquieu]]{{·}} [[Claude Adrien Helvétius|Helvétius]]{{·}} [[Thomas Hobbes|Hobbes]]{{·}} [[Cesare Beccaria|Beccaria]]{{·}}[[Adam Smith]] | influenced = [[John Stuart Mill]]{{·}} [[Henry Sidgwick]]{{·}} [[Michel Foucault]]{{·}} [[Peter Singer]]{{·}} [[John Austin (legal philosophy)|John Austin]]{{·}} [[Robert Owen]]{{·}} [[David Pearce (philosopher)|David Pearce]] {{·}} [[H. L. A. Hart]] {{·}} [[Iain King]] {{·}} [[Francis Y. Edgeworth]] | notable_ideas = [[Greatest happiness principle]] | signature = Jeremy Bentham signature.jpg }} '''ਜੈਰਮੀ ਬੈਂਥਮ''' (15 ਫਰਵਰੀ 1748 – 6 ਜੂਨ 1832) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ [[ਉਪਯੋਗਿਤਾਵਾਦ]] ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੈਨਥਮ ਐਂਗਲੋ-ਅਮਰੀਕਨ [[ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ|ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈਵਾਦ (welfarism) ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।<ref name=homosexuality>Bentham, Jeremy. [http://www.columbia.edu/cu/lweb/eresources/exhibitions/sw25/bentham/index.html "Offences Against One's Self"], first published in ''Journal of Homosexuality'', v.3:4(1978), p. 389–405; continued in v.4:1(1978). * Also see Boralevi, Lea Campos. ''Bentham and the Oppressed''. Walter de Gruyter, 1984, p. 37.</ref> ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਰਾਜ ਤੋਂ ਚਰਚ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ, ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ, ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸਨੇ ਗੁਲਾਮੀ ਪ੍ਰਥਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name=deathpenalty>{{cite journal |last=Bedau |first=Hugo Adam |title=Bentham's Utilitarian Critique of the Death Penalty |journal=The Journal of Criminal Law and Criminology |volume=74 |year=1983 |issue=3 |pages=1033–1065 |doi=10.2307/1143143 |ref=harv }}</ref> ਉਹ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਾਰਣ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ==ਜੀਵਨ == ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons}} {{wikiquote|Jeremy Bentham}} {{wikisource author|Jeremy Bentham}} {{refbegin}} * [https://archive.org/search.php?query=creator%3A%22Jeremy%20Bentham%22 Works by Jeremy Bentham] on [[Internet Archive]]. * Jeremy Bentham, [http://www.ditext.com/bentham/bentham.html "Critique of the Doctrine of Inalienable, Natural Rights"], in '' Anarchical Fallacies'', vol. 2 of Bowring (ed.), ''Works'', 1843. * Jeremy Bentham, [http://librivox.org/offences-against-ones-self-paederasty-by-jeremy-bentham/ "Offences Against One's Self: Paederasty"], c. 1785, free audiobook from [[LibriVox]]. * [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/ The Bentham Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210065136/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm |date=2007-02-10 }} at University College London. Includes a [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070210065136/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/info/marmoy.htm |date=2007-02-10 }} and a [http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/Faqs/auto_icon.htm FAQ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100420042510/http://www.ucl.ac.uk/Bentham-Project/Faqs/auto_icon.htm |date=2010-04-20 }} on the Auto-Icon, and details of Bentham's will. * [http://www.ucl.ac.uk/transcribe-bentham Transcribe Bentham] initiative run by the Bentham Project has its own website with useful links * [http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/bentham/ Bentham Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706190640/http://socserv.mcmaster.ca/econ/ugcm/3ll3/bentham/ |date=2011-07-06 }}, a rich bibliographical resource * [http://www.epistemelinks.com/Main/Philosophers.aspx?PhilCode=Bent Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212022700/http://www.epistemelinks.com/Main/Philosophers.aspx?PhilCode=Bent |date=2007-12-12 }}, categorised links * [http://jeromekahn123.tripod.com/utilitarianismtheethicaltheoryforalltimes/id4.html Jeremy Bentham's Life and Impact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818032310/http://jeromekahn123.tripod.com/utilitarianismtheethicaltheoryforalltimes/id4.html |date=2009-08-18 }} * [http://www.newadvent.org/cathen/02482b.htm Benthamism], [[New Advent]] Catholic Encyclopedia article * [http://www.utm.edu/research/iep/b/bentham.htm The Internet Encyclopedia of Philosophy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712040852/http://www.utm.edu/research/iep/b/bentham.htm |date=2010-07-12 }} has an extensive biographical reference of Bentham. * [http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf Utilitarianism as Secondary Ethic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225000242/http://www.sethpayne.com/wp-content/uploads/2009/01/bentham.pdf |date=2009-02-25 }} A concise review of Utilitarianism, its proponents and critics. * [http://www.livingphilosophy.org.uk/philosophy/Jeremy_Bentham/ "Jeremy Bentham at the Edinburgh Festival Fringe 2007"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130031225/http://www.livingphilosophy.org.uk/philosophy/Jeremy_Bentham/ |date=2010-01-30 }} A play-reading of the life and legacy of Jeremy Bentham. * [http://www.laits.utexas.edu/poltheory/bentham/ipml/ipml.toc.html Introduction to the Principles of Morals and Legislation] * {{dmoz|Society/Philosophy/Philosophers/B/Bentham,_Jeremy}} * Detailed summary of Bentham's [http://felicifia.com/index.php?title=Principles_of_Morals_and_Legislation Principles of Morals and Legislation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131213231603/http://www.felicifia.com/index.php?title=Principles_of_Morals_and_Legislation |date=2013-12-13 }} * {{Cite book |title=Jeremy Bentham (1748–1832) |url=http://www.econlib.org/library/Enc/bios/Bentham.html |work=[[The Concise Encyclopedia of Economics]] |edition=2nd |series=[[Library of Economics and Liberty]] |publisher=[[Liberty Fund]] |year=2008 }} ;Works * [http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php?person=172&Itemid=99999999 Online Library of Liberty – Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115151033/http://oll.libertyfund.org/index.php?option=com_staticxt&staticfile=show.php%3Fperson%3D172&Itemid=99999999 |date=2013-11-15 }}, partially including [[John Bowring|Bowring]]'s (1843) ''The Works of Jeremy Bentham'', and additional titles * [http://utilitarian.net/bentham Jeremy Bentham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329103345/http://www.utilitarian.net/bentham/ |date=2010-03-29 }}. Extensive collection of links to writings by and about Bentham ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਰਤਾਨਵੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 6dk7vsuu6sl5zxv6l84vsourm9hzc5f 0 54118 839311 578963 2026-05-13T05:15:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839311 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | bgcolour = | name =ਨੇਕ ਚੰਦ ਸੈਣੀ | image = RockGarden.jpg | imagesize = 240px | caption = A waterfall in Nek Chand's Rock Garden | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1924|12|15}} | birth_place = ਬੇਰੀਆਂ ਕਲਾਂ, [[ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) | death_date = {{death date and age|df=yes|2015|6|12|1924|12|15}} | death_place = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | nationality = ਭਾਰਤੀ | field = ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ, ਮੂਰਤੀਕਲਾ | training = | movement = [[Outsider Art]] | works = [[ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] | patrons = | influenced by = | influenced = | awards = [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (1984) }} '''ਨੇਕ ਚੰਦ ਸੈਣੀ''' (15 ਦਸੰਬਰ 1924 - 12 ਜੂਨ 2015)<ref>"Nek Chand Saini was born on 15 December 1924 in a small Punjabi village of Barian Kalan." Page number 159, 'Univers caches: I’art outsider au Musee Dr Guislain’ Published by ‘Lannoo Uitgeverij’ 2008, ISBN 9020970232, 9789020970234</ref><ref>http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/964923.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਏਕੜ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸਵੈ-ਸਿਖਿਅਤ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>[http://books.google.com/books?id=3CdgUwZBNwIC&pg=PA321&dq=Rock+Garden,+Chandigarh&as_brr=0#PPA319,M1 Nek Chand Rock Garden] ''Sublime spaces & visionary worlds: built environments of vernacular artists'', by Leslie Umberger, Erika Lee Doss, Ruth DeYoung (CON) Kohler, Lisa (CON) Stone, Jane (CON) Bianco. Published by Princeton Architectural Press, 2007. ISBN 1568987285. ''Page 319-Page 322''.</ref> ==ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ== ਨੇਕ ਚੰਦ ਸੈਣੀ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਦਸੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੇਰੀਆਂ ਕਲਾਂ, [[ਨਾਰੋਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ) ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਵਕੀਲਾ ਰਾਮ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/12/%E0%A8%9A%E0%A9%B0%E0%A8%A1%E0%A9%80%E0%A8%97%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%A1%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%B0%E0%A9%80-176/ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦਾ ਤੋਹਫਾ]</ref> ਸ੍ਰੀ ਨੇਕਚੰਦ ਨੇ 1951 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੀ. ਡਬਲਿਊ. ਡੀ. ਵਿਭਾਗ 'ਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। 1958 'ਚ ਉੁਸਨੇ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਪਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਾਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਜੋੜ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸ੍ਰੀ ਅਜੈ ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਪਤਾ ਲੱਗਣ ਤੇ ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। ਉੁਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1976 'ਚ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ [[ਡਾ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ|ਡਾ.]] [[ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ]] ਨੇ ਉੁਸ ਦੀ ਕਲਾ ਤੇ ਲਗਣ ਦੀ ਕਦਰ ਪਾਈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ ਲਈ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ। 1984 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਨੇਕ ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਦਮਸ੍ਰੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ। 1985 'ਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਕ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਲਗਣ ਨਾਲ ਖੁਭ ਗਿਆ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੀਏਟਰ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਦਿਤੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਜਰਮਨ, ਸਪੇਨ, ਲੰਡਨ, ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਗੋ 'ਚ ਵੀ ਰੌਕ ਗਾਰਡਨ ਬਣਾਏ ਹਨ।<ref>[http://www.rozanaspokesman.com/news/11766-%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%A3-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%95-%E0%A8%97%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A1%E0%A8%A8-%27%E0%A8%A4%E0%A9%87-%E0%A8%86%E0%A8%A7%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A4-%E0%A8%9D%E0%A8%BE%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A8%A8%E0%A8%97%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%97%E0%A8%A3%E0%A8%A4%E0%A9%B0%E0%A8%A4%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%B5%E0%A8%B8-%E0%A8%AA%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%A1-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B8%E0%A8%BE.aspx ਹੁਣ ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਤ ਝਾਕੀਆਂ ਬਣਨਗੀਆਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਦਾ ਹਿੱਸਾ- ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 19 ਦਸੰਬਰ 2014]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ਗੈਲਰੀ=== <gallery> image:RockGardenEntrance.jpg image:RockGarden.jpg image:RockGardenRock.jpg image:Waterfall at Rock Garden, Chandigarh.jpg </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੂਰਤੀਕਾਰ]] 3whsr10bnvis43e36gzdqh3qpfg3vag 0 54217 839281 733694 2026-05-12T23:15:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839281 wikitext text/x-wiki '''ਡਾ. ਜਸਪਾਲ ਸਿੰਘ''' ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਉਪ ਕੁਲਪਤੀ ਸੀ। ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ== 1975 ਵਿੱਚ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਐਮਏ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਲੈਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ, "ਸਿੱਖ ਧਰਮਿਕ ਪੋਥੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਿਤ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ" ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਉਸ ਨੇ 1989 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਨ, ਕਾਮਰਸ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕਾਲਜ, ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮੇਤ ਕੁੱਲ 32 ਸਾਲ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://punjabiuniversity.ac.in/pbiuniweb/meetthevc.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-12-22 |archive-date=2014-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206073755/http://punjabiuniversity.ac.in/pbiuniweb/meetthevc.html |dead-url=yes }}</ref> ==ਮੁੱਖ ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਰਾਜ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੰਕਲਪ'' (1990) *''ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ'' (1997) *''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ'' (2007) *''ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ'' (2009) *''ਸਿੱਖ ਵਿਰਾਸਤ: ਸਿਧਾਂਤ ਤੇ ਵਿਹਾਰ'' (2010) ==ਸਨਮਾਨ== *ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ 'ਭਾਸ਼ਾ ਸਨਮਾਨ' ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150819/2/1037395.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 6wm2bezwon58kn8qmsripwkfc424wlz 0 54362 839294 733664 2026-05-13T01:18:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839294 wikitext text/x-wiki ''ਉੱਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ''' (ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1942) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20141222/18/787434.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੁਹਾੜਾ ਵਿਖੇ 4 ਅਪਰੈਲ 1942 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। 1982 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਗਰੇਵਾਲ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ‘ਰਾਂਝਣ ਮੇਰਾ ਯਾਰ’ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/07/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%9E%E0%A8%A4-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%95%E0%A8%AE%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%B0-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%B9%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%95/ ਮੁਫ਼ਤ ਹਿਕਮਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਕੁਹਾੜਾ]</ref> ਤੇਲੂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਵਿਤਾ, ਕਹਾਣੀ, ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ , ਸੰਸਮਰਣ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== ===ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਮਨ ਦੇ ਵਰਕੇ'' ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਰੰਗ ਬਦਲਦੇ ਮੌਸਮ'' *''ਅਣਦੇਖੀ ਅੱਗ'' === ਨਾਵਲ=== *''ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਬਾਬਾ'' *''ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ'' ==ਹੋਰ== *''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੇਲਾ'' (ਆਤਮਕਥਾ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1942]] 6ekblhl1tqqwsowxj2y6llfhsglsjbz 0 54499 839317 816795 2026-05-13T06:23:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839317 wikitext text/x-wiki [[File:Pavan Harchandpuri 04.jpg|thumb|ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ 22ਵੇਂ ਨਾਭਾ ਕਾਵਿ ਉਤਸਵ ਸਮੇਂ 2019 ਵਿੱਚ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pawan Harchandpuri.jpg|thumb|ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ]] '''ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/punjab+post-epaper-punpos/bharati+sahit+akaidami+chainai+vllo+pavan+harachandapuri+da+sanaman-newsid-148334396|title=ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਚੈਨਈ ਵੱਲੋਂ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ - Punjab Post|website=Dailyhunt|language=en|access-date=2020-04-11}}</ref> ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ (ਸੇਖੋਂ) ਦਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਧੂਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ'' ਕਾਵਿ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ [[ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ]] ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2013 ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20141206/21/770142.cms#770142{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਈ "ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਵਾਸਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਨਾਵਲ "ਏਲੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ" ਲਈ ਸਾਲ 2019 ਦੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/04/%E0%A8%AA%E0%A8%B5%E0%A8%A8-%E0%A8%B9%E0%A8%B0%E0%A8%9A%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%95-%E0%A8%B0%E0%A8%BF/ ਪਵਨ ਹਰਚੰਦਪੁਰੀ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਰਿਲੀਜ਼, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 9 ਅਪਰੈਲ 2014]</ref> == ਪੁਸਤਕਾਂ== *'''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਸੁਪਰਮੈਨ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ''' *''ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ'' *''ਅੰਬਰੀ ਛੋਹਾਂ'' *''ਬੱਚਿਓ ਸੁਣੋ ਸੁਣਾਵਾਂ ਬਾਤਾਂ'' *''ਮਿਠੇ ਮਿਠੇ ਗੀਤ'' *''ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ'' *''ਤਾਰਿਆਂ ਭਰਿਆ ਅਸਮਾਨ'' *''ਏਲੀਅਨਜ਼ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ'' *''ਅਦੁੱਤੀ ਪੰਜਾਬੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਖਾਣ ਕੋਸ਼'' (ਸੰਪਾਦਨ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 6pttcc59hyjfkfqb6rywn4uo2jz5qxx 0 54773 839255 583376 2026-05-12T17:35:28Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352927658|Mala Sinha]]" 839255 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ | image = Mala-Sinha.jpg | imagesize = 200px | caption = ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਨਾਲ | birth_name =ਅਲਦਾ ਸਿਨਹਾ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1936|11|11}} | birth_place = [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | yearsactive = 1952–1994 | occupation = ਐਕਟਰੈਸ | spouse = ਚਿਦੰਬਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੋਹਾਨੀ }} '''ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ''' (ਜਨਮ: 11 ਨਵੰਬਰ 1936) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਐਕਟਰੈਸ ਹੈ। ਉਹ ਨੇਪਾਲੀ-ਭਾਰਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੰਗਲਾ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੋਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 1950ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ 1970ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਐਕਟਰੈਸ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਸੌ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ - [[ਪਿਆਸਾ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਿਆਸਾ]]‎ (1957), ''[[ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ]]'' (1959), ''[[ਅਨਪੜ੍ਹ]]'', ''[[ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ]]'' (ਦੋਨੋਂ 1962 ਵਿੱਚ), ''[[ਗੁਮਰਾਹ (1963 ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾਹ]]'' (1963), ''[[ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੋਦ ਮੇਂ]]'' (1965) ਅਤੇ ''[[ਆਂਖੇਂ (1968 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਂਖੇਂ]]'' (1968)।<ref name="bollywoodhungama.com">{{cite journal|title=Trip down the memory lane with Mala Sinha|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/03/13/2373/index.html|magazine=[[Screen (magazine)|Screen]]|publisher=[[Bollywood Hungama]]|date=13 March 2001|accessdate=2011-08-26}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਔਰਤ ਕੇਂਦਰਿਤ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ "ਦਿਮਾਗੀ ਦੀਵਾ" ਅਤੇ "ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਮਸ਼ਾਲ ਬੇਅਰਰ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ, ਦੇਵ ਆਨੰਦ, ਧਰਮਿੰਦਰ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ, ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 1958 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ, ਅਤੇ 1966 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਵੈਜਯੰਤੀਮਾਲਾ ਨਾਲ ਦੂਜੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 1968 ਤੋਂ 1971 ਤੱਕ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ 1972-73 ਵਿੱਚ ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦਾ ਜਨਮ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਾਈ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਲਬਰਟ ਸਿਨਹਾ ਸੀ। ਮਾਲਾ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਅਲਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤਾ (ਹੁਣ ਕੋਲਕਾਤਾ) ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਉਸਨੂੰ ਡਾਲਡਾ (ਸਬਜ਼ੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ) ਕਹਿ ਕੇ ਛੇੜਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬੇਬੀ ਨਜ਼ਮਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਾਲਗ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨੱਚਣਾ ਅਤੇ ਗਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਗਾਇਕਾ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ 1947 ਤੋਂ 1975 ਤੱਕ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਸ਼ੋਅ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇਪਾਲੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਪਾਲੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿਨਹਾ ਨੇ 1966 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਓਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਦੇ ਨੇਪਾਲੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਚਿਦੰਬਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੋਹਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਜੋੜੇ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਦੋਂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਮੈਤੀਘਰ (1966) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਲੋਹਾਨੀ ਦਾ ਅਸਟੇਟ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਹੈ: ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸਿਨਹਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ, ਜੋੜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੀ ਬਾਂਦਰਾ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੰਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਸਦੀ ਧੀ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਘਰ ਆਵਾਰਾ ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ-''ਜੈ ਵੈਸ਼ਨੋ ਦੇਵੀ'' ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ''ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲੀਲਾ'', ''ਜੋਗ ਬਿਓਗ'' ਅਤੇ ''ਧੂਲੀ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਰਧੇਂਦੂ ਬੋਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਰੋਸ਼ਨਾਰਾ'' (1952) ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲਈ। ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਫਿਲਮ ''ਬੰਬਈ'' ਚਲੀ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਗੀਤਾ ਬਾਲੀ]] ਨੂੰ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਿਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ ਕਰਵਾਈ। ਕਿਦਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੰਗੀਨ ਰਾਤੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ''ਬਾਦਸ਼ਾਹ'' ਸੀ, ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ ''ਏਕਾਦਸ਼ੀ'' ਆਈ। ਦੋਵੇਂ ਫਿਲਮਾਂ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ, ਪਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਹੂ ਦੀ ''ਹੈਮਲੇਟ'' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲਾਲ ਬੱਤੀ (ਅਦਾਕਾਰ ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ), ''ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਨ-ਏ-ਆਦਿਲ'', ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸੋਹਰਾਬ ਮੋਦੀ ਦੇ ਵਰਜਿਤ ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿੱਚ ਗੋਰੀ (ਅੰਗਰੇਜ) ਕੁੜੀ ਮਾਰਸੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ 'ਫਿਰ ਸੁਬਹ ਹੋਗੀ' ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਰਮੇਸ਼ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਰੂਸੀ ਲੇਖਕ ਦੋਸਤੋਵਸਕੀ ਦੇ ਨਾਵਲ 'ਦੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਐਂਡ ਪਨਿਸ਼ਮੈਂਟ' ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਸੀ), ਨੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਲਏ। ਉਹ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] ਲਈ ਗਾਉਂਦੀ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅਪਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਲਾਈ ਵੀ ਗਾਉਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਸਿਰਫ ਸਾਲ 1972 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ ''ਲਲਕਾਰ'' ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।<ref>{{Cite web |date=2 July 2011 |title=Musical gimmicks |url=http://www.deccanherald.com/content/173206/musical-gimmicks.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228141337/http://www.deccanherald.com/content/173206/musical-gimmicks.html |archive-date=28 February 2014 |access-date=24 February 2014 |website=Deccan Herald}}</ref> 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ''[https://m.imdb.com/title/tt0373835/ ਫੈਸ਼ਨ]'' ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। , ਡਿਟੈਕਟਿਵ (1958) ਅਤੇ ''ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਮਾਨੇ'' (1959) ।<ref>{{Cite web |title=Fashion (1957) ⭐ 8.0 &#124; Drama, Family |url=https://m.imdb.com/title/tt0373835/ |website=[[IMDb]]}}.</ref> ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਉਹ ਪੁਰਸ਼-ਮੁਖੀ ਸਨ। ਸੰਨ 1957 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]] ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ ''[[ਪਿਆਸਾ (1957 ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਿਆਸਾ]]'' (1957) ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ [[ਮਧੂਬਾਲਾ]] ਲਈ ਸੀ। ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਇੱਕ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਔਰਤ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ (ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਦਾ ਰੋਲ ਅਦਾਕਾਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਰਹਿਤ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਗਰੀਬ, ਅਸਫਲ ਕਵੀ-ਉਸ ਦੇ ਗਰੀਬ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਗਰੀਬ ਪ੍ਗੁਰੇਮੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ ਸੀ ) ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,ਅਜਿਹੀ ਭੂਮਿਕਾ ਚੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਚਰਿਤਰ ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ । ''ਪਿਆਸਾ'' ਅੱਜ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਾਸਿਕ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਹੈ। ''ਪਿਆਸਾ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ,ਫਿਰ ਸੁਬਹ ਹੋਗੀ' (1958) ਅਤੇ [[ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ]] ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ '''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ''<nowiki/>' (1959) ਸਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮੀ ਸਿਤਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=3 December 1959 |title=Yash Raj Films |url=http://www.yashrajfilms.com/Movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=c30c4227-ac75-4332-9e41-73ed431214ac |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228080816/http://www.yashrajfilms.com/Movies/MovieIndividual.aspx?MovieID=c30c4227-ac75-4332-9e41-73ed431214ac |archive-date=28 February 2014 |access-date=24 February 2014 |publisher=Yash Raj Films}}</ref> ਉਹ 1958 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੱਕ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਪਰਵਰਿਸ਼'' (1958) ''ਉਜਾਲਾ'', ਮੈਂ ਨਸ਼ੇ ਮੈਂ ਹੂਂ, ''ਦੁਨੀਆ ਨਾ ਮਾਨੇ'', ਲਵ ਮੈਰਿਜ (1959) ਬੇਵਕੂਫ (1960) ''ਮਾਇਆ'' (1961) ਹਰੀਯਾਲੀ ਔਰ ਰਸਤਾ, ''ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾਨਾ'' (1962) ''ਅਨਪੜ'' ਅਤੇ ''ਬੰਬੇ ਕਾ ਚੋਰ'' (1962) । ਉਸ ਨੇ 1950 ਤੋਂ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਕੇਲਾਘਰ (1959) ਦੇ ਨਾਲ 'ਲੁਕੋਚੁਰੀ' (1958) ਅਤੇ 'ਸਾਥੀਹਾਰਾ' ਅਤੇ 'ਸ਼ੋਰਰ ਇਟੀਕੋਥਾ' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ''ਬਹੁਰਾਨੀ'' (1963) ''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾਹ]]'', ''ਗਹਿਰਾ ਦਾਗ'', ਅਪਨੇ ਹੁਏ ਪਰਾਯੇ, ''ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ'' ਅਤੇ ''ਜਹਾਂ ਆਰਾ'' ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=15 October 2012 |title=Gumrah Review &#124; Movie Review |url=http://www.movietalkies.com/movies/reviews/9313/gumrah |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130509104348/http://www.movietalkies.com/movies/reviews/9313/gumrah |archive-date=9 May 2013 |access-date=24 February 2014 |publisher=Movie Talkies}}</ref> ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ, ਬਿਸਵਜੀਤ ਅਤੇ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਹਿਲਾ-ਮੁਖੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਸਵਜੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ 'ਫੂਲ ਬਨੇ ਅੰਗਾਰੇ', 'ਮਰਿਆਦਾ' ਅਤੇ '<nowiki/>''ਕਰਮਯੋਗੀ''<nowiki/>' ਵਰਗੀਆਂ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਨਾਲ 'ਹਰੀਯਾਲੀ ਔਰ ਰੱਸਾ', 'ਅਪਨੇ ਹੁਏ ਪਰਾਯੇ' ਅਤੇ 'ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੌਦ ਮੇਂ' ਵਰਗੀਆਂ ਵਪਾਰਕ ਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]] ਨਾਲ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ '<nowiki/>''ਦੇਵਰ ਭਾਬੀ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਪਤੰਗ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਗੀਤ''<nowiki/>' ਅਤੇ '''ਲਲਕਾਰ''<nowiki/>' ਸਨ। ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਆਸਰਾ'', ਨਾਈਟ ਇਨ ਲੰਡਨ, ਦੋ ਕਲੀਆਂ, ''ਤਮੰਨਾ'', ''ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ'' ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਫਿਲਮਾਂ ''ਪਿਆਰ ਕਾ ਸਪਨਾ'', ''ਪੈਸਾ ਯਾ ਪਿਆਰ'', ਜਾਲ ਅਤੇ ''ਫਿਰ ਕਬ ਮਿਲੋਗੀ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ ਨਾਲ ਦਸ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। 2007 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਸੁਆਦ ਚੱਖਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Star Screen Lifetime Achievement Award Winners – Screen Videocon Lifetime Achievement Awards |url=http://www.india-server.com/awards/features/lifetime-achievement-96.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110321203605/http://www.india-server.com/awards/features/lifetime-achievement-96.html |archive-date=21 March 2011 |access-date=24 February 2014 |publisher=India-server.com}}</ref> 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਫਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਵਰਗੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ]], ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਭੂਮਿਕਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]], [[ਧਰਮਿੰਦਰ]], [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]], [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]], ਸੰਜੇ ਖਾਨ, ਜਿਤੇਂਦਰ ਅਤੇ [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਇਕਾਂ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਾਇਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਬਿਲਿੰਗ ਮਿਲੀ, ਨਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ, [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਗੁਰੂ ਦੱਤ]], [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]], [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]], ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ। ਸੰਨ 1966 ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਇੱਕ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ '''ਮੈਤੀਘਰ'' "ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਪਾਲ ਗਈ ਜਦੋਂ ਨੇਪਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਅਜੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਨੇਪਾਲੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਾਇਕ ਚਿਦੰਬਰਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੋਹਾਨੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸੀ. ਪੀ. ਲੋਹਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਤੀ -ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਰਹੀ ਕਿਓਂਕਿ ਲੋਹਾਨੀ [[ਕਠਮੰਡੂ|ਕਾਠਮੰਡੂ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਨੈਪਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਾਲ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref name="bollywoodhungama.com">{{Cite journal|date=13 March 2001|title=Trip down the memory lane with Mala Sinha|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/03/13/2373/index.html|journal=[[Screen (magazine)|Screen]]|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031174125/http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/03/13/2373/index.html|archive-date=31 October 2011|access-date=26 August 2011}}</ref> ਉਹ ਕਈ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਕਵਿਤਾ " (1977) ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਮਲਿਕ ਅਤੇ [[ਕਮਲ ਹਸਨ|ਕਮਲ ਹਾਸਨ]] ਸਨ। ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ '<nowiki/>''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਸੁਹਾਗ ਸਿੰਦੂਰ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਅਨਪੜ''<nowiki/>', 'ਫਿਰ ਸੁਬਹ ਹੋਗੀ', 'ਹਰੀਯਾਲੀ ਔਰ ਰਾਸਤਾ', '<nowiki/>''ਬਹੁਰਾਨੀ''<nowiki/>', '<nowiki/>''ਆਸਰਾ''<nowiki/>', 'ਦੋ ਕਾਲੀਆਂ', '''[[ਗੁਮਰਾਹ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਗੁਮਰਾ]]<nowiki/>ਹ''<nowiki/>', 'ਆਂਖੇਂ', 'ਬਹਾਰੇਂ ਫਿਰ ਭੀ ਆਏਂਗੀ', 'ਹਿਮਾਲਿਆ ਕੀ ਗੌਦ ਮੇਂ', 'ਦੋ ਕਲੀਆਂ' ',' ''ਹੋਲੀ ਆਈ ਰੇ'' ',' ''ਨਈ ਰੋਸ਼ਨੀ'' ',' ''ਮੇਰੇ ਹੁਜ਼ੂਰ'' ',' ਕੰਗਨ ',' ''ਅਰਚਨਾ'' ',' ਮਰਿਆਦਾ 'ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਹਿਲਾ-ਮੁਖੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਜਹਾ''ਜਹਾਂ ਆਰਾ'' (1964) ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫਿਲਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ [[ਮੀਨਾ ਕੁਮਾਰੀ]] ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਮੀਨਾ-ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਭੂਮਿਕਾ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਮੈਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗੀ। ਉਰਦੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਕਾਫ਼ੀ ਸ਼ੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੀਨਾ-ਜੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ। ਮੁਮਤਾਜ਼ ਮਹਿਲ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਉਰਦੂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਸਿੱਖਣੀ ਪਈ। ਰਣਜੀਤ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੈੱਟਾਂ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦਾ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸੰਗੀਤ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤਕਾਰੀ ਪਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਿਲਮ ਸੀ।"[1] 1974 ਤੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ''36 ਘੰਟੇ'' (1974) ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' (1976) ''ਕਰਮਯੋਗੀ'' (1978) ''ਬੇ-ਰੇਹਮ'' (1980) ਹਰਜਾਈ (1981) ਯੇ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਟੂਟੇ (1981) ਬਾਬੂ (1985) ਅਤੇ ''ਖੇਲ'' (1992) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮਾਧੁਰੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ "ਨਵੀਂ ਮਾਲਾ ਸਿਨਹਾ" ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ, 1994 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਯੋਗ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। '<nowiki/>''ਧੂਲ ਕਾ ਫੂਲ''<nowiki/>' ਅਤੇ ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪਡ਼ਾ ਦੀ '<nowiki/>''ਗੁਮਰਾ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਅਣਵਿਆਹੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਵਿਭਚਾਰੀ ਪਤਨੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਉਹ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਰਿੱਤਰ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਗਈ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਰੀ ਵਾਰ '''ਜ਼ਿੱਦ''<nowiki/>' (1994) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਾਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਓਨੀ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦਿਖਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਧੀ ਲਈ ਓਨੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਹੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] fgaufv2odivp6eismhqt9t92kw8i5sx 0 58666 839312 726552 2026-05-13T05:19:02Z Charan Gill 4603 839312 wikitext text/x-wiki '''ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ 'ਜੇਠੂਵਾਲੀਆ'''' (1877-1960)<ref>{{Cite web|url=http://www.punjabi-kavita.com/ChananSinghJethuwalia.php|title=ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ, ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਜੇਠੂਵਾਲੀਆ|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵੀ]] ਹੈ। 'ਜੇਠੂਵਾਲੀਆ' ਦੀ ਇਕੋ ਇੱਕ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ 'ਮਨ-ਆਈਆਂ' 1941 ਈ:ਵਿੱਚ ਛਪੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਜਰੂਰ ਛੇੜੀ, ਕਾਰਨ ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ 60-65 ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਨਰੋਆ ਕਾਵਿ-ਜੁੱਸਾ ਤੇ ਜੁਆਨ ਧੜਕਦੇ ਮਨੋ-ਭਾਵ ਲੈ ਕੇ ਕਾਵਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਇਸ ਕਵੀ ਦਾ ਬਿਆਨ ਬੜਾ ਤੀਬਰ ਸੀ। ਬੜੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਕੁੱਝ ਕੁ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਜਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਂਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਨਵਾਂ,ਛੰਦ ਨਵੇਂ ਤੇ ਨਰੋਏ| ਕਵਿਤਾ ਪੜਦਿਆਂ ਪੜਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੋਹਦੀ ਹੋਈ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਜਾ ਟੁੰਬਦੀ ਨਾ ਰਿਵਾਇਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਰਿਵਾਇਤੀ ਬਿਆਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਪ ਮੁਹਾਰੀਆਂ' ਹੈ।<ref>https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9C%E0%A9%87%E0%A8%A0%E0%A9%82%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A9%80%E0%A8%86%20%E0%A8%9A%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A3%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98</ref> ਪਿਆਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ 'ਹੁਸਨ ਤੇ ਪਿਆਰ','ਪਿਆਰ ਦੇ ਅੰਤਰ','ਪਿਆਰ','ਸਰਵ-ਪਿਆਰ' 'ਪਰੀਤਾਂ ਵਾਲੀ' ਆਦਿ| 'ਸਰਵ-ਪਿਆਰ' ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ:- ;ਪਿਆਰ ਬਿਨਾਂ ਰੂਹ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰਜਣਾ, ;ਹੁਣ ਜੇ ਨਹੀਂ,ਸੁਖ ਨਾ ਸਹੀ ਸਜਣਾ, ;ਕਦੇ ਤਾਂ ਸਮਝੇ ਪੈਣੀਆਂ,ਰੰਗਣਾਂ ਪਿਆਰ ਦਿਆਂ| 'ਮੇਰੀ ਲੋਚਾ' ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਕਿਸੇ ਧੁਰੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿਚੋਂ ਭੁਖ ਨੰਗ ਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਮਕਾਉਣਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨਵੇਂ ਉਸਰੇ ਸਮਾਜ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀਆਂ 'ਲੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ' ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੇ 'ਸੁਪਨੇ' ਲੈਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ 'ਹੁਸਨ ਤੇ ਪਿਆਰ' ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਝਗੜੇ ਨਿਪਟਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਵ-ਅਸਮਾਨੀਂ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਉਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਧੂਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਗਾਉਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] cnvj2gds4wbsglhuqvxtmdl3s4rkad6 3 59633 839270 837820 2026-05-12T19:58:49Z MediaWiki message delivery 7061 /* Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 9 */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 839270 wikitext text/x-wiki {{ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ}}----[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Sushilmishra|Sushilmishra]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Sushilmishra|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ੨੩:੦੨, ੨ ਮਈ ੨੦੧੫ (UTC) {{talkheader}} == 100ਵਿਕੀਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:100wikidays-barnstar-2.png|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[:meta:100wikidays|The #100wikidays Barnstar]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" | ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ Satpal Dandiwal ਜੀ!,<br/><br/>ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ 100 ਵਿਕੀਦਿਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਵਿਕੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ! ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਵਢਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਰਨਸਟਾਰ!<br><br> ਧੰਨਵਾਦ! |} == ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਸਬੰਧੀ == ਸਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਨ ਜੋ ਪੰਨੇ ਤੁਸੀਂ ਸੁਧਾਰੇ ਹਨ ਜ਼ਰਾ ਇੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਮੁਲਾਂਕਣ ਲਈ ਉਹ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ_ਸੁਧਾਰ_ਐਡਿਟਾਥਾਨ_(1-30_ਅਪਰੈਲ_2016)|ਇਸ ਸੂਚੀ]] ਜੋੜੇ ਗਏ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਲੇਖ ਸੂਚੀਬੱਧ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧੰਨਵਾਦ। --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satnam S Virdi|Satnam S Virdi]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satnam S Virdi|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:44, 6 ਮਈ 2016 (UTC) ==ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ== {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}}; width=100%;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Today's Article For Improvement star.svg|200px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ (1-30 ਅਪਰੈਲ 2016)|ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ]]''' |- |style="vertical-align: middle; direction:ltr; border-top: 1px solid gray;" |<br/> '''ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਲੇਖ ਸੁਧਾਰ ਐਡਿਟਾਥਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡਾ ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ!''' <br/>'''ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੰਦੇ ਰਹੋਗੇ।'''--[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Baljeet Bilaspur|Baljeet Bilaspur]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Baljeet Bilaspur|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:14, 8 ਮਈ 2016 (UTC) |} == Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in [[:m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]]! Please submit your mailing address (not the email) via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSe0KM7eQEvUEfFTa9Ovx8GZ66fe1PdkSiQViMFSrEPvObV0kw/viewform this google form]'''. This form is only accessed by me and your username will not distribute to the local community to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. Best, [[:m:User:AddisWang|Addis Wang]], sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:58, 3 ਦਸੰਬਰ 2016 (UTC) <!-- Message sent by User:AddisWang@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Asian_Month/2016/Qualified_Editors/Mass&oldid=16123268 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਪ੍ਰਤਿ ਤਕਨੀਕੀ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]| [[File:Tireless Contributor Barnstar.gif|100px]]}} |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲਾ ਮਿਹਨਤੀ ਸੰਪਾਦਕ''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਾਂ। [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|<span style='color: #800000;background-color: #ADFF2F;'>param munde</span>]]''' ^{[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Param munde|<span style='color: #7FFFD4;'>ਗੱਲ-ਬਾਤ</span>]]} |} * ਬਹੁਤ-ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Param munde|Param Munde]] ਜੀ! - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:12, 22 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Preslava == Namaste dear Satpal Dandiwal! Can you make an Punjabi-language article about singer Preslava? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/89.110.22.119|89.110.22.119]] 17:00, 25 ਸਤੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon starts with great enthusiasm == [[File:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon_poster.svg|right|200px]] Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has started with great enthusiasm and will continue till 10 November 2017. Please create/expand articles, or create/improve Wikidata items. You can see some suggestions [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/List|here]]. Please report you contribution '''[[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|here]]'''. If you are an experienced Wikimedian, and want to lead this initiative, [[:m:Bhubaneswar_Heritage_Edit-a-thon/Participants#Ambassadors|become an ambassador]] and help to make the event a bigger success. Thanks and all the best. -- [[:m:User:Titodutta|Titodutta]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:05, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Titodutta@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17328544 --> == Wikipedia Asian Month 2017: engage with audience == Dear WAM organizer, I’m Erick, the coordinator of WAM 2017. Thanks for your effort and help at [[:m:Wikipedia Asian Month 2017]]! Here are some more information about organizational matter of the event at a national level. <small>You are receiving this message because you have signed up as a organizer or in the [[:m:Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers|list]].</small> ; Timeline The event has started and will end in the November 30th 23:59 (UTC). However, we are late for some matter. So we need your help: * '''Invite''' previous participants and your community members to join. We have a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/SampleInvitation|template]] you can use. * '''Translate''' [[m:Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017-|Central Notice for your community]] (more instruction below) as well as sending a notice in village pump. Go public! * '''Become''' the jury member in a campaign on Fountain which is an amazing tool for you to supervise participants’ articles. If you don’t have the campaign set up, please contact us! And put a link to your community’s campaign page for participants’ navigation. * '''Organize''' a [[:m:Wikipedia Asian Month 2017/Event Partner|off-site]] editathon event. A coffee bar, internet and laptops. Though it’s optional. If you want to do that, please contact me. In the following days, you should answer the questions from your community and supervise the submissions. Hope you have fun! ; Prepare Central Notice Central Notice shows a banner on the top of pages in your wiki project along the event timeframe. We will use this to engage with audience. Steps: # Translate, change logo and link to event page. Find your project's Central Notice [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:PrefixIndex/MediaWiki:Centralnotice-WAM_2017- here]. For example, we can change the banner for Chinese Wikipedia [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=Centralnotice-tgroup-WAM_2017&filter=&language=zh&action=translate here]. # When you mark the 4 items (translation) as done. I'll enable the central notice in your language for this month. ; Interesting articles Have some interesting articles in your mind or from community? Drop us a line so that we can post that [[m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Topics|here]] to exchange the information to other communities. ; Special Prize You can find some special prizes in [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2017/Event_Partner|Event Partner]] page. They can be claimed by: * Write an article about Indigenous people in Taiwan at Wikipedia Asian Month (supported by Wikimedia Taiwan). * Write articles on monuments of Bhubaneswar (supported by Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon). The participants who joins for the special prize need to also report their conribution in the speical page. The link is shown in the Event Partner page. ; Looking for help At all times, please reply me back or send me an email at erick@asianmonth.wiki.--[[m:User:Fantasticfears|Fantasticfears]] ([[m:User talk:Fantasticfears|talk]]) 12:12, 5 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17385072 --> Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article in Punjabi about movie Sardar Saab and find poster? If you make this article, i will be grateful! Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) Dear Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find poster or DVD cover? Thank u! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.200.47|178.71.200.47]] 15:58, 25 ਨਵੰਬਰ 2017 (UTC) == Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon Update == Hello,<br/> Thanks for signing up as a participant of [[:m:Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon|Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon]] (2017). The edit-a-thon has ended on 20th November 2017, 25 Wikipedians from more than 15 languages have created around 180 articles during this edit-a-thon. Make sure you have reported your contribution on [[Bhubaneswar Heritage Edit-a-thon/Report contribution|this page]]. Once you're done with it, Please put a {{tick}} mark next to your username in the list by 10th December 2017. We will announce the winners of this edit-a-thon after this process.-- [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:30, 4 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <small>You are getting this message because you have joined as a participant/ambassador. You can subscribe/unsubscribe [[:m:User:Titodutta/lists/BHEAT|here]].</small> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Titodutta/lists/BHEAT&oldid=17509628 --> == What's Next (WAM) == Congratulations! The Wikipedia Asian Month is has ended and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ;Here are some number I would like to share with you :Total submitted: 7429 articles; 694 users ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 12th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month/Status|'''this page''']] after December 12th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month/2017 Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. <small>If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]].</small> '''Best Wishes''',<br /> Sailesh Patnaik using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:37, 5 ਦਸੰਬਰ 2017 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=17513917 --> == WAM Address Collection == Congratulations! You have more than 4 accepted articles in Wikipedia Asian Month! Please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform?usp=sf_link Google form]''' or email me about that on erick@asianmonth.wiki before the end of Janauary, 2018. The Wikimedia Asian Month team only has access to this form, and we will only share your address with local affiliates to send postcards. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. Please contact your local organizers if you have any question. We apologize for the delay in sending this form to you, this year we will make sure that you will receive your postcard from WAM. If you've not received a postcard from last year's WAM, Please let us know. All ambassadors will receive an electronic certificate from the team. Be sure to fill out your email if you are enlisted [[:m:Wikipedia_Asian_Month/2017_Ambassadors|Ambassadors list]]. Best, [[:m:User:fantasticfears|Erick Guan]] ([[m:User talk:fantasticfears|talk]]) <!-- Message sent by User:Fantasticfears@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == WAM Address Collection - 1st reminder == Hi there. This is a reminder to fill the address collection. Sorry for the inconvenience if you did submit the form before. If you still wish to receive the postcard from Wikipedia Asian Month, please submit your postal mailing address via '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdvj_9tlmfum9MkRx3ty1sJPZGXHBtTghJXXXiOVs-O_oaUbw/viewform this Google form]'''. This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems in accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. If you do not wish to share your personal information and do not want to receive the postcard, please let us know at [[:m:Talk:Wikipedia_Asian_Month_2017|WAM talk page]] so I will not keep sending reminders to you. Best, [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == Confusion in the previous message- WAM == Hello again, I believe the earlier message has created some confusion. If you have already submitted the details in the Google form, '''it has been accepted''', you don't need to submit it again. The earlier reminder is for those who haven't yet submitted their Google form or if they any alternate way to provide their address. I apologize for creating the confusion. Thanks-[[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Fantasticfears/mass/WAM_2017&oldid=17583922 --> == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Original Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Original Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਬਾਰਨਸਟਾਰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Tow|Tow]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Tow|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:16, 8 ਜਨਵਰੀ 2018 (UTC) |} == Wiki Loves the Olympics 2018 == Hello. In 2016 you participated in Wiki Loves the Olympics. I want to invite you to participate again this year. Tomorrow the Winter Olympic Games starts in South Korea and we have organized a contest about Winter Olympic and Paralimpic Games. You have the information in [[:m:Wiki Loves the Olympics 2018]]. Of course, you can also invite other people that you know they could be interested. Thanks! --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Millars|Millars]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Millars|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 23:11, 8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 (UTC) == Space Pirate == Satpal Dandiwal! Can you make an article about anime series Space Pirate Captain Harlock in Punjabi and find and upload DVD cover in Japanese or Hindi? Thank you! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/92.100.25.205|92.100.25.205]] 15:29, 30 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) == Share your experience and feedback as a Wikimedian in this global survey == Hello! Sorry for writing in English. The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. <big>'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now]'''</big> You can find more information about this survey [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|on the project page]] and see how your feedback helps the Wikimedia Foundation support editors like you. This survey is hosted by a third-party service and governed by this [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]] (in English). Please visit our [[m:Special:MyLanguage/Community_Engagement_Insights/Frequently_asked_questions|frequently asked questions page]] to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through the EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]] to remove you from the list. Thank you! --[[User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[User talk:WMF Surveys|talk]]) 01:32, 31 ਮਾਰਚ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ == Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਏਨੀਮ ਲੜੀ ਦੇ [[ਸਪੇਸ ਪੈਰੀਟ ਕੈਪਟਨ ਹਾਰਲਕ]] ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਜਾਂ ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ਡੀਵੀਡੀ ਕਵਰ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/178.71.166.123|178.71.166.123]] 17:18, 5 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Reminder: Share your feedback in this Wikimedia survey == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed. '''[https://www.example.com Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize again for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone.If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:18, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Reminder: Wikimedia survey (corrected link) == Every response for this survey can help the Wikimedia Foundation improve your experience on the Wikimedia projects. So far, we have heard from just 26% of Wikimramedia contributors who Wikimedia programs like the Education program, editathons, or image contests. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes to be completed.'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not fluent in English, I apologize for posting in English. If you have already taken the survey, we are sorry you've received this reminder. We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. If you wish to opt-out of the next reminder or any other survey, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thanks! —[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User talk:WMF Surveys|talk]]) 17:24, 15 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey == Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on '''23 April, 2018 (07:00 UTC)'''. The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=PL Take the survey now.]''' If you are not a native speaker of English, I apologize for writing in English. '''If you already took the survey - thank you! We will not bother you again.''' We have designed the survey to make it impossible to identify which users have taken the survey, so we have to send reminders to everyone. To opt-out of future surveys, send an email through EmailUser feature to [[:m:Special:EmailUser/WMF Surveys|WMF Surveys]]. You can also send any questions you have to this user email. [[m:Community_Engagement_Insights/About_CE_Insights|Learn more about this survey on the project page.]] This survey is hosted by a third-party service and governed by this Wikimedia Foundation [[:foundation:Community_Engagement_Insights_2018_Survey_Privacy_Statement|privacy statement]]. Thank you!! --[[m:User:WMF Surveys|WMF Surveys]] ([[m:User_talk:WMF Surveys|talk]]) 05:54, 20 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/Lists/2018/pl&oldid=17888276 --> == ਭਾਗ ਲੈਣਾ == ਸਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਜੀ, ਮੇਨੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਮਤਲਬ ਕੀ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਕਿਥੇ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਧੰਨਵਾਦ - [[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] : ਹਾਂਜੀ @[[User:‎Michael Singh Rehal|‎Michael Singh Rehal]] ਜੀ! ਤੁਸੀਂ '''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ/ਭਾਗ ਲੈਣ ਵਾਲੇ]]''' ਇਸ ਸਫੇ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ [[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਮੁਕਾਬਲਾ]] ਇਹ ਸਫ਼ਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ. - [[User:Satpal Dandiwal|<span style="font-variant:small-caps; font-weight:bold; color:darkblue">Satpal</span>]][[User talk:Satpal Dandiwal|<span style="color:green">Dandiwal</span>]] 07:40, 21 ਅਪਰੈਲ 2018 (UTC) == Thank you for keeping Wikipedia thriving in India == <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <span style="font-size:115%;">I wanted to drop in to express my gratitude for your participation in this important [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNotice|contest to increase articles in Indian languages]]. It’s been a joyful experience for me to see so many of you join this initiative. I’m writing to make it clear why it’s so important for us to succeed. Almost one out of every five people on the planet lives in India. But there is a huge gap in coverage of Wikipedia articles in important languages across India. This contest is a chance to show how serious we are about expanding access to knowledge across India, and the world. If we succeed at this, it will open doors for us to ensure that Wikipedia in India stays strong for years to come. I’m grateful for what you’re doing, and urge you to continue translating and writing missing articles. <mark>'''Your efforts can change the future of Wikipedia in India.'''</mark> You can find a list of articles to work on that are missing from Wikipedia right here: [[:m:Project Tiger Editathon 2018/redirects/MayTalkpageNoticeTopics|https://meta.wikimedia.org/wiki/Supporting_Indian_Language_Wikipedias_Program/Contest/Topics]] Thank you, — ''Jimmy Wales, Wikipedia Founder'' 18:18, 1 ਮਈ 2018 (UTC)</span> <br/> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#36c;"></div> <div style="width:100%; float:{{dir|2=right|3=left}}; height:8px; background:#fff;"></div> <!-- Message sent by User:RAyyakkannu (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:RAyyakkannu_(WMF)/lists/Project_Tiger_2018_Contestants&oldid=17987387 --> == ਕਾਰਲ ਬੇੰਜ਼ == Thanks for creating this article. It looks awesome. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Titodutta|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:55, 14 ਮਈ 2018 (UTC) : {{smiley}} Thank You @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Titodutta|Titodutta]] - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 06:32, 16 ਮਈ 2018 (UTC) == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਲਈ '''47 ਲੇਖ''' ਬਣਾਏ। ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰੋਜੇਕਟ ਟਾਈਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿਊਰੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸ਼ੁਕਰੀਆ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਟੀਮ ਵਰਕ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ! Punjabi Community is proud of you! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:40, 1 ਜੂਨ 2018 (UTC) |} ==ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ (ਫ਼ਿਲਮ) ਲੇਖ ਬਾਰੇ == ਪਿਆਰੇ Satpal Dandiwal! ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਫਿਲਮ [[ਰਾਣਾ ਵਿਕਰਮ]] ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਕੀਤਾ? ਤੁਹਾਡਾ ਧੰਨਵਾਦ! --[[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/217.66.156.139|217.66.156.139]] 17:30, 18 ਜੂਨ 2018 (UTC) == Invitation from WAM 2018 == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you receive your postcard successfully! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|sign up at the 2018 WAM]]''', which will still take place in November. Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month|the meta talk page]]. # We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. # We will have many special prize provided by Wikimedia Affiliates and others. [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|Take a look at here]]. Let me know if your organization also would like to offer a similar thing. # Please encourage other organizers and participants to sign-up in this page to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:03, 23 ਸਤੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18097905 --> == Results from global Wikimedia survey 2018 are published == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Hello! A few months ago the [https://www.http://wikimediafoundation.org Wikimedia Foundation] invited you to take a survey about your experiences on Wikipedia. You signed up to receive the results. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Engagement_Insights/2018_Report The report is now published on Meta-Wiki!] We asked contributors 170 questions across many different topics like diversity, harassment, paid editing, Wikimedia events and many others. Read the report or watch the [https://www.youtube.com/watch?v=qGQtWFP9Cjc presentation], which is available only in English. Add your thoughts and comments to the [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Community_Engagement_Insights/2018_Report report talk page]. Feel free to share the report on Wikipedia/Wikimedia or on your favorite social media. Thanks!<br /> --<bdi lang="en">[[m:User:EGalvez (WMF)|EGalvez (WMF)]]</bdi> </div> 19:25, 1 ਅਕਤੂਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:EGalvez (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Community_Engagement_Insights/MassMessages/2018_Report_is_published/ot&oldid=18435587 --> == 27 Communities have joined WAM 2018, we're waiting for you! == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] Dear WAM organizers! Wikipedia Asian Month 2018 is now 26 days away! It is time to sign up for '''[[:m:Wikipedia_Asian_Month_2018#Communities_and_Organizers|WAM 2018]]''', Following are the updates on the upcoming WAM 2018: * Follow the [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Organiser Guidelines|organizer guidelines]] to host the WAM successfully. * We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Onsite edit-a-thon|take a look and '''sign up''' at this page]]. * If you or your affiliate wants to organize an event partnering with WAM 2018, Please [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Event Partner|'''Take a look''' at here]]. * Please encourage other organizers and participants to sign-up in [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[:m:User:Wikilover90|Wikilover90]] using ~~<includeonly>~</includeonly>~~ <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18448358 --> == WAM Organizers Update == Hi WAM Organizer! Hopefully, everything works just fine so far! '''[[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|Need Help Button''', post in any language is fine]] * Here are some recent updates and clarification of rules for you, and as always, let me know if you have any idea, thought or question. ** Additional souvenirs (e.g. postcard) will be sent to Ambassadors and active organizers. ** A participant's article count is combined on all language Wikipedias they have contributed to ** Only Wikipedia Asian Month on Wikipedia or Wikivoyage projects count (no WikiQuote, etc.) ** The global top 3 article count will only be eligible on Wikipedias where the WAM article requirement is at least 3,000 bytes and 300 words. ** If your community accepts an extension for articles, you should set up a page and allow participants to submit their contributions there. ** In case of redirection not allowed submitting in Fountain tool, a workaround is to delete it, copy and submit again. Or a submission page can be used too. ** Please make sure enforce the rules, such as proper references, notability, and length. ** International organizers will double check the top 3 users' accepted articles, so if your articles are not fulfilling the rules, they might be disqualified. We don't want it happened so please don't let us make such a decision. Please feel free to contact me and WAM team on [[m:Talk:Wikipedia Asian Month 2018|meta talk page]], send me an email by Email this User or chat with me on facebook. For some languages, the activity for WAM is very less, If you need any help please reach out to us, still, 12 more days left for WAM, Please encourage your community members to take part in it. If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Best Wishes,<br /> Sailesh Patnaik<br /> <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18557757 --> ==Request for your assistance as Wikisource Community Advocate== Please check my email with added attachments for request for post-processing work needed for the scanning and other tasks done by RJVD Municipal library staff and Wikilover90. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:03, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) : Ji... thanks.. I'll check and reply. - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 07:47, 27 ਨਵੰਬਰ 2018 (UTC) Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Wikilover90|Wikilover90]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Wikilover90|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:16, 2 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? ; Tool problem : If you faced problem submitting articles via judging tool, use [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|this meta page]] to do so. Please spread this message with local participants. ; Here are what will come after the end of WAM * Make sure you judge all articles before December 7th, and participants who can improve their contribution (not submit) before December 10th. * Participates still can submit their contribution of November before December 5th at [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/late submit|'''this page''']]. Please let your local wiki participates know. Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']] after December 7th * There will be three round of address collection scheduled: December 15th, December 20th, and December 25th. * Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. * There will be a progress page for the postcards. ; Some Questions * In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[:m:User:Ле Лой|Le Loi]] for more information. Thanks again, Regards <br> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 04:59, 3 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18652404 --> == WAM Postcard collection == Dear organiser, Thanks for your patience, I apologise for the delay in sending the Google form for address collection. Please share [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform this form] and the message with the participants who created 4 or more than 4 articles during WAM. We will send the reminders directly to the participants from next time, but please ask the participants to fill the form before January 10th 2019. Things to do: #If you're the only organiser in your language edition, Please accept your article, keeping the WAM guidelines in mind. #Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Ambassadors|'''on this page''']], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. #Please update the status of your language edition in [[:m:Wikipedia Asian Month 2018/Status|'''this page''']]. Note: This form is only accessed by WAM international team. All personal data will be destroyed immediately after postcards are sent. If you have problems accessing the google form, you can use [[:m:Special:EmailUser/Saileshpat|Email This User]] to send your address to my Email. Thanks :) --[[:m:User:Saileshpat|Saileshpat]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:15, 19 ਦਸੰਬਰ 2018 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=18711123 --> == Invitation to Organize Wiki Loves Love 2019 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:WLL Subtitled Logo subtitled b (transparent).svg|frameless|right]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|Wiki Loves Love]] (WLL) is an International photography competition of Wikimedia Commons to subject love testimonials happening in the month of February 2019. The primary goal of the competition is to document love testimonials through human cultural diversity such as monuments, ceremonies, snapshot of tender gesture, and miscellaneous objects used as symbol of love; to illustrate articles in the worldwide free encyclopedia Wikipedia, and other Wikimedia Foundation (WMF) projects. February is around the corner and Wiki Loves Love team invites you to organize and promote WLL19 in your country and join hands with us to celebrate love and document it on Wikimedia Commons. The theme of 2019 is '''Festivals, ceremonies and celebrations of love'''. To organize Wiki Loves Love in your region, sign up at WLL [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Organise|Organizers]] page. You can also simply support and spread love by helping us [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Love 2019|translate]] the commons page in your local language which is open for translation. The contest starts runs from 1-28 February 2019. Independent from if there is a local contest organised in your country, you can help by making the photo contest Wiki Loves Love more accessible and available to more people in the world by translating the upload wizard, templates and pages to your local language. See for an overview of templates/pages to be translated at our [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/Translations|Translations page]]. Imagine...The sum of all love! [[:c:Commons:Wiki Loves Love 2019/International Team|Wiki Loves Love team]] --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:33, 6 ਜਨਵਰੀ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wiki_Loves_Love&oldid=18760999 --> == ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ == ਦੋਵੇਂ ਪੰਨਿਆਂ ਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰੁਸਤ ਹੈ ਜੀ, ਦੋਵੇਂ ਕਲੱਬ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਜੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਰਿਹਾਂ - [[User:SINGH RUPINDER PAL]] : ਸ਼ੁਕਰੀਆ {{ping|SINGH RUPINDER PAL}} ਜੀ। - <font color="green" face="Segoe Script" size="4"><b> [[User:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] </b></font>^{<font face="Andalus"> ([[User talk:Satpal Dandiwal|talk]]) &#124;[[Special:Contributions/Satpal Dandiwal|Contribs]])</font>} 10:42, 22 ਮਈ 2019 (UTC) == Structured Data - testing qualifiers for depicts == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you [[c:Commons_talk:Structured_data#Adding_qualifiers_to_Depicts|might have seen]], testing is underway for adding qualifiers to depicts statements. If you have not left feedback already, the Structured Data on Commons development team is very interested in hearing about your experience using qualifiers on the file page and in the UploadWizard. To get started you can visit [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons] and chose [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:RandomFile a random file] to test out, or upload your own file to [https://test-commons.wikimedia.org/wiki/Special:UploadWizard try out the UploadWizard]. Questions, comments, and concerns can be left on the [[c:Commons talk:Structured data|Structured data talk page]] and the team will address them as best as they can. Thank you for your time. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:08, 11 ਜੂਨ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19075737 --> == Structured Data on Commons - IRC office hours this week, 18 July == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The Structured Data team is hosting an IRC office hour this week on Thursday, 18 July, from 17:00-18:00 UTC. Joining information as well as date and time conversion is available [[m:IRC_office_hours#Upcoming_office_hours|on Meta]]. Potential topics for discussion are the testing of "other statements", properties that may need to be created for Commons on Wikidata soon, plans for the rest of SDC development, or whatever you might want to discuss. The development team looks forward to seeing you there. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:51, 16 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Structured Data - testing other statements == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> You can now test using other statements for structured data on the file page on [https://test-commons.wikimedia.org Test-Commons]. Some datatypes are not yet available, such a coordinates, but further support will be extended soon. You can find more information about testing on the [[c:Commons_talk:Structured_data#Testing_support_for_all_statements|SDC talk page]]. The team looks forward to your feedback. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 16:41, 24 ਜੁਲਾਈ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19153218 --> == Project Tiger 2.0 == ''Sorry for writing this message in English - feel free to help us translating it'' <div style="align:center; width:90%%;float:left;font-size:1.2em;margin:0 .2em 0 0;{{#ifeq:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|2}}||background:#EFEFEF;|}}border:0.5em solid #000000; padding:1em;"> <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:PT2.0 PromoMotion.webm|right|320px]] Hello, We are glad to inform you that [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)|'''Project Tiger 2.0/GLOW''']] is going to start very soon. You know about Project Tiger first iteration where we saw exciting and encouraging participation from different Indian Wikimedia communities. To know about Project Tiger 1.0 please [[m:Supporting Indian Language Wikipedias Program|'''see this page''']] Like project Tiger 1.0, This iteration will have 2 components * Infrastructure support - Supporting Wikimedians from India with internet support for 6 months and providing Chromebooks. Application is open from 25th August 2019 to 14 September 2019. To know more [[m:Growing Local Language Content on Wikipedia (Project Tiger 2.0)/Support|'''please visit''']] * Article writing contest - A 3-month article writing contest will be conducted for Indian Wikimedians communities. Following community feedback, we noted some community members wanted the process of article list generation to be improved. In this iteration, there will be at least two lists of articles :# Google-generated list, :# Community suggested list. Google generated list will be given to the community members before finalising the final list. On the other hand, the community may create a list by discussing among the community over Village pump, Mailing list and similar discussion channels. Thanks for your attention,<br/> [[m:User:Ananth (CIS-A2K)|Ananth (CIS-A2K)]] ([[m:User talk:Ananth (CIS-A2K)|talk]])<br/> Sent by [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:41, 21 ਅਗਸਤ 2019 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Ananth_(CIS-A2K)/PT1.0&oldid=19314862 --> {{clear}} == Structured Data - computer-aided tagging == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> The development team is starting work on one of the last planned features for SDC v1.0, a lightweight tool to suggest depicts tags for images. I've published [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging|a project page for it]], please have a look. I plan to share this page with everyone on Commons much more broadly in the coming days. The tool has been carefully designed to try to not increase any workload on Commons volunteers; for starters, it will be opt-in for auto-confirmed users only and will not generate any sort of backlog here on Commons. Additionally, the tool is highly privacy-minded for the contributors and publicly-minded for the third party being used, in this case Google. The [[c:Commons:Structured_data/Computer-aided_tagging#Implementation_and_usage_notes|implementation and usage notes contain more information]] about these and other potential concerns as a starting place. It's really important that the tool is implemented properly from the start, so feedback is welcome. Questions, comments, concerns are welcome [[c:Commons_talk:Structured_data/Computer-aided_tagging|on the talk page and I will get answers as quickly as possible as things come up]]. On the talk page you can also sign up to make sure you're a part of the feedback for designs and prototype testing. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:57, 17 ਸਤੰਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Invitation from WAM 2019 == [[File:WAM logo without text.svg|right|200px]] Hi WAM organizers! Hope you are all doing well! Now it's a great time to '''[[:m:Wikipedia Asian Month 2019#Communities_and_Organizers|sign up for the 2019 Wikipedia Asian Month]]''', which will take place in November this year (29 days left!). Here are some updates and improvements we will make for upcoming WAM. If you have any suggestions or thoughts, feel free to discuss on [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|the meta talk page]]. #Please add your language project by 24th October 2019. Please indicate if you need multiple organisers by 29th October. #Please update your community members about you being the organiser of the WAM. #We want to host many onsite Edit-a-thons all over the world this year. If you would like to host one in your city, please [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Onsite edit-a-thon|take a look and sign up at this page]]. #Please encourage other organizers and participants to sign-up [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|in this page]] to receive updates and news on Wikipedia Asian Month. #If you no longer want to receive the WAM organizer message, you can remove your username at [[:m:Global message delivery/Targets/Wikipedia Asian Month Organisers|this page]]. Reach out the WAM team here at the [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|meta talk page]] if you have any questions. Best Wishes,<br /> [[User:Saileshpat|Sailesh Patnaik]] using [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:03, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:Saileshpat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=19195667 --> == Structured Data - modeling data == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> As you may have seen, there are [[c:Commons:Structured data/Modeling|community discussions underway]] on how to best model structured data on Commons. Direct links to pages created so far: * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Date|Date]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Date|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Source|Source]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Source|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Author|Author]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Author|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Copyright|Copyright]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Copyright|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Licensing|Licensing]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Licensing|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Location|Location]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Location|talk]]) * [[c:Commons:Structured data/Modeling/Quality|Quality]] ([[c:Commons talk:Structured data/Modeling/Quality|talk]]) Please visit and participate in topics you might be interested in when you get some time. Thanks. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 19:39, 2 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19282507 --> == Structured Data - computer-aided tagging designs == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I've published [[c:Commons:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|a design consultation for the computer-aided tagging tool]]. Please look over the page and [[c:Commons talk:Structured_data/Get_involved/Feedback_requests/Computer-aided_tagging_designs|participate on the talk page.]] If you haven't read over [[c:Commons:Structured data/Computer-aided tagging|the project page]], it might be helpful to do so first. The tool will hopefully be ready by the end of this month (October 2019), so timely feedback is important. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:09, 9 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19443090 --> == WikiConference India 2020: IRC today == {{subst:WCI2020-IRC (Oct 2019)}} [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:27, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == WikiConference India 2020: IRC today == Greetings, thanks for taking part in the initial conversation around the [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations|proposal for WikiConference India 2020]] in Hyderabad. Firstly, we are happy to share the news that there has been a very good positive response [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Individual_Wikimedians|from individual Wikimedians]]. Also there have been community-wide discussions on local Village Pumps on various languages. Several of these discussions [[:m:WikiConference_India_2020:_Initial_conversations#Community_endorsements|have reached consensus]], and supported the initiative. To conclude this initial conversation and formalise the consensus, an IRC is being hosted today evening. We can clear any concerns/doubts that we have during the IRC. Looking forward to your participation. <u>The details of the IRC are</u> *Timings and Date: 6:00 pm IST (12:30 pm UTC) on 20 August 2019 *Website: https://webchat.freenode.net/ *Channel: #wci <small>'''''Note:''' Initially, all the users who have engaged on [[:m:WikiConference India 2020: Initial conversations|WikiConference India 2020: Initial conversations]] page or its talk page were added to the [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|WCI2020 notification list]]. Members of this list will receive regular updates regarding WCI2020. If you would like to opt-out or change the target page, please do so on [[:m:Global message delivery/Targets/WCI2020|this page]].''</small> This message is being sent again because template substitution failed on non-Meta-Wiki Wikis. Sorry for the inconvenience. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:58, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19473034 --> == Happy Diwali == {| style="border: 5px ridge red; background-color: white;" |rowspan="2" valign="top" |[[File:Fuochi d'artificio.gif|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | <center>[[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''<span style="color: green;">Happy</span> <span style="color: green;">Diwali</span> [[File:Diwali Festival.jpg|100px]]'''</center> |- |<span style="color: blue;">"Hello, In this festive season of lights, rangoli, fireworks and sweets. I like to wish you & your family a very Happy and Prosperous Diwali". Regards,--[[User:Marajozkee|<span style="font-family: Lucida Calligraphy "><b style="color: #008000">Ra</b><b style="color:#f10">j</b><b style="color:#080">ee</b><b style="color:#008000">b</b>]] [[Image:Bouncywikilogo.gif|25px]]^{[[User_talk:Marajozkee|<span style="color:blue;font-family:Lucida Calligraphy">'''(talk!)'''</span>}]] |} == [WikiConference India 2020] Invitation to participate in the Community Engagement Survey == This is an invitation to participate in the Community Engagement Survey, which is one of the key requirements for drafting the Conference & Event Grant application for WikiConference India 2020 to the Wikimedia Foundation. The survey will have questions regarding a few demographic details, your experience with Wikimedia, challenges and needs, and your expectations for WCI 2020. The responses will help us to form an initial idea of what is expected out of WCI 2020, and draft the grant application accordingly. Please note that this will not directly influence the specificities of the program, there will be a detailed survey to assess the program needs post-funding decision. *Please fill the survey at; https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd7_hpoIKHxGW31RepX_y4QxVqoodsCFOKatMTzxsJ2Vbkd-Q/viewform *The survey will be open until 23:59 hrs of 22 December 2019. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:10, 12 ਦਸੰਬਰ 2019 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19617891 --> == [WikiConference India 2020] Conference & Event Grant proposal == WikiConference India 2020 team is happy to inform you that the [[m:Grants:Conference/WikiConference India 2020|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2020]] has been submitted to the Wikimedia Foundation. This is to notify community members that for the last two weeks we have opened the proposal for community review, according to the [[m:Grants:Conference|timeline]], post notifying on Indian Wikimedia community mailing list. After receiving feedback from several community members, certain aspects of the proposal and the budget have been changed. However, community members can still continue engage on the talk page, for any suggestions/questions/comments. After going through the proposal + [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#FAQs|FAQs]], if you feel contented, please endorse the proposal at [[m:Grants:Conference/WikiConference_India_2020#Endorsements|''WikiConference_India_2020#Endorsements'']], along with a rationale for endorsing this project. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:21, 19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI2020&oldid=19740275 --> == [Small wiki toolkits – Indic workshop series 2020] Register now! - Reminder == <small>Note:You have received this message as you an interface-admin on your home Wikimedia project.</small> ---- Greetings, hope this message finds you all in the best of your health, and you are staying safe amid the ongoing crisis. Firstly, to give you context, [[m:Small wiki toolkits|Small wiki toolkits]] (SWT) is an initiative to support [[m:Small_and_large_wikis#Small_wikis|small wiki]] communities, to learn and share technical and semi-technical skills to support, maintain, and grow. We are happy to inform you that the SWT group has planned a series of [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|four online workshops for Indic Wikimedia community members]] during June & July 2020. These workshops have been specifically designed and curated for Indic communities, based on a [[:c:File:Community Engagement Survey report, WikiConference India 2020.pdf|survey conducted]] early this year. The four workshops planned in this regard are; *'''Understanding the technical challenges of Indic language wikis (by [[m:User:BMueller (WMF)|Birgit]]):''' Brainstorming about technical challenges faced by contributors to Indic language Wikimedia projects. *'''Writing user scripts & gadgets (by [[m:User:Jayprakash12345|Jayprakash12345]]):''' Basics to intermediate-level training on writing [[mw:Manual:Interface/JavaScript#Personal_scripts|user scripts]] (Javascript and jQuery fundamentals are prerequisites). *'''Using project management & bug reporting tool Phabricator (by [[m:User:AKlapper (WMF)|Andre]]):''' Introduction to [[mw:Phabricator|Phabricator]], a tool used for project management and software bug reporting. *'''Writing Wikidata queries (by [[m:User:Mahir256|Mahir256]]): '''Introduction to the Wikidata Query Service, from writing simple queries to constructing complex visualizations of structured data. :''You can read more about these workshops at: [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops|SWT Indic Workshop Series 2020/Workshops]]'' -- exact dates and timings will be informed later to selected participants. Registration is open until 24 May 2020, and you can register yourself by visiting [[m:SWT Indic Workshop Series 2020/Registration|this page]]! These workshops will be quite helpful for Indic communities to expand their technical bandwidth, and further iterations will be conducted based on the response to the current series. Looking forward to your participation! If you have any questions, please contact us on the [[m:Talk:SWT Indic Workshop Series 2020/Overview|talk page here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:06, 22 ਮਈ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/India_Wikis_Interface_Admins&oldid=20108697 --> == Commons - Media Search == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The Structured Data team is working on an alternative, image-focused prototype for media search on Commons. The prototype uses categories, structured data as well as wikitext from Commons, and Wikidata to find its results. The development team would like your feedback on the prototype, as they are looking to work to further enhance the search experience on Commons. If you have a moment, please look over [[c:Commons:Structured data/Media search|the project page set up on Commons]] to find a link to the prototype and leave your feedback on [[c:Commons talk:Structured data/Media search|the talk page]]. Thanks for your time, I'll be posting message similar to this one to other pages on Commons. The team is looking forward to reading what you think. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:47, 28 ਮਈ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=19701865 --> == ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋ == ਪਿਆਰੇ {{ping|user:Satpal Dandiwal}}, ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰੀਆ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੋਜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_2i2sbUVQ4RcH7Bb ਕੁਝ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿਓ] ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਵੀਡੀਓ ਕੌਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਤਹਿ ਕਰਾਂਗੇ। ਧੰਨਵਾਦ, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:BGerdemann (WMF)|BGerdemann (WMF)]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:BGerdemann (WMF)|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:50, 2 ਜੂਨ 2020 (UTC) ਇਹ ਸਰਵੇ ਇੱਕ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਰਤਾਂ ਲਾਗੂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸੰਭਾਲਣ ਬਾਰੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ, [https://drive.google.com/file/d/1ck7A3qq9Lz3lEjHoq4PYO-JJ8c7G6VVW/view ਸਰਵੇਖਣ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਸਟੇਟਮੈਂਟ] ਵੇਖੋ। == Project Tiger 2.0 - Feedback from writing contest participants (editors) and Hardware support recipients == <div style="border:8px red ridge;padding:6px;> [[File:Emoji_u1f42f.svg|right|100px|tiger face]] Dear Wikimedians, We hope this message finds you well. We sincerely thank you for your participation in Project Tiger 2.0 and we want to inform you that almost all the processes such as prize distribution etc related to the contest have been completed now. As we indicated earlier, because of the ongoing pandemic, we were unsure and currently cannot conduct the on-ground community Project Tiger workshop. We are at the last phase of this Project Tiger 2.0 and as a part of the online community consultation, we request you to spend some time to share your valuable feedback on the Project Tiger 2.0 writing contest. Please '''fill this [https://docs.google.com/forms/d/1ztyYBQc0UvmGDBhCx88QLS3F_Fmal2d7MuJsiMscluY/viewform form]''' to share your feedback, suggestions or concerns so that we can improve the program further. '''Note: If you want to answer any of the descriptive questions in your native language, please feel free to do so.''' Thank you. [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]] ([[User talk:Nitesh Gill|talk]]) 15:57, 10 June 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/list-2/PT2.0_Participants&oldid=20159289 --> </div> ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the articles [[:en:Azerbaijan national football team]] and [[:en:Azerbaijan Premier League]] in Punjabi Wikipedia? They should be short. Yours sincerely, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Artoxx|Artoxx]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Artoxx|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:16, 22 ਜੁਲਾਈ 2020 (UTC) == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:05, 23 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == Commons - Media Sarch, new feedback round == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, I'm following up on a message from earlier in the year about the prototype development for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]]. Based on community feedback, the Structured Data team has developed some new features for [[c:Special:MediaSearch|Special:MediaSearch]] and are seeking another round of comments and discussions about the tool. [[c:Commons:Structured_data/Media_search|Commons:Structured_data/Media_search]] is updated with details about the new features plus some other development information, and feedback is welcome on [[c:Commons talk:Structured_data/Media_search|Commons talk:Structured_data/Media_search]]. Media Search works in any language, so the team would especially appreciate input around support for languages other than English. I look forward to reading about what you think. -- [[User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 00:07, 24 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Structured_Commons_focus_group&oldid=20129313 --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:53, 25 ਸਤੰਬਰ 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == Reminder: Festive Season 2020 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. This message is to remind you about "[[Festive Season 2020 edit-a-thon|Festive Season 2020 edit-a-thon]]", which is going to start from tonight (5 December) 00:01 am and will run till 6 December, 11:59 pm IST. <br/><br/> Please give some time and provide your support to this event and participate. You are the one who can make it successful! Happy editing! Thank You [[User:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|talk]]) 15:53, 4 December 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Festive_Season_2020_Participants&oldid=20746996 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 13:03, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on "Debugging/fixing template errors" - 27 March 2021 (Saturday) == Greetings, this is to inform you that as part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, a workshop on "Debugging/fixing template errors" will be conducted on upcoming Saturday (27 March). We will learn how to address the common template errors on wikis (related but not limited to importing templates, translating them, Lua, etc.) Details of the workshop are as follows: *Date: 27 March *Timings: 15:30 to 17:00 (IST), 15:45 to 17:15 (NPT), 16:00 to 17:30 (BST) *Languages supported: English and Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/cyo-mnrd-ryj If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Debugging_template_errors_workshop|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 14:08, 23 ਮਾਰਚ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21249539 --> == [Small wiki toolkits] Workshop on Workshop on "Designing responsive main pages" - 30 April (Friday) == As part of the Small wiki toolkits (South Asia) initiative, we would like to inform you about the third workshop of this year on “Designing responsive main pages”. During this workshop, we will learn to design the main page of a wiki to be responsive. This will allow the pages to be mobile-friendly, by adjusting the width and the height according to various screen sizes. Participants are expected to have a good understanding of Wikitext/markup and optionally basic CSS. Details of the workshop are as follows: *Date: 30 April 2021 (Friday) *Timing: [https://zonestamp.toolforge.org/1619785853 18:00 to 19:30 (India / Sri Lanka), 18:15 to 19:45 (Nepal), 18:30 to 20:00 (Bangladesh)] *Languages supported: English, Hindi *Meeting link: https://meet.google.com/zfs-qfvj-hts If you are interested, please [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Registration#Designing_responsive_main_pages|sign-up on the registration page]]. Regards, [[:m:Small_wiki_toolkits/South_Asia/Organization|Small wiki toolkits - South Asia organizers]], 05:53, 24 ਅਪਰੈਲ 2021 (UTC) ''If you would like unsubscribe from updates related "Small wiki toolkits - South Asia", kindly remove yourself from [[:m:Global message delivery/Targets/Small wiki toolkits - South Asia|this page]].'' <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == SWT South Asia Workshops: Feedback Survey == Thanks for participating in one or more of [[:m:Small wiki toolkits/South Asia/Workshops|small wiki toolkits workshops]]. Please fill out this short feedback survey that will help the program organizers learn how to improve the format of the workshops in the future. It shouldn't take you longer than 5-10 minutes to fill out this form. Your feedback is precious for us and will inform us of the next steps for the project. Please fill in the survey before 24 June 2021 at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSePw0eYMt4jUKyxA_oLYZ-DyWesl9P3CWV8xTkW19fA5z0Vfg/viewform?usp=sf_link. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:51, 9 ਜੂਨ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=21367255 --> == Invitation for Functionary consultation 2021 == Greetings, Admins of the emerging community, I'm letting you know in advance about a meeting I'd like to invite you to regarding the [[:m:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] and the community's ownership of its future enforcement. I'm still in the process of putting together the details, but I wanted to share the date with you: 10/11 July, 2021. I do not have a time on this date yet, but I will let you soon. We have created a [[:m:Universal Code of Conduct/Functionary consultations/June and July 2021|meta page]] with basic information. Please take a look at the meta page and sign up your name under the appropriate section. Thank you for your time.--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] 15:14, 10 June 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/UCoC_Group&oldid=21568660 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], 06:32, 23 ਜੁਲਾਈ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Feedback for Mini edit-a-thons == Dear Wikimedian, Hope everything is fine around you. If you remember that A2K organised [[:Category: Mini edit-a-thons by CIS-A2K|a series of edit-a-thons]] last year and this year. These were only two days long edit-a-thons with different themes. Also, the working area or Wiki project was not restricted. Now, it's time to grab your feedback or opinions on this idea for further work. I would like to request you that please spend a few minutes filling this form out. You can find the form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdNw6NruQnukDDaZq1OMalhwg7WR2AeqF9ot2HEJfpeKDmYZw/viewform here]. You can fill the form by 31 August because your feedback is precious for us. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:58, 16 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == ''Invitation for Wiki Loves Women South Asia 2021'' == <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size:200%;">'''Wiki Loves Women South Asia 2021'''</span><br>'''September 1 - September 30, 2021'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|<span style="font-size:10px;color:red">''view details!''</span>]]</span> ----[[File:Wiki Loves Women South Asia.svg|right|frameless]]'''Wiki Loves Women South Asia''' is back with the 2021 edition. Join us to minify gender gaps and enrich Wikipedia with more diversity. Happening from 1 September - 30 September, [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women South Asia]] welcomes the articles created on gender gap theme. This year we will focus on women's empowerment and gender discrimination related topics. We are proud to announce and invite you and your community to participate in the competition. You can learn more about the scope and the prizes at the [[metawiki:Wiki Loves Women South Asia 2021|''project page'']]. Best wishes,<br> [[m:Wiki Loves Women South Asia 2021|Wiki Loves Women Team]] [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:HirokBot|HirokBot]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:HirokBot|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:53, 18 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) </div> == ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰੱਸਟੀ ਚੌਣਾਂ ਚ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ। == ਡਿਅਰ Satpal Dandiwal, ਤੁਸੀ ਇਹ ਈਮੇਲ ਇਸਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿਓ ਕਿ ਤੁਸੀ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ੨੦੨੧ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰਸਟੀ ਚੌਣਾ ਵਿੱਚ ਵੋਟ ਪੌਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ | ਚੋਣਾਂ ੧੮ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ੩੧ ਅਗਸਤ, ੨੦੨੧ ਨੂੰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਗਿਆਂ | ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗੇ ਪਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇੱਕ ਟਰਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ|ਬੋਰਡ ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਬੁਣੀਆਦ ਦਾ ਫੈਂਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ | [[:m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Overview|ਬੋਰਡ ਆਫ ਟਰਸਟੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਇਸ ਸਾਲ ਚਾਰ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਮਿਓਨਟੀ ਵਲੋ ਕਿਤੀ ਜਾਨੀ ਹੈ | ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ੧੯ ਉਮੀਦਵਾਰ ਇਨਾਂ ਸੀਟਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ | [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021/Candidates#Candidate_Table|੨੦੨੧ ਦੇ ਬੋਰਡ ਟਰਸਟੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣੋ]] | ਲਗਭਗ ੭੦.੦੦੦ ਕਮਿਉਨਟੀ ਦੇ ਮੈਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ | ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ! ਚੋਣਾਂ ੨੩.੫੯ ਯੂਟੀਸੀ ੩੧ ਆਗਸਤ ਤੱਕ ਹੀ ਨੇ | *[[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2021|'''ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਦੇ ਸਿਕਿਉਰ ਪੋਲ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਵੋਟ ਕਰੋ''']] | ਜੇ ਤੁਸੀ ਪਹਿਲਾ ਵੋਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਮੇਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਕਰੋ | ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੋਟ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਚਾਹੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਖਾਤੇ ਹੋਨ | [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021|ਇਸ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਜਾਨਕਾਰੀ ਲਈ ਪੜੋ]]| [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:37, 28 ਅਗਸਤ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21946145 --> == Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary == [[File:Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon poster 2nd.pdf|thumb|100px|right|Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon]] Dear Wikimedian, Hope you are doing well. Glad to inform you that A2K is going to conduct a mini edit-a-thon to celebrate Mahatma Gandhi's birth anniversary. It is the second iteration of Mahatma Gandhi mini edit-a-thon. The edit-a-thon will be on the same dates 2nd and 3rd October (Weekend). During the last iteration, we had created or developed or uploaded content related to Mahatma Gandhi. This time, we will create or develop content about Mahatma Gandhi and any article directly related to the Indian Independence movement. The list of articles is given on the [[:m: Mahatma Gandhi 2021 edit-a-thon|event page]]. Feel free to add more relevant articles to the list. The event is not restricted to any single Wikimedia project. For more information, you can visit the event page and if you have any questions or doubts email me at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:33, 28 ਸਤੰਬਰ 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 18:18, 4 ਜਨਵਰੀ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(6)&oldid=22532666 --> == International Mother Language Day 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedian, CIS-A2K announced [[:m:International Mother Language Day 2022 edit-a-thon|International Mother Language Day]] edit-a-thon which is going to take place on 19 & 20 February 2022. The motive of conducting this edit-a-thon is to celebrate International Mother Language Day. This time we will celebrate the day by creating & developing articles on local Wikimedia projects, such as proofreading the content on Wikisource, items that need to be created on Wikidata [edit Labels & Descriptions], some language-related content must be uploaded on Wikimedia Commons and so on. It will be a two-days long edit-a-thon to increase content about languages or related to languages. Anyone can participate in this event and editors can add their names [https://meta.wikimedia.org/wiki/International_Mother_Language_Day_2022_edit-a-thon#Participants here]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:13, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022 (UTC) <small> On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == International Women's Month 2022 edit-a-thon == Dear Wikimedians, Hope you are doing well. Glad to inform you that to celebrate the month of March, A2K is to be conducting a mini edit-a-thon, International Women Month 2022 edit-a-thon. The dates are for the event is 19 March and 20 March 2022. It will be a two-day long edit-a-thon, just like the previous mini edit-a-thons. The edits are not restricted to any specific project. We will provide a list of articles to editors which will be suggested by the Art+Feminism team. If users want to add their own list, they are most welcome. Visit the given [[:m:International Women's Month 2022 edit-a-thon|link]] of the event page and add your name and language project. If you have any questions or doubts please write on [[:m:Talk:International Women's Month 2022 edit-a-thon|event discussion page]] or email at nitesh@cis-india.org. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:53, 14 ਮਾਰਚ 2022 (UTC) <small>On behalf of [[User:Nitesh (CIS-A2K)]]</small> <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Indic Hackathon | 20-22 May 2022 + Scholarships == Hello {{PAGENAME}}, <small>''(You are receiving this message as you participated previously participated in small wiki toolkits workshops.)''</small> We are happy to announce that the [[:m:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] will be organizing [[:m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[:mw:Wikimedia Hackathon|Wikimedia Hackathon]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May. The regional event will be an in-person event taking place in Hyderabad. As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen at <span class="plainlinks">https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Hackathon_2022</span>. We have full scholarships available to enable you to participate in the event, which covers travel, accommodation, food and other related expenses. The link to scholarships application form is available on the event page. The deadline is 23:59 hrs 17 April 2022. Let us know on the event talk page or send an email to {{email|contact|indicmediawikidev.org}} if you have any questions. We are looking forward to your participation. Regards, [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:43, 12 ਅਪਰੈਲ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Small_wiki_toolkits_-_South_Asia&oldid=23135275 --> == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Administrator Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | .. [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Official Brar harry|Official Brar harry]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Official Brar harry|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:46, 6 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) |} == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:25, 16 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:21, 18 ਨਵੰਬਰ 2022 (UTC) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:21, 2 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 == Dear Wikimedian, Glad to inform you that CIS-A2K is going to conduct an event, Indic Wiki improve-a-thon 2022, for the Indic language. It will run from 15 December to 5 January 2023. It will be an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon that would also be welcomed. The event has its own theme '''Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. We invite you to plan a short activity under this event and work on the content on your local Wikis. The event is not restricted to a project, anyone can edit any project by following the theme. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. The list is under preparation and will be updated soon. The community can also prepare their list for this improve-a-thon. If you have question or concern please write on [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:35, 12 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == Indic Wiki Improve-a-thon 2022 has started == Dear Wikimedians, As you already know, Indic Wiki improve-a-thon 2022 has started today. It runs from 15 December (today) to 5 January 2023. This is an online activity however if communities want to organise any on-ground activity under Improve-a-thon please let us know at program@cis-india.org. Please note the event has a theme ''' Azadi Ka Amrit Mahatosav''' which is based on a celebration of the 75th anniversary of Indian Independence. The event will be for 20 days only. This is an effort to work on content enrichment and improvement. The event is not restricted to a particular project. The event page link is [[:m:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]] please add your name in the participant's section. A few lists are there and we will add more. The community can also prepare their list for this improve-a-thon but we suggest you list stub articles from your Wiki. If you have a question or concern please write [[:m:Talk:Indic Wiki Improve-a-thon 2022|here]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:30, 15 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:11, 18 ਦਸੰਬਰ 2022 (UTC) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Women's Month Datathon on Commons == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have planned an online activity for March. The activity will focus on Wikimedia Commons and it will begin on 21 March and end on 31 March 2023. During this campaign, the participants will work on structure data, categories and descriptions of the existing images. We will provide you with the list of the photographs that were uploaded under those campaigns, conducted for Women’s Month. You can find the event page link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event and make it successful. There will be at least one online session to demonstrate the tasks of the event. We will come back to you with the date and time. If you have any questions please write to us at the event [[:m:Talk:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|talk page]] Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 18:09, 12 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Women's Month Datathon on Commons Online Session == Dear Wikimedian, Hope you are doing well. As we mentioned in a previous message, CIS-A2K and [[:commons:Commons Photographers User Group|CPUG]] have been starting an online activity for March from 21 March to 31 March 2023. The activity already started yesterday and will end on 31 March 2023. During this campaign, the participants are working on structure data, categories and descriptions of the existing images. The event page link is [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons|here]]. We are inviting you to participate in this event. There is an online session to demonstrate the tasks of the event that is going to happen tonight after one hour from 8:00 pm to 9:00 pm. You can find the meeting link [[:m:CIS-A2K/Events/Women's Month Datathon on Commons/Online Session|here]]. We will wait for you. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:38, 22 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_(CIS-A2K)/Mini_edit-a-thon_Participants&oldid=21886141 --> == Checking files == Hi! All files need a source and author. Could you please check and fix [[:ਤਸਵੀਰ:Soohe Akhar.jpg]]? Files also need a license. Perhaps you could check and fix the files on [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73/NoLicense]]? If files do not have a license, source and author they have to be deleted. So it is important that you fix. --[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MGA73|MGA73]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MGA73|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:07, 26 ਮਾਰਚ 2023 (UTC) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=pa medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 2 August 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/pa&oldid=25416310 --> == Image Description Month in India Campaign == Dear Wikimedian, A2K has conducted an online activity or campaign which is an ongoing Image Description Month in India description-a-thon, a collaborative effort known as [[:m:Image Description Month|Image Description Month]]. This initiative aims to enhance image-related content across Wikimedia projects and is currently underway, running from October 1st to October 31st, 2023. Throughout this event, our focus remains centered on three primary areas: Wikipedia, Wikidata, and Wikimedia Commons. We have outlined several tasks, including the addition of captions to images on Wikipedia, the association of images with relevant Wikidata items, and improvements in the organization, categorization, and captions of media files on Wikimedia Commons. To participate, please visit our dedicated [[:m:CIS-A2K/Events/Image Description Month in India|event page]]. We encourage you to sign up on the respective meta page and generously contribute your time and expertise to make essential and impactful edits. Should you have any questions or require further information, please do not hesitate to reach out to me at nitesh@cis-india.org or [[User talk:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]]. Your active participation will play a significant role in enriching Wikimedia content, making it more accessible and informative for users worldwide. Join us in this ongoing journey of improvement and collaboration. Regards [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:09, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2023 (UTC) <!-- Message sent by User:Nitesh (CIS-A2K)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Satpal_(CIS-A2K)/Mahatma_Gandhi_2020_edit-a-thon_Participants&oldid=20516231 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin June Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 1, 2024 // covering period from June 17 to June 30 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of June 2024. Please help [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02|translate]].''</div> <div style="clear:both;"></div> <div style="-moz-column-count:2; -webkit-column-count:2; column-count:2; -webkit-column-width: 400px; -moz-column-width: 400px; column-width: 400px;"> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Gracanica Monastery illustration.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Register now for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024). * [[mediawikiwiki:Editing_team/Community_Conversations#Next_Conversation|Editing team community conversation]] - [[phab:T359107|CopyVio Check]] and [[mediawikiwiki:Edit_check#5_June_2024|Real-time Checks]] (03 July 2024, in English) * [[mediawikiwiki:Growth/Communities/Conversations#Next_conversation|Growth team community conversation]] - New tasks for newcomers and patrollers' burden (16 July 2024, in Spanish) <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> [[File:Wikimedia_Hackathon_2024_-_Group_photo,_360_cam.jpg|200px|right|link=diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/]] * [[diffblog:2024/06/18/wikimedia-hackathon-2024-good-projects-and-good-people/|Wikimedia Hackathon 2024:]] Good projects and good people! * [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KV6USPRY7V2WST7KAWYF7XYVPU7OX3S2/|MediaWiki 1.42 general release.]] * [[:mw:Community_Configuration|The Community Configuration extension]] is released to [[mediawikiwiki:Help:Community_Configuration#Deployment|more Wikipedias]]. * The Trust & Safety Product team published the Incident Reporting System [[metawiki:Incident_Reporting_System/Minimum_Viable_Product_User_Testing_Summary|MVP User Testing Summary]] and a [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|project update]] on temporary accounts. * Recent changes from the [[diffblog:2024/06/24/tech-news-2024-26/|latest Tech News]]. * Reference Check to be rolled out on all Wikipedias. Read [[diffblog:2024/06/17/references-check-encouraging-adding-citations-to-wikipedia/|the initial results]] from the Edit Check project. * Concluded voting on Community Wishlist Survey [[metawiki:Community_Wishlist_Survey/Future_Of_The_Wishlist/Renaming#June_2024_Update|renaming]]; new name now ''Community Wishlist''. * “[[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits_project|Add an image]]” suggested edit was released to [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/iOS|Wikipedia iOS app]] & Donation through native GPay is now available on the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]]. * [[:diffblog:2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|Talk pages permalinks]] are now available at all wikis. * A new task force was formed to [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#A_brief_informal_early_June_update|replace the disabled Graphs]] with more secure, easy to use, and extensible Charts. * Wikimedia Enterprise [[mediawikiwiki:Wikimedia_Enterprise#2024_-_Q2|Quarterly technical update]] focusing on machine readability, content integrity, and API usability. * Proposal for a [[m:Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product & Tech Advisory Council]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/06/19/preserving-assamese-heritage-through-the-wikisource-loves-manuscripts-project/|Highlights]] and [[diffblog:2024/06/19/celebrating-achievements-and-future-plans-a-cohort-journey-with-the-wikisource-loves-manuscripts-learning-partners-network/|achievements & future plans]] from [[metawiki:Wikisource_Loves_Manuscripts|Wikisource Loves Manuscripts Project]]. * Learn how to edit and upload to [[diffblog:2024/06/20/learn-how-to-edit-and-upload-to-wikimedia-commons-with-openrefine/|Wikimedia Commons with OpenRefine]]. * Watch the [https://www.youtube.com/watch?v=y_EUwdb9qyk&list=PLhV3K_DS5YfJM2hhwoRY7MyFLx8XAIwfv recording of the 11th edition] of [https://wikiworkshop.org/ Wiki Workshop] where research sessions on topics like Disinformation, Reliability, Representation and Gender, Governance and Policy, were held. * First edition of [[diffblog:2024/06/28/wikilearn-news-june-2024/|WikiLearn News]] released, highlighting opportunities and progress in the area of skills development. * [[diffblog:2024/06/25/ld42023-iv-wikidata-tools-everyone-is-talking-about/|The WikiData tools everyone is talking about]] during the 2023 LD4 Conference on Linked Data. *The Wikimedia Foundation has [[:mw:WMF membership with Unicode Consortium|become a member of the Unicode Consortium]]. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Safety & Inclusion|Safety & Inclusion]]''' <small>''See also blogs: [[wmfblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Evaluation of the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Evaluation|U4C election results]] (ongoing) * Building a public policy network from both sides of the Pacific: [[diffblog:2024/06/24/building-a-public-policy-network-from-both-sides-of-the-pacific-lessons-from-the-1st-global-wiki-advocacy-meet-up/|Lessons]] from the 1st Global Wiki Advocacy Meet-up. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * Thoughts on the Wikimedia Foundation's annual plan from the [[diffblog:2024/06/19/newcomers-trustworthiness-and-privacy-priorities-from-the-japanese-wikipedia-community/|Japanese Wikipedia community]]. * Where is [[diffblog:2024/06/25/another-year-in-review-where-is-wikimedia-in-the-climate-crisis-seeing-the-impact-of-wikimedia-projects/|Wikimedia in the Climate Crisis?]] – a recap of sustainability work across the movement and at the Foundation for 2023. Foundation Sustainability metrics for 2023 also [[m:Sustainability#Reports|available on Meta]]. * The Wikimedia Foundation's revamped social media strategy is [[:m:Social media|available on Meta]]. <br/> '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board liaisons published [[metawiki:Talk:Movement_Charter#Wikimedia_Foundation_Board_liaisons_reflections_on_final_Movement_charter_draft|reflections on final Movement Charter draft]]. *June 27 Conversation with Trustees [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees|Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-06-27 Conversation with Trustees]]: notes & [https://www.youtube.com/live/DBgOvuMs-UA recording] including outcomes of the 20 June Board meeting and a discussion of the movement charter. *Ratification vote on [[:m:Movement Charter|Movement Charter]] until '''July 9, 2024 at 23:59 UTC''' *[[m:Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board Selection]]: [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024|Candidates]] have answered [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates#Selected_questions|community questions selected]] by the Elections Committee. *[[m:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|Affiliates strategy]]: Affiliate Health Criteria and changes to the User Group recognition process (''[[m:Talk:Wikimedia Foundation Affiliates Strategy|feedback page]]'') *Feedback on [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|Procedure for Sibling Project Lifecycle]] finished on June 23. The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/revised|revised version]] was published. Updates in July <br/> '''Foundation statements''' *[[foundationsite:2024/06/26/wikimedia-foundation-statement-volunteer-processes-reliable-sources/|Wikimedia Foundation statement on volunteer processes on reliable sources]] <!-- '''In the media''' --> '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[:diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:en:w:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:de:w:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Education/News|Education]] · [[outreach:GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/06-02| Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 2 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27047765 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: July 18, 2024 // covering period from June 30 to July 17 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=|class=skin-invert]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of July 2024. Please help [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Translate].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Goldhorn at Triglav animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Registration for [[diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] (7–10 August 2024) is still open. Register to attend in-person or virtually until 26 July. * The call for presentation [[metawiki:WikiArabia 2024|submissions]] for the WikiArabia 2024 is open (until July 28). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Community Tech team launched a new, continuous '''[[diffblog:2024/07/15/share-your-product-needs-with-the-community-wishlist/|Community Wishlist]]'''. Wish submission [[metawiki:Special:MyLanguage/Community_Wishlist|is now open]] and can be filled at any time. * Join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] as technical volunteers. Applications are open until August 10. * A new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extendible Chart]]. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart_Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * [[metawiki:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension, [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/iOS_Suggested_edits#Add_an_image|add an Image]] feature on iOS Wikipedia app and more recent changes from the [[diffblog:2024/07/08/tech-news-2024-28/|Tech News]]. Read also other news in the [[diffblog:2024/07/02/tech-news-2024-27/|previous edition]]. * Dark mode - one of the most requested features [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|will transform Wikipedia’s accessibility]] and is now available on select wikis, on mobile and desktop, in both reading and editing mode! * [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/June_2024|MediaWiki insights]] into work done to improve security, ease of use, maintainability and overall code health. Also, a 25% increase in the number of authors who have committed more than 5 patches! * Have you ever wished monitoring and fighting vandalism was easier from your mobile device? [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app|Edit Patrol]] is here to help. * On the value of experimentation – [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|a Future Audiences perspective]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> [[File:Equipo de Wikipedistas en El Salvador.jpg|right|alt=An image showing Ellie who was Wikicelebrated recently|thumb]] *[[diffblog:2024/07/15/celebrating-ellie/|Wikicelebrate Ellie from El Salvador]], a passionate Wikipedia trainer, event organizer and someone who finds joy in seeing others grow. *Growing visual knowledge on the Wikimedia projects – [[diffblog:2024/07/10/growing-visual-knowledge-on-the-wikimedia-projects-the-experiences-of-the-image-description-month/|the experiences of the Image Description Month]]. *Enhancing Learning with Ancient Manuscripts – [[diffblog:2024/07/11/wilmas-proofread-a-thon-enhancing-learning-with-ancient-manuscripts/|Wikisource Loves Manuscripts pilot project]] in Indonesia. <br/> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *The call for candidates for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|special election of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until July 19. *Protecting the Wikimedia model, its people, and its values – [[diffblog:2024/07/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2024/|highlights from the Global Advocacy Team]]. *Reflections from the [[diffblog:2024/07/01/reflections-from-digital-rights-and-inclusion-forum-2024-drif24-a-conversation-with-wikimedians/|Digital Rights and Inclusion Forum 2024 (DRIF24)]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *[[diffblog:2024/07/12/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy23-24-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY23/24 Community Fund Grants '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *Wikimedia Foundation Board of Trustees published [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/Board resolution and vote on the proposed Movement Charter|its decision]] not to ratify the draft Movement Charter along with proposed next steps ([[foundation:Minutes:2024-07-08|minutes]], [[foundation:Resolution:Draft_Movement_Charter_and_next_steps|resolution]], [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter/Appendix|appendix]]). *Movement Charter voting is closed. At the time of drafting, the [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|scrutineers]] are working to ensure that all votes on the ballot are valid. '''Foundation statements''' * Wikimedia Foundation’s Accreditation to the World Intellectual Property Organization was [[foundationsite:news/2024/07/11/accreditation-world-intellectual-property-organization/|blocked for a fourth time by China]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Wikimedia+Foundation+Bulletin%2F2024%2F07-01&action=page&filter= Help translate]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/Archive|Meta-Wiki]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div></div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:19, 18 ਜੁਲਾਈ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27113772 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Foundation Bulletin July Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 1, 2024 // covering period from July 18 to August 1 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of July 2024. Please help [[m:Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimania 2024 Plitvice Lakes Black Queen animation.gif|200px|right|link=diffblog:2024/06/26/register-now-to-attend-wikimania-katowice/|Wikimania Katowice]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * Where to from here? A [[:m:Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Updates/August 2024 Update|message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander]]. * The [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ program for Wikimania Katowice] (7–10 August 2024) is now live! [https://wikimania-tickets.eventyay.com/wikiorg/Wikimania/ Register now] to attend virtually! * Are you speaking at Wikimania? Here are some [[wikimania:2024:Speaker_resources|resources for speakers]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * The Foundation recently opened our first data center in South America. Read about [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|how it is already lowering load times]]. * Feature updates from the [[diffblog:2024/07/23/tech-news-2024-30/|Tech News]]: Stewards can now [[metawiki:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts; Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[metawiki:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]; and interface of [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as “Pending Changes”) is improved. * Dark mode will [[diffblog:2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/|transform Wikipedia's accessibility]]. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, [[mediawikiwiki:Reading/Web/Accessibility_for_reading#Get_involved_and_Contact|to find any hard-coded colors and fix them]]. * Measure the impact of Wikimedia Commons with [[wmdoc:generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html|Commons Impact Metrics]] analytics dashboard, [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|Key findings from user research]] about confusion in uploading images to Wikipedia. * This month’s [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase#July_2024|Wikimedia Research Showcase]] highlighted the impact machine translation has on both content and readers of Wikipedia and provided interesting insights on how to overcome related challenges. Watch the [https://www.youtube.com/live/O7AqvHgqUVk?si=CnRpNymhpaDlmRhJ recording]. * The Charts project officially kicked off. The goal of this new initiative is to restore basic data visualization capabilities to the wikis. Check out [[mediawikiwiki:Extension:Chart/Project|the project page]] and follow our progress [[phab:tag/charts/|on Phabricator]]. * The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on other wikis. This extension helps manage and make events more visible. Learn about [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|how to request this extension]]. * The Campaigns [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Product_Team|Product]] & [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation_Campaigns_Team|Programs]] teams have launched a [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|consultation]] on WikiProjects and other forms of collaboration on the wikis. They want to understand why they work (or don’t work) for some Wikimedia communities, and they want to learn what can be done to improve the experience. Everyone is encouraged to share their [[metawiki:Campaigns/WikiProjects|feedback]]. * Are you a technical contributor? Check out the latest [[mediawikiwiki:Technical_Community_Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter.]] [[File:A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline.jpg|alt=A giraffe with a beautiful background of Nairobi City Skyline|thumb]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The Wikimania Core Organizing Team (COT) for 2025 is delighted to [[diffblog:2024/07/24/wikimania-east-africa-2025-in-nairobi-kenya/|announce]] that the 20th Wikimania will be hosted in [[w:en:Nairobi|Nairobi, Kenya]]. *[[foundationsite:our-work/wikimedia-projects/the-wikipedia-library/|The Wikipedia Library]] secured new partnerships with [https://www.ieee.org/ Institute of Electrical and Electronics Engineers] (IEEE), [https://ceupress.com/ Central European University Press], and [https://www.linforme.com/ l’Informé] and is [[diffblog:2024/07/22/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2024/|adding more content collections]] in the library. *Three new ''A Wiki Minute'' videos have been released which address [[c:Category:How_does_Wikipedia_protect_readers_privacy_%E2%80%93_A_WIKI_MINUTE|reader privacy]] and [[c:Category:Who_is_in_charge_of_content_on_Wikipedia_-_A_WIKI_MINUTE|content management on Wikipedia]], as well as how Wikipedia [[c:Category:What_makes_Wikipedia_different_from_social_media_platforms_-_A_WIKI_MINUTE|differs from social media platforms]]. Learn how ''A Wiki Minute'' videos have [[diffblog:2024/07/22/the-a-wiki-minute-video-series-explaining-the-wikimedia-movement-one-minute-at-a-time/|helped increase awareness about our work]]. *The Committee Support Team [[diffblog:2024/07/25/the-committee-support-team-at-year-in-review-and-now-more-supportive/|year-in-review and reflections]]. *A new [https://wikipediapodden.se/asaf-bartov-wikilearn-274/ 20-minute audio interview about the WikiLearn platform] with [[m:User:Asaf_(WMF)|Asaf Bartov]], in an episode of the [https://wikipediapodden.se/ WikipediaPodden] podcast. *More of the [[m:Africa_Growth_Pilot/Online_self-paced_course|Wikipedia core policies curriculum]] developed for the [[m:Africa_Growth_Pilot|Africa Growth Pilot]] is available for review. After edits and improvements by the community, recorded videos would become a permanent core policies course on [[m:WikiLearn|WikiLearn]]. *One new wiki has been created: [[:wikivoyage:cs:Hlavní strana|Wikivoyage in Czech]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Voting period for the [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is open now until August 10. Learn more about [[metawiki:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voter_eligibility|voting and voter eligibility]]. *US Supreme Court ruling on NetChoice cases: [[diffblog:2024/07/23/us-supreme-court-ruling-on-netchoice-cases-what-does-it-mean-for-wikipedia/|What does it mean for Wikipedia?]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *Announcing the [[diffblog:2024/07/26/announcing-the-2023-2024-research-fund-grantees/|2023-2024 Research Fund Grantees]] and their funded projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *The outcomes of the June Board meeting are [[metawiki:Wikimedia Foundation Board noticeboard/June 2024 Meeting Outcomes|published on Meta]]. Agenda for the August meeting is [[foundation:Agenda:2024-08-05|here]]. *Welcoming new affiliates: Recognition of [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedistas_Wayuu_User_Group|Wikimedistas Wayuu User Group]], [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedia_Community_of_Togo_User_Group|Wikimedia Community of Togo User Group]], and [[metawiki:Affiliations_Committee/Resolutions/2024/Recognition_of_Wikimedians_of_Singapore_User_Group|Wikimedians of Singapore User Group]]. *The Board of Trustees selection [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Resources_for_candidates|pre-onboarding]] and campaign period is open from July 25 to August 26. *Foundation Trustee Dariusz Jemelniak was [https://eit.europa.eu/news-events/news/five-new-eit-governing-board-members-appointed appointed] to the Governing Board of the European Institute of Innovation and Technology, established as part of the EU’s key funding program for research and innovation. *Movement Charter voter feedback: All comments are now on Meta-wiki ([[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_affiliates|65 comments from the affiliates voters]] and [[metawiki:Movement_Charter/Ratification/Voting/Results/Voter_comments_-_individuals|447 comments from the individual voters]]). '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> </div> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 1 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27214964 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 15, 2024 // covering period from August 1 to August 14 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> [[File:Hannah Clover at Wikimania 2024 (cropped).jpg|150px|right|link=diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/| Hannah Clover (User:Clovermoss), Wikimedian of the Year 2024.]] *Catch up on missed sessions of Wikimania Katowice or revisit your favourites directly from [https://wikimania.eventyay.com/2024/schedule/ the program], or review the day-long streams on YouTube: [https://www.youtube.com/playlist?list=PLhV3K_DS5YfL7A2HXrpt8ZgnWlGjp0vIP Day 1 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=EYYQ-zBqY8s&list=PLhV3K_DS5YfJ9Wvo43XRDbCC2dfhdS7BG Day 2 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=fRFuWtDKxwM&list=PLhV3K_DS5YfJ1xyY0LNDNX3RKyRQEXOdB Day 3 streams], [https://www.youtube.com/watch?v=Xxdm_bsuQWY&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR Day 4 streams]. *[https://www.youtube.com/live/BI9R11gaWTM?si=GIuUFxyYo48ITCll&t=5081 The Wikimedian of the Year Awards] at Wikimania paid tribute to amazing Wikimedians who have made significant contributions to the movement. Learn about all of [[diffblog:2024/08/07/meet-the-wikimedians-of-the-year-2024/|this year's winners]]. *Daily highlights from Wikimania: [[diffblog:2024/08/07/wikimania-2024-day-1-sessions-meetups-and-wikimedians-of-the-year/|Day 1]], [[diffblog:2024/08/08/wikimania-2024-day-2-the-next-generation/|Day 2]], [[diffblog:2024/08/09/wikimania-2024-day-3-spotlight-on-product-technology/|Day 3]], [[diffblog:2024/08/11/wikimania-2024-made-with-love/|Day 4]]. *[[metawiki:Coolest_Tool_Award#2024_Winners|Winners of the fifth edition of the Coolest Tool Award]] was announced at Wikimania. *Highlights of [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|product and tech sessions on Wikimania]] with links to description and recording. *The [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/LBDZPC/ Open Conversation with the Trustees at Wikimania] hosted breakout discussions about the Movement Charter, affiliate strategy and hubs, the proposal for a Global Resource Distribution Committee (hybrid table--had streaming and is available to watch back online), the Product/Tech Advisory Council & Product/Tech priorities, building a sustainable revenue strategy for the movement: online fundraising, Wikimedia Enterprise and the Wikimedia Endowment, and responding to emerging threats to free knowledge: litigation, censorship, disinformation, and trust in an election year. *Catch up on Foundation-led sessions from Wikimania on safety and information integrity: [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/YHNGTJ/ Protecting Children on-Wiki: a Child Rights Solutions Workshop], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/ANQYUV/ Information Integrity during Elections: Collective effort to address mis and disinformation], [https://wikimania.eventyay.com/2024/talk/RYDHY9/ Policy Advocacy Showcase: Stories of policy advocacy work in the movement and future trends]. *[[foundationsite:news/2024/07/31/wikimania-poland-celebrates-global-volunteers/|Wikimania 2024 in Poland celebrates global volunteers]] who make Wikipedia and sister projects possible. '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania 2024 Wednesday PJ 73.jpg|200px|right|link=|Wikimania Katowice]] *[[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024|Language Community Meeting]]: Have topics to share or discuss? Add agenda [[etherpad:p/language-community-meeting-aug-2024|here]]. (August 30 at 15:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:Wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language_and_Internationalization_Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> *Two new parser functions and more recent changes on [[diffblog:2024/08/05/tech-news-2024-32/|Tech News]]. *Help us better understand [[:en:Wikipedia:WikiProject|WikiProjects]] or similar online collaboration spaces. Fill out [[metawiki:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[metawiki:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. *Parsoid deployed on first production wikis and more updates on [[mediawikiwiki:MediaWiki_Product_Insights/Reports/July_2024|MediaWiki Product Insights]]. *Applications to join the [[metawiki:Special:MyLanguage/Product_and_Technology_Advisory_Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are extended until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *The 4th edition of the [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Newsletter/2024/July|Language & Internationalization newsletter]] (Aug 2024) is available. *Reviving history and spreading the Spirit of Wikisource Loves Manuscripts (WILMA) in [[diffblog:2024/08/06/spreading-the-spirit-of-wikisource-loves-manuscripts-wilma-in-the-philippines/|Naga City, the Philippines]] and [[diffblog:2024/08/03/reviving-history-wilma-engages-youth-in-ancient-manuscript-transcription-in-yogyakarta/|Yogyakarta, Indonesia]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Safety_%26_Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Digital Rights and Inclusion Forum, Global Digital Compact, and Anti-Disinformation Repository: [[diffblog:2024/07/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2024/|Highlights from the Global Advocacy Team]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:32, 15 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27276341 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin August Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 15 to August 28 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of August 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|translate]]''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#30 August 2024|Language Community meeting]] (August 30 at 15:00 UTC). *[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfYQ2sWROtR8jIGKEQaqPUraKqd2lTX61acSdU2Q73pn0wkbA/viewform Cross-Regional Grantee Partner Learning Conversation Part 1] (August 31 at 07:00 UTC, in English, French, and Chinese Mandarin). * The [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries Convention 2025]] will take place in Mexico City from January 15-17, 2025. The scholarship [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/624765?lang=en application deadline] is August 31. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/8 September 2024|ESEAP Community Call]] (September 8 at 07:00 UTC). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Highlights of the Product & Technology department's recent work in [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|improving the user experience]]. * Editor tools related to references & categories and more tech updates on [[diffblog:2024/08/20/tech-news-2024-34/|the latest Tech News]]. * [https://www.outreachy.org/ Outreachy] (a paid, remote three-month internship to support underrepresented groups in tech) is open. Mentors should submit projects before September 11 at 16:00 UTC ([https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/RYYOGLIJFXKZOSU4PAS2SBO7TWKRGYU4/ more info]). * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Campaign Events]] extension is now available on Meta-Wiki, Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested in other language wikis. * The Campaigns teams would like to learn more about how your communities do online collaboration such as WikiProjects, please [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScKWHPjSjSqOmca8E-eQl1HHUxYRbB4QeEV3zR2bd1_tcwuMg/viewform take this Google Form survey] or share examples of [[m:Campaigns/WikiProjects|successful collaborations on Meta Wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Applications for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council (PTAC)]] are still open until September 16. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> *Central Asian community members share [[diffblog:2024/08/24/central-asian-community-members-share-their-thoughts-on-wikimania-2024/|their thoughts on Wikimania 2024]]. *Take a look at updates on new feature developments and improvements in various [[mediawikiwiki:Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]] in the July 2024 edition of the [[diffblog:2024/08/23/language-and-internationalization-newsletters-3-2/|Language and internationalization newsletter]]. *The [[m:Grants:Conference|Conference and Events Fund]] is open for submission until September 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *Meet the Wikimedia Foundation [[diffblog:2024/08/15/meet-the-wikimedia-foundation-global-advocacy-team/|Global Advocacy Team]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *[[diffblog:2024/08/22/some-next-steps-on-a-movement-charter/|Some next steps on a movement charter]]: A message from Wikimedia Foundation CEO, Maryana Iskander, Chair of Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, and Chair of Governance Committee, Dariusz Jemielniak. *[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|Elections]] for four community-and-affiliate elected seats on the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation will be held from September 3 to September 17. To learn more about the candidates, watch this [https://www.youtube.com/watch?v=QfbjhJiy41E&list=PLhV3K_DS5YfJdC5P86rsDsUtxEow0gDnR&t=6582s short "Meet the Candidates" presentations]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:06, 29 ਅਗਸਤ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27364928 --> == Indic Technical Consultations 2024 == ਪਿਆਰੇ ਸਾਥੀਓ, [[m:Indic MediaWiki Developers User Group|ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਯੂਜ਼ਰ ਗਰੁੱਪ]] ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਕਨੀਕੀ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਭਾਈਚਾਰਾ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰਾ ਤਕਨੀਕੀ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ, ਆਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਸਰਵੇਖਣ ਫਾਰਮ (ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ) ਭਰੋ। https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfvVFtXWzSEL4YlUlxwIQm2s42Tcu1A9a_4uXWi2Q5jUpFZzw/viewform?usp=sf_link ਇਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਤੀ 21 ਸਤੰਬਰ 2024 ਹੈ। ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ: https://w.wiki/AV78 ਇਹ ਸਰਵੇਖਣ {ਤੁਹਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ} ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵੀ ਭਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਜਾਂ ਸੁਝਾਅ ਦਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਲਈ ਧੰਨਵਾਦ! [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:MediaWiki message delivery|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 13:33, 9 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC), ਇੰਡਿਕ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਡਿਵੈਲਪਰਸ ਦੀ ਤਰਫੋਂ <!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_Tech_Consults_2024/pa&oldid=27434533 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * The Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is open until September 17. Go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. * [[m:Wikisource Conference 2025/Scholarships|Scholarship application for Wikisource Conference 2025]] in Bali, Indonesia is open until September 20. * [[m:WikiConference Nigeria 2024/Scholarship|WikiConference Nigeria 2024]] will be held in Abuja, Nigeria from September 12–14. * [[m:Wikimedia CEE Meeting 2024|Wikimedia CEE Meeting 2024]] will take place in Istanbul, Türkiye on September 20–22. * [[m:Celtic Knot Conference 2024|Celtic Knot Wikimedia Languages Conference]] will take place in Waterford City, Ireland on September 25–27'''.''' * [[m:ItWikiCon/2024|Italian WikiConference]] will be held in Padua, Italy on September 27–29. * Join [[c:Commons:Wiki Loves Onam 2024|Wiki Loves Onam]], a photo campaign dedicated to documenting the vibrant and colorful festival of Onam on Wikimedia Commons. The campaign runs until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. [[phab:T370962|This]] is a planned [[m:Tech/Server switch|datacenter switchover for maintenance purposes]]. * The Alternative Text suggested edits feature has now been fully deployed to production on the iOS App for Spanish, Portuguese, Chinese, and French Wikipedias! This feature, part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#WE1.2|WE1.2]], is designed to enhance how newcomers add alt text to images, aiming to improve accessibility and engagement. For more details, visit the [[mediawikiwiki:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|project page]] and explore the new feature in the app! * Editors and volunteer developers interested in data visualization can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help test the charts. * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia’s APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. * More recent tech updates from [[diffblog:2024/09/03/tech-news-2024-36/|Tech News]]. * The [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-06|latest status updates]] from Wikifunctions. * [[m:Campaigns/WikiProjects|Help us find WikiProjects]] or other online collaboration spaces! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * [[diffblog:2024/09/04/revamping-movement-strategy-grants-with-hub-focus/|Revamping Movement Strategy Grants]] with Hub Focus. * Watch the recordings of Let's Connect Grantee Partner Learning Conversation: [https://www.youtube.com/watch?v=aMmCJe4lyRs Conversation #1 with Wiki in Africa, Wiki Advocates Philippines, and Indic MediaWiki Developers UG] and [https://www.youtube.com/watch?v=ddHt4opRpqg Conversation #2 with Wikimedia Community UG Malta, Wikimedia MA UG, and Wikimedia Canada]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * Wikimedia Foundation defeats gambling magnate’s [[diffblog:2024/08/26/wikimedia-foundation-defeats-gambling-magnates-lawsuit-in-germany/|lawsuit in Germany]]. * Wikimedia Indonesia and UNESCO Jakarta [[diffblog:2024/09/03/wikimedia-indonesia-and-unesco-jakarta-team-up-against-harmful-content-online/|Team Up Against Harmful Content Online]]. * Child Rights Impact Assessment at EduWiki Knowledge Showcase and more: [[diffblog:2024/08/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2024/|Latest updates]] from the Global Advocacy team. * Protecting the people: [[diffblog:2024/09/08/protecting-the-people-some-recommendations-for-safety-while-contributing-to-wikimedia-projects/|Some recommendations for safety]] while contributing to Wikimedia projects. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * The Movement Charter Drafting Committee published their [[diffblog:2024/08/30/recommendations-for-next-steps-from-the-mcdc-and-farewell/|recommendations]] and bid farewell. * Read updates from the [[diffblog:2024/09/03/updates-from-the-july-2024-wikimedia-endowment-board-meeting/|July 2024 Wikimedia Endowment Board Meeting]]. * Learn more about 12 candidates running for 4 seats on the Board by [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Wikimedia Foundation elections/2024/Questions for candidates|answers to community questions]]. * See the new [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|members of the U4C]] following the results of the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election, a new decision making group that will enforce the UCoC in specific circumstances. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:40, 12 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27427202 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin September Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: August 29, 2024 // covering period from August 28 to September 11--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'' Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of September 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:Wikimedia United Nations General Assembly 2024 Hero Image.png|alt=Wikimedia at the United Nations General Assembly HQ|Wikimedia event at the United Nations|thumb]] <small>''[[:m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * "[[diffblog:2024/09/24/wikimania-katowice-coverage-travels-around-the-world/|Wikimania Katowice coverage travels around the world]]" – a curated list of community and media coverage of Wikimania 2024. Over 100 pieces so far have been published about the event. * [[m:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Home|WikiForHumanRights]] will lead a conversation about the future of the campaign with [[m:Event:Campaigns/Future of WikiForHumanRights/Regional Conversations/Africa|the Africa region]] on September 25 at 15:00 UTC. * [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let’s Connect]]: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc2ZlVtIB_sVsnuvJ7NogSJ9DHOWnafOnQg2RyjjpwvYLKPRw/viewform “Technology for Language Diversity in Wikimedia”] will take place on September 26 at 15:00 UTC. * [[m:Wikisource Conference 2025|Wikisource Conference 2025]], the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfKU36artM5fVRFeG9GAZGhJSVFJKlACkywvE522fJ6zBf_nA/viewform deadline for scholarship applications]  has been extended to September 29. * [[m:EU policy/Big Fat Brussels Meeting 9|Big Fat Brussels Meeting 9]] will be held in Brussels, Belgium from September 29–30'''.''' * [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will be held in Indianapolis, USA from October 3–6. * [[m:WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference 2024]] will be held in Johannesburg, South Africa from October 4–6. * [[m:3rd Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS 2024)]]: will be held in Hyderabad, India from October 4–5. * [[m:ESEAP Hub/Meetings/6 October 2024|ESEAP Community Call]] will be held on October 6 at 07:00 UTC. * [[m:Wikimedia+Libraries International Convention 2025|Wikimedia+Libraries International Convention 2025]] is accepting submissions until October 6. * [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|The Language and Product Localisation]] team is hosting two office hours to discuss this year's plans and gather feedback from event organizers. The first session is October 5 at 16:00 UTC (Europe-Africa-Americas friendly), and the second is on October 6 at 03:00 UTC (Asia-Pacific friendly). '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''MediaWiki Product Insights''': The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|latest edition]] includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * '''Tech News''': Find out about the new automated [[m:Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page, the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and more [[diffblog:2024/09/17/tech-news-2024-38/|recent tech updates]]. * '''Wikidata Query Service''': [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|A new change to Wikidata Query Service]] will impact certain uses. The project will enter a transition period until the end of February 2025. For more details, visit the [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announcement page]]. * '''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ Enhanced Free API Accounts]: Recurring Credits and More Frequent Updates, [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ early beta release of Structured Contents in Snapshot API], and [https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ early beta dataset release to Hugging Face]. * '''Wikifunctions''': [https://www.wikifunctions.org/wiki/Wikifunctions:Status_updates/2024-09-20 Status updates] from September 20. * '''Wikipedia Mobile Apps:''' Over 20,000 images have been added via the "Add an Image" feature on both iOS and Android ([[phab:T372954|T372954]])! * '''Knowledge is Human:''' Read about ongoing work on the 2024 iteration of the [[m:Wikimedia Foundation/Communications/Knowledge is Human|"Knowledge is Human" public awareness campaign]] * '''Server Switch''': A [[m:Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully on September 25 with a read-only time of only [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|2 minutes 45 seconds]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/USzLGJ5LLC8 the latest showcase] with the theme of [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Curation of Wikimedia AI Datasets]]. * '''Conference and Event Fund''': [[m:Grants:Conference/Updates/September 2024|Updates and changes to the Conference and Event Fund program]] beginning in September 2024. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''UN Summit of the Future Action Days:''' Watch the [https://webtv.un.org/en/asset/k11/k11syjqt72 Wikimedia event] titled "[[foundationsite:advocacy/power-of-the-commons-unga-event/|The Power of the Commons: Digital Public Goods for a more secure, inclusive, and resilient world]]" at The Summit of the Future. This is expected to result in a negotiated Global Digital Compact, which represents the final phase of our movement-wide [[m:Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|campaign to impact the text of the Global Digital Compact]]. * '''Wikipedia and the Digital Services Act''': [https://wikimedia.brussels/wikipedia-and-the-digital-services-act-lessons-on-the-strength-of-community-and-the-future-of-internet-regulation/ Lessons on the strength of community and the future of internet regulation]. '''Foundation statements''' * [[foundationsite:news/2024/09/21/un-general-assembly-wikipedia-future-internet/|Ahead of UN General Assembly, Wikimedia Foundation calls on governments to ensure the future internet is shaped by communities for the public interest.]] '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/09-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac{{@}}wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:10, 27 ਸਤੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27522678 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: October 10, 2024 // covering period from September 26 to October 9--> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations''' [[File:WikiArabia Oman Clipart 6.svg|alt=WikiArabia 2024|WikiArabia 2024|thumb]] <small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * [https://ae.wikimedia.org/wiki/2024:WikiArabia WikiArabia Conference 2024] will be held in Muscat, Oman, from October 25 to 27. * [[m:WikiConvention francophone/2024|WikiConvention francophone 2024]] will be held in Québec, Canada, from November 2 to 3. * [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|AffCom, Case Review Committee (CRC) and the Ombuds commission (OC)]] are seeking new member applications from October 14. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]''' <small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on Mediawiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Updates on Dark Mode, Vector 2022 skin, CampaignEvents extension, and more on [[diffblog:2024/09/30/tech-news-2024-40/|tech news]]. * '''Translation suggestion:''' Sign up to participate in the test project, [[mw:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists]], which will help organisers identify and add relevant content based on high-impact topics to their Wikipedia. * '''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-09-26|Status updates]] from September 26. * '''Wikipedia Apps:''' Check out the latest issue of the [[m:Wikimedia Apps/Newsletter/Third quarter of 2024|Apps Quarterly Newsletter]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]''' <small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta]]''</small> * '''WikiWomen Summit''': [[diffblog:2024/09/27/event-summary-wikiwomen-summit-at-wikimania-2024/|Event summary]] at Wikimania 2024. * '''[[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect|Let's Connect]]''': Watch recordings of the session [https://www.youtube.com/watch?v=1d6vGsmkWmQ Technology for Language Diversity in Wikimedia]. * '''WikiLearn''': [[diffblog:es/2024/10/03/wikilearn-news-september-2024/|The latest online learning opportunities]] created by Wikimedians for Wikimedians. * '''Indonesia:''' [[diffblog:2024/10/08/training-for-indonesian-wikipedia-administrators-to-safeguard-knowledge-integrity-ahead-of-the-regional-elections/|Training for Indonesian Wikipedia Administrators]] to Safeguard Knowledge Integrity Ahead of the Regional Elections '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]''' <small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Mexico:''' [[diffblog:2024/10/06/wikimedia-foundation-files-amicus-brief-in-mexico-urging-continued-use-of-intermediary-liability-protections-for-user-generated-content-in-richter-v-google/|Wikimedia Foundation files amicus brief in Mexico]] urging continued use of intermediary liability protections for user-generated content in Richter v. Google. * '''Paraguay:''' [[diffblog:2024/10/08/wikimedia-foundation-to-paraguayan-supreme-court-do-not-allow-people-to-abuse-the-law-to-suppress-legitimate-information/|Wikimedia Foundation to Paraguayan Supreme Court:]] Do not allow people to abuse the law to suppress legitimate information * '''Global:''' Celebrating a legal victory in Germany against censorship, reflections on Open Culture strategic workshop, and [[diffblog:2024/09/23/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2024/|more global advocacy updates]]. '''Board and Board committee updates''' <small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Governance''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MJ6DHSM3SKPBPONNPFI3NU2IGQHVEUUF/|Update from Wikimedia Foundation Board Governance Committee]], a proposal to ask for help and co-creation in [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/mapping|Movement Charter Mapping Exercise]]. '''Other Movement curated newsletters & news''' <small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [[diffblog:tag/wikimedia-world/|Wikimedia World]]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreach:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">'''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:31, 10 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27564558 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin October Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!-- Intended publication date: 24 October, 2024 // covering period from 10 October to 23 October --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the second half of October 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:WikiForHumanRight 2023 Logo SVG.svg|alt=WikiForHumanRights|WikiForHumanRights|thumb]] *[https://www.fastcompany.com/91210242/how-wikipedia-is-staying-relevant-in-the-ai-era How Wikipedia is staying relevant in the AI era]: Wikimedia Foundation CEO Maryana Iskander talks about Wikipedia and AI in an interview with the ‘Rapid Response’ podcast. *[[metawiki:Campaigns/Future_of_WikiForHumanRights|Wiki for Human Rights]] is organizing a call for South Asia, East, Southeast Asia and the Pacific communities to discuss the Future of WikiForHumanRights on October 24 at 10 UTC. *[[metawiki:Event:CampaignEvents extension for Indonesian Wikipedia|Campaign Events tool]]: a call with the Indonesian communities will be hosted on October 25. *[[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists project]]: an office hour with event/campaign organisers and contributors who use [[mediawikiwiki:Content translation|Content Translation]] tool will be hosted on October 26th. Visit [[mediawikiwiki:Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/Community space/Conversations|this page]] for more details. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': In issue [[diffblog:2024/10/14/tech-news-2024-42/|2024/42]], read about the removal of the Structured Discussion extension (also known as Flow), work on making text searches easier, and more. In issue [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|2024/43]], read about improvements to mobile app navigation, temporary accounts pilot details, the [[:mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments]], and more updates. *'''MediaWiki''': The latest monthly [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/MediaWiki_Product_Insights/Reports/September_2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available and include updates on Wikimedia’s authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, and more. *'''CampaignEvents extension''': The [[metawiki:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] provides tools to create, manage, and promote collaborative activities on the wikis, such as edit-a-thons, meetups, and more. You can visit the [[metawiki:CampaignEvents/Deployment_status|Deployment page]] to learn how to get the extension on your wiki. *'''Research:''' The Research team and collaborators are launching [[metawiki:Research:Wikipedia_Administrator_Recruitment,_Retention,_and_Attrition|new research on editors with extended rights]]. *'''New Content Translation feature''': Translators using Content Translation on wikis with mobile support can now customize their article suggestions with 41 filtering options. [[mediawikiwiki:Content_translation/Section_translation#Try_the_tool|This feature]] helps translators find relevant articles based on their interests for translation. *'''Wikifunctions:''' We are collecting [[f:Wikifunctions:Project_chat#Feedback_on_the_%22About%22_widget_on_Wikifunctions|feedback on the "About" widget]] that shows more info about the functions. Also, status updates from [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-11|October 11]] and [[f:Wikifunctions:Status_updates/2024-10-17|October 17]]. *'''Temporary Accounts:''' Temporary accounts will begin rolling out on '''October 29''' to production wikis with an aim to do a complete deployment by May 2025. You can see the deployment plan and timeline on the [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts#September_2024:_Deployment_plan_is_ready!|project page]]. As we rollout this change, it is likely that some tools (gadgets, user scripts, templates and bots) will be impacted by it. We have a [[mw:Trust_and_Safety_Product/Temporary_Accounts/For_developers#FAQ_for_developers|developer FAQ]]'' ''to help developers with making necessary changes to their maintained tool(s). Please let us know on [[mw:Help_talk:Temporary_accounts|our talk page]] if you have any tool in mind that may need updating or if you need help with updating your maintained tools. *'''Knowledge is Human campaign:''' The Communications department has just launched [[metawiki:Wikimedia_Foundation/Communications/Knowledge_is_Human|a public awareness campaign]] ([https://wikimediafoundation.org/our-work/knowledge-is-human/ landing page]) to showcase how real articles are edited and highlight Wikipedia as a source of information ahead of the [[:en:Wikipedia:Fundraising/2024_banners|2024 “Big English” fundraising drive]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Grants''': Announcing the [[diffblog:2024/10/09/announcing-the-newest-round-of-knowledge-equity-fund-grantees/|newest round of Knowledge Equity Fund grantees]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://www.youtube.com/live/61j55R7UZZA the latest showcase] with the theme of [[mediawikiwiki:Wikimedia_Research/Showcase|Wikipedia for Political and Election Analysis]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Latest transparency report''': The latest Transparency Report, covering the period from January to June 2024, is now live on [[foundationsite:about/transparency/|the Foundation website]]. View also [[diffblog:2024/10/10/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-2/|highlights from the report]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Elections''': [[metawiki:Wikimedia_Foundation_elections/2024/Announcement/Results_(long_version)|Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] has been announced. *'''Affiliates Strategy''': [[metawiki:Affiliations_Committee/News/Issue_3#Affiliate_Strategy_Updates|Implementation status of a new affiliate health criteria and changes to User Groups recognition process]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/10-02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 24 ਅਕਤੂਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27655236 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: Nov 7 // covering period from to Oct 24 - Nov 6 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation over the first half of November 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Mārtiņš Bruņenieks.jpg|alt=WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|WikiCelebrate Mārtiņš Bruņenieks|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> * '''Commons Community Call:''' The first [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year will take place on November 21. The theme of this call will be about how content should be organised on Wikimedia Commons. The call will be hosted by Chief Product and Technology Officer Selena Deckelmann. * '''Conferencia Justicia climática Perú 2024:''' [[:m:Conferencia Justicia climática Perú 2024|Conference on climate justice, indigenous voices and Wikimedia platform]] will be held in Huaraz, Peru from November 8 to 10. * '''Affiliations Committee:''' [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Affiliations Committee]] is open until November 18. * '''Ombuds Commission and Case Review Committee: '''[[m:Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|Applications for joining the Ombuds commission]] and the Case Review Committee are open until December 2. * '''Language community meeting:''' A [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|language community meeting]] will be hosted on November 29, 16:00 UTC, discussing technical updates and problem-solving. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Advisory Council''': [[m:PTAC|The new Product and Technology Advisory Council (PTAC) was announced]]. The PTAC will try to publish a set of community-validated recommendations that can serve as a potential 2-3 year blueprint for product and technical success. * '''Wikifunctions''': The Abstract Wikipedia team is working toward a rewrite of our backend services in a different programming language, likely Rust. [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2024-11-01|More status updates]]. * '''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|The Guided Tour extension]], which help newcomers understand how to edit, now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]; Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with potential features that [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|making it easier for readers to discover information on the wikis]]. More tech updates from tech news [[diffblog:2024/10/30/tech-news-2024-44/|44]] and [[diffblog:2024/10/22/tech-news-2024-43/|43]]. * '''Temporary accounts:''' Logged-out editors on 12 wikis, including Norwegian, Romanian, Serbian, Danish, and Cantonese Wikipedia, receive [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] now. This new account type enhances the privacy of logged-out editors and makes it easier for community members to communicate with them. [[diffblog:2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection/|Read the new Diff post to learn more about temporary accounts]]. * '''Mobile apps:''' The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app’s navigation, now available in the latest App store version. * '''Campaign Events Extension''': The [[m:CampaignEvents|Campaign Events extension]] is now live on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|two more wikis]], Wikidata and the Spanish Wikipedia. * '''Admin Retention''': A survey on [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition|Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition]] is open until November 11. As part of the Foundation's 2024-2025 Annual Plan, the research team and collaborators are studying recruitment, retention, and attrition patterns among long-tenured community members in official moderation and administration roles. * '''Knowledge is Human:''' The [[foundationsite:our-work/knowledge-is-human/|campaign web page]], which educates visitors on Wikipedia’s model and why it’s trustworthy, has earned over 140,000 clicks. The campaign has increased pageviews on WikimediaFoundation.org by more than 50%. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From making a minor maintenance edit in 2005 to being one of the most appreciated Wikimedians in the Central Eastern European (CEE) region: this month [[diffblog:2024/10/29/from-closing-tags-to-opening-collaborations-wikicelebrating-martins-brunenieks/|we celebrate Mārtiņš Bruņenieks]]. * '''Wiki Loves Earth:''' [[diffblog:2024/10/25/mountains-birds-and-lakes-wiki-loves-earth-2024-central-asia-edition/|Mountains, Birds and Lakes – Central Asia Edition]] * '''Future of Language Incubation''': As part of a new [[mw:Future of Language Incubation|Future of Language Incubation]] initiative to support language onboarding, Wikipedia is now live for five languages: Pannonian Rusyn, Tai Nüa, Iban, Obolo, and Southern Ndebele. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Global Advocacy''': Reflecting on the anniversary of the EU’s Digital Service Act (DSA), Wikimedians share successes and public policy priorities at digital rights Global Gathering event, and [[diffblog:2024/11/04/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2024/|more global advocacy updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''English Fundraising''': [[diffblog:2024/10/22/the-road-to-launch-wikimedias-2024-english-fundraising-campaign/|The Road to Launch: Wikimedia’s 2024 English Fundraising Campaign]]. * '''Fundraising Report''': Our [[m:Fundraising/2023-24 Report|annual fundraising report]] for the 2023-2024 fiscal year is published. Last year, we had over 8 million donors giving an average donation of m:Fundraising/2023-24 Report0.58. We ran campaigns in 33 countries, 18 languages, and received donations from over 200 countries. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-01|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:34, 7 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27710067 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin November Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> <!--Intended publication date: // covering period from Nov 7 to Nov 21 --> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation from November 7 to November 21, 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Wikimania.svg|alt=Wikimania logo|thumb|150px|Scholarships open for Wikimania 2025]] * '''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on 27 November from 12:00 – 13:30 UTC. * '''Wikimedia Hackathon:''' [[diffblog:2024/11/13/registration-is-now-open-for-the-2025-wikimedia-hackathon/|Registration is now open]] for the 2025 Wikimedia Hackathon which will be held in Istanbul, Turkey, May 2–4, 2025. * '''Language Community:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 November 2024|The next language community meeting]] will be held on November 29 at 16:00 UTC. * '''Wikimania 2025:''' [[diffblog:2024/11/07/apply-for-a-scholarship-for-wikimania-2025/|Application for scholarship]] to attend Wikimania 2025 in Nairobi is open until the end of December 8. * '''Central Asian WikiCon:''' [[m:Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdcEkOAaScx42HW_xvo4Oi_y3ZM5IEQ9P_fln4-gVehxLmbrQ/viewform Applications to be part of the Program and Scholarship Committee] is open until November 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:WikiFunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News:''' Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions; Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. Learn about the latest tech updates from tech news [[diffblog:2024/11/04/tech-news-2024-45/|45]], [[diffblog:2024/11/12/tech-news-2024-46/|46]], and [[diffblog:/024/11/19/tech-news-2024-47/|47]]. * '''Wikifunctions''': [[f:WikiFunctions:Status updates/2024-11-13|Wikifunctions now has a new Type]]: [https://www.wikifunctions.org/view/en/Z19677 rational numbers]. They expand the ability to deal with numbers considerably, allowing us to work with fractions and decimals, and not just whole numbers anymore. [[f:WikiFunctions:Status updates|More status updates]]. * '''Temporary accounts:''' We are rolling out [[mw:Help:Temporary accounts|temporary accounts for unregistered (logged-out) editors]] for more wikis including Romanian, Serbian, Danish, and Norwegian Bokmål. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''Language & Internationalization:''' [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|The fifth edition of the Language & Internationalization newsletter]] is available. Some [[diffblog:2024/11/06/language-and-internationalization-newsletters-5/|key highlights]]: Mooré Wikipedia is live; Keyboard Layouts for Multiple Languages Added; New Projects Added to Translatewiki.net. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch [https://youtube.com/live/oH0PCNIzF0E?feature=share the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase| external factors that help different language versions of Wikipedia thrive]]. * '''Wikipedia Library''': [[diffblog:2024/11/18/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2024/|What's new]] in the Wikipedia Library? * '''Tulu Wikisource''': [[diffblog:2024/11/19/welcoming-tulu-wikisource/|Welcoming]] Tulu Wikisource. * '''CEE Meeting 2024''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Highlights]] from Central Asian community members at the CEE Meeting 2024. * '''Let's Connect:''' Let's Connect Learning clinic on [[m:Event:Let's Connect Learning Clinic: Gender Sensitivity Training|Gender Sensitivity Training within Wikimedia communities]] was held on November 22. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> * '''Audit reports 2023-24:''' [[diffblog:2024/11/07/highlights-from-the-fiscal-year-2023-2024-wikimedia-foundation-and-wikimedia-endowment-audit-reports/|Highlights]] from the fiscal year 2023–2024 Wikimedia Foundation and Wikimedia Endowment audit reports. * '''Wikimedia Enterprise:''' [[diffblog:2024/11/07/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2023-2024/|Financial report]] of Wikimedia Enterprise for the fiscal year 2023–2024. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Updates''': The Board met in Katowice, Poland on August 5 and held its quarterly business meeting before Wikimania. Learn more about the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|outcomes of the meeting]]. * '''AffCom''': The Affiliates Committee has [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/2UUDICRTMP3KTCZLW6LW25MRM6ZZCMCK/|resumed User Group recognition work]] after a pause to improve the User Group recognition process. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/11-02|Help translate]]''' Previous editions of this bulletin are on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin#Issues|Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:18, 25 ਨਵੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27824573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin December Issue</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our second November issue. This will be the final bulletin for 2024 and we'll be back in late January 2025 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Talking: 2024|Talking: 2024]] continues''</small> [[File:Kanguya Isaac 03 (cropped).jpg|alt=Chabota Kanguya Isaac|thumb|150px|Celebrating Chabota and his contributions to the movement.]] * '''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/02/host-wikimania-2027-and-beyond-open-call-for-wikimedia-organizers/|Open call to host Wikimania 2027 and beyond]] is open until end of January 27 anywhere on earth. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': [[mw:Extension:Chart/Project/Updates|Chart extension]] is now available on Commons and Testwiki; a new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]; [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/09/tech-news-2024-50/|50]], [[diffblog:2024/12/02/tech-news-2024-49/|49,]] and [[diffblog:2024/11/25/tech-news-2024-48/|48]]. * '''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-11-27|WordGraph dataset is released]], which is particularly useful for abstract descriptions for people in Wikidata. [[f:Wikifunctions:Status updates/2024-11-21|More status updates]]. * '''Wikipedia 2024 Year in Review:''' [[foundationsite:wikipedia-year-in-review-2024/|Wikipedia 2024 Year in Review]] launched, showcasing the collective impact of Wikipedia and Wikipedia contributors in the last calendar year. The iOS App also released a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] to Italy and Mexico, with insights based on reading, editing, and donation history. * '''Wikipedia Android App:''' The Android team has launched the Rabbit Holes feature in the final release of the year as part of [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Wiki Experiences|Wiki Experiences 3.1]]. Currently being tested in Sub-Saharan Africa and South Asia, this feature suggests a search term and a reading list based on the user's last two visited articles. For more details or to share feedback, visit the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|project page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> * '''WikiCelebrate''': From Challenges to Change-Making: [[diffblog:2024/11/21/from-challenges-to-change-making-celebrating-chabota/|We Wikicelebrate Chabota Isaac Kanguya]], a passionate contributor from Zambia, whose journey through the Wikimedia movement embodies resilience, collaboration, and a commitment to representing underrepresented voices. * '''Conference:''' Announcing [[diffblog:2024/11/26/central-asian-wikicon-2025/|Central Asian WikiCon 2025]] which will be hosted at Diplomat International School on April 19–20, 2025, in Tashkent, Uzbekistan. * '''Campaigns and topical collaboration:''' The Campaign Product and Programs teams [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|published research on the needs of WikiProject and other topical collaborations.]] * '''Wikisource''': The journey so far and looking ahead with [[diffblog:2024/11/25/wikisource-loves-manuscripts-the-journey-so-far-and-looking-ahead/|Wikisource Loves Manuscripts (WiLMa).]] * '''CEE Meeting''': [[diffblog:2024/11/19/central-asian-community-members-experiences-and-highlights-from-the-cee-meeting-2024/|Experiences and Highlights]] by Central Asian Community Members. * '''Partnership''': [[diffblog:2024/11/28/wikimedia-indonesia-and-google-join-forces-for-wikipedia-content-enrichment-in-indonesia/|Wikimedia Indonesia and Google Join Forces for Wikipedia Content Enrichment]] in Indonesia. * '''Wikimedia Research Showcase''': Watch the [https://www.youtube.com/live/_hk6KLD-0tg latest showcase] which discussed AI for Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> * '''Ongoing litigation:''' Update on [[:en:Wikipedia talk:2024 open letter to the Wikimedia Foundation#2 December Update from the Wikimedia Foundation|litigation in India.]] '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Board Elections''': The Board’s Executive Committee shared [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/M4PFMZOTBRVE4OIMQ5JTORF5NGCBKYX3/|some thoughts on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]]. '''External media releases & coverage''' * '''Most popular articles:''' [[foundationsite:news/2024/12/03/announcing-english-wikipedias-most-popular-articles-of-2024/|Announcing English Wikipedia’s most popular articles of 2024]]. * '''Interview:''' [https://nymag.com/intelligencer/article/jimmy-wales-on-why-wikipedia-is-still-so-good.html Jimmy Wales on Why Wikipedia Is Still So Good]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/12-01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:03, 16 ਦਸੰਬਰ 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=27929949 --> == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue in December 2024. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/1|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:WP20Symbols CAKE WIP.jpg|Ideas for Wikipedia @ 25 needed|thumb|150px]] *'''Conversation with the trustees:''' Speak directly with the Wikimedia Foundation trustees about their work at the [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2024-11-27 Conversation with Trustees|next Conversation with the Trustees]] on January 30 at 14:30 UTC. *'''Community Resilience and Sustainability:''' Join the [[m:Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 01 30|conversation hour]] which will discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights on January 30 at 20:00 UTC. *'''Annual Planning:''' Shaping Wikimedia Foundation’s 2025–2026 annual goals: [[diffblog:2025/01/10/shaping-wikimedia-foundations-2025-2026-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]]. *'''Central Asia Wikicon:''' [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025/Submissions|Submission for sessions]] is open until March 22. *'''Wikipedia is turning 25:''' We just celebrated Wikipedia's 24th birthday, and are already planning for next year's big milestone! [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Share your thoughts]] on what you have in mind to mark the silver jubilee of Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikipedia App:''' iOS App users worldwide can now access a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] feature, providing insights based on their reading and editing history on Wikipedia. *'''Design System:''' [[diffblog:2024/12/18/codex-year-2024-in-reviewkey-milestones-and-innovations/|Codex – Year 2024 in Review]]: Key Milestones and Innovations. *'''Tech News:''' The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management directly on-wiki; The Single User Login system is being updated over the next few months; Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. More updates from tech news [[diffblog:2024/12/16/tech-news-2024-51/|Dec 16]], [[diffblog:2025/01/14/tech-news-week-03-13-january-2025/|Jan 13]], and [[diffblog:2025/01/21/tech-news-2025-week-04/|Jan 21]]. *'''Wikifunctions:''' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-15|Wikifunctions shares their Quarterly planning]] for January-March 2025. *'''Admin Research Report:''' The Research Team published their final [[m:Research:Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition/Report|report on administrator recruitment, retention, and attrition]] patterns among long-tenure community members in moderation and administration roles. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Distribution of Funds:''' Next steps toward the creation of the [[diffblog:2025/01/14/next-steps-toward-the-creation-of-the-interim-global-resource-distribution-committee/|interim Global Resource Distribution Committee]]. *'''Wikipedia Library:''' [[diffblog:2025/01/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-oct-dec-2024/|What’s new in The Wikipedia Library?]] (Oct-Dec 2024). *'''Conferences:''' Your Sneak Peak into the [[diffblog:2024/12/17/your-sneak-peak-into-the-9-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2025/|9 approved Wikimedia Conference Proposals for 2025]]. *'''Wikimania:''' [[diffblog:2024/12/19/road-to-wikimania-nairobi-travel-essentials-tips/|Road to Nairobi:]] Travel Essentials & Tips. *'''Wikisource Loves Manuscripts:''' Meet-up in Bali: [[diffblog:2025/01/09/wilma-meet-up-in-bali-strengthening-the-manuscript-preservation-ecosystem/|Strengthening the manuscript preservation ecosystem]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' Watch [https://www.youtube.com/live/gvF8p4r91NE the latest showcase] which looked at [[mw:Wikimedia Research/Showcase|Reader Attention and Curiosity.]] *'''Resource Support Pilot:''' Join the discussion about shaping [[:w:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|a pilot project]] on the English Wikipedia that would fund small resource requests (like books) to support editors in improving content. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy:''' Wikimedians will promote cultural preservation and knowledge diversity at RightsCon 2025. [[diffblog:2025/01/17/wikimedians-will-promote-cultural-preservation-and-knowledge-diversity-at-rightscon-2025-tune-in/|Tune in]]! *'''Mis- and disinformation''': Training on misinformation and disinformation prevention for communities in Indonesia: [[diffblog:2025/01/08/training-on-misinformation-and-disinformation-prevention-for-communities-in-indonesia-a-recap/|A recap]]. *'''December's Global Advocacy Newsletter:''' For quarterly insights into the internet governance and policy work the Foundation is doing, subscribe to [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter our Global Advocacy Newsletter]. You can see our [https://us11.campaign-archive.com/?u=7e010456c3e448b30d8703345&id=e6f0776d39 latest December edition here]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': The Wikimedia Foundation welcomes [[diffblog:2024/12/19/the-wikimedia-foundation-welcomes-community-and-affiliate-selected-trustees/|community-and-affiliate selected trustees]] and the Board appoints [[diffblog:2025/01/22/wikimedia-foundation-board-appoints-lorenzo-losa-its-first-chair-elect/|Lorenzo Losa its Chair-Elect]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]:</small> * <small>'''Topics''': [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]] · [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]] · [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small> * <small>'''Wikimedia Projects''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]] · [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]</small> * <small>'''Regions''': [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/XX-XX|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:58, 27 ਜਨਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28028810 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 January. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br /><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''2025 reflections''': [[diffblog:2025/01/29/reflections-on-2025-from-the-wikimedia-foundation-executive-team/|Reflections on 2025]] from the Wikimedia Foundation's Executive team. *'''Annual Planning''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#We want to improve the experience of collaboration on the wikis, so it’s easier for contributors to find one another and work on projects together, whether it’s through backlog drives, edit-a-thons, WikiProjects, or even two editors working together. How do you think we could help more contributors find each other, connect, and work together?|How can we help more contributors connect and collaborate?]] *'''Let's Connect''': The next Learning Clinic will be about [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online Part 2]] on [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdfspLA4vhstWm9fX8XfN4qIRO1Ai7gFB1lx80YRvU_RHJIpg/viewform February 13 at 16:30 UTC]. *'''WikiCredCon 2025''' will take place on [[m:WikiCredCon 2025|February 14–16]] in San Francisco, USA. *'''Wikisource Conference''' will take place on [[m:Wikisource Conference 2025|February 14–16]] in Bali, Indonesia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Future Audiences''': [[m:Future Audiences/Community discussions|Watch the recording]] for lessons from the short video experiments. A new Discord bot experiment as a way to interact with Wikipedia, the Future Audiences Discord server and future plans for experiments around how to use gamification. *'''WikiProjects''': Bridging Knowledge Gaps: [[diffblog:2025/01/23/bridging-knowledge-gaps-rethinking-collaboration-through-wikiprojects-and-campaigns/|Rethinking Collaboration through WikiProjects and Campaigns]]. *'''Wikifunctions''': The newest sister project [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-01-29|now has 2000 functions]]. *'''Tech News:''' Editors who use the “Special characters” editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki; The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]] to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. More updates from tech news week [[diffblog:2025/01/27/tech-news-2025-week-05/|05]] and [[diffblog:2025/02/04/tech-news-2025-week-06/|06]]. *'''Product & Tech Advisory Council:''' The council looked at data, needs and trends to make a recommendation for the Foundation's annual plan. They recommended that [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|improving mobile contribution experiences]] has the greatest potential to bring in new and unheard voices onto Wikipedia and sister projects, and improve the experience of readers and contributors most widely. They are requesting [[m:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback and discussion.]] *'''Structured Tasks:''' The "[[mw:Help:Growth/Tools/Add an image|Add an Image]]" structured task is being tested on a representative sample of Wikipedias which allows users to add an image and an appropriate caption to a Wikipedia article. *'''Talk page improvements:''' [[mw:Talk pages project/Usability|Usability improvements]] are being deployed on remaining wikis. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Language Preservation''': Empowering the Next Generation to [[diffblog:2025/02/03/empowering-the-next-generation-to-preserve-indigenous-languages-through-wikikata/|Preserve Indigenous Languages through WikiKata]]. *'''Resource Distribution''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/BICNERLGSMRHSLSRTACHGDX5C7KQDB7F/|Call for candidates for the interim Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) is opened. Apply until Feb 25. *'''WikiLearn''': A new edition of [[diffblog:2025/01/28/wikilearn-news-january-2025/|WikiLearn News]] highlights how Wikimedia affiliates are leveraging this online learning platform to support the movement. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy Medium blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Diff policy articles]''</small> *'''Global Advocacy''': The Wikimedia Foundation has officially joined the [[ccorg:2024/11/01/creative-commons-launches-taroch-coalition-for-open-access-to-cultural-heritage/|TAROCH (Towards an Open Cultural Heritage Recommendation) Coalition]], a campaign run by Creative Commons that aims for UNESCO to release an official recommendation to improve open access to cultural heritage. The team also discussed how media freedom, Wikipedia, and AI connect at the United Nations (UN) Forum on Business and Human Rights; [[diffblog:2025/01/24/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-december-2024/|read more monthly updates from the Global Advocacy team]]. *'''Banner & Logo Policies''': [[diffblog:2025/01/24/help-us-collect-examples-of-community-discussions-to-run-banners-or-make-temporary-logo-changes/|Help us collect examples of community discussions]] to run banners or make temporary logo changes. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Welcoming new affiliates''': Recognition of [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2024/Recognition of Inari Saami Wikimedians User Group|Inari Saami Wikimedians User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/2|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:33, 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28234179 --> == ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਰਨਸਟਾਰ! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[ਤਸਵੀਰ:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''ਖ਼ਾਸ ਬਾਰਨਸਟਾਰ''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਤਪਾਲ ਜੀ, 2 ਮਈ 2025 ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਕੀਪੀਡਆ ਉਪਰ 10 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਸਰਗਰਮ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਕੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦਗਰ ਬਣਾਓ। ਆਓ! ਆਪਾਂ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਨਲਾਈਨ ਗਿਆਨ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤਿਲ-ਫੁਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ। [[File:Natural-moustache Simple Black.svg|80px]]<big>[[User:Stalinjeet Brar|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="black"><b>Stalinjeet Brar</b></font></span>]]</big>[[User talk:Stalinjeet Brar|^''Talk'']] 14:23, 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) |} : ਸ਼ੁਕਰੀਆ [[User:Stalinjeet Brar|Stalinjeet]] ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਕਿਹਾ ਸਿਰ-ਮੱਥੇ...। - [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satpal Dandiwal|Satpal Dandiwal]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satpal Dandiwal|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:45, 15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:DpgBadge.svg|alt=Digital public good logo|thumb|Wikipedia recognised as a digital public good.]] *'''Wikipedia as a digital public good''': Wikipedia has [[diffblog:2025/02/12/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good|been recognized]] as a digital public good by the UN-endorsed [[w:en:Digital Public Goods Alliance|Digital Public Goods Alliance]]. *'''Middle East and Northern Africa (MENA) Connect''': The first edition of this regional community call for 2025 will be [[m:Event:MENA Connect فبراير 2025|held on February 22]]. *'''Wikimedia Research Showcase:''' The next showcase will be about "Wikipedia Administrator Recruitment, Retention, and Attrition" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on February 26 at 17:30 UTC]]. *'''Celebrate Women 2025''': The Gender Organizing community in the Wikimedia Movement hosts an annual campaign every March called [[m:Celebrate Women|Celebrate Women]]. Conversation hours to learn about some exciting tools that can support your efforts at closing the gender gap will be held on [[m:Event:Celebrate Women 2025 Office Hour Series/Tooling Training|February 25 at 14:00–16:00 UTC]]. *'''Outreachy''': Wikimedia Foundation is participating in Round 30 of the [https://www.outreachy.org/ Outreachy program] that runs from June – August 2025. The deadline to submit projects is March 4 at 16:00 UTC . '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Growth features''': The new [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|Community Updates module]] is a new feature to facilitate the connection between wiki editing initiatives and newcomers. *'''Simple article summaries''': The Web team at the Wikimedia Foundation has introduced [[mw:Reading/Web/Content_Discovery_Experiments/Simple_Article_Summaries|Simple Article Summaries project]] on [[:en:Wikipedia:Village_pump_(technical)/Archive_218#h-Simple_Article_Summaries:_research_so_far_and_next_steps-20250210151100|select Wikipedias]]. It aims to display article summaries that would be easy to digest for readers. *'''Language and internationalization''': Five new languages added to Wikipedia as part of the future of language incubation initiative. [[diffblog:2025/02/12/language-and-internationalization-newsletters-5-2/|Read more on the latest edition]] of the Language and internationalization newsletter. *'''Tech News''': Communities using growth tools can now showcase one event on the Special:Homepage for newcomers. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/11/tech-news-2025-week-07/|07]] and [[diffblog:2025/02/17/tech-news-2025-week-08/|08]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Community Insights:''' The [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report|Community Insights 2024 report]] captures new insights on newcomers (who are more likely to be younger), their motivations (97% liked that their contributions help others), and how for the first time, more than half of respondents (51%) agreed that the [[m:Community Insights/Community Insights 2024 Report#The Wikimedia Foundation|Wikimedia Foundation communicates well]] about its projects and initiatives. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': [https://www.youtube.com/watch?v=iKOpqEnm4lw Watch the recording] of WikiLearn Essentials for Course Creators: Building Community Skills Online session 1. *'''Global Resource Distribution Committee''' '''(GRDC)''': Are you interested in improving how funds are distributed across the Wikimedia Movement? [[diffblog:2025/02/05/global-resource-distribution-committee-call-for-candidates/|Apply to be part of the interim GRDC by February 25]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Public Policy''': How Wikimedia projects advance a positive vision for the internet's future [[diffblog:2025/02/12/the-public-domain-digital-commons-and-digital-public-goods-dpgs-how-wikimedia-projects-advance-a-positive-vision-for-the-internets-future/|through the public domain, the digital commons, and digital public goods]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise:''' Wikimedia Enterprise has [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-and-wikimedia-enterprise-partner/ partnered] with Ecosia, a Berlin-based search engine. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Brasil''': [[diffblog:2025/02/13/wikimedia-brasil-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Brasil becomes the newest Wikimedia Chapter]]! *'''Wikimedia Community User Group South Sudan''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group South Sudan|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group South Sudan|Wikimedia Community User Group South Sudan]]. *'''Affiliations Committee''': [[diffblog:2025/02/10/shaping-the-future-insights-from-the-affiliations-committee-strategy-retreat-2024/|Insights about the future of the movement organization ecosystem]] from Affiliations Committee Strategy Retreat 2024. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:13, 24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28304046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 24 February. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WIkimania 2025 Theme.jpg|alt=Wikimania 2025 Theme|thumb|Wikimania 2025 programming proposals are now open.]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Help shape our early-stage thinking]] around our Product & Tech work and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|provide feedback]] before budgets and measurable targets are committed. *'''Global Trends 2025''': As part of annual planning, we identify [[diffblog:2025/03/04/global-trends-2025/|a list of global trends]] that will impact the Wikimedia movement, such as changes in how and where people search for and contribute information online, the rise of misinformation and disinformation in online spaces, and evolving regulation of online information providers. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/03/03/apply-now-to-speak-at-wikimania-2025/|Apply now]] to speak at Wikimania 2025 whether to lead a workshop, host a panel, present a poster, or showcase a tool demonstration. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/cfp Submit your session by March 31] anywhere on earth. If you're interested reviewing proposals for Wikimania 2025 and helping shape the program, you can fill out a [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/656959 short form to apply to be a program reviewer] by 17 March. *'''WikiConference North America 2025''': Scholarship applications are now open [[wcna:2025/Attendance/Scholarships|until April 4]]. This conference will take place in New York City from October 16–19, 2025, under the theme “Wiki’s World Fair". *'''Wikimedia Enterprise and Global Advocacy at SXSW 2025''': Wikimedia Enterprise is coming together with Creative Commons [https://enterprise.wikimedia.com/blog/sxsw-2025/ on March 9] for a day of conversations and panel discussions at SXSW 2025 that tackles the challenges of AI and the preservation and ethical development of open data. Global Advocacy is participating on a panel [https://www.linkedin.com/posts/wikimedia-foundation_sxsw-wikimedia-futureofknowledge-activity-7303428562341027840-HMhO/?utm_source=share on March 8], diving into conversations about the future of the internet. *'''WikiCauserie''': The online bi-monthly meeting aimed at bringing together the French-speaking member communities of WikiFranca will be held next on [[m:Special:MyLanguage/WikiFranca/WikiCauserie/Editions|March 21 at 18:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Datacenter Switchover''': All wikis will be in read-only mode for a few minutes for a [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2025-02-27/Technology report|datacenter server switchover]] on [[wikitech:Switch Datacenter#Upcoming Switches|March 19 starting at 14:00 UTC]] for up to 30 minutes. * '''Tech News''': The [https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org] portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. More updates from tech news week [[diffblog:2025/02/25/tech-news-2025-week-09/|09]] and [[diffblog:2025/03/04/tech-news-2025-week-10/|10]]. * '''Wikimedia Recommendation API''': [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|We will be removing the recommendation API from the current offerings after March 31]]. This API is no longer used by newer versions of the Wikipedia Android Mobile application, which was its sole user. * '''Wikifunctions''': We deployed and tested [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-02-26|one of our main milestones for this quarter]]: the ability to get the right Lexeme given a Wikidata Item, or, put simpler, to get the right word from a thing. * '''Wikimedia Apps''': We are inviting users to help [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|improve Wikipedia mobile app's reading and editing experiences in offline or limited internet use]]. We will organize focus groups to discuss these experiences in more detail. Share your thoughts and help improve the app by joining the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|discussion]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Women’s History Month''': Wikimedia Foundation is running a campaign to spotlight some of the Wikimedians working to close the gender gap on Wikimedia projects. The campaign, [http://wikimediafoundation.org/knowledge-is-her ''Knowledge is human. Knowledge is her.''], is aimed at reaching external audiences in Sub-Saharan Africa. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Gender Gaps" will be the featured theme for the next research showcase [[mw:Wikimedia Research/Showcase|taking place on March 19 at 16:30 UTC]]. *'''Global Resource Distribution Committee (GRDC)''': The call for candidates is being extended [[m:Global Resource Distribution Committee/Creation of the interim GRDC|until March 31]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Privacy and Transparency''': [[diffblog:2025/02/26/privacy-and-transparency-staying-safe-in-an-open-movement/|Finding the balance between privacy and openness to stay safe in an open movement]]. *'''Legal Victory''': The Wikimedia Foundation has [[diffblog:2025/02/21/legal-victory-in-germany-protects-the-wikimedia-projects-and-volunteers-from-forum-shopping/|won a legal victory in Germany’s courts]] that sets a legal precedent defending the Wikimedia projects and volunteers against "forum shopping", choosing a court in a jurisdiction whose laws might be more favorable to them. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/pleias-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise and French AI startup Pleias have joined forces] to show that structured, machine-readable knowledge can drive AI innovation while upholding openness, verifiability, and ethical development. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2025 Ombuds Commission|Announcing the 2025 Ombuds Commission]]. *'''Universal Code of Conduct''': [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Announcements#U4C Non-voting member appointed|Wikimedia Foundation has chosen to appoint Jacob Rogers, Associate General Counsel]], to the Foundation advisory seat on the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': The Board met virtually on 11 December to hold its quarterly business. See the most recent corporate actions taken on the [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard|Board Noticeboard]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/4|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:55, 10 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28358976 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 10 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': Program submission is still open until March 31. [[wikimania:Special:MyLanguage/2025:Program|Apply now]] to speak at Wikimania 2025. *'''Research Fund''': The [[m:Special:MyLanguage/Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|2025 Wikimedia Research Fund]] is launching, inviting proposals from researchers aiming to advance free knowledge through Wikimedia projects. [[diffblog:2025/03/13/announcing-the-newest-round-of-the-research-fund/|Submit your proposal before April 16]]. *'''Central Notice Training''': [[diffblog:2025/03/17/learn-more-about-updates-to-the-central-notice-guidelines-by-joining-a-central-notice-requester-training/|Learn more about updates to the Central Notice Guidelines]] by joining a Central Notice Requester training [[m:Event:Central Notice Requester Training|on March 26 at 14:00 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Design System''': [[diffblog:2025/03/14/wikimedia-design-jam-introduces-codex-to-designers/|Learn more about Wikimedia’s Codex design system]] and how to use it while designing for Wikimedia projects. *'''Tech News''': The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special%3AContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es&wprov=wppw2 improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]; on Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/10/tech-news-2025-week-11/|11]] and [[diffblog:2025/03/17/tech-news-2025-week-12/|12]]. *'''P&T Annual Planning''': The Product & Technology department [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|publishes its plans]] early in the annual planning process, which is on Meta-Wiki and [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|open for feedback]]. These [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs#Product and Technology Objectives|objectives and key results]] are not a list of projects, but instead, a set of directions for problems to solve and impacts to achieve over the course of the year. We look forward to engaging with the community on this plan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Resource Support Pilot''': [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#We want to buy you books|The pilot project]] on English Wikipedia to fund small resource requests (like books) to support editors in improving content has moved to [[:en:Wikipedia talk:WikiProject Resource Exchange/Resource Request#Working on specifics|the next phases of the discussion]]. *'''Wikisource Conference''': [[diffblog:2025/03/13/wikisource-volunteers-reunite-after-a-decade-at-the-international-wikisource-conference-2025-in-bali/|Some highlights]] from the Wikisource Conference 2025 in Bali. *'''ESEAP Hub''': [[diffblog:2025/03/20/eseap-hub-the-story-so-far-and-look-ahead/|Future plans for the ESEAP Hub]] one-year pilot project. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Litigation review''': [[diffblog:2025/03/14/2024-wikimedia-foundation-litigation-review-defending-the-wikimedia-projects-and-volunteers-in-court-and-shaping-the-future-of-the-internet/|Read key points of the Wikimedia Foundation's legal work last year]] to protect free and open knowledge broadly, and the Wikimedia volunteers and projects in particular. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/X7FQFUXRZ5JBLBNNA2GZY7XMWUOKPZDA/|Announcement of the 2025 Affiliations Committee Appointments]]. *'''Wikimedia MKD''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/North Macedonian affiliates|Recognition]] of [[m:Wikimedia MKD|Wikimedia MKD User Group]]. *'''Wikimedia Community User Group Burundi''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedia Community User Group Burundi|Recognition]] of [[m:Wikimedia Community User Group Burundi|Wikimedia Community User Group Burundi]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/5|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:38, 24 ਮਾਰਚ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28401145 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 21 March. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Progress on the Annual Plan''': [[diffblog:2025/03/24/progress-on-the-annual-plan-six-month-snapshot/|Six-Month Snapshot]]. *'''Global Trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/Global trends and strengthening Wikipedia’s neutral point of view|A message from Wikimedia Foundation's Board of Trustees]] on global trends and [[diffblog:2025/03/27/strengthening-wikipedias-neutral-point-of-view/|strengthening Wikipedia’s neutral point of view]]. *'''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The registration]] to attend the Wikimedia Hackathon is still open until midnight April 13. *'''Central Asia Wikicon''': [[m:Special:MyLanguage/Central Asian WikiCon 2025|The Central Asian WikiCon 2025]] will take place on April 19–20 in Tashkent, Uzbekistan. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Infrastructure''': [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|How crawlers impact the operations of the Wikimedia projects]]. *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025; The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check’s goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage. More updates from tech news week [[diffblog:2025/03/24/tech-news-2025-week-13/|13]] and [[diffblog:2025/04/01/tech-news-2025-week-14/|14]]. *'''Wikifunctions''': Read the [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-03-28|latest status updates]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]]''</small> *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/04/02/whats-new-in-the-wikipedia-library-january-march-2025/|What’s new]] from January to March 2025. *'''Let's Connect Learning Clinic''': Missed the last Learning Clinic on "Safe Spaces, Strong Voices: Advancing Inclusion through the UCoC"? [[m:Special:MyLanguage/Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Recording is now available]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Transparency report''': The Wikimedia Foundation’s publishes its [[foundationsite:about/transparency/2024-2/|latest Transparency Report]] covering the period from July to December 2024. View [[diffblog:2025/03/31/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-3/|highlights from the report]]. *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/03/21/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2025/|the latest developments on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/prorata-ai-and-wikimedia-enterprise-partner/ Wikimedia Enterprise Partners with ProRata.ai to Champion Sustainable Search Engine Practices]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Elections Committee''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/GN6N7INJGG7L6AFK63T27DGCXKR376AL/|Wikimedia Foundation Governance Committee has appointed a new Elections Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:53, 7 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28457464 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 4. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> * '''Annual Planning and global trends''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|Join one of the many conversations]] happening over April and May about how Wikimedians around the world are responding to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|help shape the Foundation's annual plan]]. * '''CEE Catchup''': Join the upcoming [[:m:Event:CEE Catch up Nr. 9 (April 2025)|global trends workshop for the CEE communities]] organized together with the [[:m:CEE Hub|CEE Hub]] on April 23 at 16:00 UTC, to discuss AI, NPOV, Wikimedia communities and more. * '''Neutral point of view''': [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies|More information and an update]] about the work to strengthen Wikipedia's neutral point of view. * '''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Register for the 12th annual Wiki Workshop]] taking place on May 21–22. It brings together researchers and scholars from around the globe who are interested in or actively engaged in research and development on Wikimedia projects. * '''Learning Clinic''': The upcoming [[metawiki:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let’s Connect Learning Clinic]] is focusing on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part 1)" and will take place on April 29 at 14:30 UTC. * '''Community Resilience and Sustainability''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Conversation Hour 2025 04 24|Quarterly Conversation hour]] taking place on April 24 at 18:00 UTC to discuss Trust and Safety, the Universal Code of Conduct, Committee Support, and Human Rights. * '''Wikimedia Hackathon''': [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|The Wikimedia Hackathon 2025]] will take place on May 2–4. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-09-13|integrated with Dagbani Wikipedia]]. It is the first Wikimedia project that will be able to call and integrate functions directly into Wikipedia articles. [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Read more weekly updates on Wikifunctions]]. *'''Edge Uniques''': [[:m:Edge Uniques|Introducing Edge Uniques]], a technical approach which consists of privacy-preserving first-party cookies that will enable usability testing of features through A/B testing, more accurate counting of site visits, and a way to stop distributed denial-of-service (DDoS) with better precision. *'''Tech News''': The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29; Last week, the default thumbnail size was increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn’t previously possible due to technical limitations. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/07/tech-news-2025-week-15/|15]] and [[diffblog:2025/04/15/tech-news-2025-week-16/|16]]. *'''Outreachy''': Celebrating the excellent contributions from both interns and mentors in [[diffblog:2025/04/04/outreachy-round-29-internship-program/|Round 29 of the Outreachy internship program]]. *'''Developer Satisfaction Survey''': The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]] are available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br /><small>''See also a list of all movement events: [[m:Special:AllEvents|on Meta-Wiki]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn]]''</small> *'''Wiki Loves Monuments''': [[foundationsite:news/2025/04/08/redemption-the-winners-of-wiki-loves-monuments-2024/|Celebrating the winners of Wiki Loves Monuments 2024]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': Watch the latest research showcase featuring the theme of "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|Motivation of Wikipedia Editors]]". '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Digital Rights''': [[diffblog:2025/04/12/merging-ubuntu-and-digital-rights-in-africa-wikimedians-leading-conversations-at-the-digital-rights-and-inclusion-forum-2025-drif25/|Wikimedians leading conversations at the Digital Rights and Inclusion Forum 2025 (DRIF25)]]. *'''Community Resilience''': To better support community members when they are facing challenges while contributing to Wikimedia projects, the Trust and Safety team worked with the Arbitration Committees to create [[diffblog:2025/04/09/do-you-know-how-to-get-support-in-the-wikimedia-community/|Project Maps of communities]]. *'''RightsCon 2025''': [[diffblog:2025/04/11/wikimedia-at-rightscon-2025-key-takeaways-on-advocacy-and-inclusion/|Key takeaways on advocacy and inclusion]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 21 ਅਪਰੈਲ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28559530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 18. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Marking a transition at the Wikimedia Foundation''': [[:diffblog:/2025/05/06/marking-a-transition-at-the-wikimedia-foundation/|update from CEO Maryana Iskander]]. *'''Annual Planning''': We published the [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2025-2026) which prioritizes work to respond to [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends.]] Feedback welcome on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|the talk page]] and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|many other places]]. *'''WikiForHumanRights''': Join the information session for [[m:Event:2025 WikiForHumanRights Information Session|the 2025 WikiForHumanRights Campaign]] on May 9 at 16:00 UTC. *'''Youth Conference''': [[m:Youth Conference 2025|Wikimedia Youth Conference 2025]] will take place on May 16-18 in Prague. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''AI Strategy''': [[diffblog:2025/04/30/our-new-ai-strategy-puts-wikipedias-humans-first/|Our new AI strategy puts Wikipedia's humans first]]. *'''Tech News''': Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/04/21/tech-news-2025-week-17/|17]] and [[diffblog:2025/04/28/tech-news-2025-week-18/|18]]. *'''Abstract Wikipedia selected as a grant finalist''': Abstract Wikipedia has been selected by the MacArthur Foundation as [[diffblog:2025/04/30/abstract-wikipedia-is-a-100change-finalist/|one of five finalists for their 100&Change competition]]. The winner will be announced in late 2025. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from [[diffblog:2025/04/24/language-and-internationalization-newsletters-7/|the April 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/04/23/announcing-the-wikimania-2025-location/|Wikimania 2025 will be held in the Nairobi neighborhood of Gigiri]] and will host a special one-off [[diffblog:2025/05/01/convening-users-with-extended-rights-to-discuss-safety-privacy-and-tools-during-wikimania-2025/|preconference day for users with extended rights]]. *'''Learning Clinic''': The recent [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] was about "Exploring Diff Blog: Sharing your story, & understanding Technical Implementation" and took place on May 6 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Data privacy''': Arguing for data privacy and safety of internet users worldwide: [[diffblog:2025/04/25/arguing-for-data-privacy-and-safety-of-internet-users-worldwide-our-amicus-brief-in-the-snap-v-pina-lawsuit/|Our amicus brief in the Snap v. Pina lawsuit]]. *'''World Press Freedom Day''': We will be advocating for Wikimedia's model and speaking about "Information as a Public Good in the Age of AI" for [https://www.unesco.org/en/press-freedom/programme-2025?hub=66704 UNESCO's World Press Freedom Day] event in Brussels. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Reports|quarterly Metrics Reports]]''</small> *'''Risk preparedness:''' We shared the Foundation's approach to [[:diffblog:/2025/05/02/risk-preparedness-in-the-foundations-annual-plan/|risk preparedness as part of the annual plan]]. *'''Financial Report''': [[diffblog:2025/04/29/takeaways-from-the-wikimedia-foundations-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Takeaways from the Wikimedia Foundation's Form 990 for fiscal year 2023-2024]]. *'''Annual Report''': The Foundation published the Annual Reports for both the [[foundationsite:annualreports/2023-2024-annual-report/|Wikimedia Foundation]] and the [https://wikimediaendowment.org/annualreports/2023-2024-annual-report Wikimedia Endowment]. These reports highlight the impact of work done by our global community of volunteers, staff, and donors over the past year. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board and Board committee updates''': The Board met in in March to hold its quarterly business meeting and joined other meetings as part of the Wikimedia Foundation's annual strategic planning. See the most recent actions and updates on the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Board Noticeboard]]. *'''Wikimedians of Chicago User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Wikimedians of Chicago User Group|Recognition]] of [[m:Wikimedians of Chicago User Group|Wikimedians of Chicago User Group]]. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 5|the latest issue of AffCom News (January-March 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Elections Committee update:''' [[m:Wikimedia Foundation elections/2025#Proposed rules|Review and comment on the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules]] for the upcoming 2025 selection process. The deadline is May 15 at 23:59 AoE. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/8|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 6 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28664042 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 6 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Global Trends Community Workshop''': Join Foundation staff and trustees on [[m:Event:Global Trends Community Workshop|May 28th from 16:00 UTC]] for an online community workshop about [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends impacting Wikimedia]]. This workshop is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] aimed at connecting the movement and collaborating on the Foundation's annual plan. *'''Wiki Causerie''': [[m:WikiFranca/WikiCauserie/Editions|Wiki Causerie]] call with a focus on discussing the global trends to help shape the Foundation's annual plan will be held on [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration#Meetings, events and calls|May 23]]. *'''ESEAP Summit''': The [[m:ESEAP Strategy Summit 2025|ESEAP Strategy Summit 2025]] will take place in Manila, Philippines on May 23–25. *'''EduWiki Conference 2025''': The [[m:EduWiki Conference 2025|EduWiki Conference 2025]] will take place in Bogotá, Colombia on May 30–June 1. *'''Wiki Workshop 2025''': [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|The 12th annual Wiki Workshop]] will take place online on May 21–22. *'''U4C Call for Candidates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025 elections]] are accepting candidates until May 28. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Content Translation''': A decade of consistent improvements to the [[diffblog:2025/05/08/a-decade-of-consistent-improvements-to-the-content-translation-tool-yields-over-two-million-wikipedia-articles/|Content Translation tool]] yields over two million Wikipedia articles. *'''Charts Extension''': After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, we are moving forward with the next phase of deployment. Please consult [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. *'''Abstract Wikipedia''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-05-09|Where Abstract Wikipedia fits into the new Wikimedia AI strategy]]. *'''Tech News''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|“Get shortened URL”]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/06/tech-news-2025-week-19/|19]] and [[diffblog:2025/05/12/tech-news-2025-week-20/|20]]. *'''Topical Lists''': Read about [[diffblog:2025/05/06/the-list-effect-how-organized-information-drives-wikipedia-growth/|the important role of topical lists]] in supporting campaigns and editing, as well as strategies for the future development, implementation, and sustainment of list-building support. *'''Two-factor Authentication''': From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA) to be able to use their advanced rights. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Read the announcement]]. *'''Mobile Apps''': The iOS app team is experimenting with an "[[mw:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Activity Tab Experiment|Activity Tab]]" on Turkish, Spanish, French, and Chinese Wikipedias to see if inviting new editors to add images through Suggested Edits increases engagement. This insight will guide future improvements to the app experience. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will be about "Communication and Cultural Sensitivity in Conflict Resolution - Best practices (Part 2)" and will take place on May 27 at 13:00 UTC. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/05/07/the-wikipedia-library-a-million-links-and-beyond/|An important milestone for The Wikipedia Library (TWL) has been reached]]. More than a million links have been added to Wikimedia projects by Library users. *'''Wikisource''': [[diffblog:2025/05/13/wikisource-preserving-the-past-for-the-future/|Watch the video celebrating the global Wikisource community]] in safeguarding our cultural heritage for future generations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': [[w:en:Special:Permalink/1290423136#c-JSutherland_(WMF)-20250509212200-JSutherland_(WMF)-20250502175300|Good news from our legal team]], the Supreme Court of India set aside the Delhi High Court’s order directing the takedown of the [[w:en:Asian News International vs. Wikimedia Foundation|''Asian News International v. Wikimedia Foundation'' English Wikipedia article]]. [https://api.sci.gov.in/supremecourt/2025/2483/2483_2025_4_1501_61678_Judgement_09-May-2025.pdf The Supreme Court’s verdict] upholds the right to report and share information on matters of public interest, including legal proceedings in open courts. *'''UK Legal Challenge''': [[diffblog:2025/05/08/wikimedia-foundation-brings-legal-challenge-to-new-uk-online-safety-act-requirements/|Wikimedia Foundation brings legal challenge to new UK Online Safety Act requirements]]. *'''UCoC Updates''': The [[m:Universal Code of Conduct/Annual review/2025|Universal Code of Conduct 2025 annual review]] concluded, with community voting approving the proposed changes to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/9|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:45, 20 ਮਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28731993 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on 16 May. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|translate]].''</div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Colorful_Acacia_Tree.png|right|250px]] *'''Wikimania''': [[diffblog:2025/05/27/register-now-to-attend-wikimania-nairobi/|Register now to attend Wikimania Nairobi]]! Registration for the in-person event will be open until July 13 or while places remain. For joining virtually, you will be able to register at any time. *'''Let's Connect''': The next Let's Connect Learning Clinic will focus on "1Lib1Ref: Tools, Tactics and Innovation". The session will take place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|June 5 at 15:00 UTC]]. *'''U4C Call for Candidates''': The voting period for [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|Universal Code of Conduct Coordinating Committee 2025]] is open from June 3 to June 17 at 12:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]] to showcase and get user feedback on product experiments; The Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/05/19/tech-news-2025-week-21/|21]] and [[diffblog:2025/05/26/tech-news-2025-week-22/|22]]. *'''Abstract Wikipedia''': A community-wide discussion for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. *'''Temporary accounts''': Admins, bureaucrats, or stewards will be manually granting [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Access to Temporary Account IP Addresses Policy|access to temporary account IP addresses]] to users without certain extended rights. Previously, these users were gaining this right automatically. The decision to change this was made by the Trust and Safety Product team after discussing with almost 20 large Wikipedia communities and Meta-Wiki. See the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates/2025-05 Access to IP addresses|full message about the change]]. In addition, the team is finishing work which unblocks rollouts on large wikis. A series of deployments will be happening in June. [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|See the latest project update]] to learn about the satisfaction survey, related changes to features and tools, and more. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is deployed on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. Users of the five projects are now allowed to call on Wikifunctions' functions freely from their user interface. *'''WikiGames''': A daily trivia game called ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]]'' is coming to the Wikipedia Android app. It invites users to test their knowledge by guessing which historical event happened first based on real events from Wikipedia's "On this day" content. The game's goal is to help new audiences discover a preferred destination for discovering, engaging, and building encyclopedic content. It has been gradually rolled out as an A/B test to 50% of users in English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. *'''Wikimedia Cloud VPS''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ We have introduced IPv6 to the cloud virtual network], enhancing the platform's scalability, security, and future-readiness. *'''CampaignEvents extension''': Two new features [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/12/promoting-events-and-wikiprojects/ Invitation Lists and Collaboration List] that allow organizers to promote events and WikiProjects on the wikis are now available. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiLearn''': Discover how online learning is helping develop Wikidata skills and the new courses coming up this quarter on [[diffblog:2025/05/15/wikilearn-news-may-2025/|WikiLearn News May 2025 edition]]. *'''Youth Conference''': Young Wikimedians gathered in Prague for [[diffblog:2025/05/15/the-future-is-now-young-wikimedians-gather-in-prague-for-the-first-ever-youth-conference/|the first-ever Youth Conference]], created ''for'' young people and ''by'' young people. *'''Gender Gap''': [[diffblog:2025/05/14/celebrate-women-campaign-2025-wikimedia-foundation-reflections/|Wikimedia Foundation Reflections]] on the Celebrate Women* Campaign 2025. *'''Accessibility''': In celebration of Global Accessibility Awareness Day 2025, we would like to look back together and highlight [[diffblog:2025/05/15/celebrating-global-accessibility-awareness-day-2025/|recent improvements and progress]] to ensure that the Wikimedia projects are more accessible for everyone. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''India Legal Update''': A victory for free speech, for Wikipedia and Beyond! [[diffblog:2025/05/23/indian-apex-court-restores-wikipedia-article-about-an-ongoing-lawsuit/|The Supreme Court of India overturned a Delhi High Court order]] that had required the removal of an English Wikipedia article about an ongoing lawsuit. *'''Mandatory 2FA''': Checkusers and oversighters will need to have two-factor authentication (2FA) enabled, otherwise they won't be able to use their tools. In the future, this requirement may apply to more user right groups. This is to increase the security of user accounts. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|See the full message]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions]]. *'''Assamese Wikimedia Community User Group''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/Recognition of Assamese Wikimedia Community User Group|Recognition]] of [[m:Assamese Wikimedia Community User Group|Assamese Wikimedia Community User Group]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/10|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:56, 3 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28823402 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on May 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|translate]].''</div> ---- [[File:Cdl Magistrali Aprile 2018.jpeg|thumb|This month we celebrate Loretta and her contributions.|alt=This month we celebrate Loretta and her contributions.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/03/tech-news-2025-week-23/|23]] and [[diffblog:2025/06/10/tech-news-2025-week-24/|24]]. *'''New Engagement Experiments''': [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|We're testing out WikiRun]], a fun game that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible! It's an experiment to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Give it a try] and let us know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]! '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''WikiCelebrate''': How one librarian brought Wikipedia into the classroom and beyond: this month [[diffblog:2025/06/09/wikicelebrating-loretta-how-one-librarian-brought-wikipedia-into-the-classroom-and-beyond/|we celebrate Loretta]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Ensuring Content Integrity on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on June 18 at 16:30 UTC]]. *'''Resource Support''': [[w:en:Wikipedia:Resource support pilot|Resource Support pilot project is now open to requests]]. This is a pilot project which aims to support Wikipedia content editors in obtaining resources that they need to improve content on Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Global Advocacy''': Read [[diffblog:2025/06/08/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-april-2025/|important highlights on public policy advocacy]] from Wikimedia Foundation's Global Advocacy team. *'''Global Advocacy''': The Global Advocacy team will be representing the Wikimedia Foundation at [https://medium.com/wikimedia-policy/join-the-wikimedia-foundation-to-discuss-ai-open-source-for-the-public-good-and-global-internet-93e368cce381 several events in June and July] – including hosting an edit-a-thon during UN Open Source week and running a booth at the [[w:en:Internet Governance Forum|Internet Governance Forum]]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board Election''': The call for candidates for the [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection]] will be opened on June 17. *'''Wikimedia Aotearoa New Zealand''': [[diffblog:2025/06/12/welcoming-wikimedia-aotearoa-new-zealand-as-the-latest-wikimedia-chapter/|Welcoming Wikimedia Aotearoa New Zealand as the Latest Wikimedia Chapter]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/11|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 17 ਜੂਨ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28843544 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul 3D printed logo.jpg|Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|alt=Wikimedia Hackathon 2025 Istanbul|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Elections for the Wikimedia Foundation Board of Trustees''': [[diffblog:2025/06/17/call-for-candidates-is-now-open-wikimedia-foundation-board-of-trustees/|Call for candidates is now open]] until July 2 at 11:59 UTC. *'''Sister projects task force''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|sister projects task force]] has started a [[diffblog:2025/06/27/community-consultation-about-the-wikispore-and-wikinews/|community consultation about Wikispore and Wikinews]]. *'''Wikimania 2025''': [[wikimania:2025:Wikimania|Register now]] to join Wikimania 2025 virtually from 6–9 August. *'''Neutral Point of View''': This year's annual planning [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|saw many conversations]] about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]] that affect our movement including [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies#What we are hearing about neutrality in our meetings with the communities|neutrality and the NPOV policies]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Infrastructure|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wikimedia Hackathon 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikimedia-hackathon-2025-a-place-where-everything-is-technically-possible/|Highlights from Wikimedia Hackathon]], a place where everything is 'technically possible'. *'''Wiki Mentor Africa Hackathon''': [[diffblog:2025/06/12/reflections-from-the-wiki-mentor-africa-hackathon-insights-from-participants-and-mentors/|Reflections and insights]] from participants and mentors. *'''Wikimedia API''': The MediaWiki Interfaces team will be [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ investing in Wikimedia web (HTTP) APIs] to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. *'''Tech News''': The Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to most Wikipedias. This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/16/tech-news-2025-week-25/|25]] and [[diffblog:2025/06/23/tech-news-2025-week-26/|26]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary accounts]] were rolled out on ten large and medium-size Wikipedias, including Arabic, Chinese, French, Polish, Indonesian and more. Deployments on more Wikipedias will follow this week. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. *'''Mobile Apps''': Mobile Apps team launched A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing]] on the iOS Wikipedia App. Users in Arabic, English, and Japanese in select regions will see the test. *'''WikiGames''': The Android team launched ''Which Came First?'' — a fun, multilingual [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]] now available to all Android users in nine languages (Arabic, Chinese, English, French, German, Portuguese, Russian, Spanish and Turkish). It's a new step in making Wikipedia more interactive and engaging for mobile users. *'''Community Wishlist''': Read [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#June 18, 2025: Results of our last Wishathon sprint|results]] of the recently closed "[[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]]", our internal hackathon organized by [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] to help fulfil more wishes from Community Wishlist. *'''Wikifunctions''': Read Wikifunctions' [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-06-21|July–September 2025 plans]]. *'''CampaignEvents Extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has now been deployed to all Wikipedia, meaning that organizers on any language Wikipedia can now gain access to the extension features directly on that Wikipedia through the Wikipedia local admins. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Equity|Knowledge Equity]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]]''</small> *'''Let's Connect Peer Learning''': A look into 3 years of [[diffblog:2025/06/13/why-you-should-be-part-of-lets-connect-evaluating-the-programs-results/|Let's Connect and peek into what's next]]. *'''Knowledge Equity Fund''': How a [[diffblog:2025/06/18/how-a-knowledge-equity-fund-grantee-and-a-wikimedia-affiliate-collaborate-on-human-rights-the-partnership-between-kontras-and-wikimedia-indonesia/|Knowledge Equity Fund grantee and a Wikimedia affiliate]] collaborate on Human Rights. *'''A Wiki Minute Videos''': We published [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#What are the videos?|three new 'A Wiki Minute' videos]] about what it takes to run Wikipedia and more topics. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Communications/A Wiki Minute#Where are the videos?|All videos]] are recorded and captioned in Arabic, German, English, French, Brazilian-Portuguese, Spanish. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Goals/Safety & Integrity|Safety & Integrity]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog]''</small> *'''Legal''': [[diffblog:2025/06/17/administrative-update-to-the-wikimedia-foundation-terms-of-use/|Administrative update to the Wikimedia Foundation Terms of Use]]. *'''Global Advocacy''': [[diffblog:2025/06/18/inside-the-first-big-un-wikipedia-edit-a-thon-expanding-tech-policy-knowledge/|Expanding tech policy knowledge at the first big UN Wikipedia edit-a-thon]]. *'''Legal''': [[m:Wikimedia Forum#Update on the UK legal challenge to Online Safety Act categorisation rules|We announced that a Wikipedia admin has joined our UK Online Safety Act lawsuit]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l'actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/12|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:08, 1 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28877612 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on June 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Laptop with Wikipedia "W" illustration.png|The Wikimania Hackathon 2025 inviting project ideas.|alt=Laptop with Wikipedia "W" illustration|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania Hackathon 2025''': The Wikimania Hackathon 2025 is inviting you to [[diffblog:2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/|submit your project idea]]. *'''WikiWomen* Summit 2025''': [[wikimania:2025:WikiWomen* Summit|The WikiWomen* Summit 2025]] will take place in a hybrid format on 5th August, the pre-conference day of Wikimania 2025. [[diffblog:2025/06/27/wikiwomen-summit-2025-weaving-inclusive-futures-together/|Register now]]. *'''WikiIndaba 2025''': [[diffblog:2025/06/24/wikiindaba-2025-call-for-scholarship-applications-program-submission/|The scholarship applications and program submissions]] are open until 23:59 GMT on July 20. *'''WikiCon Brasil 2025''': [[wmbr:WikiCon Brasil 2025|WikiCon Brasil 2025]] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. *'''WikiConvention francophone 2025''': [[m:WikiConvention francophone/2025|The WikiConvention 2025]] will take place in Cotonou, Benin, October 2-5. The call for submissions [[m:WikiConvention francophone/2025/Soumissions|is open until July 15]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese; The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. More updates from Tech News week [[diffblog:2025/06/30/tech-news-2025-week-27/|27]] and [[diffblog:2025/07/08/tech-news-2025-week-28/|28]]. *'''AbuseFilter''': AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user’s IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. *'''Favorite Templates''': A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. *'''Wikipedia App''': We have launched an A/B test of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|tabbed browsing in the Wikipedia iOS app]]. This feature allows users to open multiple articles in separate tabs, making it easier to switch between topics, explore, and return to previous reading spots. The test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. We’re collecting feedback and plan to make the feature more widely available soon. *'''MediaWiki''': The MediaWiki Platform team has introduced a unified [[mw:Manual:Notifications|Built-in Notifications]] system, as part of [[mw:MediaWiki 1.44|MediaWiki 1.44]], that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications across the platform. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Hubs''': Personal, consistent and deeply human: [[diffblog:2025/06/26/personal-consistent-and-deeply-human-cee-hub-support-for-the-region-organizations/|How CEE Hub support the region organizations]]. *'''Legal''': Good intentions make for bad law in Utah, we argue in [[diffblog:2025/07/07/good-intentions-make-for-bad-law-in-utah-we-argue-in-our-amicus-brief-in-the-netchoice-v-brown-case/|our amicus brief in the Netchoice v. Brown case]]. *'''Wikimedia Organizations''': The Wikimedia Foundation and a group of experienced co-authors with affiliate background have drafted the paper [[m:Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations|Towards a Healthy Ecosystem of Wikimedia Organizations]]. This paper aims to be presented as a proposal for the movement at Wikimania in August 2025 in Nairobi. [[diffblog:2025/07/08/wikimedia-movement-organizations-draft-paper-open-for-community-review/|Share your feedback before July 29]]. *'''Advocacy''': We have created [[foundationsite:news/2025/06/27/the-wikipedia-test/|The Wikipedia Test]]: a public policy tool and a call to action to help ensure regulators consider how new laws can negatively affect online communities and platforms that provide services and information in the public interest. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next showcase will center around the theme of "Examining the Impact of LLMs on Knowledge Production Communities" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on July 16 at 16:30 UTC]]. *'''Administrative Update to Our Privacy Policies''': Following personnel changes, we are removing the name of our former point of contact serving the European Economic Area and the UK for questions and requests related to personal data in the [[foundation:Special:Diff/518090|privacy policy]] and [[foundation:Special:Diff/518161|donor privacy policy]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Resolutions/2025/User Group recognition interval period|New resolution from AffComm on User Group recognition interval period]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/13|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|class=skin-invert|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:55, 15 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=28981719 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks">[[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|translate]]. The bulletin will be back after Wikimania with a special issue on the 19th August.''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Matatu bus illustration.png|Get Ready for Wikimania 2025!|alt=Matatu bus illustration.png|thumb]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2025''': [[wmania:2025:Registration|Register to join virtually]] the 20th Wikimania taking place from [[diffblog:2025/07/21/wikimania-2025-connecting-wikimedians-across-the-world-for-20-years/|August 6-9]]. [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule The programme] has highlights from across Wikimedia projects and communities including the reveal of who will be this year's [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/SQKC3A Wikimedians of the year.] *'''Strengthening a neutral point of view''': An overview of NPOV policies across Wikipedia projects, shows that 153 Wikipedias out of 342 (45%) don’t have easily accessible guidance on neutrality. The research was conducted to help understand how neutrality is ensured in our projects. and to provide an opportunity for peer learning across project communities. [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends/Common global standards for NPOV policies/Analysis of Neutral Point of View Policies across Wikipedias|Read the full research and join the conversation]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': See all the 60 community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved over the last two weeks]] in Tech News week [[diffblog:2025/07/14/tech-news-2025-week-29/|29]] and [[diffblog:2025/07/21/tech-news-2025-week-30/|30]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldwikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books [[phab:T374457|are accurate]]. *'''Temporary Accounts''': After the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on 18 large and medium-sized Wikipedias, we are monitoring the impact of this change, and preparing for the next deployments. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates#July 2025: Deployment on 18 large and medium-sized Wikipedias, and our plans for next months|See the full project update]]. *'''Add a link''': Administrators can now limit [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] to newcomers, as opposed to keeping it open to more experienced editors as well. "Add a link" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps newcomers to start editing]], so restricting the feature to them enables Administrators to cater the feature to that specific group, which they can do via the [[m:Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital Safety''': PEN America shares [[diffblog:2025/07/12/pen-america-shares-5-tips-for-bolstering-your-safety-and-privacy-online/|5 tips for bolstering your safety and privacy online]]. *'''Amicus brief''': [[diffblog:2025/07/10/our-amicus-brief-in-patterson-v-meta-defending-free-speech-and-the-open-internet-in-another-section-230-legal-case/|Our amicus brief in Patterson v. Meta]]: Defending free speech and the open internet in another Section 230 legal case. *'''UK Online Safety Act''': Court hearings for the Wikimedia Foundation's [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|challenge to the UK Online Safety Act "Categorisation Regulations"]] happened on July 22 and 23. A verdict is not expected until August. *'''Advocacy sessions''': Collaborate for change at [[diffblog:2025/07/21/collaborating-for-change-dont-miss-these-policy-advocacy-sessions-at-wikimania-2025/|these policy advocacy sessions at Wikimania 2025]]. *'''Public-Interest content''': Expanding Indonesian Wikipedia with Public-Interest Content through [[diffblog:2025/07/23/expanding-indonesian-wikipedia-with-public-interest-content-through-project-gayatri/|Project Gayatri]]. *'''The Wikipedia Test''': [[diffblog:2025/07/17/introducing-the-wikipedia-test-a-tool-to-protect-the-public-interest-internet/|Learn how to use the Wikipedia Test]], a tool to protect the public interest internet. *'''Equity Fund''': As it closes, the Equity Fund has [[m:Special:MyLanguage/Knowledge Equity Fund/Grantee#Final round|announced its final round of grants]] to six past grantees. It will also be providing four "Connected Grants" to movement organizations who will pair closely with one of the grantees to collaborate together. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/07/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-may-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Content Translation''': Translators who use the Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "Regions" filter. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|Wikifunctions now has a new kind of Types]]: Wikidata-based enumerations, also known as light-weight enumerations. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Endowment''': Sharing the [[diffblog:2025/07/14/sharing-the-wikimedia-endowments-form-990-for-fiscal-year-2023-2024/|Wikimedia Endowment’s Form 990]] for fiscal year 2023 – 2024. Learn more from [[m:Wikimedia Endowment reports/Financial/Form 990/2023-2024 - frequently asked questions|the frequently asked questions]]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Annual plan''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees approved the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Foundation's annual plan]] for next year virtually in their [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard|quarterly meeting]]. You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals for next year]] and a summary of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Collaboration|continuous conversations]] that shaped the plan. *'''Board selection''': The Elections Committee shared a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|list of the all eligible candidates]]. As there are more than 10 eligible candidates, a [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Shortlisting process|shortlisting process]] is currently taking place. Representatives of Wikimedia movement affiliates that are [[m:Wikimedia movement affiliates/Affiliates Status Report/Archive/2025-07|currently compliant]] with their reporting obligations can participate in the shortlisting process. Learn more about this process and next steps on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025#Timeline|Meta]]. '''Foundation statements''' *'''WIPO permanent observer''': For fifth time, [[foundationsite:news/2025/07/09/china-block-wikimedia-wipo/|China blocks Wikimedia Foundation as permanent observer to the World Intellectual Property Organization (WIPO)]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/14|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:02, 29 ਜੁਲਾਈ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29017999 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on July 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Robertsky at Wikimedians of the Year 2025 awards 2025-08-06 02.jpg|250px|thumb|link=diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|Robert Sim ([[w:en:User:Robertsky|User:Robertsky]]), Wikimedian of the Year 2025|alt=Photo of Robert Sim]] [[File:Wikimania 2025 à Nairobi Kenya.jpg|thumb|Wikimania 2025 group photo|alt=Group photo of hundreds of Wikimania attendees]] '''Special Wikimania issue''' <small>''This is a special Wikimania issue of the Bulletin. We'll be back to our regular format in the next issue''</small> * '''Wikimania Nairobi''': Catch up on missed sessions of Wikimania 2025 by [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ checking session pages in the program]. These links will be replaced by Commons links when the uploads are finished. * '''Meet the Wikimedians of the Year 2025''': [https://www.youtube.com/live/yjENat8ts4Q?si=191tNJO1oPw43Nti&t=15892 The Wikimedian of the Year awards] give us an opportunity to pause, taking a moment to recognize people who make our mission possible. Learn about all of [[diffblog:2025/08/06/meet-the-wikimedians-of-the-year-2025/|this year's winners]]. * '''Highlights:''' Daily highlights from Wikimania: ** [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-day-1-celebrating-20-years-of-wikimania-in-nairobi/|Day 1 - Celebrating 20 years of Wikimania]], ** [[diffblog:2025/08/07/wikimania-2025-day-2-technology-in-a-changing-world/|Day 2 - Technology in a changing world]], ** [[diffblog:2025/08/08/wikimania-2025-day-3-connecting-with-africa/|Day 3 - Connecting with communities in Africa]], ** [[diffblog:2025/08/10/wikimania-2025-day-4-bringing-generations-together/|Day 4 - Bringing generations together]]. * '''Product and Tech''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-sessions-about-product-and-tech-you-dont-want-to-miss/|Wikimania 2025 sessions about Product and Tech]] you can watch, with links to the recordings. * '''Affiliate Strategy''': [[diffblog:2025/08/06/wikimania-2025-brings-affiliate-strategy-recommendations-into-focus/|Wikimania 2025 Brings Affiliate Strategy Recommendations into Focus]]. * '''Twentieth edition of Wikimania''': [[foundationsite:news/2025/08/05/wikimania-2025-celebrates-humans/|Celebrating humans who make Wikipedia possible.]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> * '''Tech News''': Some of the latest update from Tech News week [[diffblog:2025/07/29/tech-news-2025-week-31/|31]], [[diffblog:2025/08/05/tech-news-2025-week-32/|32]], and [[diffblog:2025/08/11/tech-news-2025-week-33/|33:]] The Wikimedia Commons community has decided to block [[mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16; The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. * '''Collaborative Contributions''': [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|Share your comments]] on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]]. This project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. * '''PTAC''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|Feedback on the proposals]] are welcomed until August 22. * '''Watchlists and Recent Changes''': The Foundation will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages over the next few months. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. * '''Wikifunctions''': The Foundation is working on [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-07-26|demonstrating functions that generate sentences and fragments in several languages]]. This is a considerable step towards creating text for Abstract Wikipedia. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> * '''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Wikimedia Futures Lab|The Wikimedia Futures Lab]] is a process and convening co-designed by the Wikimedia Foundation and Wikimedia Deutschland that will help us all learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|You can apply now to join]] the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts. * '''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-june-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. * '''Language and Internationalization''': Read about language support for new languages and other highlights from the July 2025 edition of [[diffblog:2025/08/12/language-and-internationalization-newsletters-8/|the Language and internationalization newsletter]]. * '''Language Community:''' The next language community meeting will be held on [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|August 29 at 15:00 UTC]]. * '''UK Online Safety Act''': The High Court of Justice has dismissed the [[foundationsite:2025/07/17/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|Wikimedia Foundation's challenge to the UK's Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations]]. While the decision does not provide the immediate legal protections for Wikipedia that we hoped for, [[m:Wikimedia Forum#c-PBradley-WMF-20250811100200-PBradley-WMF-20250724174300|the Court’s ruling]] emphasized the responsibility of Ofcom and the UK government to ensure Wikipedia is protected as the OSA is implemented. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> * '''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News/Issue 6|the latest issue of AffCom News (April-June 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/15|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:39, 19 ਅਗਸਤ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29138148 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:13, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 16. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Primary lockup black.png|thumb|250px|link=m:Wikipedia 25/Celebration toolkit|Wikipedia’s 25th birthday logo.|alt=Wikipedia 25 logo]] [[File:WP25 Birthday cake.gif|thumb|Wikipedia 25 Birthday cake|alt=Wikipedia 25 Birthday cake icon]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Futures Lab/Participation|Apply]] before Sep 4 to join [[diffblog:2025/08/18/announcement-and-call-for-application-wikimedia-futures-lab/|The Wikimedia Futures Lab]], the in-person convening hosted on January 30 – February 1, 2026 in Frankfurt, Germany with participants from affiliates, contributors and external experts, to learn more about global trends and discuss potential movement-wide responses. *'''Wikimania 2026''': The theme and date for [[m:Wikimania 2026/en|Wikimania 2026]] have been decided: Liberté, Équité, Fiabilité (Freedom, Equity, Reliability). This edition will take place in Paris, from July 21 to July 25, 2026. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Web team's projects|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/08/19/tech-news-2025-week-34/|34]] and [[diffblog:2025/08/26/tech-news-2025-week-35/|35]]: An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki and English Wikipedia for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September; Administrators can now access the [[m:Special:BlockedExternalDomains|Special:BlockedExternalDomains]] page from the [[m:Special:CommunityConfiguration|Special:CommunityConfiguration]] list page. This makes it easier to find. *'''Spread Wikilove, thank comments''': A new improvement was added to the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta feature]]; it is now possible to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|thank a user for their comment]]. This new feature is released for a 3-months long test. *'''Community Wishlist''': Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. *'''Wikipedia Mobile Apps:''' The Android app team has launched a new [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Customizable Donation Reminder Experiment|experiment]] in Italy that lets logged-out readers of Italian and English Wikipedia set their own donation reminders based on how often they read. This new approach responds to feedback from donors who say their motivation to give is tied to their reading habits. Instead of one-size-fits-all banners, readers can now choose reminders that fit their own usage, all while keeping their privacy intact. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/08/26/resources-for-celebrating-wikipedias-25th-birthday/|To celebrate Wikipedia’s 25th birthday]], the Wikimedia Foundation is adding several resources to the [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia 25 Meta-Wiki hub]]. *'''The Wikipedia Library''': Collections from [[w:en:Dow Jones & Company|Dow Jones & Company]], including the [[w:en:The Wall Street Journal|The Wall Street Journal]], are now available to editors who are eligible for [[diffblog:2025/08/21/whats-new-in-the-wikipedia-library-april-june-2025/|The Wikipedia Library]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/08/25/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-july-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliate recognition''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/HZSAJ3BK7G5KPVQWDYFSMJH2DZCE4GUB/|The recognition of new User Groups, Chapters, and Thematic Organizations is paused]] until March 31, 2026. *'''Board of Trustees selection''': [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/52HHRA5RPTSKXIB76OSD3VCNYFUTGEH6/|The voting period for the upcoming Board selection process]] will now open on October 8 and close October 23. *'''New Board member''': [[foundationsite:news/2025/08/27/wikimedia-foundation-welcomes-incoming-board-trustee-mayree-clark/|Wikimedia Foundation welcomes incoming Board Trustee Mayree Clark]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/16|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:14, 2 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29200713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on August 29. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimania 2026''': The scholarship application for Wikimania 2026 is open. [[wikimania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Apply now]] by October 31. *'''Wikipedia 25''': [[m:Talk:Wikipedia 25#Help us find inspiring stories to share during birthday celebrations|Help us find inspiring stories]] to share during birthday celebrations by September 23. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Readers and Readership Research" will be the featured theme for the next research showcase taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|September 24 at 16:30 UTC]]. *'''Update to banner and logo policies''': Feedback is requested on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Update to banner and logo policies|proposed policy and documentation updates]] regarding the use of banners and logos for advocacy purposes. *'''GLAM Wiki 2025''': [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Participate/Registration|The registration for GLAM Wiki Conference]] is open until September 30. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Cybersecurity.png|thumb|A better way to protect Wikimedia from malicious bots|alt=Cybersecurity]] *'''Better bot detection''': [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|How we are improving bot detection and replacing our CAPTCHA]]. *'''Temporary Accounts''': [[mw:Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] are now deployed to almost all wikis except the last 11. *'''User Info''': This [[mw:Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|new feature]] displays data related to a user account when you tap or click on the "user avatar" icon button next to a username. It's meant to be useful for different users with extended rights as well as newcomers. *'''Newsletter highlights''': The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. It includes considerations about Wikipedia's declining pageviews in the recent years, how the Foundation and communities may work on addressing this together, and the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience. *'''Activity Tab Experiment''': The Foundation launched an [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment#How does this work fit into the Wikimedia Foundation's Annual Plan?|experiment testing a new Activity tab]] in the Wikipedia Android app to our beta testers. Instead of only showing editing activity, this tab also surfaces insights about reading and donation behavior. *'''Search Suggestions''': To make it easier for users to find articles, logged-out users on both desktop and mobile will see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles]] for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. All non-English wikis received this update in June and July. *'''Paste Check''': The Foundation is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted to ensure it is aligned with the Movement's values. This check will soon be tested at a few wikis. *'''CampaignEvents extension''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. To request the extension for your wiki, visit the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents/Deployment status|information page]]. *'''Structured Task''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a Link]] Structured Task has been fully released at English Wikipedia. This release is an important step in making editing more accessible for new contributors, especially on mobile. *'''Tech News''': Read more updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/01/tech-news-2025-week-36/|36]] and [[diffblog:2025/09/09/tech-news-2025-week-37/|37]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29|available on 65 Wiktionaries]] and has a new capability to [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-07|copy function calls from one Wikipedia to another]]. *'''Multilingual Contributors''': The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization|Language and Product Localisation team]] is launching a [[phab:T391045#11071277|CentralNotice campaign]] to attract multilingual contributors to specific Wikipedias. The campaign will feature regionally targeted banners to reach potential native speakers. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Global Resources''': [[diffblog:2025/09/08/introducing-the-interim-global-resource-distribution-committee/|Introducing the interim Global Resource Distribution Committee (GRDC)]]. *'''Funding the Movement''': [[diffblog:2025/09/02/funding-the-movement-key-takeaways-trends-and-lessons-from-fy-2024-2025-community-fund-grants/|Key Takeaways, Trends, and Lessons]] from FY 2024-2025 Community Fund Grants. *'''Open Indonesia''': Reflections on [[diffblog:2025/09/01/open-indonesia-energizing-the-open-knowledge-movement/|Open Indonesia]], an event in Bandung gathering communities dedicated to advancing open knowledge to build the country's Open Knowledge Roadmap. *'''WikiWomen*''': [[diffblog:2025/09/06/reflections-from-the-wikiwomen-summit-2025/|Reflections from the WikiWomen* Summit 2025]]. *'''Gender & AI''': Is Gendering AI Possible? [[diffblog:2025/09/03/is-gendering-ai-possible-reflections-from-the-2025-gendering-ai-conference/|Reflections from the 2025 Gendering AI Conference]]. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2025/09/10/what-one-centenarian-contributor-can-teach-us-about-25-years-of-wikipedia/|What one centenarian can teach us about 25 years of Wikipedia]]. *'''Knowledge Equity Fund''': [[diffblog:2025/09/05/wikimedia-ghana-user-group-receives-knowledge-equity-fund-connected-grant/|Wikimedia Ghana User Group receives Knowledge Equity Fund Connected Grant]]. *'''Wikimania 2025''': [[diffblog:2025/09/03/eseap-first-timers-at-wikimania-nairobi/|ESEAP First Timers at Wikimania Nairobi]]. *'''César do Paço Lawsuit''': [https://medium.com/wikimedia-policy/what-happened-in-the-c%C3%A9sar-do-pa%C3%A7o-lawsuit-f91b7fb5e54b Update about a lawsuit in Portugal] and the Foundation's appeal to the European Court of Human Rights. *'''UK Online Safety Act''': [[foundationsite:news/2025/09/12/wikimedia-foundation-challenges-uk-online-safety-act-regulations/|The Wikimedia Foundation will not appeal]] the UK High Court’s decision to dismiss our challenge to the UK’s Online Safety Act (OSA) Categorisation Regulations. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''August board meeting''': [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard/August 2025 Meeting Outcomes|Updates on]] board appointments and selection, CEO search, work to strengthen Wikipedia's approach to neutral point of view and updates on three pilots around more shared decision-making and shared accountability across the movement. *'''New Endowment board members''': [[foundationsite:news/2025/08/29/welcoming-new-wikimedia-endowment-board-members-kevin-bonebrake-and-ike-kier/|Welcoming New Wikimedia Endowment Board Members, Kevin Bonebrake and Ike Kier]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/17|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|class=skin-invert|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:04, 17 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29226349 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEE Meeting''': [[m:Wikimedia CEE Meeting 2025|Wikimedia CEE Meeting 2025]] will be held in Thessaloniki, Greece, September 26-28. *'''Learning Clinic''': The next [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will talk about "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool" and will take place on September 30 at 13:00 UTC. *'''Big Fat Brussels Meeting''': The tenth in-person gathering of Wikimedians enthusiastic in free knowledge advocacy, [[m:Wikimedia Europe/Advocacy/Big Fat Brussels Meeting X|Big Fat Brussels Meeting]], will take place on October 3-4. *'''Wikimedia Research Showcase''': "Celebrating 13 Years: Wikidata’s Role in Learning and Culture" will be the featured theme for the [[mw:Wikimedia Research/Showcase#October 2025|next research showcase]] taking place on [https://zonestamp.toolforge.org/1760545800 October 15 at 16:30 UTC]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Web]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikifunctions in 7 minutes.webm|thumbtime=0:01|thumb|Wikifunctions now available on 123 Wiktionaries]] *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/15/tech-news-2025-week-38/|38]] and [[diffblog:2025/09/22/tech-news-2025-week-39/|39]]. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions is now available on [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-19|123 Wiktionary languages]] and have [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12|more than 3,000 functions]] available. *'''Collaborative Contributions''': A new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions| called Collaborative Contributions]], allows editors to see the impact of their collaborative editing activities. It was [[m:Event:Connection learning session 2|live demoed earlier]] and you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions/Testing Version 1|follow instructions to test it out]]. *'''CampaignEvents extension''': The CampaignEvents extension was [[c:Special:AllEvents|deployed to Wikimedia Commons]] and all Wikisources -80+ wikis. *'''Event registration''': Starting the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. [[m:CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|More information on Meta]]. *'''Search Suggestions:''' Upon clicking an empty search bar, logged-out users now see [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|suggestions of articles for further reading]] on all Wikipedias, in order to make it easier for users to find articles. *'''Datacenter server switchover''': A successful [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup test]] took place on September 24. *'''Activity Tab now on Android:''' Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Banners & Logos policies''': The Wikimedia Foundation has published [[diffblog:2025/09/11/proposed-policies-related-to-the-use-of-banners-and-logo-changes-to-advocate-on-external-topics/|draft proposals for policies related to the use of banners and logo changes for advocacy purposes]]. *'''Wikipedia 25''': Wikimedia Foundation is creating [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|playful, celebratory interventions]] on the [https://wikipedia.org/ Wikipedia portal page], the Wikipedia app, and potentially any interested Wikipedias to celebrate Wikipedia’s 25th birthday. Please [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments#We need your input:|share your inputs]] and add your username on the [[m:Talk:Wikipedia 25/Easter egg experiments#Do you have ideas for other fun Easter eggs that work within the concept brief?|Talk page]] if you think your community would be interested in participating. *'''Regional Funds''': [[diffblog:2025/09/18/welcoming-new-eseap-regional-funds-committee-members/|Welcoming new ESEAP Regional Funds Committee Members]]. *'''Peer Learning''': [[diffblog:2025/09/21/kujifunza-pamoja-lets-connect-at-wikimania-nairobi-2025/|Reflections from Let’s Connect at Wikimania Nairobi 2025]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Progress|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Structured Contents now supports Wikipedia tables as structured JSON]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikimedia Georgia''': [[diffblog:2025/09/19/wikimedia-georgia-becomes-the-newest-wikimedia-chapter/|Wikimedia Georgia becomes the newest Wikimedia Chapter.]] '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': The Wikimedia Foundation launches [[foundationsite:news/2025/09/18/keeping-information-reliable/|a new series that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times]]. '''Highlights from other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> *'''National award''': Wikipedian and current chair of Wikimedia Deutschland, Alice Wiegand, receives the [https://blog.wikimedia.de/2025/09/19/wikipedianerin-alice-wiegand-erhaelt-bundesverdienstkreuz-wikimedia-deutschland-gratuliert-zu-besonderer-ehrung/ Order of Merit of the Federal Republic of Germany] for her voluntary commitment to Wikipedia and the global Wikimedia movement. *'''Supporting admins and patrollers''': Motivating, training and networking – [[diffblog:2025/09/22/motivating-training-and-networking-wikimedia-ukraines-plan-to-support-wikipedia-admins-and-patrollers/| Wikimedia Ukraine’s plan to support Wikipedia admins and patrollers]]. *'''Wikimania roundup''': A [https://fr.wikipedia.org/wiki/Wikip%C3%A9dia:RAW/2025-09-05#Wikimania_! roundup of Wikimania and this year's Wikimedians of the year] by the French-speaking community's newsletter, ''Regards sur l’actualité du mouvement Wikimédia'' (Views on Wikimedia movement's events, or RAW). <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/18|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:27, 30 ਸਤੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29349834 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on September 26. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees Selection''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update|Announcement of the final ballot]] for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees election and [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#More answers on the Board's decision on the 2025 final ballot|more answers about the decision]]. Eligible voters can [[votewiki:Special:SecurePoll/vote/1864|vote between October 8 – October 23]]. *'''Wikipedia 25''': Are you planning to organize events to celebrate [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25|Wikipedia's 25th birthday]]? The Wikimedia Foundation offers grants to support active Wikimedia groups in organizing short-term, low-cost projects to celebrate this milestone. [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Applications are open until November 1]]. *'''WikiConference North America 2025''': [[m:WikiConference North America|WikiConference North America]] will take place from October 16–19 in New York City, USA. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Accessibility for reading mockup with dark mode on.png|thumb|Dark Mode will soon be available on all Wikimedia sites.]] *'''Mobile Editing''': [[diffblog:2025/09/26/insights-on-mobile-web-editing-on-wikipedia-in-2025-part-i/|Insights on mobile web editing]] on Wikipedia in 2025 are now available. This report highlights that ~95% of IP mobile users editing via wikitext open the editor but make no changes at all, a vast untapped potential. It also pinpoints where contributors most often drop off. *'''Dark Mode''': [[mw:Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|Dark Mode]] user interface will be rolled out on all Wikimedia sites on October 29. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. *'''Community wishlist extension:''' [[m:Community Wishlist/Updates#September 25, 2025: A new extension for the Community Wishlist|The new Community Wishlist extension has been released]]. This will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. *'''Paste Check''': [[phab:T403680|22 Wikis are now testing]] a new Edit Check feature, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]], to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. *'''Tone Check''': The Wikimedia Foundation is working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits. *'''Search Suggestions''': [[mw:Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Search Suggestions was deployed on English Wikipedia]]. Upon clicking an empty search bar, logged-out users see suggestions of articles for further reading. The feature is available on both desktop and mobile. *'''Unsupported Tools Working Group''': A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed to help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. The group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/09/29/tech-news-2025-week-40/|40]] and [[diffblog:2025/10/06/tech-news-2025-week-41/|41]] including about [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] – a new feature to re-use references with different details. *'''Wikimedia Research Showcase''': Don't miss the next Wikimedia Research Showcase, "Celebrating 13 Years: Wikidata's Role in Learning and Culture" taking place on [[mw:Wikimedia Research/Showcase|October 15 at 16:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimania''': Wikimania Nairobi has been featured in [[diffblog:2025/10/01/coverage-of-wikimania-nairobi-from-east-africa-to-the-world/|more than 100 stories across community platforms and international media outlets]]. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2025-10-03|Rich text is now available for embedded Wikifunctions calls]] across the 150 wikis where it’s enabled. *'''WikiLearn''': [[diffblog:2025/10/05/wikilearn-news-october-2025/|New Wikipedia online courses]] you can join to strengthen your Wikimedia editing skills. *'''Human Rights''': Making sure AI serves people and knowledge stays human: Wikimedia Foundation publishes a [[diffblog:2025/09/30/making-sure-ai-serves-people-and-knowledge-stays-human-wikimedia-foundation-publishes-a-human-rights-impact-assessment-on-the-interaction-of-ai-and-machine-learning-with-wikimedia-projects/|Human Rights Impact Assessment]] on the interaction of AI and machine learning with Wikimedia projects. *'''Don't blink''': [[diffblog:2025/09/30/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-august-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Safety & Privacy''': [[diffblog:2025/10/02/frequently-asked-questions-about-our-legal-work/|Frequently Asked Questions]] about Wikimedia Foundation's Legal Work. *'''Transparency Report''': Wikimedia Foundation publishes its [[diffblog:2025/09/30/the-wikimedia-foundations-latest-transparency-report-4/|Latest Transparency Report]]. *'''Privacy Policy''': The [[foundation:Policy:Privacy policy|Wikimedia Foundation Privacy Policy]] is getting [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/LEJCT6LFF35F6NW5TPSPZ7NOWNIBUHPO/|a minor update]] in preparation for Temporary Accounts. *'''Learning Clinic''': Join the next Let's Connect Learning Clinic on the topic of "Mastering the Capacity Exchange (CapX) Tool (Part 2)" taking place on [[m:Grants:Knowledge Sharing/Connect/Calendar|October 20 at 17:00 UTC]]. '''Foundation statements''' *'''Knowledge integrity''': [[foundationsite:news/2025/10/02/the-3-building-blocks-of-trustworthy-information-lessons-from-wikipedia/|Lessons from Wikipedia on the 3 building blocks of trustworthy information]]. This is part of the new series from the Wikimedia Foundation that explores how Wikipedia can inspire new standards of knowledge integrity for our times. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/19|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14:51, 14 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29437761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 11. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees selection''': [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board noticeboard/October 2025 update#Additional perspectives on current and future board selection processes|Additional perspectives on current and future board selection processes]]. *'''Global trends''': We are seeing 8% declines in human page views on Wikipedia as some users don't directly visit Wikipedia to get information. [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|Learn about this new user trend]], how the Wikimedia Foundation anticipate these changes, and how you can help. *'''WECUDI 2025''': The second conference of [[m:Special:MyLanguage/WECUDI2025|Wikimedia, Education, and Digital Cultures]] will be held from October 29–31 in Mexico City, Mexico. *'''GLAM Conference:''' [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|Wiki GLAM Culture and Heritage Conference (WGCHC)]] will take place on 30 October – 1 November in Lisbon, Portugal. *'''WikidataCon 2025''': [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]] will take place online from October 31 – November 2. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Abstract Wikipedia and wiki of functions.webm|thumbtime=0:10|thumb|The naming contest for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. ]] *'''Making it easier to say thanks''': Users on most wikis will now have [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|the ability to thank a comment directly]] from the talk page it appears on. Before this change, thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. *'''Account security''': Improvements to [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|account security]] and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. Another part of the project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. *'''Abstract Wikipedia''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|The naming contest]] for the new Wikimedia project, known until now as Abstract Wikipedia, is ongoing. [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/First round voting|Voting is now open until November 3]]. *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/13/tech-news-2025-week-42/|42]] and [[diffblog:2025/10/20/tech-news-2025-week-42-2/|43]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Wikimedia apps''': The Wikipedia iOS App launched an A/B/C test of improvements to the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|Tabbed browsing feature]] into Beta for select regions & languages. Called ''“More dynamic tabs”'', the experiment adds user-requested improvements and introduces article recommendations within the tabs overview, showing “Did you know” or “Because you read” content depending on how many tabs are open. * '''CampaignEvents extension:''' [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaignevents extension]] will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List''. For this rollout, [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]] will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. * '''Event registration tool:''' Autoconfirmed users on [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[Git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the extension can now use [[m:Event_Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Digital safety''': Explore how you can help make Wikimedia safer by taking our new self-paced course, [[diffblog:2025/10/10/wikilearn-course-safety-for-young-wikimedians/|Safety for Young Wikimedians]]. *'''Wikimedia Core Curriculum''': The Wikimedia Foundation has developed [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/5LWTEKBENPBR3GVI2LLIPVXFFO26XNTU/|seven online video learning modules]] covering the core English Wikipedia policies. You are invited to use, adapt, and translate the course. *'''Advocacy''': The Wikimedia Foundation has signed [https://www.gp-digital.org/ten-steps-to-strengthen-stakeholder-engagement-in-the-wsis20-intergovernmental-phase/ onto a statement] that calls on governments and UN bodies to keep discussions about the future of internet governance accessible to non-government actors like industry and civil society. This statement is part of ongoing joint advocacy with affiliates to influence UN discussions about the future of internet governance such as the [[m:Special:MyLanguage/Global Digital Compact Wikimedia Advocacy Collaboration 2024|Global Digital Compact campaign]] and [https://www.gp-digital.org/everything-you-need-to-know-about-the-wsis20-review/ WSIS+20] deliberations. *'''GLAM:''' The Wikimedia Foundation and several affiliates have signed onto the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-signs-the-open-heritage-statement-a-global-call-for-unrestricted-access-to-663931374067 Open Heritage Statement], which supports galleries, libraries, archives, and museums (GLAM institutions) to have the legal rights they need to collect, preserve, and provide access to cultural heritage. '''Foundation statements''' *'''How Wikipedia works''': [[foundationsite:news/2025/10/10/wikimedia-foundation-responds-to-questions-about-how-wikipedia-works/|Wikimedia Foundation responds to questions about how Wikipedia works]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/20|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:09, 28 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29511411 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on October 24. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small>[[File:Gran Torre Santiago (26058231758).jpg|thumb|Wikimania Santiago will happen in 2027.]] *'''Wikimania 2027''': Santiago, Chile is announced as the location for [[diffblog:2025/11/04/wikimania-2027-location-announcement/|Wikimania 2027]]. The annual conference returns to Latin America after more than 10 years, following previous editions in Buenos Aires (2009) and Mexico City (2015). *'''Wikidata recognized as a Digital Public Good''': [[foundationsite:news/2025/10/29/wikipedia-recognized-as-a-digital-public-good/|Wikidata became the second Wikimedia project to be officially recognized as a digital public good by the Digital Public Goods Alliance]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Read updates from Tech News week [[diffblog:2025/10/27/tech-news-2025-week-44/|44]] and [[diffblog:2025/11/03/tech-news-2025-week-45/|45]] including the community-submitted tasks that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. *'''Activity Tab''': The Wikipedia Android app expands the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]] to all users. It offers a complete view of your Wikipedia activity: reading time, saved articles, edits, and donation history (for known donors). This change aims to make Wikipedia a more engaging experience for readers and contributors alike, while keeping all personal data private and stored locally on your device. *'''Tabbed browsing''': [[diffblog:2025/10/27/new-on-the-wikipedia-app-for-ios-tabbed-browsing-tabs/|Tabbed browsing]] is now available on the Wikipedia App for iOS. Tabs will let you keep more than one article open at a time, making it easier to explore complex topics, follow links without losing your place, and pick up where you left off. *'''CampaignEvents extension''': Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. *'''Image browsing''': The Wikimedia Foundation launched [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|image browsing]], an experiment that puts images on top of your Wikipedia article reading journey, on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. *'''Temporary accounts''': [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] are now enabled on 1,000+ projects including English Wikipedia. *'''Abstract Wikipedia naming contest''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-29|The first round of “abstract content wiki” naming vote has ended]] and the first legal review had begun to determine the 6 names that will make it to the second round on November 17. *'''Wikifunctions''': [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Wikifunctions deployment|Wikifunctions is now deployed across 12 Wiktionaries and 4 Wikipedias]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Digital-first-aid-kit.png|thumb|150px| [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resource Center]] provides tips and tools to protect yourself online.]] *'''Privacy in Wikipedia research''': The Wikimedia Foundation published [https://osf.io/preprints/osf/uyxnf_v2 Privacy in Public: Navigating Research, Personal Data, and Safety on Wikipedia], a whitepaper which guides researchers in navigating privacy of Wikipedia editors in their research. [[diffblog:2025/11/02/privacy-in-public-a-new-whitepaper-on-privacy-in-wikipedia-research/|Read the highlights and key takeaways for researchers and Wikipedians]]. *'''Digital Safety''': The Wikimedia Foundation is launching [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/QYTDJWIAVWVXTSGCDHYD2SG4LZN4UTE6/|Digital Safety Office Hours]] to explore how to stay safe digitally, what does digital safety mean, what extra precautions can Wikimedians take. The first session will take place on November 28 at 9 AM and 7 PM UTC. Check out also our [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Human Rights/Digital Security Resources|Digital Safety Resources Center]] to learn practical tips and tools you can use immediately. *'''Volunteer roles for movement governance''': The Movement governance committees are seeking new volunteers to support essential and high-impact work across the Wikimedia ecosystem. The current appointment cycle is open for the [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|AffCom]], [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds Commission]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee]]. Applications for these committees will remain open until December 11. The team will host a community conversation on [[m:Event:2025 Committee appointments conversation hour 2|November 26]], at 3 AM UTC. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/10/26/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-september-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wikimedia Core Curriculum''': Want to learn how to edit Wikipedia? – A [[diffblog:2025/10/24/a-new-core-curriculum-seven-comprehensive-video-modules-from-the-wikimedia-foundation-for-beginners/|new '''free''' self-paced course, all in video with subtitles]], is available from the Wikimedia Foundation! '''Foundation statements''' *'''Transparency builds trust''': [[foundationsite:news/2025/10/22/transparency-builds-trust/|The latest edition from the series "Lessons from Wikipedia"]] explores how deep transparency has helped make Wikipedia one of the most trusted sources on the internet. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/21|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 12 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29590086 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 7. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> [[File:Wikipedia 25 graphic with dancer and protractor.png|thumb|link=diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Join the celebration for Wikipedia’s 25th virtual birthday party.]] *'''Board election:''' The [[m:Wikimedia Foundation elections/2025/Results|2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees vote]] has elected two new trustees, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Bobby Shabangu|Bobby Shabangu]] ([[m:User:Bobbyshabangu|Bobbyshabangu]]) and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates/Michał Buczyński|Michał Buczyński]] ([[m:User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]]), who will be appointed at the next Board meeting in December 2025. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia is turning 25 and it’s time to party! Register now for [[diffblog:2025/11/10/wikipedia-is-turning-25-older-wiser-and-now-fully-referenced-citation-needed/|Wikipedia’s 25th virtual birthday bash]] on 15 January at 16:00 UTC. *'''Wikimedia Hackathon''': The [[mw:Wikimedia Hackathon 2026|2026 Wikimedia Hackathon]] will be taking place in person May 1 - 3, 2026 in Milan, Italy. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are open] until November 28. *'''Language Community:''' [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 November 2025|The next language community meeting]] will be held on November 28 at 16:00 UTC. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Tech News''': Some of the latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/11/10/tech-news-2025-week-46/|46]] and [[diffblog:2025/11/17/tech-news-2025-week-47/|47:]] Wikimedia Foundation is experimentating with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later; One new wiki has been created: a Wikisource in [https://min.wikisource.org/wiki/Palanta Minangkabau]. *'''Wikifunctions''': The second round of voting for naming the wiki with abstract content is kicking off with [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates/2025-11-13|six name proposals to vote for]]. *'''Reference check''': The A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|reference check]] has begun on English Wikipedia and will run until December 17. This is a feature which prompts new editors to add citations before they publish an edit adding content to an article. *'''Image browsing''': Wikimedia Foundation is launching an experiment called "[[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.3 Image Browsing|Image browsing]]" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, is taking place on on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting a small number of users. *'''CampaignEvents extension''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] is now available on all Wikimedia wikis. The extension offers tools for running and coordinating events and other on-wiki collaborations. These features include ''Event Registration, Collaboration List, and Invitation List'', plus a new feature, [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]], which helps organizers and participants see the impact of their collaborative activities. Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|upcoming learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. *'''Dark Mode:''' Dark mode is now available on all Wikimedia projects for all anonymous users! This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [[mw:Manual:Dark_mode|Learn how to activate this feature]]. *'''Wikimedia Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|The Activity tab]] in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. *'''Usability Improvements:''' [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|Improvements for talk pages]] is being [[phab:T409297|rolled out]]. Users can opt out of these changes [[m:Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in “Show discussion activity.” '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikipedia 25 Press toolkit''': Wikimedia Foundation is providing [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Celebration toolkit/Press|press toolkit]] as guidance and resources to Wikimedia volunteers and affiliates to spread the word about Wikipedia’s 25th birthday to local and regional media. *'''Language and Internationalization''': Read some key highlights from the [[diffblog:2025/11/13/language-and-internationalization-newsletters-9/|October 2025 edition of the Language and internationalization newsletter]]. *'''Information integrity''': [[diffblog:2025/11/09/wikimedia-project-from-south-america-selected-by-the-unesco-global-initiative-for-information-integrity-on-climate-change-fund/|Wikimedia Project from South America Selected by the UNESCO Global Initiative for Information Integrity on Climate Change Fund]]. *'''The Wikipedia Library''': [[diffblog:2025/11/13/whats-new-in-the-wikipedia-library-july-september-2025/|The Wikipedia Library team attended the CEE Meeting 2025 celebrated a new partnership with Times of Malta]]. *'''Understanding movement organizers''': Wikimedia Foundation concluded a [[m:Research:Organizers in the Wikimedia movement/Literature review|literature review]] on organizers in the Wikimedia movement focused on capturing their personas, motivations, and impact in order to highlight best practices and opportunities for further support. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/reef-media-ai/ Reef Media uses Wikimedia Enterprise Snapshot API to Fact Check and Verify Sources]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Affiliations Committee''': [[m:Affiliations Committee/Recommendations November 2025|Draft recommendations]] on three strategic areas that need continuous consideration to best support Wikimedia affiliates. '''Foundation statements''' *'''Lessons from Wikipedia''': The latest edition from the series explores [[foundationsite:news/2025/11/10/how-wikipedia-navigates-disputes/|the art of disagreement and how Wikipedia navigates disputes]]. *'''Artificial Intelligence''': [[foundationsite:news/2025/11/10/in-the-ai-era-wikipedia-has-never-been-more-valuable/|In the AI era, Wikipedia has never been more valuable]]. This explainer shows how human-created knowledge isn’t replaceable. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/22|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:30, 25 ਨਵੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29707950 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2025 Issue 23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on November 21. This will be the final bulletin for 2025 and we'll be back in late January 2026 with the next issue. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/XX|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25_Birthday_cake.gif|right|200px]] '''Upcoming and current events and conversations'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''CEO appointment''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees has [[diffblog:2025/12/09/welcoming-the-wikimedia-foundations-new-ceo/|appointed Bernadette Meehan]] as the new CEO of the Wikimedia Foundation. She will be meeting communities around the puzzle globe when she officially joins on January 20, 2026. *'''Wikipedia's 25th birthday party:''' Join the virtual celebration for games, prizes, musical performances, volunteer spotlights, data visualization, surprise guests and more. January 15 at 16:00 UTC. [[m:Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration|Register on Meta]]. *'''Wikimedia Foundation Board of Trustees''': Join the next Conversation with the Trustees on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/2025-12-11 Conversation with Trustees|December 11 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Wishathon:''' [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#December 1, 2025: Results of our last Wishathon sprint|15 patches were written and 5 merged]], as part of a [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Wishathon|Wishathon]] for the Community Wishlist. One wish from the community was completed ([[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|"Preview page with this template" should not work with pages that do not transclude the template]]), and three more now have a clearer path forward. *'''Activity Tab on Mobile App''': The Wikipedia iOS app is running an experiment that replaces the History tab with a [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|redesigned Activity tab]]. This new tab surfaces personalized insights about reading, editing, and donations — all stored locally on your device for privacy. The goal is to see whether the new experience increases engagement and retention among logged-in readers. *'''Wikipedia Year in Review in Apps''': [[mw:Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|The Wikipedia Year in Review 2025]] is now available for the iOS and Android apps. This year introduces new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. *'''Add a Link''': A feature that suggests links to be added to articles based on a prediction model, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], has been deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. *'''Abstract Wikipedia''': The [[m:Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest/Votes|second round of voting]] on the name of Abstract Wikipedia concluded with ''Abstract Wikipedia'' as the top-voted name with 100 votes, followed by Wikigenerator with 91 votes. The name for the wiki project [[:f:Wikifunctions:Status_updates/2025-12-04|will now remain Abstract Wikipedia]]. *'''Anti-vandalism tool:''' [[mw:Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]], now has the option to choose between two machine learning models to power the software on wikis using the tool. *'''Tools to support newcomers:''' Newcomers failing to add a citation to support added content has been one of the most common mistakes on Wikipedia. [[mw:Edit check/Reference Check|Reference Check]], a tool that prompts them to add a citation before publishing an edit, has gone live for an A/B test on English Wikipedia. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News [[diffblog:2025/11/24/tech-news-2025-week-48/|week 48]] and [[diffblog:2025/12/01/tech-news-2025-week-49/|week 49]] include the Foundation working on [[phab:T396155|improving the text and presentation of the Verification Email]] sent to new users to make them more welcoming, useful, and informative; and two new wikis being created: a [[w:tok:|Wikipedia in Toki Pona]] and a [[q:pcm:|Wikiquote in Nigerian Pidgin]]. *'''Infrastructure''': [https://techblog.wikimedia.org/2025/11/21/unifying-mobile-and-desktop-domains/ Unifying our mobile and desktop domains] achieved 20% faster mobile response times, improved SEO, and reduced infrastructure load. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Legal win in France''': Wikimedia Foundation secures crucial [[diffblog:2025/12/01/wikimedia-foundation-secures-crucial-legal-win-in-france/|legal win in France]] against legal attacks on freedom of speech. *'''CEE Hub''': [[diffblog:2025/12/01/cee-hub-three-years-of-growth-learning-and-regional-impact/|Overview]] of three years of growth, learning, and regional impact of CEE Hub. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/01/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-october-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Digital Violence''': How the Wikimedia movement is responding to [[diffblog:2025/11/20/uniting-to-end-digital-violence-16-days-of-activism-against-gender-based-violence/|digital gender based violence]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': The next research showcase will feature a special panel on "Experimentation on Wikipedia" and will [[mw:Wikimedia Research/Showcase|take place on December 10 at 17:30 UTC]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit Report''': Key takeaways from the [[diffblog:2025/11/24/highlights-from-the-wikimedia-foundations-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Foundation’s audit report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Wikimedia Enterprise''': [[diffblog:2025/11/24/wikimedia-enterprise-financial-report-fiscal-year-2024-2025/|Wikimedia Enterprise Financial Report]] for fiscal year 2024-2025. *'''Annual Plan Progress''': A look back at progress made against the plan [[diffblog:2025/11/21/progress-on-the-annual-plan-a-look-at-the-second-half-of-our-fiscal-year/|during the second half of our fiscal year.]] Up to date regular updates are included in the Foundation Bulletin. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Sister Projects Task Force''': [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force/Results of the consultation about Wikispore and Wikinews#Results of the consultations|Results of the consultation about Wikispore and Wikinews]]: No immediate changes should be made to Wikispore's current technical setup and archive all editions of Wikinews, preserving their content. '''Foundation statements''' *'''Wikipedia's unique revenue model''': [[foundationsite:news/2025/11/26/how-is-wikipedia-funded/|How is Wikipedia funded]] and [[foundationsite:news/2025/11/26/how-does-the-wikimedia-foundation-use-donations-to-wikipedia/|how does the Wikimedia Foundation use donations to Wikipedia]]? *'''Most read articles:''' Wikipedia’s [[foundationsite:news/2025/12/02/announcing-wikipedias-most-read-articles-of-2025/|most-read articles of 2025]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2025/X|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let askcac[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:50, 11 ਦਸੰਬਰ 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29735761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 1</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on December 5. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Landscape of astronaut and batik maker.png|700px|center]] [[File:WP25 Film.gif|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia turns 25:''' Time to start the party! [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the virtual celebration]] featuring musical performances, games, and more on January 15 at 16:00 UTC. and The party will be live interpreted into Arabic, Chinese, French, Spanish, and Portuguese. <span class="mw-ui-button" role="button" aria-disabled="false">[[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|Join the celebration]]</span> '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Annual planning''': [[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Key questions for the Wikimedia movement]] to shape the Wikimedia Foundation’s 2026-2027 annual goals. [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Join the discussion on-wiki]]. *'''Hackathon''': **[[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Apply to join the Northwestern Europe 2026 Hackathon]] from March 13-14 in Arnhem, the Netherlands. Application will close mid-January 2026 or earlier based on event capacity. **General Registration for the [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ 2026 Wikimedia Hackathon is now open]! The hackathon will take place in Milan, Italy from May 1 - 3, 2026. Event details [[mw:Wikimedia_Hackathon_2026|can be found here]] and registration will remain open until March 30th or until event capacity is reached. *'''Semantic search''': Wikimedia Foundation is working on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|making it easier to find the information readers want]]. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2025/12/08/tech-news-2025-week-50/|50]], [[diffblog:2025/12/15/tech-news-2025-week-51/|week 51]], and [[diffblog:2025/12/22/tech-news-2025-week-52/|week 52]] include that now edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details which will help oversighters to prevent doxxing. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-18|The first Wikifunctions Volunteers' Corner of the next year]] will take place on February 9. *'''Blazegraph Migration:''' To support the migration away from Blazegraph as the backend of Wikidata Query Service (WDQS), we are hosting regular calls [[d:Event:Blazegraph Migration Office Hours - January 2026|starting on January 27]]. Wikidata users and tool maintainers are [[d:Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|are invited to join]], ask questions, and share migration-related concerns. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]]</small>'' *'''Upcoming Conferences''': Announcing the [[diffblog:2025/12/16/learn-about-the-approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-1/|six Wikimedia conferences funded for 2026]] in the first round. *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2025/12/19/looking-ahead-to-wikimania-2026/|A glimpse on what the team is currently working on]] to prepare for Wikimania 2026 in Paris. *'''Public Policy''': [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Global Advocacy/Resources|Explore the resources available for public policy advocacy work]], including explainers that describe key policy positions, guides on how to build a campaign or write a policy brief, and examples of open letters submitted to governments. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2025/12/18/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-november-2025/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Public-Interest content''': The Project Gayatri content expansion program brought [[diffblog:2025/12/22/project-gayatri-a-year-of-building-knowledge-closing-with-heart/|7,656 new articles on Indonesian Wikipedia]]. *'''Wikimedia Research Showcase''': [[mw:Wikimedia Research/Showcase|The research showcase will return on January 22 at 17:30 UTC]] with the theme "Celebrating 25 Years of Wikipedia and the Research Behind It". *'''Wikimedia Research Report''': The Wikimedia Foundation has published its [https://research.wikimedia.org/report.html 13th bi-annual Research Report], highlighting the work completed during the first six months of this fiscal year. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Past issues of the bulletin for progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/2025-api-wrap-up/ Read the full annual wrap-up of 2025 of Wikimedia Enterprise] and how the year marked a fundamental shift in open knowledge. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board of Trustees''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2025/12/17/wikimedia-foundation-welcomes-two-new-board-trustees/|welcomes two new Board Trustees]] Bobby Shabangu and Michał Buczyński. *'''Affcom News''': Read the [[m:Affiliations Committee/News/Issue 7|year-end issue of AffCom News (July-December 2025)]], the newsletter that distributes relevant news and events about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]&nbsp;·[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;·</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/01|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 14 ਜਨਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=29895265 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 2</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Jan 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Desktop.png|right|200px]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Annual planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. This is a time of urgency and focus for the Wikimedia projects and we [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|invite you to shape this plan together with us.]] *'''Year 2 of PTAC''': As it reached its first year, Product & Technology Advisory Council (PTAC) shared [[m:Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|a retrospective and proposed future improvements]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Account security''': All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA), providing a simple and [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|secure way]] to log in. *'''Wikifunctions''': [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-22|An overview of the quarterly plan (January–March)]] and how it connects to the broader goals for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/01/12/tech-news-2026-week-03/|03]], [[diffblog:2026/01/19/tech-news-2026-week-04/|04]] and [[diffblog:2026/01/26/tech-news-2026-week-05/|05]] include unregistered contributors on blocked IPs can now interact on-wiki to [[phab:T398673|appeal a block]] by creating a temporary account. *'''Collaborative contributions''': Wikimedia Foundation is hosting [[m:Event:Connection learning session 4|a learning session]] to share [[m:CampaignEvents/Collaborative contributions|new releases around collaborative contributions]] and discuss future project ideas. *'''Structured task''': The [[mw:Growth/Revise Tone|Revise Tone Structured Task]] is now live in A/B testing on pilot wikis: English, Arabic, Portuguese, and French Wikipedia. It helps new editors improve promotional language in existing articles through a quiz style onboarding experience and a guided in article suggestion. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:WP25 The Birthday Cake Song.webm|thumb|"The Birthday Cake Song" is an original song created for Wikipedia's 25th Birthday, performed by the WikiChoir, featuring Wikipedia and Wikimedia Commons content.]] *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/01/27/call-for-sessions-wikimania-2026-is-coming-to-paris/|Call for sessions]] is open until March 1. *'''Wikipedia 25''': Wikipedia celebrates 25 years of knowledge at its best with [[foundationsite:news/2026/01/15/wikipedia-celebrates-25years/|docuseries, time capsule, and more]]. *'''Virtual celebration''': In case you missed it, over 10,000 people have watched [[m:Special:MyLanguage/Event:Wikipedia 25 Virtual Celebration|the virtual celebration]] that [[:c:File:WP25 Generations.webm|brought together generations of Wikimedians]], featured [[:c:File:WP25 A Tribute to the Talk Page.webm|an ode to the talk page]], a [[:c:File:WP25 A Dramatic Reading of a Wikipedia TalkPage for Orange.webm|dramatic reading of a real talk page]], a Magnetikpunk [[:c:File:WP25 "Cyklepedia" by Open Reel Ensemble.webm|song dedicated to Wikipedia]], a passing of the [[:c:File:WP25 CEO Cake Pass.webm|cake baton from Maryana to Bernadette]], [[c:File:WP25 The Birthday Cake Song.webm| "The Birthday Cake Song"]] and more. All of it written and performed by humans of Wikimedia. *'''Birthday mascot''': [[diffblog:2026/01/15/meet-the-wikimedian-whose-casual-sketch-inspired-wikipedias-25th-birthday-mascot/|Meet the Wikimedian]] whose casual sketch inspired Wikipedia’s 25th birthday mascot. *'''Legal''': Learn about two recent submissions advocating [[diffblog:2026/01/16/why-the-wikimedia-foundation-is-advocating-proportionality-and-carve-outs-for-digital-public-goods-in-brazils-new-online-child-safety-law-eca-digital/|the need for proportionality in Brazil’s new online child safety law]]. *'''Policy:''' The Global Advocacy team shared a report from digital policy organization InternetLab about the intersection between the [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 open knowledge movement and public interest journalism]. *'''Global Resource Distribution Committee''': Refreshed [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] are ready for review. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Solving puzzles together''': [[diffblog:2026/01/19/solving-puzzles-together/|A final reflection from Maryana Iskander]]. *'''Wikimedia Enterprise''': Mistral AI and Wikimedia Enterprise announced [https://enterprise.wikimedia.com/blog/mistral-ai-partners-with-wikimedia-enterprise/ a new strategic partnership]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/02|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:06, 4 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30007243 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 3</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on January 30. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics of Astronaut.png|right|200px]] '''Highlights''' *'''Wikipedia Library''': [[diffblog:2026/01/30/whats-new-in-the-wikipedia-library-october-december-2025/|Wikipedia Library gained new content partnerships]], restored access to the British Newspaper Archive, and added an Arabic language academic resource with more than 7 million records. *'''Gender gap''': The [[m:Event:Celebrate Women|Celebrate Women 2026]] campaign will run from March 1–31 to advance the achievements of the women’s rights and gender equity movement globally. *'''Annual Planning''': The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| Annual Plan]] is the Wikimedia Foundation’s description of what we hope to achieve in the coming year. We invite you [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/| to shape this plan]] together with us. Between now and the end of June 2026, we will have [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] about how global trends may shape our future, how we can experiment, adapt and respond together. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Patrolling improvements''': A new feature available on [[m:Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. *'''Wikifunctions''': [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-01-29|How Abstract Wikipedia articles can be integrated]] into Wikipedia language editions to enable Wikipedians to write an abstract article once and have it available in many languages. *'''Suggestion Mode''': A new Beta Feature for the VisualEditor, [[mw:VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode,]] is [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Suggestion Mode %E2%80%93 new Beta Feature on Tuesday|now available on English Wikipedia]] for experienced editors. This features proactively suggests actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, such as "add citation", "improve tone", or "fix an ambiguous link". *'''WDQS Blazegraph Migration''': As part of the migration away from Blazegraph (the current backend of the Wikidata Query Service), an initial evaluation of open-source triple store candidates [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/WDQS_Triple_Store_Evaluation_-_Benchmark_Results_Report.pdf has been completed]. Using the published [[D:Wikidata:SPARQL query service/Triple store evaluation methodology|evaluation methodology]], performance, stability, and compatibility was assessed. *'''Tech News:''' Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/02/tech-news-2026-week-06/|06]] and [[diffblog:2026/02/09/tech-news-2026-week-07/|07]] include the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature that allows logged-in contributors to organise and filter watched pages in ways that improve their workflows. They also link to the 44 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Karolina Gruszczyk 4 at Wikipedia 25 celebration in Warsaw.jpg|thumb|Wikipedia 25 celebration in Warsaw.]] *'''Funding Principles''': The interim [[m:Global Resource Distribution Committee|Global Resource Distribution Committee]] (GRDC) has published a first version of the [[m:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Funding Principles]] which guides the broader grantmaking ecosystem across the Wikimedia Movement. Share your feedback in the [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee/Funding Principles|Discussion]] page. *'''Wikipedia 25''': [[diffblog:2026/02/09/wikipedia25-celebrations-in-warsaw/|Celebrating 25 years of Wikipedia in Warsaw]]. *'''Responsible AI''': Why the [[diffblog:2026/02/03/why-the-global-index-on-responsible-ai-matters-for-wikimedians/|Global Index on Responsible AI]] matters for Wikimedians. *'''Open Knowledge''': Why the Open Knowledge Movement and Public Interest Journalism [https://medium.com/wikimedia-policy/why-the-open-knowledge-movement-and-public-interest-journalism-must-unite-forces-b011bef63cf0 must unite forces]. Shared principles and interdependence, points of convergence and the path forward. *'''Journalism Awards:''' Applications for [[foundationsite:news/2026/02/02/open-knowledge-journalism-awards-applications-open/|the Open the Knowledge Journalism Awards]] are now open until March 1. Presented by the International Center for Journalists in partnership with the Wikimedia Foundation, the awards seek to recognize African journalists whose reporting helps close knowledge gaps about Africa on Wikipedia. *'''UN General Assembly''': Wikimedia Foundation was invited to speak at the UN General Assembly (UNGA) hall about [[diffblog:2026/02/11/wikimedia-foundation-at-the-united-nations-remarks-on-multistakeholderism-digital-public-goods-and-internet-governance/|Wikipedia’s role in global digital governance]]. *'''Advocacy''': Wikimedia Foundation has [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|adopted new and updated policies]] regarding the use of banners, logo changes, and blackouts on the projects, particularly for advocacy purposes. Specifically, the new [[:foundation:Special:MyLanguage/Policy:Use of Wikimedia sites for advocacy purposes|"Use of Wikimedia sites for advocacy purposes"]] policy, and updates to the guidelines for [[:m:Special:MyLanguage/CentralNotice/Usage guidelines|CentralNotice usage]] and [[:m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting wiki configuration changes]]. The policies establish clearer processes for advocacy activities, and require notification of Foundation staff for some proposed uses of the Wikimedia sites. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Futures Lab''': [[diffblog:/2026/02/12/from-baghdad-to-frankfurt-wikimedia-futures-lab-2026/|Reflections from a Wikimedian]] who attended the [[m:Wikimedia Futures Lab|Wikimedia Futures Lab]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/3|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 17 ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30053915 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 4</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on Feb 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Work-in-progress animation of the Wikipedia 25 birthday mascot scrolling on a phone.gif|right|200px|]] '''Highlights'''<br/><small>''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Let's Talk|Let's Talk]] continues''</small> *'''Birthday mode''': This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on ~2,500 articles, waiting to be discovered by readers. The feature is available for all Wikipedias to customise through Community Configuration until 6 April 2026. So far [[m:Wikipedia 25/Easter egg experiments|17 Wikipedias]] have joined in the fun. *'''Wikipedia's 25th birthday party celebrated on Commons''': Content from the January 15th global birthday party selected as [[c:Template:Motd/2026-02#22|Media of the day]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Etherpad cleanup''': For security and performance reasons, all current pads on Wikimedia’s [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based "ephemeral" editor for real-time collaborative document editing, [[m:Talk:Etherpad#Etherpad wipe/deletion/clean slate proposal|will be permanently deleted after 30 April]]. We will continue running this Etherpad instance to support events and other short-term collaboration, but will be periodically deleting data going forward. If you have content in Etherpad you want to keep, please create local backups, as data will be permanently deleted and will not be able to be recovered. *'''Activity tab''': Wikipedia iOS app has rolled out the improved [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/Activity Tab|Activity tab]] to all users in version 7.9.0. A/B test results showed increased account creation among users with access to the feature. Updates include enhanced editing impact insights, module customization, and relocation of History into the Search tab. *'''Reference Check''': The feature [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to all Wikipedias. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop (or acknowledge/explain why they did not) and about 17.5 times more likely on mobile web. *'''Semantic search''': The Foundation has launched a limited [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|semantic]] and keyword queries. The [[mw:Readers/Information_Retrieval/Phase_1|Phase 1 beta]] is now live on Greek Wikipedia. The goal is to understand whether combining meaning-based retrieval with keyword search helps readers find information more effectively. Testing will expand to English, French, and Portuguese Wikipedias in March. *'''Navigation experience''': The Foundation will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [[File:Abstract Wikipedia prototype - Kolkata.png|thumb|right|Screenshot of the current prototype of Abstract Wikipedia, showing a two sentence article about Kolkata.]] *'''Site notices''': Site notices ([[m:MediaWiki:Sitenotice|MediaWiki:Sitenotice]] and [[m:MediaWiki:Anonnotice|MediaWiki:Anonnotice]]) now will render on all platforms, not just on the desktop site. Users on mobile web will now see these notices and be informed. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/02/16/tech-news-2026-week-08/|08]] and [[diffblog:2026/02/23/tech-news-2026-week-09/|09]] include the new “Edit full page” button for people who are editing a page-section using the mobile visual editor. They also link to the 40 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Wikifunctions''': Abstract Wikipedia is going to have its public preview within the next few weeks, [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-02-20|here is the preview]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Gender gap''': The [[diffblog:2026/02/24/celebrate-women-2026-is-coming/|Celebrate Women 2026]] is coming! The Wikimedia Foundation will host a kick-off celebration that will work as a welcome session for both organizers and participants on [[m:Event:Celebrate Women 2026 Welcome Session|March 5 at 13:00 UTC]]. *'''Language''': New edition of the [[diffblog:2026/02/17/language-and-internationalization-newsletters-10/|Language and internationalization newsletter]] highlights new feature developments and improvements in various [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization#Projects|language-related technical projects]]. *'''Let’s Connect Learning Clinic''': Watch the recordings of past [[metawiki:Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|learning clinics]] about Wikipedia’s 25th Birthday Tool and Strengthening Local-Language Admin Communities. *'''Wikimedia Research Showcase''': You can [https://www.youtube.com/live/qW5IQJv84HY watch the recording] of this month research showcase whose theme is about "[[mw:Wikimedia Research/Showcase|AI and Communities]]". *'''Hubs''': Lessons [[diffblog:2026/02/13/what-we-are-learning-from-hub-pilots/|from hub pilots]]. *'''Banners & logo policies''': Wikimedia Foundation has adopted [[diffblog:2026/02/11/announcing-new-policies-related-to-the-use-of-wikimedia-sites-for-advocacy-purposes/|new and updated policies regarding the use of banners, logo changes, and blackouts]] on the projects, particularly for advocacy purposes. *'''Digital Safety''': The next edition of [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/MFK6V57X7B3XBCPYS63PBP764UZWEE7X/|Digital Safety Office Hours]] will be on Mar 27 at 9:00 UTC and 19:00 UTC. The session will explore practical threat modelling: a structured way to think about risks, assess your exposure, and make informed choices. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikimedia Enterprise''': [https://enterprise.wikimedia.com/blog/ecosia-enriches-search-results-and-ai-answers/ Ecosia Enriches Search Results and AI Answers with Wikimedia Enterprise]. *'''Human centered AI''': Members of the Wikimedia Enterprise team presented on "[https://enterprise.wikimedia.com/blog/event-stanford-human-centered-ai/ Wikipedia in the Age of AI and Bots]" at the seminar of Stanford’s Institute for Human-Centered Artificial Intelligence. *'''Inclusive AI''': Advancing Open, Inclusive AI with Free and Open Knowledge at the [https://medium.com/wikimedia-policy/wikimedia-foundation-at-the-india-ai-impact-summit-2026-advancing-open-inclusive-ai-with-free-and-131bf9625f8b India AI Impact Summit 2026]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/04|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12:37, 3 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30155780 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 5</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on February 27. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Blue W25.png|right|200px|]] '''Highlights''' *'''Supporting readers''': For most of its history, Wikipedia did not have to worry about attracting readers. But with the way people search for information changing, there is a drop in the number of readers which is impacting the number of accounts created and contributions to our sites. Have a look at some of [[diffblog:2026/03/10/engaging-and-reengaging-wikipedia-readers/|the ongoing and planned work to support reader experience.]] *'''Server switch''': [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on March 25 at 15:00 UTC. This is for the [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|datacenter server switchover backup tests]], which happen [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|twice a year]]. *'''Tools improvement''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|Work is still ongoing in some areas]], including changes related to deprecated server-side uploads. *'''Wikipedia 25 Grants''': The celebration continues! The Wikimedia Foundation offers [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Grants|Wikipedia 25 Birthday Funds]] to communities planning Wikipedia’s 25th birthday events with funding between USD 1,000–2,000. Apply before March 31. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Experiments''': The Foundation is frequently conducting experiments to help learn what features will be most effective and valuable to the projects. [[m:List of experiments in Product and Technology|The list of experiments in Product and Technology]], tracks upcoming, live, in-analysis, and completed experiments as well as their rationale. For example, the tracker shares that [[m:List of experiments in Product and Technology#Upcoming|one upcoming experiment, Reader to Contributor Baseline]], will measure how many readers create contributor accounts and whether the rate differs depending on how people arrived to the site. *'''Article guidance''': Help less experienced editors by filling out a questionnaire [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on this page]] (available in 7 languages). The Foundation are looking particularly for experienced Wikipedia editors from these [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]]. Your answers will help [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|customize guidance for less experienced editors while creating an article]]. *'''Wikifunctions:''' You can now create Functions that will [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|show a citation in their output.]] *'''Editing feature''': [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] is available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. *'''Paste Check''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] is now available at all Wikipedias. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. *'''Mobile experience''': The user menu in the top corner for all mobile users [[phab:T413912|is standardized]] so that it is closer to the desktop experience to improve the user interface for readers. *'''Two-factor authentication''': For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. *'''Tech News''': Latest updates from Tech News week [[diffblog:2026/03/02/tech-news-2026-week-10/|10]] and [[diffblog:2026/03/09/tech-news-2026-week-11/|11]] include the new GraphQL API has been released as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS). They also link to the 50 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. [[File:Mervat Salman.jpg|thumb|right|200px|[https://diff.wikimedia.org/2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/ WikiCelebrates Mervat.]]] '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''WikiCelebrate''': [[diffblog:2026/03/09/wikicelebrate-mervat-a-decade-of-building-knowledge-community-and-trust/|Celebrating Mervat]], one of the most experienced and dedicated contributors to Arabic Wikipedia. *'''Wikimedia ecosystem''': The [[diffblog:2026/03/05/draft-proposal-for-a-future-affiliate-landscape/|pilot on the ecosystem of Wikimedia organizations]] has published a draft proposal for a [[m:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|Future Affiliate Landscape]]. It welcomes your review and [[m:Talk:Updating the ecosystem of Wikimedia organizations/Future Affiliate Landscape|feedback]]. *'''Fundraising''': The Fundraising Report 2024–2025 has now been [[m:Fundraising/2024-25 Report|published]] on meta. *'''International Women's Day 2026:''' [[diffblog:2026/03/10/international-womens-day-2026-women-visibility-and-the-future-of-trusted-knowledge-on-wikimedia/|Women, visibility, and the future of trusted knowledge on Wikimedia]]. *'''Don't Blink''': [[diffblog:2026/03/12/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-january-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Earth 2025''': [[foundationsite:news/2026/03/02/the-winners-of-wiki-loves-earth-2025/|See the winners]] from the 13th annual edition of the globe-trotting photo contest. *'''Wikimania 2026''': While most Wikimania program submissions are closed, [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Program/Research|the research track is open until March 31]]. It accepts proposals from both professional researchers and Wikimedians. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/05|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:17, 17 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30218350 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 6</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 13. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:Adapted Wikipedia20symbols mobile w.svg|right|thumb|200px|Editing on the mobile apps]] '''Highlights''' *'''Supporting the mobile experience''': The Foundation is starting conversations with communities to [[mw:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|explore how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The goal is to understand how to better support both new and experienced editors, and how the app can guide users to the right editing tools. Your input is welcome. Join the [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|discussion]]! *'''Wikimania 2026''': [[diffblog:2026/03/25/registration-for-wikimania-paris-is-opening-soon/|Registration for Wikimania 2026]] is opening soon from the end of March to May 1. Like other Wikimedia events this year, we are introducing a "request for invitation" process, with trust and safety checks conducted prior to confirming in-person attendance. Our priority is to create a safe environment for connection, collaboration, and shared learning. *'''Around the Puzzle Globe in the CEE region''': On March 23 almost 60 Wikimedians took part in [[m:Event:CEE Catch Up: Around the Puzzle Globe|the CEE-Catch up]]- a meeting for Wikimedians from Central and Eastern Europe and Central Asia. As a part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|continuous conversations]] we have with the communities around the Foundation's annual plan, participants discussed the global trends related to Readers and Contributors in their regional context. The meeting was also an opportunity to connect with the new Foundation CEO, Bernadette Meehan, who is meeting communities [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Chief Executive Officer/Around the puzzle globe|around the puzzle globe]] to listen, learn and engage with the communities. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Crawlers:''' The Foundation is now [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|detecting and blocking billions of bot requests]] that don’t follow our robot policy, such as aggressive scrapers, to make sure our resources go towards serving human readers. In the coming months we’ll be working on better detection of rapidly changing bot behavior and better API infrastructure. *'''Moderator tools for newer editors''': Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to an [[mw:Moderator Tools/Dashboard|early version of Special:PersonalDashboard]]. It introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. *'''Account creation on mobile''': Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] are now presented with a simplified logged-out warning message, which encourages them to create an account or log in. This test is part of our ongoing effort to enhance the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and increase participation. *'''Verification email redesign:''' [[phab:T416748|The verification email sent to new accounts]] that add an email address during signup has been redesigned. When tested on English Wikipedia, Wikimedia Commons, and Wikidata, the same-week email verification rate increased from 41.6% to 45.9%. *'''Retaining notification history''': Wikimedia site users can export their notifications older than 5 years using [[toolforge:echo-chamber|a new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain important notifications and avoid losing them based on the planned change to delete notifications older than 5 years, [[phab:T383948|as previously announced]]. *'''Tech News''': Latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/16/tech-news-2026-week-12/|12]] and [[diffblog:2026/03/23/tech-news-2026-week-13/|13]] include the update that Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys as a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. See also the 64 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Experiments''': Check out [[m:List of experiments in Product and Technology|the list of experiments in Product and Technology]] to see all upcoming, live, in-analysis, and completed experiments. One new experiment that just went live is the "Improve the logged-out warning message on mobile web," which aims to reduce the sense of friction or alarm when users encounter the logged-out warning upon editing. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> [[File:Microtask generator tool.png|right|thumb|200px|Screenshot of the Microtask generator tool.]] *'''Digital rights and free knowledge''': Wikimedia Foundation staff and Wikimedians from across the movement will contribute to [[diffblog:2026/03/16/wikimedians-champion-digital-rights-and-free-knowledge-at-rightscon-2026-join-the-global-conversation-wherever-you-are/|important conversations on AI governance, information integrity, and equitable access to knowledge at RightsCon 2026]] from May 5–8. [https://www.rightscon.org/registration/ Join the conversation virtually]. *'''Microtask Generator''': [[diffblog:2026/03/23/from-overwhelming-lists-to-bite-sized-edits-meet-the-microtask-generator/|Learn more about the Microtask Generator]], a tool which identifies content quality gaps in Wikipedia articles and suggests tasks for editors to address within a dashboard. Users can input lists of articles for analysis, or get recommendations based on article categories. Ideal for edit-a-thons and other article improvement drives. *'''WikiLearn''': Discover [[diffblog:2026/03/12/wikilearn-news-march-2026/|the latest edition of WikiLearn News]] where you can find the latest online learning opportunities to take your editing skills to new heights. *'''Diff Event calendar''': [[diffblog:2026/03/11/movement-events-on-the-move-diff-event-calendar-transitions-to-meta-wiki/|The event calendar on Diff is now redirected]] to [[m:Special:AllEvents|the list of events on Meta-wiki]]. This list pulls in all events that are open to all wikis. *'''Grantmaking Strategy''': The GRDC has identified the [[m:Global Resource Distribution Committee/Key challenges for a new Grantmaking Strategy|key challenges that will inform the design of the new Grantmaking Strategy]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Audit report''': Highlights from the [[diffblog:2026/03/19/highlights-from-the-wikimedia-endowments-fiscal-year-2024-2025-audit-report/|Wikimedia Endowment’s fiscal year 2024-2025 audit report]]. *'''Enterprise partnerships''': Wikimedia Enterprise announced new partnerships. Together with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/firecrawl-replaces-wikipedia-scraping-with-enterprise-apis/ Firecrawl to reform how AI agents access the world’s largest online repository of human knowledge] and with [https://enterprise.wikimedia.com/blog/aligned-ai-is-developing-ethical-ai/ Aligned AI to develop Ethical AI products for families by providing Wikimedia Enterprise Snapshot API]. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Endowment Board''': [[diffblog:2026/03/24/welcoming-nataliia-tymkiv-to-the-wikimedia-endowment-board/|Welcoming Nataliia Tymkiv to the Wikimedia Endowment Board of Directors]]. *'''Affiliate recognition''': Affiliations Committee [[diffblog:2026/03/26/affiliate-recognition-pause-extended-until-september-2026/|extended the pause on new affiliate recognition to September 1, 2026]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/6|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:04, 31 ਮਾਰਚ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30333201 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 7</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on March 28. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:People browsing on smartphone together - RWiC.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Community Wishlist update''': This [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#April 7, 2026: What we have done so far and what the team will be working on in the next months|monthly update covers]] how 44 wishes were fulfilled, 17 are in progress, and 15 more will start work soon. It includes completion of work on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]], which allow users to add labels to items in their watchlist to help with managing and filtering; fixing a bug with [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W265|preview page feature]]; indexing of [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W303|Commons on Google & DuckDuckGo search]]; and a wish simplifying the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W141|insertion of maths formulas]] in articles. You can submit, vote on, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes|subscribe to wishes]] here. *'''Goal setting for edit-a-thons''': The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|group goal-setting feature]], enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. This feature is now available on all Wikimedia wikis. Join the [[m:Event:Connection learning session 5|Connection Learning Session]] on April 14 at 16:00 UTC to learn more about this feature and new ways to promote events and campaigns to editors. *'''Collaboration with the United Nations''': Learn how the Foundation [[diffblog:2026/03/27/securing-our-collective-voice-why-engaging-with-the-united-nations-is-key-to-protecting-free-knowledge/|engages with the United Nations]] to secure our collective voice and protect free knowledge. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]''' <br /><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Mobile page previews mock.png|right|thumb|150px|Design mock for mobile page previews.]] *'''Navigating articles on mobile''': The Foundation is [[:en:Wikipedia:Village pump (technical)#Phase 1: Mobile page previews|launching an experiment]] to test how to make it easier and more intuitive for readers to navigate through articles on mobile. To do this, we want to test [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile Page Previews.]] This experiment will go live the week of April 20 and will run for four weeks. *'''Editing tools for new editors''': [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Tone check|Tone Check]] was [[phab:T419177|deployed on French, Japanese, and Portuguese Wikipedia]] as a default-on feature for editors who have published 100 or fewer edits locally. When promotional or subjective language is added, users are prompted to consider "neutralizing" the tone of the edit. *'''Managing watchlist labels''': The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature is now available via VisualEditor, the source editor, and the "watchstar" (or watch link, for skins that don’t have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[m:Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. *'''Latest experiments''': See all upcoming, live, in-analysis, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. A new experiment that just went live is one which aims to establish a [[phab:T419634|baseline retention rate]] for logged-in readers. *'''Latest Wikifunctions''': Check out the [[f:Wikifunctions:Status updates/2026-04-02#Fresh Functions weekly: 102 new Functions|partial list]] of the 102 new functions created last week – likely the first week we have exceeded 100. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/03/30/tech-news-2026-week-14/|14]] and [[diffblog:2026/04/06/tech-news-2026-week-15/|15]] include an [[mw:Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|ongoing A/B test]] running on 10 Wikipedias to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. See also the 68 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. *'''Community discussions on Semantic Search''': The Wikimedia Foundation, in collaboration with the CEE Hub, hosted a discussion session on [[diffblog:2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/|Semantic Search]] for members of the CEE Youth Group. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]''' <br /><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Don't Blink!''': This month's [[diffblog:2026/04/05/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-february-2026/|highlights from the Global Advocacy team]] include how the Wikimedia Foundation co-presented alongside the Internet Archive at the State of the Net conference. *'''Digital rights and inclusion''': Take a look at the [[diffblog:2026/04/07/youth-inclusion-open-data-inclusive-language-at-drif26-wikimedians-bring-community-solutions-to-shape-the-future/|sessions]] that Wikimedians and allied partners will lead during Digital Rights and Inclusion Forum [https://drif.paradigmhq.org/ (DRIF)] 2026. *'''Manuscript preservation''': The Wikimedia Foundation supported [[diffblog:2026/03/28/reconnecting-balinese-manuscripts-with-local-voices-wikisami-university-workshops-in-bali/|volunteer-lead workshops]] to write Balinese Wikipedia articles about palm-leaf manuscripts (''lontar'') from the Leiden University Library collection. *'''Youth content creators''': Wikimedia Indonesia, together with the Wikimedia Foundation, delivered an [[diffblog:2026/04/06/asean-y-impact-content-creators-engage-with-the-wikimedia-movement/|introductory session on Wikipedia]] for young content creators representing all 11 ASEAN member states. *'''Legal and Safety Contacts''': The Wikimedia Foundation has created a single [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|"Legal and Safety Contacts" page]], to be linked in the footer of each wiki page. This will ensure that everyone has access to accurate and up to date Legal contact information. Insertion of the new links on different wikis will be done in stages, based on assessment of legal risk and necessity. *'''Building shared principals for the internet as a public good:''' The Global Advocacy team [https://wikimediapolicy.medium.com/a-shared-path-reinventing-an-internet-in-latin-america-that-serves-people-not-power-62b71c122ebf published a blog] with the Center for Studies on Freedom of Expression and Access to Information ([https://observatoriolegislativocele.com/en/ CELE]) and the Electronic Frontier Foundation ([https://www.eff.org/ EFF]) summarizing a workshop that brought together digital rights advocates from Latin America to dream of a "digital utopia." '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]''' <br /><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Wikidata API''': Wikidata’s structured knowledge [https://enterprise.wikimedia.com/blog/wikidata-api-endpoints-wikimedia-enterprise/ is now available] through Wikimedia Enterprise. *'''Annual Planning and global trends''': Join the [[m:Event:America APP call|America APP call]] on April 21 at 18:00 UTC. This meeting is an opportunity for the Latin American community to ensure that the region's voice helps shape the Wikimedia Foundation's work and priorities for the next fiscal year. The call will be in Spanish with interpretation into Portuguese and English. The [[m:Wikimedia EDs and Foundation meetings|last meeting]] between Wikimedia EDs and Foundation staff was dedicated to discuss global trends too. More discussions are [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#On-Wiki|happening on-wiki]] and in [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration#Co-created Community spaces|community spaces]] around different regions and projects. *'''Futures Lab:''' The world is changing around us. As the Wikimedia movement navigates this moment over a hundred Wikimedians from different Wikimedia projects came together to deepen our understanding of how these trends are impacting our people and projects at the [[diffblog:/2026/04/09/inside-the-wikimedia-futures-lab-how-the-wikimedia-movement-is-responding-to-a-changing-internet/|Wikimedia Futures Lab.]] *'''Fundraising Hub:''' The Wikimedia Foundation has launched [[:en:Wikipedia:Fundraising/Fundraising Hub|Fundraising Hub]] on English Wikipedia. The first discussion you can participate in is about distributing fundraising banner on English Wikipedia throughout the year. '''Board and Board committee updates''' <br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Ombuds Commission''': Announcement of the [[m:Talk:Ombuds commission#Announcing the 2026 Ombuds Commission|2026 Ombuds Commission]], the small group of volunteers who investigate complaints about violations of the Privacy Policy, the Access to Nonpublic Personal Data Policy, the CheckUser Policy and the Oversight Policy. *'''Wikinews closure''': All Wikinews editions will be [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode on May 4. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. '''Other Movement-curated newsletters & news''' <br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/7|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:10, 14 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30380476 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 8</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 10. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- [[File:WP25 Graphics Cursor.png|right|thumb|150px|]] '''Highlights''' *'''Annual Planning''': The Wikimedia Foundation published the [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|draft Annual Plan]] for the coming fiscal year (2026&ndash;2027) which will focus on four main goals that directly respond to the external trends. The goals include increasing our reach, deepening engagement, protecting our projects and building speed and resilience to enable the change needed to respond to the internet being at an inflection point. Feedback welcome on [[metawiki:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the talk page]] and [[metawiki:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]]. *'''Global conversation''': A [[:m:Event:Global Call: Annual Planning Around the Puzzle Globe|global conversation about the Wikimedia Foundation Annual Plan]] will take place on May 7 at 5:00 PM UTC. *'''Sustainable reuse of Wikimedia content''': The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now in [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. It makes it easier to credit Wikimedia content fairly wherever it is used. It provides all information required by the [https://wikimedia-attribution.toolforge.org/ Wikimedia Attribution Framework] in a single, well-structured and easy-to-use endpoint, simplifying attribution for off-wiki reuse. Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> *'''Feedback on Article guidance''': Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature. This tool helps less-experienced editors create structured, policy-compliant Wikipedia articles. Review [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines] and share your feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Check out the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|step-by-step]] and [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|video]] instructions. *'''Games Hub available on Android''': The Games Hub is live in the Wikipedia app for Android. This new feature offers a space for users to find all available [[mw:Wikimedia Apps/Team/Games|games]] in one place, explore archives, and get updates on new games. It currently includes ''[[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/TriviaGame|Which Came First?]]'', with more games coming soon. *'''Update to Wikipedia app for iOS''': A major update to the Wikipedia app for iOS has rolled out, redesigning the interface to align with Apple’s latest “Liquid Glass” visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. *'''Confirming email addresses''': On several wikis, logged-in editors who haven’t [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] now see a banner encouraging them to do so. [[mw:Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Confirming the email address]] helps users restore account access if they lose it and receive messages about their accounts. It also provides an easy option to communicate with other users off-wiki if they choose. As of early 2026, about 62.9% of all registered Wikimedia [[metawiki:Help:Unified login|user accounts]] that have an email set had not confirmed it. *'''Testing mobile web page previews''': [[mw:Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Mobile page previews]] experiment was launched on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page previews are pop-ups that show a thumbnail, a lead paragraph, and a link to the full article to improve content discovery. It is already available on desktop and in the apps. *'''Account creation experiment''': [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account creation experiment]] is live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia targeting 10% of logged-out mobile web users. It looks at whether adding a button to create accounts in the mobile web header boosts new registrations and increases mobile users contributing to the wikis. *'''Experimenting with Hybrid Search on mobile apps''': The Hybrid Search [[mw:Readers/Information Retrieval/Phase 1|Phase 1 experiment]] on the Wikipedia Android app has concluded. It tested a combined keyword and meaning-based search methods to meet various information needs. The team is analyzing data and feedback, and will share insights and next steps soon. [[File:Android Explore Feed Top Read.png|right|thumb|150px|Top read element on the current Explore Feed on Android]] *'''Latest experiments''': See all live, upcoming, and completed [[metawiki:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. One [[phab:T419916|upcoming experiment]] is testing a refreshed Explore Feed to make it easier for readers to discover interesting content and visit Wikipedia app more often. *'''Wikifunctions''': Wikifunctions crossed 4,000 functions, with [[f:Z33366|subtracting two complex numbers]] as the 4,000th function. Also, Abstract Wikipedia reached 1,000 articles. The article about the famous Indian Brahmin [[abstract:Q9045|Chanakya]] marked this milestone. *'''Reading lists now a beta feature''': New accounts are now opted into [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] by default on all Wikipedia wikis. This brings the "Save pages" feature to the web, which has been popular in mobile apps. For users in the beta, a "Save page" (bookmark) button appears in the toolbar on every page. The watch/unwatch (star) option moves to the tools menu. The "Watchlist" button in the top navigation shifts to the user menu. A new "Saved pages" button takes its place. In June, the feature will be available to all users and a user preference will be added to choose between two sets of buttons: Watch + Watchlist or Save + Saved list. The other set will be in the tool and user menus. *'''Structured Contents''': Article Images and Lists now in [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-article-images-and-lists/ Structured Contents payloads]. *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/13/tech-news-2026-issue-16/|16]] and [[diffblog:2026/04/20/tech-news-2026-issue-17/|17]] include CodeMirror 6 being promoted out of beta on Tuesday, April 21. See also the 45 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Wikimedia Research Fund submissions in review:''' The submission period for this year's [[metawiki:Grants:Programs/Wikimedia Research & Technology Fund/Wikimedia Research Fund|Wikimedia Research Fund]] is now closed. The technical and internal reviews of [[metawiki:Category:Under review Wikimedia Research Fund applications in FY 2025-26|the proposals]] have begun. *'''Events and conferences''': Take a look at the different community events happening later this year: [[metawiki:ESEAP Conference 2026|ESEAP Conference]] (May 15-17), [[metawiki:WikiConference India 2026|WikiConference India]] (Sep 4-6), [[wcna:2026/Main Page|WikiConference North America]] (Sep 24-27), [[metawiki:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference]] (Oct 2 to 4), [[metawiki:Queering Wiki 2026|Queering Wiki]] (Oct 23-25), [[metawiki:WikiArabia 2026|WikiArabia]] (Nov 6-8). *'''Around the puzzle globe in the America region''': More than 60 people joined [[metawiki:Event:America APP call|America call]] to discuss the annual plan and the global trends impacting the movement. Participants came from across the region, and the audience included a mix of affiliates from LATAM, online contributors, and users with extended rights. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation published a [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|transparency report]] covering July to December 2025. '''Board and Board committee updates'''<br/><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Board selection process''': The Wikimedia Foundation Board of Trustees is reviewing and improving [[metawiki:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|how it selects new members]]. The goal is to ensure that there is the right mix of expertise and community representation on the board. Join the conversation and share your ideas on [[m:Talk:Wikimedia Foundation elections/2025/Debrief|the talk page]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br/><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/08|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:21, 29 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30449136 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Bulletin 2026 Issue 9</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="content" /> <div class="plainlinks"> [[File:Wikimedia Foundation logo - horizontal.svg|150px|right|class=skin-invert|link=]] <div style="margin-top:10px; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">''Here is a quick overview of highlights from the Wikimedia Foundation since our last issue on April 25. Please help [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|translate]].''</div> <div style="clear:both"></div> ---- '''Highlights''' *'''Community Protection''': Wikimedia Foundation [[diffblog:2026/04/30/wikimedia-foundation-secured-governments-commitment-to-user-safety-privacy-and-content-integrity-ahead-of-administrative-registration-in-indonesia/|secured Indonesian government’s commitment]] to user safety, privacy, and content integrity ahead of administrative registration in Indonesia. *'''Stronger protections against bots''': Wikimedia Foundation is replacing our CAPTCHA with [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|a new approach]] to detect bad-faith activities without making things harder for users. *'''Transparency Report:''' The Wikimedia Foundation has published its latest [[foundationsite:who-we-are/transparency/2025-2/|Transparency Report]]. This provides an overview of the work to protect Wikimedia projects and support the volunteer communities who handle the majority of content requests. Our users trust us to protect their identities against unlawful disclosure, and we take this responsibility seriously, granting only 1 of 30 requests for disclosure we received from July to December 2025. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]]'''<br/><small>''See also newsletters: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter|Wikimedia Apps]]&nbsp;· [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Readers updates|Readers]]&nbsp;· [[m:Research:Newsletter|Research]]&nbsp;· [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions & Abstract Wikipedia]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech News]]&nbsp;· [[mw:Newsletter:Language and Internationalization Newsletter|Language and Internationalization]]&nbsp;· [[mw:Special:Newsletters|other newsletters on MediaWiki.org]]''</small> [[File:Wikipedia app Reading Challenge - Opt into challenge.png|right|thumb|150px|Mock-up of the Wikipedia app reading challenge.]] *'''Reading Challenge''': As part of the 25th birthday celebrations, Wikipedia Mobile Apps launched a limited-time feature, the [[mw:Wikimedia Apps/Team/25th Birthday Reading Challenge|25-day reading challenge with Baby Globe]]. This challenge encourages a daily habit of reading one Wikipedia article. The goal is to motivate users to come back to the app regularly. *'''Latest experiments''': One [[mw:Product Safety and Integrity/Incident Reporting System#April 2026: Trial on English Wikipedia|upcoming experiment]] is introducing the Incident Reporting System (IRS) to help contributors easily find the right place to seek help when facing harassment or other issues. See all live, upcoming, and completed [[m:List of experiments in Product and Technology|experiments in Product & Technology]]. *'''Change in how new users are autoconfirmed''': The account age for [[m:Special:MyLanguage/Meta:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] will [[phab:T418484|now start]] from their first edit, not the registration date. This is to avoid exploitation by vandals. This change will only apply to wikis that require at least one edit for autoconfirmation. *'''Organized Reading lists''': All Wikipedia users with new accounts and those who activated the “automatically enable most beta features” option can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature. This lets you save articles for later reading and keep it organized in one place for easy access. *'''Thumbnail size preferences''': Default thumbnail size preference for article content is now [[phab:T424909|limited to three sizes]]: Small (180px), Regular (250px), and Large (400px). This change aims to improve performance and reduce strain on thumbnail services. Current preferences will shift to the nearest new size. *'''Wikifunctions''': To make the development of Abstract Wikipedia visible, the Foundation is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-02|requesting your input]]: which metrics about Abstract Wikipedia pages do you deem important? *'''Tech News''': The latest highlights from Tech News weeks [[diffblog:2026/04/27/tech-news-2026-issue-18/|18]] and [[diffblog:2026/05/04/tech-news-2026-issue-19/|19]] include improvements on [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]]. See also the 62 community submitted tasks that were resolved over the last two weeks. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]]'''<br/><small>''See also blogs: [[diffblog:global-advocacy|Global Advocacy blog]] · [https://mailchi.mp/wikimedia/global-advocacy-policy-newsletter Global Advocacy Newsletter] · [https://wikimediapolicy.medium.com Policy blog] · [[m:Special:MyLanguage/WikiLearn#Stay updated|WikiLearn News]] · [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library/Newsletter|The Wikipedia Library]] · [[m:Special:AllEvents|list of movement events]]''</small> *'''Annual Planning''': We welcome your [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|feedback]] on [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|the main talk page]] for the 2026–2027 draft Annual Plan and [[m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Collaboration|many other places]] for the coming fiscal year. *'''Wikimania''': Wikimania is a joyful event. It is a chance to celebrate our community and projects, share ideas and information, build connections among Wikimedians, and inspire and develop future projects. If you and your community are interested in hosting Wikimania in 2028 and 2029 submit an [[wmania:Wikimania:Expressions of Interest/Current call|expressions of interest]]. *'''Community Conferences''': The Foundation is supporting [[diffblog:2026/05/04/approved-wikimedia-conference-proposals-for-2026-round-2-continuing-to-connect-grow-and-learn-together/|15 strategic, diverse, and critical convenings]] taking place in 2026 and 2027, bringing together approximately 1800 Wikimedians across various regions, themes, and language communities. *'''Don't blink''': [[diffblog:2026/05/02/dont-blink-protecting-the-wikimedia-model-its-people-and-its-values-in-march-2026/|The latest developments]] from around the world about protecting the Wikimedia model, its people and its values. *'''Wiki Loves Monuments''': The winners of the 2025 Wiki Loves Monuments photo contest [[foundationsite:news/2026/04/29/2025-wiki-loves-monuments-photo-contest/|are announced]]. '''Annual Goals Progress on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]'''<br/><small>''See also: [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Progress made on last year's plan|Progress on the annual plan]]''</small> *'''Enterprise''': How CivicLens Uses Wikidata APIs to [https://enterprise.wikimedia.com/blog/how-civiclens-uses-wikidata-apis/ Make Civic Data More Accessible]. '''Board and Board committee updates'''<br /><small>''See [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard|Wikimedia Foundation Board noticeboard]] · [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee/News|Affiliations Committee Newsletter]]''</small> *'''Wikinews closure''': All Wikinews have been [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|closed]] and switched to read-only mode. Content will remain accessible, but no new edits or articles will be able to be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. *'''Affcom News''': Read [[m:Affiliations Committee/News|the latest issue of AffCom News (January-March 2026)]] to learn more about the latest news about the work of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]]. *'''Model for affiliates to support contributors through tools''': The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. *'''Grantmaking''': The Global Resource Distribution Committee closed their request for feedback on [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#Request for feedback: What are the most significant challenges your community faces as it relates to resource distribution within the movement?|three initial questions about grantmaking]], and published their [[m:Talk:Global Resource Distribution Committee#GRDC update – April 2026|monthly update for April]]. '''Other Movement curated newsletters & news'''<br /><small>''See also:'' [[diffblog:|Diff blog]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Goings-on|Goings-on]]&nbsp;· [https://en.planet.wikimedia.org/ Planet Wikimedia]&nbsp;· [[:w:en:WP:SIGNPOST|Signpost (en)]]&nbsp;· [[:w:de:Wikipedia:Kurier|Kurier (de)]]&nbsp;· [[wikt:fr:Wiktionnaire:Actualités|Actualités du Wiktionnaire (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Regards sur l'actualité de la Wikimedia|Regards sur l’actualité de la Wikimedia (fr)]]&nbsp;· [[w:fr:Wikipédia:Wikimag|Wikimag (fr)]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Education/News|Education]]&nbsp;· [[outreachwiki:Special:MyLanguage/GLAM/Newsletter|GLAM]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia News|Milestones]]&nbsp;· [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Status updates|Wikidata]]&nbsp;· [[m:Special:MyLanguage/CEE/Newsletter|Central and Eastern Europe]]&nbsp;· [[:m:Newsletters|other newsletters]]</small> <div style="margin-top:10px; font-size:90%; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;"> '''[[m:Global message delivery/Targets/Wikimedia Foundation Bulletin|Subscribe or unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2026/09|Help translate]]''' For information about the Bulletin and to read previous editions, see the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|project page on Meta-Wiki]]. Let foundationbulletin[[File:At sign.svg|16x16px|link=|alt=(_AT_)]]wikimedia.org know if you have any feedback or suggestions for improvement! </div> </div> <section end="content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:58, 12 ਮਈ 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:RAdimer-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikimedia_Foundation_Bulletin&oldid=30515701 --> sqaepmxq9k927jso89ilgc7d9zksnob 0 64400 839261 634752 2026-05-12T18:30:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839261 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Weisse-Fliege.jpg | image_caption = Whiteflies (''[[Trialeurodes vaporariorum]]'') | regnum = [[ਐਨਿਮਲ]]ਈਆ | phylum = [[ਆਰਥੋਪੋਡਾ]] | classis = [[ਇਨਸੇਕਟਾ]] | ordo = [[ਹੈਮਿਪੇਟ੍ਰਾ]] | subordo = [[ਸਟੇਰਨੋਰਾਇਨੇਕਾ]] | superfamilia = '''ਅਲੇਰੋਡੋਡੀਆ''' | familia = '''ਅਲੇਰੋਡੋਡੀਆ''' | subdivision_ranks = Subfamilies<ref>Martin, J.H. & Mound, L.A. "An annotated check list of the world's whiteflies (Insecta: Hemiptera: Aleyrodidae)." '''''Zootaxa''''' 1492 (2007): 1–84.</ref> | subdivision = [[Aleurodicinae]]<br> [[Aleyrodinae]]<br> [[Udamoselinae]] }} '''ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ''' ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ-ਮੱਖੀ (Whiteflies) ਇੱਕ ਫ਼ਸਲ ਮਾਰੂ ਕੀਟ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਮੱਖੀ ਨੁਮਾ ਕੀਟ ਜੀਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੌਦਿਆਂ ’ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਐਲਿਰੋਡੀਡਾਈ]](Aleyrodidae) ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣਵਾਲਾ ਕੀਟ ਹੈ। ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀਆਂ 1550 [[ਚਿੱਟੇ ਮੱਛਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ]] ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ, ਚਿੱਟੀ-ਮੱਖੀ ਜਾਂ ਚਿੱਟਾ-ਤੇਲਾ ਆਦਿ। [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੀਟ ਤਕਰੀਬਨ 2005 ਤੋਂ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਅਬੋਹਰ]] [[ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿਨੂੰਆਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਕੀਟ ਕਿਨੂੰਆਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਬਾਗਾਂ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਨਰਮੇ ਦੇ ਖੇਤ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਿੱਟਾ-ਮੱਛਰ ਨਰਮੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਫ਼ਸਲ ਕਾਲੀ ਪੈ ਕੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਕ ਕੇ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150705/2/989030.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਕੀਟ ਤੇ ਹੁਣ ਕੀੜੇ ਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਭਾਂਵੇ ਕਿਸਾਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਪਰੇਅ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕਿਸਾਨ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲ ਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਆਮਦਨ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131009/22/319171.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨਰਮਾ ਪੱਟੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਪਖੋਂ ਲਗਪਗ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਹਨ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣਾ ਪਿਆ ਹੀ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2015/08/%E0%A8%9A%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A9%80-%E0%A8%AE%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B9%E0%A8%AE%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%AD%E0%A8%A6/</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Aleyrodidae|Aleyrodidae (Whitefly)}} {{wikispecies|Aleyrodidae}} * [http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/whiteflies/wfly0002.htm? USDA Whitefly Knowledgebase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218081553/http://entomology.ifas.ufl.edu/fasulo/whiteflies/wfly0002.htm |date=2009-02-18 }} * on the [[University of Florida|UF]] / [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] Featured Creatures Website ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/orange_spiny_whitefly.htm ''Aleurocanthus spiniferus'', orange spiny whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/citrus_blackfly.htm ''Aleurocanthus woglumi'', citrus blackfly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/citrus_whitefly.htm ''Dialeurodes citri'', citrus whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/fruit/cardins_wfly.htm ''Metaleurodicus cardini'', Cardin's whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/bayberry_whitefly.htm ''Parabemisia myricae'', bayberry whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/citrus/cloudywinged_whitefly.htm ''Singhiella citrifolii'', cloudywinged whitefly] ** [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/orn/ash_whitefly.htm ''Siphoninus phillyreae'', ash whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/ash_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Ash Whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/giant_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Giant Whitefly] * [http://cisr.ucr.edu/silverleaf_whitefly.html CISR: Center for।nvasive Species Research, Silverleaf Whitefly] * [http://www.hemiptera-databases.com/whiteflies/ The White-Files: a taxonomic checklist of the world’s whiteflies by D. Ouvrard & J.H. Martin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804100928/http://www.hemiptera-databases.com/whiteflies/ |date=2021-08-04 }} {{fr icon}} {{en icon}} {{es icon}} {{de icon}} *http://www.whiteflyresearch.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122003152/http://www.whiteflyresearch.org/ |date=2021-01-22 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਚਿੱਟਾ ਮੱਛਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਸਲੀ ਕੀਟ]] qeoywc8gkuldw8rec78mc21tv00i7y2 0 65195 839306 356253 2026-05-13T04:30:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839306 wikitext text/x-wiki '''ਨਿਖਿਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ''' (3 ਨਵੰਬਰ 1913 - 27 ਜੂਨ 1998) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸੀ। ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜ ਅਸਾਮ ਵਿਚ, 3 ਨਵੰਬਰ 1913 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ''ਮੇਨਸਟਰੀਮ'' ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਐਡੀਟਰ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.mainstreamweekly.net/article3.html |title=About us |publisher=Mainstream ||accessdate=2014-06-16}}</ref> 27 ਜੂਨ 1998 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{cite web|url=http://www.nzdl.org/wikification/stories/APW19980627_0596.htm |title=APW 27/06/1998 - Nikhil Chakravarty, a top Indian political columnist, dead at 74 |publisher=Nzdl.org |date=1998-06-27 |accessdate=2014-06-12}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾਵਰੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕਰਵਰਤੀ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੀਪੀਆਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1978 ਤੱਕ ਇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਹਿਮੀਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰੂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਲਿਖੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ [[ਅਜੀਤ]] ਨੇ 18-07-2013 ਨੂੰ ਅਨੁਵਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130718/4/222528.cms#222528 ਨਹਿਰੂ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਸਿਆਸੀ ਜੋੜ-ਤੋੜ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ]] qgjxb1actx19htpi1bjdwozsok8o6nk 0 65479 839273 766692 2026-05-12T20:33:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839273 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Remise du Prix Sakharov à Malala Yousafzai Strasbourg 20 novembre 2013 01 (cropped).jpg|thumb]] '''ਜ਼ਿਆਓਦੀਨ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ''' (ਜਨਮ 1969) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਹੈ ਜੋ  [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ]], ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਲਾਲਾ ਨੇ 2009 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ 11/12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਤਾਲਿਬਾਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਬੀਬੀਸੀ ਲਈ ਇੱਕ ਬਲਾਗ ਲਿਖ ਕੇ ਸਵਾਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ।ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਗਲੋਬਲ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ <ref>{{Cite web |url=http://educationenvoy.org/press/gordon-brown-appoints-ziauddin-yousafzai-as-his-special-adviser-on-global-education |title=Education Envoy {{!}} A World At School |access-date=2015-10-01 |archive-date=2013-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019193343/http://educationenvoy.org/press/gordon-brown-appoints-ziauddin-yousafzai-as-his-special-adviser-on-global-education |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2013/0103/breaking41.html |title=Shot schoolgirl to stay in UK – The Irish Times – Thu, Jan 03, 2013 |access-date=ਅਕਤੂਬਰ 1, 2015 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 4, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104113706/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2013/0103/breaking41.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.thenewstribe.com/2012/12/10/malalas-father-ziauddin-yousafzai-named-un-special-adviser-on-global-education/ |title=Malala’s father Ziauddin Yousafzai named UN Special Adviser on Global Education {{!}} The News Tribe |access-date=2015-10-01 |archive-date=2017-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731233619/https://www.thenewstribe.com/2012/12/10/malalas-father-ziauddin-yousafzai-named-un-special-adviser-on-global-education/ |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.livemint.com/Politics/7AmAud6bJ1of9J1fnfNfPN/Malalas-father-named-UN-advisor-on-education.html Malala’s father named UN advisor on education – Livemint]</ref> ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਫਾਰਤਖਾਨੇ ਵਿੱਚ  ਇਸਦੀ ਵਿਦਿਅਕ ਅਟੈਚੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>[http://www.guardian.co.uk/world/2013/jan/03/malala-yousafzai-father-given-diplomatic-role-uk Malala Yousafzai's father appointed to diplomatic job at UK consulate | World news | The Guardian]</ref><ref>[http://www.huffingtonpost.co.uk/2013/01/03/malala-father-pakistan-attache_n_2400284.html?utm_hp_ref=uk?ncid=GEP Father Ziauddin Yousafzai Appointed As Pakistan's Education Attache In Birmingham]</ref><ref>{{Cite web |url=http://world.time.com/2012/10/16/the-malala-yousafzai-saga-like-father-like-daughter/ |title=Malala Yousafzai, Girl Shot by Taliban, Was Drawn to Politics by Dad {{!}} TIME.com |access-date=2015-10-01 |archive-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717020219/http://world.time.com/2012/10/16/the-malala-yousafzai-saga-like-father-like-daughter/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.scmp.com/topics/ziauddin-yousafzai Ziauddin Yousafzai | South China Morning Post]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-birmingham-20473156 BBC News – Malala Yousafzai's father to work in Birmingham]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.brecorder.com/pakistan/general-news/99133.html |title=Malala to undergo skull surgery |access-date=2015-10-01 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923225725/http://www.brecorder.com/pakistan/general-news/99133.html |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/world-news/Europe/Diplomatic-role-for-Malala-s-dad/Article1-984617.aspx |title=Diplomatic role for Malala’s dad – Hindustan Times |access-date=2015-10-01 |archive-date=2014-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141019004139/http://www.hindustantimes.com/world-news/Europe/Diplomatic-role-for-Malala-s-dad/Article1-984617.aspx |dead-url=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.thepostnewspapers.com/strongsville/local_news/article_1e826da6-624c-5462-b7cc-27aeadbb6772.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-10-01 |archive-date=2017-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170512133338/http://www.thepostnewspapers.com/strongsville/local_news/article_1e826da6-624c-5462-b7cc-27aeadbb6772.html |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] 6i9ersql235gxyfik0ilvhhf1smo5ux 0 66369 839268 725424 2026-05-12T19:38:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839268 wikitext text/x-wiki '''ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ''' ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ [[ਗਣਿਤ]] ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। [[ਗਤੀ]] ਦੀਆਂ ਨਿਊਟਨ ਦੀਆਂ ਥਿਊਰਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਵੇਗਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਵਸਤੂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਦਰ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਮਕੈਨਿਕਸ ਦੀਆਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਅਲਜਬਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਫੇਰ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਵਸਤੂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਵਸਤੂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੀ ਦਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਵਸਤੂ ਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਅਸਥਿਰਾਂਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਠਿਨ ਗਣਿਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਨੂੰ ਵੈਕਟਰਾਂ, ਟੈਂਸਰਾਂ, ਸੂਡੋਟੈਂਸਰਾਂ (ਮਿੱਥ-ਟੈਂਸਰਾਂ) ਅਤੇ ਕਰਵੀਲੀਨੀਅਰ ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟਾਂ (ਰੇਖਿਕ-ਵਕਰਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ) ਵਰਗੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਭਾਰੀ ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਔਰਬਿਟਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਣਾਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਲਈ, ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਲਈ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਸਾਪੇਖਿਕ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਲਈ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਪੇਖਿਕ ਨੁਸਖੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ==ਵੈਕਟਰ ਅਤੇ ਟੈਂਸਰ== ===ਵੈਕਟਰ=== [[Image:Vector by Zureks.svg|right|thumb|ਕਿਸੇ ਆਮ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ]] [[ਗਣਿਤ]], [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]], ਅਤੇ [[ਇੰਜੀਨਿਅਰਿੰਗ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਯੂਕਿਲਡਨ ਵੈਕਟਰ (ਕਦੇ ਕਦੇ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ<ref>{{harvnb|Ivanov|2001}}{{Citation not found}}</ref> ਜਾਂ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ ਵੈਕਟਰ<ref>{{harvnb|Heinbockel|2001}}{{Citation not found}}</ref> ਜਾਂ- ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ- ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਜੀਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਲ/ਮਾਤਰਾ (ਜਾਂ ਲੰਬਾਈ) ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਿੰਦੂ A ਨੂੰ ਬਿੰਦੂ B ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; [[ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ '''ਵੈਕਟਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ “ਜੋ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ<ref>From Latin ''vectus'', [[perfect participle]] of ''vehere'', "to carry". For historical development of the word ''vector'', see {{OED|vector ''n.''}} and {{cite web | author = Jeff Miller | url = http://jeff560.tripod.com/v.html | title = Earliest Known Uses of Some of the Words of Mathematics | accessdate = 2007-05-25 | archive-date = 2015-09-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150905141835/http://jeff560.tripod.com/v.html | url-status = dead }}</ref> ਹੈ, ਉਹ ਚੀਜ਼”।''' ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਡਿਸਟੈਂਸ (ਦੂਰੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ A ਤੋਂ B ਤੱਕ ਦੇ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ (ਵਿਸਥਾਪਨ) ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਇਸ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋੜ, ਘਟਾਓ, ਗੁਣਾ, ਨੈਗੈਟਿਵ ਕਰਨਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਵਾਸਤਵਿਕ ਨੰਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਲਜਬਰਿਕ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਵੈਕਟਰਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਓਪਰੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇੜੇ ਦਾ ਸਮਾਨ ਸਬੰਧ ਹੈ ਜੋ ਕਮਿਉਟੇਟੀਵਿਟੀ (ਵਟਾਂਦਰਾ ਸਬੰਧ ਦਾ ਗੁਣ), ਐਸੋਸੀਏਟੀਵਿਟੀ (ਸਹੋਯੋਗਤਾ), ਅਤੇ ਡਿਸਟ੍ਰੀਬਿਊਟੀਵਿਟੀ (ਵਿਸਥਾਰ ਵੰਡਤਾ) ਵਾਲੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਅਲਜਬਰਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ===ਟੈਂਸਰ=== [[Image:Components stress tensor cartesian.svg|300px|right|thumb|ਸਟ੍ਰੈੱਸ (ਤਣਾਓ), ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਟੈਂਸਰ। ਤਣਾਓ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੌਕਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ]] ਇੱਕ ਟੈਂਸਰ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਵਾਧੂ ਅਯਾਮਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਕੇਲਰ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸੰਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਰਾਫ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਬਿੰਦੂ, ਇੱਕ ਜ਼ੀਰੋ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਗਰਾਫ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋ ਦਿਸ ਸਕਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਅਯਾਮੀ ਚੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੈਂਸਰ ਇਸ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਫਾਲਤੂ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੋ-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਟੈਂਸਰ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਟੈਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਲੇਨ ਸਤਹਿ ਉੱਤੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲ, ਸਬੰਧਿਤ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ===ਉਪਯੋਗ=== ਭੌਤਿਕੀ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਅੰਦਰ ਵੈਕਟਰ ਮੁਢਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਹਰ ਓਸ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀ, ਜਿਸਦੀ ਮਾਤਰਾ ਸਪੀਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, “ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨੂੰ 5 ਮੀਟਰ/ਸੈਕਿੰਡ ਵਾਲੀ ਵਿਲੌਸਿਟੀ” ਵੈਕਟਰ (0,5) ਨਾਲ ਦਰਸਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ (ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ y ਧੁਰੇ ਨੂੰ “ਉੱਪਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ” ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ 2-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ)। ਵੈਕਟਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਤਰਾ ਫੋਰਸ (ਬਲ) ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਵੈਕਟਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭੌਤਿਕੀ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ (ਵਿਸਥਾਪਨ), ਐਕਸਲਰੇਸ਼ਨ (ਪ੍ਰਵੇਗ), ਮੋਮੈਂਟਮ (ਆਵੇਗ), ਅਤੇ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ (ਕੋਣਿਕ ਆਵੇਗ)। ਹੋਰ ਭੌਤਿਕੀ ਵੈਕਟਰ, ਜਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ (ਬਿਜਲਈ) ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟੈਨਿਕ (ਚੁੰਬਕੀ) ਫੀਲਡ, ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭੌਤਿਕੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵੈਕਟਰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। '''''ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟੈਂਸਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਉਪਯੋਗ ਹਨ:''''' * • ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਟੈਂਸਰ (ਜਾਂ ਫੈਰਾਡੇ ਦਾ ਟੈਂਸਰ) * • ਕੰਟੀਨੁੱਮ (ਨਿਰੰਤਰ) ਮਕੈਨਿਕਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੂਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਸੀਮਤ ਡਿਫੌਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਂਸਰ ਅਤੇ ਤਣਾਓ (ਸਟ੍ਰੇਨ) ਲਈ ਸਟ੍ਰੇਨ ਟੈਂਸਰ * • ਅਨੀਸਿਟ੍ਰੌਪਿਕ ਮਾਧਿਅਮ ਅੰਦਰ ਪਰਮਿੱਟੀਵਿਟੀ (ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ) ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਸਕੈਪਟੀਬਿਲਟੀ (ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ) ਟੈਂਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ * • ਮੋਮੈਂਟਮ ਫਲਕਸਾਂ (ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ * • ਸਫੈਰੀਕਲ ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਂਟਮ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਦੇ ਆਈਗਨਫੰਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫੈਰੀਕਲ ਟੈਂਸਰ ਓਪਰੇਟਰਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ * • ਜੈਵਿਕ (ਬਾਇਓਲੋਜੀਕ) ਵਾਤਾਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਓ ਦੀ ਦਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਫਿਊਜ ਟੈਂਸਰ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਡਿਫਿਊਜ ਟੈਂਸਰ ਇਮੇਜਿੰਗ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹਨ। ===ਅਯਾਮ=== ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ-ਅਯਾਮੀ ਵੈਕਟਰ, ਜਾਂ ਚਾਰ-ਵੈਕਟਰ ਚਾਹੀਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਾਰ ਅਯਾਮ (ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ) ਲੰਬਾਈ, ਉੱਚਾਈ, ਚੌੜਾਈ, ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ “ਬਿੰਦੂ” ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਵਕਤ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਟੈਂਸਰ ਵੀ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਰੀਮਾਨ ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ ਹੈ। ===ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਰਤਨ=== <div style="float:right; border:1px solid black; padding:3px; margin-right: 1em; text-align:left"><gallery widths=200px heights=200px> Image:Transformation2polar_basis_vectors.svg|ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ v, ਜੋ ਦੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਗਰਿਡਾਂ e_x ਅਤੇ e_r ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ I ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਣ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ | ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਦੇ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ| ਦਰਸ਼ਕਾਂ e_x ਅਤੇ e_r ਦਾ ਇਸ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਹੈ Image:Transformation2polar contravariant vector.svg|ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ e_x ਅਤੇ e_r ਵੈਕਟਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਓਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ e_x ਲਈ ਵੈਕਟਰ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ e_r ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। </gallery></div> [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ, [[ਗਣਿਤ|ਗਣਿਤਿਕ]] ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇੱਕ [[ਵੈਕਟਰ]] ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਟੁਪਲ, ਜਾਂ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਰੋਟੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਖਿੱਚਾਓ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟ (ਹਿੱਸੇ) ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਕਟਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਿਆ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਰੈਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਵੈਕਟਰ ਦੇ ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਨੂੰ (ਜਾਂ ਰੈਫਰੈਂਸ ਫਰੇਮ ਪ੍ਰਤਿ ਲਏ ਗਏ ਨਾਪਾਂ ਨੂੰ) ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰ ਹੀ ਬਦਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ| * ਕੌਂਟਰਾਵੇਰੀਅੰਟ ਵੈਕਟਰ (ਨਿਯਮਿਤ/ਰੈਗੂਲਰ) ਵੈਕਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ) ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਯੂਨਿਟ ਨਾਲ ਦੂਰੀ ਦਾ ਗੁਣਾਂਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਵਿਲੌਸਿਟੀ ਜਾਂ ਐਕਲਸਰੇਸ਼ਨ)। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਮੀਟਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀਮੀਟਰਾਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਬਦਲਣ ਤੇ, 1 ਮੀਟਰ ਦਾ ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ 1000 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਵੈਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਇੱਕ ਬਟਾ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਯੂਨਿਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਜਿਵੇਂ ਆਮਤੌਰ ਤੇ [[ਗਰੇਡੀਅੰਟ]])। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਮਿਲੀਮੀਟਰਾਂ ਤੋਂ ਫੇਰ ਮੀਟਰਾਂ ਤੱਲਕ ਬਦਲਾਓ ਕਰਨ ਤੇ, 1 K/m ਫੇਰ ਤੋਂ 0.001 K/mm ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਆਰਡੀਨੇਟ ਟਰਾਂਸਫੌਰਮੇਸ਼ਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸਹੀ ਰੈਫੱਰੈਂਸ ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਸੀਂ ਉੱਤਰ, ਪੂਰਬ, ਅਤੇ ਐਲੀਵੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਪੇਸ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਫਰੇਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੈਫਰੈਂਸ ਗਰਿੱਡ ਦੇ, ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਲ/ਪਰੇ, ਖੱਬੇ/ਸੱਜੇ, ਉੱਪਰ/ਥੱਲੇ ਅਤੇ ਭੂਤ/ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਉਣਾ ਜਿਆਦਾ ਸਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਲਓ। ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਮਾਊਂਟ ਰੇਨੀਅਰ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਅਜੋਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ, ਘਟਨਾ ਅੱਗੇ, ਸੱਜੇ, ਥੱਲੇ, ਅਤੇ ਭੂਤਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਮੈਡੀਵਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਰਸ਼ਕ ਲਈ, ਘਟਨਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਵਕਤ ਪਿੱਛੇ, ਖੱਬੇ ਵੱਲ, ਨਾ ਥੱਲੇ ਨਾ ਉੱਪਰ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਘਟਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਦਲ ਗਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਤਿਰਛੇ ਧੁਰੇ== ਇੱਕ ਓਬਲੀਕ (ਤਿਰਛਾ) “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਓਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਧੁਰਿਆਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਔਰਥੋਗਨਲ (ਸਮਕੋਣ) ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਹ ਸਮਕੋਣ ਐਂਗਲਾਂ ਦੀ ਵਜਾਏ ਹੋਰ ਐਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਤਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਵਾਂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮ ਅਕਸਰ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਤਿਰਛੇ ਧੁਰੇ ਰੱਖਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਗੈਰ-ਟੈਂਸਰ== ਇੱਕ ਗੈਰ-ਟੈਂਸਰ ਜਾਂ ਨੌਨ-ਟੈਂਸਰ ਇੱਕ ਟੈਂਸਰ ਵਰਗੀ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸੂਚਕਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰ-ਥੱਲੇ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਟੈਂਸਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਧੀਨ ਕਿਸੇ ਟੈਂਸਰ ਵਾਂਗ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਲ ਸਿੰਬਲ (ਚਿੰਨ) ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਜੇਕਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਕਿਸੇ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਐਨਰਜੀ ਮੋਮੈਂਟਮ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦੀ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਗੋਂ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿਰਫ ਓਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਟੈਂਸਰਾਂ ਵਾਂਗ ਵਰਤਾਓ ਕਰਨ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੀਮਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰਤਿ ਵਰਤਾਓ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਟੈਂਸਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਸੂਡੋਟੈਂਸਰ (ਮਿੱਥ-ਟੈਂਸਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਾਹਰਨ ਲਾਨਦਾਓ-ਲਿਫਸ਼ਿਟਜ਼ ਸੂਡੋਟੈਂਸਰ ਹੈ। ==ਕਰਵੀਲੀਨੀਅਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਅਤੇ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸ-ਟਾਈਮ== [[Image:Cassini-science-br.jpg|thumb|right|250px|ਕੈਸਿਨੀ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰੋਬ (ਆਰਟਿਸਟ ਇੰਪ੍ਰੈਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਉੱਚ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਾਲਾ ਟੈਸਟ: ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਸ ਕਾਰਣ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮਾਂ (ਨੀਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਲਪੇਟੇ ਜਾਣ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਬ (ਹਰੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ) ਦਰਮਿਅਨ ਵੇਜੇ ਗਏ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਮਾਸ/ਪੁੰਜ ਨਿਯਮਿਤ ਗ੍ਰਿਡ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗਾਂ ਫੇਰ ਇਸ ਕਰਵੇਚਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਗਤੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ]] ਕਰਵੀਲੀਨੀਅਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਉਹ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁਰਿਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਐੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿੰਦੂ ਤੋਂ ਬਿੰਦੂ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਗ੍ਰਿਡ ਦੀ ਜਗਹ ਗ੍ਰਿਡ ਵਿੱਚ ਕਰਵੇਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਉਦਾਹਰਨ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਹੈ। ਜਦੋਂਕਿ ਨਕਸ਼ੇ ਵਕਤ ਵਕਤ ਤੇ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ, ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਿਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਰਲ ਸਕੁਏਅਰ ਗ੍ਰਿਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਮਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਗੋਂ, ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਭੱਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਲੌੰਗੀਟਿਊਡ (ਲੰਬਾਤਮਿਕ) ਰੇਖਾਵਾਂ ਮੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਧਰੁੱਵ ਉੱਤੇ ਜਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਪੱਧਰੀ (ਫਲੈਟ) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਗੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, [[ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ]] ਦੀਆਂ ਚਾਰੇਂ ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰੈਵਿਟੀ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਸਮਾਨ ਉਦਾਹਰਨ, ਖਿੱਚੀ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਰਬਰ ਸ਼ੀਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਵਸਤੂ ਰੱਖ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਬਰ ਸ਼ੀਟ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੋੜ ਵਸਤੂ ਦੁਆਲੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਨੂੰ ਵਕਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਆਪਣੇ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਨੂੰ ਵਕਰਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਗਣਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਣਿਤ ਨਾਲੋਂ ਸੰਕਲਿਪ ਤੌਰ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ 2D ਵਕਰਿਤ ਸਤਿਹ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਤਿੰਨ ਅਯਾਮਾਂ ਦੀ ਜਗਹ ਚਾਰ ਅਯਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਕਰਿਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ==ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ== [[Image:parallel displacement.svg|thumb|450px|right|ਉਦਾਹਰਨ: ਦੋ ਅਯਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਅਯਾਮੀ ਗੇਂਦ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਮਾਂਤਰ ਵਿਸਥਾਪਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ <math>z^1</math> ਅਤੇ <math>z^2</math> ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਇੱਕ 2-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਜੜਿਆ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਜਿਸਦਾ ਅਰਧਵਿਆਸ r ਹੈ। ਦੋ ਅਯਾਮੀ ਸਿਸਟਮ ਅੰਦਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ <math> y^1 </math> ਅਤੇ <math>y^2</math> ਰਾਹੀਂ ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੱਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਅਯਾਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਚਾਪ ਲੰਬਾਈ x ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ y ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕ x ਨਾਲ <math> y^1 = r \cos(x / r) </math> ਅਤੇ <math> y^2 = r \sin(x / r) </math> ਸਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ <math> \partial y^1 / \partial x = - \sin(x / r) </math> ਅਤੇ <math> \partial y^2 / \partial x = \cos(x / r). </math> ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਸਕੇਲਰ ਹੈ ਅਤੇ <math> g = \cos^2(x / r) + \sin^2(x/r) = 1. </math> ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਅੰਤਰਾਲ <math> ds^2 = g \, dx^2 = dx^2. \, </math> ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਾਲ ਸਿਰਫ ਚਾਪ ਲੰਬਾਈ ਸਮਾਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।]] ===ਉੱਚ-ਅਯਾਮੀ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਲ=== ਕਿਸੇ ਯੂਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਨਿਖੇੜ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਰੀ ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਿਸਟੈਂਸ ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਇੰਟਰਵਲ (ਸਥਿਰ ਅੰਤਰਾਲ) ਰਾਹੀਂ ਨਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾ ਕੇਵਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਥਾਨਿਕ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਕਤੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਵੀ ਲੇਵੇ ਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਅੰਤਰਾਲ ''s''² ਇਸ ਤਰਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: <center><math>s^2 = \Delta r^2 - c^2\Delta t^2 \,</math>&nbsp;&nbsp;&nbsp;(ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ),</center>, ਜਿੱਥੇ c ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਹੈ, ਅਤੇ Δr ਤੇ Δt ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂਕਾਂ (ਕੋਆਰਡੀਨੇਟਾਂ) ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਪਰ ਦਰਸਾਏ <math>s^2</math> ਲਈ ਚਿੰਨਾ ਦੀ ਪਸੰਦ ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ (-+++) (ਸਪੇਸ-ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ) ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। <math>\Delta r^2\,</math> ਵਰਗੇ ਚਿੰਨਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ<math>(\Delta r)^2\,</math> | <math>s^2</math> ਨੂੰ ਅੰਤਰਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ <math>s</math> ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਇਸਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ <math>s^2</math> ਪੌਜ਼ੇਟਿਵ, 0 ਜਾਂ ਨੈਗੈਟਿਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਇੰਟਰਵਲਾਂ (ਅੰਤਰਾਲਾਂ) ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਟਾਇਮ-ਲਾਈਕ, ਲਾਈਟ-ਲਾਈਕ ਜਾਂ ਸਪੇਸ-ਲਾਈਕ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਕਤੀ ਦੂਰੀ (<math>c^2 \Delta t^2</math>) ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਸਪੈਸ਼ੀਅਲ (ਸਥਾਨਿਕ) (<math>\Delta r^2</math>) ਦੂਰੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਸੰਸਾਰ-ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਿਸਮਾਂ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀਆਂ ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ- ਜੋ ਮਿੰਕੋਵਸਕੀ ਸਪੇਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਦਰ ਇਸਦੇ ਨੇੜੇ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ੁੱਧ ਤੌਰ ਤੇ ਟਾਈਮ-ਲਾਈਕ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲੇ ਵਿੱਚ, ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ (ਸਥਾਨਿਕ ਤੌਰ ਤੇ) ਦੋ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਰਸਤੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਨਾਪੀ ਗਈ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ (ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅੰਤਰਾਲ) ਦੂਰੀ ਵਾਲਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਯੂਕਿਲਡਨ ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਵਿੱਚ, ਜੋੀਓਡੈਸਿਕਸ ਰਸਤੇ ਦੋ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਦੂਰੀ<ref>This characterization is not universal: both the arcs between two points of a [[great circle]] on a sphere are geodesics.</ref><ref>{{cite book |title=Principles of Cosmology and Gravitation |first1=Michael V. |last1=Berry |publisher=[[CRC Press]] |year=1989 |isbn=0-85274-037-9 |page=58 |url=https://books.google.com/books?id=wTvFxXguod0C}} [https://books.google.com/books?id=wTvFxXguod0C&pg=PA58 Extract of page 58, caption of Fig. 25]</ref> ਵਾਲਾ ਰਸਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਓਡੈਸਿਕਸ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਗਤੀ ਨੂੰ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ “ਸ਼ੁੱਧ ਗਤੀ” (ਇਨਰਸ਼ੀਅਲ ਗਤੀ) ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਯਾਨਿ ਕਿ, ਅਜਿਹੀ ਗਤੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ===ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ=== ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਵੈਕਟਰ ਕੈਲਕੁਲਸ ਤੋਂ ਦਿਸ਼ਾਈ (ਡਾਇਰੈਕਸ਼ਨਲ) ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦੀ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ (ਸਰਵਸਧਾਰਨ ਕਰਨ) ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਇੱਕ ਕਨੂੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇਨਪੁੱਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: (1) ਕਿਸੇ ਬਿੰਦੂ P ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ u (ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਅਤੇ (2) ਬਿੰਦੂ P ਦੇ ਗਵਾਂਢ ਵਿੱਚ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡ v। ਬਿੰਦੂ P ਉੱਤੇ ਹੀ ਇੱਕ ਵੈਕਟਰ ਆਊਟਪੁੱਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਦਿਸ਼ਾਈ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਤੋਂ ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸ਼ੁੱਧ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਸ “ਕੋ-ਆਰਡੀਨੇਟ ਸਿਸਟਮ” ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸ ਤੋਂ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ===ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ=== ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਕਿਸੇ P ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੀ ਕਿਸੇ ਕਰਵ (ਵਕਰ) y ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ P ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਵੈਕਟਰ ਦੀ ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। γ ਦੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ x ਲਈ, x ਉੱਤੇ v ਦੀ ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ x ਦਾ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ v(x) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ v(0) = v ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੰਕਸ਼ਨ v ਇਸ ਜਰੂਰਤ ਨਾਲ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ γ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ v(x) ਦਾ ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ 0 ਹੋਵੇ। ਇਹ ਇਸ ਤੱਥ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਕੌਂਸਟੈਂਟ (ਸਥਿਰ) ਫੰਕਸ਼ਨ ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ 0 ਹੋਵੇ। ===ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ=== ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਲਈ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ (ਚਿੰਨ) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵੈਕਟਰ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਦੀ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤੋ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੇਵੀ-ਸਿਵਿਟਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਕਰਿਤ 4-ਅਯਾਮੀ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਮੈਨੀਫੋਲਡ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ – ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਦੀ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ – ਰਿੱਚੀ ਟੈਂਸਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦਾ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਕੇ ਹਿਸਾਬ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ ਸਪਸ਼ੱਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਜੀਓਡੈਸਿਕਸ== [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਕਿਸੇ “ਸਿੱਧੀ ਰੇਖਾ” ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਵਕਰਿਤ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਤੱਕ ਜਨਰਲਾਈਜ਼ (ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨ) ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਬਾਹਰੀ ਗੈਰ-ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੋਰਸ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਕਿਸੇ ਕਣ ਦੀ [[ਸੰਸਾਰ ਰੇਖਾ]], ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਜਾਂ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਕਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੋਰਸ (ਬਲ) ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਕਰਿਤ (ਕਰਵਡ) ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕਰਵੇਚਰ ਦਾ ਸੋਮਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ-ਟੈਂਸਰ (ਜਿਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ, ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਿਸੇ ਤਾਰੇ ਦੁਆਲੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਂਦੇ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਤਾਰੇ ਦੁਆਲੇ ਵਕਰਿਤ 4-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਜੀਓਮੈਟਰੀ (ਰੇਖਾਗਣਿਤ) ਦੀ ਜੀਓਡੈਸਿਕ ਦਾ 3-ਡਾਇਮੈਨਸ਼ਨਲ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਪਰਛਾਵਾਂ (ਪ੍ਰੋਜੈਕਸ਼ਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਰਵ (ਵਕਰ) ਇੱਕ ਜੀਓਡੈਸਿਕ (ਜਿਓਡੈਸਿਕ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਕਰਵ ਦਾ ਟੇਨਜੈਂਟ (ਸਪਰਸ਼) ਵੈਕਟਰ, ਅਧਾਰ ਬਿੰਦੀ ਦੇ ਟੇਨਜੈਂਟ ਵੈਕਟਰ ਦੀ [[ਸਮਾਂਤਰ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ]] ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ। ==ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ== ਰੀਮਾੱਨ ਟੈਂਸਰ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਕੁ [[ਕਰਵੇਚਰ]] ਹੈ। ਟੈਂਸਰ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜਾ ਕੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗਣਿਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹਨ: # '''ਰੀਮਾੱਨ ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ''': <math>R^\rho{}_{\sigma\mu\nu}</math>, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ ਦੇ ਕਰਵੇਚਰ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟੈਂਸਰ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲੈਟ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਟੈਂਸਰ ਜ਼ੀਰੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। # '''ਰਿੱਚੀ ਟੈਂਸਰ''': <math>R_{\sigma\nu}</math>, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ 2 ਸੂਚਕਾਂਕਾਂ (ਇੰਡੀਸੀਜ਼) ਵਾਲੇ (ਲਿਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਕਿਸੇ ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੀਮਾੱਨ ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ ਦੇ ਕੁੱਝ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਔਸਤ ਕੱਢ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। # '''ਸਕੇਲਰ ਕਰਵੇਚਰ''': R, ਕਰਵੇਚਰ ਦਾ ਸਰਲਤਮ ਨਾਪ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ ਵਿਚਲੇ ਹਰੇਕ ਬਿੰਦੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਕੇਲਰ ਮੁੱਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿੱਚੀ ਟੈਂਸਰ ਦੀ ਔਸਤ ਕੱਢ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰੀਮਾੱਨ ਕਰਵੇਚਰ ਟੈਂਸਰ ਨੂੰ [[ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ <math>\mathbf{G}</math> ਇੱਕ ਰੈਂਕ-2 ਟੈਂਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਡੋ-ਰੀਮਾੱਨੀਅਨ ਮੈਨੀਫੋਲਡਾਂ ਉੱਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੂਚਕਾਂਕ-ਮੁਕਤ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ::<math>\mathbf{G}=\mathbf{R}-\frac{1}{2}\mathbf{g}R,</math> ਜਿੱਥੇ <math>\mathbf{R}</math> ਰਿੱਚੀ ਟੈਂਸਰ ਹੈ, <math>\mathbf{g}</math> ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟੈਂਸਰ ਹੈ, ਅਤੇ <math>R</math> ਸਕੇਲਰ ਕਰਵੇਚਰ ਹੈ। ਇਹ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ (ਦਬਾਉ-ਊਰਜਾ ਟੈਂਸਰ)== [[File:StressEnergyTensor contravariant.svg|right|250px|thumb|ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਦੇ ਕੌਂਟਰਾਵੇਰੀਅੰਟ ਕੰਪੋਨੈਂਟ]] ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ (ਕਦੇ ਕਦੇ ਇਸਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਟੈਂਸਰ ਜਾਂ ਐਨਰਜੀ-ਮੋਮੈਂਟਮ ਟੈਂਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਟੈਂਸਰ ਮਾਤਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਵਿੱਚ '''ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ''' ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ [[ਟੈਂਸਰ]] ਦਾ ਸਰਵ ਸਧਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, [[ਐਨਰਜੀ]] ਅਤੇ [[ਮੋਮੈਂਟਮ]] ਦੀ ਡੈਂਸਿਟੀ ਅਤੇ ਫਲੱਕਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਪਦਾਰਥ]], [[ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ]], ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ [[ਫੋਰਸ]] ਫੀਲਡਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀਆਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਜਿਵੇਂ ਨਿਊਟੋਨੀਅਨ ਗਰੈਵਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਕਿਸੇ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸੋਮਾ ਮਾਸ ਡੈਂਸਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ==ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਇਕੁਏਸ਼ਨ== [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] (EFE) ਜਾਂ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀਆਂ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ (ਸਮੀਕਰਨਾਂ) [[ਅਲਬਰਟ ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਦੀ ਜਨਰਲ ਥਿਊਰੀ ਔਫ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਵਿੱਚ 10 ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹਨ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ<ref name=ein>{{cite journal|last=Einstein |first=Albert |title=The Foundation of the General Theory of Relativity |journal=[[Annalen der Physik]] |volume=354 |issue=7 |pages=769 |year=1916 |publisher= |url=http://www.alberteinstein.info/gallery/gtext3.html |doi=10.1002/andp.19163540702 |format=[[PDF]] |id= |accessdate= |bibcode=1916AnP...354..769E |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060829045130/http://www.alberteinstein.info/gallery/gtext3.html |archivedate=2006-08-29 |df= }}</ref> ਰਾਹੀਂ ਵਕਰਿਤ ਹੋ ਰਹੇ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਮੁਢਲੀਆਂ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ (ਫੰਡਾਮੈਂਟਲ ਇੰਟਰੈਕਸ਼ਨਜ਼) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। [[1915]]<ref name=Ein1915>{{cite journal| last=Einstein| first=Albert| authorlink=Albert Einstein| date=November 25, 1915| title=Die Feldgleichungen der Gravitation| journal=Sitzungsberichte der Preussischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin| pages=844–847| url=http://nausikaa2.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.x.cgi?dir=6E3MAXK4&step=thumb| accessdate=2006-09-12| archive-date=2016-10-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20161027044950/http://nausikaa2.mpiwg-berlin.mpg.de/cgi-bin/toc/toc.x.cgi?dir=6E3MAXK4| dead-url=yes}}</ref> ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਟੈਂਸਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਸਥਾਨਿਕ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਕਰਵੇਚਰ (ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਐਨਰਜੀ ਅਤੇ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਾਲ ਉਸ ਸਪੇਸਟਾਈਮ (ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਅੰਦਰ ਬਰਾਬਰ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, :<math>G_{\mu \nu}= {8 \pi G \over c^4} T_{\mu \nu},</math> ਜਿੱਥੇ <math>G_{\mu \nu}</math> ਨੂੰ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ <math>T_{\mu \nu}</math> ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ<ref>{{Cite book | last1=Misner |first1=Charles W. |authorlink1=Charles W. Misner | last2=Thorne |first2=Kip S. |authorlink2=Kip Thorne | last3=Wheeler |first3=John Archibald |authorlink3=John Archibald Wheeler | year=1973 | title=[[Gravitation (book)|Gravitation]] | url= | publisher=[[W. H. Freeman]] |location=San Francisco | isbn=978-0-7167-0344-0 | postscript=<!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} Chapter 34, p 916</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸਪੇਸ ਦਾ ਕਰਵੇਚਰ (ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਐਨਰਜੀ (ਸਟ੍ਰੈੱਸ-ਐਨਰਜੀ ਟੈਂਸਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ) ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ ਅਤੇ ਬਲੈਕ ਹੋਲਾਂ== [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਦੀ ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਦੀ ਥਿਊਰੀ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ]] (ਇਸਨੂੰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਵੈਕੱਮ ਜਾਂ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਹੱਲ/ਸਲਿਊਸ਼ਨ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਫਰੈਰੀਕਲ (ਗੋਲ) ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਦੇ ਬਾਹਰ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ, ਮਾਸ ਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ, ਮਾਸ ਦਾ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਸਥਿਰਾਂਕ (ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਕੌਸਮੌਲੌਜੀਕਲ ਕੌਂਸਟੈਂਟ) ਸਭ ਜ਼ੀਰੋ ਹਨ। ਇਹ ਹੱਲ ਧੀਮੀ ਗਤੀ ਵਾਲੀਆਂ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅਸਟ੍ਰੋਨੌਮੀਕਲ (ਖਗੋਲਿਕ) ਵਸਤੂਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਰਜ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪਤਾ (ਅਪ੍ਰੌਕਸੀਮੇਸ਼ਨ) ਹੈ। ਇਹ ਹੱਲ ਕਾਰਲ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸਨੇ [[1916]] ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਹੱਲ ਛਾਪਿਆ। [[ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ]] ਮੁਤਾਬਿਕ, [[ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ]] [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸਫੈਰੀਕਲ ਸਮਿੱਟਰਿਕ, ਵੈਕੱਮ ਹੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਜਾਂ ਸਥਿਰ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਓਹ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਚਾਰਜ ਜਾਂ ਐਂਗੁਲਰ ਮੋਮੈਂਟਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨੂੰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰੀਕ ਰਾਹੀਂ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਮਾਸ (ਪੁੰਜ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਬਲੈਕ ਹੋਲ ਨਾਲੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅਲੱਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ===ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ=== [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਿੱਚ, ਬਿਰਖੌੱਫ ਦੀ ਥਿਊਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕੱਮ ਫੀਲਡ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫੈਰੀਕਲੀ ਸਮਿੱਟਰਿਕ (ਗੋਲ-ਸਮਰੂਪ) ਹੱਲ ਜਰੂਰ ਹੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਸਿੰਪਟੋਟੀਕਲੀ (ਮਨਮਰਜੀ ਤੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕ) ਫਲੈਟ (ਪੱਧਰਾ) ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਬਾਹਰੀ ਹੱਲ (ਯਾਨਿ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੋਲ, ਨਾ-ਘੁੰਮਦੀ ਹੋਈ, ਗਰੈਵਿਟੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਸਪੇਸਟਾਈਮ) ਜਰੂਰ ਹੀ ਸ਼ਵਾਰਜ਼ਚਿਲਡ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਿਊਰਮ [[1923]] ਵਿੱਚ ਜੀ.ਡੀ. ਬਿਰਖੌੱਫ (ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਥ ਬਿਰਖੌੱਫ ਥਿਊਰਮ, ''ਪੋਆਇੰਟਵਾਈਜ਼ ਅਰਗੋਡਿਕ ਥਿਊਰਮ'' ਦਾ ਲੇਖਕ, ਜੋ ਅਰਗੋਡਿਕ ਥਿਊਰੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਹੇ) ਦੁਆਰਾ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੇਰ ਵੀ, ਸਟੈੱਨਲੇ ਡੇਜ਼ੇਰ ਨੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੋ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨੌਰਵੀਅਨ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜੌਰਗ ਤੋਫਟੇ ਜੈਬਸੇਨ ਦੁਆਰਾ ਪਬਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਨੋਟਸ == {{reflist}} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਏਬਲ ਮੈਨੀਫੋਲਡ]] *[[ਕ੍ਰਿਸਟੋੱਫਲ ਸਿੰਬਲ]] *[[ਰੀਮਾਨੀਅਨ ਰੇਖਾਗਣਿਤ]] *[[ਰਿਕੀ ਕੈਲਕੁਲਸ]] *[[ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ਿਅਲ ਜੀਓਮੈਟਰੀ ਅਤੇ ਟੌਪੌਲੌਜੀ]] *[[ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰੇਖਾਗਣਿਤ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] *[[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] *[[ਗੇਜ ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨ ਥਿਊਰੀ]] *[[ਸਰਵ-ਸਧਾਰਨ ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ]] *[[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਰੂਪਾਂਤ੍ਰਨਾਂ ਦੇ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ]] == ਹਵਾਲੇ == * {{cite book | author=P. A. M. Dirac | title=General Theory of Relativity | publisher=[[Princeton University Press]]| year=1996 | isbn=0-691-01146-X}} * {{cite book |author1=Misner, Charles |author2=Thorne, Kip S. |author3=Wheeler, John Archibald | title=Gravitation |url=https://archive.org/details/gravitation0000misn | location=San Francisco | publisher=W. H. Freeman | year=1973 | isbn=0-7167-0344-0}} * {{cite book |author1=Landau, L. D. |author2=Lifshitz, E. M.| title=Classical Theory of Fields (Fourth Revised English Edition) |url=https://archive.org/details/classicaltheoryo0000land_k6k2 | location=Oxford | publisher=Pergamon | year=1975 | isbn=0-08-018176-7}} * {{cite book |author1=R. P. Feynman |author2=F. B. Moringo |author3=W. G. Wagner | title=Feynman Lectures on Gravitation |url=https://archive.org/details/feynmanlectureso0000feyn_g4q1 | publisher=[[Addison-Wesley]] | year=1995 | isbn=0-201-62734-5}} * {{cite book | author=Einstein, A. | title=Relativity: The Special and General Theory | url=https://archive.org/details/relativityspecia00eins_0 | location= New York | publisher=Crown| year=1961 | isbn=0-517-02961-8}} {{Physics-footer}} {{Tensors}} {{Introductory articles}} {{DEFAULTSORT:ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਗਣਿਤ, ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ| ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨਾਵਾਂ]] gmfkd0lue8ew1rilu0x6uov97d3y400 0 66822 839263 577653 2026-05-12T19:03:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839263 wikitext text/x-wiki [[File:Chandigarh International Airport road, Mohali, Punjab, India.JPG|thumb|ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਸੜਕ [[ਮੋਹਾਲੀ]], ਦਾ ਬਦਲਵਾਈ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ]] ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਵਿਖੇ '''[[ਅੱਡਾ]] (Chandigarh International Airport)''' ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦਘਾਟਨ 10 ਸਤੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਡਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਜਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਪਿੰਡ ਝਿਊਰਹੇੜੀ|ਝਿਊਰਹੇੜੀ]] ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਅਕਵਾਇਰ ਕਰ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਬਣਨ ਨਾਲ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਦੋ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੱਡਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://www.ajitweekly.com/index.php?option=com_content&view=article&id=14082:2015-09-11-14-43-50&catid=54:2012-02-23-11-53-01&Itemid=188{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਏਅਰਪੋਰਟ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ-ਪਟਿਆਲਾ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਛੱਤਬੀੜ ਚੌਕ ਰਾਹੀਂ ਜੁੜਦੀ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਐਰੋਸਿਟੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਪਾਸੇ ਮੁਹਾਲੀ ਨਾਲ ਆ ਜਾ ਜੁੜਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਏਅਰਪੋਰਟ-ਐਰੋਸਿਟੀ ਰੋਡ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150504/1/924028.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਅਜੇ ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ "ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ" ਰੱਖਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਹਾਲੀ ਜਿਲੇ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ]] 9lga7esehmur8pz3s44h3eocogs9z4n 0 69881 839305 822239 2026-05-13T04:08:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839305 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event |name = ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ |logo = |image = Nabha Kavita Utsav - 03.jpg| |caption = 22 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ |location = [[ਨਾਭਾ]], ਪੰਜਾਬ |years_active = 1997 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ 2015 ਤੱਕ (19 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ) |Patrons = [[ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਰਚਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਨਾਭਾ (ਰਜਿ.)]] |dates = 1997 ਤੋਂ |genre = ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ |website = }} '''ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਜਿਲੇ ਦੇ [[ਨਾਭਾ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਲਾਨਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਮਵਰ [[ਸ਼ਾਇਰ]] ਭਾਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ [[ਭਾਈ ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਰਚਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ, ਨਾਭਾ]] ਨਾਮ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸੰਸਥਾ ਵਲੋਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2015/12/%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AD%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%89%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%B5-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%9A-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%9C/ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਪੁੱਜੇ ਪੰਜ ਦਰਜਨ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਰੰਗ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 14 ਦਸੰਬਰ 2015, ਹਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੌਹਰਾ ਨਾਭਾ]</ref><ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151215/18/1171036.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਵਿਦੇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਾਇਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਓਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਪਿਛਲੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਵਿਘਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਤਸਵ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਵੰਬਰ-ਦਸੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ 19 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ 13 ਦਸੰਬਰ 2015 ਨੂੰ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵੀ ਲਗਾਓਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਠਕ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਢ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਤ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਤਸਵੀਰਾਂ == <gallery> 480855 483831674972842 1137780236 n.jpg| 16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2012) 222560 483828901639786 1754394270 n.jpg|16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ (2012) 9039 483828781639798 1058759800 n.jpg|16 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2012), ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 10422175 585238008288091 6987496005090722924 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014) 15810 585238834954675 5473458730544454643 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014), ਸਰਦਾਰ ਪੰਛੀ ਆਪਣਾ ਕਲਾਮ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 10603548 585237681621457 4494203185189964633 n.jpg|18 ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ (2014),ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸਰੋਤੇ 19th Nabha Kavita Utsav,(Nabha Poetry Festival),.JPG 1398035 947654981976947 6545844984609548372 o.jpg|19ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਇਰ 12342294 984135848318674 5073020057913930457 n.jpg|19 ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, 14 ਦਸੰਬਰ 2015 Nabha Kavita Utsav, Nabha, district Patiala, Punjab, India 01.jpg|19 ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ ਦਾ ਸਨਮਾਨ Nabha Kavita Utsav - 01.jpg|22ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਸਰੋਤੇ<ref>{{Cite web |url=https://m.punjabitribuneonline.com/article/22%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AD%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%89%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%B5-%E0%A8%AD%E0%A8%B2%E0%A8%95%E0%A9%87/1520327 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2019-03-21 |archive-date=2019-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321073218/https://m.punjabitribuneonline.com/article/22%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%AD%E0%A8%BE-%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%89%E0%A8%A4%E0%A8%B8%E0%A8%B5-%E0%A8%AD%E0%A8%B2%E0%A8%95%E0%A9%87/1520327 |url-status=dead }}</ref> Nabha Kavita Utsav - 03.jpg|22ਵੇਂ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਮੰਡਲ </gallery> ==24ਵਾਂ ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ == ==Gallery == <gallery> File:̄24 Nabha Kavita Utsav ( Poetry Festiwal) 01.jpg| File:̄24 Nabha Kavita Utsav ( Poetry Festiwal) 03.jpg| File:Punjabi Poets and writers 17.jpg| File:Darshan Butter Punjabi Poet 22.jpg| File:Manjinder Singh Dhanoa Punjabi Poet 40.jpg|ਮਨਜਿੰਦਰ ਧਨੋਆ File:Sri Ram Arash Punjabi Poet 38.jpg|ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਅਰਸ਼ File:Sukhwinder Amrit Punjabi Poetess 34.jpg|ਅਨੂੰ ਬਾਲਾ File:Pali Khadim Punjabi Poet 36.jpg|ਪਾਲੀ ਖਾਦਿਮ File:Sawaranjit Savi Punjabi Poet 35.jpg|ਸਵਰਨਜੀਤ ਸਵੀ File:Manjit Indra Punjabi Poetess 32.jpg|ਮਨਜੀਤ ਇੰਦਰਾ File:Barjinder Chowhan Punjabi Poet 31.jpg|ਬਰਜਿੰਦਰ ਚੌਹਾਨ File:Sarbjit Kaur Jas Punjabi Poetess 30.jpg|ਸਰਬਜੀਤ ਕੌਰ ਜਸ File:Deepak Sharma Charnarthal Punjabi Poet 27.jpg|ਦੀਪਕ ਸ਼ਰਮਾ ਚਰਨਾਰਥਲ File:Satish Gulati Punjabi Poet 28.jpg|ਸਤੀਸ਼ ਗੁਲਾਟੀ File:Satish Gulati Punjabi Poet 28.jpg|ਗੁਰਚਰਨ ਕੌਰ ਕੋਚਰ File:Harmit Artist Punjabi Poet 23.jpg|ਹਰਮੀਤ ਆਰਟਿਸਟ File:Jaswant Zafar Punjabi Poet 19.jpg|ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ File:Navroop Kaur Punjabi Poetess 10.jpg|ਨਵਰੂਪ ਕੌਰ File:Jagseer Jeeda Pro people singer 06.jpg|ਜਗਸੀਰ ਜੀਦਾ </gallery> ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == #http://www.mp3tunes.tk/download?v=7h_BvsOzaWw {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304132837/http://www.mp3tunes.tk/download?v=7h_BvsOzaWw |date=2016-03-04 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਮਾਗਮ]] mkx147m7vddwymzevi21ghgrpbp98st 0 76095 839283 815712 2026-05-12T23:24:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839283 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |image = |imagesize = 200px | name = ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ | image_name = | caption = ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤਿਆਗੀ, 2009 | pseudonym = | birth_name= ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ | birth_date = 4 ਫਰਵਰੀ 1969 | birth_place = ਪਿੰਡ ਅਬਲੋਵਾਲ (ਪਟਿਆਲ਼ਾ) | death_date = | death_place = | family = 3 ਬੱਚੇ | occupation = ਸਹਾਇਕ ਪੋਫੈਸ਼ਰ,ਸਾਹਿਤਕਾਰ | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = 2009 ਤੋਂ ਨਿੰਰਤਰ | genre = ਕਵਿਤਾ | subject = ਕਵਿਤਾ,ਕਬੀਲਾਈ ਸਭਿਆਚਾਰ | movement = | notableworks = ਧੂੰਏ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ,ਰਹੂ ਦਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ,ਲਹੂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ | influences = | influenced = | signature = | address = 61ਬੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਲੌਨੀ (ਅਬਲੋਵਾਲ), ਵਾਰਡ ਨੰਬਰ 1, ਪਟਿਆਲਾ-147001 }} [[ਤਸਵੀਰ:LogoLicious 20240421 181927.png|thumb|ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Mohan Tiyagi.jpg|thumb|ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ]] '''ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ''' ਸਮਕਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਸਥਾਪਿਤ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਸੋਚ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠਾਂ ਮੰਡੀ ਵੱਲੋਂ ਮਚਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲੁੱਟ, ਦਲਿਤ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ, ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੱਚ ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵੱਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮਾਰਕਸਵਾਦ|ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ]] ਤੇ ਜੁਝਾਰਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਸਮਾਜਕ ਇੰਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਆਲੋਚਕ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਇਕ ਦਲਿਤ ਕਵੀ ਵਜੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਦੱਬੇ, ਭਿੱਟੇ ਕੁਚਲੇੇ ਵਰਗ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ== ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਫਰਵਰੀ 1969 ਈਃ ਨੂੰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਬਲੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਵਧਾਵਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁੱਡੋ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਆਏ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਮਾਲ ਡੰਗਰ ਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਟਿਆਲੇ ਨੇੜੇ (ਅਬਲੋਵਾਲ) ਭਾਖੜਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਣ ਵਸੇ ਸਨ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ 24-25 ਮੱਝਾਂ ਦੀ ਡੇਅਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਡੰਗਰਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਤੋੇਂ ਪੀੜਤ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਉਹਨਾਂਂ ਦੀਆਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਵਿਕ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਹੋਏ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਹੜੀ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਲਈ ਇਕ ਅਣਹੋਣੀ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸ਼ੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਵਰਜਣ ਲੱਗੇ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਗ ਗਏ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾ ਪਰਮਜੀਤ ਕੋਰ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਰ ਦੇ ਆਹੁਦੇ ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੇ 2 ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ 1 ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ==ਸਿੱਖਿਆ== ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਅਬਲੋਵਾਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪੜਾਈ ਗੋਰਮਿੰਟ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਮਲਟੀਪਰਪਜ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ +2 ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਕਲਿਆਣ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। +2 ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਨੇ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜਾਈ ਗੋਡਰਮਿੰਟ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ। ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਰਚਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਚੇਤਨਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਐਮ. ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੀ. ਐੱਡ,ਐੱਮ.ਐਡ ਦੀ ਪੜਾਈ ਗੋਰਮਿੰਟ ਸਟੇਟ ਐਜੂਕੇੇਸ਼ਨ ਕਾਲਜ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਨੂੰ ਪੜਣ ਲਿਖਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮੋਕਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲੈ ਲਿਆ ਇਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਐਮ.ਏ.ਪੰਜਾਬੀ,ਐਮ.ਏ. ਧਰਮ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਪੀ-ਐੱਚ.ਡੀ ਦੀ ਪੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੀ-ਐੱਚ.ਡੀ ਦੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ "ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ" ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਬੀ.ਐਨ ਖਾਲਸਾ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਪੜਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦਸ ਸਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈੈੈ।<ref>ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਈ ਆਧਾਰ, ਖੋਜ-ਨਿਬੰਧ,ਖੋਜਾਰਥੀ ਇੰਦਰਵੀਰ ਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ,2013-2014, ਪੰਨਾਂ ਨੰ.28ਤੋਂ47.</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *ਧੂੰਏ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ,ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਬਰਨਾਲਾ (2000,2014) *ਰੂਹ ਦਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ,ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (2005) *ਲਹੂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ,ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (2010,2011) *ਜ਼ੰਗਲ ਦਾ ਗੀਤ,ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ,ਬਾਲੀਆਂ ਸ਼ੰਗਰੂਰ,(2015)<ref>ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੀ ਕਾਵਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਸੰਪਾਦਕ,ਡਾ. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖੀ, ਤਰਕਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਬਰਨਾਲਾ,2015.</ref> ==ਸੰਪਾਦਨਾ== *ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ:ਸੰਵਾਦ-ਦਰ-ਸੰਵਾਦ,ਲੋਕਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (2006) *ਲੋਕਵਾਣੀ (ਤ੍ਰੈਮਾਸਿਕ ਲੋਕਧਾਰਾ ਜਨਰਲ) ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬੀ ਸੰਗਤ, ਜੰਮੂ, ਅਪ੍ਰੈਲ-ਜੂਨ (2011) *ਪ੍ਰੋ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਬਿਰਤਾਂਤ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਸੰਪਾਦਤ),ਤਰਕ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਬਰਨਾਲਾ (2014) ==ਲੋਕਧਾਰਾ== *ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ,ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (2013) *ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਕਬੀਲੇ(ਸਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ)ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰੱਸਟ ਇੰਡੀਆ,ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (2014) ==ਸਨਮਾਨ== '''ਸੰਤ ਰਾਮ ਉਦਾਸੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਨਵਚੇਤਨਾ ਕਲਾ ਮੰਚ ਕੰਗਣਵਾਲ, ਸੰਗਰੂਰ (28,ਨਵੰਬਰ,2010)''' '''ਪ੍ਰੋ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਜਨਵਾਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ (11 ਦਸੰਬਰ,2010)''' ==ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਡਾ. ਮੋਹਨ ਤਿਆਗੀ ਦੇ ਲੇਖ ਅਤੇ ਰਿਵਿਉ== http://www.quamiekta.com/2015/07/14/28847/ http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150716/6/1000624.cms#1000624{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] mfyyaslbsfzx61mguzyhgb50203680d 0 80073 839248 530742 2026-05-12T16:28:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839248 wikitext text/x-wiki {{ਅਧਾਰ}} {{Infobox stadium | name = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਮੈਦਵਿੱਕ ਸਾਹਿਬ | location =| location =128-130 High Street, [[Smethwick]], [[West Midlands (county)|West Midlands]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | image =[[File:Guru Nanak Gurdwara Smethwick.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਮੈਦਵਿੱਕ ਸਾਹਿਬ]] | broke_ground = 1961 | built = | opened =1961 | owner = | operator = | broke_ground = 1961 | opened = 31 July 1961 |architecture_style = [[Sikh architecture]] | capacity = 500 | acreage = | volume = | website = http://www.gngsmethwick.com }} '''ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਮੈਦਵਿੱਕ''' ਸਹਿਬ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਹੈ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਇਥੋਂ ਦੀ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1958 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਧ ਗਈ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। 1961 ਵਿੱਚ 130, ਹਾਈ ਸਟਰੀਟ, ਸਮੈਦਵਿੱਕ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਚਰਚ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਖਰੀਦ ਕੇ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ 31 ਜੁਲਾਈ, 1961 ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਸੰਗਤਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ==ਉਸਾਰੀ== ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ 128-130 ਹਾਈ ਸਟਰੀਟ, ਸਮੈਦਵਿੱਕ ਵੈਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡਜ਼, ਬਰਮਿੰਘਮ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਏਰੀਆ 70000 ਸੁਕੇਅਰ ਮੀਟਰ (ਕਰੀਬ 17.5 ਏਕੜ) ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 50 ਲੱਖ ਪੌਂਡ ਨਾਲ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਆਧੁਨਿਕ ਕਿਚਨ, ਲੈਕਚਰ ਥੀਏਟਰ, ਦਫਤਰ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਕਲਾਸ ਰੂਮ, ਜਿੰਮ, ਫੰਕਸ਼ਨ ਹਾਲ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾ ਓਸਾਰੀਆ ਗਈਆ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿੱਚ 8 ਹਾਲ ਹਨ ਜੋ ਸੰਗਤ ਦੁਆਰਾ ਅਖੰਡ ਪਾਠ, ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਕਲਾਸਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਹੋਰ ਤੱਥ== ਇਸ ਦਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ-ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ। ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ ਐਂਡ ਸਟਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ 'ਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਰੋੜਾਂ ਪੌਂਡ ਖਰਚ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਥਾਈ ਬਾਕਸਿੰਗ, ਗਤਕਾ, ਕੁਸ਼ਤੀ, ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਵਾਸਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਟੂਰਿਸਟ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ==ਸ਼ਾਸ਼ਨ-ਪ੍ਰਬੰਧ== ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਉੱਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕੈਸ਼ੀਅਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ 21 ਮੈਂਬਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ।<ref name="Ajit Website">{{cite news | url=http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20160621/28.cms#sthash.aFiGYIFy.dpbs | accessdate=26 ਜੂਨ 2016 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == toh3me58uoktjl6j4hm90m96gmph33e 0 80987 839321 536239 2026-05-13T06:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839321 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = ਪਿਉ ਦੀ ਧੀ | translator = | image = | caption = | author = ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫਤਹਿਪੁਰੀ | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | series = | genre = ਨਾਵਲ | publisher = ਆਜ਼ਾਦ ਬੁੱਕ ਡਿਪੂ, ਹਾਲ ਬਜ਼ਾਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | release_date = | english_release_date = | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 150 | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''ਪਿਉ ਦੀ ਧੀ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਨਾਵਲ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫਤਿਹਪੁਰੀ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20160331/60/81.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਇਹ ਨਾਵਲ ਸਮਾਜੀ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ 8 ਕਾਂਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਇਸ ਨਾਵਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਡੁੱਲ੍ਹੇ ਖੂਨ ਅਤੇ ਚੱਲੀ ਫ਼ਿਰਕੂ ਹਨ੍ਹੇਰੀ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸਾਹੀ ਖ਼ਿਲਾਫ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾਵਲ ਦੀ ਕਤਾਰਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਸੰਗਰਾਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਖਾਲ ਕਰਕੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰ ਨੂੰ ਉਘਾੜਿਆ ਹੈ।<br />ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਲੜਕੀ ਦਲੇਰ ਕੌਰ ਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ਮਈ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20160331/60/81.cms/ ਇਸ ਨਾਵਲ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ]] s14kvu9txh1pod5ufnedj46qocr8fho 0 81011 839288 578361 2026-05-13T00:43:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839288 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ | translator = | image = | caption = | author = [[ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ]] | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | series = | genre = [[ਵਾਰਤਕ]] | publisher = ਲੋਕ ਗੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ | release_date = 1 ਮਾਰਚ | english_release_date = | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 332 | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਵਾਰਤਕ]] ਕਿਤਾਬ ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰਤਕ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਭੇਟ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਚੰਡੀਗਡ਼੍ਹ ਵਿਖੇ ਲੋਕ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150302/76/857656.cms#sthash.f6iY6n0v.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:DKPAN_410GNNO_large.jpg|thumb|ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਫ਼ਾ]] ==ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ== ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ ਜੀ ਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਭੌਤਿਕ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ, ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ, ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ, ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਆਦਿ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਪਾਤਰ ਵੀ ਜੋਡ਼ੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋਡ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਿੰਦਗੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹੀ ਤਾਣਾ ਬਾਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕਡ਼ੀਆਂ== * [http://www.dkagencies.com/doc/from/1123/to/1123/bkId/DK466523377467185356163731371/details.html/ ਆਨਲਾਈਨ ਕਿਤਾਬ ਖਰੀਦੋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170324170406/http://www.dkagencies.com/doc/from/1123/to/1123/bkId/DK466523377467185356163731371/details.html |date=2017-03-24 }} * [https://m.facebook.com/GabbiGovardhan/posts/10203465347087987?locale2=pa_IN/ ਫੇਸਬੁੱਕ 'ਤੇ ਗੋਵਰਧਨ ਗੱਬੀ ਦੇ ਕਿਤਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] d0dp3dmzjuq9eca80hc4sklwcg7tajo 0 81023 839336 537078 2026-05-13T09:27:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839336 wikitext text/x-wiki {{Infobox book| | name = ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰ | translator = | image = [[ਤਸਵੀਰ:Punjabisahit.jpg|200x]] | caption = ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਜਿਲਦ | author = ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ | illustrator = | cover_artist = | country = [[ਭਾਰਤ]] | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | series = | genre = [[ਵਾਰਤਕ]] | publisher = ਤਰਲੋਚਨ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | release_date = | english_release_date = | media_type = ਪ੍ਰਿੰਟ | pages = 120 | isbn = | preceded_by = | followed_by = }} '''ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਚਿੰਤਨ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਸਾਰ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਸੰਬੰਧੀ ਲੇਖਿਕਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਇਹ ਲੇਖ [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਐਮ.ਏ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20160219/60/81.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬਾਂ]] 4ahoei7ctgkqwekajxbv3kjhaynxyzw 0 81467 839331 536902 2026-05-13T09:01:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839331 wikitext text/x-wiki '''ਰਵਾਇਤੀ ਉਦਯੋਗ''' ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਉਹ [[ਉਦਯੋਗ]] ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ ਦਰ ਪੁਸ਼ਤ [[ਹੁਨਰ]] ਜਾਂ [[ਦਸਤਕਾਰੀ]] ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਚਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ[[ਹੱਥ ਖੱਡੀ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿੱਚ [[ਫੁਲਕਾਰੀ ]], ਪਰਾਂਦੇ ਅਤੇ [[ਜੁੱਤੀ]] ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੀ ਪਾਪੜ ਵੜੀਆਂ]] ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ, ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਦੀ ਦਸਤਕਾਰੀ, ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਰਾਦ ਤੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ, ਢਲਾਈ ਉਦਯੋਗ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਦਸਤੀ ਸੰਦ, ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਆਦਿ ਅਜਿਹੇ ਉਦਯੋਗ ਕਹੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਉਦਯੋਗ ਆਧੁਨਿਕਤਾ,ਗੁਣਵੱਤਾ, ਪ੍ਰਤੀਸਪਰਧਾ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ,ਹਿਮਾਚਲ ਵਿਚੋਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>http://www.indiapress.org/gen/news.php/Daily_Ajit/400x60/0</ref> ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਦਸਤੀ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਤੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਨੇ ਮਦਾਨ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ। ਚਾਦਰਾਂ ਤੇ ਦਰੀਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਉਤਪਾਦਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣਿਕ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਚਟਾਈਆਂ ਤੇ ਟਾਟਾਂ ਨੇ ਨੋਕਦਰ ਦੇ ਦਰੀ ਉਦਯੋਗ ਨੂੰ ਖੋਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ।ਕਢਾਈ ਦੀਆਂ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕ੍ਰਿਤ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਤ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਸੰਭਾਲ਼ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲੋੜ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160712/1/1414335.cms#1414335{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਉਦਯੋਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਉਦਯੋਗ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥ ਵਿਵਸਥਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਰਥਚਾਰਾ]] oy1ksidu8fcyj0xrozuaes7kl5uth7k 0 82070 839296 733743 2026-05-13T02:24:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839296 wikitext text/x-wiki '''ਦੀਪ ਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131106/13/349550.cms#349550{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਧੁੱਪ ਛਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖ'' ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] 0p4somanyebuhejjm3uzve3n05te6tr 0 82175 839310 589596 2026-05-13T05:01:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839310 wikitext text/x-wiki '''ਨੀਲਭ ਅਸ਼ਕ''' ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Neelabh Ashk (ਜਨਮ 16ਅਗਸਤ 1945,ਦਿਹਾਂਤ 23ਜੁਲਾਈ 2016) ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਕਵੀ,ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ ਉਪਿੰਦਰਨਾਥ ਅਸ਼ਕ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸਨ। ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਅਤੇ ਬੈਰਟੋਲਟ ਬੈਰਚ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਲੰਡਨ ਲਈ 4 ਸਾਲ ਲਈ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160724/2/1428857.cms#sthash.7MgGNxi8.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.outlookhindi.com/country/india/journalist-and-poet-neelabh-ashk-pass-away-9997 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-07-24 |archive-date=2016-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160820054938/http://www.outlookhindi.com/country/india/journalist-and-poet-neelabh-ashk-pass-away-9997 |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1945]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] 1gzaf8dbjhqogaqa19wi6mckotp35bq 0 83008 839262 661399 2026-05-12T18:35:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839262 wikitext text/x-wiki '''ਚਿੱਟੀ ਕਬੂਤਰੀ''' [[ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150215/4/842014.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ਇਸ ਵਿੱਚ 1966 ਤੋਂ 1999 ਤੱਕ ਅਣਖੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋ ਚੋਣਵੀਆਂ ਇਕਵੰਜਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ_ਸਾਹਿਤ‏]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ_ਕਹਾਣੀ_ਸੰਗ੍ਰਹਿ]] fsl7hirrahml91cicq2l4y0n2pb1tsq 0 83308 839337 604838 2026-05-13T09:39:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839337 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club| | clubname = ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ | image = | nickname = PFL | fullname = ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ | founded = ਅਕਤੂਬਰ 2015 | ground = | capacity = | chairman = ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ | manager = | pattern_la1 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_so3 = | pattern_sh3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = | website = }} ===ਜਾਣ-ਪਛਾਣ=== ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ ਦਾ ਆਰੰਭ [[2015]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ,<ref>{{Cite web|url=http://m.dailyhunt.in/news/india/punjabi/ajitjalandhar-epaper-ajithjal/y+th+kalbb+phagavada+vllo+karavai+gai+phuttabal+lig+ch+palahi+di+jhandi-newsid-45784572|title=ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2015|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ [[ਪਲਾਹੀ]] ਜੇਤੂ ਰਿਹਾ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151101/9/1121598.cms#sthash.lYbFvieT.dpbs|title=ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2016|last=|first=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <gallery> File:ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ.jpg|thumb|ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-2016 (ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਦਾਨ ਪਲਾਹੀ) </gallery> {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:right" |- ! style="width:25%"| [[ਪਲਾਹੀ]] ! style="width:25%"| [[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]] ! style="width:25%"| [[ਮੇਹਟਾਂ]] |- | [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]] | ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ | ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਮੇਹਟਾਂ |- | ਸਮਰਥਾ: 5,000 | ਸਮਰਥਾ: 5,000 | ਸਮਰਥਾ: 5,000 |- | [[File:ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਪਲਾਹੀ- ਫਰਵਰੀ 2017.jpg|150px]] | [[File:ਪਿੰਡ ਮੇਹਟਾਂ.jpg|150px]] | [[File:ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਪਲਾਹੀ- ਫਰਵਰੀ 2017.jpg|150px]] |- ===ਲੀਗ ਮੈਚ-2016=== ਫਗਵਾੜਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ-[[2016]] ਦਾ ਓਦਘਾਟਨੀ ਮੈਚ [[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ,<ref name="web">{{cite news | url=http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160815/9/4/10.cms | title=ਲੀਗ ਮੈਚ | accessdate=29 ਅਗਸਤ 2016}}</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਓਪਨ ਵਰਗ ਦੀਆ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ([[ਪਲਾਹੀ]],[[ਬਰਨਾ]],[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]],[[ਖਲਵਾੜਾ]],[[ਮੇਹਟਾਂ]],[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]],[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]],[[ਭੁਲਾਰਾਏ]] ਅਤੇ ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ ਦੀਆ ਪੰਜ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਪਿੰਡ [[ਪਲਾਹੀ]] ਨੇ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। <gallery> File:ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ.jpg|thumb|ਟੀਮ [[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]] </gallery> {| class=wikitable |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! colspan="18" style="background: LightSteelBlue;"| ਮੈਚ ਸੂਚੀ-2016 |- style="background:#ccc; text-align:center;" !rowspan="2"|ਮੈਚ ਨੰਬਰ !rowspan="2"|ਵਰਗ !rowspan="2"|ਮਿਤੀ !rowspan="2"|ਪਿੰਡ/ਸਟੇਡੀਅਮ !colspan="2"|ਮੈਚ !rowspan="2"|ਗੋਲ (ਕ੍ਰਮਵਾਰ) |- ! ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ! ਦੂਜੀ ਟੀਮ |- |--bgcolor="#ffcccc" |01||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |02||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |03||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |04||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |05||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |06||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|14 ਅਗਸਤ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]] ||2-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |07||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]] ||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |08||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]] ||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |09||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |10||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |11||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |12||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|21 ਅਗਸਤ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]] ||3-2 |--bgcolor="#ffcccc" |13||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]] ||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |14||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |15||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|27 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |16||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |17||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |18||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|28 ਅਗਸਤ 2016||[[ਖੋਥਰਾ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||2-0 |--bgcolor="#ffcccc" |19||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |20||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |21||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|3 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||4-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |22||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |23||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |24||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |25||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸ਼ਿਵਪੁਰੀ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |26||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ| 10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |27||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|10 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" |28||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |29||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |30||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|11 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |31||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |32||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ| 17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |33||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|17 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||3-2 |--bgcolor="#ccffcc" |34||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||4-0|1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |35||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |36||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |37||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||5-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |38||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |39||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|24 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਬਰਨਾ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |40||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |41||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||3-0 |--bgcolor="#ccffcc" |42||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|25 ਸਤੰਬਰ 2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |43||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-3 |- |--bgcolor="#ccffcc" |44||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |45||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|1 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |46||ਓਪਨ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" |47||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||5-1 |--bgcolor="#ccffcc" |48||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ|| ਸਾਲਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|2 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||49||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||1-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||50||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||4-2 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||51||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|8 ਅਕਤੂਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||52|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||53|||ਓਪਨ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||2-2 |--bgcolor="#ccffcc" ||54|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||9 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||55||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਬਰਨਾ]]||4-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||56|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||57|||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|15 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||58|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ20166||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||59||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||3-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||60||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|16 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||61||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||62||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]] ||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||63||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|22 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" ||64||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||65|||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23 August 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-1 |--bgcolor="#ccffcc" ||66||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|23 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |67||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]|||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||0-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |68||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਪਲਾਹੀ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |69||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|29 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]|||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" |70||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||0-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |71||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||1-0 |--bgcolor="#ccffcc" |72||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|30 ਅਕਤੂਬਰ2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਬਰਨਾ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |73||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||2-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |74||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |75||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|5 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||3-0 |--bgcolor="#ccffcc" |76||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |77||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਬਰਨਾ]]||7-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |78||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|6 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |79||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||1-0 |- |--bgcolor="#ccffcc" |80||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||[[ਬਰਨਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |81||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|12 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖੋਥੜਾ]]||2-0 |--bgcolor="#ccffcc" |82||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||[[ਖਲਵਾੜਾ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |83||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਭੁਲਾਰਾਏ]]||3-2 |- |--bgcolor="#ccffcc" |84||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|13 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ffcccc" |85||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ ਗੇਟ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |86||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|18 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||3-0 |- |--bgcolor="#ffcccc" |87||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|19 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਮੇਹਟਾਂ]]||2-1 |--bgcolor="#ccffcc" |88||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|19 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||[[ਨੰਗਲ ਮੱਝਾਂ]]||6-5 |- |--bgcolor="#ffcccc" |89||ਅੰਡਰ 16 ਸਾਲ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-1 |- |--bgcolor="#ccffcc" |90||ਓਪਨ||ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ|20 ਨਵੰਬਰ 2016||[[ਪਲਾਹੀ]]/[[ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਟੇਡੀਅਮ ਪਲਾਹੀ]]||[[ਸੁੱਖਚੈਨਆਣਾ ਸਾਹਿਬ]]||[[ਪਲਾਹੀ]]||2-0 |- |} == ਹਵਾਲੇ == ao71pr1ruupkp0qqgy9go1bytzr8o95 0 85445 839338 579544 2026-05-13T10:00:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839338 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ <br>mr-ptanga | image =|thumb|ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ | alt = | caption = ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ ਇੱਕ ਦਿਲਕਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿਚ | background = Folk_singer | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1954|06|06}} | birth_place = ਚਹੈੜੂ. ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਭਾਰਤ | origin = ਪਿੰਡ ਚਹਿਲ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਪਟਿਆਲਾ | death_date = <!-- {{death date and age|10|10|2016|}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = | occupation = ਗਾਇਕ, | years_active = 1986 - ਹਾਲ | label = | associated_acts = | spouse = | children = 2 | website = }} '''ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹੈ। ==ਜਨਮ ਤੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ== ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜੂਨ 1954 ਨੂੰ ਚਹੈੜੂ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਸੋਨੀ ਰਾਮ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਗੁਰਦੇਵ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ|ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਕਬੀਲੇ]] ਦੇ ਇਕ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਦੀ [[ਨਾਭਾ]] ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਚਹਿਲ ਆਣ ਵੱਸਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਜਟਾਧਾਰੀ ਸਾਧੂ ਸਨ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ‘ਫ਼ਕੀਰ’ ਆਖਕੇ ਸੱਦਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।<ref>https://www.google.co.in/webhp?sourceid=chrome-instant&rlz=1C1RLNS_enIN705IN705&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=%E0%A9%9E%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%B0%20%E0%A8%9A%E0%A9%B0%E0%A8%A6%20%E0%A8%AA%E0%A8%A4%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A8%BE</ref> ==ਸਿੱਖਿਆ== ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੇਵਲ [[ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ]] ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੇ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ==ਗਾਇਕੀ== [[ਮਜ੍ਹਾਰਾਂ]] ਤੇ [[ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਸੂਫ਼ੀ]] ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ [[ਕੱਵਾਲੀ|ਕਵਾਲੀ]] ਸੁਣਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਰੁਹਾਨੀ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲੋਕ-ਗਾਇਕ ਉਸਤਾਦ ਸੰਤ ਰਾਮ ਖੀਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉਸਤਾਦ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਉਹ ਦੌਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਿਕ ਰੁਚੀਆਂ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ ਨੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਣਾਈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160929/16/1510323.cms#1510323{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ== ਆਪਣੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਸਦਕਾ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਮਕਬੂਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਟੇਜ ਦੇ ਧਨੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਕੈਸੇਟ ਕਲਚਰ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਅਖਾੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਲੋਹਾ ਮਨਵਾਇਆ। ==ਫ਼ਕੀਰ ਚੰਦ ਪਤੰਗਾ ਦਾ ਦੌਰ== ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ‘[[ਸੁਚੇਤ ਬਾਲਾ]]’ ਅਤੇ ‘[[ਸਨੀਤਾ ਭੱਟੀ]]’ ਨਾਲ ਗਾ ਕੇ ਸਮਕਾਲੀ ਦੋਗਾਣਾ ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਬਣਾਇਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nirpakhawaaz.in/?p=20507 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-18 |archive-date=2016-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161018185305/http://www.nirpakhawaaz.in/?p=20507 |dead-url=yes }}</ref> ==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ== ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿਚ ‘ਆਹ ਚੱਕ ਛੱਲਾ’, ‘ਮੈਂ ਪੁੱਤ ਤਾਂ ਜੱਟ ਦਾ ਸੀ’, ਅਤੇ ‘ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਯਰਾਨੇ ਲਾਉਣ ਦੀ’ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਪਿਠ ਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਵੱਜੋਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਅਤੇ ਸੰਜ਼ੀਦਾ ਗਾਇਕੀ ਰਾਹੀਂ ਭਰਭੂਰ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਨਿੱਘੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਅਤੇ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸੁਭਾਅ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਜ਼ਜਬਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਵੀ ਗਾਇਆ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਰੂਹ ਅਤੇ ਆਸਥਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nirpakhawaaz.in/?p=22348 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-18 |archive-date=2016-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161122101022/http://www.nirpakhawaaz.in/?p=22348 |dead-url=yes }}</ref> ==ਮੌਤ== ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਬਿਮਾਰ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਿਤੀ 27 ਸਤੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਉਹ ਅਚਨਚੇਤ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸੱਜਣਾਂ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਗਾਇਕੀ ਵਿਚ ਪਾਏ ਨਿੱਗਰ ਯੋਗਦਾਨ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>https://www.youtube.com/watch?v=3cDcqrcjAXE</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕ]] f10bl5abbk44a8ixhwo9x7kgrvfg3cy 0 86535 839291 814191 2026-05-13T00:51:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839291 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ: Taran Gujral Punjabi language writer.jpg|thumb]] {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਨਾਮ = ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ | ਤਸਵੀਰ = Taran Gujral Punjabi language writer.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 280 px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ | ਉਪਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 22 ਫਰਵਰੀ 1931 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]], ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = {{death date and age|df=yes|2021|3|31|1931|2|22}} | ਮੌਤ_ਥਾਂ = ਮੋਹਾਲੀ, ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = [[ਕਵੀ]],[[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | ਭਾਸ਼ਾ =ਪੰਜਾਬੀ | ਕਾਲ = | ਵਿਧਾ = ਕਵਿਤਾ, ਗੀਤ | ਵਿਸ਼ਾ = ਪੰਜਾਬੀਅਤ | ਅੰਦੋਲਨ = | ਪ੍ਰਭਾਵ = | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = [[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]],[[ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ]] | ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = 'ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਦਾ ਕਬਰਸਤਾਨ’, ‘ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ’, }} '''ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ''' (22 ਫਰਵਰੀ 1931 - 31 ਮਾਰਚ 2021) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਮੋਹਾਲੀ ]],ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਰਹੀ। ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਖੁਦ ਤਰੰਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਤਾਰਨ ਗੁਜਰਾਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਉਜਾੜੇ ਦੇਖੇ ਸੀ। 1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਨੇੜੇ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ, ਗੁੱਜਰ ਖਾਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਸਹਿਤ ਭੱਜਣਾ ਪਿਆ। ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਕਾਨਪੁਰ ਵਿਚ ਵਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਤਾਰਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ 1984 ਦੇ ਸਿੱਖ-ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਮੁਹਾਲੀ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cities/chandigarh-news/punjabi-writer-taran-gujral-passes-away-at-90-101617185692666.html|title=Punjabi writer Taran Gujral passes away at 90|date=2021-03-31|website=Hindustan Times|language=en|access-date=2021-04-03}}</ref> ==ਲਿਖਤਾਂ== ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ:<ref>{{cite web | url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150713/14/998190.cms#998190 | title=ਤਾਰਨ_ਗੁਜਰਾਲ | publisher=ajitjalandhar.com/news | accessdate=7 ਨਵੰਬਰ 2016 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2015/07/%E0%A8%B2%E0%A9%87%E0%A8%96%E0%A8%95%E0%A8%BE-%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B9/ | title=ਲੇਖਕਾ-ਤਾਰਨ-ਗੁਜਰਾਲ-ਨਾਲ-ਸਾਹਿਤਕ ਮਿਲਣੀ | publisher=punjabitribuneonline.com | accessdate=7 ਨਵੰਬਰ 2016}}</ref> ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਜੁਗਨੂੰਆਂ ਦਾ ਕਬਰਸਤਾਨ'' *''ਇਬਨੇ ਮਰੀਅਮ'' *''ਉਰਵਾਰ ਪਾਰ'' *''ਖਪਰਾ ਮਹੱਲ'' *''ਅਟਾਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ'' *''ਰੱਤ ਕਾ ਕੁੰਗੂ'' ===ਜੀਵਨੀਆਂ=== *''ਸਾਡੇ ਭਾਪਾ ਜੀ'' *''ਪੱਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੁੱਲ'' ===ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਰਿਮ ਝਿਮ ਆਇਆ ਮੇਘਲਾ'' ===ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ=== *''ਰੈੱਡ ਫੀਵਰ ਬਨਾਮ ਲਾਲ ਬੁਖਾਰ'' *''ਮੋਟੂ ਸੇਠ'' *''ਨ੍ਹਾਈ ਨ੍ਹਾਈ ਕਰੀਏ'' *''ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਪੈਰ'' *''ਬੱਬੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਮੇ'' ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] gxjckaa3bgpgj46zzqw5h0hggnl0due 0 87767 839285 733764 2026-05-12T23:30:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839285 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> | name = ਡਾਕਟਰ ਸਤੀਸ਼ ਠੁਕਰਾਲ ਸੋਨੀ | honorific_prefix = ਡਾ | honorific_suffix = ਸੋਨੀ | image =Dr. Satish Sony Punjabi language writer.jpg| | image_size = 220px | alt = | caption = ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ | native_name = ਡਾਕਟਰ ਸਤੀਸ਼ ਠੁਕਰਾਲ ਸੋਨੀ | native_name_lang = ਪੰਜਾਬੀ | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1974|3|30|df=y}} | birth_place = | death_date = | death_place = | resting_place = | occupation = ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = ਪੰਜਾਬੀ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | education = | alma_mater = | period = 2010 ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ | genre = [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], [[ਨਜ਼ਮ ]] ,ਨਾਟਕ | subject = ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰ | movement = | notableworks = [[''ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ '']] | influences = [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ]] | influenced = | spouse = | partner = | children = | relatives = | awards = | signature = Dr. Satih Soni Punjabi writer and film actor 01.jpg| | signature_alt = | years_active = | module = | website = | portaldisp = }} '''ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਡਾਕਟਰ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1974 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਦੇ ਕਸਬਾ [[ਮਖੂ|ਮੱਖੂ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਹ [[ਨਾਟਕ]], [[ਨਾਵਲ]], ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦੇ ਹਨ।ਇਸਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਫ਼ਿਲਮਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਕਲਾਕਾਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਨਾਮਵਰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਚਲੰਤ ਸਮਾਜਕ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਉਹਨਾ ਦੇ 50 ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਲੇਖ [[ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]], [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ]], [[ਨਵਾਂ ਜ਼ਮਾਨਾ]] , [[ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ == * ਨਦੀ ਤਿਆਰ ਹੈ ( ਨਜ਼ਮ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) 2007 <ref>http://punjabitribuneonline.com/2013/06/%E0%A8%9D%E0%A9%80%E0%A8%B2-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%B0/</ref> * ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦਰਿਆ ( ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) 2010 <ref>http://punjabitribuneonline.com/2010/06/%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%9F%E0%A8%95-%E0%A8%B8%E0%A9%B0%E0%A8%97%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%B9%E0%A8%BF-%E2%80%98%E0%A9%9B%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%B0%E0%A8%BF/</ref> * ਝੀਲ ਵਿਚਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ( ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) 2013 <ref>http://punjabitribuneonline.com/2013/06/%E0%A8%9D%E0%A9%80%E0%A8%B2-%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%9A%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%B0/</ref> * ਜ਼ੱਰਾ ਜ਼ੱਰਾ ਇਸ਼ਕ ( ਨਾਵਲ ) 2015 <ref>http://punjabitribuneonline.com/2015/02/%E0%A8%A1%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%B8%E0%A8%BC-%E0%A8%A0%E0%A9%81%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A9%8B%E0%A8%A8%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%A8%E0%A8%BE/</ref> * ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਟਕ ( ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) 2016 * ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਿਣ ( ਨਜ਼ਮ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ) 2016 * ਖੋਜ ( ਨਜ਼ਮ ਸੰਗ੍ਰਿਹ - ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ ਅਧੀਨ ) ==ਟੀ ਵੀ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿਚ ਭਾਗ == *ਨਵੀਆਂ ਕਲਮਾਂ ( ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ) *ਕਵੀ ਦਰਬਾਰ ( ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ) *ਅੱਜ ਦਾ ਮਸਲਾ ( ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ) ==ਫਿਲਮੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ == ਡਾ ਸੋਨੀ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਬਤੌਰ ਕਲਾਕਾਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ <ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20161023/22/1537246.cms#1537246{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਅੱਜ ਦੇ ਰਾਂਝੇ (ਪੰਜਾਬੀ ) ਅਦਾਕਾਰ * ਹਾਈਵੇ ( ਹਿੰਦੀ ) ਅਦਾਕਾਰ * ਵੱਤਰ ( ਪੰਜਾਬੀ ) ਅਦਾਕਾਰ * ਦਾ ਬਲੱਡ ਸਟ੍ਰੀਟ (ਪੰਜਾਬੀ ) ਅਦਾਕਾਰ * ਤੂਫ਼ਾਨ ਸਿੰਘ (ਪੰਜਾਬੀ )ਅਦਾਕਾਰ * ਅਸਲੀ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜਾਬੀ ) ਅਦਾਕਾਰ ==ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ == <big> ਗ਼ਜ਼ਲ </big> <poem> ਬਿਰਖਾਂ ਦੇ ਪਰਛਾਵੇਂ ਹੁਣ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਛਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕੀਂ ਘਬਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਾਣੀ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੀ ਰੱਤ ਨਾਲ ਲੋਕੀਂ ਨਹਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਲੈ ਗਿਆ *2 ਮਣਕਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਤਰਾਂ ’ਚ ਪਿਰੋਂਦਾ ਹਾਂ ਇਉਂ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਮੈਂ ਆਪ ਸਜਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਰਹਿਣ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਥਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਘਰ ਆਬਾਦ ਰਹੇ, ਆਪਣਾ ਘਰ ਵੀ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2011/02/%E0%A8%95%E0%A8%B5%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B0-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%A8%E0%A9%87%E0%A8%B9/</ref> *3 ਅਹਿਸਾਸ ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਸੰਗ ਪਰਚਦੀ ਰਹਿ ਮੈਨੂੰ ਕੰਢਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਰਸ਼ਕ ਆਉਦੈਂ ਚੁਭੇ ਤਾ ਹਨ ਲਹੂ -ਲੁਹਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਇਨ੍ਹਾ ਪਰ ਜਦੋ ਇਨ੍ਹਾ ਦੇ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾ ਦੀ ਛੋਹ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਚੇਤੇ ਆਉਦੈਂ ਤਾ ਸਾਰੀ ਪੀੜ ਵਿਸਾਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਠੀਕ ਓਦਾਂ ਜਿੱਦਾਂ ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਛੂਹਦਿਆਂ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀਆ ਤਲਖੀਆਂ ਵਿਸਰ ਜਾਂਦੀਆਂ । . *4 ਕਾਇਨਾਤ ਸ਼ੋਖੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਭੋਲੇਪਣ ਨਾਲ ਸੰਵਾਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ ਨਿਖਾਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਕੀ ਕਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ? ਕੀ ਨਾਮ ਰੱਖਾਂ ਤੇਰਾ ? ਕਿਸੇ ਪਹਾੜ ਦੇ ਉਹਲਿਉ ਉਗਦਾ ਸੂਰਜ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਡਿਗੇ ਸ਼ਬਨਮ ਦੇ ਮੋਤੀ ਤਾਰਿਆਂ ਭਰੀ ਰਾਤ ਦੀ ਕਹਿਕਸ਼ਾਂ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅੱਲੜਪੁਣੇ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁਦਰਤ ਆਪ ਢੱਲ ਗਈ ਤੇਰੇ ਵਜੂਦ ਅੰਦਰ ਇਹ ਮੰਤਰ- ਮੁਗਧ ਕਰਦਾ ਤੇਰਾ ਤਿਲਸਮਈ ਸਰੂਪ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਕਸ਼ਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹੈ ਖਿੱਚ ਰਿਹੈ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਮੈਨੂੰ ਚੇਤੇ ਵਿਸਰ ਰਹੇ ਤੇ ਤੂ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਈ ਏ ਚੇਤਿਆਂ ਅੰਦਰ ਮੇਰੀ ਸਜਨੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ , ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਾਮ ਨਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਦੇ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਨਾਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕਾਇਨਾਤ ਹੀ ਵਸੀ ਪਈ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਵਜੂਦ ਅੰਦਰ *5 ਅੱਗ ਮਚ ਰਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ... ਰਾਖਵਾਕਰਨ ... ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਪਾੜਾ.... ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਬਾਲਣ ਦਾ ਤੇ ਵੋਟ ਰਾਜਨੀਤੀ ਘਿਓ ਬਣ ਭੜਕਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅੱਗ ਅਸੀਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਸ਼ਿੰਦੇ ਕਿਰਤੀ ,ਕਾਮੇ ਤੇ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਇਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸੇਕਣ ਵਿਚ ਮਸਰੂਫ ਜਾ ਮਜਬੂਰ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਤਕ ਝੁਲਸੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪੋ -ਆਪਣੇ ਪਿੰਡਿਆਂ ਤੇ ਪਏ ਪੱਛੜੇਪਣ ਦੇ ਛਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਫੇਹਂਦੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਤੇ ਝੂਠੇ ਭਰੋਸਿਆਂ ਤੇ ਬੇਲਗਾਮ ਲਾਰਿਆਂ ਦੀ ਐਂਟੀਸੇਪਟਿਕ ਮਲ੍ਹਮ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਾਰ ਮੁੜ ਮੁਹਰੇ ਹੋ ਅੱਗ ਸੇਕਣ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ । ਡਾਕਟਰ ਸਤੀਸ਼ ਠੁਕਰਾਲ ਸੋਨੀ 94173-58393 *6 ਇੰਤਜਾਰ ਉਮਰ ਭਰ ਤਾਂਘ ਰਹੀ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿਆਰਇਆ ਜਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰਿਆਂ ਜਾਵਾਂ ਮੌਕੇ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਆਏ ਰਸਮੋ -ਰਿਵਾਜ ਕਰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਆਏ.... ਪਰ ਕਮਬਖਤ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਮੁਕਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਹੀਓ ਓਹ ਤਾਂਗ ਅੱਜ ਵੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ ਇਕ ਤੜਪ ਅੱਜ ਵੀ ਕਰਦੀ ਬੇਕਰਾਰ ਹੈ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੇਰੀਆ ਨਜਰਾ ਨੂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇੰਤਜਾਰ ਹੈ .। </poem> ==ਤਸਵੀਰਾਂ == <gallery> Dr. Satih Soni Punjabi writer and film actor 04.jpg| ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ ਦੇ ਜ਼ੱਰਾ ਜ਼ੱਰਾ ਇਸ਼ਕ ( ਨਾਵਲ ) ਦਾ ਰਲੀਜ਼ ਸਮਾਗਮ Dr. Satih Soni Punjabi writer and film actor 03.jpg| ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ Dr. Satih Soni Punjabi writer and film actor 02.jpg|ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ Dr Satish Soni a Punjabi language writer and an actor.jpg|ਡਾ.ਸਤੀਸ਼ ਸੋਨੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] g813oyhc48xf7ckupb53o83f5cz2ssm 0 87952 839295 696324 2026-05-13T02:00:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839295 wikitext text/x-wiki '''ਦਾਤਣ ''' ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਪਤਲੀ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ [[ਦੰਦ]] ਸਾਫ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜੋ ਆਦਮੀ ਇਸਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ [[ਦਾਤਣਾਂ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%A3|title=ਦਾਤਣ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2020-09-07}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਤਣ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰੁਜਗਾਰ ਵੀ ਘਟ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%A3%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%A3-648854|title=ਗੁਣਕਾਰੀ ਦਾਤਣ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-09-07|archive-date=2021-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621094943/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%A3%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE%E0%A8%A4%E0%A8%A3-648854|url-status=dead}}</ref> ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ [[ਜੰਗਲ ਪਾਣੀ]] ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ [[ਨਿੰਮ]] ਜਾਂ [[ਕਿੱਕਰ]] ਦੇ ਰੁਖ ਨਾਲੋਂ ਦਾਤਣ ਤੋੜ ਕੇ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਜਿਆਦਾ ਲੋਕ ਟੁੱਥ ਪੇਸਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150210/36/.cms#|title=ਅਜੀਤ: ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਖੇਤ -|website=ਅਜੀਤ: ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਸਾਡੇ ਖੇਤ|language=en|access-date=2020-09-07}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਾਤਣ ਦੀ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਹਨਾ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬਚਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ: ਦਾਤਨ ਕਰੇ ਨਿਤ ਨੀਤ ਨਾ ਦੁਖ ਪਾਵੈ ਲਾਲ ਜੀ ॥ (23) - ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ,ਤਨਖਾਹਨਾਮਾ,ਲਿਖਤੁਮ ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਯੁਰਵੇਦ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੰਦ ਦੀ ਸਫਾਈ]] pbiwnr7i4av32539c4q3shnoww58r8h 0 89481 839315 535852 2026-05-13T05:59:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839315 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=ਪਢਾਣਾ<br/>{{Nastaliq|پڑھانہ}} |official_name= |native_name= |native_name_lang= |other_name= |nickname = |settlement_type = ਪਿੰਡ |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = ਪਾਕਿਸਤਾਨ |pushpin_label_position = |pushpin_mapsize = |pushpin_map_caption = ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |coordinates_region = PK |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = {{flag|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} |subdivision_type1 = [[Subdivisions of Pakistan|Region]] |subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪੰਜਾਬ]] |subdivision_type2 = [[Districts of Pakistan|District]] |subdivision_name2 = |subdivision_type3 =[[Tehsil of Gujranwala|Tehsil]] |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_metro_km2 = |population_as_of =2010 |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |timezone =[[Pakistan Standard Time|PST]] |utc_offset = +5 |timezone_DST =[[Pakistan Standard Time|PDT]] |utc_offset_DST = |postal_code = |postal_code_type = [[Postal codes in Pakistan|Postal code]] |area_code = |area_code_type = [[Dialling codes in Pakistan|Dialling code]] |blank_name = |blank_info = |website = |latd=31.468337 |longd=74.627479 |footnotes = }} '''ਪਢਾਣਾ''' ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ==ਸਥਿਤੀ== ਭਾਰਤ-ਪਾਕ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਭਾਰਤ ਵਲੋਂ ਭਿੱਖੀਵਿੰਡ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਰਹੱਦੀ ਪਿੰਡ ਖਾਲੜਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਬਰਕੀ ਰੋਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡ ਹੁਡਿਆਰਾ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਿੰਡ ਪਢਾਣਾ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਇਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ 15 ਮੀਲ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਚੌਧਰੀ ਸ: ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪਢਾਣੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਨਾ ਹਵੇਲੀ ਕਾਰਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140812/28/649334.cms#sthash.NkO8ZpTw.dpuf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੇ ਪਿੰਡ]] rynooomr3onz246mn1i3ok15daj8x0q 0 91666 839264 839042 2026-05-12T19:20:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839264 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jagjit Kaur.jpg|thumb|2016 ਵਿਚ ਕੌਰ]] '''ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ'''<ref>{{Cite web|url=http://www.songsofyore.com/some-timeless-songs-of-jagjit-kaur/|title=Some timeless songs of Jagjit Kaur|website=songsofyore.com|access-date=28 October 2016}}</ref> ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]/[[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ]] ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਵਰਗੀਆਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਲਈ ਘੱਟ ਗਾਇਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਯਾਦਗਾਰ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ == ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਯਾਦਗਾਰੀ ਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹਨ:<ref>{{Cite web|url=http://www.hindigeetmala.net/singer/jagjit_kaur.php|title=Singer: Jagjit Kaur: Lyrics and video of Hindi Film Songs - Page 1 of 2|website=hindigeetmala.net|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur|title=Jagjit Kaur albums - Raag.Fm|website=raag.fm|access-date=28 October 2016|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161028083941/http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.amazon.in/Music-Jagjit-Kaur/s?ie=UTF8&page=1&rh=n:976445031,p_32:Jagjit%20Kaur|title=Amazon.in: Jagjit Kaur: Music|website=amazon.in|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/shagoon-mw0001571997|title=Shagoon - Suman Kalyanpur,Jagjit Kaur - Songs, Reviews, Credits - AllMusic|website=allmusic.com|access-date=28 October 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.saregama.com/artist/jagjit-kaur_2902/songs|title=Listen to Jagjit Kaur songs online, Jagjit Kaur songs MP3 download|website=saregama.com|access-date=28 October 2016}}</ref> * "ਦੇਖੋ ਦੇਖੋ ਜੀ ਗੋਰੀ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ" ਸ਼ਗੁਨ (1964), ਬੋਲ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਤੁਮ ਅਪਨਾ ਰੰਜ–ਓ-ਗ਼ਮ ਅਪਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮੁਝੇ ਦੇ" ਤੱਕ ''ਸ਼ਗੁਨ ''ਵਿੱਚੋਂ * "ਖਮੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਮਿਲ ਗਯਾ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ (1953), ਲਿਰਿਕਸ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੂੰਨੀ, ਮ੍ਯੂਜਿਕ ਗ਼ੁਲਾਮ ਮੋਹੰਮਦ * "ਚਲੇ ਆਓ ਸੈਯਾਂ ਰੰਗੀਲੇ ਮੈਂ ਵਾਰੀ "(ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ) ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' (1982) ਵਿੱਚ, ਬੋਲ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ  * "ਦੇਖ ਲੋ ਆਜ ਹਮਕੋ ਜੀ ਭਰ ਕੇ " ''ਬਾਜ਼ਾਰ ''ਵਿੱਚ * "ਕਾਹੇ ਕੋ ਬਿਆਹੀ ਬਦੇਸ"  ਉਮਰਾਵ ਜਾਨ (1981), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ"  ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਵਿੱਚ  ''ਕਭੀ ਕਭੀ ''(1976), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਚੰਦਾ ਗਾਏ ਰਾਗਨੀ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਦਾਨ ਵਿੱਚ * "ਪਹਲੇ ਤੋ ਆਂਖ ਮਿਲਾਨਾ" ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਦੇ  ਨਾਲ (1961), ਗੀਤ ਕੈਫੀ ਆਜਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ * "ਨੈਨ ਮਿਲਾਕੇ ਪ੍ਯਾਰ ਜਤਾ ਕੇ ਆਗ ਲਗਾ ਦੀ" (ਰਫੀ ਦੇ ਨਾਲ) ''ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਨ'' ਵਿੱਚ (1967), ਸੰਗੀਤ ਖ਼ਯਾਮ == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਨ ਉਭਰ ਰਹੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਖਯਾਮ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਐਕਟਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਖਯਾਮ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/musicbetween-silence-and-speech/article4414752.ece|title=Music…between silence and speech|last=Mahaan|first=Deepak|date=14 February 2013|access-date=28 October 2016}}</ref> ਜਿਸਦੀ 2012 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਖਯਾਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਟਰੱਸਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂਕਿ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/interview-we-were-inspired-by-the-divine-to-do-what-we-did-khayyam-2215087|title=We were inspired by the divine to do what we did: Khayyam - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=22 May 2016|website=dnaindia.com|access-date=28 October 2016}}</ref> == ਚੁੰਨਿੰਦਾ ਗੀਤ == ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨਃ <ref>{{Cite web |title=Singer : Jagjit Kaur : Lyrics and video of Hindi Film Songs – Page 1 of 2 |url=http://www.hindigeetmala.net/singer/jagjit_kaur.php |access-date=28 October 2016 |website=hindigeetmala.net}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jagjit Kaur albums |url=http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur |access-date=28 October 2016 |website=raag.fm |archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161028083941/http://music.raag.fm/singer/jagjit-kaur |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Shagoon – Suman Kalyanpur, Jagjit Kaur – Songs, Reviews, Credits |url=http://www.allmusic.com/album/shagoon-mw0001571997 |access-date=28 October 2016 |publisher=AllMusic}}</ref> * "ਦੇਖੋ ਦੇਖੋ ਜੀ ਗੋਰੀ ਸਸੁਰਾਲ ਚਲੀ" ''ਸ਼ਗੂਨ'' ਤੋਂ (1964) ਬੋਲ ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਾਵੀ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * ''ਸ਼ਗੂਨ'' ਤੋਂ "ਤੁਮ ਅਪਨਾ ਰੰਜ-ਓ-ਗਮ ਅਪਨੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮੁਝੇ ਦੇ ਦੋ" * "ਖਾਮੋਸ਼ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੋ ਅਫ਼ਸਾਨਾ ਮਿਲ ਗਯਾ" ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਨ ਤੋਂ (1953) ਗੀਤ ਸ਼ਕੀਲ ਬਦਾਯੁਨੀ, ਸੰਗੀਤ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ * "ਚਲੇ ਆਓ ਸਾਇਆਂ ਰੰਗੀਲੇ ਮੈਂ ਵਾਰੀ ਰੇ" (ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਨਾਲ ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਤੋਂ (1982) ਗੀਤ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * ''ਬਾਜ਼ਾਰ'' ਤੋਂ "ਦੇਖ ਲੋ ਆਜ ਹਮਕੋ ਜੀ ਭਰ ਕੇ" * ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ (1981) ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ ਤੋਂ "ਕਾਹੇ ਕੋ ਬ੍ਯਾਹੀ ਬਿਦੇਸ " * "ਸਾਡਾ ਚਿਡੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ" ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪਾਮੇਲਾ ਚੋਪੜਾ ਦੁਆਰਾ ''ਕਭੀ ਕਭੀ'' ਤੋਂ (1976) * ''ਦਿਲ-ਏ-ਨਾਦਾਨ'' ਤੋਂ "ਚੰਦਾ ਗਾਏ ਰਾਗਿਨੀ" * "ਪਹਿਲੇ ਤੋ ਆਂਖ ਮਿਲਾਣਾ" (''ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ'' ਤੋਂ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] ਨਾਲ (1961) ਗੀਤ ਕੈਫ਼ੀ ਆਜ਼ਮੀ, ਸੰਗੀਤ ਖਯਾਮ * "ਲੜੀ ਰੇ ਲੜੀ ਤੁਮਸੇ ਆਁਖ ਜੋ ਲੜੀ" ਸ਼ੋਲਾ ਔਰ ਸ਼ਬਨਮ ਤੋਂ (1961) * "ਨੈਨ ਮਿਲੇਕੇ ਪਿਆਰ ਜਾਤ ਕੇ ਆਗ ਲਗਾ ਦੀ" (ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ ''ਮੇਰਾ ਭਾਈ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ'' (1967) ਸੰਗੀਤ [[ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]] ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੰਗੀਤ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ- (ਸਤਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਓਟ 1974) [[ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ]], ਸੋਮ ਦੱਤ ਵਰਗੇ ਸਟਾਰ ਕਾਸਟ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] 6xk3k1jr2gy7d8nwivfuacuvb1thqj3 0 92646 839245 726481 2026-05-12T15:48:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839245 wikitext text/x-wiki '''ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਜੜੀ'''ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਨ।ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜੁਲਾਈ 1932 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ।ਉਹਨਾ ਨੇ ਕਾਫੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਿਖਿਆ। ਉਹਨਾ ਨੇ 1971 ਦੀ ਭਾਰਤ -ਪਾਕਿ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਬੈਂਤ ਲਿਖੇ।ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੀਤਨਗਰ ਤੋਂ ਬਤੌਰ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਏ।<ref>http://epaper.dailypunjabtimes.com/story.aspx?id=411&boxid=108249538&ed_date=2017-4-16&ed_code=820009&ed_page=1{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਜੀਵਨ == ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ ਆਜੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ।ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 1932 'ਚ ਕਸਬਾ [[ਚੌਗਾਵਾਂ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ [[ਮਹਿਮਦਪੁਰਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।ਖੋਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ |<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170410/13/1730867.cms#1730867{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹਨਾ ਦੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋਈ: <poem> ਕੰਮ ਬੜਾ ਨਾਜੁਕ ਏ ਮਿੱਟੀ ਘੱਟੇ ਲੋਹੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿਨ ਰੁੱਸ ਪੈਣਾ ਏ ਤੇ ਕਿਨ ਮੰਨ ਪੈਣਾ ਏ ਮਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਦੀਆਂ 'ਚੋਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਏ ਇਥੇ ਇਹਨਾ ਦਰਿਆਵਾਂ ਖੌਰੇ ਕਿਧਰ ਕਿਧਰ ਵਹਿਣਾ ਏ ਦੇਸ ਵਾਲੀ ਵਾਗਡੋਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਭਾਲਣੀ ਏ ਕਿਸ ਕਿਸ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਕਿਨ ਕਿਨ ਬਹਿਣਾ ਏਂ ਸੋਹਣੇ ਸੋਹਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਆਰੇ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਵਣਜਾਰੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੌਣਕਾਂ ਨੇ,ਵਿਹੜਿਆਂ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਏ ਡਾਰਾਂ ਬਣ ਬਣ ਆਏ ਡਾਰਾਂ ਬਣ ਉੱਡ ਜਾਣਾ ਕਿਥੇ ਪਾਉਣੇ ਆਹਲਣੇ ਤੇ ਕਿਥੇ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਏਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਇਹ ਲਾਲ,ਲਾਲ ਸਾਡੇ ਨੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ ਦੇ ਹਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ ਏਂ। </poem> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] 0m0q9i6tvr1ppffq00u164zv2tpgq5c 0 94357 839319 579151 2026-05-13T06:41:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839319 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਪਾਪਰੀ ਘੋਸ਼ |image= |caption = ਪਾਪਰੀ ਘੋਸ਼ |birth_date = {{birth date and age|1994|7|27|df=yes}} | nationality = [[ਭਾਰਤ]] |occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਮਾਡਲ |years_active = 2000–present | URL = {{URL|paprighosh.me}} }} '''ਪਾਪਰੀ ਘੋਸ਼ '''ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬੰਗਾਲੀ, [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]], ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ। ਇਸਨੇ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ''ਕਾਲਬੇਲਾ'' (2009) ਫ਼ਿਲਮ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/person/papri-ghosh/1052902|title=Papri Ghosh Biography, Filmography & Movie List - BookMyShow|access-date=4 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm5641275/|title=Papri Ghosh|access-date=4 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tamilmoviesdatabase.com/actress/papri-ghosh/|title=Papri Ghosh Archives - Tamil Movies Database|last=medias4|access-date=4 July 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪਾਪਰੀ ਘੋਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡੇਬਿਊ ਫ਼ਿਲਮ [[ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼]] ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਕਾਲਬੇਲਾ'', ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ  16 ਜਨਵਰੀ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ। ਇਸਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ  25 ਦਸੰਬਰ 2009 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref name="filmibeat.com">{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/celebs/papri-ghosh.html|title=All you want to know about #PapriGhosh|publisher=|accessdate=4 July 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.moovyshoovy.com/bengali_movie_list.php?searchType=actors&search=Papri%20Ghosh|title=List of Bengali movies online of Papri Ghosh, movies starring Papri Ghosh, Papri Ghosh movies|access-date=4 July 2016|archive-date=22 ਅਗਸਤ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822163345/http://www.moovyshoovy.com/bengali_movie_list.php?searchType=actors&search=Papri%20Ghosh|dead-url=yes}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਸੂਚਨਾ |- | rowspan="2" | 2009 |ਕਾਲਬੇਲਾ<br> | ਸ਼ੁਰੂਆਤ | ਬੰਗਾਲੀ |- |ਕ੍ਰੋਧ<br> | ਦੀਆ | ਬੰਗਾਲੀ |- | rowspan="1" | 2015 | ਟੁਰਿੰਗ <br> |ਹੇਮਾ<br> | ਤਾਮਿਲ |- | rowspan="2" | 2016 | ਬੇਪਾਰੋਯਾ<br> |ਬ੍ਰਿਸ਼ਤੀ<br> | ਬੰਗਾਲੀ |- | ਓਏ<br> |ਗਾਯਤ੍ਰੀ<br> | ਤਾਮਿਲ |- | rowspan="2" | 2017 | ਬੈਰਾਵਾ<br> | ਤਾਮਿਲ |- | ''ਸੱਕਾ ਪੋਡੂ ਪੋਡੂ ਰਾਜਾ'' | ਤਾਮਿਲ |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Facebook|Paprighoshofficial}} * {{IMDb name|name=Papri Ghosh}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਬਾਲ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 5vufa54s1gqv7uli004rxw60cjd5j74 0 95700 839280 839011 2026-05-12T22:37:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839280 wikitext text/x-wiki == A == * Abati ([[ਅਰਜਨਟੀਨਾ|Argentina]]) [http://www.zanelloargentina.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091005062125/http://www.zanelloargentina.com/ |date=2009-10-05 }} * ACO 2000 ([[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|South Africa]]) * Aebi (Switzerland) [http://www.aebi.com/] * AGCO Corporation (United States) [http://www.agcocorp.com/] ** AGCO (USA) [http://www.agcoiron.com/] ** AGCO Allis (Argentina, formerly USA) [http://www.agcoallis.com.ar/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704180155/http://www.agcoallis.com.ar/ |date=2007-07-04 }} ** Challenger (USA) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} ** Fendt (Germany) [http://www.fendt.com/] ** Massey Ferguson (USA) [http://www.masseyferguson.com] ** Valtra ([[ਫ਼ਿਨਲੈਂਡ|Finland]]) [http://www.valtra.com/] * Agrale ([[ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ|Brazil]]) [http://www.agrale.com.br/] * Agri King (India) [http://www.agrikingtractors.com/] * Agria (Spain) [http://www.agria.net/] * Agrinar (Argentina) [https://web.archive.org/web/20070103063406/http://www.agrinar.com.ar/] * Agritech (Brazil) [http://www.agritech.ind.br/] ** Yanmar Agritech * Agro Tractors Ltd ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * [https://www.agroasiatractors.ae/ AGROASIA TRACTORSUAE] ** John Deere/ATL [http://agrotractors.com/] (joint venture in Pakistan) * AGT ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) * AHS ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.ahs.com.tr/] * Al-Ghazi Tractors (Pakistan) [http://alghazitractors.com/] * Al Jadah ([[ਲੀਬੀਆ|Libya]]) [http://www.libyantractorco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060829030021/http://www.libyantractorco.com/ |date=2006-08-29 }} (joint venture with Massey Ferguson) * Alfrat ([[ਸੀਰੀਆ|Syria]]) [http://www.alfratco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316155037/http://www.alfratco.com/ |date=2007-03-16 }} * Amul (India) * Anglo-Thai New Holland ([[ਥਾਈਲੈਂਡ|Thailand]]) [http://www.anglo-thai.com/] * Antonio Carraro (Italy) [http://www.antoniocarraro.it/] * Apache Solis (Argentina) (joint with International Tractors (Sonalika)) [http://www.apache.com.ar/] * Aratri Biagioli (Italy) [http://www.aratribiagioli.it/] * ARGO SpA (Italy) [http://www.argospa.it/] ** Fort ** Landini [http://www.landini.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** McCormick Tractors [http://www.mccormick-intl.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429175149/http://www.mccormick-intl.com/us/1809_to_present.htm |date=2007-04-29 }} ** SEP [http://www.sep.it/] ** Valpadana [http://www.valpadana.it/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ARLAN-YTO (Kazakhstan) (joint with YTO) * ArmaTrac (Turkey) [http://www.armatrac.com/] == B == * Balram (India) * Baltiets (Russia) * Barbieri (Italy) [http://www.barbieri-fb.com/] * Basak Traktor ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.basaktraktor.com.tr/] * BCS SpA (Italy) [http://www.bcs-ferrari.it/] ** BCS ** Ferrari tractors ** Pasquali * Belarus (Ganja) (Azerbaijan) (licensed Belarus/MTZ) [http://www.ganjaauto.az/] * Bell (South Africa) [http://www.bell.co.za/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704015420/http://www.bell.co.za/ |date=2007-07-04 }} * BERGmeister (Germany) [http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901072823/http://www.alois-hieble.de/maschinenbau/bergmeister/ |date=2018-09-01 }} * Bernardin (Argentina) [https://web.archive.org/web/20090221063254/http://www.bernardin.com.ar/] * BM ([[ਉਰੂਗੁਏ|Uruguay]]) [http://translate.googleusercontent.com/translate_c?hl=en&langpair=es%7Cen&u=http://www.domingobasso.com/tractores&rurl=translate.google.com&client=tmpg&usg=ALkJrhiKhCe9EpUgqz3sjtZLBWv5IH8W5A] * Bobruisk plant of tractor parts and units (Belarus) [http://bztda.com/] * BOMR (China) [http://www.bomrcn.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708000152/http://www.bomrcn.com/ |date=2017-07-08 }} * BOZOK TRACTOR (KARACABAY GROUP) (Turkey) [http://www.bozoktraktor.com.tr] * BS ([[ਵੀਅਤਨਾਮ|Vietnam]]) [http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930021837/http://www.veam.com.vn/BS/default-e.htm |date=2007-09-30 }} * Budny (Brazil) * Bull Power IMT (Pakistan0 (licensed IMT) [http://omnigroup.com.pk/industry.php?id=55&url=agriculture_tractors] == C == * CAMARTEC (Tanzania) * Captain (India) [http://www.captaintractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170805051327/http://www.captaintractors.com/ |date=2017-08-05 }} * Carraro Agritalia (Italy) [http://www.agritalia.it/] * Carrian (China) * CATERPILLAR (United States) [http://www.cat.com] * Ceahlau ([[ਰੋਮਾਨੀਆ|Romania]]) [http://www.ceahlau.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200112154805/http://ceahlau.com/ |date=2020-01-12 }} * Challenger (USA) (part of AGCO concern) [http://www.challenger.agcocorp.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621060726/http://www.challenger.agcocorp.com/ |date=2007-06-21 }} [http://www.challenger-ag.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090605015848/http://www.challenger-ag.com/ |date=2009-06-05 }} * Changfa (China) [http://www.changfa.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911200009/http://changfa.com.cn/ |date=2017-09-11 }} * Changlin (China) [http://www.changlin.net/] ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Deutz-Fahr) * Changzhou (China) ** Dongfeng [http://www.dfamgc.com/] * Chelyabinsk Tractor Plant (Russia) [http://chtz-uraltrac.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080331175431/http://chtz-uraltrac.com/ |date=2008-03-31 }} ** ChTZ * Chery (China) [http://www.cheryhi.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170511093147/http://www.cheryhi.com.cn/ |date=2017-05-11 }} ** Detank * CHETRA (Russia) [http://www.chetra.ru/en/] * China Shangdong (China) [http://sdshifeng.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228050559/http://sdshifeng.com.cn/ |date=2007-12-28 }} ** TaiShan [http://www.tstractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170706170143/http://www.tstractor.com/ |date=2017-07-06 }} * Chuanfeng (China) [http://www.msjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713210218/http://www.msjx.com/ |date=2007-07-13 }} * Chuanlong (China) [http://www.clzb.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614084055/http://www.clzb.com/ |date=2007-06-14 }} * Cirta ([[ਅਲਜੀਰੀਆ|Algeria]]) [http://www.cmt.dz/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608205803/http://www.cmt.dz/ |date=2007-06-08 }} ** CMT ** PMA * Claas (Germany) [http://www.claas.com/] * CMZ (Argentina) ** Zanello (CMZ) [http://www.zanello.com.ar/] * CNH Global (Italy/USA) [http://www.cnh.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107031722/http://www.cnh.com/ |date=2009-01-07 }} ** Case IH (USA) [http://www.caseih.com/] ** New Holland (Italy/USA) [http://www.newholland.com/] ** Shanghai New Holland (joint venture) (China) [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} ** Steyr (Austria) [http://www.steyr-traktoren.com/] ** UzCaseTractor (Joint Venture) (Uzbekistan) * Cockshutt Plow Company (Canada) * Crossword Agro (India) [http://www.crosswordagro.com/] ** Atmak ** Captain ** Nissan * Crystal (Poland) [http://www.traktor.pl/] * Cub Cadet [http://www.cubcadet.com/] == D == * DaeDong ([[ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ|South Korea]]) [http://www.daedong.co.kr/] ** DaeDong ** Kioti [http://www.kioti.com/] ** Landpower * Deere & Company (USA) [http://www.deere.com/] ** Benye (China) [http://www.benye.com/] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130102015935/http://www.benye.com/ |date=2013-01-02 }} (purchased by John Deere in 2007) ** John Deere ** John Deere/ATL (joint venture) (Pakistan) [http://agrotractors.com/] ** John Deere Tiantuo (JDT) (joint venture) (China) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} *** Apollo *** Iron Bull * Dewan Tractors (Pakistan) ** Dewan Euro Leopard ** Dewan Foton ** Dewan Tumosan * Dexheimer (Germany) [http://www.dexheimer-traktor.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801085910/http://dexheimer-traktor.de/ |date=2019-08-01 }} * Dezzi (South Africa) (Desmond) [http://www.dezzi.co.za/] * Dior (China) [http://www.diorzg.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170920081229/http://diorzg.com/ |date=2017-09-20 }} * Dong Feng (China) Changzhou Agricultural Machinery Group Co., LTD (DFAM) [http://www.df-tractor.com/] * Doppstadt (Germany) [http://www.doppstadt.net/] * DTZ (Ukraine) == E == * Eastman Industries ** Eastman Commercial ** Hover Mower ** Ingersoll Power Equipment * Ekip (Turkey) [http://ekiptraktor.com.tr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820044937/http://ekiptraktor.com.tr/ |date=2016-08-20 }} (licensed Massey Ferguson) * Enfly (China) [http://enfly.en.alibaba.com/] * Erkunt (Turkey) [http://www.erkunttarim.com.tr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080210011314/http://www.erkunttarim.com.tr/ |date=2008-02-10 }} ** ArmaTrac [http://www.armatrac.com/] * Escorts (India) ** Escorts [http://www.escortsagri.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701050629/http://www.escortsagri.com/ |date=2007-07-01 }} ** Escorts Polmot (Poland) [http://www.escorts.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071015115435/http://escorts.com.pl/ |date=2007-10-15 }} ** Farmtrac ** Powertrac * ETRAG (Algeria) [http://www.etrag.dz/] == F == * FarmAll Technology [http://www.farmalltechnology.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125020927/http://www.farmalltechnology.com/ |date=2021-01-25 }} ** URSUS * Farmcart (India) * Farmer (India) [http://www.farmertractor.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801100119/http://farmertractor.in/ |date=2015-08-01 }} * Farmer (Poland) [http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902082316/http://www.farmersokolka.internetdsl.pl/ |date=2018-09-02 }} * Force Motors (formerly Bajaj Tempo Ltd) (India) [http://www.forcemotors.com/] ** Balwan ** Tempo Ox * Forma (Romania) [http://www.forma-romania.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626181955/http://forma-romania.ro/ |date=2017-06-26 }} * Foton Lovol (China) (sold under many names) [http://www.fotonlovol.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080216203612/http://www.fotonlovol.com/ |date=2008-02-16 }} ** EuroLeopard [http://www.euroleopard.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517075040/http://euroleopard.com/ |date=2014-05-17 }} ** Eurotrac [http://www.eurotrac.nl/] ** Foton ** Lovol * Fuyang Tractor (China) ** Benniu [http://www.benniu.net/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021031211255/http://www.benniu.net/ |date=2002-10-31 }} == G == * Ganja Auto Plant ([[ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ|Azerbaijan]]) [http://www.ganjaauto.gov.az/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511201208/http://ganjaauto.gov.az/ |date=2015-05-11 }} * Gecheng (China) [http://www.shanghaigc.com/] * GEDA (Romania) [http://www.geda.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114124813/http://www.geda.ro/ |date=2012-11-14 }} [http://www.utbtractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120728093232/http://www.utbtractors.com/ |date=2012-07-28 }} * GIAD ([[ਸੁਡਾਨ|Sudan]]) [http://www.giad.com/] * GM Universal (Pakistan) [http://www.agripak.com.pk/] * Goldoni (Italy) [http://www.goldoni.com/] * Greaves (India) * Guapo (Argentina) [http://www.tractorguapo.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625151635/http://www.tractorguapo.com/ |date=2017-06-25 }} == H == * Haotian (China) [http://www.wfhaotian.com/] * Hattat (Turkey) [http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517221433/http://www.hattat.com.tr/en_hemaurunlertraktor.php |date=2007-05-17 }} ** Hattat (licensed Valtra) ** Hattat Universal (licensed UTB Universal) ** Valtra (licensed) * Henan Lishen Machinery Co (China) [http://www.hnslsjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817105221/http://www.hnslsjx.com/ |date=2017-08-17 }} ** Henan Lishen ** Hercules ** Foison * Hero Motors Limited (Pakistan) [http://www.hero.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806164304/http://hero.com.pk/ |date=2017-08-06 }} ** Hero Russi ** Hero Russi Belarus (licensed Belarus) * HMT (India) [http://hmttractors.co.in] * Holder (Germany) [http://www.holdertractor.com] (purchased by Uzel in 2006, sold in 2008) * Honda (Japan) [http://www.hondapower.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20000707022421/http://www.hondapower.com/ |date=2000-07-07 }} [http://www.honda.co.jp/agriculture/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053222/http://www.honda.co.jp/agriculture/ |date=2016-03-04 }} * Hovertrack (Netherlands) [http://www.hovertrack.nl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627073210/http://www.hovertrack.nl/ |date=2017-06-27 }} * HOYO (Romania) (build Tai Shan) [http://www.hoyo.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222090224/http://www.hoyo.ro/ |date=2015-12-22 }} * Husqvarna ** Craftsman ** Dixon ** Murray (built under license in North America from Briggs & Stratton) ** Poulan ** Weed Eater * Hydrema (Denmark) == I == [[ਤਸਵੀਰ:NelsUgland.jpg|right|thumb|ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਰਵੇਟਰ<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:IMT_533_DeLuxe_Šarani_2.jpg|right|thumb|<center>IMT (ਸਰਬੀਆ)<br> </center>]] * IMK ([[ਸਰਬੀਆ|Serbia]]) [http://www.14-oktobar.co.rs] * IMR (Serbia) [http://www.imr-rakovica.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120627040335/http://www.imr-rakovica.com/ |date=2012-06-27 }} * IMT (Serbia) [http://www.imt.co.rs] * Indo Farm (India) [http://www.indofarm.in] ** Indo Power ** Staunch * International Tractors Limited (India) [http://www.sonalika.com] ** Solis ** Sonalika International * Irum (Romania) (based on Belarus/MTZ) [http://www.irum.ro/] * Iseki (Japan) [http://www.iseki.co.jp] * ITMCo ([[ਈਰਾਨ|Iran]]) [http://www.itm.co.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221065741/http://www.itm.co.ir/ |date=2009-02-21 }} ** Baskent ([[ਤੁਰਕੀ|Turkey]]) [http://www.baskenttraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525091925/http://www.baskenttraktor.com/ |date=2009-05-25 }} ** ITM ** ITMCo ** KTMCO (Iran-Kurdistan) (subsidiary of ITMCO) [http://www.ktmcompany.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911162653/http://ktmcompany.com/ |date=2017-09-11 }} ** Massey Ferguson (under license) ** Motira ([[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ|Zimbabwe]]) (joint venture) [http://www.motira.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901175109/http://www.motira.ir/ |date=2010-09-01 }} ** MTF ** TajIran ([[ਤਾਜਿਕਸਤਾਨ|Tajikistan]]) (joint venture) [http://www.tajiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704071800/http://www.tajiran.ir/ |date=2007-07-04 }} ** UgIran ([[ਯੁਗਾਂਡਾ|Uganda]]) (joint venture) [http://www.ugiran.ir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090101135850/http://www.ugiran.ir/ |date=2009-01-01 }} ** VenIran ([[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|Venezuela]]) (joint venture) [http://www.veniran.com.ve] == J == * Jaya (India) * JCB (England) * JDS (Germany) [http://www.dromson.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929200836/http://www.dromson.com/ |date=2007-09-29 }} ** Eicher *** Valtra Eicher * Jiangsu (China) [http://www.jsqt.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070703235416/http://www.jsqt.com/ |date=2007-07-03 }} * Jindal (India) * JIROFT (Iran) * John Deere (USA) * Juling (China) [http://www.juling.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615032204/http://www.juling.com/ |date=2006-06-15 }} == K == [[ਤਸਵੀਰ:T_150_K_front.JPG|right|thumb|<center>KhTZ (ਯੂਕਰੇਨ)<br> </center>]] * KamAZ (Russia) [http://www.kamaz.net/] * Kaset Phattana (Thailand) [http://www.thaicombine.com/products/kc01/kc01.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060216213550/http://thaicombine.com/products/kc01/kc01.html |date=2006-02-16 }} * KAT (China) [http://www.reden.com.cn/index.asp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224165402/http://www.reden.com.cn/index.asp |date=2008-02-24 }} (by Shanghai Reden Industrial) * KBZ (Russia) [http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917201117/http://www.santalow.narod.ru/tractor.htm |date=2002-09-17 }} * Kerman (Iran) [http://www.ktmfco.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041130004417/http://ktmfco.com/ |date=2004-11-30 }} * KhTZ (Ukrainian abbreviation for the Kharkiv Tractor Plant) (Ukraine) [http://www.xtz.ua/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090204032824/http://www.xtz.ua/ |date=2009-02-04 }} * Khyber (Iran) * KIOTI (South Korea) [http://www.kioti.com/] * Kirovets (Russia) [http://www.kirovets.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010124192100/http://www.kirovets.com/ |date=2001-01-24 }} ** Deutz-Fahr Kirovets (joint with Deutz-Fahr) ** Kirovets-Pronar ** Terrion [http://www.terrion.eu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202011344/http://www.terrion.eu/ |date=2010-02-02 }} * Kissan Standard (India) [http://standardagricultureworks.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204015937/http://standardagricultureworks.com/ |date=2010-12-04 }} * KMZ (Russia) [http://www.kmz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806012634/http://kmz.ru/ |date=2017-08-06 }} * Koyker * Krieger (Germany) [http://www.krieger-fahrzeugbau.de/] * Krishi Shakti (India) * KTZ (Moldova) * KTZ BOLGAR (Bulgaria) [http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624163056/http://www.tractors-bg.com/index-en.php?page=services&f=s |date=2013-06-24 }} * Kubota (Japan) [http://www.kubota.com] * Kukje (South Korea) * Branson == L == [[ਤਸਵੀਰ:Lamborghini_traktor.jpg|right|thumb|ਲੋਂਬੋਰਗਿਨੀ ਟਰੈਕਟਰ<br> ]] * Lamborghini Trattori S.p.A. (Italy) (part of SDF concern) * Lander (Spain) [http://www.landertrac.com/] * Landini (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Landmarshal (India) * Lanz (Germany) * LFKedi (China) [http://www.changlianfa.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013105223/http://www.changlianfa.com/ |date=2016-10-13 }} * LIMB (LUXS) ([[ਸਲੋਵੇਨੀਆ|Slovenia]]) [http://www.limb.si/] * Lindner (agricultural machinery manufacturer) (Austria) [http://www.lindner-traktoren.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217170324/http://lindner-traktoren.com/ |date=2014-12-17 }} * Linhai (China) [http://www.atv-linhai.com] * LKT (Slovenia) * Lovson (India) [http://www.lovson.com/] * LS Mtron (formerly LG Cable) (South Korea) [http://www.lstractor.co.kr/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** LS * LTZ (Russia) [http://www.ltz.lipetsk.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607190648/http://www.ltz.lipetsk.ru/ |date=2007-06-07 }} * Luli (China) [http://www.ginding.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170713233826/http://www.ginding.com/ |date=2017-07-13 }} * Lutong (China) [http://www.lylutong.com.cn/] == M == [[ਤਸਵੀਰ:Belarus_1220.4.jpg|right|thumb|<center>MTZ (ਬੇਲਾਰੂਸ)<br> </center>]] * Machinery & Industrial Group N.V. (Russia)[http://tplants.com//] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730065447/http://www.tplants.com/ |date=2017-07-30 }} * Mahindra & Mahindra (India) [http://www.mahindratractorworld.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823055557/http://www.mahindratractorworld.com/ |date=2009-08-23 }} ** Jiangling Motors (Mahindra, China) *** FengShou *** Lenar [http://www.lenarusa.com/] ** Jinma (China) (various manufacturers) [http://www.jinma-tractor.com/] [http://www.jm-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911192023/http://jm-tractor.com/ |date=2017-09-11 }} ** Mahindra ** Mahindra Tractors ** Mahindra Gujarat [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Shaktimaan [http://www.mahindragujarat.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221125316/http://www.mahindragujarat.com/ |date=2009-02-21 }} ** Swaraj (purchased 64.6% in 2007) [http://www.swarajenterprise.com/] * Malyshev Factory (Ukraine) [http://www.malyshevplant.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718212452/http://malyshevplant.com/ |date=2019-07-18 }} * MAT (Romania) [http://www.matcraiova.ro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090123035607/http://matcraiova.ro/ |date=2009-01-23 }} * Meraj (India) [http://www.mangaltractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515162842/http://mangaltractors.com/ |date=2010-05-15 }} * Merlo (Italian) [http://www.merlo.it/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727022545/http://www.merlo.it/ |date=2017-07-27 }} * Metalfor Araus (Argentina) [http://www.metalfor.com.ar/] * Mija (Romania) [http://www.ummija.ro/] * Millat (Pakistan) [http://www.millat.com.pk/] ** Massey Ferguson under license ** MT * Mini (Romania) * Mitsubishi (Japan) [http://www.mam.co.jp/] * MoAZ (Belarus) * Morooka (Japan) - [http://www.morooka1.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213081743/http://morooka1.co.jp/ |date=2009-02-13 }} * MTD (USA) [http://www.mtdproducts.com/] ** Bolens ** Cub Cadet Yanmar [http://www.cubcadetyanmar.com/] ** Gutbrod (Germany) ** Rover (Australia) ** White Outdoor ** Yard Machines ** Yard Man * MTZ ([[ਬੇਲਾਰੂਸ|Belarus]]) [http://www.tractors.com.by/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427155956/http://www.tractors.com.by/ |date=2007-04-27 }} ** Belarus [http://www.belarus.com/] == N == * NAME (Japan) [http://www.shinnouki.co.jp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205091907/http://www.shinnouki.co.jp/ |date=2019-02-05 }} * Neptune (Turkey) (licensed MTZ/Belarus) [http://www.neptuntractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213144030/http://neptuntractor.com/ |date=2016-02-13 }} * New Holland (Italy/USA/India) (part of ARGO SpA concern) [http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141222091742/http://aecotractorparts.com/pages/Fiat-New-Holland-Tractors.html |date=2014-12-22 }} == O == * ORTZ (Russia) [http://www.ortz.ru/] * OSTMCO (Iran) [http://sirjan-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722012047/http://sirjan-tractor.com/ |date=2017-07-22 }} (mfg. Goldoni under license) * O.T.M.Co (Iran) [http://www.otm.co.ir/] == P == * Panther (India) * Pauny (Argentina) [http://www.pauny.com.ar/] ** Pauny Rino 3000 ** Zanello * Pierre (Italy) [http://www.pierretra.com/] * Pol-Mot (Poland) [http://www.polmot.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722050555/http://polmot.pl/ |date=2017-07-22 }} ** Polmot-Foton ** Ursus Pol-Mmot ** Ursus (Poland) [http://www.ursus.com.pl/] * Power-Trac (USA) [http://www.power-trac.com/] * PowerTrac (Argentina) (MarTraj Agrícola S.A.) * Preet (India) [http://www.preettractors.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821171914/http://www.preettractors.com/ |date=2007-08-21 }} * Progress-ZST (Russia) [http://www.pkprogress.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080310073309/http://www.pkprogress.com/ |date=2008-03-10 }} * Pronar (Poland) [http://www.pronar.pl/] * Proton Primus (Brazil) [http://www.protonprimus.com.br/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004021522/http://protonprimus.com.br/ |date=2006-10-04 }} == Q == * Qian Liniu (China) [http://www.qljx.com.cn/] * Qingdao Iaoshan Tractor Factory (China) ** Laotuo == R == * Rahi (Pakistan) (joint with Shifeng) [http://www.rahitractors.com.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170817182337/http://www.rahitractors.com.pk/ |date=2017-08-17 }} * Rakovica (IMT) (Serbia) * RAZ (Russia) * Reform (Austria) [http://www.reform-werke.com] ** Metrac ** Mounty * Renault (France) * Royal (India) [http://www.royaltractorpvtltd.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223061227/http://royaltractorpvtltd.com/ |date=2014-12-23 }} == S == * Saktraktori ([[ਜਾਰਜੀਆ (ਦੇਸ਼)|Georgia]]) [http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020917065946/http://web.sanet.ge/mospm/tender/saktractori/ |date=2002-09-17 }} * Samarakoon Tractor Industries ([[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|Sri Lanka]]) ** Farmwell * SAME Deutz-Fahr (SDF) (Italy) ** Deutz-Fahr (Germany) ** Deutz-Fahr Kirovets (Russia) (joint venture with Kirovets) ** Hürlimann (Switzerland) [http://www.hurlimann.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050517013349/http://www.hurlimann.com/ |date=2005-05-17 }} ** Lamborghini Trattori (Italy) [http://www.lamborghini-tractors.com/] ** SAME (Italy) ** SH - Deutz Fahr (China) (joint with Changlin) * Sauerburger (Germany) [http://www.sauerburger.de/] * Saukville (USA) [http://www.saukvilletractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080714125136/http://www.saukvilletractor.com/ |date=2008-07-14 }} * Savatrac (Iran) * Schanzlin (Germany) [http://www.schanzlin.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928131004/http://www.schanzlin.de/ |date=2007-09-28 }} * Semeato (Brazil) [http://www.semeato.com.br/] * Shangdong Juli (China) [http://www.chinajuli.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120702101151/http://www.chinajuli.com/ |date=2012-07-02 }} * Shangdong Shifeng (China) [http://www.shifeng.com.cn/] ** SENS ** Shifeng * Shandgong Shuangli (China) [http://www.shuangli.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913095053/http://shuangli.cn/ |date=2017-09-13 }} ** Shuangli * Shandong Weifang (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} [http://www.cn-luzhong.com] ** Luzhong (China) [http://www.lztractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090803223255/http://www.lztractor.com/ |date=2009-08-03 }} * Shandong Yingsheng Machinery Co (China) [http://www.sdysjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170704110034/http://www.sdysjx.com/ |date=2017-07-04 }} ** Weitai * Shanghai (China) (joint venture) ** Shanghai New Holland [http://www.snh.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627100140/http://www.snh.com.cn/ |date=2007-06-27 }} * Shanghai Newyear (China) ** Newyear * Sharthi (India) [http://www.angelfarm.in/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911164304/http://angelfarm.in/ |date=2017-09-11 }} * ShenNiu (China) [http://www.hbshenniu.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070615155248/http://www.hbshenniu.com/ |date=2007-06-15 }} * Shenyang (China) [http://www.syyituo.com/docc/product.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927212616/http://www.syyituo.com/docc/product.htm |date=2007-09-27 }} * Shenzhen Victor Industrial (China) ** SWT * Shibaura (Japan) [http://www.shibaura.com/] * Silvatec (Denmark) * Sirgroh Ursus ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]] (Ursus under license) * Smoltra (Russia) [http://www.smoltra.ru/] * Stallion (India) [http://www.stalliontractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170610025647/http://www.stalliontractor.com/ |date=2017-06-10 }} * Stara (Brazil) [http://www.stara.com.br/] * STMC (Saudi Arabia) [http://www.eajb.com/stmc.htm]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Super Star (Turkey) [http://www.motosan.com/prod5.html] == T == * Tractors And Farm Equipment (India) [http://www.tafe.com/] ** Eicher ** Eicher Valtra (under license) ** TAFE * Tai'an Taishan Guotai (China) [http://www.gtvehicle.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130611182529/http://gtvehicle.com/ |date=2013-06-11 }} * Talaythong (Thailand) [http://www.talaythong.co.th/] * Tianjin (China) [http://www.taiec.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205044704/http://taiec.com.cn/ |date=2006-12-05 }} ** JDT (John Deere Tianjin, joint venture) [http://www.jdtt.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929012425/http://www.jdtt.com/ |date=2007-09-29 }} ** Tianjin * TianTong (China) [http://www.chinatiantong.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709053001/http://www.chinatiantong.com/ |date=2017-07-09 }} * Tikhvinskiy Tractor Plant (Russia) ** Titran * Tolpar (Russia) * Tong Yang Moolsan (South Korea) [http://www.tymm.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730112338/http://www.tymm.com/ |date=2017-07-30 }} ** Tong Yang ** TYM * Toos (Iran) [http://www.toostractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828195625/http://www.toostractor.com/ |date=2008-08-28 }} * Toro ** Wheel Horse (defunct as of 2007) * Trac-Za (Argentina) [http://www.zanello.8k.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070112/http://www.zanello.8k.com/ |date=2016-03-04 }} * Tracom ([[ਮੋਲਦੋਵਾ|Moldova]]) [http://tradepoint.moldova.md/tracom.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010708152405/http://tradepoint.moldova.md/tracom.html |date=2001-07-08 }} * Tractomade (Argentina) (licensed by Pauny) [http://www.tractomade.com.ar/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** TMZ Zanello (Argentina) ** Zanello (Tractomade) * Tractors Y Maquinarias SRL (Argentina) ** T&M Grossi [http://www.tractoresymaquinarias.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070705091553/http://www.tractoresymaquinarias.com/ |date=2007-07-05 }} * Tractorul UTB (Romania) (in receivership in 2007) [http://www.utb.ro/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001018144504/http://www.utb.ro/ |date=2000-10-18 }} ** Titan ** Universal UTB * TrakTurk (Turkey) [http://www.trakturk.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111100246/http://www.trakturk.com/ |date=2016-11-11 }} * Trantor (UK) [http://www.trantortractors.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090921063511/http://www.trantortractors.com/ |date=2009-09-21 }} * Trishul (India) [http://www.trishultractors.com/] * TTZ ([[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ|Uzbekistan]]) [http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100827120948/http://www.carthillamc.com/uzselhozmashholding/eng/index.htm |date=2010-08-27 }} * Tümosan (Turkey) [http://www.tumosan.com.tr/] * Türk Traktör (build New Holland, CaseIH and Steyr for CNH Global,37.5% owned by CNH) (Turkey) [http://www.turktraktor.com.tr/] == U == * UAZ (Ukraine) [http://uaz-upi.com/] ** KYI * Uplion (China) [http://www.uplion.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109044024/http://uplion.com/ |date=2014-01-09 }} * URSUS (Poland; tractor and bus manufacturer founded in 1893) [http://en.ursus.com.pl/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501214643/http://en.ursus.com.pl/ |date=2017-05-01 }} * USAMA Harris Khan (Pakistan) [http://usamaharris.com/] ** Chaman Ford ** Euro-F * UTB (Uzina de tractoare Brasov / Brasov Tractor Factory) (Romania) * UVZ (Russia) [http://www.uvz.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130317022636/http://uvz.ru/product |date=2013-03-17 }} * UzCaseTractor JV (Uzbekistan) (61% owned by CNH) * Uzel (Turkey) [http://www.uzeltraktor.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110201184030/http://uzeltraktor.com/ |date=2011-02-01 }} == V == * Valpadana (Italy) (part of ARGO SpA concern) * Valtec (Romania) [http://www.valtectractors.com/]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Valtra (Finland) (part of AGCO concern) [http://www.valtra.com/] * Vandel (France) [http://www.vandel.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160820150820/http://www.vandel.fr/ |date=2016-08-20 }} * Varzan (Iran) [http://www.dehghanvarz.co.ir/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914111832/http://dehghanvarz.co.ir/ |date=2017-09-14 }} * Ventrac (USA) [http://ventrac.com/] * Versatile (Canada) [http://www.versatile-ag.com/] * VST Tillers (India) [http://www.vsttillers.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727213901/http://www.vsttillers.com/ |date=2017-07-27 }} ** Eurotrac ** Eurotrac-VST ** Mitsubishi-Shakti ** Shakti ** VST Mitsubishi Shakti ** VST-Shakti ** VTL-Vishvas == W == * WeiFang (China) [http://www.weituo.com/] * WeiFang Guanghui Agriculture Mechanism (China) [http://www.ghnj.cn/] ** YiDaneng * Weizhong (China) * Wesseler (Germany) * Whitewagon (India) [http://www.whitewagon.in] ** Utsav ** Vaibhav * Wiefang Aolida (China) [http://www.sdaolida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417162548/http://www.sdaolida.com/ |date=2021-04-17 }} ** Agro Master * Wikov (Czech) [http://www.steel-wheels.net/wikov.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Wisconsin Engineering (Czech) [http://www.wisconsineng.cz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802032010/http://www.wisconsineng.cz/ |date=2017-08-02 }} * Wolwa (China) [http://www.wolwa.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170731200228/http://www.wolwa.cn/ |date=2017-07-31 }} * World (China) [http://www.worldgroup.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517061911/http://www.worldgroup.com.cn/ |date=2008-05-17 }} * Wuzheng Auto Group (China) [http://www.chinawuzheng.com/] == X == * Xiamen Xiagong Group (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} ** Sahm ** Xiagong * Xiagong (China) [http://www.xiagonggroup.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19981111190519/http://www.xiagonggroup.com/ |date=1998-11-11 }} * XiangYangHong (China) [http://www.hnxyhjx.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825213327/http://www.hnxyhjx.com/ |date=2018-08-25 }} * XinBaiJin (China) [http://xinbaijin.en.ec21.com/GC00603830/CA00603843/tractor.html] * Xing Zhou (China) * XingTai (China) * Xinhu (China) [http://www.sdhljt.com/index2.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020615070208/http://www.sdhljt.com/index2.htm |date=2002-06-15 }} == Y == * Yagmur (Turkey) [http://www.yagmur.com/] ** Valpadana (licensed) * Yanmar (Japan) [http://www.yanmar.co.jp/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141116161410/http://www.yanmar.co.jp/ |date=2014-11-16 }} * Yarz (Ukraine) [http://yarz-ua.all.biz/] * YTO (China) [http://www.yto.com.cn/] * YuMZ (Ukraine) [http://www.yuzhmash.com/] == Z == * Zanello (Argentina) * Zephyr (Zephyr Engineers) ([[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|Pakistan]]) * Zetor (Czech) [http://www.zetor.com/] * Zhengzhou (China) * ZhongLian (China) * Zhongtuo (China) [http://zt-tractor.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015000352/http://www.zt-tractor.com/ |date=2017-10-15 }} ** Indotrak * Zhongyuan (China) [http://www.xxyt.com.cn/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170913083727/http://xxyt.com.cn/ |date=2017-09-13 }} * Zimidara (India) == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਟ੍ਰੈਕਟਰ - ਭਾਰਤੀ ਟਰੈਕਟਰ ਬਿਲਡਿੰਗ ਇਤਹਾਸ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ == ਹਵਾਲੇ == == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.tractordata.com List of tractor models by manufacturer (tractordata.com)] * [http://www.tractorfan.us/machine/ List of tractor models with pictures and videos (tractorfan.us)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006235648/http://www.tractorfan.us/machine/ |date=2017-10-06 }}  * [http://www.traktor-power.com Large tractor video archive (traktor-power.com)] * [https://tractorguru.in/tractor-blog/importance-of-tractors-for-farmers-in-india IMPORTANCE OF TRACTOR] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] b93k06iulbm09pe6oxd845o3yi8xnx1 0 97964 839309 736462 2026-05-13T04:47:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839309 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਨਿਸ਼ਾ ਬਾਨੋ | image = Nisha Bano at Punjabi Entertainment Festival & Awards.jpg | alt = | caption = | background = | birth_name = | alias = | birth_date = {{birth date|1984|6|29}} | origin = ਮਾਨਸਾ | genre = | occupation = [[ਗਾਇਕਾ]], [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''ਨਿਸ਼ਾ ਬਾਨੋ''' ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਗਇਕਾ ਹੈ। ਬਾਨੋ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੁਨਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਫ਼ਰ == ਨਿਸ਼ਾ ਬਾਨੋ ਦੀ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਯਨ ਲੜੀਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170217/29/1670911.cms#1670911{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਦੌਰਾਨ [[ਬੀਨੂ ਢਿੱਲੋਂ]] ਅਤੇ [[ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੁਲੀਅਟ]] ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == === ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਨਿਸ਼ਾ ਬਾਨੋ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਚੈਨਲ ਐਮ.ਐਚ. 1 ਤੇ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੇ "ਹਸਦੇ ਹਸਾਂਦੇ ਰਵੋ" ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ "ਜੱਟ ਐਂਡ ਜੂਲੀਅਟ" ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ "ਜੱਟ ਏਅਰਵੇਜ਼", "ਭਾਜੀ ਇਨ ਪ੍ਰੋਬਲਮ", "ਜੱਟ ਬੁਆਏਜ਼ - ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ", "ਅੰਗਰੇਜ", "ਫੇਰ ਮਮਲਾ ਗੜਬੜ ਗੜਬੜ", "ਬੱਜ਼", "ਟੇਸ਼ਨ", "ਨਿੱਕਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ", “ਮੰਜੇ ਬਿਸਤਰੇ” ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। === ਗਾਇਕੀ ਕੈਰੀਅਰ === ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਿਸ਼ਾ ਬਾਨੋ ਕਰਮਜੀਤ ਅਨਮੋਲ ਨਾਲ ਡੁਆਇਟ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਣੇ ਗਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਮੋਰਨੀ", "ਮਾਈ ਚੱਡਾ", "ਮੇਰੇ ਵਾਲਾ ਜੱਟ" ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ==ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕ]] avcw0xmnflnek9duopbd06e5h7rk6f7 0 98754 839251 726499 2026-05-12T16:43:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839251 wikitext text/x-wiki [[File:Char Gulliyan Rang Dulliyan - Punjabi Suhaag.webm|thumb|ਚਾਰ ਗੁੱਲੀਆਂ ਰੰਗ ਡੁੱਲ੍ਹੀਆਂ - ਪੰਜਾਬੀ ਸੁਹਾਗ]] '''ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਸੰਧਾ''' (ਜਨਮ: 2 ਜਨਵਰੀ 1957) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170528/8/1792288.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਖ਼ਾਸਕਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ==ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 2 ਜਨਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਾਜੀ ਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰਮੀਤ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਚੁਣਿਆ। ਅੱਜਕੱਲ ਉਹ ਹੈੱਡਟੀਚਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਬੁੱਢਣਵਾਲ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਹੈ। ==ਲੋਕ ਗੀਤ== ਵਧੀਆ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸਕਰ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਹਰ ਵਿਧਾ ਉਸਨੂੰ ਧੂਹ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਦੇ ਲੰਮੀ ਹੇਕ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਜਿਹੜੇ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਲ ਕੇ ਕਲਮਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗੀਤ ਉਸ ਨੂੰ ਜਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤ ਲੋਕ ਸੁਰ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਕੇ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਵੀ ਪਾਏ ਹਨ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਉੱਡਦੇ ਪੰਛੀ ਤੈਂ ਮੋੜੇ'' *''ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਤੰਦ'' *''ਮਖ਼ਰ ਚਾਨਣੀ'' (ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਯਾਦਾਂ ਵਿਚਲੇ ਨਖ਼ਲਿਸਤਾਨ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਚਾਨਣ ਦੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ'' (ਗ਼ਜ਼ਲ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=IgSGkTnRdSY ਦੂਰ ਲਾਹੌਰੋਂ ਚਿਠੀਆਂ ਆਈਆਂ] *[https://www.youtube.com/watch?v=hFec_XsZgww ਐਸ ਕੁਵੇਲੜੇ ਨੀ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਓਂ ਗਈਓਂ .....] *[https://www.youtube.com/watch?v=RHj--cmzc8c ਇਮਲੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਤੇ ਨਾਰੰਗ ਲਾਲ] *[https://www.youtube.com/watch?v=SZ2Jeihddho punjabi lok geet .by:- gurmeet sandha & manvinder kaur] *[https://www.youtube.com/watch?v=-M8ltcDJbqs punjabi lok geet .....saun mahine sassu dekan fullian] *[https://www.youtube.com/watch?v=pRWmbEAeKGo lok geet...mere ram rama gobind rama ...] *[https://www.youtube.com/watch?v=yKFAE2rRDss Punjabi Lok Geet Suhaag] *[https://www.youtube.com/watch?v=rv_i9rgo4dY punjabi lok geet,.by gurmeet sandha & sister] *[https://www.youtube.com/watch?v=VeTDn4xAwdo main tainu babal dhrmi aakhdi] *[https://www.youtube.com/watch?v=6NjJn2H41jU punjabi lok geet ...........suhaag] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] f3onnu54db9rj7th29bnbvr4o071qqv 0 98760 839267 739782 2026-05-12T19:36:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839267 wikitext text/x-wiki '''ਜਠੇਰੇ ''' ਸ਼ਬਦ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿਸੇ ਕੁਲ ਜਾਂ ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵਡੇਰੇ ਜਾਂ ਪਿਤਰ।ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸ਼ਬਦ ''ਜੇਠੇ '' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਬੱਚਾ ਭਾਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੱਚਾ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਾਹਰ ਵਾਰ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਉਸਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ''ਜਠੇਰੇ '' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਜੱਟਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ।ਇਹ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਇੱਕ [[ਗੋਤ]] ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%9C%E0%A8%A0%E0%A9%87%E0%A8%B0%E0%A9%87</ref><ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170521/9/1783576.cms#1783576{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੋਕਧਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] e44ymzc7gsxyfrb9evhoe17av4gcuxn 0 99430 839304 780858 2026-05-13T04:07:51Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839304 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Nadia Khan<br/>{{Nastaliq|نادیہ خان}} | image = | image_size = | caption = | birth_name = {{nowrap|Nadia Aslam Khan}} | birth_date = {{Birth date and age|1979|5|22|df=yes}}<ref>[http://www.outstyle.com/about] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922090604/http://www.outstyle.com/about |date=2017-09-22 }} OutStyle</ref> | residence = [[Islamabad]], [[Pakistan]] | nationality = [[Pakistani people|Pakistani]] | occupation = [[Actress]], [[TV Presenter]], [[Anchor]] | website =http://www.outstyle.com | yearsactive = 1996–present | religion = [[Islam]] }} '''ਨਾਦੀਆ''' '''ਖ਼ਾਨ''' (ਉਰਦੂ: نادیہ خان, ਜਨਮ 22 ਮਈ 1979) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਦੀਆ ਖਾਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਟੀਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਨਦੀਆ ਖਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕਵੇਟਾ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਪਠਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਆ ਗਈ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟੀ ਸੀ। ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>http://www.tv.com.pk/celebrity/Nadia-Khan/17/biography</ref><ref>{{Cite web |url=https://blogs.tribune.com.pk/tag/nadia-khan/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-11-13 |archive-date=2019-12-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191205102234/https://blogs.tribune.com.pk/tag/nadia-khan/ |dead-url=yes }}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ== ===ਅਦਾਕਾਰੀ=== ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਾਲ [[1996]] ਵਿੱਚ 'ਪਲ ਦੋ ਪਾਲ' ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਸੀਨਾ ਮੋਇਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://ptv2.tripod.com/p/paldp.htm |title=Pal do Pal |publisher=Ptv2.tripod.com |accessdate=22 October 2012 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਧਨ (1997) ਨਾਲ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਐਮ ਇਜ਼ਹਾਰ ਬੌਬੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਡਰਾਮਾ, ਭਰਮ, ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਨ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਯਾਸੀਰ ਨਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਐਂਕਰਿੰਗ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mangobaaz.com/nadia-khan-thrashes-pakistani-morning-shows/|title=Nadia Khan Trashed Pakistani Morning Shows And LOL Hypocrisy Ki Hadd Hoti Hai|date=15 October 2018|work=MangoBaaz|access-date=2 November 2018|archive-date=24 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224164238/https://www.mangobaaz.com/nadia-khan-thrashes-pakistani-morning-shows/|url-status=dead}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ 'ਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਐਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੋਪ ਸੀਰੀਅਲ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਸੀਬ ਹਸਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦਾਨਿਸ਼ ਜਾਵੇਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਲ 2011 ਵਿੱਚ, ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸ਼ੋਇਬ ਮਨਸੂਰ ਨੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮ 'ਬੋਲ' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== ===ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="background:#ccc; text-align:center;" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! ਸਾਲ ! ਡਰਾਮਾ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਲੇਖਕ ! ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ! ਬ੍ਰਾਡਕਾਸਟਿੰਗ ਨੈਟਵਰਕ ! ਨੋਟਸ |- | 1995 || ''[[ਬੰਧਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ (ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼)|ਬੰਧਨ]]'' || ਫੈਰੀ || [[ਬੁਸ਼ਰਾ ਰਹਿਮਾਨ]] || ਤਾਰਿਕ਼ ਮੈਰਾਜ || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਬੈਸਟ ਐਕਟਰਸ ਅਵਾਰਡ |- | 1996 || ''ਪਲ ਦੋ ਪਲ'' || ਰਾਮੀਨ || [[ਹਸੀਨ ਮੋਇਨ]] || ਮੋਹਸਿਨ || [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ.]] || |- | 1997 || ''ਭਰਮ'' || || ਮਜ਼ਹਰ ਬੌਬੀ || ਐਮ.ਇਜ਼ਹਰ ਬੌਬੀ || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਕਲਾਸਿਕ ਡਰਾਮਾ ਅਵਾਰਡ |- | 1997 || ''ਮਹਰੁਖ'' || ਮਹਰੁਖ ||[[ਆਫ਼ਤਾਬ ਅਹਿਮਦ (ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟਰ)|ਆਫ਼ਤਾਬ ਅਹਿਮਦ]]|| ਅਰਸ਼ੀ ਭਾਈ || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || |- | 1999 || ''Des Pardes'' || Sara || [[Haseena Moin]] || Ali Rizvi || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || |- | 1998 || ''[[ਲਾਗ (ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਜ਼)|ਲਾਗ]]'' || ਸਫ਼ਿਆ || [[ਰਊਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਦ]] || ਰਊਫ਼ ਖ਼ਾਲਿਦ || ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || |- | 2000 || ''ਮੰਜ਼ਿਲੇਂ'' || ਗਜ਼ਲ || ਸੀਮਾ ਗਜ਼ਲ || ਫਾਹਿਮ ਬਰਨੀ|| ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. || |- | 2003 || ''ਮੈਂ ਔਰ ਤੁਮ'' || ਰਾਧਾ || [[ਅਲੀ ਇਮਰਾਨ]] || ਫੈਸਲ ਕ਼ੁਰੇਸ਼ੀ || [[ਐਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ]] || ਐਪੀਸੋਡ ਸਿਤਾਰਾ ਪਲਸ |- | 2005 || ''ਕੋਈ ਤੋ ਹੋ'' || Yasmeen || Danish Javed || Haseeb Hassan || ARY Digital || |- | 2008 || ''[[ਯੇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ]]'' || ਖ਼ੁਦ || ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਜਾਫ਼ਰੀ || ਕਾਮਰਾਨ ਅਕਬਰ ਖਾਨ || [[ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ]] || ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ |- | 2017 || '' [[ਐਸੀ ਹੈ ਤਨਹਾਈ (ਡਰਾਮਾ)|ਐਸੀ ਹੈ ਤਨਹਾਈ]]'' || ਕਿੰਜ਼ਾ ||[[ਮੋਹਸਿਨ ਅਲੀ]]|| ਬਦਰ ਮਹਿਮੂਦ || [[ਐਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ]] ||<ref>{{Cite news|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/nadia-khan-returns-with-aisi-hai-tanhai-1.2146583|title=Nadia Khan returns with 'Aisi Hai Tanhai'|work=Gulf News|access-date=2 November 2018}}</ref> |- | 2018 || ''[[ਜੁਨ ਮੁਰੀਦ]]'' || || ਆਮਨਾ ਮੁਫ਼ਤੀ || [[ਸਇਦ ਅਹਿਮਦ ਕਾਮਰਾਨ]] || [[ਹਮ ਟੀ.ਵੀ]] ||<ref>{{Cite news|url=https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/nadia-khan-cast-is-new-serial-zann-mureed-1.2182702|title=Nadia Khan cast is new serial 'Zann Mureed'|work=Gulf News|access-date=9 September 2018|archive-date=1 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701031951/https://m.gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/nadia-khan-cast-is-new-serial-zann-mureed-1.2182702|url-status=dead}}</ref> |- | 2018 || ''[[ਕੈਸੀ ਔਰਤ ਹੋ ਤੁਮ]]'' ||ਮਹਮ |[[ਸੈਮਾ ਆਕ੍ਰਮ ਚੌਧਰੀ]]|| ਫਾਹਿਮ ਬਰਨੀ|| ਹਮ ਟੀ.ਵੀ ||<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1178983|title=Nadia Khan is leaving her morning show persona far behind with this new TV serial|last=Haq|first=Irfan Ul|date=8 December 2017|work=Images|access-date=2 November 2018}}</ref> |- | 2018 || '' [[ਅਪਨਾ ਖਾਨਾ ਖ਼ੁਦ ਗਰਮ ਕਰੋ]]'' || ਜਮੀਲਾ || ਕਾਸ਼ਿਫ ਸਲੀਮ || ਕਾਸ਼ਿਫ ਸਲੀਮ || ਐਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ || ਟੈਲੀਫਿਲਮ<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1180185|title=A telefim called Apna Khana Khud Garam Karo is releasing on Eid|last=Haq|first=Irfan Ul|date=8 June 2018|work=Images|access-date=2 November 2018}}</ref> |- |2019 |''[[ਕਮ ਜ਼ਰਫ਼]]'' |ਐਮਾ |ਸੀਮਾ ਮੁਨਾਫ਼ |ਜੀਸ਼ਾਨ ਅਹਿਮਦ |ਜੀਓ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ |<ref>{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/341986/my-character-in-kam-zarf-is-negative-yet-pitiable-nadia-khan/|title=My character in 'Kam Zarf' is negative yet pitiable: Nadia Khan|date=8 January 2019|website=Daily Times|access-date=18 January 2019|archive-date=19 ਜਨਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121222/https://dailytimes.com.pk/341986/my-character-in-kam-zarf-is-negative-yet-pitiable-nadia-khan/|url-status=dead}}</ref> |- |2019 |''ਝੰਕਾ ਟੰਕੀ'' |ਨੀਲੀ |ਮਿਸਬਾਹ ਅਲੀ ਸਇਦ |ਕਾਸ਼ਿਫ ਸਲੀਮ |ਐਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ |ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ |- |2019 |''[[ਡੋਲੀ ਡਾਰਲਿੰਗ]]'' | ਡੋਲੀ |[[ਮੁਹੰਮਦ ਯੋਨਿਸ ਬੁੱਟ]] | ਮਹੁੰਮਦ ਇਫਤੀਖ਼ਰ ਇਫੀ |ਜੀਓ ਇੰਟਰਟੇਨਮੈਂਟ | |} ==ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ== 2007 ਵਿੱਚ, ਖਾਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਗਰੁੱਪ ਆਫ਼ ਨਿਊਜ਼ਪੇਪਰ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ “ਓਪਰਾ ਵਿਨਫ੍ਰੇ” ਕਿਹਾ ਸੀ। ===ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. ਅਵਾਰਡ=== ====ਜੇਤੂ==== * 1997: ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ; ਬੰਧਨ ===ਮਸਾਲਾ ਲਾਈਫ਼ਟਾਈਮ ਅਵਾਰਡ=== ====ਜੇਤੂ==== * 2008: ਸਰਬੋਤਮ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ; ਨਾਦੀਆ ਖਾਨ ਸ਼ੋਅ == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * List of Lollywood actors == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਸ਼ਤੂਨ ਲੋਕ]] fixw46uodbpa6vo18stzignk2602rji 0 102326 839250 779571 2026-05-12T16:39:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839250 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ |image = Gurbhej Singh Guraya Punjabi writer and culture promoter.jpg| |image_size = |caption = ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ |birth_name = ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|01|26}} |birth_place = [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ |death_date = |death_place = |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = |residence = ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ |nationality = ਭਾਰਤੀ |ethnicity = [[ਸਿੱਖ]] |citizenship = ਭਾਰਤੀ |other_names = |known_for = [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ [[ਸਭਿਆਚਾਰ]] ਦੀ ਤਰੱਕੀ |alma_mater = [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਪਟਿਆਲਾ]] |occupation = ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਹਿਲਕਾਰ |spouse = ਰੁਪਿੰਦਰਜੀਤ ਕੌਰ ਗੁਰਾਇਆ |children = *ਸਮਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ *ਸਨੋਬਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ |signature = |website = |facebook = https://www.facebook.com/gurbhejsinghguraya?lst=100001532557878%3A1846290093%3A1515840609- }} '''ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ''' ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਧੀਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੈ।ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ]] ਦਾ 2016 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160326/76/.cms#|title=ਅਜੀਤ: ਦਿੱਲੀ -|website=ਅਜੀਤ: ਦਿੱਲੀ|language=en|access-date=2019-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2016/03/%e0%a8%97%e0%a9%81%e0%a8%b0%e0%a8%be%e0%a8%87%e0%a8%86-%e0%a8%a8%e0%a9%87-%e0%a8%aa%e0%a9%b0%e0%a8%9c%e0%a8%be%e0%a8%ac%e0%a9%80-%e0%a8%85%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%a6%e0%a8%ae%e0%a9%80-%e0%a8%a6/|title=ਗੁਰਾਇਆ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵੱਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸਾਂਭਿਆ|date=2016-03-31|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-11-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/three-days-sah-conference-concludes-in-patiala/articleshow/72218784.cms|title=Three days SAH conference concludes in Patiala - Times of India|website=The Times of India|access-date=2020-07-11}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਸਮੇਂ ਉਸਨੇ ਨੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਅਹਿਮ ਸੀ । ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਐਡੀਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਪ੍ਰਾਸੀਕਿਊਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A9%87%E0%A8%9C-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%97%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%85%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%B0-939027|title=ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੋਰਾਇਆ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-07-11|archive-date=2020-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713070141/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%97%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%AD%E0%A9%87%E0%A8%9C-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%97%E0%A9%8B%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%86-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%85%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A8%AE%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%95%E0%A9%B1%E0%A8%A4%E0%A8%B0-939027|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ == ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਬਲੀ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਰਮੀਤ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਰਸਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਕੂਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੈਜੂਏਸ਼ਨ, ਐਲ.ਐਲ .ਬੀ .ਅਤੇ ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1990 ਵਿੱਚ ਸਿਰਸਾ ਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਚਹਿਰੀ ਤੋਂ ਵਕਾਲਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਾਰ ਅਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਸਿਰਸਾ ਦਾ ਸਕਤੱਰ ਵੀ ਰਿਹਾ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਚੋਣ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਸਰਕਾਰੀ ਵਕੀਲ ਹੋਈ। ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲੇਖ ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲਿਆਂ “ਵਰਿਆਮ” ਅਤੇ “ਸਤਿਜੁਗ” ਵਿੱਚ ਛਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ 1990 ਤੋਂ ''ਪੰਜਾਬੀ ਸਹਿਤ ਸਭਾ ਸਿਰਸਾ'' ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ,ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਦਮੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mediapunjab.com/composition?id=1936|title=MediaPunjab - ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ.ਗੁਰਭੇਜ ਸਿੰਘ ਗੁਰਾਇਆ ਜੀ - ਅਰਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੰਧੂ|website=www.mediapunjab.com|language=en|access-date=2020-07-01}}</ref> ==ਪੁਸਤਕਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ == *'' ਕੂਕਾ ਲਹਿਰ-ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸ'' *''ਸੰਤ ਸਾਖੀਆਂ - ਵਹਿਮੀ ਰਚਨਾਵਲੀ '' *''ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕਾਵਿ ਚੇਤਨਾ '' *''ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਪੱਤਣ: ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰੀ '' *'' ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ '' *'' ਪੰਜਾਬੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦੋ-ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ "ਸਮਦਰਸ਼ੀ" ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। '' ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1967]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] 8uz1qhhj49ynbgd1gjmt50jcchj7nbp 0 105798 839244 839222 2026-05-12T15:45:00Z Infinite0694 10507 [[Special:Contributions/Ybghh566|Ybghh566]] ([[User talk:Ybghh566|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) ਦੀਆਂ ਸੋਧਾਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਆਖ਼ਰੀ ਰੀਵਿਜ਼ਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ 820981 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ |image=Tom Hanks 2014.jpg |alt=ਟੌਮ ਹੈਂਕਸ |caption= 2014 ਵਿੱਚ ਹੈਂਕਸ |birth_name=ਥਾਮਸ ਜੇਫਰੀ ਹੈਂਕਸ |birth_date={{birth date and age|1956|7|9}} |birth_place=ਕਨਕੌਰਡ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਯੂਐਸ }} '''ਥਾਮਸ ਜੇਫਰੀ ਹੈਂਕਸ'''(ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ, 1956) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਭਿਨੇਤਾ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ। [[ਸਪਲੈਸ਼]] (1984), [[ਬਿੱਗ]] (1988), [[ਟਰਨਰ ਐਂਡ ਹੂਚ]] (1989), [[ਏ ਲੀਗ ਆਫ ਦੇਅਰ ਓਨ]] (1992), ਸਲੀਪਲੈਸ ਇਨ ਸਿਲੇਟਲ (1993), [[ਅਪੋਲੋ 13]] (1995) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਸਰਸੀ ਅਤੇ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਹੈਂਕਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ 4.5 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ $ 9.0 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=tomhanks.htm|title=Tom Hanks Movie Box Office Results|publisher=Box Office Mojo|access-date=August 6, 2014}}</ref> ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਦਾਕਾਰਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref name="boxofficemojo.com sumgross">[http://www.boxofficemojo.com/people/?view=Actor&sort=sumgross&p=.htm "People Index."] Box Office Mojo.</ref> ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੈਨਕਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ [[ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਇਨਾਮ|ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ]] ਅਤੇ [[ਫਿਲਾਡੈਲਫੀਆ]] (1993) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਇੱਕ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਗਲੋਬ, ਇੱਕ [[ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]], ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਐਕਟਰਜ਼ ਗਿਲਡ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਫੋਰੈਸਟ ਗੱਪ ਦੇ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1995 ਵਿੱਚ, ਹੈਕੇਕਸ ਸਿਰਫ ਦੋ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਏ ਜੋ ਸਪੈਨਸਰ ਟ੍ਰੇਸੀ ਦੂਜੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਭਿਨੇਤਾ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://variety.com/1995/film/news/tom-hanks-joins-back-to-back-oscar-elite-1201345110/|title=Tom Hanks Joins Back-to-Back Oscar Elite|last=Weiner|first=Rex|date=March 28, 1995|work=Variety|access-date=June 22, 2017|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ 2004 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਆਰਟਸ (ਬਾੱਫਟਾ) ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਸਟੈਨਲੀ ਕੁਬਿਕ ਬ੍ਰਿਟੈਨਿਆ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/3983091.stm|title=Hanks' big splash in Hollywood|date=November 5, 2004|access-date=August 7, 2014|publisher=BBC News}}</ref> 2014 ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਨੇਡੀ ਸੈਂਟਰ ਆਨਰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਫ੍ਰੀਡਮ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਫਰਾਂਸ ਲੀਅਨਜ਼ ਆਨ ਆਨਰ ਵੀ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://people.com/movies/tom-hanks-to-receive-frances-highest-honor-for-world-war-ii-work/|title=Tom Hanks to Receive France's Highest Honor for His Work Highlighting World War II|last=Mikelbank|first=Peter|date=May 17, 2016|website=People|access-date=January 6, 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|title=President Obama Names Recipients of the Presidential Medal of Freedom|date=November 16, 2016|publisher=White House|access-date=November 16, 2016|archive-date=ਨਵੰਬਰ 22, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122031847/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2016/11/16/president-obama-names-recipients-presidential-medal-freedom|url-status=dead}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਥਾਮਸ ਜੈਫਰੀ ਹੈਂਕਸ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜੁਲਾਈ, 1956 ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਦੇ ਕਾਂਨੂਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref>{{Cite news|title=Monitor|url=https://archive.org/details/sim_entertainment-weekly_2012-07-13_1215/page/20|date=July 13, 2012|work=Entertainment Weekly|issue=1215|page=20}}</ref><ref name="filmref">{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/30/Tom-Hanks.html|title=Tom Hanks Biography (1956-)|publisher=FilmReference.com|access-date=November 28, 2014}}</ref>, ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਵਰਕਰ ਜਨੇਟ ਮਰੀਲੀਨ (ਉੱਤਰੀ ਫਰਗੇਜਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, 2016 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ)<ref>{{Cite web|url=http://pagesix.com/2016/07/12/tom-hanks-mother-dies/|title=Tom Hanks’ mother dies|last=Gordon|first=Julie|date=July 12, 2016|publisher=Page Six|access-date=February 1, 2016}}</ref><ref name="tca">Stated on ''[//en.wikipedia.org/wiki/Inside_the_Actors_Studio Inside the Actors Studio]'', 1999</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mRwIAQAAMAAJ|title=Tom Hanks|last=Gardner|first=David|date=January 1, 1999|publisher=Blake|isbn=978-1-85782-327-1}}</ref> ਅਤੇ ਫੋਰਮੈਨੈਂਟ ਕੁੱਕ ਐਮੋਸ ਮੈਫੋਰਡ ਹੈਂਕਸ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਮੂਲ ਦੀ ਸੀ (ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਉਪ ਨਾਂ "ਫਰਗਾ" ਸੀ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ 1960 ਵਿੱਚ ਤਲਾਕਸ਼ੁਦਾ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://portuguese-american-journal.com/honor-portuguese-american-actor-tom-hanks-awarded-presidential-medal-of-freedom-washington-dc/|title=Honor: Portuguese American actor Tom Hanks awarded Presidential Medal of Freedom – Washington, DC|date=23 November 2016|publisher=Portuguese American Journal|access-date=1 February 2018|quote=...Tom Hanks was born in Contra Costa county, California, in 1956, of Portuguese, British and Irish descent. His maternal ancestors were Portuguese pioneers in California with roots in the Azores. His mother Janet Marylyn Frager (Fraga) was a hospital worker...}}</ref><ref>{{YouTube|title=Friday Night with Jonathan Ross, January 2008|id=QDXsSnjehrM}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-415321/The-American-icons-British-roots.html|title=The all-American icons with British roots|last=Hale|first=Beth|date=November 8, 2006|website=Daily Mail|access-date=April 26, 2016}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਸਾਂਡਰਾ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੈਂਡਰਾ ਹੈਂਕਸ ਬੇਨੀਟੋਟਨ, ਇੱਕ ਲੇਖਕ), ਲੈਰੀ (ਊਰਬਾਨਾ-ਚੈਂਪੈੱਨ ਵਿੱਚ ਇਲੀਨੋਇਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੀਟ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ) ਅਤੇ ਟੌਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਗਏ<ref>{{Cite web|url=http://mexicoinsmallbytes.com/mexicoblog/?cat=10|title=Female Nomad and Friends Interview: Sandra Hanks Benoiton|archive-url=https://web.archive.org/web/20130523170357/http://mexicoinsmallbytes.com/mexicoblog/?cat=10|archive-date=May 23, 2013|dead-url=yes|access-date=July 10, 2012}}</ref>, ਜਿਮ (ਜੋ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ ਬਣ ਗਏ), ਰੈੱਡ ਬੱਲਫ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.biography.com/people/tom-hanks-9327661|title=Tom Hanks|website=biography.com|access-date=April 8, 2018}}</ref> ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਹੈਕੇ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਹਿੱਲ ਗਿਆ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਉਹ 10 ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।<ref>Interview on Fresh Air. Aired April 26, 2016.</ref> ਹੈਂਕਸ ਨੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਹੇਵਰਡ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚਾਬੋਟ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸੈਕਰਾਮੈਂਟੋ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="THanksCSUS-CalState">{{Cite web|url=http://www.calstate.edu/pa/clips2004/february/19feb/id.shtml|title=Show your ID: What do you call that university by the river? The new president steps into the name game|last=Freedom du Lac|first=J.|date=February 19, 2004|publisher=California State University|archive-url=https://web.archive.org/web/20140205023427/http://www.calstate.edu/pa/clips2004/february/19feb/id.shtml|archive-date=February 5, 2014|dead-url=yes|access-date=July 20, 2013}} </ref> 2001 ਵਿੱਚ ਬੌਬ ਕੋਸਟਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇਂਕਜ਼ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਉਸ ਕੋਲ ਔਸਕਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਹੈਸਮਾਨ ਟਰਾਫੀ ਹੈ? ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਗੋਲਡਨ ਬੀਅਰਸ ਲਈ ਅੱਧੇ ਬੈਕ ਖੇਡ ਕੇ ਇੱਕ ਹੀਿਸਮੈਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ।<ref>{{Citation|title=Cal Football: Tom Hanks and the Heisman Trophy|last=Cal Bears|date=2013-10-31|url=https://www.youtube.com/watch?v=srk0DbP9_o4|access-date=2017-10-24|accessdate=2017-10-24}}</ref> ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਐਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਗ੍ਹਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੋਣਾ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਹੀ ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਟਿਕਟ ਖਰੀਦੋ, ਬੈਠ ਕੇ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੜੋ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਓ। ਬ੍ਰੇਚ, ਟੇਨਸੀ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਇਬੇਸਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ।"<ref name="Blum1986">{{Cite journal|last=Blum|first=David|date=July 28, 1986|title=Tom Hanks's Real Splash: A Funny Guy Grows Up in 'Nothing in Common'|url=https://books.google.com/books?id=9OYCAAAAMBAJ&pg=PA39|journal=[[New York (magazine)|New York]]|publisher=New York Media|volume=19|issue=29|page=39|issn=0028-7369|access-date=February 1, 2018}}</ref> ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਕਸ, ਕਲੀਵਲੈਂਡ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਲੇਕਸ ਥੀਏਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਿੰਸੇਂਟ ਡੌਗਲ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਡੋਲਿੰਗ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ, ਹੈਨਕਸ ਤਿਉਹਾਰ' ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਜੋ ਥੀਏਟਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਸੈੱਟ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੈਂਗ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਕਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 1978 ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੇ ਦ ਜਟਰਨਮੈਨ ਆਫ ਵਰੋਨਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖਲਨਾਇਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਲੇਵਲੈਂਡ ਆਲੋਚਕ ਸਰਕਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਹੈਕਸ ਨੂੰ "ਸਿਖਰ ਤੇ 10 ਕਾਲਜ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ।"<ref name="Time Magazine">{{Cite journal|last=Lin|first=Joseph|date=May 10, 2010|title=Top 10 College Dropouts|url=http://content.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,1988080_1988093_1988091,00.html|journal=Time}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.clevelandmagazine.com/ME2/dirmod.asp?sid=E73ABD6180B44874871A91F6BA5C249C&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=1578600D80804596A222593669321019&tier=4&id=516286375F5F4B71A3896EF13FF6915D|title=Life According to Tom Hanks|last=Mytnick|first=Colleen|date=October 2009|work=[[Cleveland Magazine]]|access-date=November 6, 2010|archive-date=ਮਾਰਚ 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311033812/http://clevelandmagazine.com/me2/dirmod.asp?id=516286375f5f4b71a3896ef13ff6915d&mid=1578600d80804596a222593669321019&mod=publications::article&nm=&tier=4&type=publishing|url-status=dead}}</ref> == ਲਿਖਤਾਂ == ਨਵੰਬਰ 2014 ਵਿੱਚ ਹੇਂਕਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਕਿਤਾਬ, ''ਅਨ੍ਕੋਮਨ ਟਾਈਪ'', 2017 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-29896064|title=Tom Hanks to pen book of stories inspired by typewriter collection|date=November 4, 2014|access-date=August 17, 2015|publisher=BBC News}}</ref> * ''Uncommon Type'' (New York: Knopf, October 17, 2017)<ref>{{Cite book|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/252911/uncommon-type-by-tom-hanks/9781101946152/|title=Uncommon Type|last=Hanks|first=Tom|date=October 2017|publisher=Knopf|author-link=Tom Hanks|access-date=25 October 2017}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Tom_Hanks_and_wife_Rita_Wilson_836.jpg|thumb|1989 ਦੇ ਓਸਕਰ ਵਿੱਚ ਹੇਕਨ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਰੀਤਾ ਵਿਲਸਨ]] ਹੈਨਕਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਸਮੰਥਾ ਲੇਵਿਸ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਕੋਲਿਨ ਹੇਂਕਸ (ਜਨਮ 1977) ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ, ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਹੈਂਕਸ (ਜਨਮ 1982) ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਲੋਕ]] rczez59wi0me1h9gx3nalkxy1dd2s3v 0 106409 839326 579314 2026-05-13T07:39:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839326 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_University_of_Paris.svg|thumb|ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੋਟ ਆਫ਼ ਆਰਮਜ  ]] ''' ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ''' ({{lang-fr|Université de Paris}}), [[ਮੈਟੋਨਮੀ|ਮੈਟੋਨੀਮ]] ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੋਰਬੋਨ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ: [sɔʁbɔn], ਓਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ), ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ, ਜੋ 1150 ਤੋਂ 1793 ਤਕ 1806 ਤੋਂ 1970 ਤਕ ਰਹੀ।   1150 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਨੋਟਰੇ ਡੇਮ ਡੀ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਸਕੂਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਇਹ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Charles_Homer_Haskins Haskins, C. H.]: ''The Rise of Universities'', page 292. Henry Holt and Company, 1923.</ref> ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੇ ਕਿੰਗ ਫਿਲਿਪ II (ਫਿਲਿਪ-ਅਗਸਟ) ਨੇ1200 ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਾਰਟਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਪ ਇਨੋਸੈਂਟ III ਦੁਆਰਾ 1215 ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ 1257 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕਿੰਗ ਸੇਂਟ ਲੁਈਸ ਦੁਆਰਾ ਰਾਬਰਟ ਡੀ ਸੋਰਬੋਨ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਏ ਇਸ ਦੇ ਥੀਉਲੋਜੀਕਲ ਕਾਲਜ ਆਫ ਸੌਰਬੋਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2017}} ਮੱਧ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖੇਤਰ 'ਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ - ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ - ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਅਕਾਦਮਿਕ ਮਿਆਰ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਡਿਗਰੀਅਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਸ਼ਟਰ। ਪੋਪਾਂ, ਵਿਗਿਆਨੀ, ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗਿਣਤੀ ਇਥੋਂ ਪੜ੍ਹੀ ਹੈ।  1793 ਵਿੱਚ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਆਈਟਮ -27 ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਜ ਦੀਆਂ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।<ref name="Palmer, 1975">{{cite book|title=The School of The French Revolution: A Documentary History of the College of Louis-le-Grand and its Director, Jean-François Champagne, 1762-1814|last=Palmer|first=R.R.|publisher=Princeton Legacy Library|year=1975|isbn=978-0-69-161796-1|place=Princeton|pages=127|chapter=27, The National Convention orders the sale of all college endowments|author-link=}}</ref> ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ 1806 ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਜ਼ਾਦ ਫੈਕਲਟੀਆਂ ਸਨ: ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਹਿਊਮੈਨਟੀਜ਼ ("Faculté des Lettres"), ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਲਾਅ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਰਥ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ), ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸ, ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ ਥੀਓਲਾਜੀ (1885 ਵਿੱਚ ਬੰਦ)।  1970 ਵਿੱਚ, ਮਈ 1968 ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ 13 ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ 13 ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਮੂਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ 1968 ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਹੀ "ਸੋਰਬੋਨ" ਨਾਮ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਲੈਟਿਨ ਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਅਪਣਾਇਆ (i.e. Pantheon-Sorbonne University (ਪੈਰਿਸ I); University of Paris III: Sorbonne Nouvelle; and Paris-Sorbonne University (ਪੈਰਿਸ IV)।<ref>https://www.sorbonne.fr/la-sorbonne/histoire-de-la-sorbonne/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.univ-paris1.fr/universite/presentation/|title=Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne: Présentation|last=Lagadic|first=Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne - Marc-Olivier|website=www.univ-paris1.fr}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="univ-paris3.fr">{{cite web|url=http://www.univ-paris3.fr/l-universite-sorbonne-nouvelle-paris-3-165136.kjsp?RH=1508852133322|title=Université Sorbonne Nouvelle - Paris 3 - L'Université Sorbonne Nouvelle - Paris 3|website=www.univ-paris3.fr}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.paris-sorbonne.fr/historique|title=Histoire de la faculté|date=26 January 2011|website=Lettres Sorbonne Université|access-date=7 ਮਈ 2018|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180110090014/http://www.paris-sorbonne.fr/historique|dead-url=yes}}</ref> 2010 ਤੋਂ, ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸਮੂਹਾਂ (COMUE) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, "pôles de recherche et d'enseignement supérieur" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸਮੂਹ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੋਰਬੋਨ ਪੈਰਿਸ ਸਿਟਏ, ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਜ਼, ਪੈਰਿਸ ਸਕਲੇ, ਪੈਰਿਸ ਲੂਮੀਏਰਸ, ਪੈਰਿਸ-ਸੇਨ ਆਦਿ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sorbonne.fr/etablissement/les-communautes-duniversites-et-etablissements/|title=Communauté d'universités et établissements (COMUE) - Paris, Ile de France - La Chancellerie des Universités de Paris|website=www.sorbonne.fr}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਿਸ-ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੀਅਰੇ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਯੂਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰਸ, ਸੋਰਬੋਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਬਣ ਜਾਣਗੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/news/frances-most-iconic-university-sorbonne-reborn|title=France’s most iconic university, the Sorbonne, is reborn|date=2 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://etudiant.lefigaro.fr/article/le-retour-de-la-grande-universite-de-paris_4fd4f28c-e3d6-11e6-89bc-1146aeb0c0af/|title=Le retour de la grande université de Paris}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.studyinternational.com/news/consolidation-of-two-elite-paris-universities-confirmed-for-2018/#ueqSveXzd4FU54uu.97|title=Consolidation of two elite Paris universities confirmed for 2018|date=18 April 2016}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦੋ ਹੋਰ ਵਾਰਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੈਰਿਸ ਡੀਡਰੋਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਪੈਰਿਸ ਡੇਕਾਰਟੇਟਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦੇ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.lemonde.fr/campus/article/2017/12/29/vers-une-grande-universite-de-paris-en-2019_5235784_4401467.html|title=Vers une grande « Université de Paris » en 2019|last=Nunès|first=Eric|date=29 December 2017}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] o91kca057vzaebzj1yqdprmpetn17os 0 106561 839339 752244 2026-05-13T10:51:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839339 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Reserveknapper_til_Hans'_uniform.jpg|thumb|ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ I ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਦੀ ਵਰਦੀ ਤੋਂ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਬਟਨ<br />]] [[ਤਸਵੀਰ:Three_holes_buttons.jpg|right|thumb|216x216px|ਆਧੁਨਿਕ ਬਟਨ<br />]] ਆਧੁਨਿਕ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ [[ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ]] ਵਿੱਚ, ਇੱਕ '''ਬਟਨ''' ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਫਾਸਟਜ਼ਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਅਕਸਰ ਅਕਸਰ ਮੈਟਲ, ਲੱਕੜ ਜਾਂ ਸੀਸੇਲ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਟਨ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ artifact ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਪਯੁਕਤ ਕਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਾਫਟ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਬਟਨ ਲੋਕ ਕਲਾ, ਸਟੂਡੀਓ ਕਰਾਫਟ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਟਨ ਅਕਸਰ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਲਟ ਅਤੇ ਬੈਗ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਟਨਾਂ ਕੇਵਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਸਜਾਏ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਫਾਸਟਨਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਟਨ ਇੱਕ ਫੈਬਰਿਕ ਜਾਂ ਥਰਿੱਡ ਲੂਪ ਦੁਆਰਾ ਫਿਸਲ ਕੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬੰਨਹੋਲ ਰਾਹੀਂ ਸਲਾਈਡ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਫਾਸਟੈਨਿੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਪਰ, ਵੈਲਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਗਨੇਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ == ਕਿਉਂਕਿ ਬਟਨਾਂ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਮੱਗਰੀ, ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਦੋਵੇਂ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਬਟਨਾ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਮੱਗਰੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਟਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਚੇ ਮਾਲਕਾਂ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਸਵਇਧਾ), ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਕਾਰਟੀਆਂ, ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਉਹ ਘੱਟ-ਤਕਨੀਕੀ ਕਾਟੇਜ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉੱਚ-ਤਕਨੀਕੀ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਬਟਨ ਕਲਾਕ ਉਪਕਰਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਟਨ ਕੁਲੈਕਟਰ ਨੂੰ "ਸਟੂਡੀਓ ਬਟਨਾਂ" (ਜਾਂ ਸਟੂਡੀਓ ਕਰਾਫਟ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ "ਸਟੂਡੀਓ") ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Studio buttons at Button Country">{{Cite web|url=http://buttoncountry.com/studios.htm|title=Studios (Section 23-11)|last=Peach State Button Club|year=2010|website=Button Country|publisher=Peach State Button Club|location=Georgia, USA|archive-url=https://web.archive.org/web/20100606190304/http://www.buttoncountry.com/studios.htm|archive-date=6 June 2010|dead-url=yes|access-date=11 June 2010}}</ref> 1918 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਟਨ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਮੈਟਲ, [[ਕੱਚ]], ਗੈਲੀਲੀਥ, [[ਰੇਸ਼ਮ]], [[ਲਿਨਨ]], ਕਪਾਹ-ਢਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਕ੍ਰੇਚਿਟ, ਲੀਡ, ਸਨੈਪ ਫਸਟਨਰ, ਗਲਾਸ, ਮੀਰਮਲ, [[ਰਬੜ]], ਬੇਕੋਰਨ, [[ਲੱਕੜ]], ਸਿੰਗ, ਹੱਡੀਆਂ, ਚਮੜੇ, [[ਕਾਗਜ਼]], ਦਬਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗੱਤੇ, ਮਾਂ ਦੀ ਮੋਤੀ, ਸੈਲੂਲਾਈਡ, ਪੋਰਸਿਲੇਨ, ਰਚਨਾ, [[ਟੀਨ]], [[ਜ਼ਿੰਕ]], ਕਾਇਲਨੋਟ, [[ਪੱਥਰ]], ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਪਪਾਈ-ਮੇਚ। ਵੈਜੀਟੇਬਲ ਹਾਥੀ ਦੇ ਸੁਹਣਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਟਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤੇ ਪਪਾਇਰ-ਮੇਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੁੱਤੀ ਬਟਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>The United States Bureau of Foreign and Domestic Commerce, Paper and Stationery Trade of the World, Government Printing Office, 1918</ref> ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ, ਹਾਰਡ ਪਲਾਸਟਿਕ, ਸ਼ੇਸ਼ਲ, ਧਾਤ, ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਬਟਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਮੱਗਰੀ ਹਨ; ਦੂਸਰੇ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਜਾਂ ਐਂਟੀਕ ਪਿਕਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ 60% ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਟਨ ਸਪਲਾਈ ਕਿਆਓਟੌ, ਯੋਂਗਜੀਆ ਕਾਉਂਟੀ, ਚੀਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.cbsnews.com/news/welcome-to-button-town-china/ "A look at China's "Button Town", by Seth Doane, CBS News]</ref><ref>[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5686805 "Chinese 'Button Town' Struggles with Success", by Louisa Lim, NPR]</ref> === ਫੈਬਰਿਕ ਬਟਨ === * '''ਕਵਰਡ ਬਟਨ''' ਫੈਬਰਿਕ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫਾਰਮ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਬੈਕ ਟੁਕੜਾ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਫੈਬਰਿਕ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। * '''ਮੈਂਡਰਿਨ ਬਟਨ''' ਜਾਂ ਡੱਡੂ ਗੋਲ ਘੁਟਣ ਵਾਲੇ ਸਤਰ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਮੈਂਡਰਿਨ ਬਟਨਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪਹਿਰਾਵੇ (ਕਿਊ ਪਾਓ ਅਤੇ ਚਾਈਨੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਉਂਜਸਮ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਲੂਪਸ ਨਾਲ ਬੰਦ ਹਨ। ਕੰਫ ਲਿੰਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਮੇਨਾਰਾਈਨ ਬਟਨਾਂ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਰੇਸ਼ਮ ਗੰਢ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * '''ਕੰਮ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ''' ਦੇ ਬਟਨਾਂ ਇੱਕ ਗੰਢ ਜਾਂ ਰਿੰਗ ਉੱਤੇ ਸਖ਼ਤ ਟਾਹਣੀਆਂ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਲਿਨਨ ਥਰਿੱਡ ਦੇ ਨਾਲ) ਨੂੰ ਕਢਾਈ ਜਾਂ ਢਿੱਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 17 ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ 1750 ਤਕ ਡੌਸਰੈਟ ਬਟਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ। == ਗੈਲਰੀ == {{Gallery|File:ButtonholeClamshells.jpg|Clam shells used for making buttons|File:Satsuma irises f&b.jpg|Hand-painted [[Satsuma ware]] self-shank button|File:Merfamily wedgewood cut steel f&b smaller back 2.jpg|[[Wedgwood]] button with [[Matthew Boulton|Boulton]] [[Cut steel jewellery|cut steels]], depicting a [[mermaid]] & family, England, circa 1760. Actual diameter: just over 32mm (1{{fraction|1|4}}")|File:Spanish button ca. 1650-75 12mm f&b.jpg|17th century Spanish metal button}} == ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਟਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Bulacanmuseumjf12.JPG|right|thumb|ਜਨਰਲ. ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਓ ਡੈੱਲ ਪਿਲਰ ਦੇ ਸਟ੍ਰੰਡ ਬਟਨ, ਮਾਰਸੇਲੋ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼<br />]] 1789 ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਦਘਾਟਨ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਨੂੰ "ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਉਦਘਾਟਨ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੋਪਰ, ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਸ਼ੇਫੀਲਡ ਪਲੇਟ ਦੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਟ ਲਈ ਵੱਡੇ ਅਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਜੂਆ ਲਈ ਛੋਟੇ ਆਕਾਰ ਵੀਹ-ਦੋ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਸਟੈਂਪ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਕਲਾਕਾਰੀ ਹਨ।<ref name="GW Inaugurals">{{Cite web|url=http://kirkmitchell.tripod.com/CobbGW/index.html|title=J. Harold Cobb's George Washington Inaugural Button Collection|last=Cobb|first=J. Harold|last2=Kirk Mitchell|date=Feb 2, 2005|website=J. Harold Cobb's George Washington Inaugural Button Collection|publisher=Kirk Mitchell|location=USA|access-date=13 March 2010}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>({{harv|Luscomb|2003|pp=214–218}}</ref> 1840 ਅਤੇ 1916 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਬਟਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਇਹ ਬਟਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਟੈੱਪਡ ਜਾਂ ਮੋਲਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀਨ ਅਤੇ ਰਬੜ ਦੇ ਬਟਨਾਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ) ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੂਪ ਸ਼ੇਕ ਸੀ। 1860 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਿੱਜ ਜਾਂ ਪਿੰਨ-ਬੈਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੰਬੇ ਪਿੰਨ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਲਾਪਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।<ref>({{harv|Luscomb|2003|pp=33–34}}</ref> ਇਕ ਆਮ ਅਭਿਆਸ ਜੋ ਪ੍ਰਚਲਤ ਬਟਨਾਂ ਅਤੇ ਬੈਜਾਂ 'ਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਹਿੰਮ ਬਟਨ ਹਨ ਲਿੰਕਨ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰ ਬੁੱਕਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੰਗ੍ਰਿਹਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>({{harv|Luscomb|2003|pp=119–120}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬਟਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ  * ਮੁਹਿੰਮ ਬਟਨ  * ਸਨੈਪ ਫਾਸਟਨਰ  * ਜ਼ਿੱਪਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਜਾਵਟੀ ਉਪਕਰਣ]] 5avbncnta6b3zzmrvplp8z25lq7uz6f 0 109519 839302 813068 2026-05-13T03:39:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839302 wikitext text/x-wiki '''ਨਵਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪੁਆਧੀ''' (3 ਮਾਰਚ 1939 - 16 ਅਗਸਤ 1998) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੌਮੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>http://www.ncbc.nic.in/User_Panel/UserView.aspx?TypeID=1175</ref> ਸੀ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਸੀਨੀਅਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ, ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਿਹਾ।<ref>https://www.tribuneindia.com/1998/98aug17/chd.htm</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ== * ਗਊ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ * ਪੂਰਾ ਮਰਦ *''ਉੱਚਾ ਬੁਰਜ ਲਾਹੌਰ ਦਾ'' (ਨਾਵਲ)<ref>https://www.amazon.co.uk/Ucha-Burj-Lahore-Puadhi-Navtej/dp/B0018Y5G92</ref> *''ਬਾਬੂ ਸੰਤੂ'' (ਬਾਲ ਨਾਵਲ) *''ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ-ਦੀਆਂ ਕੁੱਲ ਕਹਾਣੀਆਂ''(ਸੰਪਾਦਕ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ) ==ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ: ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ'' (ਸੰਪਾਦਕ: ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾਊਂ)<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20180325/16/2138098.cms#2138098{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਹਾਣੀ ਕਲਾ == ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਰੌਚਿਕ ਹਨ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹਕੀਕੀ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਕੁ ਕਹਾਣੀਆਂ ਯਥਾਰਥ ਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਥਾਕਾਰ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਬੱਝਵਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਭੁਗਤਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਿੱਕੀ ਹੁਨਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਅੱਜ ਦੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਕਹਾਣੀ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੀ ਮੌਲਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਬੋਲੀ ਤੇ ਵੱਖਰਤਾ ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਵਖਰਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%A8%E0%A8%B5%E0%A8%A4%E0%A9%87%E0%A8%9C-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%86%E0%A8%A7%E0%A9%80-%E0%A8%B0%E0%A8%9A%E0%A8%BF%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82/|title=ਨਵਤੇਜ ਪੁਆਧੀ ਰਚਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ|last=ਸੁਖਮਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ|first=|date=2018-07-28|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-13|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] slppe2vgqizvgkdxqsato2erino7y8v 0 109751 839333 685707 2026-05-13T09:14:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839333 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਪਾਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮ. (ਪੀ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਲ) | logo = PSPCL Logo.png | type = ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ | key_people = | industry = ਬਿਜਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵੰਡ ਅਤੇ [[ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ]] | products = [[ਬਿਜਲੀ]] | foundation = 2010<ref>{{Cite web|url=http://pspcl.in/about-us/|title=About Us – PSPCL}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | location = [[ਪਟਿਆਲਾ, ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | owner = [[ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] | num_employees = 43276 (2020–21)<ref>{{Cite web|url=https://pspcl.in/Otherlinks/1Statistics|title = Statistics- PSPCL}}</ref> | homepage = {{url|https://www.pspcl.in}} }} '''ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟ ਪਾਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ''' (ਪੀ.ਐੱਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐੱਲ) (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''PSPCL''') [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਚ [[ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ]] ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == 16-04-2010 ਨੂੰ ਪੀ.ਐਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐਲ. ਨੂੰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਵਿਤਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਅਤੇ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਪੀ.ਐਸ.ਈ.ਬੀ. ਦੀ [[ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ|ਪਾਵਰ]] ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਪੀ.ਐਸ.ਪੀ.ਸੀ.ਐਲ. ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਪਲਾਂਟ == === ਥਰਮਲ === * '''ਨਾਭਾ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਰਾਜਪੁਰਾ''' .... ਇਹ ਇੱਕ ਕੇਸ 2 ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੇਰਿਟ ਆਰਡਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ 1400 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (700x2) ਹੈ।  * '''ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਪਾਵਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਮਾਨਸਾ''' - ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 1980 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (660x3) ਹੈ।  * '''ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ, ਬਠਿੰਡਾ''' - ਇਹ 460 ਮੈਗਾਵਾਟ (110x2 + 120x2 ਮੈਗਾਵਾਟ) ਕੋਲਾ ਆਧਾਰਿਤ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ।  * '''ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਰੋਪੜ''' - ਇਹ 1260 ਮੈਗਾਵਾਟ (6x210 ਮੈਗਾਵਾਟ) ਕੋਲਾ ਆਧਾਰਿਤ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ।  * '''ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਥਰਮਲ ਪਲਾਂਟ, ਲਹਿਰਾ ਮੁਹੱਬਤ, ਭਟਿੰਡਾ''' - ਇਹ ਇੱਕ 920 ਮੈਗਾਵਾਟ (2x210 ਮੈਗਾਵਾਟ, 2x250 MW) ਕੋਲਾ ਆਧਾਰਿਤ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਹੈ। === ਹਾਈਡਲ === * [[ਰਣਜੀਤ ਸਾਗਰ ਡੈਮ]], 600 ਮੈਗਾਵਾਟ  * [[ਸ਼ਾਨਨ ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ]], ਇਹ 110 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦੇ ਪਣ ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ ਹੈ। * ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਹਾਈਡਲ ਚੈਨਲ, 134 ਮੈਗਾਵਾਟ  * ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਹਾਇਡਲ, 207 ਮੈਗਾਵਾਟ  * ਯੂ.ਬੀ.ਡੀ.ਸੀ. ਹਾਈਡ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ, 45 ਮੈਗਾਵਾਟ  * [[ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ ਡੈਮ|ਭਾਖੜਾ ਨੰਗਲ]] ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ  * [[ਪੌਂਗ ਡੈਮ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ  * ਦੇਹਰ ਪਾਵਰ ਹਾਊਸ  * ਥੀਨ ਡੈਮ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ  * ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਕੰਡੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ == ਹਵਾਲੇ == kpb4711m9gwue430m9wryiixt1qqqgo 0 110455 839286 717480 2026-05-12T23:35:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839286 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Postie_on_motorbike_-_chadstone.jpg|thumb|ਮੈਲਬੋਰਨ ਵਿੱਚ,ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਡਾਕੀਆ ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲ ਤੇ ਡਾਕ ਵੰਡਦਾ ਹੋਇਆ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Usps-van.jpg|thumb|ਹਾਵਰਡ ਸਕੇਅਰ ਦੀ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਸਟਰੀਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਗੱਡੀ]] '''ਡਾਕੀਆ''', ਹਰਕਾਰਾ, ਚਿੱਠੀਆਂ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਡਾਕ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮਚਾਰੀ, ਪੋਸਟਮੈਨ(Postman) ਜਾਂ ਕੁਝ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਡਾਕ ਮਹਿਕਮੇ, ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਡਾਕਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਡਾਕ, ਚਿੱਠੀਆਂ, ਪਾਰਸਲ ਆਦਿ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਾਕ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਡਾਕ ਵੰਡਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਪਾਰਸਲ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਕੋਰੀਅਰ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਭੇਜਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2013/06/%E0%A8%A1%E0%A8%BE%E0%A8%95%E0%A9%80%E0%A8%86/|title=ਡਾਕੀਆ|last=|first=|date=2013-06-15|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-26|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੀਏ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170523/43/1785311.cms|title=ਹੁਣ ਮੋਬਾਈਲ 'ਤੇ ਡਾਕੀਆ ਕਰਵਾਏਗਾ ਈ-ਦਸਤਖ਼ਤ|website=ਅਜੀਤ: ਸਨਅਤ ਤੇ ਵਪਾਰ|language=en|access-date=2018-08-26}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਣਜਾਣ ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.veerpunjab.com/page.php?id=372|title=ਮੇਰਾ ਪਿੰਡ ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੱਥਾ|website=www.veerpunjab.com|access-date=2018-08-26|archive-date=2020-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20200927203944/http://www.veerpunjab.com/page.php?id=372|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} mqja8amyu1s9nr347iv19go7kbwxr7e 0 112820 839237 577000 2026-05-12T13:08:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839237 wikitext text/x-wiki {{short description|American actress and singer}} {{Use mdy dates|date=April 2018}} {{Infobox person | name = ਕੇਨਡਾਇਸ ਕਿੰਗ | image = Candice Accola by Gage Skidmore 2.jpg | caption = King in 2015 | birth_name = ਕੇਨਡਾਇਸ ਰੇਨੇ ਅਕੋਲਾ | birth_date = {{birth date and age|1987|05|13}} | birth_place = [[ਹੂਸਟਨ]], [[ਟੈਕਸਸ]], ਯੂ.ਐਸ. | education = ਲੇਕ ਹਾਈਲੈਂਡ ਪ੍ਰੇਪਾਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰਾ|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰ}} | years_active = 2006–ਹੁਣ | spouse = {{marriage|ਜੋਏ ਕਿੰਗ|October 18, 2014}} | children = 1 }} '''ਕੇਨਡਾਇਸ ਰੇਨੇ ਕਿੰਗ'''<ref>{{Cite web|url=https://www.facebook.com/video.php?v=10154348077479968|title=The Vampire Diaries|publisher=Facebook}}</ref> (ਮੂਰਤੀ '''ਐਕਕੋਲੋ''') ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸੀ.ਡਬਲਿਊ. ਦੀ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਜ਼ [[ਦ ਵੈਮਪਾਇਰ ਡਾਇਰੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਕੇਰੋਲਿਨ ਫ਼ੋਰਬਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕੇਨਡਾਇਸ ਰੇਨੇ ਅਕੋਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹੂਸਟਨ|ਹਸਟਨ]], [[ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਕੇਰੋਲਿਨ (ਕਲਾਰਕ), ਜੋ ਹੋਮਮੇਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨਕ [[ਇੰਜੀਨੀਅਰ]] ਸੀਅਤੇ ਕੇਵਿਨ ਅਕੋਲਾ (ਕਾਰਡੀਓਥੀਰਿਕ ਸਰਜਨ) ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.ctsnet.org/home/kaccola|title=Kevin Accola, M.D. Member Home Page|date=December 11, 2007|publisher=CTSNet|access-date=August 2, 2012|archive-date=ਜੂਨ 29, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629132518/http://www.ctsnet.org/home/kaccola|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://thesouthern.com/news/local/plus/herrin-area-united-way-accepting-donations/article_57df6428-03d9-11e0-bb05-001cc4c002e0.html|title=Herrin Area United Way accepting donations|last=Ranchino|first=Cheryl|date=December 10, 2010|access-date=August 19, 2013}}</ref> ਉਹ ਏਜਵੁੱਡ, [[ਫਲੋਰੀਡਾ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲੇਕ ਹਾਈਲੈਂਡ ਪ੍ਰੇਪਾਰੇਟਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref name="orlandomag1">{{Cite news|url=http://www.orlandomagazine.com/Orlando-Magazine/March-2010/Our-Town|title=Back to School|last=Boyar|first=Jay|date=March 2010|work=Orlando Magazine|access-date=March 12, 2010|archive-date=ਨਵੰਬਰ 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131108030812/http://www.orlandomagazine.com/Orlando-Magazine/March-2010/Our-Town/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੱਕ [[ਸਥਾਨਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/slideshow/2008/11/01/us/politics/1101-GROUND_6.html|title=On the Ground in Florida|date=November 1, 2008|work=The New York Times|access-date=April 28, 2010}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://instagram.com/p/ZbM5IMLRSE/|title=Instagram}}</ref><ref>MacKenzie, Carina (October 2, 2009). "[http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2009/10/the-vampire-diaries-cast-off-the-hook.html 'The Vampire Diaries' cast off the hook]". ''[//en.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles_Times Los Angeles Times]''. Retrieved October 17, 2009.</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸੰਗੀਤ === [[ਤਸਵੀਰ:Candice_Accola_(9110368875).jpg|right|thumb|ਅਕੋਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੌਰਾਨ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿਖੇ ਜੂਨ 2013 ਵਿਚ।]] ਦਸੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਿਉਟ ਐਲਬਮ 'ਇਟਸ ਆਲਵੇਜ ਦ ਇਨੋਸੈਂਟ ਵਨਜ' ਸੰਜੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ 14 ਟਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ 12 ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਹੈ। 2008 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਲਬਮ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਦੁਆਰਾ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ।  == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 ਦੇ [[ਸੁਪਰ ਬੋਅਲ]] ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ [[ਦ ਫਰੇ]] ਦੇ [[ਜੋਏ ਕਿੰਗ]] ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕੋਲਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਡੇਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20711106,00.html|title=The Vampire Diaries's Candice Accola Is 'So Excited and Grateful' to Be Engaged|last=Chiu|first=Melody|date=June 21, 2013|work=People|access-date=October 18, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027193522/http://www.people.com/people/article/0,,20711106,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁੜਮਾਈ ਕਰਵਾ ਲਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/candice-accola-engaged-2013295|title=Candice Accola Engaged to Joseph King: See Her Diamond Ring!|last=Johnson|first=Zach|date=May 29, 2013|work=[[Us Weekly]]}}</ref> ਅਤੇ 18 ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਊ ਓਰਲੇਨਜ, ਲੂਸੀਆਨਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.people.com/article/candice-accola-marries-joe-king|title=Candice Accola Marries Joe King|last=Corriston|first=Michelle|date=October 18, 2014|work=People|access-date=October 18, 2014}}</ref> ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਜੋੜੇ ਨੇ ਨਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/gossip/la-et-mg-candice-accola-joe-king-baby-pregnant-20150831-htmlstory.html|title=Candice Accola of 'Vampire Diaries' is expecting first child with the Fray's Joe King|last=Saad|first=Nardine|date=August 31, 2015|work=Los Angeles Times|access-date=August 31, 2015}}</ref> 15 ਜਨਵਰੀ, 2016 ਨੂੰ ਕਿੰਗ ਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਫਲੋਰੇਂਸ ਮੇਅ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://celebritybabies.people.com/2016/01/25/candice-accola-joe-king-welcome-daughter-florence-may/|title=Joe and Candice Accola Welcome Daughter Florence May|last=Kimble|first=Lindsay|date=January 25, 2016|publisher=People Magazine|access-date=January 25, 2016|archive-date=ਮਈ 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530191744/http://celebritybabies.people.com/2016/01/25/candice-accola-joe-king-welcome-daughter-florence-may/|dead-url=yes}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Candice_Accola_in_June_2013.jpg|thumb|ਅਕੋਲਾ ਵੇਸਟ ਮਿਡਲੈਂਡ, ਯੂ.ਕੇ. ਜੂਨ 2013 ਵਿੱਚ]] === ਫਿਲਮ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਸੂਚਨਾ |- |2007 |''ਪੀਰੇਟ ਕੈਂਪ'' |ਐਨਾਲੀਜ਼ਾ/ਟੌਮ |<ref>{{Cite web|url=https://www.amazon.com/Pirate-Camp-Corbin-Bernsen/dp/B00171FN6C/|title=Movies & TV. Pirate Camp (2007)|publisher=Amazon.com|access-date=November 28, 2012}}</ref> |- |2007 |''ਜੁਨੋ'' |ਅਮਾਂਡਾ |- |2007 |''ਓਨ ਦ ਡੋਲ'' |ਮੇਲਡੀ |- |2007 |''ਐਕਸ'ਸ ਐਂਡ ਓ'ਸ'' |ਗੁਐੱਨ ਦੀ ਦੋਸਤ |- |2008 |''ਡੇੱਡਗਰਲ'' |ਜੋਐਨ |- |2009 |''ਲਵ ਹਰਟਸ'' |ਸ਼ੈਰਨ |- |2010 |''ਕਿੰਗਸਹਾਈਵੇ'' |ਸੋਫੀਆ |- |2011 |''ਦ ਟਰੂਥ ਅਬਾਉਟ ਐਂਜਲਜ'' |ਕੈਟਲਿਨ ਸਟੋਨ |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 2m8k5kht3xuosxch69mn3cpi435675y 0 114711 839238 743343 2026-05-12T13:16:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839238 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਕੈਥਰੀਨ | title = ਡੀਚੈਸਸ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ([[#Titles, styles, honours and arms|more]])<!--full titles not needed here--> | image = Catherine Elizabeth Middleton (colorized).jpg<!-- DO NOT CHANGE the picture without prior consensus --> | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਡੀਚੈਸਸ | birth_name = ਕੈਥਰੀਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਮਿਡਲਟਨ | birth_date = {{Birth date and age|1982|1|9|df=y}} | birth_place = ਸ਼ਾਹੀ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹਸਪਤਾਲ, ਰੀਡਿੰਗ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ, ਇੰਗਲਡ | spouse = {{marriage|ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ, ਡਿਊਕ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ<br />|29 April 2011}} | issue = {{plainlist| * ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ * ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਸ਼ਾਰਲਟ * ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਲੂਈਸ }} | house = ਵਿੰਡਸਰ (by marriage)<!--See [[Talk:House of Windsor#SHSG Part।I]]--> | father = ਮਾਇਕਲ ਮਿਡਲਟਨ | mother = ਕਰੋਲ ਗੋਲਡਸਮਿਥ | signature = }} '''ਕੈਥਰੀਨ, ਡੀਚੈਸਸ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ''' (ਜਨਮ: '''ਕੈਥਰੀਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈੱਥ ਮਿਡਲਟਨ''' 9 ਜਨਵਰੀ 1982<ref>{{cite book|title=Current Biography Yearbook 2011|url=https://archive.org/details/currentbiography0000unse_z0h6|year=2011|publisher=H.W. Wilson|location=Ipswich, MA|isbn=978-0-8242-1121-9|pages=[https://archive.org/details/currentbiography0000unse_z0h6/page/116 116]–118|chapter=Catherine, Duchess of Cambridge}}</ref>), ਬਰਤਾਨਵੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ, ਡਿਊਕ ਆਫ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ, [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਅਤੇ 15 ਹੋਰ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਰੀਮਜ਼ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇਗਾ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਸੰਭਾਵਤ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਾਣੀ ਕੰਸੋਰਟ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{Cite news |title=Queen Kate? Her Royal Highness?।n search of Kate Middleton's New Title |url=http://newsfeed.time.com/2010/11/16/queen-kate-her-royal-highness-in-search-of-kate-middletons-new-title/ |work=Time |date=16 November 2010 |accessdate=14 May 2011 |archive-date=26 ਨਵੰਬਰ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171126063440/http://newsfeed.time.com/2010/11/16/queen-kate-her-royal-highness-in-search-of-kate-middletons-new-title/ |url-status=dead }}</ref> ਕੈਥਰੀਨ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਨਿਊਬਰੀ, ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਚੈਪਲ ਰੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8435034/Royal-wedding-Kate-Middletons-home-village-of-Bucklebury-prepares-for-big-day.html|title=Royal wedding: Kate Middleton's home village of Bucklebury prepares for big day|date=12 अप्रैल 2011|work=द टैलीग्राफ|access-date=23 जुलाई 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸੈਂਟ ਐਂਡ੍ਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਤੋਂ [[ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਕਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ]] ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ 2001 ਵਿੱਚ ਨੂੰ ਮਿਲੀ। ਨਵੰਬਰ 2010 ਨੂੰ ਹੈ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗਣੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 29 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ [[ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਐਬੇ]] ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਡੁਇਕ ਅਤੇ ਡੀਚੈਸਸ ਦੇ ਬੱਚੇ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ, ਪ੍ਰਿੰਸਸ ਚਾਰਲਟ ਅਤੇ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲੂਇਸ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੀਜੇ, ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹਨ।<ref>http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/royal-baby-duchess-of-cambridge-goes-into-labour-8725599.html|accessdate=22 July 2013|newspaper=The।ndependent|date=22 July 2013}}</ref><ref>http://www.bbc.co.uk/news/uk-23413653 | title=Royal baby: Kate gives birth to boy | work=BBC News | date=22 July 2013 | accessdate=22 July 2013}}</ref><ref>name=BBC2May>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-32562117|title=Royal baby: Duchess of Cambridge gives birth to daughter|work=BBC News|date=2 May 2015|accessdate=2 May 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2015/may/03/duchess-of-cambridge-gives-birth-to-baby-girl|title=Duchess of Cambridge gives birth to baby girl|author=Caroline Davies|work=the Guardian}}</ref><ref name="3royalbaby">{{cite web| url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-43864933| title=Royal baby: Duchess of Cambridge gives birth to boy| date=23 April 2018| website=bbc.co.uk}}</ref> ਕੈਥਰੀਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੈਸ਼ਨ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਸਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ' ਤੇ ''"ਕੇਟ ਮਿਡਲਟਨ ਪ੍ਰਭਾਵ"'' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: "ਕੇਟ ਮਿਡਲਟਨ ਪ੍ਰਭਾਵ") ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="ThomasWood2012">{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2012/mar/30/kate-duchess-of-cambridge-fashion-lk-bennett|title=How the 'Duchess of Cambridge effect' is helping British fashion in US|last=थोमस-बेली|first=कार्लिन|date=30 मार्च 2012|work=द गार्डियन|access-date=23 जुलाई 2013|last2=ज़ोई वुड}}</ref> ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ ਰਸਾਲੇ]] ਦੁਨੀਆ ਦੇ 100 ਸਭ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕ ਦੇ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2111952,00.html|title=TIME 100: The List, Catherine, Duchess of Cambridge, and Pippa Middleton|last=मेयर, कैथरीन|date=18 अप्रैल 2012|website=टाइम|access-date=23 जुलाई 2013|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724005615/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2111975_2111976_2111952,00.html|dead-url=yes}}</ref> 3 ਦਸੰਬਰ 2012 ਦੇ ਦਿਨ St ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਰਨਵਾਲ ਇੱਕ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। 22 ਜੁਲਾਈ 2013 ਕੋਰਨਵਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ' ਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ 16:24 [[ब्रिटिश ग्रीष्मकालीन समय|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਰਮੀ ਵਾਰ]] 'ਤੇ 8 ਗੁਣਾ 6 ਨਰਦ (3.80 ਕਿਲੋ) ਭਾਰ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ.<ref name="Saul">{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/royal-baby-duchess-of-cambridge-goes-into-labour-8725599.html|title=Royal baby: Duchess of Cambridge goes into labour|last=Saul|first=Heather|date=22 जुलाई 2013|work=द इंडिपेंडेंट|access-date=23 जुलाई 2013}}</ref><ref name="BBC22July">{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-23413653|title=Royal baby: Kate gives birth to boy|date=22 जुलाई 2013|publisher=[[बीबीसी]]|access-date=23 जुलाई 2013}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਕੈਥਰੀਨ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਮਿਡਲਟਨ ਦਾ ਜਨਮ 9 ਜਨਵਰੀ 1982 ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਮੱਧ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite book|last1=Warde|first1=Alan|title=Cultural Consumption, Classification and Power|url=https://books.google.com/books?id=CT-PAQAAQBAJ&pg=PA9&lpg=PA9&dq=kate+middleton+upper+middle+class#v=onepage&q=kate%20middleton%20upper%20middle%20class|publisher=Routledge|page=9|accessdate=1 May 2014|quote=...Kate Middleton is privately educated (courtesy of paternal family trust funds established decades ago)...and ...is from a wealthy upper-middle-class family...|isbn=9781317982227|date=2013}}</ref><ref name="Simon and Schuster, 24 May 2011">{{cite book|last1=Smith|first1=Sean|title=Kate – A Biography of Kate Middleton|url=https://books.google.com/books?id=QwIXG7EbQ5cC&pg=PT19&lpg=PT19&dq=kate+middleton+upper-middle-class#v=onepage&q=kate%20middleton%20upper-middle-class|publisher=Simon and Schuster|accessdate=1 May 2016|quote=...family trusts were set up over 100 years ago..."(Middleton's) family were upper-middle-class observed a family friend"...|isbn=9781451661569|date=2011}}</ref><ref name="Independent 20 Mar 2011">{{cite news|title=Class exclusive: Seven in 10 of us belong to Middle Britain|url=https://www.independent.co.uk/news/uk/this-britain/class-exclusive-seven-in-10-of-us-belong-to-middle-britain-2247052.html |work=[[The Independent]] |location=UK |date=20 March 2011 |accessdate=1 May 2016|quote=The next poshest, Kate Middleton, is regarded as upper middle class...}}</ref><ref>{{cite book|last1=Price|first1=Joann. F.|title=Prince William: A Biography|url=https://books.google.com/books?id=W9BX5m8zdEoC&pg=PA130&dq=prince+william+kate+upper+middle+class#v=onepage&q=prince%20william%20kate%20upper%20middle%20class|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313392863|date=2011|page=130|accessdate=2 May 2016|quote=.... She (Kate Middleton) is a woman from an upper-middle-class family...}}</ref><ref>{{cite news|title='Middle-class' Duchess of Cambridge's relative wore crown and attended George V's coronation|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/kate-middleton/10307469/Middle-class-Duchess-of-Cambridges-relative-wore-crown-and-attended-George-Vs-coronation.html|publisher=The Telegraph|accessdate=26 April 2016|quote="To my mind it's just silly to describe Kate as middle-class", (says Reed)|date=13 September 2013|last1=Rayner|first1=Gordon}}</ref> ਉਸ ਨੇ 20 ਜੂਨ 1982 ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਬ੍ਰੈਡਫੀਲਡ, ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਬਪਤਿਸਮਾ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ।<ref name="royal">{{cite web|url = https://www.royal.uk/the-duchess-of-cambridge |title = The Duchess of Cambridge|publisher=Royal Household|accessdate =2 May 2011}}</ref>{{sfn|Jobson|2010|p=32}}<ref>{{cite news|url=http://newsfeed.time.com/2011/04/14/kate-middletons-secret-confirmation-how-religious-is-the-future-princess/|title = Kate Middleton's Secret Confirmation: How Religious Is the Future Princess?|first1 = William Lee|last1 = Adams|date = 14 April 2011|journal = [[Time (magazine)|Time]]|accessdate = 20 February 2013}}</ref> ਉਹ ਮਾਈਕਲ ਮਿਡਲਟਨ (ਅ. 1949), ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਰੋਲ (ਨੀ ਗੋਲਡਸਮਿਥ; ਬ. 1955) ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਫਲਾਈਟ ਡਿਸਪੈਸਰ ਅਤੇ ਫਲਾਈਟ ਅਟੈਂਡੈਂਟ, ਜਿਸ ਨੇ 1987 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਪੀਸਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮੇਲ ਆਰਡਰ ਕੰਪਨੀ, ਜੋ ਲਗਭਗ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਸਜਾਵਟ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੁਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 100 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਟਰੱਸਟ ਫੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵਿੱਤੀ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਪਿੱਪਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੇਮਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਮਈ 1984 ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ 1986 ਤੱਕ ਜਰਮਨ ਦੇ ਅੱਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਅਰਵੇਜ਼ (ਬੀ.ਏ.) ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮਿਡਲਟਨ ਇੱਕ ਇੰਗਲਿਸ਼-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਰਸਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ 1986 ਵਿੱਚ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ ਬਰਕਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਪੈਨਬੋਰਨ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਵਿਖੇ ਪਾਰਟ-ਵੀਕਲੀ ਬਾਰਡਿੰਗ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਡਾਉਨ ਹਾਊਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਮਾਰਲਬਰੋ ਕਾਲਜ, ਵਿਲਟਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਵਿਦਿਅਕ ਸੁਤੰਤਰ ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ,ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੋਰਡਰ ਸੀ ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਫੌਟ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਸੈਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਈ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਗੈਪ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਰੈਲੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚਿੱਲੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਫਲੋਰੈਂਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਨਵੰਬਰ 2006 ਵਿੱਚ, ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਕਪੜੇ ਦੀ ਚੇਨ ਜੀਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਖਰੀਦਦਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, [40] ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਨਵੰਬਰ 2007 ਤੱਕ ਪਾਰਟ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ, ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 2011 ਤੱਕ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਿਡਲਟਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਚੇਲਸੀ 'ਚ ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ £ 1-1.4 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ। 2018 ਵਿੱਚ, ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ ਕੁਲ ਕੀਮਤ 5–7.3 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹਨ। ==ਪਿਆਰ-ਸੰਬੰਧ== [[File:Kate Middleton at the Garter Procession 2008.jpg|thumb|right|Middleton at [[Windsor Castle]] in 2008]] 2001 ਵਿੱਚ, ਮਿਡਲਟਨ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੈਂਟ ਸਾਲਵੇਟਰ ਹਾਲ ਵਿਖੇ ਸੈਂਟ ਐਂਡਰਿਇਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰੈਜੀਦਡੈਂਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ।<ref>{{cite news | first1=Auslan | last1=Cramb | url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/8347946/Prince-William-and-Kate-Middleton-return-to-St-Andrews-University-for-anniversary-celebrations.html | title=Prince William and Kate Middleton return to St Andrews University for anniversary celebrations | work=The Daily Telegraph | date=25 February 2011 | accessdate=9 August 2015 | quote=In their first year, they lived a few doors apart at St Salvator's hall...}}</ref> ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ 2002 ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਚੈਰਿਟੀ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ 'ਚ ਵਿਲੀਅਮ ਡਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੇਸ ਡਰੈਸ ਪਹਿਨੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/kate-middleton/8377828/Kate-Middletons-transparent-dress-sparks-global-interest-at-auction.html|title=Kate Middleton's transparent dress sparks global interest at auction|publisher=The Telegraph|date=12 March 2011|accessdate=20 June 2018}}</ref> ਇਸ ਜੋੜੇ ਨੇ 2003 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।<ref>{{cite news|last1=Peskoe|first1=Ashley|title=The Start of Prince William and Kate Middleton's Love Story|url=http://abcnews.go.com/International/Royal_Wedding/kate-middleton-prince-williams-romance-st-andrews/story?id=13356247|accessdate=28 October 2015|work=ABC News|date=12 April 2011}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਫਲੈਟ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/royal-wedding/8139020/Royal-wedding-schoolgirl-dream-comes-true-for-Kate-Middleton-the-princess-in-waiting.html|title=Royal wedding: schoolgirl dream comes true for Kate Middleton, the 'princess in waiting'|publisher=The Telegraph|first=Gordon|last=Rayner|date=17 November 2010|accessdate=20 June 2018}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2005 ਨੂੰ, ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਕੀਲ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਪਬਲੀਸਿਟੀ ਲਈ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|title=Ex-royal aide condemns paparazzi|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6245061.stm|accessdate=28 October 2015|work=BBC News|date=9 January 2007}}</ref> ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ 15 ਦਸੰਬਰ 2006 ਨੂੰ ਰਾਇਲ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਸੈਂਡਹਰਸਟ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਦੀ ਪਾਸਿੰਗ ਆਉਟ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite news|title=William graduates from Sandhurst|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk/6181761.stm|accessdate=28 October 2015|work=BBC News|date=15 December 2006}}</ref><ref>{{cite news|title=Royal wedding: The Kate Middleton story|url=https://www.bbc.com/news/uk-11767308|accessdate=28 October 2015|work=BBC News|date=16 November 2010}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 25ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਵੇਲਜ਼, ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਮਿਡਲਟਨ ਦੇ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਦੋ ਅਖਬਾਰ ਸਮੂਹ, ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਜੋ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਤੇ ਦਿ ਸਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਸਮੂਹ, ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੇਪਰੈਜ਼ੀ ਫੋਟੋਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web | url=http://www.people.com/people/article/0,,20008646,00.html | title=Kate Middleton Seeks Privacy from Paparazzi | accessdate=14 April 2007 | author1=Rubin, Courtney | author2=Nudd, Tim | work=People | date=16 January 2007 | archive-date=9 ਮਈ 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070509193450/http://www.people.com/people/article/0,,20008646,00.html | dead-url=yes }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2007 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਅਤੇ ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜੋੜੇ ਨੇ ਜ਼ਰਮੈਟ ਦੇ ਸਵਿਸ ਰਿਜੋਰਟ ਵਿੱਚ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/6554841.stm | title=Prince William splits from Kate | work=BBC News | date=14 April 2007 | accessdate=7 May 2010}}</ref> ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਾਰਨ ਕਿਆਸ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਗਿਆਤ ਸਰੋਤਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਮਿਡਲਟਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਜੁਲਾਈ 2007 ਵਿੱਚ ਵੇਂਬਲੇ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ ਡਾਇਨਾ ਦੇ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਕਈਂਂ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੋੜ ਲਿਆ"।<ref>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7030599.stm | title='Paparazzi chase' concerns prince | work=BBC News | date=5 October 2007 | accessdate=7 May 2010}}</ref> 17 ਮਈ 2008 ਨੂੰ, ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਦੇ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਪੀਟਰ ਫਿਲਿਪਸ ਦੇ ਐਟਮਨ ਕੈਲੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite news|last1=Alderson|first1=Andrew|last2=Nikkah|first2=Roya|title=Royal wedding: Peter Phillips and Autumn Kelly tie the knot|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/1976931/Royal-wedding-Peter-Phillips-and-Autumn-Kelly-tie-the-knot.html|accessdate=28 October 2015|work=The Telegraph|date=17 May 2008}}</ref> 19 ਜੁਲਾਈ 2008 ਨੂੰ, ਉਹ ਲੇਡੀ ਰੋਜ਼ ਵਿੰਡਸਰ ਅਤੇ ਜਾਰਜ ਗਿਲਮੈਨ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਸੀ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਐਚ.ਐਮ.ਐਸ ਆਇਰਨ ਡਿਊਕ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/2435912/Kate-Middleton-attends-another-royal-wedding.html |title=Kate Middleton attends another royal wedding |work=The Telegraph |first=Roya |last=Nikkah |date=19 July 2008 |accessdate=29 March 2011}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਮਿਡਲਟਨ ਨੇ ਦੋ ਏਜੰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨੀਰਜ ਤੰਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਪਨੀਯਤਾ, ਰੁਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸਮਸ 2009 ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਲਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਆਰੋਪ ਲਗਾਇਆ।<ref>{{cite news|last1=Woods|first1=Richard|title=Kate Middleton set for £10,000 privacy victory|url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/uk_news/Society/article19932.ece|accessdate=28 October 2015|work=The Sunday Times|date=21 February 2010|archive-date=10 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110194133/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/uk_news/Society/article19932.ece|dead-url=yes}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਮੁਆਫੀ, 5,000 ਡਾਲਰ ਹਰਜਾਨਾ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖਰਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।<ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Anita|title=Kate Middleton wins damages from paparazzi agency|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/7422676/Kate-Middleton-wins-damages-from-paparazzi-agency.html|accessdate=28 October 2015|work=The Telegraph|date=11 March 2010}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ब्रिटिश राजपरिवार|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਇਲਜ਼]] * [[राजकुमार विलियम, कैम्ब्रिज के ड्यूक|ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਿਲੀਅਮ, ਡਿਊਕ ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੇ]] * [[कैम्ब्रिज के राजकुमार जॉर्ज|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ]] * [[कैम्ब्रिज की राजकुमारी शार्लट|ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸ਼ਾਰ੍ਲਟ]] * [[सेंट जेम्स पैलेस|, ਐਸਟੀ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਮਹਿਲ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] akz3iry68q2largqzkuhpgjuex23zo9 0 115298 839301 784842 2026-05-13T03:39:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839301 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates|date=September 2016}} {{Use Indian English|date=September 2016}} {{Infobox officeholder | spouse = [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | party = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] {{small|(2016–ਹੁਣ ਤੱਕ)}} | otherparty = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]<br/>{{small|(2016) ਤੱਕ}} | office = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ]] | constituency = [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] | term_start = 2012 | term_end = 8 ਅਕਤੂਬਰ 2016 | predecessor = ਗਿਆਨ ਚੰਦ ਖਰਬੰਦਾ | successor = [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] }} '''ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ 2012 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨੂੰ 7099 ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title= List of Successful Candidates in Punjab Assembly Election in 2012 |url= http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/2012-election-results.html |accessdate= 13 जनवरी 2015 |archive-date= 2 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150102122308/http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/2012-election-results.html |dead-url= yes }}</ref><ref>{{cite web |title=पंजाब नतीजे |url=http://navbharattimes.indiatimes.com/-/assemblyarticleshow/11663744.cms |date=6 मार्च 2012 |accessdate=13 जनवरी 2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹੁਣ ਉਹ ਮੁੱਖ ਪਾਰਲੀਮਾਨੀ ਸਕੱਤਰ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120818/jal.htm#3 |title=The Tribune, Chandigarh, India - Jalandhar Edition |publisher=Tribuneindia.com |date= |accessdate=2012-10-18}}</ref> ਉਹ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ 2012 ਤੱਕ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.dayandnightnews.com/2012/01/navjot-kaur-sidhu-resigns-from-the-health-department/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2 ਮਾਰਚ 2019 |archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029112640/http://www.dayandnightnews.com/2012/01/navjot-kaur-sidhu-resigns-from-the-health-department/ |dead-url=yes }}</ref> ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਸਾਬਕਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਮੰਤਰੀ [[ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ]] ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-Punjab/18may/Article4-857752.aspx |title=Navjot Kaur Sidhu &#124; Region in pics &#124; Photos Punjab |publisher=hindustantimes.com |date= |accessdate=2012-10-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714145710/http://www.hindustantimes.com/photos-news/Photos-Punjab/18may/Article4-857752.aspx |archivedate=14 July 2014 |df=dmy-all }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਧੀ ਨਾਮ ਰਾਬੀਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Interview Navjot & Navjot |url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/796360.aspx |website=Hindustan Times |accessdate=9 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203190202/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/Print/796360.aspx |archivedate=3 December 2013 |date=13 January 2012}}</ref> ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਆਪਣੇ [[ਫ਼ੇਸਬੁੱਕ|ਫੇਸਬੁੱਕ]] ਸਫ਼ੇ ਉੱਪਰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਪਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ]] ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਵਜੋਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਵਾਂਗ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਇਕਾਈ ਅਤੇ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਮਤਭੇਦ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ 1 ਅਪਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ "ਅਖੀਰ ਮੈਂ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।"<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/navjot-singh-sidhus-wife-quits-bjp/#sthash.VuZsdI5l.dpuf|title=‘The burden is over’: Navjot Singh Sidhu’s wife quits BJP on Facebook|date=1 April 2016|publisher=|accessdate=20 October 2018}}</ref> ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁਪਤ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੁਆਰਾ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/sidhus-wife-pitted-against-another-greenhorn-in-amritsar-(e)/902359 |title=Sidhu's wife pitted against another greenhorn in Amritsar (E) |publisher=Indian Express |date=2012-01-21 |accessdate=2012-10-18}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ [[ਗੁਲਾਮ ਨਬੀ ਆਜ਼ਾਦ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਪੀ.ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ. ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2012/20120818/jal.htm#3|title=The Tribune, Chandigarh, India - Jalandhar Edition|website=www.tribuneindia.com|accessdate=20 October 2018}}</ref> [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲ ਹਾਦਸਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰੇਲ ਹਾਦਸੇ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲਾਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ 300 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਟ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rozanaspokesman.in/news/punjab/061218/letter-navjot-kaur-sidhu-in-amritsar-train-accident.html|title=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਟ੍ਰੇਨ ਹਾਦਸੇ ‘ਚ ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਨੂੰ ਕਲੀਨ ਚਿੱਠੀ|date=2018-12-06|website=Rozana Spokesman|language=en|access-date=2019-03-02}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਹਾਈਕਮਾਨ ਤੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀ ਟਿਕਟ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/2513174.cms|title=ਨਵਜੋਤ ਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਮੰਗੀ ਲੋਕ ਸਭਾ ਟਿਕਟ|website=ਅਜੀਤ: ਤਾਜ਼ਾ ਖ਼ਬਰਾਂ|language=en|access-date=2019-03-02|archive-date=6 ਮਾਰਚ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306235945/http://beta.ajitjalandhar.com/latestnews/2513174.cms|url-status=dead}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਟਿਕਟ ਦੇਣ ਸਬੰਧੀ ਕਾਂਗਰਸ ਹਾਈਕਮਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਔਰਤ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ 2012-2017]] mji2069gro1rxarff73xuek34qqd7ko 0 119078 839284 822221 2026-05-12T23:27:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839284 wikitext text/x-wiki [[File:Sumail Singh Sidhu at Bhai Vir Singh Sahitya Sadan - 17 Feb 2018 01.jpg|thumb|ਡਾ. ਸੁਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਸਦਨ ਵਿਖੇ 17 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ]] '''ਡਾ. ਸੁਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ''' ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ [[ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਚੇਰੀ ਵਿੱਦਿਆ [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਹਾਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਹਿਤਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜਾਣਨ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਕਿਤਾਬ 'ਹੀਰ ਵੰਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸੇਧ ਦਾ ਸਵਾਲ'<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%e0%a8%b8%e0%a8%bf%e0%a8%b0-%e0%a8%a6%e0%a8%bf%e0%a9%b1%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%82-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%9d-%e0%a8%a8%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%b6%e0%a8%95-%e0%a8%aa%e0%a9%b1/|title=‘ਸਿਰ ਦਿੱਤਿਆਂ ਬਾਝ ਨਾ ਇਸ਼ਕ ਪੱਕੇ...’: ਹੀਰ ਸਾਡੀ ਕੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ?|date=2018-11-03|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-09-05}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਰਿਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਹੀਰ' ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉੱਥਾਨ ਦਾ ਅਕਸ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ 'ਹੀਰਵੰਨਾ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ 'ਅਦਾਰਾ 23 ਮਾਰਚ, ਪੰਜਾਬ ਸਾਾਂਝੀਵਾਲ ਜੱਥਾ' ਨਾਮੀ ਸੰਸਥਾ ਵੀ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == '''ਰਚਨਾਵਾਂ''' == * ਹੀਰਵੰਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਧਰਮ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸੇਧ ਦਾ ਸਵਾਲ === ਸੰਪਾਦਨ ਕਾਰਜ === * ਸੇਧ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ) * * * == '''ਵੈੱਬੀਨਾਰ''' == [https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3322846617939460&id=2051570211526886?sfnsn=wiwspwa&d=w&vh=e&extid=wSi4KO18mxzjpMXv&d=w&vh=e ਮਾਝਾ ਹਾਊਸ ਵੈੱਬੀਨਾਰ] <br /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == # [https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/ਹੀਰਵੰਨੇ-ਪੰਜਾਬ-ਦੀ-ਸਿਧਾਂਤਕ/ ਜਵਾਬਨਾਮਾ ਸੁਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ (ਡਾ.)]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://www.babushahi.in/opinion.php?oid=1905 ਪੰਜਾਬ-ਹੀਰ ਦੇ ਹੁਸਨ-ਇਖ਼ਲਾਕ ਨੂੰ ਓਦਰੇ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕੂਕ-ਲੇਖਕ ਜਸਵੰਤ ਜ਼ਫਰ] #‘ਹਾਲ ਮੁਰੀਦਾਂ ਦਾ ...’: ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਪੰਚਕੁਲਾ ਤੱਕ --- ਡਾ. ਸੁਮੇਲ ਸਿੰਘ [http://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/868-2017-09-02-05-39-05 ਸਿੱਧੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905181330/http://sarokar.ca/2015-04-08-03-15-11/2015-05-04-23-41-51/868-2017-09-02-05-39-05 |date=2019-09-05 }} #[https://www.youtube.com/watch?v=GYoefwrBoZY ਡਾ. ਸੁਮੇਲ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਨਾਲ ਗੁਫਤਗੂ || ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ] #[https://www.ptcnews.tv/novelist-jaswant-singh-kanwal-101birthday-dedicated-five-day-celebration-start/ ਨਾਵਲਕਾਰ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਦੇ 101ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਪੰਜ ਰੋਜ਼ਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਉਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ] #[https://punjabi.jagran.com/punjab/ludhiana-jaswant-singh-kanwal-century-programme-8689249.html ਕੰਵਲ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ 'ਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਾਹਸ: ਡਾ. ਮੁਹੰਮਦ] #[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170929/8/1936505.cms ਲਾਇਲਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ 'ਹੀਰ ਵਾਰਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਗੁਆਚੀ ਪੈੜ ਦੀ ਤਲਾਸ਼' ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਲੈਕਚਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190906172030/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170929/8/1936505.cms |date=2019-09-06 }} #[https://www.youtube.com/watch?v=xCGsMFYAdfc&t=279s Shaheed Bhagat Singh Ideology and Identity | Talk with Dr. Sumail Singh Sidhu (Historian)] #[https://www.youtube.com/watch?v=s9Z39y2dJDY&t=382s BHAGWAN JOSH WITH SUMAIL SINGH SIDHU & YADWINDER SINGH II HISTORY & POETRY II SUKHANLOK] #[https://www.youtube.com/watch?v=iIOXLoNUpds&t=427s Dr Sumail Singh Sidhu about punjabi language, litrature and culture] #[https://www.youtube.com/watch?v=W_VZ-KFi6Bc&t=154s Dr. Sumail Singh Sidhu on Bhagat Singh's Jail Note Book] #[https://www.youtube.com/watch?v=cVVoKIMaHjY Daleel with SP Singh – Jallianwala Bagh 1919 & 2019 – People’s Perspective of a Massacre | 15 Apr 19] #[https://www.youtube.com/watch?v=me7t_xw9mn4 What Ails Punjab? ADARA 23 MARCH II SUMAIL SINGH SIDHU II] #[https://www.youtube.com/watch?v=0QtMQUgOvZw Sumail Singh Sidhu talks about his politics and by-election: Part VI] #[https://www.youtube.com/watch?v=K-xaADHMlbE jaspal singh sidhu And sumel singh sidhu] #[https://www.youtube.com/watch?v=5XWZsHQT11Q ਐਸ.ਪੀ. ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਦਲੀਲ' ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ] #[https://www.punjabitribuneonline.com/2019/10/ਸੁੰਞਾ-ਲੋਕ-ਬਖ਼ੀਲ-ਹੈ-ਬਾਬ-ਮੈ/ 'ਸੁੰਞਾ '''ਲੋਕ ਬਖ਼ੀਲ ਹੈ ਬਾਬ''' ਮੈਂਢੇ': ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ 150 ਸਾਲ Oct 02, 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191004042252/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/10/%e0%a8%b8%e0%a9%81%e0%a9%b0%e0%a8%9e%e0%a8%be-%e0%a8%b2%e0%a9%8b%e0%a8%95-%e0%a8%ac%e0%a8%96%e0%a8%bc%e0%a9%80%e0%a8%b2-%e0%a8%b9%e0%a9%88-%e0%a8%ac%e0%a8%be%e0%a8%ac-%e0%a8%ae%e0%a9%88/ |date=ਅਕਤੂਬਰ 4, 2019 }} #[https://www.youtube.com/results?search_query=sumail+singh+sidhu Daleel with SP Singh on Mela Gadri Babeyan Da - Shrinking Left & Revolution's derailed project] #[https://www.youtube.com/watch?v=zGTtFqjwrB8 Daleel with SP Singh - On Conscience Keeper Kuldip Nayar. Journalism, Emergency, Indo-Pak peace] #[https://www.youtube.com/watch?v=D6-yRRIgxHs Dr. SUMAIL SINGH SIDHU/ਇਸ਼ਕ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ-I/Visiting Fellow/ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ] #[https://www.youtube.com/watch?v=wYv5pAvg6DU Dr. SUMAIL SINGH SIDHU/ਇਸ਼ਕ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ-2/Visiting Fellow/ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ] #[https://www.youtube.com/watch?v=7v2n2g2oZH4 Dr. SUMAIL SINGH SIDHU/ਇਸ਼ਕ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ-3/Visiting Fellowਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ] #[https://www.youtube.com/watch?v=C12b44mShXE Dr. SUMAIL SINGH SIDHU/ਇਸ਼ਕ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ-4/Visiting Fellowਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ,ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ] #[https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A9%81-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%97%E0%A8%BF-%E0%A8%AA%E0%A9%88%E0%A8%B0%E0%A9%81-%E0%A8%A7%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%9C%E0%A9%88-%E0%A8%AA%E0%A9%B0/ ‘ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਪੈਰੁ ਧਰੀਜੈ…’: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਾਲੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? (ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ, ਦਸਤਕ 10/11/2019)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192820/https://www.punjabitribuneonline.com/2019/11/%E0%A8%87%E0%A8%A4%E0%A9%81-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%97%E0%A8%BF-%E0%A8%AA%E0%A9%88%E0%A8%B0%E0%A9%81-%E0%A8%A7%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%9C%E0%A9%88-%E0%A8%AA%E0%A9%B0/ |date=2019-11-10 }} #[https://www.youtube.com/watch?v=Lzw7Lk0Kc2w&t=10s Vishesh Vichar Gosti Dr Sumel Singh Ji Sidhu Historian 03 Feb 2019] #[https://www.youtube.com/watch?v=xrvApZGxq_o Chicago Address Anniversary Celebrations 2018, SVCC Bathinda] #[https://www.youtube.com/watch?v=oyq4wMoKk08&feature=youtu.be गांधी, भगत सिंह और धर्म की राजनीति पर हिस्टोरियन Sumel Singh Sidhu का बेबाक इंटरव्यू] #[https://www.facebook.com/gurjinder.student/videos/620984958639827/ ਗੁਰਜਿੰਦਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਖਾਤੇ ਤੋਂ 'ਕੈਬ ਤੇ ਐੱਂਨ.ਆਰ.ਸੀ' ਸੰਬੰਧੀ ਲਾਇਵ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ।] #[https://www.facebook.com/100000940748952/posts/3329284587112867/?sfnsn=wiwspwa&extid=jr1Upxdsy1onwjDV&d=w&vh=i ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕਵਿਤਾ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ] #[https://m.youtube.com/watch?v=c_Ee-xW1lpE JNU 'ਚ ਹੋਈ ਕੁੱਟਮਾਰ ਦਾ ਅਸਲ ਸੱਚ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਵਾਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ] #[https://m.punjabitribuneonline.com/article/%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%88-%E0%A8%A2%E0%A8%BE%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%88-%E0%A8%89%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A8/1653357 ਭਾਈ ਢਾਹੁੰਦੇ, ਭਾਈ ਉਸਾਰਦੇ ਨੇ’: ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ, ਅਯੁੱਧਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ]] 9hboa1cy9bhtf87lk7wm14szckaqa4d 0 120414 839313 734035 2026-05-13T05:31:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839313 wikitext text/x-wiki '''ਨੈਣ ਸੁੱਖ''' (ਅਸਲ ਨਾਂ ਖ਼ਾਲਿਦ ਪਰਵੇਜ਼) [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ ਅਤੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਪੇਸ਼ੇ ਵਜੋਂ ਵਕੀਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/563404-punjabis-voice-nain-sukh-interview|title=Punjabi’s authentic voice {{!}} Literati {{!}} thenews.com.pk|website=www.thenews.com.pk|language=en|access-date=2020-08-09}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/Nain-Sukh.php|title=ਨੈਣ ਸੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ|website=www.punjabikahani.punjabi-kavita.com|access-date=2019-09-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/features/%E0%A8%86%E0%A8%88-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%85-%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A8%A6%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%82-1541095|title=‘ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ’ ਮਾਣਦਿਆਂ|last=Service|first=Tribune News|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2020-08-23}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਨੈਨ ਸੁੱਖ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਇਨਾਮ ਉਸਦੇ ਨਾਵਲ 'ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ' ਲਈ 2015 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ==ਕਿਤਾਬਾਂ== *''ਕਿੱਕਰ ਤੇ ਅੰਗੂਰ'' (ਕਵਿਤਾ) *''ਠੀਕਰੀਆਂ'' *''ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲ'' *''ਸ਼ਹੀਦ'' (ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) *''ਆਈ ਪੁਰੇ ਦੀ ਵਾਅ'' *''ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ - ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੇਲ'' (ਨਾਵਲ) ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=XkBh4W24wNY ਉਥਲ ਪੁਥਲ - ਕਹਾਣੀ ਕਾਰ: ਨੈਣ ਸੁਖ] *[https://www.youtube.com/watch?v=qPd4YrGAgp4 ਨੈਣ ਸੁਖ ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ] *[https://www.youtube.com/watch?v=U47jzVIP2jg&list=PL8FHQ9Jl_6M7PAxIqs0kmxIYSQ33eWCEE&index=2 "Nang Rang" Punjabi Short Story- Nain Sukh] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲੇਖਕ]] 4zft6yt2nhii19z74ywgmwoyh25funx 0 121490 839256 838752 2026-05-12T17:43:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839256 wikitext text/x-wiki '''ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ''' ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨਗਰ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 2.8 ਮਿਲੀਅਨ ਹੈ।<ref name="ONS estimate">{{Cite web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest|title=Population estimates for UK, England and Wales, Scotland and Northern Ireland|date=28 June 2018|website=www.ons.gov.uk|publisher=[[Office for National Statistics]]|access-date=16 July 2018}}</ref> ਇਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੋਰਸ ਬੋਲਟਨ, ਬੂਰੀ, ਓਲਡੈਮ, ਰੋਚਡੇਲ, ਸਟਾਕਪੋਰਟ, ਟੈਮੇਸਾਈਡ, ਟ੍ਰੈਫੋਰਡ, ਵਿਗਨ, ਅਤੇ [[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|ਮੈਨਚੇਸਟਰ]] ਅਤੇ ਸੈਲਫੋਰਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1974 ਨੂੰ ਲੋਕਲ ਗੌਰਮਿੰਟ ਐਕਟ 1972 ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਨਾਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ 493 ਵਰਗ ਮੀਲ (1,277 ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2)<ref name="area2">{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/products/other/uk-standard-area-measurements--sam-/index.html|title=UK Standard Area Measurements (SAM)|publisher=Office for National Statistics|accessdate=28 September 2012|archive-date=24 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924095327/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/products/other/uk-standard-area-measurements--sam-/index.html|url-status=dead}}</ref> ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਬਿਲਟ-ਅਪ ਏਰੀਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੂਕੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਂਡਲਾਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੀਮਾ ਚੈਸ਼ਾਇਰ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ), ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ), ਵੈਸਟ ਯੌਰਕਸ਼ਾਯਰ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ), ਲੈਨਕਾਸ਼ਾਇਰ (ਉੱਤਰ ਵੱਲ) ਅਤੇ ਮਾਰਸੀਸਾਈਡ (ਪੱਛਮ ਵਿਚ) ਹੈ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ-ਘਣਤਾ ਵਾਲੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ, ਉਪਨਗਰਾਂ, ਅਰਧ-ਪੇਂਡੂ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹੈ - ਕੇਂਦਰਤ [[ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ]] ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀਕਰਣ ਜੋ 19 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਕਪਾਹ|ਕਪਾਹ ਉਦਯੋਗ]] ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਸੈਲਫੋਰਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰੈਫੋਰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਇੱਕ ਪੌਲੀਸੈਂਟ੍ਰਿਕ ਕਾਉਂਟੀ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮਹਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਸਬਾ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਉਪਨਗਰ ਹਨ। ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਕੰਬਾਇਨਡ ਅਥਾਰਟੀ (ਜੀ.ਐੱਮ.ਸੀ.ਏ.) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਬੋਰੋ ਕੌਂਸਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਰੇਕ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੇ ਗਏ ਮੇਅਰ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ, ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਐਂਡੀ ਬਰਨਹੈਮ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਗਏ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੇਅਰ ਹੈ। 1974 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ 12 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਾਉਂਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਦੋ-ਪੱਧਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ; ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਕਾਉਂਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਉਂਟੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਮਹਾਨਗਰ ਬੋਰੋ) ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਕਸਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਏ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਹਾਨਗਰ ਕਾਉਂਟੀ ਕਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਗੋਲਿਕ ਫਰੇਮ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ,<ref name="geographic frame of reference">{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.uk/downloads/ons_geography/Gazetteer_v3.pdf|title=Gazetteer of the old and new geographies of the United Kingdom|last=[[Office for National Statistics]]|publisher=statistics.gov.uk|page=48|archive-url=https://web.archive.org/web/20080308115317/http://www.statistics.gov.uk/downloads/ons_geography/Gazetteer_v3.pdf|archive-date=8 March 2008|access-date=2 March 2014}}<br /><br />{{Cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/metropolitan-counties-and-districts/index.html|title=Beginners' Guide to UK Geography: Metropolitan Counties and Districts|last=[[Office for National Statistics]]|date=17 September 2004|publisher=ons.gov.uk|access-date=8 August 2013|archive-date=5 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/england/metropolitan-counties-and-districts/index.html|url-status=dead}}<br /><br />{{Cite web|url=http://www.electoralcommission.org.uk/boundary-reviews/all-reviews/north-west|title=North West|publisher=The Electoral Commission|archive-url=https://web.archive.org/web/20081114220421/http://www.electoralcommission.org.uk/boundary-reviews/all-reviews/north-west|archive-date=14 November 2008|access-date=2 March 2014}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਕਾਉਂਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਲਾਰਡ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚ ਸ਼ੈਰਿਫ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਗ੍ਰੇਟਰ ਮੈਨਚੇਸਟਰ ਅਥਾਰਟੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ 1985 ਅਤੇ 2011 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਕਾਉਂਟੀ-ਵਾਈਡ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਕਾਉਂਟੀਆਂ]] 0fjtvonuo9qu3sxcbvb3s026we6bp5b 0 123364 839254 743385 2026-05-12T17:10:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839254 wikitext text/x-wiki <br />{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|language=English, German, French, Italian, Japanese, [[Korean language|Korean]], [[Dutch language|Dutch]], [[Polish language|Polish]], [[Portuguese language|Portuguese]], Russian, [[Turkish language|Turkish]], Chinese, Spanish}} '''ਗੂਗਲ ਟਾਕ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਗੂਗਲ ਚੈਟ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/chat/answer/159495|title=About Google Chat - Chat Help|publisher=|access-date=2019-12-06|archive-date=2017-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20170320092249/https://support.google.com/chat/answer/159495|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਸੇਵਾ ਸੀ ਜੋ ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਸੰਚਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।<ref name="googtalk">{{Cite web|url=https://www.google.com/talk/about.html|title=Google Talk - About|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201083255/https://www.google.com/talk/about.html|archive-date=February 1, 2013|access-date=January 3, 2010}}</ref> ਇੰਸਟੈਂਟ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਸਰਵਿਸ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ '''Gchat''', '''Gtalk''', ਜਾਂ '''Gmessage ਕਿਹਾ''' ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://observer.com/2012/02/google-says-gchat-is-not-a-word/|title=Google Says ‘Gchat’ Is Not a Word|last=Adrianne Jeffries|date=February 10, 2012}}</ref> ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ [[ਗੂਗਲ]] ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਲਾਇੰਟ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ।ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮਾਈਕਰੋਸੌਫਟ ਵਿੰਡੋਜ਼,<ref name="googotherclients">{{Cite web|url=https://www.google.com/talk/otherclients.html|title=Google Talk - Other IM Clients|archive-url=https://web.archive.org/web/20130201105352/https://www.google.com/talk/otherclients.html|archive-date=February 1, 2013|access-date=January 3, 2010}}</ref> [[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰਾਇਡ]],<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/mobile/android/|title=Google for Android|publisher=Google|archive-url=https://web.archive.org/web/20120125042713/https://www.google.com/mobile/android/|archive-date=January 25, 2012|access-date=January 25, 2012}}</ref> ਬਲੈਕਬੇਰੀ,<ref>{{Cite web|url=https://appworld.blackberry.com/webstore/content/681/?lang=en|title=Google Talk - BlackBerry World|publisher=BlackBerry|access-date=August 30, 2017|archive-date=ਅਗਸਤ 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200813000153/https://appworld.blackberry.com/webstore/content/681/?lang=en|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਕਰੋਮ ਓਐਸ<ref>{{Cite web|url=https://chrome.google.com/webstore/detail/nckgahadagoaajjgafhacjanaoiihapd?hl=en-US|title=Chrome Web Store – Google Talk|publisher=Google|access-date=February 1, 2012|archive-date=ਜੂਨ 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120613133223/https://chrome.google.com/webstore/detail/nckgahadagoaajjgafhacjanaoiihapd?hl=en-US|dead-url=yes}}</ref> ਓਪਰੇਟਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਇੱਕ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਮੋਬਾਈਲ ਵੈਬ ਐਪ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਲਬਧ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://productforums.google.com/forum/#!topic/chat/4qOSZ7o2Phc|title=Google Talk Mobile Web App|access-date=February 12, 2013}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਵਿੰਡੋਜ਼ ਕਲਾਇੰਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ [[ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਆਊਟਜ਼|ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਆਟਸ]] ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="goodbye">{{Cite web|url=https://support.google.com/talk/|title=Goodbye to the Google Talk app for Windows|date=Feb 23, 2015|publisher=Google|access-date=Mar 3, 2015}}</ref><ref name="googleappsupdates.blogspot.com">{{Cite web|url=http://googleappsupdates.blogspot.com/2014/10/notification-re-google-talk-app-for.html|title=Notification re: Google Talk app for Windows replacement|access-date=Nov 3, 2014}}</ref> ਵਿੰਡੋਜ਼ ਕਲਾਇੰਟ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ [[ਗੂਗਲ ਕ੍ਰੋਮ|ਕਰੋਮ ਬ੍ਰਾ .ਜ਼ਰ]] ਪਲੇਟਫਾਰਮ 'ਤੇ [[ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਆਊਟਜ਼|ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਟਸ]] ਐਪ' ਤੇ ਮਾਈਗਰੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://en.yibada.com/articles/13790/20150216/google-talk-being-discontinued-users-instructed-switch-chrome-app-hangouts.htm|title=Google Talk Discontinued; Users Told To Switch To Hangouts App|website=Yibada|publisher=Sayan Bandyopadhyay|access-date=16 February 2015}}</ref> ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨਾਲ ਪਿਡਗਿਨ ਅਤੇ ਗਾਜੀਮ ਵਰਗੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਐਪਸ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸੰਭਵ ਰਿਹਾ। == ਫੀਚਰ == ਗੂਗਲ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟੀਚਾ ਅੰਤਰ-ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਹੈ (ਜਿਸ ਨੂੰ 2013 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੇ ਰੀਅਲ ਟਾਈਮ ਐਕਸਟੈਨਸਬਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਐਕਸ ਐਮ ਪੀ ਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ offlineਫਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਵੌਇਸ ਮੇਲਿੰਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।।ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਨਾਲ ਸਮਰਥਤ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਜੋ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।।ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ Earthlink, Gizmo5, Tiscali, NetEase, Chikka, MediaRing ਗੂਗਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ, "ਹੋਰ ISPs, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਨਿਗਮ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਉਪਭੋਗੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ।"<ref>{{Cite web|url=https://code.google.com/apis/talk/open_communications.html|title=Open Communications|publisher=Google|access-date=February 12, 2013|archive-date=ਮਾਰਚ 14, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314221840/http://code.google.com/apis/talk/open_communications.html|dead-url=yes}}</ref> ਦੂਜੇ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਕਲਾਇੰਟਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਡਗਿਨ ਅਤੇ ਪੀਸੀ,<ref>{{Cite web|url=http://psi-im.org/features/|title=Psi – Features|publisher=Psi-im.org|access-date=February 1, 2012}}</ref> ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਦੇ ਟੈਕਸਟ ਚੈਟ (ਆਈਐਮ) ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/talk/otherclients.html|title=Google Talk – Other IM Clients|publisher=Google|access-date=February 1, 2012}}</ref>, ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੇ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟੈਕਸਟ ਚੈਟ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਮਲਕੀਅਤ [[ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਆਊਟਜ਼|Google+ ਹੈਂਗਆਟਸ ਦੇ]] ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲੇ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਸਟੈਂਡਰਡ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.eff.org/deeplinks/2013/05/google-abandons-open-standards-instant-messaging|title=Google Abandons Open Standards for Instant Messaging|date=May 22, 2013|publisher=[[Electronic Frontier Foundation|EFF]]|access-date=February 10, 2015}}</ref> === ਉਤਪਾਦ ਏਕੀਕਰਣ === ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੂੰ ਜੀਮੇਲ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।ਜਿਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਹੋਰ ਜੀਮੇਲ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਸਨ।।ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾ .ਜ਼ਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਕਲਾਇੰਟ ਨੂੰ ਜੀਮੇਲ ਦੇ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਨੇਹੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਡਾedਨਲੋਡ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੂੰ ਵੀ ਓਰਕੁਟ ਨਾਲ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ।।ਇਸ ਨੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ registeredਰਕਟ ਵਿੱਚ "ਸਕ੍ਰੈਪਸ" ਭੇਜ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਰਜਿਸਟਰਡ kਰਕਟ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।।ਓਰਕਟ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ। ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਗੈਜੇਟ ਇੱਕ ਵੈਬ-ਅਧਾਰਤ ਮੋਡੀਉਲ ਸੀ। ਜੋ iGoogle ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਹੈ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਬ ਪੇਜਾਂ, ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਟੈਕਸਟ ਚੈਟ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://googletalk.blogspot.com/2007/03/google-talk-gadget.html|title=Google Talk Gadget|publisher=Google|access-date=February 14, 2012}}</ref> ਇਹ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਸੀ   ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਸਲ ਐਲਾਨ ਦੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ ਤੇ [[ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਆਊਟਜ਼|ਗੂਗਲ ਹੈਂਗਟਸ]] ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ। <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2019)">ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ === ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਜੀਮੇਲ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੈ।।ਕਾਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਗੂਗਲ ਵਾਈਸ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/talk/bin/answer.py?hl=en&answer=187927|title=Upgrading to a full Google Voice account voicemail|publisher=Google|access-date=December 14, 2012}}</ref> ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ, ਯੂ.ਐੱਸ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਪੂਰੇ ਗੂਗਲ ਵਾਇਸ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਜਾਂ ਜੀਮੇਲ ਵਿੱਚ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।<ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/talk/bin/answer.py?hl=en&answer=187926|title=Does making a phone call in Gmail mean I have a Google Voice account?|publisher=Google|access-date=December 14, 2012}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://techland.time.com/2011/08/03/google-voice-open-outside-u-s-now-available-in-38-languages/|title=Google Voice Opens Up Outside of the U.S., Now Available in 38 Languages (Updated)|date=August 3, 2011|publisher=Time|access-date=ਦਸੰਬਰ 6, 2019|archive-date=ਨਵੰਬਰ 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129111927/https://techland.time.com/2011/08/03/google-voice-open-outside-u-s-now-available-in-38-languages/|url-status=dead}}</ref> ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਰਕ ਲਈ ਇੱਕ ਵੌਇਸਮੇਲ ਛੱਡਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਵਿੱਚ ਸਾਈਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।<ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/talk/bin/answer.py?hl=en&answer=44262|title=About Google Talk voicemail|date=October 16, 2012|publisher=Google|access-date=February 6, 2013}}</ref> ਸੁਨੇਹੇ 10 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀ-ਮੇਲ ਇਨਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਸੁਨੇਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਦੇ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ === ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਕਲਾਇੰਟ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਸਰਵਰ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਏਨਕ੍ਰਿਪਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਜਦੋਂ ਜੀਟੀਪੀ ਦੇ ਐਚਟੀਟੀਪੀ ਉੱਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੋ, ਇੱਕ ਫੈਡਰੇਟਿਡ ਨੈਟਵਰਕ ਜੋ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਆਈਐਮਐਲੋਗਿਕ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2013}} ਅੰਤ ਤੋਂ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਸੁਨੇਹੇ ਅਨ ਇਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੂਗਲ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੀਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਕਾਲ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਲਈ ਸਮਰਥਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਹੈ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2013}} ਕੁਝ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਕਲਾਇੰਟ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਦੇ ਸਰਵਰਾਂ ਨਾਲ ਐਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।।ਐਡੀਅਮ (ਮੈਕ ਲਈ) ਜਾਂ ਪਿਡਗਿਨ (ਲੀਨਕਸ ਅਤੇ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਲਈ) ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਚੈਟ ਕਲਾਇੰਟਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਓਟੀਆਰ (ਆਫ-ਦਿ ਰਿਕਾਰਡ) ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੈਟਵਰਕ ਤੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਟੂ-ਐਂਡ ਇਨਕ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਸੰਭਵ ਹੈ। === ਓਫਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ === 1 ਨਵੰਬਰ, 2006 ਨੂੰ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਨੂੰ offlineਫਲਾਈਨ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਾਈਨ ਇਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹੋਣ. ਉਹ ਸੁਨੇਹੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਗਲੇ ਆਉਣਗੇ ਇਵਨ ਲਾਈਨ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਵੇਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਉਹ offlineਫਲਾਈਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਜੀਮੇਲ-ਅਕਾਉਂਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਸਰਵਰਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਸਰਵਰਾਂ ਵਿੱਚ।<ref>http://googletalk.blogspot.com/2006/11/offline-messages.html</ref> === 2017 === ਐਂਡਰਾਇਡ ਲਈ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਐਪ ਅਤੇ ਜੀਮੇਲ ਵਿੱਚ ਗੂਗਲ ਚੈਟ ਟੂਲ 26 ਜੂਨ, 2017 ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2017/03/24/the-days-of-google-talk-are-over/|title=The days of Google Talk are now officially over|publisher=techcrunch}}</ref><ref name="bleeping">{{Cite web|url=https://www.bleepingcomputer.com/news/google/google-talk-to-be-shut-down-on-june-26/|title=Google Talk to Be Shut Down on June 26|publisher=bleepingcomputer}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/chat|title=Goodbye Google Chat|access-date=2017-07-02|quote=Google Chat was officially shut down on June 26, 2017}}</ref> ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਗੂਗਲ ਟਾਕ ਸਰਵਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦੇ ਐਕਸਐਮਪੀਪੀ ਕਲਾਇੰਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਹੈਂਗਟਸ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ 1-ਆਨ -1 ਚੈਟ ਲਈ।<ref>{{Cite web|url=https://support.google.com/a/answer/4213661?hl=en|title=Classic Hangouts chat FAQ|publisher=google|access-date=2019-12-06|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020145017/https://support.google.com/a/answer/4213661?hl=en|dead-url=yes}}</ref> * ਖਰਾਬ ਹੋਏ ਤੁਰੰਤ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਖਰਾਬ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂਗਲ ਸਾਫਟਵੇਅਰ]] 6i6bhgtwlv9ude4ioec9c1jdyl1ruld 0 132144 839341 641542 2026-05-13T11:22:38Z SangrurUser 22546 /* ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂਬਰ */ 839341 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislature | name = ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ | native_name = | native_name_lang = | transcription_name = | legislature = | coa_pic = | coa_res = | coa_alt = | coa_caption = | logo_pic = | logo_res = | logo_alt = | logo_caption = | house_type = ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ (ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ) | houses = | chambers = | body = ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ | jurisdiction = | term_limits = | foundation = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | disbanded = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | preceded_by = | succeeded_by = | new_session = | leader1_type = ਪ੍ਰਧਾਨ | leader1 = ਸੁਖਜੀਤ ਕੌਰ ਘਾਬਦੀਆ | leader1_term = 5 ਸਾਲ | party1 = [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] | election1 = ਅਪ੍ਰੈਲ 2022<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Municipal Council Bhawanigarh|url=http://lgpunjab.gov.in/eSewa/bhawanigarh/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190829201451/http://lgpunjab.gov.in/eSewa/bhawanigarh/|archive-date=29 ਅਗਸਤ 2019|access-date=5 January 2021|website=lgpunjab.gov.in}}</ref> | leader2_type = ਕਾਰਜ ਸਾਧਕ ਅਫਸਰ | leader2 = ਸੰਜੇ ਕੁਮਾਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypunjabtimes.com/main/%e0%a8%a8%e0%a8%b5%e0%a9%87%e0%a8%82-%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b2-%e0%a8%ae%e0%a9%8c%e0%a8%95%e0%a9%87-%e0%a8%a8%e0%a8%97%e0%a8%b0-%e0%a8%95%e0%a9%8c%e0%a8%82%e0%a8%b8%e0%a8%b2-%e0%a8%ad%e0%a8%b5/|title=ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਮੌਕੇ ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਵੱਲੋਂ ਅਖੰਡ ਪਾਠ {{!}} :: Daily Punjab Times ::|language=en-US|access-date=2021-01-18}}</ref> | party2 = | election2 = | leader2_term = | leader3_type = | leader3 = | party3 = | election3 = | leader3_term = | leader4_type = | leader4 = | party4 = | election4 = | leader4_term = | leader5_type = | leader5 = | party5 = | election5 = | leader5_term = | leader6_type = | leader6 = | party6 = | election6 = | leader6_term = | leader7_type = <!-- up to | leader10_type = --> | leader7 = <!-- up to | leader10 = --> | party7 = <!-- up to | party10 = --> | election7 = <!-- up to | election10 = --> | leader7_term = <!-- up to | leader10_term = --> | members = '''15'''<br>{{small|(ਬਹੁਮਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀਟਾਂ-8)}} | structure1 = Punjab Bhawanigarh MC 02 2023.svg | structure1_res = 300px | structure1_alt = | structure2 = | structure2_res = | structure2_alt = | house1 = | political_groups1 = {{legend|#00BFFF| [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ]]: 7 seats}} {{legend|#0066A4| [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]]: 5 seats}} {{legend|#FF9900| [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]]: 2 seats}} {{legend|#FF9900| [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]]: 1 seats}} | committees1 = | house2 = | political_groups2 = | committees2 = | joint_committees = | term_length = ੫ ਸਾਲ | authority = | salary = | seats1_title = | seats1 = | seats2_title = | seats2 = | seats3_title = | seats3 = | seats4_title = | seats4 = | seats5_title = | seats5 = | seats6_title = | seats6 = | seats7_title = | seats7 = | seats8_title = <!-- up to | seats10_title = --> | seats8 = <!-- up to | seats10 = --> | voting_system1 = | voting_system2 = | first_election1 = | first_election2 = | first_election3 = | last_election1 = ਫਰਬਰੀ 2015 | last_election2 = | last_election3 = | next_election1 = 14 ਫਰਬਰੀ 2021<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/program-for-generalbye-elections-of-municipal-corporationsmunicipal-councils-and-nagar-panchayats-2021-announced-128813|title=Program for general/Bye elections of municipal corporations,Municipal councils and nagar panchayats-2021 announced|website=www.punjabnewsexpress.com|access-date=2021-01-18}}</ref> | next_election2 = | next_election3 = | redistricting = | motto = | session_room = | session_res = | session_alt = | meeting_place = | session_room2 = | session_res2 = | session_alt2 = | meeting_place2 = | session_room3 = | session_res3 = | session_alt3 = | meeting_place3 = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | constitution = | footnotes = }} '''ਨਗਰ ਕੌਂਸਲ ਭਵਾਨੀਗੜ''' ਇਕ ਸਥਾਨਕ ਅਥਾਰਟੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਪੰਜਾਬ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ 15 ਵਾਰਡਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ 'ਤੇ ਹਰੇਕ ਵਾਰਡ ਦੇ ਕੌਂਸਲਰ 5 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। == ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂਬਰ == {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! ਪਾਰਟੀ ! ਮੈਂਬਰ<ref>{{Cite web|url=https://www.babushahi.com/full-news.php?id=32904|title=Punjab MC Polls-All 122 Municipal Council/Nagar Panchayats Election Results-2015 (list in PDF )|website=www.babushahi.com|access-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090513/https://www.babushahi.com/full-news.php?id=32904|archive-date=2023-02-06|url-status=unfit}}</ref> |- | [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] | 8 |- | [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | 2 |- | ਅਜ਼ਾਦ | 5 |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 6nn5syeefcmhx2m3djwxeczzmlvxv33 0 133696 839334 836115 2026-05-13T09:17:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839334 wikitext text/x-wiki ਇਹ [[ਪੰਜਾਬ]] ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਂ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ The Punjabi Press Club of Canada]</ref> == ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਵੈੱਬ ਚੈਨਲ == 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਚੈਨਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ: <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/ptc-networks-punjabi-digital-film-awards-today-6271875/|title=PTC Network’s Punjabi digital film awards in Chandigarh today|date=2020-02-17|website=The Indian Express|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਚਾਰ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/amritsar/punjabis-mark-mother-language-day-in-pak/articleshow/68105938.cms|title=Punjabis mark Mother Language Day in Pakistan|last=N|first=TN|website=The Times of India|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਰ <ref>{{Cite web|url=https://www.rabwah.net/pakistans-sikh-muslim-duo-want-to-fight-religious-intolerance-by-reviving-punjabi-culture/|title=Pakistan's Sikh-Muslim duo want to fight religious intolerance by reviving Punjabi culture|last=Ahmad|first=Ehsan|date=2018-04-26|website=Rabwah Times|language=en-US|access-date=2020-02-20}}</ref> * ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.ajittv.com/|title=ਅਜੀਤ ਵੈੱਬ ਟੀ ਵੀ: ਵੀਡੀਓ ਖ਼ਬਰਾਂ|website=www.ajittv.com|access-date=2020-02-20}}</ref> * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ਟੀਵੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC7ny7oweY3Thr0x2z70fH7A|title=Bhulekha Tv|website=YouTube|language=en|access-date=2020-02-20}}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਸੰਗਠਨ == ; ਹੋਂਗਕੋਂਗ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ( [http://www.PunjabiChetna.com ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525092052/https://www.punjabichetna.com/ |date=2021-05-25 }} ) ; ਭਾਰਤ * [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} (ਪਟਿਆਲਾ) | ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ]] ( [https://news.timetv.news ਚੜ੍ਹਦੀਕਲਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125223350/https://news.timetv.news/ |date=2021-01-25 }} ) * ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ ( [https://peddlermedia.in ਪੈਡਲਰ ਮੀਡੀਆ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) * ਆਜ਼ਾਦ ਸੋਚ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ]] * [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] ([http://www.tribuneindia.com ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]) * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਟਾਈਮਜ਼ * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ|ਰੋਜਾਨਾ ਸਪੋਕਸਮੈਨ]] * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਪੰਜਾਬ ਹਾਟਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ * ਦੁਆਬਾ ਹੈੱਡਲਾਈਨਜ਼ * [[ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ]] * ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਵਰਿਆਮ ਜਲੰਧਰ * ਘਾਂਚੀ ਮੀਡੀਆ ; ਇਟਲੀ ; ਕਨੇਡਾ * ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਿਜ਼ਨ * ਐਫਵਾਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੁੱਪ ਲਿਮਟਿਡ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਪੰਜਾਬੀ ਡੇਲੀ * ਸਿੱਖ ਪ੍ਰੈਸ * ਸੰਝ ਸਵੇਰਾ * ਅਜੀਤ ਵੀਕਲੀ ; ਪਾਕਿਸਤਾਨ * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮ੍ਹਾ ਸਜਣ|ਸੱਜਣ]] * [[ਰੋਜ਼ਨਾਮਾ ਖ਼ਬਰੇਂ|ਖ਼ਬਰਾਂ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੁਲੇਖਾ|ਭੁਲੇਖਾ]] ; ਯੂਕੇ * ਸਿੱਖ ਟਾਈਮਜ਼ * ਅਕਾਲ ਚੈਨਲ ; ਯੂਐਸਏ * ਐਫਆਈਆਈ ਮੀਡੀਆ ਗਰੂਪ ਲਿ * ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਯੂਐਸਏ * ਕਮੀ ਏਕਤਾ ; ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਓਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰ * ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ * ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ * ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ਼ਲਾਈਨ * ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਟਾਈਮਜ਼ * ਵਿਚਾਰ * ਮੀਡੀਆ ਪੰਜਾਬ * ਯੂਰਪ ਸਮਾਚਾਰ * ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ * ਪੰਜਾਬੀ ਟੂਡੇ == ਪੰਜਾਬੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲ == {| class="wikitable" ! width="150" |ਨੈੱਟਵਰਕ ! width="130" |ਦੇਸ਼ ! width="75" |ਰੂਪ ! width="120" |ਵੈਬਸਾਈਟ |- |ਨਾਈਨ ਐਕਸ ਟਸ਼ਨ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |[https://archive.today/20130217230653/http://www.9xtashan.in/index.aspx Official Site] |- |ਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ | |- |ਅਲਫਾ ਈਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200505104224/http://www.zeetvusa.com/alphaetcpunjabi/ |date=2020-05-05 }} |- |ਏਟੀਐਨ ਪੀਐਮ ਵਨ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-pm-one Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi Official Site] |- |ਏਟੀਐਨ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਊਜ਼ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://asiantelevision.net/channel/atn-punjabi-news Official Site] |- |[[ਆਪਣਾ ਚੈਨਲ]] |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20090321224646/http://www.apna.tv/ Official Site] |- |ਆਪਣਾ ਨਿਊਜ਼ |{{PAK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |None |- |ਆਵਾਜ਼-ਏ-ਵਤਨ ਟੀਵੀ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ |[http://www.aapnatv.com/ Official Site] |- |[[ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ]] |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ |None |- |ਬੀਟ ਐਂਡ ਬੂਮ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤ/ਰੋਕੁ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ |[http://www.beatandboom.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019221555/http://beatandboom.com/ |date=2020-10-19 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬ |{{USA}} |ਜਨਰਲ ਮਨੋਰੰਜਨ (ਕਾਮੇਡੀ,ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ) |[http://www.channelpunjabtv.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007201646/http://channelpunjabtv.com/ |date=2017-10-07 }} |- |ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[http://www.channelpunjabi.ca Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205040136/http://www.channelpunjabi.ca/ |date=2009-02-05 }} |- |ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਮਨੋਰੰਜਨ/ਖ਼ਬਰਾਂ |[http://www.raftaarnews.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306175147/https://www.raftaarnews.com/ |date=2021-03-06 }} |- |ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਟਾਈਮ ਟੀਵੀ |{{IND}} |Sikh Socio-Spiritual-Cultural Religious/Sikh News |[https://timetv.news/ Official Site] |- |ਡੇ ਐਂਡ ਨਾਇਟ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.dayandnightnews.com/ Official Site] |- |ਡੀਡੀ ਜਲੰਧਰ |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.ddkjalandhar.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306165320/http://ddkjalandhar.com/ |date=2012-03-06 }} |- |[[ਡੀਡੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਦੇਸੀ ਅਨਪਲੱਗਡ |{{USA}} |ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਓ |[http://www.desiunplugged.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090225013335/http://desiunplugged.com/ |date=2009-02-25 }} |- |ਧਰਤੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਧਾਰਮਿਕ |None |- |ਈਟੀਸੀ ਚੈਨਲ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |ਸੰਗੀਤ/ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ |[https://web.archive.org/web/20061113042356/http://www.entertainmenttv.com/channel.php?id=2 Official Site] |- |ਗੁਰਕੀਬਾਨੀ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਧਰਮ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਗੈਟ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |Entertainment (Soap operas and Music) |[https://web.archive.org/web/20130103081135/http://www.getpunjabi.tv/ Official Site] |- |ਹੋਮ ਸੋਪ24X7 |{{IND}} |ਜਨਰਲ |[http://www.homeshop24x7.com TELE SHOPPING CHANNEL Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120602100351/http://www.homeshop24x7.com/ |date=2012-06-02 }} |- |ਏਕਤਾ ਵਨ |{{IND}} |ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕਤਾ |None |- |ਜਸ ਪੰਜਾਬੀ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/ Official Site] |- |ਜਸ ਵਨ |{{USA}} |ਜਨਰਲ |[http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418115737/http://www.juspunjabi.com/jusone/Home.html |date=2021-04-18 }} |- |ਐਮਐਚ1 |{{IND}}<br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ |[http://www.mhone.in Official Site] |- |ਨਿਊਜ਼ ਓਨਲੀ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਓਨਲੀ ਮਿਊਜ਼ਕ |{{CAN}} |ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਦ ਟੀਵੀ ਐਨ ਆਰ ਆਈ |{{CAN}} |ਖ਼ਬਰਾਂ/ਸੰਗੀਤ/ਮੰਨੋਰੰਜਨ |[https://thenritv.com Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਨਿਊਜ਼ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120506043414/http://www.ptcnetwork.tv/ptcnews/ Official Site] |- |[[ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}} <br /><br />{{USA}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[https://web.archive.org/web/20111123054805/http://www.ptcnetwork.tv/punjabi/ Official Site] |- |ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://www.ptcnetwork.ca Official Site] |- |ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਲਡ ਡੇਲੀ |{{IND}} |ਖ਼ਬਰਾਂ |[https://web.archive.org/web/20120627025521/http://www.punjabiworlddaily.com/ Official Site] |- |ਆਰਟੀਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਐਚਡੀ |{{AUS}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ/Punjabi movies. |[http://www.rtvpunjabi.com Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160823002951/http://rtvpunjabi.com/ |date=2016-08-23 }} |- |ਰਾਵੀ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |ਸਾਡਾ ਚੈਨਲ |{{IND}} |ਜਨਰਲ/ਸੰਗੀਤ |[http://www.sadachannel.com/ Official Site] |- |ਸੰਗਤ ਟੀਵੀ/ਗਲੋਬਲ ਪੰਜਾਬ ਟੀਵੀ<ref name="Punjabi news">{{Cite web|url=http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|title=About Us|website=Punjabi news|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225163130/http://www.globalpunjabtv.com/Default/AboutUs|archive-date=25 December 2015|access-date=30 December 2015}}</ref> |{{UK}}/{{CAN}}<br /><br />{{USA}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://sangattrust.org/ Official Site] |- |ਸਾਂਝਾ ਟੀਵੀ |{{IND}}<br /><br />{{USA}}<br /><br />{{UK}}{{CAN}}<br /><br />{{AUS}} |ਮਨੋਰੰਜਨ | [https://web.archive.org/web/20100414191154/http://www.fyimediagroup.com/ Official Site] |- |ਸਿੱਖ ਚੈਨਲ |{{UK}} |ਸਿੱਖ ਅਧਿਆਤਮ |[http://www.sikhchannel.tv/ Official Site] |- |ਸਪਾਰਕ ਪੰਜਾਬੀ |{{IND}} |International movies, dramas and shows(dubbed) |[http://sparkpunjabi.com/ Official Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180806073548/http://sparkpunjabi.com/ |date=2018-08-06 }} |- |ਸੁਰ ਸਾਗਰ ਟੀਵੀ |{{CAN}} |ਜਨਰਲ |[https://web.archive.org/web/20120530040927/http://www.sstvandradio.com/ Official Site] |- |ਵਾਜ ਟੀਵੀ |{{PAK}} |ਜਨਰਲ |None |- |[[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ|ਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ]] |{{IND}}<br /><br />{{UK}} (ਇਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਅਲਫਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ) |ਜਨਰਲ |https://web.archive.org/web/20070810124522/http://www.zeepunjabi.com/{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420234056/https://www.webcitation.org/5QkPKG35a?url=http%3A%2F%2Fwww.zeepunjabi.com%2F |date=2021-04-20 }}[[India]] <br /><br />[https://web.archive.org/web/20120223184018/http://www.zeeuk.com/zeeuk2008/zeealpha.php Official Site {{UK}}][[United Kingdom]] |} * ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਚੈਨਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ|ਅਜੀਤ]] == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20031220134854/http://www.punjabipress.org/ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰੈਸ ਕਲੱਬ ਕਨੇਡਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਅਖ਼ਬਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਮਾਸ ਮੀਡੀਆ]] 7vm49bufvqlpn7bkv8dqm909vji32xi 3 135242 839260 565689 2026-05-12T18:09:19Z ~2026-28867-15 60022 /* ਪੰਜਾਬ ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਖੰਨਾ */ ਨਵਾਂ ਭਾਗ 839260 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jaswinder Singh moti}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:42, 15 ਮਈ 2021 (UTC) == ਪੰਜਾਬ ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਖੰਨਾ == ਇਹ ਖੰਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਰੋਡ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਥੇ ਘਰ ਦੇ ਫਰਨੀਚਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਕੂਲ ਕਾਲਜ਼ ,ਦਫ਼ਤਰ , ਹੋਟਲ ਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ , ਹਸਪਤਾਲ ਆਦਿ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ ਵੀ ਬੜੇ ਹੀ ਵਾਜਬ ਰੇਟ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕ ਦਾ ਹਰ ਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਨ ਜਿਵੇਂ ਏ ਸੀ, ਫਰਿੱਜ, ਟੀਵੀ , ਵਸ਼ਿੰਗ ਮਸ਼ੀਨ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ, ਕੂਲਰ, ਪੱਖੇ, ਜੂਸਰ, ਇਨਵਰਟਰ , ਪ੍ਰੈਸ, ਵਾਟਰ ਕੂਲਰ , ਆਰ ਓ, ਮਿਕਸੀ, ਏਅਰ ਫਰਾਯਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੇਅਰ ਡਰਾਇਰ ਹੇਅਰ ਸਟੇਟਨਰ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬੜਾ ਸਾਮਾਨ ਕਰੀਬ ਕਰੀਬ ਹਰ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਰਨਿਸ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਿਚਫ਼ੀਲ ਤੇ ਕਰਲੌਣ ਕੰਪਨੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਏਡਵਾਂਸ ,ਸ਼ਾਇਨ ਤੇ ਲਪਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਗੱਦੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ, ਸੋਫਾ ਦਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਪੜਾ ਤੇ ਸਾਮਾਨ , ਬਲਾਇੰਡ, ਕਾਰਪੇਟ, ਚਾਦਰਾਂ , ਡੋਰ ਮੈਟ ਵਰਗਾ ਸਾਮਾਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੋਹੇ , ਲੱਕੜ, ਤੇ ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ, ਮਸਾਜ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਕੁਰਸੀਆਂ, ਪੇਟੀਆਂ, ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਫਰਨੀਚਰ, ਮੰਦਿਰ , ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਐਲਮੀਨੀਅਮ ਦੀਆਂ ਘੋੜੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੇ ਕਪੜੇ ਪਾਣ ਵਾਲੇ ਸਟੈਂਡ,ਬੂਟ ਸਟੈਂਡ ਤੇ ਹੋਰ ਨਿਕ ਸੁਕ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਖ਼ਾਸ:ਯੋਗਦਾਨ/&#126;2026-28867-15|&#126;2026-28867-15]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:&#126;2026-28867-15|talk]]) 18:09, 12 ਮਈ 2026 (UTC) ohwl6zqh2e2gs1xdyzl0vd79038doyn 0 138244 839275 839008 2026-05-12T21:34:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839275 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name=Jake Atlas |birth_name=Kenny Marquez |birth_date={{Birth date and age|1994|10|05}} |birth_place=[[El Monte, California|El Monte]], [[California]], U.S. |names=Jake Atlas |trainer=Santino Bros Wrestling |debut=August 6, 2016 |retired=September 14, 2021 }} '''ਕੇਨੀ ਮਾਰਕੇਜ਼'''<ref>{{Cite web|url=https://www.wwe.com/shows/wwenxt/article/mercedes-martinez-jake-atlas-wwe-performance-center|title=Mercedes Martinez, Jake Atlas and more report to WWE Performance Center|last=Melok|first=Bobby|date=January 14, 2020|website=WWE}}</ref> (ਜਨਮ ਅਕਤੂਬਰ 5, 1994), ਜੋ ਉਸਦੇ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਜੇਕ ਐਟਲਸ''' ਦੁਆਰਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ [[ਜਿਮਨਾਸਟਿਕ|ਜਿਮਨਾਸਟ]] ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਊ ਜਾਪਾਨ ਪ੍ਰੋ-ਰੈਸਲਿੰਗ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ (2016-2017) === [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਮਾਰਕੇਜ਼ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਸੈਂਟੀਨੋ ਬ੍ਰੋਸ. ਰੇਸਲਿੰਗ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿਚ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਨੇ 6 ਅਗਸਤ, 2016 ਨੂੰ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਜੈਕ ਐਟਲਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਰੌਬੀ ਫੀਨਿਕਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀ ਇਨ-ਰਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਮੈਚ ਜੋ ਉਸਨੇ ਅਯੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ 2016 ਅਤੇ 2017 ਦਰਮਿਆਨ ਕਈ ਹੋਰ ਤਰੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਐਮਪਾਇਰ ਰੈਸਲਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ, ਬਾਜਾ ਸਟਾਰਜ਼ ਯੂ.ਐਸ.ਏ., ਆਲ ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ, ਗੋਲਡ ਰਸ਼ ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਅਤੇ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਤੋਂ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਸ਼ਤੀ ਸਮੇਤ ਕਈ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੀਆਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਤਰੱਕੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਉੱਚ-ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਏਰੀਅਲ ਇੰਸਟਿੰਕਟ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸਾਥੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਲੂਕਾਸ ਰਿਲੇ ਨਾਲ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਸੈਂਟੀਨੋ ਬ੍ਰੋਸ ਸਮੇਤ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ਕੁਸ਼ਤੀ ਦੀ ਐਸ.ਬੀ.ਡਬਲਯੂ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਆਲ ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਹੈਵੀਵੇਟ ਅਤੇ ਜੂਨੀਅਰ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਆਦਿ। === ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. (2018–2021) === [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਨਾਲ ਐਟਲਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਬੰਧ 2018 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਅੰਡਰਕਵਰ ਬੌਸ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਸਟੈਫਨੀ ਮੈਕਮਾਹਨ ਨਾਲ ਜਾਹਿਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਲਈ $25,000 ਡਾਊਨ ਪੇਮੈਂਟ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਜਦੂਤ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਬੋਸਟਨ, ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ "ਬੀ ਏ ਸਟਾਰ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 23 ਅਕਤੂਬਰ, 2019 ਨੂੰ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web|url=http://www.newnownext.com/jake-atlas-openly-gay-wwe-wrestler/10/2019/|title=Out Professional Wrestler Jake Atlas to Sign With WWE|last=Rudolph|first=Christopher|date=2020-10-23|website=LOGO News|access-date=2020-04-02}}</ref> ਐਨ.ਐਕਸ.ਟੀ. ਦੇ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2020 ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਡੈਕਸਟਰ ਲੂਮਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.prowrestlingsheet.com/jake-atlas-makes-nxt-tv-debut/|title=Recent NXT Signee Jake Atlas Makes NXT TV Debut|last=Satin|first=Ryan|date=2020-04-02|website=Pro Wrestling Sheet {{!}} Insider Wrestling News and Reports|language=en-US|access-date=2020-04-02}}</ref> 12 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ, ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਮ ਐਨ.ਐਕਸ.ਟੀ. ਕਰੂਜ਼ਰਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ [[ਰਾਊਂਡ-ਰੌਬਿਨ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗਿਤਾ|ਰਾਊਂਡ-ਰੋਬਿਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਗੀਦਾਰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਐਟਲਸ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਡਰੇਕ ਮਾਵੇਰਿਕ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਟੋਨੀ ਨੇਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਪਰ ਕੁਸ਼ੀਦਾ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਐਨ.ਐਕਸ.ਟੀ. ਦੇ 20 ਮਈ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ ਮਾਵੇਰਿਕ ਨੇ ਕੁਸ਼ੀਦਾ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਲਈ ਮਾਵੇਰਿਕ, ਕੁਸ਼ੀਦਾ ਅਤੇ ਐਟਲਸ ਵਿਚਕਾਰ ਟ੍ਰਿਪਲ ਥ੍ਰੀਟ ਮੈਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਤਿੰਨੋਂ ਪੁਰਸ਼ 2-1 ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ 'ਤੇ ਸਨ। ਮਾਵੇਰਿਕ ਨੇ ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਿੰਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। 205 ਲਾਈਵ ਦੇ 19 ਜੂਨ ਦੇ ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਜੈਕ ਗੈਲਾਘਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਂਡ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fightful.com/wrestling/results/wwe-205-live-results-live-coverage-61920-oney-lorcan-vs-chase-parker-jake-atlas-debuts|title=WWE 205 Live Results for 6/19/20 Oney Lorcan vs Chase Parker, Jake Atlas Debuts|website=Fightful}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2020 ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਰੂਜ਼ਰਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸੈਂਟੋਸ ਐਸਕੋਬਾਰ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ ਪਰ ਹਰ ਵਾਰ ਉਹ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਜਨਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਡਸਟੀ ਰੋਡਜ਼ ਟੈਗ ਟੀਮ ਕਲਾਸਿਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਈਸਾਯਾਹ "ਸਵੇਰਵ" ਸਕਾਟ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ , ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਮ ਵਿਜੇਤਾ ਐਮ.ਐਸ.ਕੇ. ( ਨੈਸ਼ ਕਾਰਟਰ ਅਤੇ ਵੇਸ ਲੀ ) ਦੁਆਰਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://prowrestling.net/site/2021/01/13/1-13-nxt-tv-results-moores-review-of-adam-cole-and-roderick-strong-vs-tyler-breeze-and-fandango-and-grizzled-young-veterans-vs-ever-rise-in-a-dusty-rhodes-tag-team-classic-matches-shotzi-blackh/|title=1/13 NXT TV results: Moore's review of Adam Cole and Roderick Strong vs. Tyler Breeze and Fandango, and Grizzled Young Veterans vs. Ever-Rise in a Dusty Rhodes Tag Team Classic matches, Shotzi Blackheart vs. Candice LeRae, Johnny Gargano vs. Dexter Lumis in a non-title match|last=Moore|first=John|date=January 13, 2021|website=Pro Wrestling Dot Net|access-date=January 14, 2021}}</ref> 6 ਅਗਸਤ, 2021 ਨੂੰ, ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.fightful.com/wrestling/wwe-releases-bronson-reed-leon-ruff-bobby-fish-mercedes-martinez-and-more|title=WWE Releases Bronson Reed, Leon Ruff, Bobby Fish, Mercedes Martinez, And More|last=Jeremy Lambert|date=6 August 2021|website=Fightful|access-date=7 August 2021}}</ref> === ਸੁਤੰਤਰ ਸਰਕਟ (2021) === ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ. ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਰਿਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਐਟਲਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ ਰੈਸਲਿੰਗ ਦੇ ''ਐਫੀ ਦੇ ਬਿਗ ਗੇ ਬ੍ਰੰਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ'' ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਐਫੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। === ਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਆਨਰ (2021) === 3 ਸਤੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਐਟਲਸ ਰਿੰਗ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਸਹੋਨਰ ਅਠਾਰਵੇਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਰਿਲੀਜ਼ ਟੇਲਰ ਰਸਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ੋਅਕੇਸ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ। ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਐਟਲਸ ਨੂੰ ਰਸਟ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਐਟਲਸ ਨੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.wrestlinginc.com/news/2021/09/jake-atlas-announces-that-he-is-stepping-away-from-pro-wrestling/|title=Jake Atlas Announces That He Is Stepping Away From Pro Wrestling}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਰਕੇਜ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ [[ਗੇਅ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.gaystarnews.com/article/pro-wrestler-superstar-jake-atlas-comes-gay/|title=Pro-wrestler "Superstar" Jake Atlas comes out as gay|last=Besanvalle|first=James|date=13 February 2018|access-date=11 June 2020|archive-date=11 ਜੂਨ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611214513/https://www.gaystarnews.com/article/pro-wrestler-superstar-jake-atlas-comes-gay/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.outsports.com/2020/4/4/21207420/jake-atlas-debut-wwe-nxt-wrestling-lgbt-gay|title=Jake Atlas debuts on WWE television|last=Bell|first=Brian C.|date=4 April 2020|access-date=June 11, 2020}}</ref> ਉਹ ਜਾਪਾਨੀ ਅਤੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਮੂਲ ਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.one37pm.com/strength/sports/jake-atlas-interview-wrestling-nxt|title=A Rare Interview With One of Wrestling's Rising Stars|last=Shorey|first=Eric|date=November 5, 2019|website=ONE37pm|access-date=November 17, 2020|archive-date=ਜਨਵਰੀ 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116210043/https://www.one37pm.com/strength/sports/jake-atlas-interview-wrestling-nxt|url-status=dead}}</ref> == ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == * '''ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋ ਕੁਸ਼ਤੀ''' ** ਏ.ਪੀ.ਡਬਲਿਊ. ਜੂਨੀਅਰ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਵਾਰ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=48|title=APW Junior Heavyweight Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=June 15, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=January 17, 2021|archive-date=ਮਈ 10, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510100745/https://www.cagematch.net/?id=5&nr=48|url-status=dead}}</ref> ** ਏ.ਪੀ.ਡਬਲਿਊ. ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਵਾਰ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=49|title=APW Universal Heavyweight Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=August 2, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=January 17, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''PCW ULTRA''' ** ਪੀ.ਸੀ.ਡਬਲਿਊ. ਅਲਟਰਾ ਲਾਈਟ ਹੈਵੀਵੇਟ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਵਾਰ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3099|title=PCW ULTRA Light Heavyweight Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=January 18, 2019|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=January 17, 2021|archive-date=ਮਈ 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210512222001/https://www.cagematch.net/?id=5&nr=3099|url-status=dead}}</ref> * '''''ਪ੍ਰੋ ਰੈਸਲਿੰਗ ਇਲਸਟ੍ਰੇਟਿਡ''''' ** 2020 ਵਿੱਚ ''ਪੀ.ਡਬਲਿਊ.ਆਈ.500'' ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 500 ਸਿੰਗਲ ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 169ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=97&nr=264#2020|title=Pro Wrestling Illustrated (2020)|last=Kreikenbohm|first=Philip|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=January 17, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ਸੈਂਟੀਨੋ ਬ੍ਰੋਸ.''' '''ਕੁਸ਼ਤੀ''' ** ਐਸ.ਬੀ.ਡਬਲਿਊ. ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ (1 ਵਾਰ) <ref>{{Cite web|url=https://www.cagematch.net/?id=5&nr=2090|title=SBW Championship|last=Kreikenbohm|first=Philip|date=December 21, 2018|publisher=Cagematch - The Internet Wrestling Database|access-date=January 17, 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Wwe superstar|jake-atlas}} * {{ਟਵਿਟਰ|JakeAtlas_|Jake Atlas}} * {{Professional wrestling profiles|cagematch=18685|wrestlingdata=32659|iwd=jake-atlas-13868|name=Jake Atlas}} * {{IMDB name|nm10467549|Jake Atlas}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪੁਰਸ਼ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1994]] 03lcln9c9mdhldqe22id7xrei8ks9ee 0 138289 839279 716253 2026-05-12T22:14:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839279 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Josh Cavallo | fullname = Joshua John Cavallo | image = Josh Cavallo Adelaide United FC.jpg | caption = Cavallo with [[Adelaide United FC|Adelaide United]] in 2021 | birth_date = {{birth date and age|1999|11|13|df=yes}} | birth_place = [[Bentleigh East, Victoria]], Australia | height = <!-- 176 cm --> | position = [[Left back]] | currentclub = [[Adelaide United FC|Adelaide United]] | clubnumber = 27 | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Melbourne Victory FC|Melbourne Victory]] | youthyears2 = | youthclubs2 = [[Melbourne City FC|Melbourne City]] | years1 = 2017–2019 | clubs1 = [[Melbourne City FC Youth|Melbourne City NPL]] | caps1 = 54 | goals1 = 6 | years2 = 2019–2021 | clubs2 = [[Western United FC|Western United]] | caps2 = 9 | goals2 = 0 | years3 = 2021– | clubs3 = [[Adelaide United FC|Adelaide United]] | caps3 = 19 | goals3 = 0 | nationalyears1 = 2018 | nationalteam1 = [[Australia national under-20 soccer team|Australia U20]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | club-update = 19 June 2021 | nationalteam-update = 23 March 2020 }} '''ਜੋਸ਼ੂਆ ਜੌਨ ਕੈਵਾਲੋ''' (ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1999) ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.adelaideunited.com.au/player/joshua-cavallo|title=Joshua Cavallo|date=2017-08-29|website=Adelaide United|language=en|access-date=2021-11-12|archive-date=2021-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112110220/https://www.adelaideunited.com.au/player/joshua-cavallo|dead-url=yes}}</ref> ਕੈਵਾਲੋ ਨੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੀ ਅੰਡਰ-20 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://theathletic.com/news/australian-josh-cavallo-becomes-only-openly-gay-male-footballer-in-the-pro-game/OeGEjDKIjYe3/|title=Australian Josh Cavallo becomes only openly gay male footballer in the pro game|last=|first=|website=The Athletic|language=en|access-date=2021-11-12}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਜੋਸ਼ੂਆ ਜੌਨ ਕੈਵਾਲੋ<ref>{{Cite web|url=http://stats.the-afc.com/match_report/13384|title=AFCS|website=stats.the-afc.com|access-date=27 October 2021}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1999 ਨੂੰ ਬੈਂਟਲੀ ਈਸਟ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nationalworld.com/sport/josh-cavallo-what-did-adelaide-united-football-player-say-about-coming-out-as-gay-and-support-received-3434113|title=Josh Cavallo: what did Adelaide United football player say about coming out as gay - and support received|date=27 October 2021|publisher=National World|access-date=27 October 2021|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027114413/https://www.nationalworld.com/sport/josh-cavallo-what-did-adelaide-united-football-player-say-about-coming-out-as-gay-and-support-received-3434113|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਯੂਥ === [[ਤਸਵੀਰ:Joshua_Cavallo.jpg|right|thumb| 2016 ਵਿੱਚ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿਕਟਰੀ ਯੂਥ ਨਾਲ ਕੈਵਾਲੋ ]] ਕੈਵਾਲੋ ਨੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿਕਟਰੀ ਐਫ.ਸੀ. ਯੂਥ ਅਤੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਸਿਟੀ ਐਫ.ਸੀ. ਯੂਥ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.melbournecityfc.com.au/news/youth-focus-josh-cavallo|title=Youth in Focus: Josh Cavallo|date=2018-01-29|website=Melbourne City FC|language=en|access-date=2021-11-12}}</ref> === ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ === 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਨੂੰ, ਮੈਲਬੌਰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੈਵਾਲੋ 2018-19 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੁੱਗਣ 'ਤੇ ਕਲੱਬ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.melbournecityfc.com.au/news/cavallo-depart-seasons-end|title=Cavallo to depart at season's end|date=15 April 2019|work=[[Melbourne City FC]]|access-date=27 October 2021}}</ref> 24 ਜੂਨ 2019 ਨੂੰ, ਨਵੀਂ ਏ-ਲੀਗ ਸਾਈਡ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੈਵਾਲੋ ਆਪਣੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.a-league.com.au/news/western-united-confirm-two-new-signings|title=Signing news: Western United confirm double swoop|last=Windon|first=Jacob|date=24 June 2019|work=[[A-League]]|access-date=23 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027114751/https://www.a-league.com.au/news/western-united-confirm-two-new-signings|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੇ 3 ਜਨਵਰੀ 2020 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ 3-2 ਦੀ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। 71ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਅਪੋਸਟੋਲੋਸ ਸਟੈਮਟੇਲੋਪੋਲੋਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਨੇ ਗੋਲਕੀਪਰ ਡੀਨ ਬੂਜ਼ਾਨਿਸ ਦੁਆਰਾ ਫਾਊਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ' ਤੇ ਪੈਨਲਟੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੇਸਾਰਟ ਬੇਰੀਸ਼ਾ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.a-league.com.au/match/melbourne-city-fc-v-western-united-fc-a-league-men-03-01-2020/2024008|title=Maclaren at the double as 10-man City hold off United fightback|last=Greco|first=John|date=3 January 2020|access-date=27 October 2021}}</ref> ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਕੈਵਾਲੋ 10 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=https://www.wufc.com.au/news/josh-cavallo-departs|title=Josh Cavallo departs|date=10 February 2021|work=[[Western United FC]]|access-date=27 October 2021}}</ref> ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਏ-ਲੀਗ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। === ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ === 18 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, ਕੈਵਾਲੋ ਨੇ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਲਈ ਖੇਡਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖ਼ਰ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.adelaideunited.com.au/news/reds-sign-cavallo-remainder-season|title=Reds sign Cavallo for remainder of the season|date=18 February 2021|website=[[Adelaide United FC]]|access-date=11 August 2021}}</ref> 2020-21 ਏ-ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫ਼ਲ ਕਾਰਜਕਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 11 ਮਈ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.a-league.com.au/news/reds-extend-cavallo-contract-two-years|title=Reds extend Cavallo contract for two-years|date=11 May 2021|website=[[A-League]]|access-date=11 August 2021|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027124700/https://www.a-league.com.au/news/reds-extend-cavallo-contract-two-years|url-status=dead}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2020 &#x2013; 21 ਦੀ ਇੱਕ ਸਫਲ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਦੇ ਏ-ਲੀਗ ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 15 ਗੇਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ 18 ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.adelaideunited.com.au/news/waldus-and-halloran-claim-2021-alagich-vidmar-awards|title=Waldus and Halloran claim 2021 Alagich Vidmar Awards|date=15 June 2021|work=[[Adelaide United FC]]|access-date=27 October 2021}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੈਵਾਲੋ ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਵਿੱਚ ਗੇਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-59060323|title=Josh Cavallo: 'I'm a footballer and I'm gay,' says Australian player|date=2021-10-27|work=BBC News|access-date=2021-11-12|language=en-GB}}</ref> ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਿਖਰ-ਫਲਾਈਟ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਖੁੱਲੇ ਸਮਲਿੰਗੀ ਪੁਰਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜੋ [[ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ|ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ.+]] ਵਜੋਂ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫੁੱਟਬਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ।"<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2021/oct/27/i-have-been-fighting-my-sexuality-a-league-player-josh-cavallo-comes-out-as-gay|title='I have been fighting my sexuality': A-League player Josh Cavallo comes out as gay|last=Kemp|first=Emma|date=27 October 2021|website=[[The Guardian]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027065534/https://www.theguardian.com/football/2021/oct/27/i-have-been-fighting-my-sexuality-a-league-player-josh-cavallo-comes-out-as-gay|archive-date=27 October 2021|access-date=27 October 2021}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == 17 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਤੱਕ ਖੇਡੇ ਗਏ ਮੈਚ ਮੁਤਾਬਕ।<ref>{{cite web |title=J. CAVALLO |url=https://int.soccerway.com/players/joshua-cavallo/522062/ |website=Soccerway |publisher=Perform Group |access-date=27 October 2021}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center" |+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ! rowspan="2" | ਕਲੱਬ ! rowspan="2" | ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" | ਲੀਗ ! colspan="2" | ਕੱਪ ! colspan="2" | ਕੁੱਲ |- ! ਵੰਡ ! ਐਪਸ ! ਟੀਚੇ ! ਐਪਸ ! ਟੀਚੇ ! ਐਪਸ ! ਟੀਚੇ |- | rowspan="3" | ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ | 2019-20 | ਏ-ਲੀਗ | 9 | 0 | colspan="2" | - | 9 | 0 |- | 2020-21 | ਏ-ਲੀਗ | 0 | 0 | colspan="2" | - | 0 | 0 |- ! colspan="2" | ਕੁੱਲ ! 9 ! 0 ! colspan="2" | - ! 9 ! 0 |- | rowspan="3" | ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ | 2020-21 | ਏ-ਲੀਗ | 19 | 0 | colspan="2" | - | 19 | 0 |- | 2021-22 | ਏ-ਲੀਗ | 0 | 0 | 2 | 0 | 2 | 0 |- ! colspan="2" | ਕੁੱਲ ! 19 ! 0 ! 2 ! 0 ! 21 ! 0 |- ! colspan="3" | ਕਰੀਅਰ ਕੁੱਲ ! 28 ! 0 ! 2 ! 0 ! 30 ! 0 |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[:en:List_of_Adelaide_United_FC_club_award_winners|ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਐਫਸੀ ਕਲੱਬ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}}  == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Soccerway|joshua-cavallo/522062}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੇਅ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] leswevfc4vtjpkxvkr58uoeo8tm50mj 0 146866 839330 838838 2026-05-13T08:51:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839330 wikitext text/x-wiki [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ]] ਸਮਾਗਮ ਦੌਰਾਨ [[ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ|ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ]] ਦੁਆਰਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਅਤੇ [[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]] ਪ੍ਰਤੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਵਜੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ '''ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ''' (ਗੁਰਮੁਖੀ: ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ''ਪਜਾ ਬਾਣੀਆਂ)'' ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਬਾਣੀਆਂ'' ਦਾ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ( [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ]] )। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ" ਦਾ ਅਰਥ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਲਈ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। == ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ == * [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ|ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ|ਤਵ-ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ]] * [[ਕਬਿਯੋਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ|ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਸਵੇਰੇ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ|ਦਸ ਸਵੈਯਾਂ]] ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|title=Sikh Reht Maryada, the Definition of Sikh, Sikh Conduct & Conventions, Sikh Religion Living, India|access-date=2022-12-09|archive-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106033711/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html|title=Sikh Reht Maryada, the Definition of Sikh, Sikh Conduct & Conventions, Sikh Religion Living, India|access-date=2022-12-09|archive-date=2022-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209103321/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_six.html|url-status=dead}}</ref> ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਅਤੇ ਏ.ਕੇ.ਜੇ. ਦੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਵੇਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਵੇਲੇ [[ਕਬਿਯੋਬਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ|ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਸਵੇਰੇ 2 - 6 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਵੇਰ ਦੀਆਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਅਰਦਾਸਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਅਰਦਾਸ|ਹੋਣੀਆਂ]] ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। == ਦਿਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ == ਪੰਜ ਬਾਣੀਆਂ [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ|ਜਾਪ ਸਾਹਿਬ]], ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ [[ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਵੱਯੇ|ਦਸ]] ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, [[ਰਹਿਰਾਸ|ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ]] ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] [[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਅਰਦਾਸਾਂ ਹਨ। [[ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.thesikhencyclopedia.com/philosophy-spirituality-and-ethics/moral-codes-and-sikh-practices/nitnem/|title=NITNEM|date=2000-12-19|website=The Sikh Encyclopedia|language=en-US|access-date=2021-12-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|title=Sikh Reht Maryada, the Definition of Sikh, Sikh Conduct & Conventions, Sikh Religion Living, India|access-date=2022-12-09|archive-date=2024-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106033711/https://old.sgpc.net/rehat_maryada/section_one.html|url-status=dead}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਨਿਤਨੇਮ]] * [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] * [[ਸਿਮਰਨ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ]] * [[ਧਿਆਨ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ|ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਦਸਤੂਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] 19lumy73mbd17to1u1a9h02jpolyewy 0 146943 839278 834225 2026-05-12T22:01:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839278 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer|name=ਜੈੱਸ ਜੋਨਾਸਨ|image={{CSS image crop |Image = 2020_ICC_W_T20_WC_A_v_SL_02-24_Jonassen_(01).jpg |bSize = 500 |cWidth = 200 |cHeight = 325 |oTop = 60 |oLeft = 235 |Location = center }}|image_size=200px|female=true|caption=Jonassen playing for Australia during the [[2020 ICC Women's T20 World Cup]]|country=Australia|full_name=ਜੈਸਿਕਾ ਲੁਈਸ ਜੋਨਾਸਨ|nickname=JJ, Jono|birth_date={{Birth date and age|1992|11|5|df=yes}}|birth_place=[[Emerald, Queensland]], Australia|batting=Left-handed|bowling=[[Left-arm orthodox spin|Slow left-arm orthodox]]|role=[[All-rounder]]|family=|international=true|internationalspan=2012–present|testdebutdate=11 August|testdebutyear=2015|testdebutagainst=England|testcap=170|lasttestdate=27 January|lasttestyear=2022|lasttestagainst=England|odidebutdate=25 January|odidebutyear=2012|odidebutagainst=New Zealand|odicap=122|lastodidate=3 April|lastodiyear=2022|lastodiagainst=England|odishirt=21|T20Idebutdate=20 January|T20Idebutyear=2012|T20Idebutagainst=New Zealand|T20Icap=33|lastT20Idate=7 August|lastT20Iyear=2022|lastT20Iagainst=India|T20Ishirt=21|club1=[[Queensland Fire]]|year1=2008–|club2=[[Brisbane Heat (WBBL)|Brisbane Heat]]|year2=2015–|club3=[[Lancashire Thunder]]|year3=2017|columns=4|column1=[[Women's Test cricket|WTests]]|matches1=4|runs1=238|bat avg1=39.66|100s/50s1=0/2|top score1=99|deliveries1=679|wickets1=6|bowl avg1=40.83|fivefor1=0|tenfor1=0|best bowling1=2/50|catches/stumpings1=1/–|column2=[[Women's One Day International cricket|WODI]]|matches2=77|runs2=554|bat avg2=18.46|100s/50s2=0/0|top score2=39|deliveries2=3,549|wickets2=118|bowl avg2=19.76|fivefor2=2|tenfor2=0|best bowling2=5/27|catches/stumpings2=21/–|column3=[[Women's Twenty20 International|WT20I]]|matches3=87|runs3=428|bat avg3=14.26|100s/50s3=0/0|top score3=47|deliveries3=1,657|wickets3=74|bowl avg3=20.43|fivefor3=1|tenfor3=0|best bowling3=5/12|catches/stumpings3=24/–|column4=[[Women's Big Bash League|WBBL]]|matches4=103|runs4=1,710|bat avg4=24.78|100s/50s4=0/6|top score4=67[[Not out|*]]|deliveries4=2,181|wickets4=113|bowl avg4=20.05|fivefor4=0|tenfor4=0|best bowling4=4/13|catches/stumpings4=30/–|date=7 August 2022|source=http://www.espncricinfo.com/australia/content/player/374936.html ESPNcricinfo}} '''ਜੈਸਿਕਾ ਲੁਈਸ ਜੋਨਾਸਨ''' (ਜਨਮ 5 ਨਵੰਬਰ 1992) ਰੌਕਹੈਂਪਟਨ, ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ [[ਕ੍ਰਿਕਟ|ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] ਹੈ। ਇੱਕ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਆਲਰਾਊਂਡਰ, ਜੋਨਾਸਨ 2012 ਤੋਂ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਾਰ [[ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ICC T20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਲਈ 100 [[ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਘਰੇਲੂ ਤੌਰ ਓੁੱਤੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ (WNCL) ਵਿੱਚ ਕਵੀਂਸਲੈਂਡ ਫਾਇਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ (WBBL) ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਹੀਟ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ [[ਕਪਤਾਨ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਕਪਤਾਨ]] ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਜੋਨਾਸੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਹਾਈਲੈਂਡਜ਼ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪੇਂਡੂ ਸ਼ਹਿਰ ਐਮਰਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਲਗਭਗ 270 ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੂਰ ਤੱਟੀ ਸ਼ਹਿਰ ਰੌਕਹੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਕੇ , ਐਮੌਸ ਕਾਲਜ, ਰੌਕਹੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1340486/featured|title=A walk down memory lane with Jess Jonassen|website=International Cricket Council|access-date=14 September 2019}}</ref> <ref name="mb 2017-01-20">{{Cite web|url=https://www.themorningbulletin.com.au/news/qa-with-rockys-cricket-champion-jess-jonassen/3133989/|title=Q&A with Rocky's cricket champion Jess Jonassen|last=McKay|first=Pam|date=20 January 2017|website=[[The Morning Bulletin]]|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/local/stories/2009/04/27/2553818.htm|title=Jonassen Makes Women's World Cup Squad|last=Rollinson|first=Scott|date=2009-04-27|website=www.abc.net.au|language=en-AU|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref name="cqt 2021-01-21">{{Cite news|url=https://cqtoday.com.au/sport/2021/01/21/jonassens-joyous-return/|title=Jonassen's joyous return|last=Emerton|first=Liam|date=21 January 2021|work=[[Central Queensland Today|CQ Today]]|access-date=14 June 2021}}</ref> ਜਦੋਂ ਜੋਨਾਸਨ 10 ਜਾਂ 11 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰੌਕਹੈਂਪਟਨ ਬ੍ਰਦਰਜ਼ ਲਈ। ਉਹ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਤੀਜੇ ਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗ੍ਰੇਡ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸਕੂਲ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਏ-ਗਰੇਡ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡੀਆਂ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਈ ਖੇਡੀ। <ref name="mb 2017-01-20"/> <ref name="cqt 2021-01-21"/> 2015 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਿਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਫੋਰੈਂਸਿਕ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। <ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-australia-women-ashes-england-united-kingdom-study-health/2019-06-13|title=New school of thought brings balance for Jonassen|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> == ਘਰੇਲੂ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ === [[ਤਸਵੀਰ:Jess_Jonassen_forward_defence.jpg|left|thumb| ਜੋਨਾਸੇਨ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਫਾਇਰ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ 2008-09 ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ (WNCL) ਵਿੱਚ ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਫਾਇਰ ਲਈ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ 16ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਬ੍ਰੇਕਰਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਡਬਲਯੂ.ਐੱਨ.ਸੀ.ਐੱਲ. ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ (16 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ ਨਾਬਾਦ 12 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਓਵਰਾਂ 'ਚ 0/21 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ), <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8628/scorecard/361328/queensland-women-vs-new-south-wales-women-womens-national-cricket-league-2008-09|title=Full Scorecard of Queensland Women vs New South Wales Women 2008 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰ ਖੇਡਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਖੇਡ ਅਤੇ 19.83 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=4486&team=527&type=tournament|title=Women's National Cricket League, 2008/09 - Queensland Women Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> 2010-11 ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲਿਆ, 57 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 228 ਦੇ ਨਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ-ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕਵੀਂਸਲੈਂਡ ਦਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=5900&type=tournament|title=Women's National Cricket League, 2010/11 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.qldcricket.com.au/wp-content/uploads/2014/10/30308_QLD_Cricket_Annual_Report_11_12.pdf|title=Queensland Cricket Annual Report 2011–2012|date=2016-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809082635/http://www.qldcricket.com.au/wp-content/uploads/2014/10/30308_QLD_Cricket_Annual_Report_11_12.pdf|archive-date=9 August 2016|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸਨੇ 2014-15 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਲੀਗ-ਵਾਈਡ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ (13.36 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ) ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ 49.25 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 197 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਕਈ ਗੇਮਾਂ ਗੁਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-womens-national-cricket-league-player-of-the-year-southern-stars/2015-03-27|title=Rising Southern Star claims 'unexpected' award for league's best|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.qldcricket.com.au/about/queensland-cricket/annual-reports|title=Annual Reports {{!}} Queensland Cricket|website=www.qldcricket.com.au|access-date=2020-09-06|archive-date=2020-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306112626/https://www.qldcricket.com.au/about/queensland-cricket/annual-reports|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=9631&type=tournament|title=Women's National Cricket League, 2014/15 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=9631&team=527&type=tournament|title=Women's National Cricket League, 2014/15 - Queensland Women Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> 2020-21 ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਕਿਰਬੀ ਸ਼ਾਰਟ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/queensland-fire-squad-2020-21-jess-jonassen-sammy-jo-johnson-barsby-dooley/2020-06-25|title=Jonassen named Fire skipper as big names depart|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> === ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ === ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ (WBBL) ਟੀਮ, ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਹੀਟ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/feature/women-big-bash-league-wbbl-all-you-need-to-know-melbourne-stars-perth-scorchers/2015-12-03|title=WBBL: All you need to know|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2016-17 ਸੀਜ਼ਨ (15.88 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 18) ਦੌਰਾਨ ਚੌਥੀ-ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=11243&type=tournament|title=Women's Big Bash League, 2016/17 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਹੀਟ ਨੂੰ ਪਰਥ ਸਕਾਰਚਰਜ਼ ਤੋਂ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਕਰਾਰੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। WACA . <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/18042/scorecard/1064718/perth-scorchers-women-vs-brisbane-heat-women-1st-semi-final-womens-big-bash-league-2016-17|title=Full Scorecard of Brisbane Heat Women vs Perth Scorchers Women 1st Semi-Final 2017 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਜੋਨਾਸਨ ਸਿਡਨੀ ਥੰਡਰ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਡਰਮੋਏਨ ਓਵਲ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੇ WBBL|04 ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਰਹੀ, ਮੈਚ ਦੀ ਆਖਰੀ ਡਿਲੀਵਰੀ ਨਿਕੋਲਾ ਕੈਰੀ ਨੂੰ ਸੁੱਟੀ ਜੋ ਗੇਮ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਛੱਕਾ ਮਾਰਨ ਲਈ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਹਿੱਟ ਕਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਡੀ ਬਿਰਕੇਟ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਸੰਭਵ ਕੈਚ ਨੂੰ ਬਾਊਂਡਰੀ ਰੱਸੀ ਦੇ ਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/match-report/sydney-thunder-brisbane-heat-wbbl-semi-final-report-highlights-streaming-video-scores/2019-01-19|title=Heat triumph in semi-final thriller|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਅਗਲੇ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਡਨੀ ਸਿਕਸਰਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1/28 ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਹੀਟ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/18042/report/1152783/sydney-sixers-women-vs-brisbane-heat-women-final-womens-big-bash-league-2018-19|title=Recent Match Report - Sydney Sixers Women vs Brisbane Heat Women Final 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ WBBL|05 ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਉਟਪੁੱਟ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ (38.09 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 419 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ) <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=13102&type=tournament|title=Women's Big Bash League, 2019/20 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਨਵੇਂ ਕੋਚ ਐਸ਼ਲੇ ਨੌਫਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ "ਇਮਾਨਦਾਰ ਗੱਲਬਾਤ" ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-brisbane-heat-australia-allrounder-wbbl05-womens-big-bash/2019-11-21|title=Honest chat puts Jonassen on track for personal best|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸ ਨੇ 18.31 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ 22 ਦੇ ਨਾਲ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਹੀਟ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=13102&type=tournament|title=Women's Big Bash League, 2019/20 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.brisbaneheat.com.au/news/renshaw-and-jonassen-named-mvps/2020-04-08|title=Renshaw and Jonassen Named MVPs|website=Brisbane Heat|language=en|access-date=2020-09-06|archive-date=2020-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200811071343/https://www.brisbaneheat.com.au/news/renshaw-and-jonassen-named-mvps/2020-04-08|url-status=dead}}</ref> ਐਲਨ ਬਾਰਡਰ ਫੀਲਡ ਵਿਖੇ ਮੈਲਬੌਰਨ ਰੇਨੇਗੇਡਜ਼ ' ਤੇ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ 23 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 1/25 ਅਤੇ 38 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/18042/report/1188439/brisbane-heat-women-vs-melbourne-renegades-women-2nd-semi-final-womens-big-bash-league-2019-20|title=Recent Match Report - Melbourne Renegades Women vs Brisbane Heat Women 2nd Semi-final 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਐਡੀਲੇਡ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2/30 ਦੇ ਮੈਚ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 33 ਦੌੜਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਹੀਟ ਨੇ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/18042/report/1188440/adelaide-strikers-women-vs-brisbane-heat-women-final-womens-big-bash-league-2019-20|title=Recent Match Report - Adelaide Strikers Women vs Brisbane Heat Women Final 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2020 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਓੁੱਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ। ਹੀਟ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ WBBL|06 ਲਈ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰੇਗੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-captain-brisbane-heat-wbbl06-womens-big-bash/2020-07-30|title=Heat lock in new captain for WBBL title defence|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == === 2012: ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ 20 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਸਿਡਨੀ ਓਵਲ ਵਿਖੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ20]] ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 28 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਦੋ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਖੂੰਡੀ ਸੂਜ਼ੀ ਬੇਟਸ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ਾ ਸਥਾਲੇਕਰ ਨੇ 33 ਦੌੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਕੈਚ ਕੀਤਾ । ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਨਾਬਾਦ ਅੱਠ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਾਹ ਕੋਏਟ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜੇਤੂ 25 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੇਂਦ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/12621/report/533657/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-t20i-|title=Recent Match Report - New Zealand Women vs Australia Women 1st T20I 2012 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> 25 ਜਨਵਰੀ 2012 ਨੂੰ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਸਿਡਨੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ 23ਵੇਂ ਓਵਰ ਦੌਰਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਿਰਫ ਨੌਂ ਗੇਂਦਾਂ ਸੁੱਟੀਆਂ ਅਤੇ 0/5 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8441/report/533660/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-match-rose-bowl-2011-12|title=Recent Match Report - New Zealand Women vs Australia Women 1st Match 2012 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬਲੈਕਟਾਊਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਪੋਰਟਸਪਾਰਕ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਨਡੇ ਵਿਕਟ ਲਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 125 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਊਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨੌਂ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8441/report/533662/australia-women-vs-new-zealand-women-3rd-match-rose-bowl-2011-12|title=Recent Match Report - New Zealand Women vs Australia Women 3rd Match 2012 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ 2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ 14 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਸੀ<ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/icc-womens-world-twenty20-2012/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=6869&team=289&type=tournament|title=ICC Women's World Twenty20, 2012/13 - Australia Women Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-05}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 3/25 ਲੈ ਕੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਚਾਰ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਮੈਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/533313/australia-women-vs-england-women-final-icc-womens-world-twenty20-2012-13|title=Recent Match Report - Australia Women vs England Women Final 2012 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> === 2013-15: ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਟੈਸਟ ਡੈਬਿਊ === ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੂੰ 2013 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ, ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਮੇਡੀਅਲ ਮੇਨਿਸਕਸ ਵਿੱਚ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਟੀਮ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/cricket/injury-rules-jonassen-out-of-womens-world-cup|title=Injury rules Jonassen out of Women's World Cup|last=IANS|date=2013-01-22|website=www.sportskeeda.com|language=en-us|access-date=2020-09-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/icc-womens-world-cup-2013/content/squad/598845.html|title=Australia Women Squad|website=Cricinfo|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> 20 ਅਗਸਤ 2013 ਨੂੰ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ 2013 ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ [[ਲੌਰਡਸ|ਲਾਰਡਜ਼]] ਵਿੱਚ "(ਸਪਿੰਨਿੰਗ) ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈ" <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/12001/report/593723/england-women-vs-australia-women-1st-odi-australia-women-tour-of-england-2013|title=Recent Match Report - Australia Women vs England Women 1st ODI 2013 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਕਰਕੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 27 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ 8.3 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 4/38 ਦਾ ਸਕੋਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਸਪਿਨਰ ਏਰਿਨ ਓਸਬੋਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, 20 ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਟੀਮ 1/99 ਤੋਂ 176 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ ਆਲ ਆਊਟ ਹੋ ਗਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/12001/scorecard/593723/england-women-vs-australia-women-1st-odi-australia-women-tour-of-england-2013|title=Full Scorecard of Australia Women vs England Women 1st ODI 2013 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ 2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਛੇ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਅਤੇ 19.16 ਦੀ ਔਸਤ ਨਾਲ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਲਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/womens-world-t20/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=8084&team=289&type=tournament|title=Women's World T20, 2013/14 - Australia Women Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-05}}</ref> ਉਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕੀਤੀ, ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 0/16 ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/683015/australia-women-vs-england-women-final-womens-world-t20-2013-14|title=Recent Match Report - England Women vs Australia Women Final 2014 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਟੀਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਲਈ ਇੱਕ [[ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕ੍ਰਮ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬੱਲੇਬਾਜ਼]] ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। <ref name=":0" /> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/683011/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-womens-world-t20-2013-14|title=Recent Match Report - Australia Women vs West Indies Women 1st Semi-Final 2014 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸੱਤ T20I ਮੈਚਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਬਣੀ ਰਹੀ, <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/374936.html?class=10;template=results;type=batting;view=innings|title=Batting records {{!}} Women's Twenty20 Internationals {{!}} Cricinfo Statsguru {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-05}}</ref> ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਬੈਕ-ਟੂ-ਬੈਕ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਮੈਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 2 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ 51 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 46 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਿਡਨੀ ਓਵਲ ਅਤੇ 5 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਐਡੀਲੇਡ ਓਵਲ ਵਿਖੇ 86 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ 39 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 47 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11553/report/754801/australia-women-vs-west-indies-women-1st-t20i-west-indies-women-tour-of-australia-2014-15|title=Recent Match Report - West Indies Women vs Australia Women 1st T20I 2014 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11553/report/754803/australia-women-vs-west-indies-women-2nd-t20i-west-indies-women-tour-of-australia-2014-15|title=Recent Match Report - Australia Women vs West Indies Women 2nd T20I 2014 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ 2015 ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਦੌਰਾਨ ਸੇਂਟ ਲਾਰੈਂਸ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਆਪਣਾ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋਨਾਂ ਪਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਲੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੱਥ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਚ ਦੇ ਪਲੇਅਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ 161 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11345/scorecard/798375/england-women-vs-australia-women-only-test-australia-women-tour-of-england-and-ireland-2015|title=Full Scorecard of Australia Women vs England Women Only Test 2015 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਪਹਿਲੀ ਦੁਪਹਿਰ 4/87 (ਅਤੇ 99/5/9) 'ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਦੋ ਅਹਿਮ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ- [[ਅਲਿਸਾ ਹੀਲੀ|ਅਲੀਸਾ ਹੀਲੀ]] ਨਾਲ ਛੇਵੇਂ ਵਿਕਟ ਲਈ 77 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਅਤੇ 68 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਨੌਵੀਂ- [[ਕ੍ਰਿਸਟਨ ਬੀਮਜ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਟ ਸਟੈਂਡ — ਸਟੰਪ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ 8/268 ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11345/report/798375/england-women-vs-australia-women-only-test-australia-women-tour-of-england-and-ireland-2015|title=Recent Match Report - Australia Women vs England Women Only Test 2015 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> 95 ਦੇ ਸਕੋਰ 'ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ 197 ਗੇਂਦਾਂ 'ਤੇ 99 ਦੌੜਾਂ 'ਤੇ [[ਕੈਥਰੀਨ ਬ੍ਰੰਟ|ਕੈਥਰੀਨ ਬਰੰਟ]] ਦੁਆਰਾ [[ਐਲ ਬੀ ਡਬਲਯੂ|ਐਲਬੀਡਬਲਯੂ]] ਆਊਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਦੌੜਾਂ ਹੀ ਬਣਾ ਸਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੈਬਿਊ ਟੈਸਟ ਸੈਂਕੜਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ। ਮੈਚ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਜਾਰਜੀਆ ਐਲਵਿਸ ਨੂੰ 17 ਦੇ ਸਕੋਰ ਉੱਤੇ ਬੋਲਡ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਵਿਕਟ ਲਿਆ <ref name=":1" /> ਉਸ ਨੇ ਤੀਜੀ ਪਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਰਧ ਸੈਂਕੜਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਵਾਰ ਖੇਡ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਦਿਨ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ 72 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 54 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11345/report/798375/england-women-vs-australia-women-only-test-australia-women-tour-of-england-and-ireland-2015|title=Recent Match Report - Australia Women vs England Women Only Test 2015 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> ਹੋਵ ਦੇ ਕਾਉਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਖੇ 2015 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ ਦੂਜੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਸਕੋਰਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 16 ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ 21 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1/15 ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੈਚ ਵੀ ਲਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ 20 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਲੜੀ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11345/report/798379/england-women-vs-australia-women-2nd-t20i-australia-women-tour-of-england-and-ireland-2015|title=Recent Match Report - Australia Women vs England Women 2nd T20I 2015 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-05}}</ref> === 2016-18: ਗੋਡੇ ਦੀ ਸੱਟ, ਤੀਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === [[ਤਸਵੀਰ:2017–18_W_Ashes_A_v_E_Test_17-11-09_Jonassen_(01).jpg|right|thumb| ਜੋਨਾਸੇਨ 2017-18 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 22 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਬੇ ਓਵਲ ਵਿਖੇ ਰੋਜ਼ ਬਾਊਲ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਵਨਡੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 5/50 ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 9/206 ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ 54 ਗੇਂਦਾਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਕੇ ਅੱਠ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/report/916663/new-zealand-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2014-2016-17|title=Recent Match Report - New Zealand Women vs Australia Women 2nd ODI 2016 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਸਿਡਨੀ ਓਵਲ ਵਿਖੇ 2017–18 ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਛੇ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 1/14 ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਏਸ਼ੇਜ਼ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/11037/report/1086067/australia-women-vs-england-women-1st-t20i-aus-w-v-eng-w-2017-18|title=Recent Match Report - England Women vs Australia Women 1st T20I 2017 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਵਿਕਟ ਮੈਚ ਦੀ ਦੂਜੀ ਗੇਂਦ 'ਤੇ ਆਈ, ਜਿਸਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਕਪਤਾਨ [[ਹੀਥਰ ਨਾਇਟ (ਕ੍ਰਿਕਟਰ)|ਹੀਥਰ ਨਾਈਟ ਨੂੰ]] ਡਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੈਚ ਦੇ ਕੇ ਆਊਟ ਕੀਤਾ। ਬਰਖਾਸਤਗੀ "ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਗਈ" <ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/21481307/heather-knight-not-first-t20i-mcc|title=Knight should have been not out in first T20I - MCC {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਈਟ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅੰਪਾਇਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਨਾਟ ਆਊਟ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਆਊਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। [[ਮੇਰੀਲੇਬੋਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ|ਐਮਸੀਸੀ]] ਦੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੌਨੀ ਸਿੰਗਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਾਈਟ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। <ref name=":2" /> ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ 2018 ਦੌਰਾਨ ਗੋਡੇ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਕਰਵਾਈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-injury-blow-australia-new-zealand-t20s-southern-stars-world-t20/2018-09-12|title=Jonassen hopeful despite injury blow|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸਨੇ 29 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕਿਨਰਾਰਾ ਅਕੈਡਮੀ ਓਵਲ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਇੱਕ T20I ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.smh.com.au/sport/cricket/jonassen-on-track-for-aussie-world-t20-assault-20181106-p50eb8.html|title=Jonassen on track for Aussie World T20 assault|last=Bailey|first=Scott|date=2018-11-06|website=The Sydney Morning Herald|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/18962/report/1161233/australia-women-vs-pakistan-women-3rd-t20i-pak-w-v-aus-w-t20is-2018-19|title=Recent Match Report - Pakistan Women vs Australia Women 3rd T20I 2018 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> 2018 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20 ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/australia-women-southern-stars-world-t20-squad-bolton-wareham-vlaeminck/2018-10-09|title=Australia reveal World Twenty20 squad|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਮੈਚ ਨਹੀਂ ਖੇਡਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਟੀਮ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/1150555/australia-women-vs-england-women-final-icc-womens-world-t20-2018-19|title=Recent Match Report - England Women vs Australia Women Final 2018 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ''ਦ ਐਥਲੀਟ ਵੌਇਸ'' ਲਈ ਇੱਕ ਬਲਾੱਗ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ "ਫੀਲਡ 'ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭਣ" ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਕਾਰਨ "ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸੁੰਦਰ ਹਨੇਰੇ ਸਥਾਨ" ਬਣ ਗਏ। <ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.athletesvoice.com.au/jess-jonassen-still-in-the-fight/|title='Still in the fight' by Jess Jonassen|date=2019-03-20|website=AthletesVoice|language=en-US|access-date=2020-09-06|archive-date=2019-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191206103009/https://www.athletesvoice.com.au/jess-jonassen-still-in-the-fight/|url-status=dead}}</ref> === 2019–ਮੌਜੂਦਾ: 100ਵਾਂ ਵਨਡੇ ਵਿਕਟ, ਚੌਥੀ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === 22 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ, ਜੋਨਾਸਨ ਨੇ WACA ਵਿਖੇ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਪੰਜ ਦੌੜਾਂ ਦੀ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਇੱਕ "ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫਾਈਟਬੈਕ" <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/match-report/australia-new-zealand-match-report-live-scores-video-streaming-radio-waca-women-southern-stars/2019-02-22|title=Aussies hang on to defeat brave Kiwis|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਕੱਢਿਆ, ਦਸ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 4/43 ਦਾ ਸਕੋਰ ਲਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/report/1144982/australia-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|title=Recent Match Report - Australia Women vs New Zealand Women 1st ODI 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕੈਰਨ ਰੋਲਟਨ ਓਵਲ ਵਿੱਚ 95 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 5/27 ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਲੜੀ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਦੀ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਜਿੱਤ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/report/1144983/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|title=Recent Match Report - Australia Women vs New Zealand Women 2nd ODI 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> 2019 ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਐਸ਼ੇਜ਼ ਦੇ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ]] ਗੇੜ ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਬੱਲੇ ਨਾਲ 74 ਅਤੇ ਗੇਂਦ ਨਾਲ 15.6 ਦੀ ਔਸਤ ਬਣਾਈ, <ref>{{Cite web|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?class=9&id=12781&type=series|title=Women's Ashes, 2019 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|access-date=2020-09-06}}</ref> ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦੌਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੀਮ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮੈਚ ਹਾਰੇਗੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19045/report/1168028/england-women-vs-australia-women-3rd-t20i-aus-w-in-england-2019|title=Recent Match Report - England Women vs Australia Women 3rd T20I 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਸਨੇ ਹੋਵ ਦੇ ਕਾਉਂਟੀ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿਖੇ ਦੂਜੇ ਟੀ-20I ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 2/19 ਦੇ ਮੈਚ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਵੀ ਲਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਸੱਤ ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/19045/report/1168027/england-women-vs-australia-women-2nd-t20i-aus-w-in-england-2019|title=Recent Match Report - England Women vs Australia Women 2nd T20I 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> 7 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਐਲਨ ਬਾਰਡਰ ਫੀਲਡ ਵਿਖੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 110 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜੋਨਾਸਨ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਲਈ 100 [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਵਨਡੇ]] ਵਿਕਟਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਚੌਥੀ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ, <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/report/1183514/australia-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|title=Recent Match Report - Australia Women vs Sri Lanka Women 2nd ODI 2019 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਕੈਥਰੀਨ ਫਿਟਜ਼ਪੈਟ੍ਰਿਕ, ਲੀਜ਼ਾ ਸਥਾਲੇਕਰ ਅਤੇ [[ਏਲਿਸ ਪੈਰੀ|ਐਲੀਸ ਪੇਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਾਮਿਲ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-100-one-day-odi-wicket-australia-women-sri-lanka-series-ab-field-brisbane/2019-10-06|title=Ton of fun: 'Happy' Jonassen closes in on rare milestone|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> 67 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਹ 64 ਪਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫਿਟਜ਼ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਔਰਤ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/match-report/australia-sri-lanka-second-odi-allan-border-field-brisbane-report-scores-highlights/2019-10-07|title=Haynes, Jonassen see Aussies equal record win streak|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਓਵਲ ਵਿਖੇ 2020 ਟ੍ਰਾਈ-ਨੈਸ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ "ਖੇਡ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਿੰਗ" <ref>{{Cite web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-02-12/australia-beats-india-in-twenty20-tri-series-final/11958594|title=Australia beats India in last-over thriller to win T20 title a few days before World Cup opener|date=2020-02-12|website=www.abc.net.au|language=en-AU|access-date=2020-09-06}}</ref> ਕਰਨ ਲਈ ਚਾਰ ਓਵਰਾਂ ਵਿੱਚ 5/12 ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ T20I ਪੰਜ ਵਿਕਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਟੀਮ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ। <ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1607952|title=Jonassen five-for propels Australia to tri-series final victory|website=www.icc-cricket.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/match-report/australia-india-t20-tri-series-final-live-stream-scores-video-highlights-melbourne/2020-02-12|title=Aussies turn it on to clinch T20 tri-series|website=Cricket Australia|access-date=12 February 2020}}</ref> ਸਿਡਨੀ ਸ਼ੋਗਰਾਉਂਡ ਸਟੇਡੀਅਮ ਵਿੱਚ 2020 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਵੀ, ਉਸ ਨੇ 2/24 ਦੇ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਅੰਕੜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਇਹ ਮੈਚ 17 ਦੌੜਾਂ ਨਾਲ ਹਾਰ ਜਾਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/1173048/australia-women-vs-india-women-1st-match-group-a-icc-womens-t20-world-cup-2019-20|title=Recent Match Report - India Women vs Australia Women 1st Match, Group A 2020 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਫਿਰ ਮੈਲਬੌਰਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ 3/20 ਲੈ ਲਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ 85 ਦੌੜਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8634/report/1173070/australia-women-vs-india-women-final-icc-womens-t20-world-cup-2019-20|title=Recent Match Report - Australia Women vs India Women Final 2020 {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੇਜ਼ ਲੜਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/womens-ashes-2021-22-alana-king-beats-amanda-jade-wellington-to-place-in-australia-s-ashes-squad-1296465|title=Alana King beats Amanda-Jade Wellington to place in Australia's Ashes squad|website=ESPN Cricinfo|access-date=12 January 2022}}</ref> ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2022 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/australia-women-odi-world-cup-squad-new-zealand-wellington-molineux-harris-king-selection/2022-01-26|title=Wellington, Harris return in Australia's World Cup squad|website=Cricket Australia|access-date=26 January 2022}}</ref> ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] ਵਿੱਚ 2022 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਨਾਸਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/australia-womens-cricket-commonwealth-games-squad-announcement-unchanged-lanning-perry-healy-mooney/2022-05-20|title=Aussies unchanged in quest for Comm Games gold|website=Cricket Australia|access-date=20 May 2022}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਜੋਨਾਸੇਨ ਦੇ ਉਪਨਾਮ "ਜੇਜੇ", ਉਸਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਤੇ "ਜੋਨੋ", ਉਸਦੇ ਉਪਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਨ। <ref name="ssmk 2012">{{Cite press release|title=Commonwealth Bank Southern Stars Media Kit|url=https://docplayer.net/23922250-Southern-stars-media-kit.html|location=Melbourne|access-date=11 June 2022}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਫਰਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਜੋਨਾਸੇਨ ਨੇ ਸਾਥੀ ਸਾਰਾਹ ਗੁਡਰਹੈਮ ਨਾਲ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਲਈ। <ref name=":3"/> <ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/jjonassen21/status/968816078355800064|title=Tweet by @JJonassen21|website=Twitter|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੋੜੇ ਨੇ ਮਈ 2020 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ ਪਰ [[2019–20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ|ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-brisbane-heat-womens-big-bash-league-wbbl-contract-wedding-day/2020-05-02|title=Jonassen keen to stay as rivals circle Heat stars|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਜੋਨਾਸੇਨ ਵੈਸਟਰਨ ਬੁਲਡੌਗਸ (ਇੱਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਨਿਯਮ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ) ਦਾ ਇੱਕ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਲਫੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਫ੍ਰੈਂਚ ਬੁਲਡੌਗ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.westernbulldogs.com.au/news/732582/bred-bulldog-jess-jonassen|title=Bred Bulldog: Jess Jonassen|website=www.westernbulldogs.com.au|access-date=2020-09-06}}</ref> <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/jess-jonassen-playing-her-own-game-mental-shift-brisbane-heat-wbbl-final-adelaide-strikers/2019-12-07|title=Relaxed Jonassen finally in a good space|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਗਿਟਾਰਿਸਟ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/news/brisbane-heat-wbbl-village-womens-big-bash-league-jess-jonassen-hinkley-kerr-de-klerk/2020-11-05|title=Heat players strike a chord in the WBBL village|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2021-05-09}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.cricket.com.au/video/brisbane-heat-guitar-music-in-the-village-wbbl06-jess-jonassen-mikayla-hinkley/2020-11-05|title=Heat stars in perfect harmony in the hub|website=cricket.com.au|language=en|access-date=2021-05-09}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == === ਟੀਮ === * 4x [[ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ T20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਚੈਂਪੀਅਨ: 2012, 2014, 2018, 2020 * 2 ਵਾਰ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ ਚੈਂਪੀਅਨ: 2018–19, 2019–20 * ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨ: 2013–14 <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8699/scorecard/672131/queensland-women-vs-australian-capital-territory-women-final-australian-womens-twenty20-cup-2013-14|title=Full Scorecard of Australian Capital Territory Women vs Queensland Women Final 2014 - Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com|website=www.espncricinfo.com|language=en|access-date=2020-09-06}}</ref> === ਵਿਅਕਤੀਗਤ === * ਮਹਿਲਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲੀਗ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ: 2014-15 * ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਫਾਇਰ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ: 2010-11, 2014-15 * ਬ੍ਰਿਸਬੇਨ ਹੀਟ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਖਿਡਾਰੀ: 2019-20 == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Cricinfo}} * [https://www.qldcricket.com.au/teams/queensland-fire/jess-jonassen Jessica Jonassen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221212063832/https://www.qldcricket.com.au/teams/queensland-fire/jess-jonassen |date=2022-12-12 }} at [https://www.qldcricket.com.au Queensland Cricket] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟਰ]] axp8tuheya9hsariv6g37nwqg1pnqcz 0 152562 839327 699726 2026-05-13T08:01:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839327 wikitext text/x-wiki '''ਪ੍ਰਬਲ ਕੁਮਾਰ ਬਾਸੂ''' (ਬੰਗਾਲੀ: প্রবাল কুমার বসু) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਬਲ ਕੁਮਾਰ ਬਾਸੂ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਸਤੰਬਰ 1960 ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] (ਪੂਰਵ ਕਲਕੱਤਾ) ਵਿੱਚ ਦੇਬਕੁਮਾਰ ਬਾਸੂ<ref>{{Cite web |date=2009-06-02 |title=The news from 'International PEN' and it's Centers around the globe: In loving memory of DebKumar basu |url=http://penwestbengal.blogspot.com/2009/06/in-loving-memory-of-debkumar-basu.html |access-date=2020-01-27 |website=The news from 'International PEN' and it's Centers around the globe}}</ref> ਅਤੇ ਚੰਦਾ ਬਾਸੂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੇਬਕੁਮਾਰ ਬਾਸੂ ਬੰਗਾਲੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤੇ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੇਖਕ, ਕਵੀ, ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਜਿੱਥੇ ਕਲਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬੀਜੇ ਗਏ ਸਨ। ਕਵੀ [[ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ|ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]<ref>{{Cite web |last=বসু |first=প্রবালকুমার |title=শক্তিকুমার বলে ডাকতেন |url=https://www.anandabazar.com/supplementary/rabibashoriyo/a-special-write-up-on-poet-shakti-chattopadhyay-1.903466 |access-date=2020-01-27 |website=anandabazar.com |language=bn}}</ref> ਦਾ ਪ੍ਰਬਲ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਦਿਹਾਤੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਨੇ ਪ੍ਰਬਲ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿੰਗ-ਸਾਈਡ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਨੇੜਤਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਵਿਖੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਡੂਅਰਜ਼ ਜੰਗਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਕਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ [[ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ]] ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿਸਨੇ ਪ੍ਰਬਲ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਬਲ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। == ਸਾਹਿਤਕ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ == ਪ੍ਰਬਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ''ਤੁਮੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਥਮ''<ref name=":0">{{Cite web |title=Shri Pranab Mukherjee: Former President of India |url=http://pranabmukherjee.nic.in/pr030317_01.html |access-date=2020-01-27 |website=pranabmukherjee.nic.in}}</ref> ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=January 16, 2002 |title=Signpost of Bengali poetry |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Signpost-of-Bengali-poetry/articleshow/1233506409.cms |access-date=2020-07-05 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਥੀਏਟਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਿਕ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਬੈਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਬਲ ਨੇ ''ਸਾਈਨਪੋਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ: ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ 50 ਸਾਲ''।<ref>{{Cite web |title=Book Review – Among Erring Humans |url=https://www.telegraphindia.com/opinion/book-review-among-erring-humans/cid/893284 |access-date=2020-03-31 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref> ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲ ਨੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ, ਥੀਏਟਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ, ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਕੋਲਕਾਤਾ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ<ref>{{Cite web |date=2007-12-16 |title=26 paintings auctioned at Christie's |url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/26-paintings-auctioned-at-christie-s/story-qMV80oN6IiHIvPt1nfxmDK.html |access-date=2020-07-05 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਪ੍ਰਬਲ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ''ਜਾਮਨ ਕੋਰੇ ਗਾਇਚੇ ਆਕਾਸ਼'' ਲਈ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਬੰਗਲਾ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=KAURAB Online :: A Bengali Poetry Webzine :: Translation Site |url=http://kaurab.tripod.com/english/books/prabal.html |access-date=2020-07-05 |website=kaurab.tripod.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ।<ref name=":3">{{Cite web |date=October 3, 2005 |title=Third Wellington International Poetry Festival |url=https://www.scoop.co.nz/stories/CU0510/S00007/third-wellington-international-poetry-festival.htm |access-date=2020-02-04 |website=www.scoop.co.nz}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Catalyst |url=http://catalystnz.blogspot.com/2006/ |access-date=2020-02-04 |website=catalystnz.blogspot.com |language=en-GB}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਨੇ ਹੋਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਨ-ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2017<ref name=":5">{{Cite magazine|date=March 3, 2017|title=Ashokkumar Chavda, Prabal Basu part of in-residence programme|url=https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/ashokkumar-chavda-prabal-basu-part-of-in-residence-programme-884740-2017-03-03|magazine=India Today|language=en|access-date=2020-02-04}}</ref> ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ|ਡਾ. ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਦੇ ਸੱਦੇ ਗਏ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ]] ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖੁਦ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਾਲ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। == ਯਪੰਚਿਤਰਾ - ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ == ਇਹ 2002 ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਤ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਯਪੰਚਿਤਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ (ਸੰਪਾਦਕ: ਬਰਨਾਲੀ ਰਾਏ), ਪ੍ਰਬਲ ਇਸਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। 2006 ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਬਲ ਨੇ ਯਪੰਚਿਤਰਾ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਯਪੰਚਿਤਰਾ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕਵੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਬਲ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਯਪੰਚਿਤਰਾ<ref>{{Cite web |title=Prabal Kumar Basu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/prabal-kumar-basu/articleshow/66631899.cms |access-date=2020-02-04 |website=The Times of India}}</ref> ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। == ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ == ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬਲਕੁਮਾਰ ਬਾਸੂ ਦੀਆਂ<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/books/promoting-indian-literature/article18075669.ece|title=Promoting Indian literature|last=Ravi|first=S.|date=2017-04-17|work=The Hindu|access-date=2020-03-31|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ: === ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === * ਤੁਮੀ ਮੈਂ ਪ੍ਰਥਮ (1983) * ਬਿਕਤਿਗਤਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀਸਤੰਬਰ ਪਾਸ਼ੇ (1987) * ਸਥਾਈ ਆਬਾਸ ਓ ਸਥਾਈ ਠਿਕਾਣਾ (1989) * ਜਨਮੋਬੀਜ (1993) * ਯਪੰਚਿਤਰਾ (1994) * ਈਸ਼ਵਰ ਮੁਖ (1998) * ਜੇਮਨ ਕੋਰੇ ਗਾਇਚੇ ਆਕਾਸ਼ (2002) * ਮਨੋਬੰਛਾ ਏਕ ਬਿੰਦੂ ਜੋਲ (2004) * ਕੋਠਾਠੇਕੇ ਸ਼ੂਰੂ ਕਾਰਬੋ (2006) * ਸ੍ਰੇਸ਼ਠੋ ਕਵਿਤਾ (2007) * ਆਪਨੇਕੀ ਥਿਕ ਕਰਤੇ ਹੋਬੇ ਗੰਤਬਯੋ (2008) * ਅਧਰਮ ਕਥਾ (2009) * ਭਲੋ ਬੋਲਤੇ ਸਿਖਾਂ (2011) * ਪ੍ਰੇਮਰ ਕਵਿਤਾ (2012) * ਨਿਰਬਚਿਤੋ ਦੁਰਤਵੋ ਮੇਨੇ (2013) * ਈ ਜੇ ਅਮੀ ਚਲੇਚੀ (2015) * ਆਮੀ ਤੋ ਬੋਲਤੇ ਪਾਰਮ (2017) * ਨਿਰਬਚਿਤੋ ਕਵਿਤਾ (2017) * ਬੇਬੇਚੀ ਏਮਨੀ ਭਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ (2018) * ਬਲਾਇਟ ਜੋਲਰ ਦਾਗ (2019) === ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੇ ਕੰਮ === ==== ਕਵਿਤਾ ==== * ਇਕੱਲੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ (2006) * ਛਤਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ (2008) * ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਘੁੰਮਦਾ ਹਾਂ (2018) ==== ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ==== * ਸੱਚ ਦਾ ਪੈਰਾਡੌਕਸ (2013) === ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਬੰਗਾਲੀ) === * ਮੋਹਾ ਭੋਜ (1993) * ਆਮਰ ਸੋਮੋਏ ਅਮਰ ਗਾਲਪੋ (2008) * ਗਾਲਪੋਈ ਗਾਲਪੋ (2011) === ਛੰਦ ਨਾਟਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (ਬੰਗਾਲੀ) === * ਚੱਕਰਬਿਊਹਾ ਹੇ ਅਨਨਯੋ ਕਬਿਆਨਾਤਿਆ (2005) * ਕਾਬਿਆਨਾਤਿਆ ਸੰਗ੍ਰਹਿ (2013) === ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === * ਅੰਧੋ ਜਾਤੋ ਹੋਇ ਤਤੋ ਦੇਖੇ (2007) * ਮੋਰ ਭਾਨਾਰੇ (2018) * ਤਰੁਣ ਕਬੀਰ ਕਬੀਓਭਾਸ਼ਾ (2018) * ਚਲਤੇ ਚਲਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ (2018) * ਕਿਛੁ ਦੇਖਾ ਕਿਛੁ ਕਥਾ (2019) * ਅੰਤੋਰਾਲੇਰ ਗੋਲਪੋਕਥਾ (2019) === ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕਾਂ === * ਸਾਈਨਪੋਸਟ: ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ * ਕੋਈ ਆਲੋ: ਉੱਘੇ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਯਪੰਚਿਤਰਾ ਮੈਗਜ਼ੀਨ (2015) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == * ਗੌਰੀਸ਼ੰਕਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ (1984)<ref name=:0/> * ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਰਾਜ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ (2005)<ref name=":2">{{Cite web |title=Prabal Kumar Basu - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/prabal-kumar-basu/articleshow/66631899.cms |access-date=2020-01-27 |website=The Times of India}}</ref> * ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ (2005) ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਵੈਲਿੰਗਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੋਇਟਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ<ref name=:3/><ref name=:4/> * ਟੋਕੀਓ (2007) ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਵਿਸ਼ਵ ਹਾਇਕੂ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਪੱਤਰ<ref>{{Cite web |title=The WHAC4 Album |url=http://www.worldhaiku.net/news_files/whac4/album/whac4album14.htm |access-date=2020-02-04 |website=www.worldhaiku.net |archive-date=2023-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217141122/http://www.worldhaiku.net/news_files/whac4/album/whac4album14.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=World Haiku |url=http://www.worldhaiku.net/news_files/whac4/chirashi.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217141119/http://www.worldhaiku.net/news_files/whac4/chirashi.htm |archive-date=2023-02-17 |access-date=2020-02-04 |website=www.worldhaiku.net }}</ref> * ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ, "ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਇਨ-ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (2017) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ<ref name=:5/> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ]] 1n26qyzdzxi3xm902fdu51cpq9hv44n 0 154478 839324 709342 2026-05-13T07:23:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839324 wikitext text/x-wiki   {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">Pooja Chopra</div> |- | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Pooja_Chopra_graces_Esha_Amin’s_Holiday_Edit_(04)_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pooja_Chopra_graces_Esha_Amin%E2%80%99s_Holiday_Edit_(04)_(cropped).jpg|frameless]]<div class="infobox-caption">ਚੋਪੜਾ 2018 ਵਿੱਚ</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਜਨਮ | class="infobox-data" |1989/1990&#x20;(ਉਮਰ&nbsp;32–33)<ref name="dnaindia12">{{Cite web |date=3 May 2009 |title=Miss India Pooja Chopra's dad told mum to kill her or forfeit marriage |url=https://www.dnaindia.com/india/report-miss-india-pooja-chopra-s-dad-told-mum-to-kill-her-or-forfeit-marriage-1252465 |access-date=12 March 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref><div class="birthplace" style="display:inline">ਕਲਕੱਤਾ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕਿੱਤਾ | class="infobox-data role" |ਅਭਿਨੇਤਰੀ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਸਰਗਰਮ ਸਾਲ | class="infobox-data" |2009–2022 |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਕਿਸ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ | class="infobox-data" |ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ |- ! scope="row" class="infobox-label" |ਟਾਈਟਲ | class="infobox-data title" |ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (2009) |} '''ਪੂਜਾ ਚੋਪੜਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Pooja Chopra''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ 2009 ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Pooja Chopra is Miss India 2009 |url=https://www.ndtv.com/india-news/pooja-chopra-is-miss-india-2009-390961 |access-date=10 June 2020 |website=NDTV.com}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ "ਬਿਊਟੀ ਵਿਦ ਏ ਪਰਪਜ਼" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Injured Miss India is 'Beauty with a Purpose' |url=https://www.ndtv.com/india-news/injured-miss-india-is-beauty-with-a-purpose-406728 |access-date=10 June 2020 |website=NDTV.com}}</ref> ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ, ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਟਾਈਮਜ਼ ਮੋਸਟ ਪਾਵਰਫੁੱਲ ਵੂਮੈਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ "ਕਮਾਂਡੋ: ਏ ਵਨ ਮੈਨ ਆਰਮੀ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web |last=Media |first=5 Dreams |title=Pooja Chopra Wins The Times Most Powerful Women Award 2017! |url=http://www.elfaworld.com/post/pooja-chopra-wins-the-times-most-powerful-women-award-2017 |access-date=10 June 2020 |website=elfaworld.com |language=en-IN |archive-date=10 ਜੂਨ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610110614/http://www.elfaworld.com/post/pooja-chopra-wins-the-times-most-powerful-women-award-2017 |url-status=dead }}</ref> ਪੂਜਾ ਚੋਪੜਾ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Times 50 Most Desirable Women 2013 {{!}} Pooja Chopra at 31 |url=https://www.youtube.com/watch?v=MMTFtyZRQpE |access-date=10 June 2020 |website=youtube.com}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਚੋਪੜਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਲੜਕਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਮਾਂ, ਨੀਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਿਆਹੁਤਾ ਘਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨਾਥ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਪਾਲਿਆ।<ref>{{Cite web |date=26 April 2009 |title=Neera Chopra: My Husband threw us out |url=http://timesofindia.indiatimes.com/Entertainment/My-husband-threw-us-out-Neera-Chopra/articleshow/4451333.cms |access-date=15 July 2012 |website=The Times of India}}</ref><ref name="dnaindia1">{{Cite web |date=3 May 2009 |title=Miss India Pooja Chopra's dad told mum to kill her or forfeit marriage |url=https://www.dnaindia.com/india/report-miss-india-pooja-chopra-s-dad-told-mum-to-kill-her-or-forfeit-marriage-1252465 |access-date=12 March 2019 |website=DNA India |language=en}}</ref> ਉਹ [[ਪੂਨੇ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੀ ਵਸਨੀਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Pooja Chopra |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/pooja-chopra/biography.html |access-date=2023-03-01 |archive-date=2014-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140727174842/http://entertainment.oneindia.in/celebs/pooja-chopra/biography.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ੁਭਰਾ ਚੋਪੜਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮਾਊਂਟ ਕਾਰਮਲ ਕਾਨਵੈਂਟ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਨੇਸ ਵਾਡੀਆ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। [[ਤਸਵੀਰ:Copy_of_pooja_chopra.jpg|left|thumb| ਚੋਪੜਾ 2009 ਵਿੱਚ]] [[ਤਸਵੀਰ:Pooja_Chopra_promoting_short_film_‘Ouch’_at_MAMI_18th_Mumbai_Film_Festival_(cropped).jpg|thumb| 2016 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਦਿ ਮੂਵਿੰਗ ਇਮੇਜ ਵਿੱਚ ਚੋਪੜਾ]] ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2011 ਦੀ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਪੋਨਰ ਸ਼ੰਕਰ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web |title=Ponnar Shankar (film) Review |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Ponnar-Shankar/movie-review/7998113.cms |website=[[The Times of India]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 August 2010 |title=Ponnar Shankar sold to Martin Productions |url=http://www.kollytalk.com/cinenews/ponnar-shankar-sold-to-martin-productions/ |access-date=6 July 2012 |publisher=Kollytalk.com |archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2012 |archive-url=https://archive.today/20120906110916/http://www.kollytalk.com/cinenews/ponnar-shankar-sold-to-martin-productions/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸਨੇ ਮਧੁਰ ਭੰਡਾਰਕਰ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ''[[ਫੈਸ਼ਨ (2008 ਫਿਲਮ)|ਫੈਸ਼ਨ]]'' ਅਤੇ ''ਹੀਰੋਇਨ'' ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Former Miss India Pooja Chopra became an actress for her mother |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/former-miss-india-pooja-chopra-became-an-actress-for-her-mother-349191 |access-date=4 April 2013 |archive-date=7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130407010145/http://movies.ndtv.com/bollywood/former-miss-india-pooja-chopra-became-an-actress-for-her-mother-349191 |url-status=dead }}</ref> ਪੂਜਾ ਨੇ 2009 'ਚ 8 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿੰਗਫਿਸ਼ਰ ਕੈਲੰਡਰ 2020 ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਟਾਈਮਜ਼ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਚੋਪੜਾ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ [https://m.beautypageants.in/miss-india/pooja-chopra-to-star-in-jahaan-chaar-yaar/articleshow/81449458.cms ਜਹਾਂ ਚਾਰ ਯਾਰ] ਅਤੇ [https://www.filmfare.com/news/bollywood/arshad-warsi-will-take-on-a-double-role-for-the-first-time-in-jeevan-bheema-yojana-52858.html ਜੀਵਨ ਬੀਮਾ ਯੋਜਨਾ] ਦੋਵੇਂ 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣੀਆ ਸਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dw5u53dct20yebwh7owb7o5zv9esy4b 0 155334 839258 646203 2026-05-12T17:58:24Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1331755252|Sulakshana Pandit]]" 839258 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਪੰਡਿਤ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਾਬਕਾ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਦਾ ਕਰੀਅਰ 1970 ਅਤੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਔਰਤ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਜੀਤੇਂਦਰ|ਜਤਿੰਦਰ]], [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]], [[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]], [[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]], [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਿਨਹਾ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ 1975 ਵਿੱਚ ਸਸਪੈਂਸ ਥ੍ਰਿਲਰ ''ਉਲਝਾਨ'' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਨਿਲ ਗਾਂਗੁਲੀ ਦੀ ''ਸੰਕੋਚ'' (1976), ਜੋ ਕਿ ਨਾਵਲ ''ਪਰਿਣੀਤਾ ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਲੋਲਿਤਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ''ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'', ''ਅਪਨਾਪਨ'', ''ਖਾਨਦਾਨ'', ''ਚੇਹਰੇ ਪੇ ਛੇਹਰਾ'', ''ਧਰਮ ਕਾਂਤਾ'' ਅਤੇ ''ਵਕਤ ਕੀ ਦੀਵਾਰ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਲਮ ''ਬਾਂਡੀ'' 1978 ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਦਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਾਇਕੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1967 ਦੀ ਫਿਲਮ ''[[Taqdeer (1966 film)|ਤਕਦੀਰ]]'' ਵਿੱਚ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਸਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਸੇ" ਗਾ ਕੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਹੇਮੰਤ ਕੁਮਾਰ]] ਵਰਗੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਮਰਾਠੀ, ਉੜੀਆ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ। 1980 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ''ਜਜ਼ਬਾਤ'' (HMV) ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਐਲਬਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ|ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ]] ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]], ਸ਼ੈਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ, [[ਕੇ ਜੇ ਯੇਸੂਦਾਸ|ਯੇਸੂਦਾਸ]], [[ਮਹਿੰਦਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] ਵਰਗੇ ਨਿਪੁੰਨ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਦੋਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਉਸਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ, [[ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ|ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ]], ਕਲਿਆਣਜੀ ਆਨੰਦਜੀ, ਕਾਨੂ ਰਾਏ, [[ਬੱਪੀ ਲਹਿਰੀ]], ਊਸ਼ਾ ਖੰਨਾ, ਰਾਜੇਸ਼ ਰੋਸ਼ਨ, [[ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਹੂਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਖਯਾਮ]], ਰਾਜਕਮਲ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਗਾਇਆ। 1986 ਵਿੱਚ, ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਕਸ਼ਮੀਕਾਂਤ ਪਿਆਰੇਲਾਲ ਅਤੇ ਗਾਇਕ ਮਨਹਰ, ਸ਼ਬੀਰ ਕੁਮਾਰ, ਨਿਤਿਨ ਮੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਧਾ ਪੌਡਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ "ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ" ਸਮਾਰੋਹ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਦੇ ਰਾਇਲ ਐਲਬਰਟ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ''ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦ ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ'' (1996) ਦੇ ਗੀਤ "ਸਾਗਰ ਕਿਨਾਰੇ ਭੀ ਦੋ ਦਿਲ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਲਾਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਜਤਿਨ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਫਤਿਹਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹਿਸਾਰ (ਹੁਣ ਫਤਿਹਾਬਾਦ)]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿਲੀਮੰਦੋਰੀ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ [[ਜਸਰਾਜ|ਪੰਡਿਤ ਜਸਰਾਜ]] ਉਸਦੇ ਚਾਚਾ ਸਨ। ਰਾਜਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨ ਸੰਘ|ਜਨ ਸੰਘ ਦੇ]] ਨੇਤਾ ਵਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਪੰਡਿਤ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਚਾ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮੰਧੀਰ ਪੰਡਿਤ (ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਤਿਨ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਮੰਧੀਰ-ਜਤਿਨ ਦੀ ਜੋੜੀ ਵਜੋਂ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ) ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਸਾਥੀ ਸੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ [[ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਈ ਲਾਈਵ ਕੰਸਰਟ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਨਹੀਂ ਬਣ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ (ਮੰਧੀਰ, ਜਤਿਨ ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਪੰਡਿਤ ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ (ਸਵਰਗੀ ਮਾਇਆ ਐਂਡਰਸਨ, ਸਵਰਗੀ ਸੰਧਿਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਵਿਜੇਤਾ ਪੰਡਿਤ]]) ਹਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਰਾਇਣ ਪੰਡਿਤ ਇੱਕ ਨਿਪੁੰਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਭਤੀਜਾ ਯਸ਼ ਪੰਡਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰ ਹੈ। ਭਤੀਜੀਆਂ ਸ਼ਰਧਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ [[ਸ਼ਵੇਤਾ ਪੰਡਿਤ]] ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਹਨ। ਉਸਦੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਹੇਮਲਤਾ ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਨੇ ਕਦੇ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=D |first=Johnny |date=31 January 2006 |title=Star couples search for love |url=http://www.hindustantimes.com/india/star-couples-search-for-love/story-T7ea003jeYw3bXolKDbzlJ.html |access-date=25 December 2016 |website=Hindustan Times}}</ref> ਕੰਮ ਮਿਲਣਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ। ਉਸਦੀ ਭੈਣ [[ਵਿਜੇਤਾ ਪੰਡਿਤ]] ਅਤੇ ਜੀਜਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਆਦੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ, ਨੇ ਉਸਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਐਲਬਮ ਲਿਖਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਪਰ ਆਦੇਸ਼ ਉਸਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20070927220625/http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=12320 Quality Matters (Archived link)]</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਥਰੂਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਕਮਰ ਦੀ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਸੁਲਕਸ਼ਨਾ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰ ਸਰਜਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਲੰਬਾਈ ਦਾ ਰੇਡੀਓ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ ਆਰਜੇ ਵਿਜੇ ਅਕੇਲਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ. !ਫ਼ਿਲਮ !ਅੱਖਰ/ਭੂਮਿਕਾ !ਕੋਸਟਾਰ |- |1975 |''ਉਲਝਨ'' |ਕਰੂਨਾ |[[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] |- |1975 |''ਸੰਕਲਪ'' |ਪੁਜਾਰਨ | |- |1975 |''ਰਾਜਾ'' |ਰਾਣੀ |[[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] |- |1975 |''ਸਲਾਖੇੰ'' |ਸੀਮਾ |[[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] |- |1976 |''ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ'' |ਆਸ਼ਾ |[[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]] |- |1976 |''ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੰਭੂ'' |ਪਿੰਕੀ ਸਿੰਘ |ਫਿਰੋਜ਼ ਖ਼ਾਨ |- |1976 |''ਬੰਡਲਬਾਜ਼'' |ਨਿਸ਼ਾ ਸ਼ਰਮਾ |[[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] |- |1976 |''ਸੰਕੋਚ'' |ਲਲਿਤਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1977 |''ਅਪਨਾਪਨ'' |ਰਾਧਿਕਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1977 |''ਕਸਮ ਖੂਨ ਕੀ'' |ਰਾਧਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1977 |''[[Thief of Bagdad (1977 film)|ਬਗਦਾਦ ਦਾ ਚੋਰ]]'' |ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੀ ਰੁਖਸਾਨਾ |[[ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਿਨਹਾ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]] |- |1978 |''ਫਾਂਸੀ'' |ਛਾਇਆ |[[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] |- |1978 |''[[Bandie (1978 film)|ਬੰਦੀ]]'' |ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਰਾਧਾ ਸਿੰਘ |ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰ |- |1978 |''ਅਮਰ ਸ਼ਕਤੀ'' |ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੁਨੀਤਾ |[[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] |- |1979 |''ਖਾਨਦਾਨ'' |ਊਸ਼ਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1980 |''[[Ganga Aur Suraj|ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ]]'' |ਸਰਿਤਾ |[[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] |- |1980 |''ਗਰਮ ਖੂਨ'' |ਰਮਾ |[[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]] |- |1981 |''ਵਕਤ ਕੀ ਦੀਵਾਰ'' |ਪ੍ਰਿਆ |[[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] |- |1981 |''ਚੇਹਰੇ ਪੇ ਚੇਹਰਾ'' |ਡਾਇਨਾ |[[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] |- |1981 |''ਰਾਜ਼'' |ਸੀਮਾ |[[ਰਾਜ ਬੱਬਰ]] |- |1982 |''ਲਕਸ਼ਮੀ'' |ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ | |- |1982 |''ਧਰਮ ਕਾਂਟਾ'' |ਚੰਦਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1982 |''[[Dil Hi Dil Mein (1982 film)|ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਮੇਂ]]'' |ਆਸ਼ਾ ਸਿੰਘ |ਨਵੀਨ ਨਿਸ਼ਚੋਲ, ਵਿਨੋਦ ਮਹਿਰਾ |- |1982 |''[[Barrister (film)|ਬੈਰਿਸਟਰ]]'' | | |- |1984 |''[[Chakma (film)|ਚੱਕਮਾ]]'' | | |- |1985 |''ਕਾਲਾ ਸੂਰਜ'' |ਕਰੂਨਾ |[[ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਿਨਹਾ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]] |- |1987 |''[[Goraa|ਗੋਰਾ]]'' |ਰੂਪਾ |[[ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ]] |- |1987 |''ਮਦਦਗਾਰ'' |ਸੁਨੀਤਾ |[[ਜੀਤੇਂਦਰ]] |- |1988 |''ਦੋ ਵਕਤ ਕੀ ਰੋਟੀ'' |ਗੰਗਾ |[[ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ]] |- |} == ਅਵਾਰਡ == * ''ਸੰਕਲਪ'' (1975) ਦੇ ਗੀਤ "ਤੂ ਹੀ ਸਾਗਰ ਹੈ ਤੂ ਹੀ ਕਿਨਾਰਾ" ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ]] । * ''ਸੰਕਲਪ'' ਵਿੱਚ "ਤੂ ਹੀ ਸਾਗਰ ਹੈ ਤੂ ਹੀ ਕਿਨਾਰਾ" ਗੀਤ ਲਈ 1975 ਵਿੱਚ ਮੀਆਂ ਤਾਨਸੇਨ ਅਵਾਰਡ। * ''ਸੰਕੋਚ'' (1976) ਵਿੱਚ ਕਲਾਸੀਕਲ "ਬੰਧੀ ਰੇ ਕਹੇ ਪ੍ਰੀਤ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਅਵਾਰਡ]] ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕ]] tga9s61xub3b5xyjy1ufzi93fwm95u4 0 159838 839289 679605 2026-05-13T00:43:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839289 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਤਾਨੀਆ ਚੌਧਰੀ | image = Tania Choudhury.jpg | caption = ਚੌਧਰੀ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ | birth_name = | full_name = ਤਾਨੀਆ ਚੌਧਰੀ | nickname = | nationality = ਭਾਰਤੀ | citizenship = ਭਾਰਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1995|06|13|df=y}} | birth_place = [[ਗੁਹਾਟੀ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | agent = | height = 162 ਸੈ.ਮੀ | weight = 66 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ | website = | country = | sport = ਲਾਅਨ ਬਾਊਲਜ਼ | universityteam = | league = | league_type = | club = | turnedpro = | partner = | former_partner = | medaltemplates = }} '''ਤਾਨੀਆ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Tania Choudhury;''' ਜਨਮ 1995) ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਰਤੀ ਲਾਅਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=profile |url=http://g2014results.thecgf.com/athlete/lawn_bowls/1036085/tania_choudhury.html |publisher=Commonwealth Games Federation |access-date=2023-03-26 |archive-date=2023-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326170423/http://g2014results.thecgf.com/athlete/lawn_bowls/1036085/tania_choudhury.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਗੁਹਾਟੀ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਸਾਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਤੇਜ਼ਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਅਸਾਮ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ.ਕੀਤੀ। == ਬਾਊਲਜ਼ ਕਰੀਅਰ == === ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ === ਚੌਧਰੀ ਨੇ 2010 ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਲਾਅਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਖਿਡਾਰਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Meet the Young Guwahatian - Tania Choudhury (Lawn Bowl Player) |url=https://www.guwahatiplus.com/daily-news/meet-the-young-guwahatian-tania-choudhury-lawn-bowl-player |publisher=Guwahati Daily News}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੀ ਤੀਹਰੀ ਟੀਮ ਪੂਲ ਬੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਰਹੀ ਪਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਈ। ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਕਰਨਾ. ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Athletes and results |url=https://thecgf.com/results/athletes/65107 |publisher=Commonwealth Games Federation |access-date=2023-03-26 |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812155840/https://thecgf.com/results/athletes/65107 |url-status=dead }}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2022 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤੀਹਰੇ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Official Games profile |url=https://results.birmingham2022.com/#/athlete-details/43221 |access-date=4 August 2022 |publisher=2022 Commonwealth Games}}</ref> === ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿਸ਼ਵ ਆਊਟਡੋਰ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2020 WORLD BOWLS CHAMPIONSHIPS: COMPETING COUNTRIES |url=https://www.bowls.com.au/2020-world-bowls-championships-competing-countries/ |publisher=Bowls Australia}}</ref> === ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ === ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2019 ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ 2009 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੌਕੇ ਦਾ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਤੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਬਲ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Results Portal |url=https://sportsdesq.sportstg.com/portal/index.cfm?fuseaction=main&OrgID=16084 |publisher=Bowls Australia |access-date=2023-03-26 |archive-date=2020-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204011228/https://sportsdesq.sportstg.com/portal/index.cfm?fuseaction=main&orgId=16084 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=2019 ASIA PACIFIC CHAMPIONSHIPS: FRIDAY FINALS WRAP |url=https://www.bowls.com.au/2019-asia-pacific-championships-friday-finals-wrap/ |publisher=World Bowls}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g6pjdw9ec43c3pzeui1eb6o6zpygyew 0 160675 839239 832086 2026-05-12T14:07:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839239 wikitext text/x-wiki '''ਕ੍ਰਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1988) ਇੱਕ ਟੈਕਨੋਲੋਜਿਸਟ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37154519|title=Are killer bots about to do away with Computers?|last=Ward|first=Mark|date=2016-10-04|work=BBC News|access-date=2016-10-26|language=en-GB}}</ref><ref name="Badenhorst">{{Cite news|url=http://www.accountingweb.co.uk/tech/tech-pulse/sages-bot-gives-ai-the-human-touch|title=Sage's bot gives AI the human touch|last=Badenhorst|first=Francois|date=2016-07-13|work=AccountingWEB|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Nations |first=United |date=2019-02-11 |title=As inequality grows, the UN fights for a fairer world |url=https://europeansting.com/2019/02/11/as-inequality-grows-the-un-fights-for-a-fairer-world-2/ |access-date=2019-03-12 |website=The European Sting - Critical News & Insights on European Politics, Economy, Foreign Affairs, Business & Technology - europeansting.com |language=en}}</ref> 2018 ਤੱਕ, ਉਹ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਕੰਪਨੀ ਸੇਜ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੀ ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=3 August 2016 |title=UK'S Biggest Tech Company Sage Ignites Ambition of Small & Medium Business Owners at Sage Summit |url=https://www.globalbankingandfinance.com/uks-biggest-tech-company-sage-ignites-ambition-of-small-medium-business-owners-at-sage-summit- |access-date=2016-10-26 |website=www.globalbankingandfinance.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2016/aug/14/sage-data-customers-british-companies|title=Data on staff at 280 UK firms may be at risk after Sage breach|last=Guardian Staff|date=2016-08-14|work=The Guardian|access-date=2016-10-26|last2=agencies|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.itpro.co.uk/networking/27460/how-the-iot-is-transforming-financial-services|title=How the IoT is transforming financial services|work=IT Pro|access-date=2016-10-27}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ [[AI for Good UK|AI ਫਾਰ ਗੁੱਡ ਯੂਕੇ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹਨ, ਜੋ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਟੂਲਜ਼ ਨੂੰ ਹੋਰ ਨੈਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":5">{{Cite web |title=AI for Good |url=https://www.aiforgood.co.uk/ |access-date=2020-05-24 |website=AI for Good |language=en |archive-date=2020-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506231219/https://www.aiforgood.co.uk/ |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ 30 ਅੰਡਰ 30 ਯੂਰਪ: ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ]] ਨੌਜਵਾਨ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2019-02-04 |title=Human error far more dangerous than Artificial Intelligence |url=https://news.un.org/en/audio/2019/02/1031951 |access-date=2019-03-12 |website=UN News |language=en |archive-date=2019-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212195115/https://news.un.org/en/audio/2019/02/1031951 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=youthenvoy |date=2018-09-23 |title=United Nations launches 2nd Class of exceptional Young Leaders to help achieve the Sustainable Development Goals |url=http://sdgyl.org/2018/09/23/united-nations-launches-2nd-class-of-exceptional-young-leaders-to-help-achieve-the-sustainable-development-goals/ |access-date=2019-03-12 |website=United Nations Young Leaders for the Sustainable Development Goals |language=en-US |archive-date=2019-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331195210/http://sdgyl.org/2018/09/23/united-nations-launches-2nd-class-of-exceptional-young-leaders-to-help-achieve-the-sustainable-development-goals/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/kriti-sharma/|title=Kriti Sharma|work=Forbes|access-date=2017-01-26|language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ੀਟਲ, ਕਲਚਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟ ਲਈ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":6">{{Cite web |title=Stellar new board appointed to lead world-first Centre for Data Ethics and Innovation |url=https://www.gov.uk/government/news/stellar-new-board-appointed-to-lead-world-first-centre-for-data-ethics-and-innovation |access-date=2019-03-12 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref name=":7">{{Cite web |title=UK gov appoints first seats for Centre for Data Ethics and Innovation |url=https://www.itpro.co.uk/go/32400 |access-date=2019-03-12 |website=IT PRO |language=en}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |title=Jeremy Wright announces Centre for Data Ethics and Innovation board |url=https://www.computerweekly.com/news/252452803/Jeremy-Wright-announces-Centre-for-Data-Ethics-and-Innovation-board |access-date=2019-03-12 |website=ComputerWeekly.com |language=en}}</ref> ਸ਼ਰਮਾ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਗ, ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰੀ ਚੈਟਬੋਟ,<ref name=":9">{{Cite news|url=http://www.computerdealernews.com/news/sage-releases-a-siri-type-assistant-for-accounting-named-pegg/49335|title=Sage releases a Siri-type assistant for accounting named Pegg|work=Computer Dealer News|access-date=2016-10-26|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026234557/http://www.computerdealernews.com/news/sage-releases-a-siri-type-assistant-for-accounting-named-pegg/49335|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਰੈਨਬੋ, ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name=":10">{{Cite web |title=Abused women can text 'hi rainbow' on Facebook messenger and get help and support |url=https://www.w24.co.za/SelfCare/Wellness/Mind/for-the-first-time-in-sa-rainbow-ai-technology-is-being-used-to-support-women-experiencing-abuse-20181115 |access-date=2019-03-12 |website=W24}}</ref> ਉਸਨੇ "ਬੋਟਨੇਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਣ" ਦੇ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾਲੋਂ ਉਪਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।<ref name="Badenhorst" /><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/technology-37605943|title=What if there were more women in tech?|last=Kleinman|first=Zoe|date=2016-10-11|work=BBC News|access-date=2016-10-26|language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.businesszone.co.uk/deep-dive/future/embracing-botness-lessons-from-the-front-line-of-bot-design|title=Embracing 'botness': lessons from the front line of bots design|last=Sharma|first=Kriti|date=2016-09-06|work=BusinessZone|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.businesszone.co.uk/delete/toys/how-to-solve-ecommerces-conversation-conundrum|title=How to solve ecommerce's conversation conundrum|last=Badenhorst|first=Francois|date=2016-09-30|work=BusinessZone|access-date=2016-10-26|language=en}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ 1988 ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ|ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2022}} == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਸੇਂਟ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2011) ਤੋਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ (2010) ਅਤੇ ਐਡਵਾਂਸਡ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਅਨੁਕੂਲਨ ਅਤੇ ਖਗੋਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ, ਪਦਾਰਥ ਵਿਗਿਆਨ, ਪੌਲੀਮਰ ਅਤੇ ਬਾਇਓਇਨਫਾਰਮੈਟਿਕਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=:: Welcome to DNA Syndication - Packages |url=http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=Mba8sSh83dPulsUc6CDbF/EEwEOWJ3dPulsSgPCE/DBmey5RLPpHw= |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161026232732/http://dnasyndication.com/showarticlerss.aspx?nid=Mba8sSh83dPulsUc6CDbF%2FEEwEOWJ3dPulsSgPCE%2FDBmey5RLPpHw%3D |archive-date=2016-10-26 |access-date=2016-10-26 |website=dnasyndication.com |publisher=}}</ref><ref>{{Cite web |title=JNCASR |url=http://www.jncasr.ac.in/fe/rajivgandhi.php |access-date=2016-10-26 |website=www.jncasr.ac.in}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, [[ਗੂਗਲ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਗੂਗਲ ਇੰਡੀਆ ਵੂਮੈਨ ਇਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/google-announces-winners-of-engg-award/article719873.ece|title=Google announces winners of engg. award|date=2010-02-28|work=The Hindu|access-date=2016-10-26|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵਿਦਿਅਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਅਨੀਤਾ ਬੋਰਗ ਸੰਸਥਾ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ ਸਿਸਟਰਜ਼ ਪਾਸ ਇਟ ਆਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":2">{{Cite news|url=http://anitaborg.org/profiles/pio-award-recipients/kriti-s/|title=Kriti S. - Anita Borg Institute|date=2010-05-01|work=Anita Borg Institute|access-date=2016-10-26|language=en-US|archive-date=2016-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026232820/http://anitaborg.org/profiles/pio-award-recipients/kriti-s/|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] drmz8rzwyon1q4gwsdg2b6idcuomm1v 0 164912 839253 761661 2026-05-12T17:00:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839253 wikitext text/x-wiki '''ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲ''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mhjbAAAAMAAJ&q=%22gulzar+mahal%22|title=The Mughal Garden: Interpretation, Conservation and Implications|last=Hussain|first=Mahmood|last2=Rehman|first2=Abdul|last3=Wescoat|first3=James L.|date=1996|publisher=Ferozsons|isbn=978-969-0-01299-9|language=en}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਮਹਿਲ 1906 ਅਤੇ 1909 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |last=Vandal |first=Sajida |date=2011 |title=Cultural Expressions of South Punjab |url=http://unesco.org.pk/culture/documents/publications/Cultural_Expressions.pdf |access-date=21 April 2020 |website=UNESCO |archive-date=13 ਅਗਸਤ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813172803/http://unesco.org.pk/culture/documents/publications/Cultural_Expressions.pdf |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਸਾਦੇਕ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਪੰਜਵੇਂ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੌਰਾਨ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite journal|last=Bhatti|first=Rubina|date=October 2013|title=Role of Libraries & Information Centers in Promoting Culture and Architecture in Cholistan Desert, South Punjab Pakistan|url=https://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2420&context=libphilprac|journal=Library Philosophy and Practice}}</ref><ref name=":0" /> ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਵਾਸਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zXbiAAAAMAAJ&q=gulzar+mahal+1902|title=Pakistan Handbook|date=1990|publisher=Moon Publications|isbn=978-0-918373-56-4|language=en}}</ref> ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਾਗ਼ ਹੈ,<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=mhjbAAAAMAAJ&q=%22gulzar+mahal%22+bahawalpur|title=The Mughal Garden: Interpretation, Conservation and Implications|last=Hussain|first=Mahmood|last2=Rehman|first2=Abdul|last3=Wescoat|first3=James L.|date=1996|publisher=Ferozsons|isbn=978-969-0-01299-9|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ [[ਦਰਬਾਰ ਮਹਿਲ]], ਫਾਰੂਖ ਮਹਿਲ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਤ ਮਹਿਲ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਹਾਵਲਗੜ੍ਹ ਪੈਲੇਸ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Tribune.com.pk |date=2018-12-26 |title=Sadiq Garh Palace; abandoned but not forgotten |url=https://tribune.com.pk/story/1874719/1-sadiq-garh-palace-abandoned-not-forgotten/ |access-date=2020-04-21 |website=The Express Tribune |language=en}}</ref> ਇਹ ਮਹਿਲ 1966 ਤੋਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=2004-05-03 |title=BAHAWALPUR: Call to declare palaces national heritage |url=http://beta.dawn.com/news/357971/bahawalpur-call-to-declare-palaces-national-heritage |access-date=2020-04-21 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7HdbR1FrKvcC&q=Darbar+Mahal+Bahawalpur|title=The Herald|date=2012|publisher=Pakistan Herald Publications|language=en}}</ref> ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Vandal |first=Sajida |date=2011 |title=Cultural Expressions of South Punjab |url=http://unesco.org.pk/culture/documents/publications/Cultural_Expressions.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813172803/http://unesco.org.pk/culture/documents/publications/Cultural_Expressions.pdf |archive-date=13 ਅਗਸਤ 2014 |access-date=21 April 2020 |website=UNESCO}}</ref> ਇਸ ਮਹਿਲ ਦਾ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Haider |first=Syed |date=2023-02-06 |title=Top 10 Attractions Near DHA Bahawalpur |url=https://pelicanproperties.pk/top-10-attractions-near-dha-bahawalpur/ |access-date=2023-02-24 |website=Pelican Properties |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == le5vnte1ikqwmijfnfl6n918p2t5q5s 0 165487 839236 803425 2026-05-12T13:02:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839236 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sikh_temple,_Queensdale_Road,_Hammersmith_-_geograph.org.uk_-_934302.jpg|thumb| ਕੇਂਦਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] '''ਖਾਲਸਾ ਜਥਾ''' ਲੰਡਨ ਦੇ ਨੌਟਿੰਗ ਹਿੱਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ]] ਸਥਾਪਨਾ 1908 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, <ref>{{Cite web |title=Central Gurdwara (Khalsa Jatha) London |url=http://centralgurdwara.org.uk/ |access-date=2019-06-19 |website=centralgurdwara.org.uk}}</ref> ਅਤੇ ਇਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। 1913 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਧਰਮ-ਸਭਾਵਾਂ 79 ਸਿੰਕਲੇਅਰ ਰੋਡ, ਸ਼ੈਫਰਡ ਬੁਸ਼ ਤੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਮੌਜੂਦਾ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1969 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਈਨਸਡੇਲ ਰੋਡ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[Peter Virdi Foundation|ਪੀਟਰ ਵਿਰਦੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਨੇਇਮਾਰਤਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਵਾਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=news & activities – The Virdee Foundation |url=http://www.thevirdeefoundation.com/news-activites/ |access-date=2019-06-19 |language=en-US |archive-date=2019-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191031213626/http://www.thevirdeefoundation.com/news-activites/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Peter Virdee: The property tycoon on a mission to give something back |url=https://www.asianwealthmag.com/articles/peter-virdee-property-tycoon-mission-give-something-back/ |access-date=2019-06-19 |website=Asian Wealth Magazine |language=en-GB |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919094038/https://www.asianwealthmag.com/articles/peter-virdee-property-tycoon-mission-give-something-back/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=550ਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮੌਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਕਰੀਬ 44 ਅਰਬ ਰੁਪਏ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ |url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20190612/1/2679327.cms#2679327 |access-date=2019-06-19 |website=ਅਜੀਤ: ਪਹਿਲਾ ਸਫ਼ਾ |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ਇਹ ਗੁਰੂਘਰ ਸੰਗਤ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁੱਲਦਾ ਹੈ, ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਖਾਸ ਦੀਵਾਨ ਸਜਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਵੀ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] 576vta84gk5ebj6b86j2udyvhf99dfk 0 165616 839332 756279 2026-05-13T09:10:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839332 wikitext text/x-wiki {{Infobox political post |post = ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ |title = ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ |body = |insignia = |insigniasize = |insigniacaption = |image = Pratap Singh Bajwa.jpg |imagesize = |incumbent = [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ]]<br>{{small|([[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]])}} |incumbentsince = 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 |style = |termlength = 5 ਸਾਲ<br> ਕੋਈ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਸੀਮਾ ਨਹੀਂ |appointer = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਸਪੀਕਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਸਪੀਕਰ]] |nominator = [[ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (ਭਾਰਤ)|ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਨੇਤਾ]] |deputy = ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚੱਬੇਆਲ<br> {{small|(9 ਅਪ੍ਰੈਲ 2022 ਤੋਂ) ([[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]])}} |residence = |formation = 6 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937; {{age in years and days|1937|04|06}} ਪਹਿਲਾਂ |succession = |salary = |inaugural = [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] |website = }} '''ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ''' ਉਹ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ (ਭਾਰਤ)|ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ == '''ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ'''<ref name="Salary and Allowances of Leaders of Opposition in Parliament Act, 1977">{{cite web|title=Salary and Allowances of Leaders of Opposition in Parliament Act, 1977|url=http://mpa.nic.in/actopp.htm|publisher=Ministry of Parliamentary Affairs, Government of India|accessdate=1 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100116211914/http://mpa.nic.in/actopp.htm|archivedate=16 January 2010}}</ref> [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀਟਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਰਸਮੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਾਰਟੀ ਕੋਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10% ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ 10% ਸੀਟਾਂ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ 10% ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਦਨਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੇ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.bareactslive.com/Pun/PU567.HTM |title=Salary and Allowances of Leader of Opposition in Legislative Assembly Act 1978 |access-date=2023-04-26 |archive-date=2023-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230426041342/http://www.bareactslive.com/Pun/PU567.HTM |url-status=dead }}</ref> == ਭੂਮਿਕਾ == ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜ ਦੀ ਸਰਕਾਰ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਜਵਾਬਦੇਹ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਨਾ ਚੁੱਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇ।<ref>[http://www.elections.in/political-corner/role-opposition-party-parliament/ Role of Leader of Opposition in India]</ref> ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਿਰ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋਣਾ। ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਜਨਤਾ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਕਦਮਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.politicalsciencenotes.com/parliament/opposition/role-of-opposition-in-parliament-india/976 Role of Opposition in Parliament of India]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿੱਲ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨਗੇ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} in2cxuinjmj2ncmlegbun1cfi0se698 0 168306 839314 817119 2026-05-13T05:41:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839314 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = ਨੌਕਾਡੁਬੀ | author = [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | language = [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] | country = ਭਾਰਤ | genre = ਨਾਵਲ | pub_date = 1906 | publisher = [[ਬੰਗਾਦਰਸ਼ਨ]] }} '''''ਨੌਕਾਡੂਬੀ''''' ({{Lang-bn|নৌকাডুবি}}) ਇੱਕ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਨਾਵਲ ਹੈ ਜੋ 1906 ਵਿੱਚ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=RisingBD |title=কবিগুরুর সাহিত্যকর্ম |url=https://www.risingbd.com/art-literature/news/60738 |access-date=2020-08-02 |website=RisingBD Online Bangla News Portal |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Rabindranath Tagore |url=https://poetrabindranathtagore.tripod.com/wc.html |access-date=2021-05-16 |website=poetrabindranathtagore.tripod.com |archive-date=2021-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113045203/https://poetrabindranathtagore.tripod.com/wc.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Noble |first=Barnes & |title=Noukadubi ( Bengali Edition ){{!}}Paperback |url=https://www.barnesandnoble.com/w/noukadubi-rabindranath-tagore/1127462942 |access-date=2021-05-16 |website=Barnes & Noble |language=en}}</ref> ਇਹ ਨਾਵਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤਕ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਬੰਗਾਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਖ਼ੁਦ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ]] ਸੀ।<ref>bdlive24.com/home/details/192782/</ref> == ਪਾਤਰ == ਇਸ ਨਾਵਲ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ: * ਰਮੇਸ਼ * ਹੇਮਨਲਿਨੀ * ਕਮਲਾ * ਨਲਿਨਕਸ਼ਾ * ਅੰਨਾਦਬਾਬੂ * ਯੋਗੇਂਦਰ * ਅਕਸ਼ੈ * ਉਮੇਸ਼ * ਚੱਕਰਵਰਤੀ * ਸ਼ੈਲਜਾ == ਅਧਾਰਿਤ ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ == * ਮਿਲਾਨ (1946) * ਘੁੰਗਟ (1960) * ਨੌਕਾਡੂਬੀ (1947) * ਨੌਕਾਡੂਬੀ (2011) * ਮਥਰ ਕੁਲ ਮਾਨਿਕਮ * ਚਰਨਾ ਦਾਸੀ * ਓਕਾ ਛਿੰਨਾ ਮਾਤਾ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੇ ਨਾਵਲ]] ftrzrutw5hbez0rawfxo62eww75868g 0 168477 839318 819924 2026-05-13T06:31:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839318 wikitext text/x-wiki {{ਅਧੂਰਾ}} '''[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]''' ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਝੀਲ [[ਮੰਛਰ ਝੀਲ|ਮੰਚਰ ਝੀਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ 260 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (100 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=9 July 2008 |title=World Bodies of Water Cheatsheet |url=http://lasauniversity.tripod.com/water.htm |access-date=9 January 2009 |publisher=LASA University |archive-date=1 ਜਨਵਰੀ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130101230106/http://lasauniversity.tripod.com/water.htm |url-status=dead }}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਪਾਰਿਸਤਾਨ ਝੀਲ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਲ ਝੀਲ ਹਨ, ਜੋ ਦੋਵੇਂ 4,755 ਮੀਟਰ (15,600 ਫੁੱਟ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Karachi-based mountaineers discover Pakistan's 'highest' lake |url=https://www.thenews.com.pk/print/370877-karachi-based-mountaineers-discover-pakistan-s-highest-lake |access-date=2022-02-25 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ [[ਕਰਮਬਰ ਝੀਲ|ਕਰੰਬਰ ਝੀਲ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ {{Convert|4272|m}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।, ਦੁਨੀਆ ਦੀ 33ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਝੀਲ ਹੈ।<ref name="HighestLake">{{Cite web |date=22 September 2004 |title=The Highest Lake in the World |url=http://www.highestlake.com/highest-lake-world.html |access-date=9 January 2009 |publisher=highestlake.com |archive-date=18 ਅਗਸਤ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818141925/http://www.highestlake.com/highest-lake-world.html |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਗੂਗਲ ਮੈਪ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਿਲਗਿਤ-ਬਾਲਟਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚਿਤਰਾਲ ਖੇਤਰ) ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਬੇਨਾਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਥਾਨਕ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਵੀ ਅਣਪਛਾਤੀਆਂ ਹਨ।{{commons category|Lakes of Pakistan}} == Notes == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://paktourismportal.com/attractions-by-types/lakes/ List of lakes in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524205021/https://paktourismportal.com/attractions-by-types/lakes/ |date=2022-05-24 }} at {{URL|paktourismportal.com}} * [https://blog.realtorspk.com/lakes-in-pakistan/ Lakes in Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230330012216/https://blog.realtorspk.com/lakes-in-pakistan/ |date=2023-03-30 }} {{Asia topic|List of lakes of}} {{DEFAULTSORT:List Of Lakes In Pakistan}} [[Category:Lakes of Pakistan|*]] [[Category:Lists of lakes by country|Pakistan]] [[Category:Lists of landforms of Pakistan|Lakes]] [[Category:Lists of tourist attractions in Pakistan|Lakes]] ol6pbayz58u7bpvfsaxvrqfjp5mkqdv 0 174634 839290 790627 2026-05-13T00:46:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839290 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਤਾਰਕਰਲੀ | other_name = | native_name = तारकर्ली | settlement_type = ਸੈਲਾਨੀ ਸਥਾਨ | image_skyline = Tarkarli Photo by Sandeep Wairkar.jpg | image_alt = ਤਾਰਕਰਲੀ ਮਾਲਵਾਨ | image_caption = | nickname = | pushpin_map = India Maharashtra | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = ਤਾਰਕਰਲੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | pushpin_map_caption = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|16.056535|73.468752|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | subdivision_name1 = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = ਕਰਲੀ ਨਦੀ | government_type = ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | governing_body = ਤਾਰਕਰਲੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 = [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] --> | postal_code = | registration_plate = | website = | footnotes = }} [[ਤਸਵੀਰ:Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar_1231313.jpg|thumb| ਤਾਰਕਰਲੀ ਬੈਕਵਾਟਰ]] '''ਤਾਰਕਰਲੀ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਸਿੰਧੂਦੁਰਗ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਮਾਲਵਨ ਤਾਲੁਕਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Tarkali |url=https://www.konkan.me/popular-beach-konkan-tarkarli-beach/ |access-date=2018-08-02 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਹ ਦੱਖਣੀ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੀਚ ਮੰਜ਼ਿਲ ਅਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਕਰਲੀ ਬੀਚ ਨੂੰ [[ਕੋਂਕਣ]] ਖੇਤਰ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬੀਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੈਲਾਨੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਲ ਖੇਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਰੋਮਾਂਚ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਵਾਟਰਸਪੋਰਟਸ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਇੰਸਟ੍ਰਕਟਰ (ਡਾਈਵ ਮਾਸਟਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਆਪਰੇਟਰ ਸੁਨਾਮੀ ਟਾਪੂ, ਦੇਵਬਾਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਘੱਟ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਜੀਵਨ ਜੋਖਮ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੈੱਡ ਐਂਡ ਬ੍ਰੇਕਫਾਸਟ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ MTDC (ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=MTDC |url=https://www.maharashtratourism.gov.in/ |access-date=2020-02-04}}</ref> MTDC ਦਾ ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਬੀਚ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। MTDC ਕੋਲ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=MTDC training center |url=https://www.maharashtratourism.gov.in/treasures/adventure-sport/scuba-diving |access-date=2020-04-02}}</ref> ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਕੋਰਸ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕਈ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਕੋਈ ਇੱਕ ਵੈਬਸਾਈਟ malvancity.com<ref>{{Cite web |title=Hotels in Tarkarli, Malvan |url=http://www.malvancity.com/top-20-hotels-in-tarkarli/ |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207165648/http://www.malvancity.com/top-20-hotels-in-tarkarli/ |url-status=dead }}</ref> ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਵਿਜ਼ਟਰ ਹੋਟਲ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਅਤੇ ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ, ਹੋਟਲਾਂ ਅਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Resorts in Tarkarli, Malvan |url=http://tarkarlihotels.in/ |access-date=2020-02-04 |archive-date=2020-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200207130625/http://tarkarlihotels.in/ |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Tarkarli_Photo_by_Sandeep_Wairkar123.jpg|thumb| ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿਖੇ ਰਾਪਨ]] == ਭੂਗੋਲ == ਤਾਰਕਰਲੀ {{Convert|8|km|abbr=on}} ਹੈ ਮਾਲਵਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ {{Convert|546|km|abbr=on}} ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅਤੇ ਪੁਣੇ ਤੋਂ 410 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ 'ਤੇ, ਕਰਲੀ ਨਦੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ<ref>{{Cite web |last= |first= |date=27 November 2014 |title=Tarkarli |url=https://tarkarlinext.com/#How-to-reach-Tarkarli |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201013319/https://tarkarlinext.com/#How-to-reach-Tarkarli |archive-date=1 February 2019 |access-date= |website= |publisher=Puneri Travellers |location=India}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਤਾਰਕਰਲੀ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਹਨ: * [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਬਾ ਡਾਈਵਿੰਗ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ]]<ref>{{Cite web |last=Correspondent |first=dna |date=1 August 2016 |title=Mahrashtra: State ropes in MTDC-run scuba diving institute to train 100 lifeguards |url=https://www.dnaindia.com/india/report-mahrashtra-state-ropes-in-mtdc-run-scuba-diving-institute-to-train-100-lifeguards-2239865 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103114723/https://www.dnaindia.com/india/report-mahrashtra-state-ropes-in-mtdc-run-scuba-diving-institute-to-train-100-lifeguards-2239865 |archive-date=3 January 2019 |access-date=22 October 2019 |website=DNA India}}</ref> == ਯਾਤਰਾ == ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ [[ਗੋਆ]] ਵਿੱਚ ਚਿਪੀ ਸਿੰਧੂਦੁਰਗ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ [[ਡੈਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਦਾਬੋਲਿਮ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ]] ਹੈ। ਰੇਲ ਦੁਆਰਾ, [[ਸਿੰਧੂਦੁਰਗ]] ਤੋਂ ਤਾਰਕਰਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ]] ਦੁਆਰਾ [[ਕੁਡਾਲ]] ਅਤੇ [[ਕਨਕਾਵਲੀ]] ਤੋਂ ਵੀ. [[ਮਾਲਵਨ]] ਤੋਂ ਬੱਸ ਅਤੇ ਰਿਕਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਕਰਲੀ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਾਰਕਰਲੀ ੪੭੫ ਕਿਮੀ (ਪਨਵੇਲ ਕੋਚੀ ਰੋਡ, NH 17) ਅਤੇ 576 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਮੁੰਬਈ ਕੋਹਲਾਪੁਰ ਰੋਡ NH 4) ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ, ਲਗਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਬੱਸ ਸੇਵਾ [[ਗੋਆ]], [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਲਵਨ ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਪਣਜੀ ਤੋਂ/ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੱਸਾਂ: ਪਣਜੀ ਦੇ ਕੇਟੀਸੀ ਬੱਸ ਸਟੈਂਡ 'ਤੇ ਬੱਸ ਬੇ #2 ਤੋਂ ਮਾਲਵਨ ਤੱਕ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਚਲਦੀਆਂ ਹਨ, 4.5 ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ 125 ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਲਵਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਮਾਰਗ (NH-17) ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹਨ (ਉਹ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਰੂਟ ਵੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ)। ਤੇਜ਼ ਵਿਕਲਪ ਹੈ ਸਫ਼ਰ ਨੂੰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੋੜਨਾ - ਪਣਜੀ ਤੋਂ ਸਾਵੰਤਵਾੜੀ (56 ਰੁਪਏ; 1.5 ਘੰਟੇ), ਸਾਵੰਤਵਾੜੀ ਤੋਂ ਕੁਡਾਲ (NH-17 'ਤੇ ਮਾਲਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ; 19 ਰੁਪਏ, 0.5 ਘੰਟੇ), ਅਤੇ ਕੁਡਾਲ ਤੋਂ ਮਾਲਵਨ (30 ਰੁਪਏ), 1 ਘੰਟਾ 15 ਮਿੰਟ) - ਕੁੱਲ ਸਮਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਟਾ ਕੇ 3 ਘੰਟੇ 15 ਮਿੰਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Tarkarli_Photo_by_Rohit_Keluskar_1.jpg|thumb| ਤਾਰਕਰਲੀ ਰੋਡ]] [[ਤਸਵੀਰ:Jevan_@_Tarkarkli.jpg|thumb| ਭੋਜਨ @ ਤਾਰਕਰਲੀ]] == ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ == # ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਮੰਦਰ # ਭੋਗਵੇ ਬੀਚ # ਵਿੱਠਲ ਮੰਦਰ # [[ਸਕੂਬਾ ਡਾਇਵਿੰਗ]] # ਕਰਲੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬੋਟਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ ਵਾਟਰ ਸਪੋਰਟਸ ਪੁਆਇੰਟ # ਤਾਰਕਰਲੀ ਬੀਚ # ਦੇਵਬਾਗ ਸੰਗਮ, ਉਹ ਬਿੰਦੂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਲੀ ਨਦੀ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। # ਗੋਲਡਨ ਰੌਕ # ਮਾਲਵਨ ਵਿਖੇ ਸਿੰਧੂਦੁਰਗ ਕਿਲ੍ਹਾ # ਮਾਲਵਾਂ ਬਜ਼ਾਰ # ਰਾਕ ਗਾਰਡਨ ਮਾਲਵਾਨ # ਸੁਨਾਮੀ ਟਾਪੂ # ਕੁੰਕੇਸ਼ਵਰ ਮੰਦਿਰ - 46&nbsp;MSH 4 ਦੁਆਰਾ ਤਾਰਕਰਲੀ ਤੋਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਬੀਚ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰਲ ਰੀਫਸ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਬੀਚ]] 0liklamstbiakx6bud2zxvb5vs0sv2t 0 179380 839308 824644 2026-05-13T04:34:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839308 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨਿਤਿਨ | image = Actor Nithiin.png | caption = 2020 ਵਿੱਚ ਨਿਤਿਨ | birth_name = ਨਿਤਿਨ ਕੁਮਾਰ ਰੈੱਡੀ | birth_date = {{birth date and age|1983|03|30|df=y}} | birth_place = [[Nizamabad, Telangana|Nizamabad]], [[Andhra Pradesh (1956-2014)|Andhra Pradesh]] (now in [[Telangana]]), India | nationality = <!---Do not add Indian here. Nationality should be avoided when it can be inferred from birthplace per WP:INFONAT---> | education = | alma_mater = [[Shadan College of Engineering and Technology]] | occupation = {{hlist|Actor|film producer|film distributor}} | years_active = 2002{{ndash}}present | spouse = {{marriage|Shalini Kandukuri|2020}} | children = }} '''ਨਿਤਿਨ ਰੈੱਡੀ''' (ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1983), ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਨਿਤਿਨ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ''ਜਯਾਮ'' (2002) ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਬੈਸਟ ਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Exclusive biography of @actor_nithiin and on his life. |url=http://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116134046/https://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html |archive-date=16 November 2017 |access-date=2015-09-16}}</ref> ਨਿਤਿਨ ਫਿਰ ''ਦਿਲ'' (2003), ''ਸਈ'' ਅਤੇ ''ਸ੍ਰੀ ਅੰਜਨਯਮ'', ਦੋਵੇਂ (2004) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ''ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਜਨਯਮ'' ਲਈ ਸੰਤੋਸ਼ਾਮ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਯੰਗ ਪਰਫਾਰਮਰ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ। ਵਪਾਰਕ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਰੋਮਾਂਸ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ''ਇਸ਼ਕ'' (2012) ਅਤੇ ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰੀ ਗਲੰਥਯਿੰਡੇ'' (2013) ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤੇਲਗੂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਲਈ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ''ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ'' (2014), ''ਏ ਆ'' (2016) ਅਤੇ ''ਭੀਸ਼ਮਾ'' (2020) ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ SIIMA ਅਵਾਰਡ - ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੋ ਲਈ ਤੇਲਗੂ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਨਿਤਿਨ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਸਟੂਡੀਓ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੂਵੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਨਿਤਿਨ [[ਤੇਲੰਗਾਨਾ]] ਰਾਜ ਲਈ ਸਵੱਛ ਭਾਰਤ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Telangana |date=2015-01-04 |title=swachh bharat brand ambassador List |url=https://www.telanganastateofficial.com/swachh-bharat-brand-ambassador-list/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151120174003/http://www.telanganastateofficial.com/swachh-bharat-brand-ambassador-list/ |archive-date=20 November 2015 |access-date=2016-06-04 |website=www.telanganastateofficial.com |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-01-05 |title=18 Telugu People as Swachh Bharat Ambassadors {{!}} 9 people each in AP and Telangana as Swachh Bharat Ambassadors |url=http://www.aptoday.com/newsnpolitics/18-telugu-people-as-swachh-bharat-ambassadors/6070/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804210216/http://www.aptoday.com/newsnpolitics/18-telugu-people-as-swachh-bharat-ambassadors/6070/ |archive-date=4 August 2016 |access-date=2016-06-04 |website=Andhra Pradesh Political News, Telugu Cinema News - APToday |language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਨਿਤਿਨ ਕੁਮਾਰ ਰੈੱਡੀ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1983<ref>{{Cite web |date=2020-03-30 |title=Rang De posters unveiled on Nithiin's birthday, also feature Keerthy Suresh |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/rang-de-posters-unveiled-on-nithiin-s-birthday-also-feature-keerthy-suresh/story-Q8eoKhlPYuDRJjOhOwZWII.html |access-date=2020-11-22 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਤਰਕ ਸੁਧਾਕਰ ਰੈੱਡੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਰੈੱਡੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Nagarjuna |date=19 February 2020 |title=Nithin's 'Bheeshma' releases in the UAE: What to know |url=https://gulfnews.com/entertainment/south-indian/nithins-bheeshma-releases-in-the-uae-what-to-know-1.69802377 |website=[[Gulf News]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Palisetty |first=Ramya |date=6 May 2021 |title=Nithiin's warm birthday wish for mom is all about love and patience |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithiin-s-warm-birthday-wish-for-mom-is-all-about-love-and-patience-1799422-2021-05-06 |access-date=23 September 2021 |website=India Today |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਕਿਤਾ ਰੈੱਡੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=10 March 2015 |title=Nithiin's Sister Nikitha Reddy Getting Engaged Today; Wedding on 15 March |url=http://www.ibtimes.co.in/nithiins-sister-nikitha-reddy-getting-engaged-today-wedding-15-march-625732 |access-date=2016-06-22 |website=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਸਕੂਲ, ਬੇਗਮਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾ ਜੂਨੀਅਰ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਇੰਟਰਮੀਡੀਏਟ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਸ਼ਾਦਾਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਗੰਡੀਪੇਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Jeevi |date=5 February 2003 |title=Interview with Nitin by Jeevi |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview_nitin.html |access-date=23 September 2021 |website=[[Idlebrain.com]]}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰੀ ਗਲੰਥਯਿੰਡੇ'' ਅਤੇ ''ਚਿੰਨਦਾਨਾ ਨੀ ਕੋਸਮ'' ਬਣਾਈਆਂ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/gunde-jaari-gallanthayyinde-likely-to-be-remade-in-tamil-113042400361_1.html|title='Gunde Jaari Gallanthayyinde' likely to be remade in Tamil|last=IANS|date=2013-04-24|work=Business Standard India|access-date=2020-08-26}}</ref><sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (September 2021)">ਅਸਫ਼ਲ ਪੁਸ਼ਟੀ</span>]]'' &#x5D;</sup> ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "i" ਵੱਧ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ Nithiin ਵਜੋਂ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2015-09-19 |title=Omkar Is Now Ohmkar!! |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-09-19/Omkar-Is-Now-Ohmkar/176646 |access-date=2021-03-12 |website=[[The Hans India]]}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ (2002-2004) === ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2002 ਵਿੱਚ ਤੇਜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਜਯਾਮ'' ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਤੇਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਦਰਸ਼ਨ 35 ਐਮਐਮ, ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ''ਨੂਵੂ ਨੇਨੂ'' ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ 'ਤੇ ਥੀਏਟਰ ਵਿਖੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਫੋਟੋ ਸੈਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ''ਜਯਾਮ'' ਲਈ ਲੀਡ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ'',<ref>{{Cite web |last=Jeevi |date=5 February 2003 |title=Interview with Nitin by Jeevi |url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview_nitin.html |access-date=23 September 2021 |website=[[Idlebrain.com]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFJeevi2003">Jeevi (5 February 2003). [http://www.idlebrain.com/celeb/interview/interview_nitin.html "Interview with Nitin by Jeevi"]. ''[[Idlebrain.com]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 September</span> 2021</span>.</cite></ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾ ਅਤੇ ਗੋਪੀਚੰਦ ਵੀ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Jayam (2002) Cast & Crew, Reviews, Photos |url=http://pluzcinema.com/movies/tollywood/20951/overview.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630200049/http://pluzcinema.com/movies/tollywood/20951/overview.htm |archive-date=30 June 2016 |access-date=2016-06-22 |website=Pluz Cinema}}</ref> ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀਵੀ ਵਿਨਾਇਕ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦਿਲ ਰਾਜੂ, ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ, ''ਦਿਲ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ''ਜਯਾਮ'' ਵਾਂਗ, ਇਹ ''ਸਿਮਹਾਦਰੀ'' ਅਤੇ ''ਓਕਾਡੂ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਕੇ. ਦਾਸਰਾਧ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ''ਸਾਂਬਰਮ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੇਜਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਸੀ। 2004 ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਾਮਸੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਜਨਯਮ'' ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ [[ਹਨੂੰਮਾਨ|ਭਗਵਾਨ ਹਨੂੰਮਾਨ]] ਦੇ ਇੱਕ ਭਗਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਵੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਲਈ ਡਬ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=An actor with a speech impediment |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/photo-features/nithiin-unknown-facts-about-the-actor/an-actor-with-a-speech-impediment/photostory/63544227.cms#:~:text=Until%20'Sri%20Anjaneyam'%2C%20actor,lending%20his%20voice%20to%20Nithiin. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211210190646/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/photo-features/nithiin-unknown-facts-about-the-actor/an-actor-with-a-speech-impediment/photostory/63544227.cms |archive-date=2021-12-10 |website=timesofindia.indiatimes.com}}</ref> === ਲਗਾਤਾਰ ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ (2005-2011) === ਆਪਣੀ 2004 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਯੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਐਸ. ਐਸ. ਰਾਜਾਮੌਲੀ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ, ਨਿਤਿਨ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਧਰੈਅਮ, ''ਅਗਿਆਤ'' ਅਤੇ ''ਸੀਤਾ ਰਾਮੂਲਾ ਕਲਿਆਣਮ'' ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |last=Jeyya |first=Siby |title=A Second Chance for the Flop Director |url=https://www.apherald.com/Movies/ViewArticle/349163/A-Second-Chance-for-the-Flop-Director |access-date=2020-06-08 |website=APHerald |language=en}}</ref> ਨਿਤਿਨ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਾਤਾਰ ਫਲਾਪ (12) ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Seshagiri |first=Sangeetha |date=2013-04-24 |title='Gunde Jaari Gallanthayyinde' Box Office Collection: Nithin Starrer Earns ₹80.03 Lakh From 23 Screens in 1st Weekend Overseas |url=https://www.ibtimes.co.in/039gunde-jaari-gallanthayyinde039-box-office-collection-nithin-starrer-earns-80-03-lakh-from-23-screens-in-1st-weekend-overseas-460687 |access-date=2020-06-08 |website=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਵਿਕਰਮ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Relevant data for Nitin is back with ISHQ film team |url=http://www.apherald.com/relevant/en/6985 |access-date=2016-06-22 |website=www.apherald.com |language=en}}</ref> === ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰਡਮ (2012-2016) === ''ਇਸ਼ਕ'' ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ [[ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ|ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ]] ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਧਾਕਰ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=27 March 2011 |title=IndiaGlitz - Nitins Ishq shooting at brisk pace - Tamil Movie News |url=https://www.indiaglitz.com/nitins-ishq-shooting-at-brisk-pace-tamil-news-65301.html |access-date=2016-06-22 |website=www.indiaglitz.com |archive-date=2018-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615135315/https://www.indiaglitz.com/nitins-ishq-shooting-at-brisk-pace-tamil-news-65301.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰੀ ਗਲੰਥਯਿੰਡੇ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/my-success-journey-began-from-vizag-says-nitin/article4716962.ece|title=My success journey began from Vizag, says Nitin|date=2013-05-15|work=The Hindu|access-date=2016-06-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਨਿਤਿਨ ਦੇ ਨਾਲ [[ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ]] ਅਤੇ [[ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ|ਨਿਥਿਆ ਮੇਨੇਨ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਏ. ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ, ''ਚਿੰਨਦਾਨਾ ਨੀ ਕੋਸਮ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ,<ref>{{Cite web |date=2014-12-11 |title=Nithin - Karunakaran movie launched - Telugu Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/nithin-karunakaran-movie-launched-telugu-news-107766 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211111756/http://www.indiaglitz.com/nithin-karunakaran-movie-launched-telugu-news-107766 |archive-date=11 December 2014 |access-date=2016-06-22}}</ref> ਜੋ ਕਿ ਐਨ. ਸੁਧਾਕਰ ਰੈੱਡੀ ਅਤੇ ਭੈਣ ਨਿਖਿਤਾ ਰੈੱਡੀ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਬੈਨਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਮੂਵੀਜ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2014-12-11 |title=Nithin- Karunakaran's movie heroine is Mishti - தமிழ் Movie News |url=https://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-tamilfont-news-107485 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20141211111548/http://www.indiaglitz.com/nithin-karunakarans-movie-heroine-is-mishti-tamilfont-news-107485 |archive-date=11 December 2014 |access-date=2016-06-22}}</ref> ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰੀ ਜਗਨਧ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ''ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ'' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹਿੱਪੀ]] ਦਾ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਮਿਲੀਆਂ।<ref>{{Cite web |date=February 2014 |title='Heart Attack' Review Roundup: It's Good for Health! |url=http://www.ibtimes.co.in/heart-attack-review-roundup-its-good-for-health-536820 |access-date=2016-06-22 |website=International Business Times, India Edition |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਸਾਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੈਨਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ, 2015 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕੋਰੀਅਰ ਬੁਆਏ ਕਲਿਆਣ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਰੀਅਰ ਬੁਆਏ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Hero-Nitins-new-movie-Courier-Boy-Kalyan/articleshow/14020290.cms?referral=PM|title=Hero Nitin's new movie "Courier Boy Kalyan" - The Times of India|work=The Times of India|access-date=2016-06-22}}</ref><sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="See WP:TOI (September 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਲੋੜ</span>]]'' &#x5D;</sup> ਨਿਤਿਨ ਨੇ [[ਸਮੰਥਾ ਰੂਥ ਪ੍ਰਭੁ|ਸਮੰਥਾ ਰੂਥ ਪ੍ਰਭੂ]] ਅਤੇ ਅਨੁਪਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਨ ਦੇ ਉਲਟ ਤ੍ਰਿਵਿਕਰਮ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫ਼ਿਲਮ ''ਏ ਆ'' (2016) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2016-01-07 |title=Nithin's A Aa Shooting Rapidly |url=http://industryhit.com/t/2016/01/nithins-a-aa-shooting-rapidly/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107131113/http://industryhit.com/t/2016/01/nithins-a-aa-shooting-rapidly/ |archive-date=7 January 2016 |access-date=2016-06-22 |website=IndustryHit.Com |language=en-US}}</ref> ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਤਿਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/aaa-a-complete-family-entertainer/article8545864.ece|title=A…Aa, a complete family entertainer|date=2016-05-02|work=The Hindu|access-date=2016-06-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> === ਹਾਲੀਆ ਕੰਮ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਕਰੀਅਰ (2017-ਮੌਜੂਦਾ) === 2017 ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਫਿਲਮ ''LIE'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹਾਨੂ ਰਾਘਵਪੁਡੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਔਸਤ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ ' ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।<ref>{{Cite web |date=7 September 2017 |title=Nithiin's LIE closing collections |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Tollywood/2017-09-07/Nithiins-LIE-closing-collections/324836 |access-date=2018-10-28 |website=The Hans India |language=en}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚੈਤੰਨਿਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਨਿਤਿਨ ਦੀ ''ਚਲ ਮੋਹਨ ਰੰਗਾ'' ਸਹਿ-ਸਟਾਰ [[ਮੇਘਾ ਆਕਾਸ਼]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਖਰਾਬ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=27 April 2018 |title=Chal Mohan Ranga Closing Collections |url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Tollywood/2018-04-27/Chal-Mohan-Ranga-Closing-Collections/377112 |access-date=2018-10-28 |website=The Hans India |language=en}}</ref> ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ੀ ਖੰਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ <nowiki><i id="mwvA">ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਕਲਿਆਣਮ</i></nowiki> ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਵੇਗੇਸਨਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ 2020 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ <nowiki><i id="mwwA">ਭੀਸ਼ਮਾ</i></nowiki>, ਵੇਂਕੀ ਕੁਡੁਮੁਲਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਅਤੇ [[ਰਸ਼ਮਿਕਾ ਮੰਦਾਨਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Vyas |date=2020-03-07 |title=Bheeshma Movie 2 Weeks Box Office Collections Report |url=https://www.thehansindia.com/cinema/box-office/bheeshma-movie-2-weeks-box-office-collections-report-610284 |access-date=2020-08-26 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> ਨਿਤਿਨ ਨੇ ''ਚੈਕ'' (2021) ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਚੰਦਰ ਸੇਖਰ ਯੇਲੇਟੀ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਂਘ|ਰਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਰੀਅਰ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ ''ਰੰਗ ਦੇ'' ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵੈਂਕੀ ਅਟਲੂਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਕੀਰਤੀ ਸੁਰੇਸ਼]] ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-02-03 |title=Nithiin, Rakul Preet Singh, Priya Prakash Varrier starrer 'Check' trailer out - Watch |url=https://zeenews.india.com/regional/nithiin-rakul-preet-singh-priya-prakash-varrier-starrer-check-trailer-out-watch-2339560.html |access-date=2021-02-06 |website=Zee News |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ <nowiki><i id="mw0w">ਮੇਸਟ੍ਰੋ</i></nowiki> ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ 17 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ']] ਤੇ ਸਿੱਧੀ-ਤੋਂ-ਸਟ੍ਰੀਮਿੰਗ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=K. |first=Janani |date=20 August 2021 |title=Nithiin, Tamannaah's Maestro trailer to release on Aug 23. Film to premiere on Disney+Hotstar |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithiin-tamannaah-s-maestro-trailer-to-release-on-aug-23-film-to-premiere-on-disney-hotstar-1843314-2021-08-20 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820111007/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithiin-tamannaah-s-maestro-trailer-to-release-on-aug-23-film-to-premiere-on-disney-hotstar-1843314-2021-08-20 |archive-date=20 August 2021 |access-date=20 August 2021 |website=[[India Today]]}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅੰਧਾਧੁਨ ਦਾ ਰੀਮੇਕ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/maestro-movie-review-this-andhadhun-remake-is-sincere-and-ambitious-but-is-that-enough/article36511250.ece|title='Maestro' movie review: Sincere and ambitious, but is that enough?|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=17 September 2021|work=[[The Hindu]]|access-date=19 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918080321/https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/maestro-movie-review-this-andhadhun-remake-is-sincere-and-ambitious-but-is-that-enough/article36511250.ece|archive-date=18 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nyayapati |first=Neeshita |date=17 September 2021 |title=Maestro Movie Review: A pulpy remake that doesn't veer off-course for the most part |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/maestro/movie-review/86262391.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921021212/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/maestro/movie-review/86262391.cms |archive-date=21 September 2021 |access-date=17 September 2021 |website=[[The Times of India]]}}</ref><sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="See WP:TOI (September 2021)">ਬਿਹਤਰ&nbsp;ਸਰੋਤ&nbsp;ਜਰੂਰਤ</span>]]''&#x5D;</sup> ਸਤੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਗਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਾਚੇਰਲਾ ਨਿਯੋਜਕਵਰਗਮ'' ਲਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite magazine|date=September 10, 2021|title=Nithiin and Krithi Shetty begin Macherla Niyojakavargam shoot|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithiin-and-krithi-shetty-begin-macherla-niyojakavargam-shoot-1851547-2021-09-10|magazine=India Today|language=en|access-date=2021-09-23}}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ ''ਐਕਸਟਰਾ ਆਰਡੀਨਰੀ ਮੈਨ'' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Sistu |first=Suhas |date=2023-10-31 |title=‘Extra-Ordinary Man’ teaser: Nithiin turns into junior artist |url=https://www.thehansindia.com/cinema/tollywood/extra-ordinary-man-teaser-nithiin-turns-into-junior-artist-833907 |access-date=2023-11-02 |website=www.thehansindia.com |language=english}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2020 ਵਿੱਚ, ਨਿਤਿਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਸ਼ਾਲਿਨੀ ਕੰਦੂਕੁਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/nithiin-engaged-to-girlfriend-shalini-kandukuri-wedding-on-july-26/article32171768.ece|title=Nithiin engaged to girlfriend Shalini Kandukuri, wedding on July 26|last=|first=|date=23 July 2020|work=The Hindu|access-date=23 September 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਫਲਕਨੁਮਾ ਪੈਲੇਸ, [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=26 July 2020 |title=Celebrity social media photos: Hina Khan, Shehnaaz Gill, Neha Kakkar and others |url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/hina-khan-shehnaaz-gill-neha-kakkar-6524371/ |access-date=23 September 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ !ਫ਼ਿਲਮ !ਭੂਮਿਕਾ !ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |Ref. |- |2002 |''Jayam'' |Venkat | |<ref name="filmibeat.com">{{Cite web |title=Exclusive biography of @actor_nithiin and on his life. |url=http://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171116134046/https://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html |archive-date=16 November 2017 |access-date=2015-09-16}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20171116134046/https://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html "Exclusive biography of @actor_nithiin and on his life"]. Archived from [http://www.filmibeat.com/celebs/nitin-telugu-actor/biography.html the original] on 16 November 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 September</span> 2015</span>.</cite></ref> |- | rowspan="2" |2003 |''Dil'' |Seenu | | |- |''Sambaram'' |Ravi | | |- | rowspan="2" |2004 |''Sri Anjaneyam'' |Anji | | |- |''Sye'' |Pruthvi | | |- | rowspan="2" |2005 |''Allari Bullodu'' |Raju "Balu" / Munna |Dual role | |- |''Dhairyam'' |Seenu | | |- |2006 |''Raam'' |Raam | | |- |2007 |''Takkari'' |Tirupathi | | |- | rowspan="3" |2008 |''Aatadista'' |Jagan / Chinna | | |- |''Victory'' |Vijay Chandra | | |- |''Hero'' |Radhakrishna | | |- | rowspan="3" |2009 |''Drona'' |Drona | | |- |''Agyaat'' |Sujal |[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|Hindi]] film | |- |''Rechipo'' |Siva | | |- |2010 |''Seeta Ramula Kalyanam Lankalo'' |Chandrasekhar "Chandu" Reddy | | |- |2011 |''Maaro'' |Sathyanarayana Murthy / Siva / Sundaram | | |- |2012 |''Ishq'' |Rahul | | |- |2013 |''Gunde Jaari Gallanthayyinde'' |Karthik | | |- | rowspan="2" |2014 |''Heart Attack'' |Varun | | |- |''Chinnadana Nee Kosam'' |Nithin | | |- |2015 |''Courier Boy Kalyan'' |Kalyan | | |- | rowspan="1" |2016 |''A Aa'' |Anand Vihari | | |- |2017 |''LIE'' |A. Sathyam | | |- | rowspan="2" |2018 |''Chal Mohan Ranga'' |Mohan Ranga |25th Film | |- |''Srinivasa Kalyanam'' |Srinivas | | |- |2019 |''Gaddalakonda Ganesh'' |Himself |Cameo appearance | |- |2020 |''Bheeshma'' |Bheeshma Prasad | | |- | rowspan="3" |2021 |''Check'' |Aditya | |<ref>{{Cite web |title=Nithiin, Rakul Preet, Priya Prakash Varrier's next is named 'Check'; see first look poster |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-nithiin-rakul-preet-singh-priya-prakash-varrier-next-film-check-first-look-poster-2846686/amp |access-date=2020-10-01 |website=DNA India |language=en}}</ref> |- |''Rang De'' |Arjun | |<ref>{{Cite web |date=2020-09-07 |title=Rang De Will Soon Have Digital Release |url=https://english.sakshi.com/news/tollywood/nithiins-rang-de-have-digital-release-soon-123794 |access-date=2020-11-12 |website=Sakshi Post |language=en |archive-date=2020-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201104115656/https://english.sakshi.com/news/tollywood/nithiins-rang-de-have-digital-release-soon-123794 |url-status=dead }}</ref> |- |<nowiki><i id="mwAfI">Maestro</i></nowiki> |Arun |Released on [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|Hotstar]] |<ref>{{Cite web |title=Telugu remake of Andhadhun titled Maestro |url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2021/mar/30/telugu-remake-of-andhadhun-titled-maestro-23671.html |access-date=2021-03-30 |website=[[Cinema Express]]}}</ref> |- |2022 |''Macherla Niyojakavargam'' |Siddharth Reddy IAS | |<ref>{{Cite web |date=10 September 2021 |title=Nithiin and Krithi Shetty begin Macherla Niyojakavargam shoot |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/nithiin-and-krithi-shetty-begin-macherla-niyojakavargam-shoot-1851547-2021-09-10 |website=India Today}}</ref> |- |2023 |''Extra Ordinary Man'' |Abhinay | |<ref>{{Citation |title=Nithiin and Sreeleela’s film with Vakkantham Vamsi is now titled Extra-Ordinary Man; FIRST LOOK revealed |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/nithiin-and-sreeleelas-film-with-vakkantham-vamsi-is-now-titled-extra-ordinary-man-first-look-revealed-1231626?amp |work=Pinkvilla |access-date=2024-01-25 |archive-date=2023-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809040330/https://www.pinkvilla.com/entertainment/south/nithiin-and-sreeleelas-film-with-vakkantham-vamsi-is-now-titled-extra-ordinary-man-first-look-revealed-1231626?amp |url-status=dead }}</ref> |- |2024 |{{Pending film|Thammudu|italic=yes}} |{{TBA}} |Filming |<ref>{{Cite web |title=Nithiin to Complete Thammudu First |url=https://m.greatandhra.com/movies/news/nithiin-to-complete-thammudu-first-135079 |website=Greatandhra }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |TBA |{{Pending film|#VN2|italic=yes}} |{{TBA}} |Announced | |- |} === ਬਤੌਰ ਨਿਰਮਾਤਾ === {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਅਦਾਕਾਰ |- | 2013 | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥'' | ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਕੋਂਡਾ | ਨਿਤਿਨ, [[ਈਸ਼ਾ ਤਲਵਾਰ]], [[ਨਿਥਿਆ ਮੈਨਨ|ਨਿਤਿਆ ਮੇਨੇਨ]] |- | 2014 | ''ਛਿਨਦਾਨਾ ਨੀ ਕੋਸਮ'' | ਏ ਕਰੁਣਾਕਰਨ | ਨਿਤਿਨ, [[ਮਿਸ਼ਟੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ|ਮਿਸ਼ਟਿ]] |- | 2015 | ''ਅਖਿਲ: ਜੁਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ'' | ਵੀਵੀ ਵਿਨਾਇਕ | ਅਖਿਲ ਅਖਿਨੇਨੀ, ਸਯੇਸ਼ਾ |- | 2018 | ''ਚਲ ਮੋਹਨ ਰੰਗਾ'' | ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚੈਤੰਨਿਆ | ਨਿਤਿਨ, [[ਮੇਘਾ ਆਕਾਸ਼]] |- |} == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਗੀਤ ! ਨੋਟਸ ! class="unsortable" | ਰੈਫ. |- | 2012 | ''ਇਸ਼ਕ'' | "ਲਛੰਮਾ" | ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ | <ref>{{Cite web |title=Ishq Audio Launch |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/audio-ishq.html |access-date=27 February 2012 |publisher=idlebrain}}</ref> |- | 2013 | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥'' | "ਡਿੰਗ ਡਿੰਗ ਡਿੰਗ" | | <ref>{{Cite web |date=28 March 2013 |title=Photos: Gunde Jaari Gallanthayyinde music launched in style - Oneindia Entertainment |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/gunde-jaari-gallanthayyinde-music-launch-photos-106380.html |access-date=19 February 2014 |publisher=Entertainment.oneindia.in |archive-date=28 ਫ਼ਰਵਰੀ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140228230140/http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/gunde-jaari-gallanthayyinde-music-launch-photos-106380.html |url-status=dead }}</ref> |} == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ ! ਰੈਫ. |- | 2002 | 50ਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਡੈਬਿਊ - ਦੱਖਣ | rowspan="2" | ''ਜਯਾਮ''|ਜੇਤੂ | <ref>{{Cite web |title=The Winner: 50th Manikchand Filmfare Awards 2002 - Filmfare - Indiatimes |url=http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040828123037/http://filmfaremagazine.indiatimes.com/articleshow.cms?msid=46891&right=1&fright=1&botlink=1 |archive-date=28 August 2004 |access-date=2004-08-28}}</ref> |- | 2003 | ਸਿਨੇਮਾ ਅਵਾਰਡ | ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼ ਡੈਬਿਊ|ਜੇਤੂ | <ref>{{Cite web |title=Telugu cinema Article - Cine Maa Awards by Rhythm Events |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/cinemaaawards.html |access-date=16 August 2018 |website=www.idlebrain.com}}</ref> |- | 2004 | ਪਹਿਲਾ ਸੰਤੋਸ਼ਮ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ਬੈਸਟ ਯੰਗ ਪਰਫਾਰਮਰ | ''ਸ਼੍ਰੀ ਅੰਜਨਯਮ''|ਜੇਤੂ | <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Telugu Cinema function - Santosham Film Awards 2004 |url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2005.html |access-date=2021-01-01 |website=[[Idlebrain.com]]}}</ref> |- | 2012 | 60ਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤੇਲਗੂ | ''ਇਸ਼ਕ''|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>[http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-south-dhanush-eega-win-big-awards/408186-71-177.html Filmfare awards list of winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150510051756/http://ibnlive.in.com/news/filmfare-awards-south-dhanush-eega-win-big-awards/408186-71-177.html|date=2015-05-10}}</ref> |- | 2013 | 61ਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦੱਖਣ | ''ਗੁੰਡੇ ਜਾਰਿ ਗਲੰਥਯਿਂਦੇ ॥''|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite web |date=2 July 2014 |title=61st Filmfare Awards (South) Nominations: 'Attarintiki Daredi' Leads; Complete List of Nominees |url=http://www.ibtimes.co.in/61st-filmfare-awards-south-nominations-attarintiki-daredi-leads-complete-list-nominees-603521 |publisher=IBtimes}}</ref> |- | 2016 | 6ਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਵੀ ਅਵਾਰਡ | rowspan="2" | ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ - ਤੇਲਗੂ | ''ਏ ਏ ਏ''|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite web |title=SIIMA awards 2017 nominations announced |url=http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703235835/http://www.sify.com/movies/siima-awards-2017-nominations-announced-news-malayalam-rgbjE9ecgbbif.html |archive-date=July 3, 2017 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | 2020 | 9ਵਾਂ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ | ''ਭੀਸ਼ਮ''|ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ | <ref>{{Cite web |last=Bureau |first=ABP News |date=2021-08-20 |title=SIIMA Awards 2021 Nominations: The Award Ceremony To Be Held In Hyderabad On September 11, 12 |url=https://news.abplive.com/entertainment/siima-awards-2021-nominations-south-indian-international-movie-awards-asuran-kumbalangi-nights-maharshi-1477353 |access-date=2021-09-19 |website=news.abplive.com |language=en}}</ref> |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1983]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਹਿੰਦੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bb6wo82wiy3atvcaapst59dtid6sfto 0 182350 839287 809852 2026-05-12T23:41:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839287 wikitext text/x-wiki '''ਡਿੰਪੀ ਭਲੋਟੀਆ''' (ਜਨਮ 1987) ਲੰਡਨ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia |url=https://www.dimpybhalotia.com/about/ |access-date=2022-08-17 |website=Dimpy Bhalotia |language=en |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124531/https://www.dimpybhalotia.com/about/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=IANS |title=Mumbai-Born Dimpy Bhalotia Wins Photographer of the Year at the 2020 iPhone Photography Awards For 'Flying Boys' {{!}} India.com |url=https://www.india.com/viral/mumbai-born-dimpy-bhalotia-wins-photographer-of-the-year-at-the-2020-iphone-photography-awards-for-flying-boys-4091817/ |access-date=2022-08-17 |website=www.india.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Miller |first=Jessica |date=2021-09-24 |title=Using smartphones for street photography |url=https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/smartphones-for-street-photography-154272 |access-date=2022-08-17 |website=Amateur Photographer}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-23 |title=Mumbai woman's photo 'Flying Boys' shot on iPhone X wins IPPAWARDS 2020 |url=https://www.deccanherald.com/specials/mumbai-womans-photo-flying-boys-shot-on-iphone-x-wins-ippawards-2020-864710.html |access-date=2022-08-17 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ'' ਦੀ ਫੀਮੇਲ ਇਨ ਫੋਕਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਜੇਤੂ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਂਡ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/gallery/2020/oct/29/fearlessness-and-freedom-winners-from-the-female-in-focus-awards-in-pictures|title='Fearlessness and freedom': winners from the Female in Focus awards – in pictures|date=2020-10-29|work=The Guardian|access-date=2022-08-17|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=Perspective {{!}} These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|date=2020-07-22|work=Washington Post|access-date=2024-01-18|language=en}}</ref> == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕੰਮ == ਭਲੋਟੀਆ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਲੰਡਨ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਫੈਸ਼ਨ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ: ਵੂਮੈਨਸਵੀਅਰ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia |url=https://www.platform-mag.com/art/dimpy-bhalotia.html |access-date=2022-08-17 |website=www.platform-mag.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Asto |first=Joy Celine |date=2018-12-29 |title=Dimpy Bhalotia: Pure Black and White Street Photography of Life's Beauty |url=https://www.thephoblographer.com/2018/12/29/dimpy-bhalotia-street-photography/ |access-date=2022-08-17 |website=The Phoblographer |language=en-US}}</ref><ref name="Fairclough">{{Cite web |last=Fairclough |first=Steve |date=2022-03-08 |title=12 top UK woman photographers you must follow |url=https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884 |access-date=2022-08-12 |website=Amateur Photographer |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528102116/https://www.amateurphotographer.co.uk/latest/photo-news/12-top-uk-woman-photographers-you-must-follow-161884 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ''ਦਿ ਗਾਰਡੀਅਨ'', ਦਿ ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'', ਦਿ ''ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਅਤੇ ਐਲ 'ਆਫੀਸ਼ੀਅਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2021/nov/20/dimpy-bhalotia-best-phone-pictures-dogs|title=Dog days: Dimpy Bhalotia's best phone pictures|last=Holliday|first=Grace|date=2021-11-20|work=The Guardian|access-date=2024-01-18|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=Washington Post|work=[[The Washington Post]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia captures her world through 'a lightweight butter slice' called the iPhone, which has also fetched her a top prize |url=https://www.telegraphindia.com/science-tech/dimpy-bhalotia-captures-her-world-through-a-lightweight-butter-slice-called-the-iphone-which-has-also-fetched-her-a-top-prize/cid/1787474 |access-date=2024-01-18 |website=www.telegraphindia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Eshika |title=The Success Story Of An Award-Winning Photographer, Dimpy Bhalotia! {{!}} L'Officiel |url=https://lofficiel.in/2021/10/25/the-success-story-of-an-award-winning-photographer-dimpy-bhalotia/ |access-date=2024-01-18 |language=en-US}}</ref> ਦੀਪਾ ਅਨਾਪਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਨਾਵਲ ਜਿਨ ਪੈਟਰੋਲ ਆਨ ਦ ਪਰਪਲ ਲਾਈਨ (2021) ਦੇ ਪੇਪਰਬੈਕ ਐਡੀਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਵਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿੱਚ ਭਲੋਟੀਆ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2021-02-23 |title=The book covers that almost were |url=https://www.penguin.co.uk/articles/2021/02/the-book-covers-that-almost-were/ |access-date=2022-08-17 |website=www.penguin.co.uk |language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == * 2019:ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਇਟਾਲੀਅਨ ਸਟਰੀਟ ਫੋਟੋ ਫੈਸਟੀਵਲ<ref>{{Cite web |title=ISPF Finalists Contests 2019 |url=https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/ |access-date=2022-08-12 |website=italianstreetphotofestival.com |language=it-IT |archive-date=2022-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220812124533/https://2022.italianstreetphotofestival.com/finalists-contest-2019/ |url-status=dead }}</ref> * 2019:1 ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਸੁਤੰਤਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ<ref>{{Cite web |title=Winners: 2019 Black & White Award |url=https://independent-photo.com/themes/november-2019/ |access-date=2022-08-12 |website=The Independent Photographer |language=en}}</ref> * 2019:2 ਵੇਂ ਸਥਾਨ, ਲਡ਼ੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2019-07-25 |title=2019 Winning Photographers |url=https://www.ippawards.com/2019-winning-photographers/ |access-date=2022-08-12 |website=ippawards.com |language=en-US}}</ref> * 2019: ਗ੍ਰੈਂਡ ਜੇਤੂ, ਫੋਟੋਬਾਕਸ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2019-10-11 |title=Les 10 meilleurs photos Instagram de l'année 2019 |url=https://www.gqmagazine.fr/pop-culture/article/les-10-meilleurs-photos-instagram-de-lannee-2019 |access-date=2022-08-15 |website=GQ France |language=fr-FR}}</ref> * 2019:ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਸਟਰੀਟਫ਼ੋਟੋ ਸੈਨ ਫ਼ਰਾਂਸਿਸਕੋ<ref>{{Cite web |title=2019 StreetFoto San Francisco International Street Photography Awards Contest Finalists – StreetFoto |url=https://streetfoto.org/sf2019-contest-finalists/ |access-date=2024-01-18 |language=en-US}}</ref> * 2020: ਗ੍ਰੈਂਡ ਜੇਤੂ, ਪੈਰਿਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Paris International Street Photo Awards - Photo Contest - Categorie Black & White SP Results |url=https://www.streetphotoawards.art/site/winners-gallery/spa-2020/single/black-white |access-date=2024-01-18 |website=www.streetphotoawards.art}}</ref> * 2020:1 ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ, ਗੋਲਡ ਸਟਾਰ ਅਵਾਰਡ, ਐਨਡੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Special: Mobile Photography - 1st place gold star award - Dimpy Bhalotia (India) |url=https://ndawards.net/winners-gallery/nd-awards-2020/professional/mobile-photography/773/gold-award/ |access-date=2024-01-18 |website=ndawards.net |language=en}}</ref> * 2020:1ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀਆ ਅਲੀਕਾਂਤੇ ਮੋਨੋਵਿਜ਼ਨਜ਼ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Dimpy Bhalotia - 1ST Place - Black & White Street Photo of the Year 2020 |url=https://monovisionsawards.com/winners-gallery/monovisions-awards-2020/show/5576/ |access-date=2022-08-15 |website=monovisionsawards.com |language=en}}</ref> * 2020:2ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਓਨੇਸ਼ੋਟ: ਮੂਵਮੈਂਟ, ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈਪੀਏ)<ref>{{Cite web |title=OneShot : Movement Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia |url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184158-19 |access-date=2022-08-15 |website=photoawards.com}}</ref> * 2020: ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਲੋਕ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=IPA 2020 Winner / Flying Boys / Dimpy Bhalotia / Dimpy Bhalotia |url=https://photoawards.com/winner/zoom.php?eid=8-184160-19 |access-date=2022-08-15 |website=photoawards.com}}</ref> * 2020: ਗ੍ਰੈਂਡ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ, ਸਾਲ ਦੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ (ਆਈਪੀਪੀਏ ਅਵਾਰਡ ਉਸ ਦੀ ਫੋਟੋ "ਫਲਾਇੰਗ ਬੁਆਏਜ਼" ਲਈ [[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ ਗਈ<ref>{{Cite web |date=23 July 2020 |title=Apple Unveils Winners of 2020 iPhone Photography Awards |url=https://hypebeast.com/2020/7/apple-2020-iphone-photography-awards-winners-news |access-date=2022-08-17 |website=Hypebeast}}</ref><ref>{{Cite web |title=iPhone Fotoğraf Ödüllerı'nın Kazananlari Açiklandi! |url=https://www.elle.com.tr/extra/kultur-sanat/iphone-fotograf-odullerinin-kazananlari-aciklandi |access-date=2022-08-17 |website=Elle Online}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2020/07/25/895020308/prize-winning-phone-pix-dial-up-moments-of-freedom-and-serenity|title=Prize-Winning Phone Pix Dial Up Moments Of Freedom And Serenity|last=Gharib|first=Malaka|date=2020-07-25|work=NPR|access-date=2022-08-18|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=See The Stunning Winning Shots Of The 2020 iPhone Photography Awards |url=https://www.gq.com.au/entertainment/tech/see-the-stunning-winning-shots-of-the-2020-iphone-photography-awards/image-gallery/e19ec0f988a8b6fd8bebc5274f638e69 |website=GQ}}</ref><ref>{{Cite web |last=Garrett |first=Alexandra |title=This year's iPhone Photography Award winners showcase 'powerful worldviews' |url=https://www.cnet.com/tech/mobile/this-years-iphone-photography-award-winners-showcase-powerful-worldviews/ |access-date=2022-08-18 |website=CNET |language=en}}</ref><ref name="Laurent-22Jul2020">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/photography/2020/07/22/these-are-winners-13th-annual-iphone-photography-awards/|title=These are the winners of the 13th annual iPhone Photography Awards|last=Laurent|first=Olivier|date=22 July 2020|work=Washington Post|access-date=18 August 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Graham |first=Jefferson |title=You don't have to use the latest iPhone to win awards. This year's winner used phone introduced in 2017. |url=https://www.usatoday.com/story/tech/2020/07/27/some-winners-iphone-photography-2020-awards-used-old-iphone-models/5519374002/ |access-date=2022-08-17 |website=USA Today}}</ref> * 2020: ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ, ਬੁਡਾਪੇਸਟ ਫੋਟੋ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Gold Winner – We Run, You Fly |url=https://budapestfotoawards.com/winners/bifa/2020/5034/ |access-date=2022-08-15 |website=budapestfotoawards.com |language=en-US}}</ref> * 2020: ਸਪੈਸ਼ਲ/ਸਮਾਰਟਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡ ਸਪੈਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ, ਪ੍ਰਿੱਕਸ ਡੇ ਲਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ<ref>{{Cite web |title=PX3 2020 Winner – Flying Boys |url=https://px3.fr/winners/px3/2020/11613/ |access-date=2022-08-12 |website=[[Px3]] |language=en-US}}</ref> * 2020:6 ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤੇ<ref>{{Cite web |date=30 June 2020 |title=Catalogo VI Concurso Internacional de Fotografia Alicante by Club Fotografico Alicante - Issuu |url=https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada |access-date=2022-08-15 |website=issuu.com |language=en |archive-date=2022-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815170814/https://issuu.com/clubfotograficoalicante/docs/catalogo_inter2020_con_portada |url-status=dead }}</ref> * 2020:20 ਸਿੰਗਲ ਚਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ 1, ਫੋਕਸ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਔਰਤ, ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ''<ref name="Warger">{{Cite news|url=https://www.1854.photography/awards/female-in-focus/winners/|title=Winners {{!}} Female in Focus Photography Awards {{!}} 1854 Media|last=Warger|first=Rebecca|work=1854 Photography|access-date=2022-08-12|language=en-GB}}</ref> * 2021:1ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਸਪਾਈਡਰ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Bhalotia Dimpy, India, 1st Place - Outstanding Achievement - Children of the World - Professional, Flying Boys - 15th Spider Awards |url=https://www.thespiderawards.com/gallery/15th/professional/children-of-the-world/winners/226033 |access-date=2022-08-15 |website=www.thespiderawards.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2022:3 ਵਾਂ ਸਥਾਨ, ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਆਈਫੋਨ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=2022-08-10 |title=2022 Winning Photographers |url=https://www.ippawards.com/2022-winning-photographers/ |access-date=2022-08-17 |website=ippawards.com |language=en-US}}</ref> == ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ == * ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼, ਬੈਲਜੀਅਮ, 2019<ref>{{Cite web |last=Küçükarslan |first=Umut |date=2019-10-01 |title=Women Street Photographers Photo Exhibition- BSPF |url=https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/ |access-date=2022-08-17 |website=Brussels Street Photography Festival - BSPF |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072317/https://www.bspfestival.org/en/women-street-photographers-photo-exhibition/ |url-status=dead }}</ref> * ਫੋਸ ਸੋਫੀਆ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਡੇਜ਼, ਬੁਲਗਾਰੀਆ, 2019<ref name="WSP">{{Cite web |title=Photographers {{!}} A – D |url=https://www.womenstreetphotographers.com/photographers-i |access-date=2022-08-12 |website=Women Street Photographers |language=en-US}}</ref> * ਟ੍ਰੇਵੀਸੋ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫੈਸਟੀਵਲ, ਟ੍ਰੇਵੀਸੋ, ਇਟਲੀ, 2020<ref>{{Cite web |date=2020-09-11 |title=Dal 15 settembre il Festival fotografico di Treviso |url=https://tribunatreviso.gelocal.it/treviso/cronaca/2020/09/11/news/dal-15-settembre-il-festival-fotografico-di-treviso-1.39294086 |access-date=2022-08-17 |website=Tribuna di Treviso |language=it-IT}}</ref> * ਦੱਖਣੀ ਯੂਰਾਲਸ ਦਾ ਰਾਜ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ, ਚੇਲਾਇਯਾਬਿੰਸਕ, ਰੂਸ, 2020<ref>{{Cite web |title=Women Street Photographers |url=https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition |access-date=2022-08-17 |website=WOMEN STREET PHOTOGRAPHERS |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.womenstreetphotographers.com/russia-exhibition |url-status=dead }}</ref> * ਸੁਤੰਤਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਲਈ ਸੀ. ਐਲ. ਬੀ. ਬਰਲਿਨ ਗੈਲਰੀ<ref>{{Cite web |title=EMOP: The Independent Photographer, CLB Berlin |url=https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/ |access-date=2022-08-17 |language=en-US |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817072315/https://www.clb-berlin.de/en/events/emop-the-independent-photographer/ |url-status=dead }}</ref> * ਸਡ਼ਕਾਂ 'ਤੇ ਪੋਸਟਰ, ਨਿਊਯਾਰਕ 6 ਟਿਕਾਣੇ, ਅਮਰੀਕਾ, 2020<ref>{{Cite web |last=Kail |first=Ellyn |date=2020-05-28 |title=Announcing the Winners of the Feature Shoot Street Photography Awards |url=https://www.featureshoot.com/2020/05/announcing-the-winners-of-the-feature-shoot-street-photography-awards/ |access-date=2022-08-17 |website=Feature Shoot |language=en-US}}</ref> * ਫ਼ੇਡਰੇਸ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਡੀ ਆਰਟ ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਿਕ, ਤੁਰਕੀ, 2020<ref>{{Cite web |title=Upcoming Show In Russia To Exhibit Women Street Photographers' Work |url=https://www.fotofemmeunited.com/article/232 |access-date=2022-08-17 |website=www.fotofemmeunited.com |language=en}}</ref> * ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਯੂਐਸਏ, 2020<ref>{{Cite web |date=2020-08-04 |title=#ICPConcerned: Global Images for Global Crisis |url=https://www.icp.org/exhibitions/icpconcerned-global-images-for-global-crisis |access-date=2022-08-17 |website=International Center of Photography |language=en}}</ref> * ਪੈਰਿਸ ਈਸਪੈਸ ਬਿਓਰੇਪਾਇਅਰ, ਪੈਰਿਸ, ਫਰਾਂਸ, 2021<ref>{{Cite web |title=Px3 & State of the World Winners Exhibited in Paris Espace Beaurepaire |url=https://px3.fr/px3-and-state-of-the-world-winners-exhibited-in-paris-espace-beaurepaire/ |access-date=2022-08-17 |website=[[Px3]] |language=en-US}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 7nxfnl7zl0m5fufjt4q1u9wzfrt1fbj 0 183222 839299 744510 2026-05-13T03:17:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839299 wikitext text/x-wiki '''ਨਗਾਂਗਬਮ ਸਵੀਟੀ ਦੇਵੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Ngangbam Sweety Devi;''' ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1999) [[ਮਣੀਪੁਰ]] ਦੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਓਡੀਸ਼ਾ ਐਫਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=20-MEMBER SQUAD ANNOUNCED FOR 2020 AFC WOMEN'S OLYMPIC QUALIFIERS ROUND ONE |url=https://the-aiff.com/news-center-details.htm?id=9304 |access-date=3 November 2018 |website=the-aiff.com |publisher=AIFF}}</ref><ref>{{Cite web |title=India vs Nepal Olympic Q |url=http://stats.the-afc.com/match_report/13739 |access-date=9 November 2018 |website=the-afc.com |publisher=AFC |archive-date=11 ਅਕਤੂਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181011214728/http://stats.the-afc.com/match_report/13739 |url-status=dead }}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਦੇਵੀ ਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ UAE ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡੈਬਿਊ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 4-1 ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2021-10-03 |title=Indian Women's Football Team Beats UAE 4-1 in International Friendly |url=https://www.news18.com/news/football/indian-womens-football-team-beats-uae-4-1-in-international-friendly-4277120.html |access-date=2021-10-03 |website=News18 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-10-03 |title=India women's football team hammer UAE 4-1 in friendly to register first win of the year |url=https://www.firstpost.com/sports/india-womens-football-team-hammer-uae-4-1-in-friendly-to-register-first-win-of-the-year-10020551.html |access-date=2021-10-03 |website=Firstpost |language=en}}</ref> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === {{Updated|1 ਨਵੰਬਰ 2023}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! colspan="3" |ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਪਸ ਅਤੇ ਟੀਚੇ |- ! ਸਾਲ ! ਕੈਪਸ ! ਟੀਚੇ |- | 2017 | 2 | 0 |- | 2018 | 3 | 0 |- | 2019 | 26 | 0 |- | 2021 | 10 | 1 |- | 2022 | 4 | 0 |- | 2023 | 12 | 0 |- ! ਕੁੱਲ ! 57 ! 1 |} {| class="wikitable" |+ ਨਗਾਂਗਬਮ ਸਵੀਟੀ ਦੇਵੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ! ਨੰ. ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ ! ਮੁਕਾਬਲਾ |- | 1. | 2 ਅਕਤੂਬਰ 2021 | [[Theyab Awana Stadium|ਥੇਅਬ ਅਵਾਨਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦੁਬਈ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] |ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ | align="center" | 3-0 | align="center" | 4-0 | ਦੋਸਤਾਨਾ |} == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2019 * ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 2019 '''ਉੜੀਸਾ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2018-19 '''ਸੇਠੁ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2018-19 '''KRYPHSA''' * ਇੰਡੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਉਪ ਜੇਤੂ: 2019–20<ref>{{Cite web |date=13 February 2020 |title=Gokulam Kerala crowned champion of IWL 2020 - As it happened |url=https://sportstar.thehindu.com/football/gokulam-kerala-vs-kryphsa-live-iwl-indian-womens-league-sabitra-bhandari-anju-tamang-ratanbala-kamala-devi-karishma-manisha-grace-football/article30813472.ece |website=Sportstar}}</ref> '''ਮਣੀਪੁਰ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2019-20 * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 2022<ref>{{Cite web |date=10 October 2022 |title=National Games 2022, October 10 HIGHLIGHTS: Manipur wins women’s football gold; Tamil Nadu tops Group A in men’s volleyball |url=https://sportstar.thehindu.com/national-games/national-games-2022-october-10-live-updates-results-highlights-gujarat/article65991366.ece |website=Sportstar}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਫੁਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਵਿਖੇ [https://www.the-aiff.com/players/profile/62496 ਨਗਾਂਗਬਮ ਸਵੀਟੀ ਦੇਵੀ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] i6zsth7e2tsno5s3byl9i5raxh6sco5 0 183783 839292 807222 2026-05-13T00:55:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839292 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=|image=Miss World Canada Tara Teng.jpg}} '''ਤਾਰਾ ਤੇਂਗ''' (ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ, 1988) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਾਬਕਾ ਪੇਜੈਂਟ ਜੇਤੂ ਹੈ।<ref name="kamloops">{{Cite web |last=Young |first=Michele |date=August 16, 2011 |title=Miss Canada stops by to talk about serious cause |url=https://kamloopsnews.ca/kdn-news-city_region/miss-canada-stops-by-to-talk-about-serious-cause/ |access-date=2022-10-01 |website=Kamloops Daily News}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2011 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਸ੍ ਵਰਲਡ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉਹ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]] ਦੀ ਵਕੀਲ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ]] ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਤੇਂਗ ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ ਚਰਚ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਮਾਂ ਦੀ ਧੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਇੱਕ ਈਸਾਈ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Shara |date=September 17, 2011 |title=Q&A with Tara Teng (Miss Canada) |url=https://www.convergemedia.org/qa-tara-teng-canada/ |access-date=October 1, 2022 |website=Converge Media}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਹੋਮਸਕੂਲਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="New2">{{Cite news|url=http://www.asiaone.com/print/News/Latest%2BNews/Singapore/Story/A1Story20120830-368638.html|title=Short in stature, but not on performance|last=Chua|first=Charlene|date=September 1, 2012|work=[[The New Paper]]|access-date=October 1, 2022}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Peace2">{{Cite news|url=https://www.peacearchnews.com/community/miss-canada-speaks-in-south-surrey/|title=Miss Canada speaks in South Surrey|last=Sutherland|first=Hannah|date=February 24, 2011|work=[[Peace Arch News]]|access-date=October 1, 2022}}</ref><ref>{{Cite web |last=Yuen |first=Jenny |date=August 13, 2011 |title=Former prostitute calls for trafficking strategy |url=http://www.lfpress.com/news/canada/2011/08/13/18550256.html |archive-url=https://archive.today/20130615182706/http://www.lfpress.com/news/canada/2011/08/13/18550256.html |archive-date=15 June 2013 |access-date=October 1, 2022 |website=[[The London Free Press]]}}</ref> ਤੇਂਗ ਨੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ [[ਓਟਾਵਾ]] ਵਿੱਚ ਟ੍ਰਿਨਿਟੀ ਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੌਰੈਂਟਿਅਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਲੌਰੈਂਟਿਆਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref name="University2">{{Cite web |date=February 20, 2012 |title=Tara Teng addresses Members of Parliament and Senators |url=http://twu.ca/news/2011/067-teng-addresses-parliament.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160819032810/http://www.twu.ca/news/2011/067-teng-addresses-parliament.html |archive-date=August 19, 2016 |access-date=October 1, 2022 |publisher=[[Trinity Western University]]}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=October 2011|title=Student Profile: Tara Teng|url=https://www.twu.ca/sites/laurentian/mansionmusingsoctober2011.pdf|magazine=Mansion Musings|page=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425030222/https://www.twu.ca/sites/laurentian/mansionmusingsoctober2011.pdf|archive-date=April 25, 2014|access-date=October 2, 2022}}</ref> ਓਟਾਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਜੋਏ ਸਮਿਥ, [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] (ਕਿਲਡੋਨਨ-ਸੇਂਟ ਪੀਟਰਜ਼ ਲਈ ਐਮਪੀ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਇੰਟਰਨਸ਼ਿਪ ਕੀਤੀ। ਕਿਲਡੋਨਨ-ਸੇਂਟ. [[ਵਿਨੀਪੈਗ]] ਵਿੱਚ ਪੌਲ, ਜੋ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਵੇਸਵਾ-ਗਮਨ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ]] ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |date=Aug 4, 2011 |title=Miss Canada 2011 Takes the Fight for Justice Across Canada |url=http://www.gospelherald.com/article/ministries/47426/miss-canada-2011-takes-the-fight-for-justice-across-canada.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131002123636/http://www.gospelherald.com/article/ministries/47426/miss-canada-2011-takes-the-fight-for-justice-across-canada.htm |archive-date=October 2, 2013 |access-date=October 2, 2022 |website=The Gospel Herald: Ministries}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ ਤੇਂਗ ਨੇ ਮਿਸ ਬੀ. ਸੀ. ਵਰਲਡ ਮੁਕਾਬਲਾ ਅਤੇ ਪੇਜੈਂਟ ਦਾ ਔਨਲਾਈਨ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |date=February 1, 2011 |title=Fort Langley activist crowned |url=http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=a7e0ff28-8290-4fe8-82a6-efd6b3221040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140422111908/http://www.canada.com/vancouversun/news/westcoastnews/story.html?id=a7e0ff28-8290-4fe8-82a6-efd6b3221040 |archive-date=April 22, 2014 |access-date=Oct 2, 2022 |website=[[Vancouver Sun]] |publisher=Canada.Com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2011-01-02 |title=BC's Tara Teng is Miss Canada |url=https://www.thefilipinopost.com/article/4215-bc%E2%80%99s-tara-teng-miss-canada.html |access-date=2022-10-02 |website=The Filipino Post}}</ref><ref name=":3">{{Cite magazine|date=July 8, 2010|title=Tara missed|url=http://canadianchristianity.com/nationalupdates/2010/100708briefs.html|magazine=Canadian Christianity|page=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20140425030148/http://canadianchristianity.com/nationalupdates/2010/100708briefs.html|archive-date=April 25, 2014|access-date=October 2, 2022}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":4">{{Cite web |last=Anderson |first=Brenda |date=March 3, 2011 |title=Crying freedom |url=http://www.bclocalnews.com/news/117365283.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003031944/http://www.bclocalnews.com/news/117365283.html |archive-date=October 3, 2013 |access-date=October 2, 2022 |website=BC Local News}}</ref> ਉਸਨੇ 2012 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਕੈਨੇਡਾ ਪੇਜੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ, ਅਤੇ 2012 ਦੇ ਮਿਸ ਵਰਲਡ ਪੇਜੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਉਦੇਸ਼ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂ ਚੋਟੀ ਦੇ 30 ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਵਜੋਂ।<ref>{{Cite web |last=Sinha |first=Sanskrity |date=2012-08-18 |title=Miss World 2012: Top 10 Beauty with a Purpose Contestants |url=https://www.ibtimes.co.uk/miss-world-2012-beauty-purpose-photos-winners-374984 |access-date=2022-10-02 |website=[[International Business Times UK]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sinha |first=Sanskrity |date=2012-08-18 |title=Miss World 2012: Top Seven Finalist Contestants and Winner of Miss World Beach Beauty |url=https://www.ibtimes.co.uk/miss-world-2012-top-five-finalist-contestants-375030 |access-date=2022-10-02 |website=International Business Times UK |language=en}}</ref> == ਐਕਟਿਵਵਾਦ == === ਕੈਨੇਡਾ === ਤੇਂਗ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ, 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਪਨਗਰ ਵੈਨਕੂਵਰ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢੀ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਦੀ ਧੀ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸ੍ਕਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲਡ਼ਕੀ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੁਆਰਾ ਵੇਸਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 2010 ਵਿੱਚ, ਟੈਂਗ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਸਟੀਵਨ ਹਾਰਪਰ|ਸਟੀਫਨ ਹਾਰਪਰ]] ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ।<ref name=":5">{{Cite web |last=Yuen |first=Jenny |date=August 13, 2011 |title=Former prostitute calls for trafficking strategy |url=http://www.lfpress.com/news/canada/2011/08/13/18550256.html |archive-url=https://archive.today/20130615182706/http://www.lfpress.com/news/canada/2011/08/13/18550256.html |archive-date=15 June 2013 |access-date=2 Oct 2022 |website=[[The London Free Press]]}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ, ਜੋਏ ਸਮਿਥ ਅਤੇ ਬਰੂਸ ਸਟੈਂਟਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਡਿਪਟੀ ਸਪੀਕਰ, ਨੇ ਟੇਂਗ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਬਾਰੇ ਸੈਨੇਟਰ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ। ਟੈਂਗ ਨੇ ਵਰਲਡ ਵਿਜ਼ਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਨਾਲ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕੀਤੀ [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਜਸਟਿਸ ਮਿਸ਼ਨ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਆਂ ਮਿਸ਼ਨ]] ਲਈ ਫੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਲਈ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਸ਼ਵਾਘਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name=":7">{{Cite web |last=Landerville |first=Troy |date=November 27, 2012 |title=Jubilee Medals: Langley's diamonds |url=http://www.langleyadvance.com/news/jubilee-medals-langley-s-diamonds-1.465552 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425065057/http://www.langleyadvance.com/news/jubilee-medals-langley-s-diamonds-1.465552 |archive-date=April 25, 2014 |access-date=2 Oct 2022 |website=Langley Advance}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 31, 2011 |title=Langley's Tara Teng named Miss Canada |url=http://www.langleytimes.com/news/114943339.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927024333/http://www.langleytimes.com/news/114943339.html |archive-date=September 27, 2013 |access-date=2 Oct 2022 |website=The Langley Times}}</ref> == ਪੋਸਟ-ਪੇਜੈਂਟ ਲਾਈਫ == ਟੈਂਗ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਬਲੌਗਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਏ ਸਮਿੱਥ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਬੀ. ਸੀ. ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਚੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":02">{{Cite web |last=Campbell |first=Haley |date=2016-10-24 |title=5 ways mothers are transforming the world—from inside their homes |url=https://www.mother.ly/parenting/5-ways-mothers-are-transforming-the-worldfrom-inside-their-home/ |access-date=2022-10-02 |website=Motherly |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Wadhwani |first=Ashley |date=2017-06-21 |title=Miss BC competition a 'catalyst' for confidence, advocacy |url=https://www.invermerevalleyecho.com/life/miss-bc-competition-a-catalyst-for-confidence-advocacy/ |access-date=2022-10-02 |website=Invermere Valley Echo |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਵੈਨਕੂਵਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਵਤਾਰ ਕੋਚ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ 'ਡੀਕੰਸਟਰਕਿੰਗ ਫੇਥ ਅੰਦੋਲਨ' ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Duncan |first=Tracey Anne |date=2022-07-23 |title=Spirituality Has A New Face — And It's Queer As Hell |url=https://www.huffpost.com/entry/queer-spirituality-revolution_n_62dacdc9e4b03dbb991890b6 |access-date=2022-10-02 |website=[[HuffPost]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਹੈਃ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨਾ 2023 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। 2011 ਵਿੱਚ, ''ਚੈਟਲਾਇਨ'' ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ "ਹੌਟ 20 ਅੰਡਰ 30" ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Hot 20 Under 30 |url=http://site.chatelaine.com/womenoftheyear/top20.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20111124021349/http://site.chatelaine.com/womenoftheyear/top20.aspx |archive-date=November 24, 2011 |access-date=Oct 2, 2022 |website=[[Chatelaine (magazine)|Chatelaine]]}}</ref> ਉਹ 2012 ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ II ਡਾਇਮੰਡ ਜੁਬਲੀ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 30 ਲੈਂਗਲੀ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਜੋਏ ਸਮਿਥ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਟਾਲਿਸਟ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Lomenick |first=Brad |date=March 13, 2012 |title=Young Influencers List, March Edition |url=http://www.bradlomenick.com/2012/03/13/young-influencers-list-march-edition-4/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120824124828/http://www.bradlomenick.com/2012/03/13/young-influencers-list-march-edition-4/ |archive-date=August 24, 2012 |access-date=Oct 2, 2022 |website=Brad Lomenick}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਤੇਂਗ ਨੇ ਮਈ 2013 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕ੍ਰਿਸ ਯਾਮੌਚੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>{{Cite magazine|date=February 2014|title=Clearly Canadian|url=https://issuu.com/debcnbc/docs/cnbc-horizon-feb-2014|magazine=CNBC Horizon|page=23|access-date=Oct 2, 2022}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਸਨ<ref>{{Cite web |title=About Tara Teng |url=https://tarateng.com/about-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200607142434/https://tarateng.com/about-2/ |archive-date=June 7, 2020 |access-date=1 October 2022 |website=Tara Teng {{!}} Embodiment as a Spiritual Practice}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਂ ਵਜੋਂ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੰਗੇਤਰ ਐਂਥਨੀ ਲਾਈਵਲੀ 2022 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] 9wx7kin956p9vnzkcutmro5kjp55gv9 0 191678 839259 781056 2026-05-12T18:03:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839259 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਹਰਬਾਗ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ]]: چهارباغ) {{efn|Formerly the village of '''Chahar Dangeh''' (چهار دانگه),<ref name="Chahardangeh Renamed Chaharbagh">{{cite report|title=Divisional reforms in Savojbolagh County in Tehran province|id=Notification 30868/K5937T|language=fa|website=lamtakam.com|via=Lam ta Kam|url=https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/125198|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318174646/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/125198|publisher=Ministry of the Interior, Political-Defense Commission of the Government Board|last=Aref|first=Mohammad Reza|archive-date=18 March 2024|orig-date=Approved 29 January 1384|date=2005|access-date=21 August 2024|archivedate=18 ਮਾਰਚ 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318174646/https://lamtakam.com/law/council_of_ministers/125198}}</ref>}} ਚਾਹਰਬਾਗ ਕਾਉਂਟੀ, [[ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬਾ|ਅਲਬੁਰਜ਼]] ਸੂਬਾ, [[ਈਰਾਨ]] ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਉਂਟੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਹਾਰਦਾਂਗੇਹ ਦਿਹਾਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਦਲ ਕੇ ਸੋਨਕੋਰਾਬਾਦ ਪਿੰਡ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ ਅੰਕੜੇ == === ਆਬਾਦੀ === 2006 ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 5,577 ਸੀ, ਜੋ 1,448 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਇਹ ਤਹਿਰਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵੋਜਬੋਲਾਗ਼ ਕਾਉਂਟੀ, ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚਹਾਰਬਾਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ।<ref>{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Tehran Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920084534/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/23.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> 2016 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 48,828 ਹੋ ਗਈ ਜੋ 14,380 ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਲਬੁਰਜ਼ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਉਂਟੀ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2020 ਵਿੱਚ, ਚਹਾਰਬਾਗ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਾਉਂਟੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਹਾਰਬਾਗ ਨੂੰ ਕਾਉਂਟੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਨਵਾਂ ਕੇਂਦਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} q67rzun4x72a1rle8ej0f79yl3e163g 0 191734 839257 781063 2026-05-12T17:49:39Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Description" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1286576836|Chaturdandiprakashika]]" 839257 wikitext text/x-wiki '''''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ,''''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀਃ Chaturdandiprakashika) (ਪੂਰਬੀਃ ਕਾਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ)ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਵੀ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰ,17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।ਇਹ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ [[ਰਾਗ|ਰਾਗਾਂ]] ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਾਰੇ ਦਸਦਾ ਹੈ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ [[ਥਾਟ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣੀ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ ਗ੍ਰੰਥ'' ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ। == ਵੇਰਵਾ == ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ, ਮੇਲ, ਚਡ਼੍ਹਨ (ਅਰੋਹ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੀਲੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਨਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਮਿਆਰੀ ਕੰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਵਿਜੈਰਾਘਵ ਨਾਇਕ (r. 1633-1673) ਨੇ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ'' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ।{{Sfn|OEMVenkatamakhi}} ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ" (ਸੰਗੀਤ ਦਾ) ਹੈ।{{Sfn|Britannica}} ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਆਲਾਪ (ਇੱਕ [[ਗੀਤਮ|{{IAST|gīta}}]] ਰਾਗ ਦੀ ਤਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਵਿਆਖਿਆ) (ਇੱਕੋ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੋਕਲ ਰਚਨਾ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ (ਇੱਕਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਬਣਤਰ) ।{{Sfn|Katz|2001}} ਇਸ ਕੰਮ ਨੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ 72 ਮੇਲਾ (ਜਾਂ ਮੂਲ ਰਾਗ ਜੋ ਅੱਜ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।{{Sfn|OEMMela}}{{Sfn|Britannica}} 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਭਾਤਖੰਡੇ]] ਨੇ ''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ'' ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ [[ਥਾਟ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Powers|2001}} ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।{{Sfn|Katz|2001}} == ਨੋਟਸ == {{Reflist}} == ਵਰਣਨ == ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾ ਇੱਕ ਸੁਰੀਲੀ ਇਕਾਈ ਵਿੱਚ ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੈਮਾਨਾ ਹੈ ਜੋ ਅਧਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਾਗ]] ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲੇ ਦੀ ਧਾਰਨਾ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਨਿਆ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਕੰਮ ਦੀ ਘਾਟ ਸੀ ਜੋ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੇ [[ਰਾਗ]] ਨੂੰ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਵਿਜੈਰਾਘਵ ਨਾਇਕ (r. 1633-1673) ਨੇ ਵੈਂਕਟਮਾਖਿਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰੰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ'' ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ।{{Sfn|OEMVenkatamakhi}} ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਚਾਰ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ" (ਸੰਗੀਤ ਦਾ) ਹੈ।{{Sfn|Britannica}} ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਆਲਾਪ (ਇੱਕ ਰਾਗ ਦੀ ਤਾਲ ਨਾਲ ਮੁਕਤ ਵਿਆਖਿਆ) (ਇੱਕੋ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੋਕਲ ਰਚਨਾ) ਅਤੇ [[ਧਰੁਪਦ|ਪ੍ਰਬੰਧ]] (ਇੱਕਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਬਣਤਰ) ।{{Sfn|Katz|2001}} ਇਸ ਕੰਮ ਨੇ ਵਰਗੀਕਰਣ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਅਤੇ 72 ਮੇਲਾ (ਜਾਂ ਮੂਲ ਰਾਗ ਜੋ ਅੱਜ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵੱਲ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।{{Sfn|OEMMela}}{{Sfn|Britannica}} 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਭਾਤਖੰਡੇ]] ਨੇ ''ਚਤੁਰਦੰਡੀਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਕਾ'' ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮੇਲਾਕਾਰਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ [[ਥਾਟ]] ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।{{Sfn|Powers|2001}} ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਹੁਣ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ।{{Sfn|Katz|2001}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite web |title=South Asian arts - Music |url=https://www.britannica.com/art/South-Asian-arts/Music#ref532575 |access-date=5 September 2018 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |ref={{harvid|Britannica}}}} * (ਗਾਹਕੀ ਜਾਂ ਯੂ. ਕੇ. ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਲੋਡ਼ ਹੈ) {{Cite encyclopedia|location=Oxford}}(subscription or UK public library membership required) * {{Cite journal|title=Mela System|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3193|journal=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India|language=en|url-access=subscription|access-date=7 September 2018|ref={{harvid|OEMMela}}}} * {{Cite journal|title=Venkaṭamakhi|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-5173|journal=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India|language=en|url-access=subscription|access-date=7 September 2018|ref={{harvid|OEMVenkatamakhi}}}} * {{Cite journal|last=Powers|first=Harold S.|year=2001|title=Bhatkhande, Vishnu Narayan|journal=[[Grove Music Online]]|language=en|publisher=Oxford University Press|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.03008}} 9y4i57dahlfy74k5rn2zw82ov8p1udg 0 193065 839307 818802 2026-05-13T04:32:09Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839307 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Nityanand Swami | image = | constituency = | order = 1st | office = Chief Minister of Uttarakhand | term_start = 9 November 2000 | term_end = 29 October 2001 | predecessor = ''Office Established'' | successor = [[Bhagat Singh Koshyari]] | office1 = Chairman of the [[Uttar Pradesh Legislative Council]] | termstart1 = 23 May 1996 | termend1 = 8 November 2000 | predecessor1 = Shiv Prasad Gupta | successor1 = Om Prakash Sharma {{small|''(acting)''}} | birth_name = Nityanand Sharma | birth_date = 27 December 1927 | birth_place = [[Narnaul]], [[Punjab Province (British India)|Punjab]], [[British India]]<br>{{small|''(now in [[Haryana]], [[India]])''}} | residence = [[Dehradun]], [[Uttarakhand]] | death_date = {{death date and age|2012|12|12|1927|12|27|df=yes}} | death_place = [[Dehradun]], [[Uttarakhand]], [[India]] | party = [[Bharatiya Janata Party]] | spouse = Chandrakanta Sharma | children = 4 }} '''ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸਵਾਮੀ''' (27 ਦਸੰਬਰ 1927-12 ਦਸੰਬਰ 2012) ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਟੇਟ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ ਉੱਤਰਾਚਲ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=fullstory |url=http://www.ptinews.com/news/3208419_First-CM-of-Uttarakhand-passes-away- |access-date=2012-12-12 |publisher=Ptinews.com}}</ref> === ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ === 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਨੂੰ ਨਿਤਿਆਨੰਦ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਦਫ਼ਤਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2000/nov/10onkar.htm|title=Uttaranchal's hilly politics threatens new CM Swami|work=The Rediff|access-date=2021-03-13|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2000/nov/11inter.htm|title='I am the biggest Pahari'|work=The Rediff|access-date=2021-03-13|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2000/nov/10onkar.htm|title=Nityanand Swamy elected first chief minister of Uttarancha|work=The Rediff|access-date=2021-03-13|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/news/2000/nov/08onkar.htm|title=Uttaranchal's hilly politics threatens new CM Swami|work=The Rediff|access-date=2021-03-13|language=en-IN}}</ref>ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 9 ਨਵੰਬਰ 2000 ਤੋਂ 29 ਅਕਤੂਬਰ 2001 ਤੱਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਫਿਰ ਭਾਜਪਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੋਸ਼ਯਾਰੀ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸਵਾਮੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਧੀਆਂ ਸਨ। == ਮੌਤ == 12 ਦਸੰਬਰ 2012 ਨੂੰ 84 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੰਬਾਈਨਡ ਮੈਡੀਕਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ. ਐੱਮ. ਆਈ. ਦੇਹਰਾਦੂਨ) ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://www.organiser.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=61&page=17 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110527034404/http://www.organiser.org/dynamic/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=61&page=17 |date=2011-05-27 }} * http://www.expressindia.com/news/ie/daily/20001109/ifr09012.html * http://www.dailyexcelsior.com/02feb09/national.htm * [http://hinduvoice.net/cgi-bin/dada/mail.cgi?flavor=archive;list=NL;id=20050126151537 http://hinduvoice.net/cgi-bin/dada/mail.cgi?flavor=archive ਸੂਚੀ = NLN = 20050126151537]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{S-start}} {{succession box|before=Post created|title=[[List of Chief Ministers of Uttarakhand|Chief Minister of Uttarakhand]]|years=2000&ndash;2001|after=[[B. S. Koshyari]]}} {{S-end}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2012]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1927]] kf3ghlbttg29d2x6b2heerpnt46dbob 0 195293 839247 838197 2026-05-12T16:21:24Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Awards" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1301804745|Basavaraj Rajguru]]" 839247 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Rajguru.JPG|thumb|ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ]] ਪੰਡਿਤ '''ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ''' (24 ਅਗਸਤ 1920-1991) ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗਾਇਕ ਸੀ।&nbsp; == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ == ਬਾਸਵਾਰਾਜ ਦਾ ਜਨਮ ਉੱਤਰੀ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ [[ਧਾਰਵਾੜ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਯਾਲੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ,ਜੋ ਖੁਦ ਤੰਜਾਵੁਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਅਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ , ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, । ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਹ ਨਾਟਕ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਮਨਰਾਓ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਡਰਾਮਾ ਕੰਪਨੀ ਲਈ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੰਚਕਸ਼ਰੀ ਗਵਈ ਨੇ ਬਾਸਵਰਾਜ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਸੰਨ 1936 ਵਿੱਚ [[ਹੰਪੀ]] ਵਿੱਚ [[ਵਿਜੈਨਗਰ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ 600ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ, ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਗਵਈ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਪੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਨ 1944 ਵਿੱਚ ਗਵਈ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਸਵਰਾਜ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਰਾਨਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ [[ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ]] ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਸਵਾਈ ਗੰਧਰਵ ਅਧਰੰਗ ਤੋਂ ਪੀੜਿਤ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਛੱਡਣੀ ਪਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਰਾਨਾ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੁਰੇਸ਼ ਬਾਬੂ ਮਾਨੇ ਨੂੰ ਬਾਸਵਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ ਖੋਜ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਗਵਈ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਤੀਫ ਖਾਨ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਸਿੱਖਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਬਾਸਵਰਾਜ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਖਿਆਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਠ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਵਚਨ, ਨਾਟਯਗੀਤ, [[ਠੁਮਰੀ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] (ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ) ਤੱਕ ਸੀ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮੋ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=July 21, 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾੜ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਅਵਾਰਡ == ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1975 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=July 21, 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ਬਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਧਾਰਵਾਡ਼ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਉੱਘੇ ਧਾਰਵਾਡ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਸਵਰਾਜ ਦੀ ਜੁਲਾਈ 1991 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ([[ਕੁਮਾਰ ਗੰਧਰਵ]] ਦੀ ਜਨਵਰੀ 1992 ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਪੰਡਿਤ ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ|ਮਲਿਕਾਰਜੁਨ ਮਨਸੂਰ]] ਦੀ ਸਤੰਬਰ 1992 ਵਿੱਚੋਂ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। == ਪੁਰਸਕਾਰ == * [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] == ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ == ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਦੀ 91ਵੀਂ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ 23 ਅਗਸਤ 2011 ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਪੰਡਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਗਾਇਕ ਪੰਡਿਤ ਉੱਲਾਸ ਕਾਸ਼ਲਕਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। । ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਜੈਤੀਰਥ ਮੇਵੁੰਡੀ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਾ ਕੱਟੀ ਨੂੰ ਪੰਡਿਤ ਜੈਤੀਰਥ ਮੈਵੁੰਡੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਨੂੰ 25,000 ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਕਦ ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} * [http://www.ganapriya.com/ns/ns.html ਨਚਿਕੇਤ ਸ਼ਰਮਾ] * [http://www.ganapriya.com/bmr.html 5 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ ਨਿਊਜ਼ ਗਰੁੱਪ rec.music.indian.classical (RMIC) ਉੱਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਾਸਟਰਾਂ ਬਾਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਲਡ਼ੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਨ ਪਰੀਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਬਾਰੇ ਲੇਖ ਪੋਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।] * [http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile ਪੰਡਿਤ. ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610085636/http://www.musicalnirvana.com/hindustani/basavraj_rajguru.html#Profile |date=2007-06-10 }} * [http://www.dharwad.com/rajguru.html ਧਾਰਵਾਡ਼ ਹੋਮ ਪੇਜ] * Special issue with the Sunday Magazine From the publishers of THE HINDU MUSIC: 29 November 1998[usurped] * The Hindu Monday, 9 June 2003[usurped] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2398746.ece ਪੰਡਿਤ. ਬਾਸਵਰਾਜ ਰਾਜਗੁਰੂ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-taranath-gets-basavaraj-rajguru-award/article5036780.ece] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1920]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 5iuyoebt8ocv2yotzppgma2xcs4wndg 0 196305 839274 838761 2026-05-12T20:51:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839274 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:The Minister of State (Independent Charge) for Information & Broadcasting, Shri Manish Tewari lighting the lamp to inaugurate the Jagran Film Festival, in New Delhi on July 05, 2013.jpg|thumb|ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ (ਸੁਤੰਤਰ ਚਾਰਜ) ਸ਼੍ਰੀ ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ 05 ਜੁਲਾਈ, 2013 ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕਰਨ ਲਈ ਦੀਪ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।]] '''ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ''' (JFF) ਇੱਕ ਯਾਤਰਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2010 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Naseeruddin Shah inaugurates 7th Jagran Film Festival - Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/City/Delhi/Naseeruddin-Shah-inaugurates-7th-Jagran-Film-Festival/articleshow/53013723.cms |website=indiatimes.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 August 2016 |title=Ashutosh Gowariker: We consulted with archaeologists |url=http://www.mid-day.com/articles/ashutosh-gowariker-we-consulted-with-archaeologists/17558165 |website=mid-day.com |access-date=23 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413102028/https://www.mid-day.com/articles/ashutosh-gowariker-we-consulted-with-archaeologists/17558165 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=PIX: Neetu Chandra, Tisca Chopra at Jagran Film Festival |url=http://www.rediff.com/movies/report/pix-neetu-chandra-tisca-chopra-at-jagran-film-festival/20161001.htm |website=rediff.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 June 2016 |title=Jagran Film Festival Announces Indian Competition Section - Box Office India : India's premier film trade magazine |url=http://boxofficeindia.co.in/jagran-film-festival-announces-indian-competition-section/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180802162556/https://boxofficeindia.co.in/jagran-film-festival-announces-indian-competition-section/ |archive-date=2 August 2018 |access-date=31 October 2016 |website=boxofficeindia.co.in}}</ref> ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਜਾਗਰਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪਹਿਲ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਛੋਟੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਕਲਾ ਦੀ ਕਦਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਭਿੰਨ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ [[ਕਾਨਪੁਰ]], [[ਲਖਨਊ]], [[ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਵਾਰਾਣਸੀ]], [[ਆਗਰਾ]], [[ਮੇਰਠ]], [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], [[ਹਿਸਾਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਪਟਨਾ]], [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਰਾਇਪੁਰ|ਰਾਏਪੁਰ]], [[ਇੰਦੌਰ]] ਅਤੇ [[ਭੋਪਾਲ]] ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਿਆ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਫਿਲਮ ਭਾਗ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਾਗਰਣ ਸ਼ਾਰਟਸ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ), ਵਰਲਡ ਪੈਨੋਰਮਾ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ), ਇੰਡੀਅਨ ਸ਼ੋਅਕੇਸ (ਭਾਰਤੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ), ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਆਫ਼ ਦ ਸੇਲਰਜ਼ (ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਬਾਜ਼ੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ), ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮੀ ਰਾਸ਼ੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਜੇਐਫਐਫ-2019 == 10ਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਿਰੀ ਫੋਰਟ ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਦਘਾਟਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਮੰਤਰੀ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜਾਵੜੇਕਰ]] ਨੇ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=10th Jagran Film Festival was inaugurated |url=https://currentaffairs.gktoday.in/10th-jagran-film-festival-inaugurated-delhi-07201970998.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190720151001/https://currentaffairs.gktoday.in/10th-jagran-film-festival-inaugurated-delhi-07201970998.html |archive-date=2019-07-20 |access-date=2019-09-11 |website=currentaffairs.gktoday.in}}</ref><ref>{{Cite web |title=10th Jagran Film festival inaugurated in New Delhi |url=http://www.newsonair.com/News?title=10th-Jagran-Film-festival-inaugurated-in-New-Delhi&id=368736 |website=newsonair.com}}</ref> == ਜੇਐਫਐਫ-2018 == ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ 9ਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web |title=9th Jagran Film Festival names Varun Dhawan as the Best Actor |url=https://bestmediainfo.com/2018/10/9th-jagran-film-festival-names-varun-dhawan-as-the-best-actor/ |website=bestmediainfo.com}}</ref> == ਜੇਐਫਐਫ-2017 == [[ਤਸਵੀਰ:Otwin_at_Jagran_Film_Festival.jpeg|thumb| ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ, 2017 ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਓਟਵਿਨ ਬੀਅਰਨਾਟ]] * ਭਾਈਵਾਲ: ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੈਰੀ ਜੌਨ ਐਕਟਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ (BJAS) ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (JFF) ਦੇ 8ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 May 2017 |title=Barry John Acting Studio to partner with 8th Jagran Film Festival |url=http://bollywoodwallah.com/2017/05/22/barry-john-acting-studio-to-partner-with-with-8th-jagran-film-festival/ |website=bollywoodwallah.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਵੀਡੀਓ ਪਾਰਟਨਰ: ਖ਼ਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, Veblr.com ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ (JFF) 2017 ਦੇ 8ਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੀਡੀਓ ਪਾਰਟਨਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Official video channel of 8th Jagran Film Festival |url=https://veblr.com/user/JagranFilmFestival/ |website=veblr.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=8th JFF Official partners List |url=http://jagranfilmfestival.co.in/ |website=jagranfilmfestival.co.in |access-date=2025-03-23 |archive-date=2022-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220626162121/http://jagranfilmfestival.co.in/ |url-status=dead }}</ref> == ਜੇਐਫਐਫ-2016 == * ਸਲਾਹਕਾਰ: ਮਯੰਕ ਸ਼ੇਖਰ ਅਤੇ ਮਨੋਜ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ। * ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ: [[ਸਾਰਿਕਾ]], ਜਾਹਨੂੰ ਬਰੂਆ, ਬੱਲੂ ਸਲੂਜਾ, ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ, ਸ਼ੇਖਰ ਦਾਸ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ ਅਰੁਣ । * ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਊਰੀ: ਜਾਹਨੂ ਬਰੂਆ (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਰਜਿਤ ਕਪੂਰ (ਮੈਂਬਰ), ਏਲੇਨਾ ਫਰਨਾਂਡਿਸ (ਮੈਂਬਰ) ਭਾਈਵਾਲ: ਵਿਸਲਿੰਗ ਵੁੱਡਸ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਮੁੰਬਈ, ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ == ਜੇਐਫਐਫ 2015 == * ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿਊਰੀ : ਹਰੀਹਰਨ, [[ਪੂਜਾ ਭੱਟ]], ਸ੍ਰੀਕਰ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਮਹੇਸ਼ ਅਨੇ, [[ਉਦਿਤ ਨਾਰਾਇਣ]] * ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ: ਸ਼ਾਜੀ ਐਨ. ਕਰੁਣ (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਮੋਜ਼ਗਨ ਤਰਨੇਹ, ਕੁਨਾਲ ਕਪੂਰ == ਜੇਐਫਐਫ 2014 == * ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ: [[ਅਮੋਲ ਪਾਲੇਕਰ]] (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਮਧੂ ਅੰਬੇਟ, [[ਕਵਿਤਾ ਲੰਕੇਸ਼]], ਉਮੇਸ਼ ਗੁਪਤਾ * ਛੋਟੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ: [[ਗੌਤਮ ਘੋਸ਼]] (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਫਿਲਿਪ ਚੀਆਹ, ਇਓਕਿਮ ਮਿਲੋਨਾਸ == ਜੇਐਫਐਫ 2013 == * ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਜਿਊਰੀ: [[ਬਾਸੂ ਚੈਟਰਜੀ]] (ਚੇਅਰਮੈਨ), ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹਲਕੇਰੇ, ਅਦਿਤੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ, ਸੁਰੇਸ਼ ਪਾਈ * ਲਘੂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁਕਾਬਲਾ : ਐਨ. ਚੰਦਰਾ, ਡੋਰਥੀ ਬ੍ਰੀਅਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://jff.co.in/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://jplcorp.in/new/Default.aspx ਜਾਗਰਣ ਗਰੁੱਪ] * [https://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/article/5th-jagran-film-festival-finale-comes-to-mumbai-15573197 5ਵੇਂ ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਫਾਈਨਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ] * [http://www.onlyloudest.com/9-jagran-film-festival/ 9ਵਾਂ ਜਾਗਰਣ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2018] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ]] 32s0hp52ks3plovf7un1s7o6ip7odxf 0 196461 839342 828541 2026-05-13T11:36:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839342 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Bani Yadav .jpg|thumb|ਬਾਨੀ ਯਾਦਵ]]   '''ਡਾ. ਬਾਨੀ ਯਾਦਵ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Dr. Bani Yadav;''' ਜਨਮ 7 ਸਤੰਬਰ 1971) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਰੈਲੀ ਡਰਾਈਵਰ, ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰਮੋਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰਥਕ ਹੈ। ਯਾਦਵ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਰਾਸ ਕੰਟਰੀ ਰੈਲੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web |last=Das |first=Deepannita |date=2018-11-13 |title=Bani Yadav, India's Fastest Woman Rally Driver, Knows How To Put Her Life On The Right Track |url=https://lifebeyondnumbers.com/bani-yadav-indias-fastest-woman-rally-driver-knows-how-to-put-her-life-on-the-right-track/ |access-date=2023-04-30 |website=lifebeyondnumbers.com |language=en-US}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਯਾਦਵ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਖਨਊ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਰੇਸਿੰਗ ਦਾ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ 43 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2013 ਦੇ ਜੈਪੁਰ ਸਪੀਡ ਸਪ੍ਰਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਯਾਦਵ 2015 ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਰੈਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਮਹਿਲਾ ਡਰਾਈਵਰ ਸੀ। ਯਾਦਵ [[ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ]], [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ]] ਅਤੇ [[ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ|ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ]] ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਣੀ 2018 ਅਤੇ 2019 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਟੋਕ੍ਰਾਸ ਚੈਂਪੀਅਨ-ਔਰਤ ਸੀ <ref name=":1">{{Cite web |title=International Women's Day 2019: किसी ने मां बनने के बाद तो किसी ने कम उम्र में बनाया ड्राइविंग को जुनून |url=https://www.jagran.com/automobile/latest-news-international-womens-day-2019-girls-passion-for-racing-and-automobile-19025876.html |access-date=2020-08-10 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref> ਉਹ [[ਅਬੂ ਧਾਬੀ]] ਯਾਸ ਮਰੀਨਾ ਸਰਕਟ ' ਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਫਾਰਮੂਲਾ 4 ਕਾਰਾਂ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਔਰਤ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਿਹਤਯਾਬੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਿੱਠ ਦੀਆਂ ਸਰਜਰੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। [[ਤਸਵੀਰ:804_-_Bani_Yadav_Racing_.jpg|thumb|289x289px| ਦੌੜ ਦੌਰਾਨ ਯਾਦਵ ਦੇ ਵਾਹਨ ਦੀ ਇੱਕ ਫੋਟੋ।]] == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਯਾਦਵ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸੁਰੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਰੈਲੀ ਡਰਾਈਵਰ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=17 June 2016 |title=Dainik Bhaskar |url=https://www.bhaskar.com/news/SPO-OTH-OTH-bani-yadav-is-speed-car-racer-of-india-news-hindi-5351463-PHO.html}}</ref> == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਟੋਕ੍ਰਾਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਇੰਡੀਆ 2018 | 2019 - ਲੇਡੀਜ਼<ref name=":2">{{Cite web |date=2019-12-04 |title=Driving is Like Meditation For Me - Bani Yadav, Rally Driver |url=https://www.sportzbusiness.com/driving-is-like-meditation-for-me/ |access-date=2020-08-10 |website=Sportz Business |language=en-US}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਲੀ ਦੇ ਰੈਲੀ ਡੀ ਨੌਰਥ ਪਾਰਟ ਵਿੱਚ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ। ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ - ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰੈਲੀ ਕੱਪ ਆਫ਼ ਕੌਫੀ ਡੇ ਰੈਲੀ - 2015 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੈਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਮਹਿਲਾ ਵਰਗ। 2000cc ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ - ਕੌਫੀ ਡੇ ਰੈਲੀ - ਇੰਡੀਅਨ ਰੈਲੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦਾ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰੈਲੀ ਕੱਪ। ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਰੈਲੀ ਕੱਪ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਸਥਾਨ। ਮਾਰੂਤੀ ਸੁਜ਼ੂਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਟੋਕ੍ਰਾਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2016 ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ 1650 ਸੀਸੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ। ਅਬੂ ਧਾਬੀ ਯਾਸ ਮਰੀਨਾ ਸਰਕਟ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਰਮੂਲਾ 4 ਕਾਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ੇਲਿਨ ਲਈ PS 4 ਸਪੋਰਟਸ ਟਾਇਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕਲੌਤੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ (ਟੋਂਗਾ ਦੀ ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਵੋਕੇਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ) 2017-18 ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ "ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2016-17 ਲਈ "ਸਾਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਹਿਲਾ ਰੈਲੀਲਿਸਟ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਟਰਜ਼ ਫਾਰ ਵਰਲਡ ਪੀਸ - ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) FMSCI ਦੁਆਰਾ 2016 ਲਈ ਰੈਲੀ ਕਰਨ ਲਈ ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਨਿਰਭਯਾ ਜੋਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite web |title=Shanti Devi, 85, got First Nirbhaya Jyoti National Women Achievers' Award |url=https://indianobserverpost.in/News-Detail.aspx?Article=86&WebUrl=web |access-date=2023-04-30 |website=indianobserverpost.in }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਮੈਂ ਹੂੰ ਬੇਟੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੋਟਰਸਪੋਰਟਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਮਹਾਮਹਿਮ ਸ਼੍ਰੀ ਡੈਨੀਅਲ ਚੁਬੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਨਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ CII - IWN ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ 2017 ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ। ਸੁਸ਼ਾਸਨ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਰਾਮਰਾਜ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਏਅਰਟੈੱਲ ਲਿਮਟਿਡ ਦੁਆਰਾ ਟੌਪ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ 2016 ਲਈ ਐਮਿਟੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਅਚੀਵਰਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ। 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 70ਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਪੂਰਵ ਸੰਧਿਆ 'ਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 4 ਮਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ। == ਹਵਾਲੇ == <ref>{{cite web |last=Ghosh |first=Anirvan |title=Speed Racer Bani Yadav: I love my Red-Devil - Jaipur Women Blog - Stories of Indian Women |url=http://jaipurwomenblog.org/speed-racer-bani-yadav-love-red-devil/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815084207/http://jaipurwomenblog.org/speed-racer-bani-yadav-love-red-devil/ |archive-date=15 August 2016 |accessdate=2016-07-07 |website=Jaipur Women Blog}}</ref><ref>{{cite web |last=Merin |first=Rebecca |date=2015-08-12 |title=Bani, the lady of the wheel |url=http://english.manoramaonline.com/sports/motor-sports/bani-the-lady-of-the-wheel-woman-speed-racer-delhi.html |accessdate=2016-07-07 |website=English.manoramaonline.com}}</ref><ref>{{cite web |title=Indian Rally Championship - 1st Runner up bani Yadav. |url=http://www.jagran.com/haryana/gurgaon-14725253.html |accessdate=2016-09-19 |website=jagran.com |archive-date=2016-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161130073802/http://www.jagran.com/haryana/gurgaon-14725253.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |date=2016-09-20 |title=Indian Rally Championship. |url=http://www.bhaskar.com/news/HAR-GUR-OMC-indian-rally-championship-news-hindi-5421559-NOR.html |accessdate=2016-09-20 |website=Bhaskar.com}}</ref><ref>{{cite web |date=17 June 2016 |title=Bani Yadav hardly looks like a professional car racer until she gets behind the wheel. |url=http://www.bhaskar.com/news/SPO-OTH-OTH-bani-yadav-is-speed-car-racer-of-india-news-hindi-5351463-PHO.html?seq=2 |accessdate=2016-07-07 |website=Bhaskar.com}}</ref><ref>{{cite web |author=Darshu |date=2016-05-06 |title=Behind The Wheel- Bani Yadav Limeroad Story by LimeRoad Editorial |url=http://www.limeroad.com/story/behind-the-wheel--bani-yadav-st572c62d9f80c2404b5618507/vip |accessdate=2016-07-07 |website=Limeroad.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Jagriti |date=2017-05-30 |title=Things To Know About Bani Yadav, India's Top Rally Driver |url=https://www.shethepeople.tv/news/things-to-know-about-bani-yadav-indias-top-rally-driver/ |access-date=2020-08-10 |website=SheThePeople TV |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=15 July 2017 |title=Dakshin Dare: Gurgaon-based racer Bani Yadav and son become first mother-son team to participate in Dakshin Dare rally |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/gurgaon-based-racer-bani-yadav-and-son-become-first-mother-son-team-to-participate-in-dakshin-dare-rally/articleshow/59595291.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Das |first=Deepannita |date=2018-11-13 |title=India's Fastest Woman Rally Driver Knows How To Put Her Life on the Right Track |url=https://lifebeyondnumbers.com/bani-yadav-indias-fastest-woman-rally-driver-knows-how-to-put-her-life-on-the-right-track/ |access-date=2020-08-10 |website=LifeBeyondNumbers |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=17 January 2017 |title=15 reasons to know Bani Yadav and why she's rocking the rally scene in India |url=https://www.motorscribes.com/features/15-reasons-to-know-bani-yadav-and-why-shes-rocking-the-rally-scene-in-india |access-date=2020-08-10 |website=Motorscribes |language=en-US |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421224828/https://www.motorscribes.com/features/15-reasons-to-know-bani-yadav-and-why-shes-rocking-the-rally-scene-in-india |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-05-11 |title=Bani Yadav: I am hoping Haryana government will support motorsports, too |url=https://www.hindustantimes.com/gurgaon/bani-yadav-i-am-hoping-haryana-government-will-support-motorsports-too/story-gKLMx3oqoSVR0fikwEOBTP.html |access-date=2020-08-10 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bani yadav News: Bani yadav Latest News and Headlines Today |url=https://www.hindustantimes.com/topic/bani-yadav |access-date=2020-08-10 |website=www.hindustantimes.com/ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 February 2018 |title=India in F1 |url=https://indiainf1.com/tag/bani-yadav/ |access-date=2020-08-10 |website=India in F1 |language=en-GB }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-12-12 |title=India's Top Women Rally Driver- Inspiring Mom Bani Yadav. |url=https://themommytale.com/2017/12/indias-top-women-rally-driver-inspiring-mom-bani-yadav/ |access-date=2020-08-10 |website=The Mommy Tale |language=en-US}}</ref><ref>{{Citation |title=Dare to Dream {{!}} Dr. Bani Yadav {{!}} TEDxABVIIITMG |date=20 September 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6o0vk8yU4Xo |language=en-US |access-date=2020-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=12 July 2017 |title=Differently-abled experience offbeat off-roading in Gurgaon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/differently-abled-experience-offbeat-off-roading-in-gurgaon/articleshow/59546342.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=Bani Yadav - Life in the Fast Lane - S2E1 |date=11 March 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=P06hrfxHTc4 |language=en-US |access-date=2020-08-10}}</ref><ref name="dailyexcelsior.com2">{{Cite web |title=Ace women rallyist, Bani Yadav posing along with her Gypsy before participating in Maruti Suzuki National Super League to be held at Dehradun in Uttarakhand tomorrow. |url=https://www.dailyexcelsior.com/ace-women-rallyist-bani-yadav-posing-alongwith-her-gypsy-before-participating-in-maruti-suzuki-national-super-league-to-be-held-at-dehradun-in-uttarakhand-tomorrow/page14-1-708/ |access-date=2020-08-10 |website=Daily Excelsior |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-03-21 |title=Driving over the Permissible Speed for Women – Bani Yadav - Go #aageseright |url=https://scoutmytrip.com/blog/bani-yadav/ |access-date=2020-08-10 |website=ScoutMyTrip Blog |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Behind The Wheel- Bani Yadav |url=https://www.limeroad.com/behind-the-wheel-bani-yadav-by-limeroad-st572c62d9f80c2404b5618507.amp |access-date=2020-08-10 |website=www.limeroad.com}}</ref><ref name=":22">{{Cite web |date=2019-12-04 |title=Driving is Like Meditation For Me - Bani Yadav, Rally Driver |url=https://www.sportzbusiness.com/driving-is-like-meditation-for-me/ |access-date=2020-08-10 |website=Sportz Business |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=इंडियन रैली चैंपियनशिप में पहली उपविजेता बानी यादव |url=https://www.jagran.com/haryana/gurgaon-14725253.html |access-date=2020-08-10 |website=Dainik Jagran |language=hi |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421223323/https://www.jagran.com/haryana/gurgaon-14725253.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=16 November 2017 |title=Car racer Bani Yadav during launch of Restaurant Raise The Bar at... |url=https://www.gettyimages.in/detail/news-photo/car-racer-bani-yadav-during-launch-of-restaurant-raise-the-news-photo/874973530 |access-date=2020-08-10 |website=Getty Images |language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-09-14 |title=Motorsports Gallery - Drive with Bani |url=http://www.speedhounds.com/2017/09/motorsports-gallery-drive-bani/ |access-date=2020-08-10 |website=Speed Hounds |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=Ms. Bani Yadav was awarded Top Most Woman Rallyist of the Year – FMSCI |url=http://www.fmsci.co.in/ms-bani-yadav-was-awarded-top-most-woman-rallyist-of-the-year/ |access-date=2020-08-10 |language=en |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929032129/https://www.fmsci.co.in/ms-bani-yadav-was-awarded-top-most-woman-rallyist-of-the-year/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-01-30 |title=Car Rallyist Bani Yadav Breaks All The Speed Limits That The Society Sets For Her |url=https://www.indianwomenblog.org/car-rallyist-bani-yadav-breaks-all-the-speed-limits-that-the-society-sets-for-her/ |access-date=2020-08-10 |website=Indian Women Blog - Stories of Indian Women |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Gurgaon-based racer Bani Yadav and son become first mother-son team to participate in Dakshin Dare rally |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/city/delhi/gurgaon-based-racer-bani-yadav-and-son-become-first-mother-son-team-to-participate-in-dakshin-dare-rally/videoshow/59600210.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=Womennovator on Facebook Watch |url=https://www.facebook.com/womennovator/videos/bani-yadav-celebrity-racer/2241853016122750/ |language=en |access-date=2020-08-10}}</ref><ref>{{Citation |title=Beating the men behind the wheels {{!}} Bani Yadav {{!}} TEDxMNNIT |date=12 July 2018 |url=https://www.youtube.com/watch?v=QUD8Cn06Q78 |language=en-US |access-date=2020-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=13 September 2017 |title=Acid attack survivors go off-roading in Gurgaon |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/acid-attack-survivors-go-off-roading-in-gurgaon/articleshow/60479020.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=23 May 2017 |title=Gurgaon women go on off-the-rails off-roading ride |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/gurgaon-women-go-on-off-the-rails-off-roading-ride/articleshow/58791524.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-30 |title=India's Ace Woman Rally Racer - Dr. Bani Yadav |url=https://womenshine.in/indias-ace-woman-rally-racer-dr-bani-yadav/ |access-date=2020-08-10 |website=Womenshine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 May 2019 |title=Bani Yadav - Rally Racer |url=https://vimeo.com/335557478 |access-date=2020-08-10 |website=Vimeo |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=FMSCI rolls out plan to draw more women into motorsports |url=https://www.aninews.in/news/sports/others/fmsci-rolls-out-plan-to-draw-more-women-into-motorsports201802130141320001/ |access-date=2020-08-10 |website=ANI News |language=en |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525200440/https://aninews.in/news/sports/others/fmsci-rolls-out-plan-to-draw-more-women-into-motorsports201802130141320001/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news|date=2018-02-13|title=FMSCI rolls out plan to draw more women into motorsports|work=Business Standard|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/fmsci-rolls-out-plan-to-draw-more-women-into-motorsports-118021300053_1.html|access-date=2020-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-09-04 |title=This Woman Really Does Have The "Drive" To Succeed |url=https://beboldpeople.com/2017/09/04/this-woman-really-does-have-the-drive-to-succeed/ |access-date=2020-08-10 |website=Be Bold People |language=en-US |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927003928/https://beboldpeople.com/2017/09/04/this-woman-really-does-have-the-drive-to-succeed/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bani, the lady of the wheel |url=https://www.onmanorama.com/sports/motor-sports/bani-the-lady-of-the-wheel-woman-speed-racer-delhi.html |access-date=2020-08-10 |website=OnManorama}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patra |first=Pratyush |date=2017-08-19 |title=Death in the fast lane |url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/180817/death-in-the-fast-lane.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170818230256/http://www.deccanchronicle.com/lifestyle/viral-and-trending/180817/death-in-the-fast-lane.html |archive-date=18 August 2017 |access-date=2020-08-10 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gurgaon on a zip, zap, zoom high! |url=https://www.cityspidey.com/news/3046/gurgaon-on-a-zip-zap-zoom-high |access-date=2020-08-10 |website=www.cityspidey.com |language=en-GB |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421223325/https://www.cityspidey.com/news/3046/gurgaon-on-a-zip-zap-zoom-high |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=30 March 2017 |title=Bani Yadav: Gurgaon's female racing champion Bani Yadav: Men are ok with women competing, but don't like to lose to us |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/gurgaons-female-racing-champion-bani-yadav-men-are-ok-with-women-competing-but-dont-like-to-lose-to-us/articleshow/57894415.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |title=International Women's Day 2019: किसी ने मां बनने के बाद तो किसी ने कम उम्र में बनाया ड्राइविंग को जुनून |url=https://www.jagran.com/automobile/latest-news-international-womens-day-2019-girls-passion-for-racing-and-automobile-19025876.html |access-date=2020-08-10 |website=Dainik Jagran |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Patra |first=Pratyush |date=2017-08-17 |title=Death in the fast lane |url=https://www.asianage.com/metros/delhi/170817/death-in-the-fast-lane.html |access-date=2020-08-10 |website=The Asian Age}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 May 2019 |title=NCR's sporty moms turn trainers for their kids |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/parenting/moments/ncrs-sporty-moms-turn-trainers-for-their-kids/articleshow/69281443.cms |access-date=2020-08-10 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-08-29 |title=Women sportspersons under the microscope |url=https://www.deccanchronicle.com/sports/in-other-news/290817/women-sportspersons-under-the-microscope.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829044008/http://www.deccanchronicle.com/sports/in-other-news/290817/women-sportspersons-under-the-microscope.html |archive-date=29 August 2017 |access-date=2020-08-10 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Blush.me |url=https://www.blush.me/ |access-date=2020-08-10 |website=Blush |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2015-10-07 |title=Driving in the fast lane |url=https://www.deccanherald.com/content/505091/driving-fast-lane.html |access-date=2020-08-10 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Women rally around men's sport |url=https://www.dailypioneer.com/2016/sports/women-rally-around-mens-sport.html |access-date=2020-08-10 |website=The Pioneer |language=en |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421223323/https://www.dailypioneer.com/2016/sports/women-rally-around-mens-sport.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":02">{{Cite web |last=Chandran |first=M. R. Praveen |date=28 January 2017 |title=Stage set for exciting leg of Desert Storm |url=https://sportstar.thehindu.com/motorsport/stage-set-for-exciting-leg-of-desert-storm/article9507423.ece |access-date=2020-08-10 |website=Sportstar |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 April 2017 |title=Bani Yadav, India's fastest women driver to race Anisha Kwatra, a well-known rallyist |url=https://www.internationalnewsandviews.com/bani-yadav-indias-fastest-women-driver-to-race-anisha-kwatra-a-well-known-rallyist/ |access-date=2020-08-10 |website=www.internationalnewsandviews.com |language=en |archive-date=2017-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171229034534/http://www.internationalnewsandviews.com/bani-yadav-indias-fastest-women-driver-to-race-anisha-kwatra-a-well-known-rallyist/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Kohli |first=Sharad |date=31 March 2017 |title=Motoring her way into history, this 47-yr-old is in a league of her own |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/motoring-her-way-into-history-this-47-yr-old-is-in-a-league-of-her-own/articleshow/57863145.cms |access-date=2020-08-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-03-08 |title=Gurgaon: Tales of bold women with unconventional jobs in a city known for gender crimes |url=https://www.hindustantimes.com/gurgaon/gurgaon-tales-of-bold-women-with-unconventional-jobs-in-a-city-known-for-gender-crimes/story-a8uuZaFHc2WYltbJ5yoWLO.html |access-date=2020-08-13 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kohli |first=Sharad |date=1 October 2017 |title=The First Gurugrammers: Four decades in the city – from a happy child to a fulfilled woman |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/the-first-gurugrammers-four-decades-in-the-city-from-a-happy-child-to-a-fulfilled-woman/articleshow/60896885.cms |access-date=2020-08-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Abhimanyu |date=1 July 2017 |title='Are we not the pride of Haryana?' ask sportswomen after the ghoonghat row |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/gurgaon/are-we-not-the-pride-of-haryana-ask-sportswomen-after-the-ghoonghat-row/articleshow/59387432.cms |access-date=2020-08-13 |website=The Times of India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-06-17 |title=मायके में रोका, ससुराल में टोका, महिला ने नहीं मानी हार, पूरा कर दिखाया सपना |url=https://www.bhaskar.com/news/SPO-OTH-OTH-bani-yadav-is-speed-car-racer-of-india-news-hindi-5351463-PHO.html |access-date=2020-08-13 |website=Dainik Bhaskar |language=hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 April 2018 |title=Bani Yadav Andaman Review - YouTube |url=https://www.youtube.com/watch?v=zjdhjDZ9wEk |access-date=2020-08-13 |website=www.youtube.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Woman power at 16th Maruti Suzuki Raid De Himalaya- Motown India |url=http://www.motownindia.com//Bureau/MotorSport/142/ViewAll_Reviews.aspx |access-date=2020-08-13 |website=MotownIndia.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ambika |title=Exclusive with Bani Yadav (Woman Rallyist): Maruti Suzuki Raid de Himalaya |url=http://sportsweekly.over-blog.com/2016/09/exclusive-with-bani-yadav-woman-rallyist-maruti-suzuki-raid-de-himalaya.html |access-date=2020-08-13 |website=Sportsweekly |language=en |archive-date=2023-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421223323/http://sportsweekly.over-blog.com/2016/09/exclusive-with-bani-yadav-woman-rallyist-maruti-suzuki-raid-de-himalaya.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Jha |first=Gaurav |date=October 2014 |title=Woman power on a high at 16th Maruti Suzuki Raid DeHimalaya |url=http://www.indiansportsnews.com/isn-specials/34460-woman-power-on-a-high-at-16th-maruti-suzuki-raid-dehimalaya |access-date=2020-08-13 |website=www.indiansportsnews.com |language=en-gb }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last1=Excelsior |first1=Daily |date=2016-03-13 |title=Woman power to fore at Maruti Suzuki National Super League |url=https://www.dailyexcelsior.com/woman-power-fore-maruti-suzuki-national-super-league/ |access-date=2020-08-13 |website=Daily Excelsior |language=en-US}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{facebook|Baniyadavofficial|Bani Yadav}} * [https://instagram.com/drbaniyadavofficial?r=nametag Bani Yadav ਇੰਸ੍ਗ੍ਰਾਟਾਮ 'ਤੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] col8c88s6zvm781b1vh9fchjm7783dj 0 200932 839269 821637 2026-05-12T19:56:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839269 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:AGMA_Clepsydre.jpg|thumb|ਐਥਨਜ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਗੋਰਾ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਤੋਂ ਦੋ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ। ਉੱਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ 5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਅਖੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਹੈ। ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਹੈ।]] ਇੱਕ '''ਜਲ ਘੜੀ''', ਜਾਂ '''ਕਲੈਪਸੀਡ੍ਰਾ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''water clock''', or '''clepsydra''') ਇੱਕ [[ਘੜੀ]] ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ (ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਜਾਂ (ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀ ਕਿਸਮ) ਤਰਲ ਦੇ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤਰਲ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਫਿਰ ਮਾਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਾਂ-ਮਾਪਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Turner|1984}}</ref> ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਟੋਰੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਵਹਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸਪਾਸ [[ਬਾਬਲ]], [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰ|ਮਿਸਰ]] ਅਤੇ [[ਈਰਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਫਾਰਸ]] ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਚੀਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਚੀਨ]] ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰ ਵੀ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਬੂਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਘੱਟ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ [[ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ]] ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਟੈਸੀਬੀਅਸ (ਮੌਤ 222 ਈਸਾ ਪੂਰਵ) ਅਤੇ ਵਿਟਰੂਵੀਅਸ (ਮੌਤ 15 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਵਰਗੇ ਤਕਨੀਕੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਡਿਜ਼ਾਈਨ == [[ਤਸਵੀਰ:1648_Eschinardi.jpg|thumb|ਐਸਚਿਨਾਰਡੀ ਦੀ ਜਲ ਘੜੀ ( ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਐਸਚਿਨਾਰਡੀ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ, ''ਅੰਤਿਕਾ ਐਡ ਐਕਸੋਡਿਅਮ ਡੀ ਟਿਮਪਾਨੋ'' )]] ਇੱਕ ਜਲ ਘੜੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੌਤਿਕ ਸਿਧਾਂਤ ਟੋਰੀਸੈਲੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: ਇਨਫਲੋ ਅਤੇ ਆਊਟਫਲੋ। ਇੱਕ ਆਊਟਫਲੋ ਵਾਟਰ ਘੜੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਡੱਬਾ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਣੀ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਿਰੀਖਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿੱਥੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਇਨਫਲੋ ਵਾਟਰ ਘੜੀ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਕੰਟੇਨਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਵਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪਾਣੀ ਨਿਸ਼ਾਨਬੱਧ ਕੰਟੇਨਰ ਨੂੰ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਕੰਟੇਨਰ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰੀਖਕ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ "ਵਾਟਰ ਘੜੀਆਂ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਘੜੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਾਈਮਕੀਪਿੰਗ ਇੱਕ [[ਪੈਂਡੂਲਮ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹੋਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵਾਟਰ ਵ੍ਹੀਲ ਜਾਂ ਸਮਾਨ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਘੜੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਸਪਲੇਅ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਰੱਖਣਾ। [[ਯੂਨਾਨੀ|ਯੂਨਾਨੀਆਂ]] ਅਤੇ ਰੋਮਨਾਂ ਨੇ ਜਲ ਘੜੀ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਫੀਡਬੈਕ ਸਿਸਟਮ, ਗੇਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਐਸਕੇਪਮੈਂਟ ਵਿਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨਫਲੋ ਕਲੈਪਸਾਈਡ੍ਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਲਪਨਿਕ ਆਟੋਮੇਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਈਜ਼ੈਂਟੀਅਮ, ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਮੇਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਵਧਦੀ ਸਟੀਕ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸੈਗਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਐਪੀਸਾਈਕਲਿਕ ਗੇਅਰਿੰਗ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮੇਬਿਲਟੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਤਰੱਕੀਆਂ ਜੋ ਅੰਤ ਵਿੱਚ [[ਯੂਰਪ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ। ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਚੀਨੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਨਤ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੇਅਰ, ਐਸਕੇਪਮੈਂਟ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪਹੀਏ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ [[ਕੋਰੀਆ]] ਅਤੇ [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਨੂੰ ਭੇਜੇ। ਕੁਝ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਗਿਆਨ ਵਪਾਰ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਦੁਆਰਾ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੁੱਪ ਘੜੀ ਨਾਲ ਕੈਲੀਬਰੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਂ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਮਾਂ-ਰੱਖਿਆ ਯੰਤਰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ 1300 ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਸਟੀਕ ਵਰਜ ਐਸਕੇਪਮੈਂਟ ਮਕੈਨੀਕਲ ਘੜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite journal|last=Mills|first=A. A.|date=August 1982|title=Newton's Water Clocks and the Fluid Mechanics of Clepsydrae|url=https://www.jstor.org/stable/531476|journal=Notes and Records of the Royal Society of London|volume=37|issue=1|pages=35–61|doi=10.1098/rsnr.1982.0004|jstor=531476|url-access=subscription|access-date=18 June 2024}}</ref> == ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ == === ਮਿਸਰ === ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਜਲ ਘੜੀ ਜਿਸਦਾ ਭੌਤਿਕ ਸਬੂਤ ਹੈ , ਮਿਸਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1417–1379 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਿਰਊਨ ਅਮੇਨਹੋਟੇਪ III ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਇਸਨੂੰ [[ਕਰਨਾਕ]] ਵਿਖੇ ਅਮੁਨ-ਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰੀਸਿੰਕਟ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। {{Sfn|Cotterell|Kamminga|1990}} ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਮਿਸਰੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਮੇਨੇਮਹੇਤ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਖੋਜੀ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। {{Sfn|Cotterell|Kamminga|1990}} <ref>{{Cite book|location=Chicago}}</ref> ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਜਲ ਘੜੀਆਂ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਢਲਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਸਨ ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਛੇਕ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਦਰ ਨਾਲ ਟਪਕਣ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ "ਘੰਟਿਆਂ" ਦੇ ਬੀਤਣ ਨੂੰ ਮਾਪਣ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਵਾਲੇ ਬਾਰਾਂ ਵੱਖਰੇ ਕਾਲਮ ਸਨ। ਕਾਲਮ ਬਾਰਾਂ [[ਮਹੀਨਾ|ਮਹੀਨਿਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਲਈ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਮੌਸਮੀ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਪੁਜਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰਾਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਬਲੀਆਂ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਣ। <ref>{{Harvard citation no brackets|Cotterell|Kamminga|1990}}</ref> === ਭਾਰਤ === ਐਨ. ਨਰਹਰੀ ਆਚਾਰ ਅਤੇ [[ਸੁਭਾਸ਼ ਕਾਕ]] ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਦੂਜੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ''[[ਅਥਰਵ ਵੇਦ|ਅਥਰਵਵੇਦ]] ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Achar|first=N. Narahari|date=December 1998|title=On the meaning of AV XIX. 53.3: Measurement of Time?|url=http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0402/ejvs0402.txt|journal=Electronic Journal of Vedic Studies|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923234634/http://www.ejvs.laurasianacademy.com/ejvs0402/ejvs0402.txt|archive-date=2015-09-23|access-date=2007-05-11}}</ref> <ref>{{Cite book|deadurl=Subhash Kak}}</ref>'' ਐਨ. ਕਾਮੇਸ਼ਵਰ ਰਾਓ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, [[ਮੋਹਿਨਜੋਦੜੋ|ਮੋਹਨਜੋ-ਦਾਰੋ]] ਦੇ [[ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ|ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ]] ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਘੜੇ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਲ 'ਤੇ ਟੇਪਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਛੇਕ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ|ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ]] 'ਤੇ ''ਅਭਿਸ਼ੇਕ'' (ਪਾਣੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ) ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। <ref>{{Cite journal|last=Rao|first=N. Kameswara|date=December 2005|title=Aspects of prehistoric astronomy in India|url=http://www.ncra.tifr.res.in/~basi/05December/3305499-511.pdf|journal=Bulletin of the Astronomical Society of India|volume=33|issue=4|pages=499–511|bibcode=2005BASI...33..499R|access-date=2007-05-11|quote=It appears that two artifacts from Mohenjo-daro and Harappa might correspond to these two instruments. Joshi and Parpola (1987) lists a few pots tapered at the bottom and having a hole on the side from the excavations at Mohenjadaro (Figure 3). A pot with a small hole to drain the water is very similar to clepsydras described by Ohashi to measure the time (similar to the utensil used over the lingum in Shiva temple for abhishekam).|archive-date=2012-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429093002/http://www.ncra.tifr.res.in/~basi/05December/3305499-511.pdf|url-status=dead}}</ref> ਛੇ [[ਵੇਦਾਂਗ]] ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜੋਤਿਸ਼, ''ਘਟੀ'' ਜਾਂ ''ਕਪਾਲ'' ਨਾਮਕ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ''ਨਾਡਿਕਾ'' (ਲਗਭਗ 24 ਮਿੰਟ) ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੀਆਂ ਹਨ। ''ਸੂਰਿਆ ਸਿੱਧਾਂਤ'' (5ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ.) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੈਰਦੇ ਅਤੇ ਡੁੱਬਦੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲੈਪਸੀਡ੍ਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਨਾਲੰਦਾ ਮਹਾਂਵਿਹਾਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬੋਧੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਿਖੇ, ਚਾਰ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਲ ਘੜੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਤਾਂਬੇ ਦਾ ਕਟੋਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਫਲੋਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਕਟੋਰਾ ਇਸਦੇ ਤਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਛੇਕ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ; ਇਹ ਭਰਨ 'ਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਦੁਆਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੋੜੀ ਗਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਘੜੀ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। <ref>{{Cite book|location=Leiden}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜਲ ਘੜੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ 6ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮੱਤ [[ਵਰ੍ਹਾਮੀਹੀਰ|ਵਰਾਹਮਿਹਿਰਾ]] ਦੁਆਰਾ ''ਪੰਚ ਸਿਧਾਂਤਿਕਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ''ਸੂਰਯ ਸਿਧਾਂਤ'' ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Citing sources|<span title="A complete citation is needed. (July 2019)">ਪੂਰਾ ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ</span>]]'' &#x5D;</sup> ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਬ੍ਰਹਮਗੁਪਤ]] ਦੁਆਰਾ ''ਬ੍ਰਹਮਾਸਫੁਟਸਿਧਾਂਤ'' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। 8ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਲੱਲਾ ਦੁਆਰਾ ਮਾਪਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਵਰਣਨ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ''ਘਟੀ ਨੂੰ'' ਇੱਕ ਗੋਲਾਕਾਰ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ''ਨਾੜੀਕਾ'' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>"A copper vessel weighing 10 palas, 6 angulas in height and twice as much in breadth at the mouth—this vessel of the capacity of 60 palas of water and hemispherical in form is called a ghati." This copper vessel, which was bored with a needle and made of 3 1/8 masas of gold and 4 angulas long, gets filled in one nadika."{{Full citation needed|date=July 2019}}</ref> === ਕੋਰੀਆ === [[ਤਸਵੀਰ:BoRuGak_Jagyeongnu.JPG|right|thumb|ਚਾਂਗ ਯੋਂਗਸਿਲ ਦੀ ਸਵੈ-ਚਮਕਦਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ, [[Borugak Jagyeongnu|ਬੋਰੂਗਾਕ ਜਗਯੋਂਗਨੂ]]]] 718 ਵਿੱਚ, ਯੂਨੀਫਾਈਡ ਸਿਲਾ ਨੇ ਕੋਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲੈਪਸੀਡ੍ਰਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite book}}</ref> 1434 ਵਿੱਚ, ਜੋਸੇਓਨ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਚਾਂਗ ਯੋਂਗਸਿਲ ({{Korean|hangul=장영실|hanja=蔣英實}}), ਇੱਕ ਮਹਿਲ ਗਾਰਡ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਨੇ ਸੇਜੋਂਗ ਮਹਾਨ ਲਈ ਬੋਰੂਗਾਕ ਜਾਗੀਓਂਗਨੂ ਜਾਂ ਬੋਰੂਗਾਕ ਪੈਵਿਲੀਅਨ ਦੀ ਸਵੈ-ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਜਲ ਘੜੀ ਬਣਾਈ। ਉਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਚਾਲਕ (ਜਾਂ ਆਟੋਮੈਟਿਕ) ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਜੈਕ-ਵਰਕ ਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸੀ: ਸਮੇਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੱਕੜ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਜਾਂ "ਜੈਕ" ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਵੀਨਤਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ "ਕੁੱਕੜ ਆਦਮੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਭਰਨ ਲਈ। == ਤਾਪਮਾਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਣਤਾ, ਅਤੇ ਘੜੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ == ਜਦੋਂ ਵੇਗ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਰ ਟੋਰੀਸੈਲੀ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ, ਜਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਬਰਨੌਲੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਨੋਜ਼ਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਪਤਲਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੇਗਨ-ਪੋਇਸੁਇਲ ਸਮੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ [[ਲੇਸ|ਲੇਸਦਾਰਤਾ]] ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਰ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਲਗਭਗ, ਪ੍ਰਵਾਹ ਦਰ ਅਜਿਹੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਲੇਸਦਾਰਤਾ ਦੇ [[ਸਮਾਨ ਅਨੁਪਾਤ|ਉਲਟ ਅਨੁਪਾਤੀ ਹੁੰਦੀ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਤਾਪਮਾਨ]] 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਣ ਨਾਲ [[ਤਰਲ]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਲੇਸਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਲੇਸਦਾਰਤਾ ਜ਼ੀਰੋ ਅਤੇ 100 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਦੇ ਕਾਰਕ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਜਿਹੀ ਨੋਜ਼ਲ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ 100 'ਤੇ ਲਗਭਗ ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਤੇਜ਼ ਚੱਲੇਗੀ।&nbsp;0 ਤੋਂ °C&nbsp;°C. 20 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਲਗਭਗ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿਪਚਿਪਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ&nbsp;30 ਤੋਂ °C&nbsp;°C, ਅਤੇ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ, ਇਸ " ਕਮਰੇ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ " ਸੀਮਾ ਵਿੱਚ, ਲਗਭਗ ਦੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਲੇਸਦਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘੜੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਨੋਜ਼ਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਸਮਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਵਧਦੀ ਜਾਂ ਘਟਦੀ। ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ। C (ਲਗਭਗ °F)। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਨੋਜ਼ਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ (ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਆਧੁਨਿਕ ਪੈਂਡੂਲਮ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਘੜੀਆਂ ਦੇ ਉਲਟ) ਆਧੁਨਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਘੜੀਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੀਸੈਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰੀਸੈਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਭਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਸੂਰਜੀ ਘੜੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਸੰਚਤ ਗਲਤੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] f1yyxrlm9tyj0172lz8m9x2jrh8kuli 0 201199 839322 838832 2026-05-13T07:13:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839322 wikitext text/x-wiki {{Infobox protected area | name = ਪੀਲੀਭੀਤ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ | alt_name = | iucn_category = IV | established = {{plainlist| * {{start date and age|1 Jul 1879}} (ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ)<ref name ="Reserved forest">{{cite web |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|title=Pilibhit Tiger Reserve: History - reserved forest}}</ref> * {{start date and age|1 Feb 2014}} (ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ)<ref name ="Wildlife sanctuary">{{cite web|url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process|title=Pilibhit Tiger Reserve: History-wildlife sanctuary}}</ref> * {{start date and age|9 Jun 2014}} (ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ)<ref name="Tiger reserve creation">{{cite journal|author=Chanchani|year=2015|title=Pilibhit tiger reserve: conservation opportunities and challenges|journal=Economic and Political Weekly |volume=50 |issue=20 |page=19 |url=https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html}}</ref> }} | photo = Sultan- largest amongst all the tigers at PTR.png | photo_caption = ''''ਸੁਲਤਾਨ'''' - ਸਾਰੇ ਪੀਟੀਆਰ ਬਾਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ | photo_width = 280 | map = India Uttar Pradesh#India | coordinates = {{coord|28|43|7.7196|N|80|4|19.0848|E|region:IN-UP|format=dms|display=inline, title}} | length = {{convert|90|km|mi|sp=us}} | width = {{convert|15|km|mi|sp=us}} | area = {{cvt|730.24|km2}}<ref name ="Total area">{{cite web|url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf|title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Total area}}</ref> | elevation = {{convert|172|m|ft|sp=us}} | location = {{plainlist| * [[ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (97.6%) * [[ਸ਼ਾਹਜਹਾਨਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] (2.4%) * ਦਾ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਭਾਰਤ }} | nearest_city = {{plainlist| * [[ਪੀਲੀਭੀਤ]] {{ਕਨਵਰਟ|39.72|ਕਿਲੋਮੀਟਰ|ਮੀਲ|ਸਪ=ਯੂਐਸ}}, * [[ਬਰੇਲੀ]] {{ਕਨਵਰਟ|89.58|ਕਿਲੋਮੀਟਰ|ਮੀਲ|ਸਪ=ਯੂਐਸ}} }} | website = {{URL|pilibhittigerreserve.in}} | governing_body = [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਾਈਗਰ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀ]] | visitation_year = 2024–25 | visitation_num = 54,567{{efn|name=PTR-tourist footfall|ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 56,289 ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ - ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ 54,378 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ₹1.36 ਕਰੋੜ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ₹1.60 ਕਰੋੜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਜੋ 189 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇ 452 ਹੋ ਗਈ।}} | visitation_ref = <ref>{{cite web |title=Pilibhit tiger reserve hosted a record number of footfall. |date=16 June 2024 |work=[[The Times of India]]|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/jungle-tourism-session-ends-across-up-ptr-sees-record-footfall/articleshow/121866633.cms}}</ref> | relief = yes }} '''ਪੀਲੀਭੀਤ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ''' (ਉਚਾਰਨ [piːliːbhtiːtਲਂˈtaɪγə rɪˈzrːvː]]] ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਛੱਤਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਘੋਡ਼ੇ ਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="the most narrowly-forested reserve">{{Cite web |title=field experience of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf}}</ref> ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ 10.8 ਪ੍ਰਤੀ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। [ਅ] ਰਿਜ਼ਰਵ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 730.² ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 97.6% (ID1) ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 2.. 4% (ID3) ਕਿਲੋਮੀਟਰ 2 ਸ਼ਾਹਜਹਾਂਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ [[ਰੋਹਿਲਖੰਡ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ।{{Efn|(ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ / ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਬਾਘ)*100|name="Tiger density"}}<ref name="district wise area percentage">{{Cite web |title=district wise area percentage of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |publisher=Central Academy for state forest service}}</ref><ref name="Chanchani 2015">{{Cite journal|last=Chanchani, P.|year=2015|title=Pilibhit tiger reserve: conservation opportunities and challenges|url=https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html|journal=Economic and Political Weekly|volume=50|issue=20|page=19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230818135804/https://www.epw.in/journal/2015/20/reports-states-web-exclusives/pilibhit-tiger-reserve.html|archive-date=18 August 2023|access-date=18 August 2023}}</ref> ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲਗਭਗ 21% ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰਲੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-[[ਨੇਪਾਲ]] ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, [[ਸਾਲ(ਦਰੱਖਤ)|ਸਾਲ]] ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਦਲਦਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਨੇਡ਼ਲੇ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਯਮਤ ਹਡ਼੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{Cvt|22|km}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (14 ਮੀਲ) ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੱਕ ਲੰਬਾ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve |url=http://projecttiger.nic.in/pilibhit.htm |access-date=29 February 2012 |website=Reserve Guide – Project Tiger Reserves In India |publisher=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref>&nbsp; ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ 35 ਕਿਸਮਾਂ, 556 ਏਵੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 79 ਕਿਸਮਾਂ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਭੁਜੰਗੀ|ਸੱਪ]] ਅਤੇ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਡ਼ੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਸਰਬ-ਭਕ੍਷ਕ ਜੀਵ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="Mammals">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - mammals |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process}}</ref><ref>{{Cite web |title=556 birds species |url=https://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124101744/http://upforest.gov.in/web/forestnew/upfd_PTR.aspx |archive-date=24 January 2020 |access-date=8 October 2025 |website=Govt. of Uttar Pradesh}}</ref><ref>{{Cite web |title=Biodiversity |url=https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php |website=pilibhittigerreserve.in/ |access-date=2025-10-26 |archive-date=2026-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124181929/https://pilibhittigerreserve.in/biodiversity.php |url-status=dead }}</ref><ref name="Fishes">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve- Fishes' species |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="ReptileAmphibians">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve – Reptiles and Amphibians |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਟਾਈਗਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਦਘਾਟਨੀ TX2 ਗਲੋਬਲ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve Gets Global Award For Doubling Tiger Population |url=https://www.ndtv.com/india-news/pilibhit-tiger-reserve-gets-global-award-tx2-for-doubling-tiger-population-2330242 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126171048/https://www.ndtv.com/india-news/pilibhit-tiger-reserve-gets-global-award-tx2-for-doubling-tiger-population-2330242 |archive-date=26 November 2020 |access-date=29 November 2020 |website=NDTV.com}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 22 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ 99,882 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰ ਹਨ।<ref name="Population survey -2022">{{Cite web |date=25 July 2022 |title=UP: 160% surge in wildlife population in Pilibhit Tiger Reserve in 3 years |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/up-160-surge-in-wildlife-population-in-pilibhit-tiger-reserve-in-3-years/articleshow/93098900.cms#:~:text=Official%20records%20of%20PTR%20show,number%20from%2036%20to%20101. |website=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਗਸਤ 2025 ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 79 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਾਲਗ ਬਾਘ ਹਨ। {{Efn|ਇਸ ਵਿੱਚ 14 ਨਰ, 53 ਮਾਦਾ, ਅਤੇ 12 ਅਣਪਛਾਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਵਿੱਚ 18 ਵਾਧੂ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਬਾਘ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੋਰ ਜ਼ੋਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਗੰਨੇ ਦੇ ਬਾਘ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।|name="Tiger counting"}}<ref>{{Cite web |date=15 August 2025 |title=Pilibhit tiger reserve introduces new method to count tigers by gender |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/pilibhit-tiger-reserve-introduces-new-method-to-count-tigers-by-gender/articleshow/123317399.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 April 2025 |title=Three tigresses with nine cubs spotted at Pilibhit tiger reserve; sign of rise in big cat count |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/three-tigresses-with-nine-cubs-spotted-at-pilibhit-tiger-reserve-sign-of-rise-in-big-cat-count/articleshow/120288498.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਮਹੱਤਵ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਇਲਟੀ ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਕਾਲ]] ਦੌਰਾਨ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੱਕਡ਼ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜੰਗਲਾਤ ਅਭਿਆਸਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 1879 ਵਿੱਚ ਰਾਖਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਜੋਂ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1893 ਵਿੱਚ ਢਾਂਚਾਗਤ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: History |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖੀ ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਿਆਂ, ਨਾਜਾਇਜ਼ ਕਬਜ਼ਾਂ ਅਤੇ [[ਜੰਗਲ-ਵਾਢੀ|ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ]] ਵਰਗੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ਼ ਉਪਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=17 September 2025 |title=Pilibhit Tiger Reserve: A Jewel of the Terai Region |url=https://pilibhittigerreserve.in/about.php }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੂੰ ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ [[ਲੋਪ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ|ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ]] ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2008 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਈਕੋਸਿਸਟਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਇੱਕ ਢੁਕਵਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਧਾਰ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ 46ਵੇਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਪੀਲੀਭੀਤ ਦੇ ਜੰਗਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਸਨ। <ref name="Chanchani 2015"/> 2020 ਵਿੱਚ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਨੇ 10 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਘਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮਾਨਤਾ TX2 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ 13 ਟਾਈਗਰ ਰੇਂਜ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=24 November 2020 |title=Pilibhit tiger reserve gets the first TX2 award. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/uttar-pradesh-pilibhit-tiger-reserve-gets-the-first-tx2-award/articleshow/79391153.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> == ਭੂਗੋਲ == [[File:Range map of Pilibhit Tiger Reserve.jpg|thumb|left|300px| ਪੀਲੀਭੀਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਦਾ ਰੇਂਜ ਨਕਸ਼ਾ]] [[File:View of Pilibhit tiger reserve, from space with Sharda river, Gangetic Plain, and the Himalayas.jpg|thumb|right|300px| [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟੇਸ਼ਨ|ISS]] ਤੋਂ, [[ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ]] [[ਡੋਨਾਲਡ ਪੇਟਿਟ|ਡੌਨ ਪੇਟਿਟ]] ਨੇ [[ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ]], [[ਹਿੰਦ-ਗੰਗਾ ਮੈਦਾਨ]], [[ਤਿੱਬਤੀ ਪਠਾਰ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ''ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਾੜ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ'' ਪੀਲੀਭੀਤ ਰਿਜ਼ਰਵ (ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ) ਦੀ ਫੋਟੋ ਖਿੱਚੀ।<ref name="Pilibhit reserve area view from the space">{{cite web |title= Pilibhit reserve area view from the space |work=[[NASA]]|url= https://earthobservatory.nasa.gov/images/147980/himalayas-near-and-far/}}</ref>]] ਇਹ ਰਿਜ਼ਰਵ, 50'7.40 "ਉੱਤਰ ਤੋਂ " 43.90 "ਉ ਅਤੇ 79°52' 57.18" ਪੂਰਬ ਤੋਂ 80°23 '10.82 "ਪੂਰਬ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਮੀਦਾਰ ਪਤਝਡ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਬਰੇਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀਭੀਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="latitude and longitude">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: latitude and longitude |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ {{Cvt|127.45|km2}} km2 (′ID3] sq mi′ ਦਾ ਇੱਕ ਬਫਰ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ {{Cvt|602.79|km2}} km2 ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref name="Reserves' Core and Buffer Area">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Reserves' Core and Buffer Area |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀ ਲਈ ਸੀਮਤ ਹੈ, ਪਰ 15 ਪਿੰਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ, ਸਡ਼ਕਾਂ' ਤੇ ਮਨੁੰਖੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਰਾਉਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="NTCA">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ [[ਜਿਮ ਕੋਰਬੈੱਟ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ|ਜਿਮ ਕਾਰਬੇਟ]], ਕਿਸ਼ਨਪੁਰ, ਦੁਧਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾਫੰਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਲਾਂਘੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="WildlifeManagementArea">{{Cite web |title=Wildlife management area near Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਉੱਤਰੀ ਸਰਹੱਦ ਪੀਲੀਭੀਤ-ਬਾਂਕਾਟੀ ਰੋਡ ਤੋਂ ਮਹੋਫ ਤੱਕ ਭਾਰਤ-[[ਨੇਪਾਲ]] ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਤੱਕ ਥੰਮ੍ਹ 17 ਤੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਥੰਮ੍ਹ 16 ਤੋਂ ਥੰਮ੍ਹ 28 ਤੱਕ।<ref name="Reserves' boundary">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Reserves' boundary |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref><ref name="Indo-NepalBorder">{{Cite web |title=Indo-NepalBorder-Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦ ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦੀ ਥੰਮ੍ਹ 28 ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਗਲ ਬਲਾਕ, ਬਰਾਹੀ ਜੰਗਲਾਤ ਬਲਾਕ ਅਤੇ ਬਰਾਹੀ ਜੱਗਲਾਤ ਰੇਂਜ ਦੇ ਨਵਾਦਿਆ ਜੰਗਲ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਵਾਦਿਆ ਵਣ ਬਲਾਕ, ਹਰੀਪੁਰ ਜੰਗਲਾਸ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹਰੀਪੁਰ ਰੇਂਜ ਦੇ ਡੱਕਾ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="Bifurcation">{{Cite web |title=Bifurcation-Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /> ਦੱਖਣੀ ਸੀਮਾ ਹਰੀਪੁਰ ਰੇਂਜ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਬਰਾਹੀ ਰੇਂਜ, ਮਹੋਫ ਰੇਂਜ, ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਅਤੇ ਡਿਓਰੀਆ ਰੇਂਜ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਣ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="SouthernBorder">{{Cite web |title=Southern Border – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /> ਪੱਛਮੀ ਸੀਮਾ ਪਾਸਗਾਓਂ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 6 ਅਤੇ ਦਿਓਰੀਆ ਰੇਂਜ ਦੇ ਰਾਮਨਗਰ ਕੰਪਾਰਮੈਂਟ 1 ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਜੰਗਲਾਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਨਗੰਜ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 5, ਗਡਾ ਕੰਪਾਰਮਟੈਂਟ 130, ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਦੇ ਘਮੇਲਾ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ 119 ਤੋਂ ਬਾਂਕਟੀ ਤੱਕ ਹੈ।<ref name="WesternBorder">{{Cite web |title=Western Border – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref><ref name="Reserves' boundary" /><ref name="Reserves' boundary" /> {| class="wikitable sortable static-row-number static-row-header-text sort-under-center col2center col3center col4center hover-highlight" |+ਰੇਂਜ-ਵਾਰ ਕੋਰ ਅਤੇ ਬਫਰ ਖੇਤਰ <ref>{{Cite web |title=Field experience of Pilibhit tiger reserve |url=https://dfe.gov.in/uploads/documents/pilibhit_tiger_reserve_coimbatore.pdf#:~:text=PilibhitTiger%20Reserve%20has%20won%20the%20first%20ever,in%20just%20four%20years%20from%202014%2D18%20period. |publisher=Central Academy for state forest service}}</ref><ref name="Range-wise area">{{Cite web |title=Pilibhit Tiger Reserve: Notification - Range-wise area |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/notification/tigerreserve/Pilibhit.pdf}}</ref> ! rowspan="2" class="unsortable" |ਰੇਂਜ ਦਾ ਨਾਮ ! colspan="3" |ਖੇਤਰਫਲ (ਕਿਲੋਮੀਟਰ ² ਵਿੱਚ) |- class="static-row-header" !ਕੋਰ !ਬਫ਼ਰ !ਕੁੱਲ |- |ਮਾਲਾ |163.32 |1.40 |164.72 |- |ਮਹੋਫ਼ |143.87 |3.24 |147.12 |- |ਬਰਾਹੀ |106.45 |76.94 |183.39 |- |ਹਰੀਪੁਰ |91.62 |28.33 |119.95 |- |ਦਿਓਰੀਆ |97.51 |0.15 |97.66 |- |ਖੁਤਰ |0.00 |17.36 |17.36 |- !ਕੁੱਲ !602.79 !127.45 !730.24 |} == ਜਲਵਾਯੂ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ, ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪਡ਼ਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਠੰਡੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ 23 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 6 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਿਯਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਤ੍ਰੇਲ ਦਾ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੱਕ ਬਨਸਪਤੀ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਸਤਹ ਨਮੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਫਰੌਸਟ ਦਾ ਗਠਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ (ਫੈਂਟਾਸ) ਵਿੱਚ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਦਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਖ ਮੁੱਲ 36 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 45 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਦਾ ਉੱਚਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਗਰਮ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਪਚੂਆ ਜਾਂ ''ਲੂ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਮਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ਉੱਤਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Climatic conditions Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Climatic conditions of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਸਲਾਨਾ ਵਰਖਾ ਦਾ ਲਗਭਗ 90% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਗਭਗ 37 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਅਤੇ 20 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਿਯਸ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਰਮ, ਸੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੂ ਹਵਾਵਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਸਟਰ ਹਵਾਵਾਂ (ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਸੰਬਰ-ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ''''ਪੂਰਵਾ'''' ਜਾਂ ਪੂਰਵਾ) ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਹਵਾਵਾਂ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਦੌਰਾਨ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਰੇਂਜ ਤੋਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਠੰਢ ਵੀ ਲਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="ClimaticVariations">{{Cite web |title=Climatic Variations in Pilibhit tiger reserve |url=https://www.timeanddate.com/weather/india/pilibhit/ext}}</ref><ref name="Climatic conditions Of Pilibhit Tiger Reserve 01">{{Cite web |title=Climatic conditions of Pilibhit tiger reserve 01 |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਬਰਸਾਤੀ ਮੌਸਮ (1 ਜੁਲਾਈ-31 ਅਕਤੂਬਰ) ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਟੇਅ ਸਾਲ ਭਰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Annual monsoon break">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserves in Uttar Pradesh will be closed to visitors from June 15 for the annual monsoon break. |url=https://www.news18.com/india/all-tiger-reserves-and-national-parks-in-up-to-be-closed-from-june-15-check-reopening-date-ws-adkl-9379634.html}}</ref>{{Weather box|location=Pilibhit tiger reserve|metric first=Yes|single line=yes|Jan high C=23|Feb high C=26|Mar high C=28|Apr high C=36|May high C=40|Jun high C=45|Jul high C=40|Aug high C=36|Sep high C=34|Oct high C=29|Nov high C=20|Dec high C=11|Jan low C=6|Feb low C=10|Mar low C=13|Apr low C=23|May low C=31|Jun low C=34|Jul low C=32|Aug low C=27|Sep low C=24|Oct low C=20|Nov low C=13|Dec low C=6|Jan rain inch=0.3|Feb rain inch=0.9|Mar rain inch=1.2|Apr rain inch=1.8|May rain inch=3.2|Jun rain inch=4.8|Jul rain inch=5.2|Aug rain inch=5.5|Sep rain inch=4.3|Oct rain inch=1.2|Nov rain inch=0.9|Dec rain inch=0.5|source=Climatic variations<ref name=ClimaticVariations/>}} == ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ == ਕੁੱਲ ਜੰਗਲਾਤ ਕਵਰ ਵਿੱਚੋਂ {{Cvt|730.24|km2}} ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਲਗਭਗ {{Cvt|416.07|km2}} ਨੂੰ ਛੱਤਰੀ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ''ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ'' (VDF) ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="VDF">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover -VDF |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਅੰਦਾਜ਼ਨ {{Cvt|78.9|km2}} ''ਦਰਮਿਆਨੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ'' (MDF) ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ {{Cvt|70.23|km2}} ਨੂੰ ''ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜੰਗਲ'' (OF) ਵਜੋਂ ਮਨੋਨੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref name="MDF & OF">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - MDF & OF |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|469.24|km2}} ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ; ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਸੁੱਕੇ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਲਗਭਗ {{Cvt|89.78|km2}} ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ; ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਲਦਲੀ ਜੰਗਲ, ਲਗਭਗ {{Cvt|0.01|km2}} ਖੇਤਰਫਲ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਲਗਭਗ {{Cvt|10.4|km2}} ਤੱਕ ਫੈਲੇ ਹੋਏ । <ref name="forest coverage">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - forest type |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਰੀਆ ਰੋਬਸਟਾ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|ਤਰਾਈ]] -ਭਾਬਰ ਧੁਨ ਸਾਲ, ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਤਝੜ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਜਲੋੜ੍ਹੀ ਸਵਾਨਾ ਜੰਗਲ, ਸੁੱਕੇ ਬਾਂਸ ਦੇ ਬ੍ਰੇਕ, ਸ਼ਿਵਾਲੀਕ ਚਿਰ ਪਾਈਨ ਜੰਗਲ, ਅਤੇ [[ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। <ref name="FloweringPlants">{{Cite web |title=FloweringPlants – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਾਲ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਜੰਗਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਿਪੇਰੀਅਨ ਜ਼ੋਨਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। <ref name="FloweringPlants" /> [[ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ]] ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦੇ ਲਗਭਗ 8% ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਮੋਟੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਗਏ ਹਨ - ''ਉੱਚੇ ਫੈਂਟਾ'' ਅਤੇ ''ਨੀਵੇਂ ਫੈਂਟਾ'' । <ref name="Phantas Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Phantas of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਅਤੇ ਮਾਲਾ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੋਰਸਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ। ਭਾਰੀ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅਕਸਰ ਦਲਦਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਾਹ ਵਾਲੇ ਫੈਲਾਅ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਬੋਝੀਆਂ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਮੂਹ ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਛਾਂ ਅਤੇ ਪਨਾਹ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। <ref name="Grasslands Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=Grasslands of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> == ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੋਜੀ == ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਨਦੀਆਂ, ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਜਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਇਸਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਜਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਰੇਖਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਈ ਵਿਤਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇੜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹਿਰ, ਹਰਦੋਈ ਸ਼ਾਖਾ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦਾ ਸਾਗਰ ਡੈਮ ਦਾ ਫੀਡਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref name="Sharda river System">{{Cite web |title=Sharda river system of Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਉੱਤਰੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਗਦੀ ਹੋਈ, ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਦੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਜਲ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। [[ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ]] ਟਾਈਗਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਧੋਟੰਡਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਮਤ ਤਾਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਘਾਘਰਾ ਦਰਿਆ|ਘਘਰਾ ਨਦੀ]] (ਜਿਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਕਰਾ ਨਦੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਲਾ ਖਨੋਟ, ਕਟਾਣਾ, ਚੂਕਾ ਵਰਗੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਇਸਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। <ref name="RiverSystemPBT">{{Cite web |title=River System of Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ 45 [[ਜਲਗਾਹ|ਵੈਟਲੈਂਡ ਖੇਤਰ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਲਗਭਗ 5.9% (44.98) ਹਨ।&nbsp;ਇਸਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਦਾ ² ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 25 ਕੁਦਰਤੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਝੀਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|40.16|km2}} ਖੇਤਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ 8 ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਲਗਾਹਾਂ ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ {{Cvt|4.69|km2}} ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਖੇਤਰਫਲ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ 12 ਵੈਟਲੈਂਡਜ਼ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ {{Cvt|0.02|km2}} ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ ਹਰੇਕ, ਲਗਭਗ {{Cvt|0.12|km2}} ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । <ref name="Wetland coverage">{{Cite web |date=13 October 2025 |title=Assessment of forest cover - Wetland coverage |url=https://fsi.nic.in/isfr-2021/chapter-4.pdf |website=fsi.nic.in |publisher=fsi.nic.in}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਝੀਲਾਂ ਝੰਡ, ਲਾਗਾ-ਬਾਘਾ, ਸੰਭਰ, ਜਹਾਬਰ, ਸੁਤੀਆ, ਤਿਲਾਨੀਆ ਜੋਰ, ਭੀਮਤਾਲ, ਲਿਡਸਿਆ ਨਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਾਰਹੀ ਨਾਲਾ ਹਨ। <ref name="Hydrology Of Pilibhit Tiger Reserve">{{Cite web |title=River System of Pilibhit tiger reserve |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> == ਫ਼ਲੋਰਾ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 2,100 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਐਂਜੀਓਸਪਰਮਜ਼]] ਹਨ।<ref name="FloweringPlants"/> ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਸਰਵੇਖਣ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ 58 [[ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀ|ਜਡ਼ੀ-ਬੂਟੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 21 ਝਾਡ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 8 ਅੰਅੰਡਰਸਰਬਜ਼ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, 5 ਚਡ਼੍ਹਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 21 [[ਰੁੱਖ]] ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, 4 ਸੈਜ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 6 ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਹਨ।<ref name="Floral Diversity">{{Cite web |title=Floristic Diversity and Threat Status in Pilibhit Tiger Reserve, Uttar Pradesh |url=https://er.researchfloor.org/wp-content/uploads/2025/09/Floristic-Diversity-and-Threat-Status-in-Pilibhit-Tiger-Reserve-Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਾਲ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਪਤਝਡ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਇਹ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ' ਚੌਰ 'ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪਿਛਲੇ ਕਲੀਅਰਿੰਗ' ਤੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵ-ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਹੁਣ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸੰਘਣੀ, ਜੰਗਲੀ ਬਨਸਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="FloweringPlants" /> 1960 ਅਤੇ 70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸਾਲ(ਦਰੱਖਤ)|ਸਲ]] (ਸ਼ੋਰਾ ਰੋਬਸਟਾ), [[ਅਰਜੁਨ (ਰੁੱਖ)|ਅਰਜੁਨ]] (ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਅਰਜੁਨ), <ref name="Tigers of the transboundary terai arc landscape">{{Cite web |title=Tigers of the transboundary terai arc landscape |url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/05/208_Indo-Nepal-Joint-Monitoring-Report.pdf}}</ref> [[ਸਾਗਵਾਨ|ਟੀਕ]] ( ''ਟੈਕਟੋਨਾ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'' ), ਮਹਾਰੂਕ ( ''ਏਲੈਂਥਸ ਐਕਸਲਸਾ'' ), [[ਕੱਥਾ|ਖੈਰ]] ( ''ਸੇਨੇਗਾਲੀਆ ਕੈਚੂ'' ), [[ਟਾਹਲੀ|ਸ਼ੀਸ਼ਮ]] ( ''ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ), ਸ਼ੀਸ਼ਾਮ (ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ'' ), [[ਬੇਰੀ|ਮੈਬਰਜਿਏਸਿਸ]] ( ''ਡੈਲਬਰਜਿਏਸਿਸ'' ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ( ''ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਅਲਟਾ'' ), ਯੂਕਲਿਪਟਸ ( ''ਯੂਕਲਿਪਟਸ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'' ), ਅਸਿਧਾ ( ''ਲੈਗਰਸਟ੍ਰੋਮੀਆ ਪਾਰਵੀਫਲੋਰਾ'' ), ਕੁਥਬਰ ( ''ਐਲੋਇਡੈਂਡਰੋਨ ਡਾਇਕੋਟੋਮਮ'' ), [[ਬਿਲ|ਬੇਲ]] ( ''ਏਗਲ ਮਾਰਮੇਲੋਸ'' ), ਖਰਪਟ ( ''ਗਰੂਗਾ ਪਿਨਾਟਾ'' ), ਫਾਲਦੂ ( ''ਮਿਤਰਾਗਿਆਨਾ ਪਰਵੀਫੋਲੀਆ'' '')'', [[ਡੇਕ|ਮੇਕਦਰਯਾਨਜੂਟੇ]] ( ''ਬਕਾਕੰਜੂਏਟ) ਇੰਟੀਗ੍ਰੀਫੋਲੀਆ'' ), ਵਿਜਾ ਸਲ ( ''ਪਟੇਰੋਕਾਰਪਸ ਮਾਰਸੁਪੀਅਮ'' ), ਪੂਲ ( ''ਕੀਡੀਆ ਕੈਲੀਸੀਨਾ'', ਹਲਦੂ ( ''ਅਦੀਨਾ ਕੋਰਡੀਫੋਲਿਆ'' ), [[ਹਰੜ|ਹਰਦ]] ( ''ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ ਚੀਬੂਲਾ'' ), ਗਹਮਰ ( ''ਗਮੇਲਨਾ ਆਰਬੋਰੀਆ'' ), ਝਿਗਨ ( ''ਲੈਨੀਆ ਕੋਰੋਮੰਡਲਿਕਾ'' ), [[ਢੱਕ|ਢਾਕ]] ( ''ਬੁਟੀਆ ਮੋਨੋਸਪਰਮਾ'' ), [[ਕੜ੍ਹੀ ਪੱਤੇ ਦਾ ਰੁੱਖ|ਕਾਠ ਨੀਮ]] ( ''ਮੁਰੈਯਾ ਕੋਏਨਿਗੀ'' ), [[ਬਹੇੜਾ|ਬਹੇਦਾ]] ( ''ਟਰਮੀਨਲੀਆ ਬੇਲੀਲੀਰਿਕਾ'' ( ਮਿਮਾਲਿਸਮਬੈਕਸ ), [[ਮੌਲਸਰੀ|ਬਹਿਦਾ]] ( [[ਸਿੰਬਲ ਰੁੱਖ|ਟਰਮੀਨਾਲੀਆ]] ''ਬੇਲੀਲੀਰਿਕਾ'' '')'', ''ਸੀਬਾ'' ), [[ਗੋਟੂ ਕੋਲਾ|ਬ੍ਰਾਹਮੀ]] (ਸੇਂਟੇਲਾ ਏਸ਼ਿਆਟਿਕਾ), <ref name="Brahmi booti">{{Cite web |title=Medicinal Plants of Pilibhit Tiger Reserve |url=https://www.google.co.in/books/edition/Medicinal_Plants_of_Pilibhit_Tiger_Reser/}}</ref> [[ਤੁਲਸੀ]] ( ''ਓਸੀਮਮ ਟੇਨੁਇਫਲੋਰਮ'' ), [[ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ]] ( ਵਿਥਾਨੀਆ ''ਸੋਮਨੀਫੇਰਾ'' ), [[ਨਿੰਮ੍ਹ|ਨਿੰਮ]] ( ''ਅਜ਼ਾਦਿਰਾਚਟਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), [[ਅਮਲਤਾਸ]] ( [[ਆਂਵਲਾ|ਕੈਸੀਆ]] ''ਫਿਸਟੁਲਾ'' ), ਕਦਮ ( ''ਨੀਓਲਾਮਾਰਕੀਆ ਕੈਡੰਬਾ'' ), <ref name="Jamun">{{Cite web |title=There were crop fields on the both sides of the road bordered with a row of Syzygium cumini |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India}}</ref> <ref name="A Botanical Wonderland">{{Cite web |title=The Flora Of Pilibhit Tiger Reserve: A Botanical Wonderland |url=https://wildlense.com/blogs/editorial-desk/the-flora-of-pilibhit-tiger-reserve-a-botanical-wonderland}}</ref> [[ਜਾਮਣ|(]] ''4'' ) ''ਫਿਲੈਂਥਸ ਐਂਬਲਿਕਾ'' ), ਅਤੇ ਵੈਨ ਤੁਲਸੀ ( ''ਗਰੇਵੀਆ)'' ਵਰਗੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ''ਹਿਰਸੁਟਾ'' ), ਰੋਹਨੀ ( ''ਮੈਲੋਟਸ ਫਿਲਿਪੈਂਸਿਸ'' ), ਘੋਰਬਾਚ ( ''ਐਕੋਰਸ ਕੈਲਾਮਸ'' ), <ref name="Ghorbach">{{Cite web |title=Medicinal Plants of Pilibhit Tiger Reserve (PTR) India |url=https://www.google.co.in/books/edition/Medicinal_Plants_of_Pilibhit_Tiger_Reser/}}</ref> ਟੂਨ ( ''ਟੂਨਾ ਸਿਲੀਏਟਾ'' ), ਡੂਬ ( ''ਸਿਨੋਡੋਨ ਡੈਕਟਾਈਲੋਨ'' ), ਖਸਖਾਸ ( ''ਕ੍ਰਾਈਸੋਪੋਗਨ ਜ਼ੀਜ਼ਾਨੀਓਡਸ'' ) ਅਤੇ ਨਰਕੁਲ ( ''ਫਰੈਗਮਿਟਸ ਕਾਰਕਾ'' )। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਪੌਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਬਫਰ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। <ref name="Plantations">{{Cite web |title=plantations – Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> <ref name="Major Flora">{{Cite web |title=Major Flora – Pilibhit tiger reserve |url=https://www.dudhwanptr.com/pilibhit-tiger-reserve/ |website=Major Flora}}</ref> ਕਈ ਹਮਲਾਵਰ ਨਦੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਨਾਬਿਸ ਅਤੇ ਲੈਂਟਾਨਾ ( ''ਲੈਂਟਾਨਾ ਕੈਮਾਰਾ'' ) ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹਨ। <ref name="Lantana camara">{{Cite web |title=Lantana camara |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India#:~:text=102%20TAPROBANICA%20VOL.,the%20presence%20of%20provocation%20but}}</ref> ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਿੱਧੁਰ ( ''ਬੋਥਰੀਓਚਲੋਆ ਕੰਪ੍ਰੇਸਾ'' ), ਭਰਹਮਾਸੀ ( ''ਇਸਚੈਮਮ ਰਗੋਸਮ'' ), ਮਾਰਵਾਲ ( ''ਡਿਚੈਂਥੀਅਮ ਅਰੀਸਟੈਟਮ'' ), ਕਾਂਸ ( ''ਸੈਕਰਮ ਸਪਾਂਟੇਨਿਅਮ'' ), [[ਸਰਕੰਡਾ|ਦੁਰਭਾ]] ( ''ਟ੍ਰਿਕੁਸਥਾਲ ਸਾਈਪਿਡਿਅਮ'' ), ਦੁਰਭਾ ( ''ਟ੍ਰਿਕੁਸਥਾਲ ਸਾਈਂਪੀਡੀਅਮ'' ), ਅਤੇ। ਸੁੱਜੀ ਹੋਈ ਫਿੰਗਰਗ੍ਰਾਸ (ਕਲੋਰਿਸ ਬਾਰਬਾਟਾ)। <ref name="Major grasses">{{Cite web |title=Floristic Diversity and Threat Status in Pilibhit Tiger Reserve - Major grasses |url=https://er.researchfloor.org/wp-content/uploads/2025/09/Floristic-Diversity-and-Threat-Status-in-Pilibhit-Tiger-Reserve-Uttar-Pradesh.pdf}}</ref> == ਜੀਵ-ਜੰਤੂ == ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਜੀਵਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਦਲਦਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮੋਜ਼ੇਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜੋ ਮਿਲ ਕੇ ਥਣਧਾਰੀ, ਪੰਛੀ, [[ਭੁਜੰਗੀ|ਸੱਪ]], ਜਲ-ਥਲ ਅਤੇ ਜਲ-ਜੀਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਜ਼ਰਵ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ 22 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 99,882 ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Animal Population survey">{{Cite web |date=25 July 2022 |title=Animal Population survey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/up-160-surge-in-wildlife-population-in-pilibhit-tiger-reserve-in-3-years/articleshow/93098900.cms#:~:text=Official%20records%20of%20PTR%20show,number%20from%2036%20to%20101. |website=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times of India]]}}</ref> === ਥੀਰੀਓਫੌਨਾ === ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਥਰੀ [[ਥਣਧਾਰੀ|ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ]] ਦੀਆਂ 35 ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ <ref name="Terrestrial mammals">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Terrestrial mammals |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#process}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ]] ( ''ਪੈਂਥੇਰਾ ਟਾਈਗਰਿਸ ਟਾਈਗਰਿਸ'' ), ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ ( ''ਪੈਂਥੇਰਾ ਪਾਰਡਸ ਫੁਸਕਾ'' ), ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ ( ''ਐਲੀਫਾਸ ਮੈਕਸਿਮਸ ਇੰਡੀਕਸ'' ), ਇੱਕ-ਸਿੰਗ ਵਾਲਾ ਗੈਂਡਾ ( ''ਰਾਇਨੋਸੋਰਡ'' <ref name="one-horned rhinoceros">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - one-horned rhinoceros |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf}}</ref> ''ਪ੍ਰਾਇਓਨੈਲੁਰਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ( ''ਪ੍ਰਿਓਨੈਲੁਰਸ ਵਿਵੇਰੀਨਸ'' ), [[ਮੱਝ|ਜੰਗਲੀ ਮੱਝ]] (ਬੁਬਲਸ ਬੁਬਲਿਸ), <ref name="wild buffalos">{{Cite web |title=wild buffalo |url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/05/208_Indo-Nepal-Joint-Monitoring-Report.pdf}}</ref> [[ਰੋਝ|ਨੀਲਾ ਬਲਦ]] ( ''ਬੋਸੇਲਾਫਸ ਟ੍ਰੈਗੋਕੈਮੇਲਸ'' ), ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ ( ''ਸੁਸ ਸਕ੍ਰੋਫਾ'' ), ਚਾਰ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹਿਰਨ ( ''ਟੈਟਰਾਸੇਰਸ ਕਵਾਡ੍ਰੀਕੋਰਨੀਸ'' ) ( ''ਟੈਟਰਾਸੇਰਸ'' <ref name="Four-horned antelope">{{Cite journal|last=Anwar, M.|last2=Kumar, H.|last3=Vattakavan, J.|year=2011|title=Record of ''Tetracerus quadricornis'' (de Blainville, 1816) in Pilibhit Forest division of Terai Arc Landscape, Uttar Pradesh, India|url=https://www.researchgate.net/publication/261477498|journal=Journal of Threatened Taxa|volume=3|issue=4|pages=1719–1721}}</ref> ), [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ|ਬਲੈਕ ਬੱਕ]] ( ''ਐਂਟੀਲੋਪ ਸਰਵਿਕੈਪਰਾ'' ), ਚਿਤਲ ( ''ਐਕਸਿਸ ਐਕਸਿਸ'' ), ਹੌਗ ਡੀਅਰ ( ''ਐਕਸਿਸ ਪੋਰਸੀਨਸ'' ), ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ ( ''ਰੂਸਾ ਯੂਨੀਕਲਰ'' ), ਉੱਤਰੀ ਲਾਲ ਮੁਨਟਜੈਕ ( ''ਮੁਨਟਿਆਕਸ ਯੋਨੀਨਾਲਿਸ'' ), ਸੁਸਤ ਰਿੱਛ ( ''ਮੇਲਰਸਸ ਯੂਰਸੀਨਸ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ( ''ਮੈਨਿਸ ਕ੍ਰਾਸਿਕਾਉਡਾਟਾ'' ), ਸੁਨਹਿਰੀ ਗਿੱਦੜ ( ''ਕੈਨਿਸ ਔਰੀਅਸ'' ), ਬੰਗਾਲ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਵਲਪੇਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਾਇਨਾ ( ''ਹਿਆਨਾ ਹਾਇਨਾ'' )। <ref name="Terrestrial Mammals">{{Cite web |title=Terrestrial Mammals - Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=National Tiger Conservation Authority}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਲੁੱਧਰ|ਨਿਰਵਿਘਨ-ਕੋਟੇਡ ਓਟਰ]] ( ''ਲੂਟਰਾ ਪਰਸਪੀਸੀਲਾਟਾ'' ), ਆਮ ਓਟਰ (ਲੂਟਰਾ ਲੂਟਰਾ), ਭਾਰਤੀ ਪੋਰਕੁਪਾਈਨ ( ''ਹਾਇਸਟ੍ਰਿਕਸ ਇੰਡੀਕਸ'' ), <ref name="Hystrix indicus">{{Cite web |title=Hystrix indicus |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਛੋਟਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ ( ''ਵਾਈਵਰਿਕੁਲਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), [[ਬਿੱਜੂ|ਸ਼ਹਿਦ ਬੈਜਰ]] ( ''ਮੇਲੀਵੋਰਾ ਕੈਪੈਂਸਿਸ'' ), ਛੋਟਾ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮਾਰਜਿਨੇਟਸ'' ), ਭਾਰਤੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮੇਡੀਅਸ'' ), ਉੱਤਰੀ ਪੀਲਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਲੇਸੀਯੂਰਸ ਇੰਟਰਮੀਡੀਅਸ'' ), ਪੇਂਟ ਕੀਤਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਕੇਰੀਵੌਲਾ ਪਿਕਟਾ'' ), ਘੱਟ ਛੋਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਸਾਈਨੋਪਟਰਸ ਬ੍ਰੈਚਿਓਟਿਸ'' ), ਘੱਟ ਵੱਡੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਮਗਿੱਦੜ ( ''ਮਾਇਓਟਿਸ ਹੈਸੇਲਟੀ'' ), ਰੀਸਸ ਮਕਾਕ ( ''ਮਕਾਕਾ ਮੁਲਾਟਾ'' ), ਉੱਤਰੀ ਮੈਦਾਨੀ ਸਲੇਟੀ ਲੰਗੂਰ ( ''ਸੇਮਨੋਪੀਥੇਕਸ ਐਂਟੇਲਸ'' ), <ref name="Semnopithecus entellus">{{Cite web |title=Semnopithecus entellus |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf |website=Earth Bbrigade Foundation }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਤਾਰਾਈ ਸਲੇਟੀ ਲੰਗੂਰ ( ''ਸੇਮਨੋਪੀਥੇਕਸ ਹੈਕਟਰ'' ), ਲੰਗੂਰ ( ''ਸਿਮੀਆ ਐਂਟੇਲਸ'' ), <ref name="Small Mammals">{{Cite web |title=Small Mammals - Pilibhit tiger reserve |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf |website=[[National Tiger Conservation Authority]]}}</ref> ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਖਰਗੋਸ਼ ( ''ਲੇਪਸ ਨਿਗਰੀਕੋਲਿਸ'' ), ਹਿਸਪਿਡ ਖਰਗੋਸ਼ ( ''ਕੈਪਰੋਲਾਗਸ ਹਿਸਪਿਡਸ'' ), <ref name="Caprolagus hispidus">{{Cite web |title=Caprolagus hispidus |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਮਾਸਕਡ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ ( ''ਪੈਗੁਮਾ ਲਾਰਵਾਟਾ'' ), ਆਮ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ ( ''ਪੈਰਾਡੌਕਸੁਰਸ ਹਰਮਾਫ੍ਰੋਡੀਟਸ'' ), ਛੋਟਾ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ ( ''ਵਿਵੇਰੀਕੁਲਾ ਇੰਡੀਕਾ'' ), ਭਾਰਤੀ ਦੈਂਤ ਫਲਾਇੰਗ ਪੀਟ੍ਰੀਲੀਪੇਨਸਟੈਰੀਪਾਈਡਸਟਾਰੀਪੈਂਸ ( ਫਾਈਵ ਫਲਾਇੰਗ ''ਪੀਟੈਰੀਪਾਈਡਸ'' ) ਪਾਮ ਸਕੁਇਰਲ ( ''ਫੂਨੈਂਬੁਲਸ ਪੈਨਨਟੀ'' ), <ref name="Funambulus pennanti">{{Cite web |title=Order Rodentia and Family Scuridae |url=https://mee-tr.wii.gov.in/Home/Geospatial/pilibhit-tiger-reserve#state-wise |website=[[Wildlife Institute of India]]}}</ref> ਘੱਟ ਛੋਟੀ ਨੱਕ ਵਾਲਾ ਫਲ ਬੈਟ ( ''ਸਾਈਨੋਪਟੇਰਸ ਬ੍ਰੈਚਿਓਟਿਸ'' ), ਵੱਡਾ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਪੀਲਾ ਬੱਲਾ ( ''ਸਕੋਟੋਫਿਲਸ ਹੇਥੀ'' ), ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਲੂੰਬੜੀ ( ''ਪਟੇਰੋਪਸ ਮੀਡੀਅਸ'' )। <ref name="Civets">{{Cite web |title=Civets |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਰਿਜ਼ਰਵ ਦੀ ਮਾਲਾ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਾਲ-ਧੱਬੇ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ( ''ਪ੍ਰਿਓਨੈਲੁਰਸ ਰੂਬਿਗਿਨੋਸਸ'' ) ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Prionailurus rubiginosus">{{Cite web |title=Rare and threatened rusty-spotted cat seen after 10 years in Uttar Pradesh |url=https://www.hindustantimes.com/it-s-viral/rare-and-threatened-rusty-spotted-cat-seen-after-10-years-in-uttar-pradesh/story-GYDxavu0DNkHG5uSw5rSkK.html |website=[[Hindustan Times]]}}</ref>{{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|class=floatcenter|image1=Troop of Langurs (Simia entellus) in Pilibhit tiger reserve.jpg|caption1=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿੱਚ ਲੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਟੁਕੜੀ|image2=A male nilgai (Boselaphus tragocamelus) in Pilibhit tiger reserve.jpg|caption2=ਇੱਕ ਨਰ ਨੀਲਾ ਬਲਦ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿਰਨ|image3=A herd of Chital deers (Axis axis) along with troop of Rhesus macaque (Macaca mulatta).jpg|caption3=ਸੜਕ 'ਤੇ ਰੀਸਸ ਮੈਕਾਕ ਦੇ ਝੁੰਡ ਦੇ ਨਾਲ ਚਿਤਲਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ|image4=Indian leopard (Panthera pardus fusca) sighting at PTR.jpg|caption4=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਤੇਂਦੁਏ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|image5=Sloth bear (Melursus ursinus) on the trails at PTR.jpg|caption5=PTR 'ਤੇ ਟ੍ਰੇਲਾਂ 'ਤੇ ਸੁਸਤ ਭਾਲੂ|image6=Barasingha (Rucervus duvaucelii) near swamp land at PTR.jpg|caption6=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਵਿਖੇ ਦਲਦਲ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੋ ਬਾਰਾਸਿੰਘਾ}} == ਹਰਪੇਟੋਫੌਨਾ == ਕੋਮੋਡੋ ਡਰੈਗਨ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਕੋਮੋਡੋਏਨਸਿਸ'' ), [[ਗੋਹ|ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਰਲੀ]] ( ''ਜੀਨਸ ਵਾਰਾਨਸ'' ), <ref name="Monitor lizards">{{Cite web |title=Monitor lizards |url=https://wwfin.awsassets.panda.org/downloads/status_of_tigers_in_pilibhit_forest_division_1.pdf |website=[[World Wide Fund for Nature|WWF]]}}</ref> ਬੰਗਾਲ ਮਾਨੀਟਰ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਬੇਂਗਲੈਂਸਿਸ'' ), <ref name="Varanus bengalensis">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Varanus bengalensis |url=https://earthbrigadefoundation.org/wp-content/uploads/2024/11/Report-on-Water-Hole-Utilisation_PILIBHIT-TIGER-RESERVE_compressed.pdf }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਆਮ ਬਿੰਦੀ ਵਾਲੇ ਬਾਗ ਸਕਿੰਕ (ਰੀਓਪਾ ਪੰਕਟਾਟਾ), ਪੀਲੇ ਹਾਉਸ ਮੋਨੀਟਰ (ਵਰੇਨਸ ਜੀ) ( ''ਰੀਓਪਾ ਪੰਕਟਾਟਾ'' ), ਕੋਮੋਡੋ ਡ੍ਰੈਗਨ ( ''ਵਾਰਾਨਸ ਕੋਮੋਡੋਏਨਸਿਸ'' ) ਸਮੇਤ ਰਿਜ਼ਰਵ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ । ''ਹੇਮੀਡਾਕਟਾਈਲਸ ਫ੍ਰੇਨੇਟਸ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਬਰਾ ( ''ਨਾਜਾ ਨਾਜਾ'' ), ਮੋਨੋਕਲੇਡ ਕੋਬਰਾ ( ''ਨਾਜਾ ਕਾਉਥੀਆ'' ), ਰਸਲ ਦਾ ਵਾਈਪਰ ( ''ਡਾਬੋਆ ਰੁਸੇਲੀ'' ), [[ਭਾਰਤੀ ਕਰੈਤ|ਆਮ ਕ੍ਰੇਟ]] ( ''ਬੰਗਰਸ ਕੈਰੀਲੀਅਸ'' ), ਚੈਕਰਡ ਕੀਲਬੈਕ ( ''ਫੌਲੀਆ ਪਿਸਕੇਟਰ'' ), ਇੰਡੀਅਨ ਬਘਿਆੜ ਸੱਪ ( ''ਲਾਈਕੋਡੌਨ'' ਬਉਲੀਨਾਫੋਲੀਨਸ '') ਬ੍ਰੈਮਿਨਸ'' ), ਬਫ ਸਟ੍ਰਿਪਡ ਕੀਲਬੈਕ ( ''ਐਮਫੀਸਮਾ ਸਟੋਲੈਟਮ'' ), <ref name="Indian Snake">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - Indian Snake |url=https://www.etvbharat.com/hindi/uttar-pradesh/state/pilibhit/rare-species-of-snakes-are-found-in-pilibhit-tiger-reserve/up20210612101409509}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਪਾਇਥਨ ( ''ਪਾਈਥਨ ਮੋਲੂਰਸ'' ), [[ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ]] ( ''ਓਫੀਓਫੈਗਸ ਹੰਨਾਹ'' ), ਅਤੇ ਬੈਂਡੇਡ ਕ੍ਰੇਟ ( ''ਬੰਗਰਸ ਫਾਸਸੀਐਟਸ'' )। <ref name="Banded Krait">{{Cite web |title=Banded krait from Pilibhit District |url=https://www.researchgate.net/publication/261478713_First_record_of_banded_krait_Bungarus_fasciatus_from_Pilibhit_District_Uttar_Pradesh_-_India}}</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਰਲ ਲਾਲ ਕੁਕਰੀ ਸੱਪ ( ''ਓਲੀਗੋਡੋਨ ਖੇਰੀਐਂਸਿਸ'' ) ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੱਪ, ਜੋ ਕਿ 1939 ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਮਾਹੋਫ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Exotic Snake">{{Cite web |title=Pilibhit tiger reserve - ExoticSnake |url=https://www.tribuneindia.com/news/uttar-pradesh/rare-red-coral-kukri-snake-spotted-in-pilibhit-tiger-reserve-after-decades/}}</ref> ਟੈਸਟੁਡੀਨੋੋਲੋਜਿਸਟਸ ਨੇ ਕੱਛੂਕੁੰਮੇ ਦੀਆਂ 13 ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਬ੍ਰਾਹਮੀਨੀ ਨਦੀ ਕੱਛੂ (''ਹਾਰਡੇਲਾ ਥੁਰਜੀ'' ਟ੍ਰਾਈਕੈਰਿਨੇਟ ਪਹਾਡ਼ੀ ਕੱਛੂ ਭਾਰਤੀ ਫਲੈਪਸ਼ੇਲ ਕੱਛੂ (ਲਿਸੀਮੀਜ਼ ਪੰਕਟਟਾ ਇੰਡੀਅਨ ਸਾਫਟਸ਼ੇਲ ਕੰਛੂਕ (ਨਿਲਸੋਨੀਆ ਗੈਂਗੇਟਿਕਾ) ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਾ ਕੱਛੂ (ਮੇਲਾਨੋਚੇਲੀਜ਼ ਟ੍ਰਾਈਜੁਗਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੈਂਪ ਕੱਛੂਕੀ (ਪਾਂਗਸ਼ੁਰਾ ਟੈਂਟੋਰੀਆ ] ਭਾਰਤੀ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਕੱਛੂ (ਪਾਂਗਸ਼ੂਰਾ ਟੈਕਟਾ [2) ਭਾਰਤੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕੱਚੂ (ਮੌਰੇਨੀਆ ਪੀਟਰਸੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਲਾਅ ਕੱਛੂ (''ਹੀਓਸਮਿਸ ਗ੍ਰੈਂਡਿਸ'') ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਮਗਰਮੱਛ (ਮਗਰਮੱਛਾ) ਅਤੇ ਮਗਰਮੱਛੇ (ਟੈਟਰੋਕੋਡੀਮਲ) (ਟੈਟਰੋਸਟੈਟ) <ref name="13 species of turtle">{{Cite web |title=out of the 13 turtle species, that had been identified in Pilibhit in a survey conducted by TSA in 2005, 11 are included as Schedule I species as specified in the recently revised Wildlife Protection Act |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bareilly/pilibhit-tiger-reserve-tsa-join-hands-for-turtles-and-tortoises-conservation/articleshow/102626476.cms}}</ref><ref name="Turtles reported in Gooler lake in Pilibhit tiger reserve">{{Cite web |title=Turtles reported in Gooler lake in Pilibhit tiger reserve |url=https://www.researchgate.net/profile/Shailendra_Singh102/publication/340846448_An_evaluation_of_distribution_status_and_abundance_of_freshwater_turtles_in_Uttar_Pradesh/}}</ref><ref name="Amphibians">{{Cite web |title=Reptiles are well represented with 5 species of lizards, several species of snakes, fresh water crocodile and gharial. |url=https://ntca.gov.in/assets/uploads/briefnote/pilibhit.pdf}}</ref><ref name="Amphibians" />{{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|class=floatcenter|image1=Tricarinate hill turtle (Melanochelys tricarinata) spotted at PTR.jpg|caption1=ਪੀਟੀਆਰ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਟ੍ਰਾਈਕੈਰੀਨੇਟ ਪਹਾੜੀ ਕੱਛੂ|image2=Checkered keelback (Fowlea piscator), a medium-sized water snake near the swamp area.jpg|caption2=ਦਲਦਲ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਦਰਮਿਆਨੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸੱਪ ਚੈਕਰਡ ਕੀਲਬੈਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ|image3=Giant asian pond turtle (Heosemys grandis) spotted near Chuka beach.jpg|caption3=ਚੂਕਾ ਬੀਚ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਏਸ਼ੀਆਈ ਤਲਾਅ ਵਾਲਾ ਕੱਛੂ|image4=|caption4=ਇੱਕ ਓਲੀਗੋਡੋਨ ਖੇਰੀਅਨਸਿਸ{{!}}ਕੋਰਲ ਲਾਲ ਕੁਕਰੀ ਸੱਪ 1939 ਵਿੱਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਹੋਫ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।|image5=Mugger crocodile (Crocodylus palustris), enjoying the sun at the banks of Sharda canal.jpg|caption5=ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੂਰਜ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਲੁਟੇਰਾ ਮਗਰਮੱਛ|image6=Monitor lizard (genus varanus) the biggest reptile found in the reserve.jpg|caption6=ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਪ, ਮਾਨੀਟਰ ਕਿਰਲੀ}} == ਅਵੀਫ਼ੋਨਾ == {{Image array|perrow=3|width=320|height=225|border-width=4|align=center|image1=A male Indian peafowl (Pavo cristatus) sitting on hunter's bridge on Sharda canal.jpg|caption1=ਸ਼ਾਰਦਾ ਨਹਿਰ 'ਤੇ ਜਲ-ਨਿਕਾਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਇੱਕ ਨਰ ਭਾਰਤੀ ਮੋਰ|image2=Oriental darter (Anhinga melanogaster) known for tossing and juggling its prey before swallowing head first.jpg|caption2=ਇੱਕ ਪੂਰਬੀ ਡਾਰਟਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਉਛਾਲਣ ਅਤੇ ਜਗਲਿੰਗ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|image3=Crested serpent eagle (Spilornis cheela) sitting on a branch.jpg|caption3=ਪੀਟੀਆਰ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸਿਰੇ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਈਗਲ|image4=A waddling of Lesser Whistling Duck (Dendrocygna Javanica) at a wetlands in PTR.jpg|caption4=ਪੀ.ਟੀ.ਆਰ. ਦੇ ਇੱਕ ਗਿੱਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸੀਟੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਬੱਤਖ ਦਾ ਘੁੰਮਣਾ|image5=Brown fish owl (Ketupa zeylonensis) preparing to dive into a nearby pond to hunt fish.jpg|caption5=ਇੱਕ ਭੂਰਾ ਮੱਛੀ ਵਾਲਾ ਉੱਲੂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਤਲਾਅ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।|image6=Lesser spotted eagle (Clanga pomarina) with white V on rump.jpg|caption6=ਇੱਕ ਘੱਟ ਧੱਬੇਦਾਰ ਬਾਜ਼ ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੇ V ਹਨ}} == ਨੋਟ == {{notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ]] rggdmhoot4ko3sgs202qcf6gnh3i2q9 0 204404 839297 838757 2026-05-13T02:27:39Z Dr Avtar S Dhindsa 59908 ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ 839297 wikitext text/x-wiki {{Tone|date=ਮਈ 2026}} '''ਧਾਂਦਰਾ''' , ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ - ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਜ਼ਬਾਨੀ-ਕਲਾਮੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਜੋ ਪ੍ਰਚਲਤ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ: ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ । ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ । ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ।ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ।ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ ! ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਨੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਜੀ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। {{Stub}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 208z60j9r2zkeljfqk2w1dn90a3b46m 839298 839297 2026-05-13T02:32:08Z Dr Avtar S Dhindsa 59908 ਵਿਆਕਰਨ ਸਹੀ ਕੀਤੀ 839298 wikitext text/x-wiki {{Tone|date=ਮਈ 2026}} '''ਧਾਂਦਰਾ''' , ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ - ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ । ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ । ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ।ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ।ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਜੀ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। {{Stub}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] aagwdsfd2fy2cysczqh94r6l8ucqsgd 3 204602 839240 2026-05-12T14:40:48Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839240 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Sehajinder Singh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:40, 12 ਮਈ 2026 (UTC) 9gehucvutv7r7lfojs1la2mzb58l48l 3 204603 839241 2026-05-12T14:40:48Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839241 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Manngo 0}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:40, 12 ਮਈ 2026 (UTC) p5vxv5iixpf5r3yfyecvrdx2cpfdg18 3 204604 839252 2026-05-12T16:45:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839252 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Cheema9}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:45, 12 ਮਈ 2026 (UTC) j3xaq3ydwqykzo5duqhvb1dn1whx4bw 3 204605 839272 2026-05-12T20:13:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839272 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ծովինար Գրիգորյան}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 20:13, 12 ਮਈ 2026 (UTC) s0kj4posusi3l93nzt2wc652up1qis8 3 204606 839300 2026-05-13T03:28:24Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839300 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=KanəBəs}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:28, 13 ਮਈ 2026 (UTC) 9mikcjnkisbcn9h0x9yq2puz8jlqbbz 3 204607 839323 2026-05-13T07:14:06Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839323 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Namanverma9119}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:14, 13 ਮਈ 2026 (UTC) mgplxbkxooia7y56aum3o5zu3mg090n 3 204608 839329 2026-05-13T08:48:44Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839329 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=B33EggsYall}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:48, 13 ਮਈ 2026 (UTC) cv6zloztws0z34fbbqtpj085w4vgaxi