ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 1712 839360 818314 2026-05-13T16:08:10Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Origin" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1341851597|Bhangra (dance)]]" 839360 wikitext text/x-wiki [[File:Bhangra - Global Institutes.JPG|thumb|250px|alt=ਇਕ ਭੰਗੜਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿਖੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਭੰਗੜਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, 2012]] [[File:Hot seasons Punjabi Folk dance.webm|thumb|350px|ਭੰਗੜਾ (ਨਾਚ)]] [[File:Bhangra dance.jpg|220px|thumb|[[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਭੰਗੜਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ, 2010]] [[File:Bhangra boys.JPG|thumb|Bhangra boys /ਭੰਗੜੇ ਵਾਲੇ ਗੱਭਰੂ]] [[File:Bhangra punjab.jpg|thumb|Bhangra punjab|ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ]] [[File:Bhangra, The Lok Naach Of Punjab.jpg|thumb|Bhangra, The Lok Naach Of Punjab|ਭੰਗੜਾ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੋਕ ਨਾਚ]] [[File:Bhangra Musicians.jpg|thumb|Bhangra Musicians|ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ]] '''ਭੰਗੜਾ''' [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਉੱਘੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਮੁੱਖ ਨਾਚ [[ਗਿੱਧਾ]] ਹੈ। ਭੰਗੜਾ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦਾ ਨਾਚ ਹੈ ਜਦਕਿ ਗਿੱਧਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ। ਭੰਗੜਾ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਭਾਵ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਆਦਿ ਮੇਲੇ, ਵਿਆਹ, ਮੰਗਣੇ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ-ਨਾਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਜਿੰਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। [[ਲੋਕਧਾਰਾ]] ਵਿਗਿਆਨੀ [[ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਣਜਾਰਾ ਬੇਦੀ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਹਰੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸਿੱਟੇ ਪੈਂਦੇ ਵੇਖੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੁਲਾਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨੱਚ ਖਲੋਤਾ। ਲੰਮੀ ਘਾਲਣਾ ਤੇ ਕਰੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਸੁਨਹਿਰੀ ਫਲ ਲੱਗਿਆ ਵੇਖ, ਕਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਨੱਚ ਉੱਠਦਾ? ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਚ, ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਰੀਤੀ ਰਸਮਾਂ ਸਮੇਂ ਖੁੱਲੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।"<ref>ਸੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੋਕ ਧਾਰਾ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁਕ ਟਰਸਟ, 1999, ਪੰਨਾ 151</ref> ==ਇਤਹਾਸ== ਭੰਗੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ [[ਸ਼ੇਖਪੁਰੇ]], [[ਗੁਜਰਾਤ|ਪੱਛਮੀ ਗੁਜਰਾਤ]] ਅਤੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਚ ਦਾ ਸਬੰਧ [[ਵਿਸਾਖੀ]] ਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਕਣਕ ਦੀ ਵਾਢੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਭੰਗੜੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਜ਼ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਸਾਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਬੁੱਗਤੁ, ਅਲਗੋਜ਼ੇ, ਸੱਪ, ਕਾਟੋ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਢੋਲੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਢੋਲੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤਾਲ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਮੋਢੇ ਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਗੋਡੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਝੁਕਾਅ ਲੇਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਾਲ ਹੌਲੀ -ਹੌਲੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਵਾਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆ ਹਨ। ਭੰਗੜੇ ਵਿੱਚ ਤਾਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਦੀ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਕ ਕਰੱਤਵ ਵੀ ਵਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ'''।''' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਟੋ ਵਜਾਉਣੀ, ਛੱਡਪੇ ਮਾਰਨੇ ਮੁੱਖ ਹਨ। ==ਬੋਲੀ== <poem>ਤੇਰਾ ਮਾਰਾ ਮੈਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਕਿੱਕਰ 'ਤੇ ਨੀ ਤੂੰ ਦਾਤਨ ਨਾ ਕੀਤੀ, ਨੀ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਕੇ ਲੰਘ ਗਈ ਕੋਲ ਦੀ, ਸਾਡੀ ਵੀ ਸੀ ਘੁੱਟ ਪੀਤੀ, ਲਾ ਕੇ ਤੋੜ ਗਈ ਸੱਜਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤੀ।</poem> <poem>ਦਿਓਰ ਆਖਦਾ ਭਾਬੀ ਤਾਂਈ ਨੀ ਕੀ ਸੱਪ ਲੜ ਗਿਆ ਤੇਰੇ ਪੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਮੈਂਨੂੰ ਸਾਕ ਲਿਆਦੇ, ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਢੁਕੁੰ ਗਾ ਸਹਿਰੇ ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਨੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲੂਂਗਾ ਤੇਰੇ।</poem> <gallery> Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 19.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 20.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 21.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 22.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 23.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 24.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 25.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 26.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 27.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 28.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 30.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 32.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 33.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 31.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 35.jpg Punjabi Folk dance Gaidda Boliya and Bhangara 38.jpg </gallery> == ਵਰਤਮਾਨ ਦਸ਼ਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ’ਚ ਹੁਣ ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਧਮਾਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਹੁਣ ਨਾ ਛੈਲ ਛਬੀਲੇ ਗੱਭਰੂ ਲੱਭਦੇ ਨੇ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੇਬ ਭਾਰ ਝੱਲਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਕਦੇ ਖੁਦ ਨੱਚਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੱਬਾਂ ਹੇਠ ਜ਼ਰਖੇਜ਼ ਭੌਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ। ਜੁੱਸੇ ਵਾਲੀ ਜਵਾਨੀ ਲੱਭਣੀ ਵੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕ ਨੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/11/%E0%A8%A2%E0%A9%8B%E0%A8%B2-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A1%E0%A9%B1%E0%A8%97%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B9%E0%A9%81%E0%A8%A3-%E0%A8%A8%E0%A8%B9%E0%A9%80%E0%A8%82-%E0%A8%89%E0%A9%B1/|title=ਢੋਲ ਦੇ ਡੱਗੇ ਨਾਲ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੱਬ - Tribune Punjabi|last=ਚਰਨਜੀਤ ਭੁੱਲਰ|first=|date=2018-11-05|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-11-06|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਮੂਲ == ਭੰਗੜੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਜਾਂ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਮਾਝੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]], [[ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ]], ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ [[ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ|ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ]] ਵੀ ਹਨ। ਰਵਾਇਤੀ ਭੰਗੜੇ ਦਾ ਭਾਈਚਾਰਕ ਰੂਪ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਾਢੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਇਸ ਰਵਾਇਤ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ।<ref name="Dhillon" /> ਰਵਾਇਤੀ ਭੰਗੜਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਨਾਚ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਭੰਗੜਾ ਹੁਣ ਵਾਢੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 May 2017 |title=Pakistan Almanac |url=https://books.google.com/books?id=rRYZAQAAIAAJ&q=bhangra+pakistan+harvest |publisher=Royal Book Company |via=Google Books}}</ref> ਗਨਹਰ (1975) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[ਜੰਮੂ (ਸ਼ਹਿਰ)|ਜੰਮੂ]] ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਿਸਾਖੀ ਉੱਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Ganhar">{{Cite web |last=Ganhar |first=J. N. |date=23 May 1975 |title=Jammu, Shrines and Pilgrimages |url=https://books.google.com/books?id=N9IXAAAAIAAJ&q=bhangra |publisher=Ganhar Publications |page=166 |quote=Bhangra dances are a special feature of Baisakhi celebrations but ''bhangra'' is an importation from the Punjab and is more secular than religious."}}</ref> ਹੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''[[ਗਿੱਧਾ]]'' ਅਤੇ ''[[ਲੁੱਡੀ]]'' ਨੂੰ ਵੀ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>Harjap Singh Aujla Bhangra as an art is flourishing in India and appears to be on the verge of extinction in Pakistan {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405171628/http://apnaorg.com/articles/aujla-14/|date=2016-04-05}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 May 2012 |title=Gidha Folk Dance |url=http://www.dailyexcelsior.com/gidha-folk-dance/ |quote=Like bhangara folk dance this folk dance is also an imported folk dance from Punjab to Jammu region.... With the influence of the Punjabi culture in lower Jammu (upto Jammu city) it seems as if this dance is very much a part of the cultural heritage of this region. Late Vishwanath Khajuria is right to say- “Because of very cordial relations with the neighbouring state Punjab the inhabitants of the lower Jammu region have adopted this dance as their own dance."}}</ref><ref>Balraj Puri (1983). Simmering Volcano: Study of Jammu's Relations with Kashmir {{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੰਗੜਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ-ਨਾਚ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਨਾਚ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਵਾਕਾਂਸ਼]] elr33b7mfy7a10k0uavor72zrkjfloo 0 2684 839370 839266 2026-05-13T17:36:31Z Nitesh Gill 8973 839370 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | name = ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ | Predecessor = [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | image = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg | caption = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ|ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ [[ਗੁਰ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਪੱਤਰਾ | religion = [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] | language =[[ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]]<br>([[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲਹਿਜੇ|ਇਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]], [[ਲਹਿੰਦਾ]], ਸਥਾਨਕ [[ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ]], [[ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼]], [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਹਰਿਆਣਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬਾਂਗਰੂ]], [[ਅਵਧੀ]], [[ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ]], [[ਦੱਖਿਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਦੱਖਿਨੀ]]), [[ਭੋਜਪੁਰੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਸਿੰਧੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਿੰਧੀ]], [[ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਰਾਠੀ]], [[ਮਾਰਵਾੜੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮਾਰਵਾੜੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]])<ref>Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref><ref>[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref> }} '''ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sri''' '''Guru Granth Sahib''') [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਦਸ ਮਨੁੱਖੀ ਗੁਰੂਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ, ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਗੁਰੂ]] ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਨ 1469 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੰਨ 1708 ਤੱਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਚੀ ਅਤੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਬਾਣੀ ਦਾ 1430 ਅੰਗਾਂ (ਸਫਿਆਂ) ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿਸਥਾਰਮਈ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।<ref name="ke">{{cite book| last = Keene| first = Michael| title = Online Worksheets| publisher = Nelson Thornes| year = 2003| page = 38| isbn = 0-7487-7159-X}}</ref><ref name="su">{{cite book|last=Penney|first=Sue|title=Sikhism|publisher=Heinemann|page=14|isbn=0-435-30470-4}}</ref> ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸਦੀਵੀ ਸ਼ਬਦ-ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਸਿੱਖ]] ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ-ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ।<ref>{{cite conference| first = Singh| last = Kashmir| title = SRI GURU GRANTH SAHIB — A JURISTIC PERSON| publisher = Global Sikh Studies| url = http://www.globalsikhstudies.net/articles/iscpapers/Kashmir%20Singh%20-%20SRI%20GURU%20GRANTH%20SAHIB%20-%20A%20Juristic%20Person.doc.| accessdate = 2008-04-01}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਅਰਦਾਸ]] ਦੇ ਸਰੋਤ ਜਾਂ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਕ ਵਜੋਂ [[ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ]] [[ਸਿੱਖੀ]] ਵਿੱਚ ਬੰਧਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਧੁਰਾ ਹੈ।<ref>{{cite book| last = Singh| first = Kushwant| title = A history of the sikhs| publisher = Oxford University Press| year = 2005| isbn = 0-19-567308-5}}</ref> '''ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ''' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸੰਕਲਨ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (1564-1606) ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸੰਤਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਦੀ ਬਾਣੀ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬੀੜ ਨੂੰ [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ]] ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰਕੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਕੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref name=su/> ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ 29 ਅਗਸਤ 1604 ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1 ਸਤੰਬਰ 1604 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ]] ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ]] ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ, [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਪਾਠ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ।<ref name="hugh2">{{cite book|last=Partridge|first=Christopher Hugh|title=Introduction to World Religions|year=2005|page=223}}</ref> ਇਹ ਦੂਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="kapoor">{{cite book|last=Kapoor|first=Sukhbir|title=Guru Granth Sahib: An Advance Study|year=2002|publisher=Hemkunt Press|isbn=978-8170103219|page=139}}</ref><ref name="britggs1">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਇਸ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ 1,430 ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) ਅਤੇ 5,894 ਸ਼ਬਦ (ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ) ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਇੱਕ ਤਾਲਬੱਧ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ 31 ਮੁੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਰਾਗ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਭਜਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ, ਲਹਿੰਦਾ, ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ, ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼, [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]], ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ([[ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ]], ਬਾਂਗਰੂ, ਅਵਧੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਹਿੰਦੀ), ਭੋਜਪੁਰੀ, ਸਿੰਧੀ, ਮਰਾਠੀ, ਮਾਰਵਾੜੀ, ਬੰਗਾਲੀ, [[ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਪੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ [[ਸੁਰ (ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ)|ਸੰਤ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦਾ ਆਮ ਸਿਰਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>Religion and Nationalism in।ndia By Harnik Deol. Published by Routledge, 2000.।SBN 0-415-20108-X, 9780415201087. Page 22. "Remarkably, neither is the Qur'an written in Urdu language, nor are the Hindu scriptures written in Hindi, whereas the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of Sant Bhasha."<br /> The making of Sikh scripture by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001.।SBN 0-19-513024-3,।SBN 978-0-19-513024-9 Page 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called "Sant Bhasha," a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern।ndia. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects."<br /> History of Punjabi Literature by Surindar Singh Kohli. Page 48. Published by National Book, 1993.।SBN 81-7116-141-3,।SBN 978-81-7116-141-6. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in Sant Bhasha (saint- language), it appears that some।ndian saint of 16th century".<br /> [http://www.sikhs.nl/downloads/English/Introduction%20to%20the%20Guru%20Granth%20Sahib.pdf।ntroduction: Guru Granth Sahib]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. "The Guru Granth Sahib is written in Gurmukhi script. The language, which is most often Sant Bhasha, is very close to Punjabi.।t is well understood all over northern and northwest।ndia and is popular among the wandering holy men. Persian and some local dialects have also been used. Many hymns contain words of different languages and dialects,depending upon the mother tongue of the writer or the language of the region where they were composed."<br /> Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000.।SBN 0-7914-4683-2,।SBN 978-0-7914-4683-6. Page 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."<br /> [http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism . The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. "The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout."</ref><ref>Harnik Deol, ''Religion and Nationalism in India''. Routledge, 2000. {{ISBN|978-0415201087}}. p. 22. "(...) the compositions in the Sikh holy book, Adi Granth, are a melange of various dialects, often coalesced under the generic title of ''Sant Bhasha''." ''The Making of Sikh Scripture'' by Gurinder Singh Mann. Published by Oxford University Press US, 2001. {{ISBN|978-0-19-513024-9}} p. 5. "The language of the hymns recorded in the Adi Granth has been called ''Sant Bhasha,'' a kind of lingua franca used by the medieval saint-poets of northern India. But the broad range of contributors to the text produced a complex mix of regional dialects." Surindar Singh Kohli, ''History of Punjabi Literature''. p. 48. National Book, 1993. {{ISBN|978-81-7116-141-6}}. "When we go through the hymns and compositions of the Guru written in ''Sant Bhasha'' (saint-language), it appears that some Indian saint of 16th century...." Nirmal Dass, ''Songs of the Saints from the Adi Granth''. SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. "Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahiskriti. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and Lehndi Panjabi, Sgettland Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi."</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ: [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]], [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]], [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]], [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]], ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਿੰਦੂ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸੰਤਾਂ (ਸੰਤਾਂ), ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਰਾਮਾਨੰਦ]], [[ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ|ਨਾਮਦੇਵ]], ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਸੰਤ: [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ]] ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="shapiro924">{{cite journal|last1=Shapiro|first1=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref><ref name="parrinderp256">{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn|location=United States|isbn=978-0-87196-129-7|page=256}}</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਦਇਆ, ਪਿਆਰ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ।<ref name="brekke673">Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, pp. 673, 675, 672–686</ref><ref>Christopher Shackle and Arvind Mandair (2005), ''Teachings of the Sikh Gurus'', Routledge, {{ISBN|978-0415266048}}, pp. xxxiv–xli</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਗ੍ਰੰਥ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਇਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵੀ ਨੈਤਿਕ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰੇ]] (ਮੰਦਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 40, 157</ref> ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਇਸ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, p. 44</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦੀਵੀ [[ਗੁਰਬਾਣੀ]] ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Torkel Brekke (2014), ''Religion, War, and Ethics: A Sourcebook of Textual Traditions'' (Editors: Gregory M. Reichberg and Henrik Syse), Cambridge University Press, {{ISBN|978-0521450386}}, p. 675</ref>{{Sikhism sidebar}}[[ਸਿੱਖ]] ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ "ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ" ਮੰਨਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Mann |first=Gurinder Singh |date=11 September 2020 |title=The Digital Sikh Manuscript MS 241 and the journey from Punjab to Leicester |url=https://ourhistory.le.ac.uk/2020/09/11/the-digital-sikh-manuscript-ms-241-and-the-journey-from-punjab-to-leicester/ |access-date=4 December 2025 |website=University of Leicester |quote=(5) As the Sikhs consider the Guru Granth Sahib as a ‘Living Guru’ the so-called pages are referred to as ''angs'' or limbs hence representing the living body.}}</ref>{{Guru Granth Sahib sidebar}} == ਮਹੱਤਤਾ == [[File:Guru Granth Sahib.jpg|250px|thumb|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਲਖਾਇਕ ਹਨ; ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਵਾਰਸ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇ ਲਫ਼ਜ਼ੀ ਮਾਹਿਨੇ ਹਨ। ਮੁੱਢਲਾ ਜਾਂ ਪਹਿਲਾ, ਜੋ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]], ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਹਿੰਦੂ]] ਹਨ, [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹਨ ਅਤੇ ਨੀਵੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਵੀ ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਭਜਨ ਰਚੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=46}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਾ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਏਜੰਟ ਦਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|year=1991|publisher=Oxford University Press|page=50}}</ref> ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ - ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੇ ਦਾਅਵੇਦਾਰ - ਕੋਲ ਭਜਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਪੋਥੀ (ਖਜੂਰ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ) ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p33">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਤ ਸਨ।<ref name="Singh 1991 57–58">{{cite book|last=Singh|first=Khushwant|title=A History of the Sikhs: Vol. 1. 1469–1839|url=https://books.google.com/books?id=3i_htgAACAAJ|access-date=18 December 2011|year=1991|publisher=Oxford University Press|pages=57–58, 294–295}}</ref> ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਜਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 248 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਭਜਨ ਗਾ ਕੇ ਦੇਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ।{{blockquote|ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰਾ ਮੰਦਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਮਹਿਲ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਹੇ ਮੋਹਨ, ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਹ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਘਰ ਹਨ।| ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪੰਨਾ 248 ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ}}ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਆਪਣੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਯਤਨ ਤੋਂ ਕਈ ਡਰਾਫਟ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।<ref name="MannMann2001p332">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="SinghFenech2014p129">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ 1245 ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਲਗਭਗ 1599 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕੁਝ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਹੋਵਾਲ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1600), ਵਣਜਾਰਾ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1601) ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪ ਪੋਥੀ (ਲਗਭਗ 1603) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SinghFenech2014p1292">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਪੋਥੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੰਕਲਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਜੂਦ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1969 ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ([[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ|ਫਰੀਦਕੋਟ, ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ 35 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ 500 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ 200 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਢੀਆਂ ਨੇ ਤਬਾਦਲੇ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ। 1970 ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਤਬਾਦਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੰਸਕਰਣ ਚੋਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="MannMann2001p333">{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=33–36}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਬਚ ਗਈਆਂ ਸਨ। [[ਤਸਵੀਰ:Folio_from_the_Jalandhar_recension_of_the_Goindwal_Pothi.jpg|thumb|16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਪੋਥੀ ਦੇ ਜਲੰਧਰ ਸੰਸਕਰਨ ਤੋਂ ਫੋਲੀਓ]] ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਸੋਢੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਰਿਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਬਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਫੋਟੋਆਂ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ, ਇਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਜਾਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਰਾਣੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ​​ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪਾਦਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਸਹਾਏ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ ਹੋਂਦ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਰੰਪਰਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]] ਸਮੇਤ ਇਸਦੀ ਸਮੱਗਰੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book|author1=Gurinder Singh Mann|title=The Making of Sikh Scripture|url=https://books.google.com/books?id=9mDnCwAAQBAJ|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-513024-9|pages=36–38}}</ref> ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਸ਼ੋਧਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸੂਝ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸੰਕਲਿਤ, ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="SinghFenech2014p1293">{{cite book|author1=Pashaura Singh|author2=Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies|url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ|year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=127–129}}</ref> ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲਾਹੌਰੀ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅੰਤਮ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ। == ਸੰਸਕਰਨ ਅਤੇ ਛਾਪੇ == [[ਤਸਵੀਰ:Kartarpur_Bir_(manuscript_or_codex)_of_the_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|[[ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਭਾਰਤ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] ਵਿਖੇ ਰੱਖੀ ''ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ'' ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ, [[ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ]] ਨੇ 1604 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।]] [[ਤਸਵੀਰ:19th_century_manuscript_copy,_1704_CE_Guru_Granth_Sahib,_Schoyen_Collection_Norway.jpg|thumb|19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ (ਸ਼ੋਏਨ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਨਾਰਵੇ) ਦੀ ਇੱਕ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਕਾਪੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਫੋਲੀਓ।]] 1604 ਵਿੱਚ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਣ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ|ਬਾਬਾ ਬੁੱਧ]] ਪਹਿਲੇ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਜਾਂ ਪਾਠਕ ਸਨ।<ref>William Owen Cole and Piara Singh Sambhi (1995), ''The Sikhs: Their Religious Beliefs and Practices'', Sussex Academic Press, {{ISBN|978-1898723134}}, pp. 45–46</ref> [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ|ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ]], [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਕੋਈ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ 22 ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੌਂ ਲਈ ''ਰਾਗ'' ਸੁਰਾਂ ਜੋੜਨ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 1704 ਵਿੱਚ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਵਿਖੇ, [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਪੋਥੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕਈ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਰਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਬੀੜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਦੀ 1707 ਦੀ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਕਾਪੀ ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਨੰਦੇੜ ਵਿੱਚ ਤੋਸ਼ਾਖਾਨਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ '''ਦਸਵੇ ਪਾਦਸਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ''<nowiki/>' ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਦੇ ਇਸ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ === ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ [[ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ|ਅਕਾਲੀ ਨਿਹੰਗ]] ਸੰਪਰਦਾ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਅਤੇ [[ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ]] ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਸਰਬਲੋਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref name=":4">{{Cite journal|last=Singh|first=Jasjit|date=July 2014|title=The Guru's Way: Exploring Diversity Among British Khalsa Sikhs|url=http://dx.doi.org/10.1111/rec3.12111|journal=Religion Compass|volume=8|issue=7|pages=209–219|doi=10.1111/rec3.12111|issn=1749-8171|url-access=subscription}}</ref> ਉਹ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ "ਦਰਬਾਰ" ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਦਿ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ। ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਮ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਗਲਾਚਰਨ ਪੁਰਾਣ। ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਹਨ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।<ref name=":4" /> ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਦਸਮ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਿੰਘਾਸਣ (ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਥਿਆਰ === ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ|ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ]] ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ [[ਕਿਰਪਾਨ|ਤਲਵਾਰਾਂ]], ਖੰਜਰ, [[ਚੱਕਰਮ|ਜੰਗੀ ਕੋਇਤਾਂ]] ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ [[ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ|ਜੰਗੀ ਭਾਵਨਾ]] ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ [[ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ]] ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਚਨਾ ਜਿਸਨੂੰ ''ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ''<ref name="Singh 39–59">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ '','' [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰਾਂ, ਸੈਫ਼, ਵਕਰਦਾਰ ਤਲਵਾਰਾਂ (ਤੁਲਵਾਰ), ਤੀਰ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Singh, Kamalroop.</ref> ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਗਤੀ ਹੈ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਖੰਡੋ ਖੜਗ ਤੁਪਕ ਤਬਰ ਅਰੁ ਤੀਰ ॥ ਸੈਫ ਸਰੋਹੀ ਸੈਹਥੀ ਯਹੈ ਹਮਾਰੈ ਪੀਰ ॥੩॥ [[ਕਿਰਪਾਨ]], [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]], ਤਲਵਾਰ, ਕੁਹਾੜਾ, ਰਾਈਫਲ ਅਤੇ ਤੀਰ। ਸੈਫ਼, ਖੰਜਰ, ਬਰਛਾ: ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਡੇ [[ਪੀਰ (ਸੂਫ਼ੀ)|ਪੀਰ]] (ਸੰਤ) ਹਨ। (ਸ਼ਸਤਰ ਨਾਮ ਮਾਲਾ, ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।<ref name="Singh 39–592">{{Citation |last=Singh |first=Pashaura |title=The Guru Granth Sahib |date=2011-10-13 |url=http://dx.doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |work=Sikhism in Global Context |pages=39–59 |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/acprof:oso/9780198075547.003.0003 |isbn=978-0-19-807554-7 |access-date=2023-02-26}}</ref> == ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == {{main|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ}} [[ਤਸਵੀਰ:The_3_Sikh_Granths_(Ad_-_Dasam_-_Sarbloh)_placed_together_being_recited,_Nanded,_Maharashtra.png|thumb|3 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਦਿ - ਦਸਮ - ਸਰਬਲੋਹ) ਇਕੱਠੇ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂਦੇੜ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਹਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ [[ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ]] ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite book|location=London}}</ref> ਇੱਕ ''ਸਲੋਕ ਮਹੱਲਾ ਸਤਵਨ'' (7) ਅਤੇ ''ਦੋਹਰਾ ਮਹੱਲਾ ਦਸਵਨ'' (10) ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite journal|last=Singh|first=Anurag|date=December 2018|title=Punjab: Cradle of Indian Civilization and Khalsa of Guru Gobind Singh|url=https://ggscw.ac.in/Downloads/Gyankosh%20Vol%201.pdf|journal=Gyankosh: An Interdisciplinary e-Journal|volume=1|pages=29}}</ref><ref name=":3">Singh, Pashaura.</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾਂ [[ਹਿੰਦੂ]] ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ''ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ'' (ਸੰਤਾਂ) ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਸੰਤ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵਰਗੇ ਗੁਰੂਆਂ ਲਈ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਛੰਦਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਕੁਝ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਭੱਟਾਂ (ਭੱਟਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਜਨ ਅਤੇ ਛੰਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਛੰਦ ਹਨ।<ref name="shapiro9242">{{Cite journal|last=Shapiro|first=Michael C.|last2=Dass|first2=Nirmal|year=2002|title=Songs of the Saints, from the Adi Granth|journal=Journal of the American Oriental Society|volume=122|issue=4|pages=924–929|doi=10.2307/3217680|jstor=3217680}}</ref> ਇਕੱਤੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਈ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ''ਭਗਤਾਂ'' ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗਦਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: {{Columns-list|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ: * [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ]] (974) * [[ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ]] (62) * [[ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ]] (907) * [[ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] (679) *[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ]] (2218) *[[ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ]] (116) ਭਗਤ: * [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] (541) * [[ਜੈਦੇਵ|ਭਗਤ ਜੈਦੇਵਾ]] (2) * [[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ]] (1) * [[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ]] (60) * [[ਭਗਤ ਤਿਰਲੋਚਨ]] (5) * [[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ]] (1) *[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ]] (1) * [[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]] (1) *[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ]] (1) * [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] (41) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (6) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (1) ਭੱਟ: * [[ਭੱਟ ਬਲ੍ਹ]] (1) * [[ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ]] (5) * [[ਭੱਟ ਭੀਖਾ]] (2) * [[ਭੱਟ ਗਯੰਦ]] (13) * [[ਭੱਟ ਹਰਬੰਸ]] (2) * [[ਭੱਟ ਜਾਲਪ]] (5) * [[ਭੱਟ ਕੀਰਤ]] (8) * [[ਭੱਟ ਕਲ ਸਹਾਰ]] (54) * [[ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ]] (14) * [[ਭੱਟ ਨਲ੍ਹ]] (16) * [[ਭੱਟ ਸਲ੍ਹ]] (3) ਪੀਰ: * [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ|ਭਗਤ ਫਰੀਦ]] (134) *[[ਭਗਤ ਭੀਖਨ]] (2) *[[ਭਗਤ ਬੇਣੀ]] (3) * [[ਭਗਤ ਸਧਨਾ]] (1) *[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ]] (4) ਗੁਰਸਿੱਖ: * [[ਸੱਤਾ ਤੇ ਬਲਬੰਡ ਡੂਮ|ਭਾਈ ਸੱਤਾ]] (4) * [[ਬਲਵੰਡ ਰਾਏ]] (8) * [[ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ]] (12) * [[ਬਾਬਾ ਸੁੰਦਰ]] (10) * ਭਾਈ ਪਿਆਰਾ (53)}} === ਰਾਗ === {{Pie chart|value9|caption=ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਜਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ|other=yes|label1=ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ|value1=16.53|color1=#808000|label2=ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ|value2=1.10|color2=#00FF00|label3=ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ|value3=15.38|color3=#DAFF00|label4=ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ|value4=11.52|color4=#000080|label5=ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|value5=32.63|color5=#00DAFF|label6=|value6=|color6=|label7=|value7=|value8=5.92|label8=ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ|color7=|color8=#F4C430}}ਜਿੰਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਹਾਰੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਤੇ ਰਾਗਨੀਆਂ। ਸਾਰੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਵਿ-ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਹੈ। 31 ਰਾਗ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਿਆਂ,ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਤੇ 4 ਲਾਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਲੰਬੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤੇ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 1430 ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਸਭਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਿਆਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਨਿਆਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ:- {{div col}} *ਤਤਕਰਾ *ਨਿਤਨੇਮ (1-13) *ਸਿਰੀ ਰਾਗ (14-93) *ਮਾਝ ਰਾਗੁ (94-150) *ਗਉੜੀ ਰਾਗੁ (151-346) *ਆਸਾ ਰਾਗੁ (347-488) *ਗੂਜਰੀ ਰਾਗੁ (489-526) *ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ ਰਾਗੁ (527-536) *ਬਿਹਾਗੜਾ ਰਾਗੁ (537-556) *ਵਡਹੰਸ ਰਾਗੁ (557-594) *ਸੋਰਠ ਰਾਗੁ (595-659) *ਧਨਾਸਰੀ ਰਾਗੁ (660-695) *ਜੈਤਸਰੀ ਰਾਗੁ (696-710) *ਟੋਡੀ ਰਾਗੁ (711-718) *ਬੈਰਾੜੀ ਰਾਗੁ (719-720) *ਤਿਲੰਗ ਰਾਗੁ (721-727) *ਸੂਹੀ ਰਾਗੁ (728-794) *ਬਿਲਾਵਲ ਰਾਗੁ (795-858) *ਗੌਂਡ ਰਾਗੁ (854-875) *ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗੁ (876-974) *ਨਟ ਨਰਾਇਣ ਰਾਗੁ (975-983) *ਮਾਲਿ ਗਉੜਾ ਰਾਗੁ (984-988) *ਮਾਰੂ ਰਾਗੁ (989-1106) *ਤੁਖਾਰੀ ਰਾਗੁ (1107-1117) *ਕੇਦਾਰ ਰਾਗੁ (1118-1124) *ਭੈਰਉ ਰਾਗੁ(1125-1167) *ਬਸੰਤੁ ਰਾਗੁ (1158-1196) *ਸਾਰੰਗ ਰਾਗੁ (1197-1253) *ਮਲਾਰ ਰਾਗੁ (1254-1293) *ਕਾਨੜਾ ਰਾਗੁ (1294-1318) *ਕਲਿਆਣ ਰਾਗੁ (1319-1326) *ਪਰਭਾਤੀ ਰਾਗੁ (1327-1351) *ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਰਾਗੁ (1352-1353) *ਸਲੋਕ ਸਹਸਕ੍ਰਿਤੀ (1353-1360) *ਗਾਥਾ,ਫ਼ੁਨਹੇ ਤੇ ਚਉਬੋਲੇ (1360-1364) *ਸਲੋਕ ਕਬੀਰ (1364-1377) *ਸਲੋਕ ਫ਼ਰੀਦ (1377-1384) *ਸਵੱਈਏ (1385-1409) *ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੌਂ ਵਧੀਕ (1410-1429) *ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੇ ਰਾਗਮਾਲਾ (1429-1430){{div col end}} === ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ === ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 22 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ 349 ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ-ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ 3 ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਹਨ। {|class="wikitable sortable" |+ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ! ਭਗਤ !! ਸ਼ਬਦ !! ਭਗਤ !!ਸ਼ਬਦ |- |[[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]]|| 224|| [[ਭਗਤ ਭੀਖਨ ਜੀ]]||2 |- |[[ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ]]||61||[[ਭਗਤ ਸੂਰਦਾਸ ਜੀ]]||1 (ਸਿਰਫ਼ ਤੁਕ) |- |[[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ]]||40||[[ਭਗਤ ਪਰਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਸੈਣ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]]||4||[[ਭਗਤ ਪੀਪਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਬੈਣੀ ਜੀ]]|| 3||[[ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਧੰਨਾ ਜੀ]]||3||[[ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ|ਭਗਤ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ]]||1 |- |[[ਭਗਤ ਜੈਦੇਵ ਜੀ]]||2||[[ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ]]||3 |- |||||ਜੋੜ||352 |} ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ]] ਦੀਆਂ 3 ਹੋਰ ਬਾਣੀਆਂ ਹਨ- ਬਾਵਨ ਅਖਰੀ, ਪੰਦ੍ਰਹ ਥਿਤੀ, ਸਤ ਵਾਰ। ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ]] ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹ ਭੀ ਹਨ:- * ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ = 243 (ਇਹਨਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਭੀ ਕੁਝ) * ਭਗਤ ਫਰੀਦ ਜੀ = 130 ਸਲੋਕ ਹਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਵਰਤੇ ਗਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" |+ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਵੇਰਵਾ !ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ!!ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ !!ਗਿਣਤੀ |- |[[ਹਰਿ]]|| 8344|||ਰਾਮ|| 2533|||[[ਪ੍ਰਭੂ]]|| 1371 |- |ਗੋਪਾਲ|| 491|||ਗੋਬਿੰਦ|| 475|||[[ਪਰਮਾਤਮਾ]]|| 324 |- |ਕਰਤਾ|| 228|||ਠਾਕੁਰ|| 216|||ਦਾਤਾ|| 151 |- |ਪਰਮੇਸ਼ਰ|| 139|||ਮੁਰਾਰੀ|| 97|||[[ਨਰਾਇਣ|ਨਾਰਾਇਣ]]|| 89 |- |ਅੰਤਰਜਾਮੀ|| 61|||ਜਗਦੀਸ|| 60|||ਸਤਿਨਾਮ|| 59 |- |ਮੋਹਨ|| 54|||[[ਅੱਲਾਹ|ਅੱਲਾ]]|| 46|||[[ਭਗਵਾਨ]]|| 30 |- |ਨਿਰੰਕਾਰ|| 29|||ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ|| 22|||[[ਵਾਹਿਗੁਰੂ]]|| 13 |} ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਦੀ ਉਗਾਹੀ ਮੂਜਬ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ਏਕਮ ਸੰਮਤ 1661/1 ਅਗਸਤ 1604 ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਇਹ ਸੰਕਲਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਗਰੰਥ ਦਾ ਤਤਕਰਾ ਤੇ ਅੰਗ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। 7000 ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਗੁਰੂਆਂ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ 15 ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ [[ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਕਬੀਰ]] ਅਤੇ [[ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ 974 ਪਤਰੇ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਦੇ 12”x8”ਅਕਾਰ ਦੇ 1948 ਪੰਨੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਾਲੀ ਪੰਨੇ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਜਗ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਕੀਤਾ ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਸਥਿਤ ਹੈ। === ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ === 19ਵੀਂ ਅਤੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ, ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਸੰਸਕਰਣ ਲੱਭੇ ਗਏ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਵਿਚਾਰ ਹਨ: * ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਕਸਾਰ "ਮਾਤਾ ਪਰੰਪਰਾ" ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜਾਂ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਕੋਡੈਕਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵਾਧੂ ਭਜਨ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਰੇਖਿਕ, ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੰਦ ਸੰਸਕਰਣ ਬਣਿਆ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੋਈ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸੰਗਠਿਤ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਿਕਲਪਿਕ ਭਜਨਾਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। * ਗੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਚਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਰੇਖਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਕੂਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਇ ਐਮਐਸ, ਗੋਵਿੰਦਵਾਲ ਐਮਐਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਐਮਐਸ 1245 ਨਾਮਕ ਤਿੰਨ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੇਲ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ 1642 ਅਤੇ 1692 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁਣ 27 ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਵਿਕਲਪਿਕ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੋਥੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪੋਥੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਸਨ। * ਪਿਆਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਕਰਣ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਇਹ ਸੰਸਕਰਣ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਗਲਤੀਆਂ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਜਾਂ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਢਾਲਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਾਰਨ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਿਆ, ਫਿਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਵ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਾਠ ਦਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸੰਸਕਰਣ ਨਹੀਂ ਸੀ। * ਚੌਥਾ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤੀਜੇ ਵਿਚਾਰ 'ਤੇ ਬਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿਓਲ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ, ਜੋ ਖੇਤਰੀ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ [[ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ|ਭਗਤੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ]] ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦੇ ਸਨ। ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪਾਠ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ, ਸੰਪਾਦਨ ਅਤੇ ਸੰਕਲਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। * ਪਸ਼ੌਰਾ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਚੌਥੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਸਾਥੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਦੇ ਜਗਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਸਨ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੂ ਸਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ (ਹਥਲਿਖਤ) ਦਾ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜੋ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲਿਖਾਰੀ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ-ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਇਹ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਇੱਕ ਰੇਖਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਭਾਵ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਤੋਂ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਰਚਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Large-sized_Guru_Granth_Sahib_manuscript_that_was_handwritten_by_Pratap_Singh_Giani_and_completed_in_1908_C.E._03.jpg|right|thumb|[[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ [[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਗਿਆਨੀ]] ਦੁਆਰਾ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਮ ਹਿੱਸਾ]] ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ, ਮਹਮਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸੁਝਾਅ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਫੈਲਾਈ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ "ਗੁਰੂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ" ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਲੰਡਾ ਲਿੱਪੀਆਂ|ਲੰਡਾ ਲਿਪੀਆਂ]] ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੂੰ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਲਿਪੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਅਨੰਦ ਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ - ਵਿਸਮਦ - ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਰਾਗਾਂ<ref name="kerry">{{Cite book|deadurl=Kerry Brown (historian)}}</ref> ਦੁਆਰਾ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗ "ਅੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ: # ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ [[ਮੂਲ ਮੰਤਰ]], [[ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ]], [[ਰਹਿਰਾਸ|ਸੋ ਧਾਰ]] ( ਰਹਿਰਾਸ ) ਅਤੇ [[ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ|ਸੋਹਿਲਾ]] ਵਾਲੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗ; # ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਰਾਗਾਂ ਜਾਂ ਸੰਗੀਤਕ ਸੈਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। (ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ)। # ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗਾਥਾ, ਫੂੰਹੇ, ਅਤੇ ਚੌਬੋਲੇ ਰਚਨਾਵਾਂ, ਕਬੀਰ ਦਾ [[ਦੋਹਾ|ਸ਼ਲੋਕਾ]], ਫਰੀਦ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਗੁਰੂ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ|11 ਭੱਟਾਂ]] ਦੇ ਸਵਈਏ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਭਦੁਆਰ ਦਾ ਸ਼ਲੋਕਾ, ਰਾਗਲੋ (ਮੁੰਦਾਵਣੀ), ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ ਅਤੇ [[ਰਾਗਮਾਲਾ|ਰਾਗ]] (ਰਾਗ ਦੀ ਸੂਚੀ) ਵਾਲਾ ਪੋਸਟ ਰਾਗ ਭਾਗ। [[ਰਾਗ]] ਸ਼ਬਦ "ਰੰਗ" ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇੱਥੇ ਰਾਗ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੂਹਾਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਆਤਮਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਔਰਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਵਨਾ ਜਾਂ ਮੂਡ ਜੋ ਕਿ ਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਾਂ ਕ੍ਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਗ ਸੁਰੀਲੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਤ [[ਸੁਰ|ਸਵਰਾਂ ਦੇ]] ਜ਼ਬੂਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੈਮਾਨੇ ਜਾਂ ਢੰਗ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਗ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। [[ਰਾਗਮਾਲਾ]] (ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਰਚਨਾ) ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੱਠ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਦਿੱਖ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: {{Div col|colwidth=15em}} # ਆਸਾ (8) # ਗੁਜਰੀ (10) # ਗੌਰੀ ਦੀਪਾਕੀ (12) # ਧਨਾਸ਼੍ਰੀ (13) # ਗੌਰੀ ਗਰੀਬੀ (13) # ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ (14) # ਮਾਝ (94) #ਗਉੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ (151) #ਗਉੜੀ ਰਾਗ (151) #ਗਉੜੀ ਦਖਣੀ (152) #ਗਉੜੀ ਚੇਤੇ (154) # ਗੌਰੀ ਬੈਰਾਗਨ (155) #ਗਉੜੀ ਪੂਰਬੀ ਦੀਪਾਕੀ (157) #ਗਉੜੀ ਮਾਝ (172) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਵਾ (214) # ਗੌਰੀ ਮਾਲਾ (214) # ਗੌਰੀ ਸੋਰਠ (330) # ਆਸਾ ਕਾਫੀ (365) # [[ਆਸਾਵਰੀ]] (369) # ਆਸਾ ਆਸਵਰੀ (409) # ਦੇਵਗੰਧਾਰੀ (527) # [[ਬਿਹਾਗੜਾ|ਬਿਹਾਗੜਾ]] (537) # ਵਡਹੰਸ (557) # ਵਡਹੰਸ ਦਖਣੀ (580) # ਸੋਰਠ (ਰਾਗ) (595) # ਜੈਤਸਰੀ (696) # ਟੋਡੀ (ਰਾਗ) (711) # ਬੈਰਾਰੀ (719) # ਤਿਲੰਗ (721) # ਤਿਲੰਗ ਕਾਫੀ (726) # ਸੂਹੀ (ਰਾਗ) (728) # ਸੂਹੀ ਕਾਫੀ (751) # ਸੂਹੀ ਲਲਿਤ (793) # [[ਬਿਲਾਵਲ]] (795) #ਬਿਲਾਵਲ ਦਖਣੀ (843) # ਗੋਂਡ (ਰਾਗ) (859) #ਬਿਲਾਵਲ ਗਾਊਂਡ (874) # [[ਰਾਮਕਲੀ]] (876) # ਰਾਮਕਲੀ ਦਖਣੀ (907) # ਨਟ ਨਰਾਇਣ (975) # ਅਖਰੋਟ (975) # ਮਾਲੀ ਗੌਰਾ (984) # ਮਾਰਵਾ (ਰਾਗ) ਮਾਰੂ (989) # ਮਾਰੂ ਕਾਫੀ (1014) # ਮਾਰੂ ਦਖਣੀ (1033) # ਤੁਖਾਰੀ (1107) # [[ਕੇਦਾਰ (ਰਾਗ)|ਕੇਦਾਰਾ]] (1118) # [[ਭੈਰਵ_(ਰਾਗ)|ਭੈਰੋ]] (1125) # ਬਸੰਤ (ਰਾਗ) (1168) # ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ (1170) # [[ਸਾਰੰਗ_(ਰਾਗਾਂ ਦਾ_ਪਰਿਵਾਰ)|ਸਾਰੰਗ]] (1197) # ਮਲਹਾਰ (1254) # ਕਨੜਾ ਰਾਗ (1294) # ਕਲਿਆਣੀ ਰਾਗ(1319) # ਕਲਿਆਣ ਭੋਪਾਲੀ (1321) # ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਭਾਸ (1327) # ਪਾਰਭਾਤੀ (1327) # ਪਾਰਬਤੀ ਦਖਣੀ (1344) # ਬਿਭਾਸ ਪਾਰਭਾਤੀ (1347) # ਜੈਜਾਵੰਤੀ (1352){{Div col end}} === ਹੋਰ ਆਵਰਤੀ ਰਚਨਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ === ਹਰੇਕ ਰਾਗ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਗੁਰੂ (ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਸ ਰਚਨਾਵਾਂ ਹਨ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਮ ਆਵਰਤੀ [[ਵਾਰ|ਵਾਰਾਂ]] (ਲੰਬੀਆਂ ਗਾਥਾਵਾਂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), [[ਛੰਦ]] (ਇੱਕ ਘੋਸ਼ਣਾ ਛੰਦ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਅਸ਼ਟਪਾਦੀਆਨ (ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮਾਪ), ਪਹਿਰੇ (ਦਿਨ ਦੇ [[ਪਹਰੇ|ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ]] 'ਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਹਫ਼ਤਾਵਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰ ਸਤਿ (ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਬਾਰਾ ਮਹਾਂ (ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਵਿਤਾਵਾਂ), ਥਿਥੀ (ਪੰਦਰਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਤਾਰੀਖਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜੋਤਿਸ਼ ਕਵਿਤਾਵਾਂ) ਥੀਮ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਗ ਭਾਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। === ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭੂਮਿਕਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Sri_Guru_Granth_Sahib.jpg|thumb|ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] 1708 ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਮਾਨਿਓ ਗ੍ਰੰਥ|ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ]] "ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ" ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ, ਨਰਬੁਧ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਭੱਟ ਵਹੀ (ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਾਜਪੂਤ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਰਡ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਦੀਵੀ-ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ, ਦਸ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="britggs12">[https://www.britannica.com/topic/Adi-Granth-Sikh-sacred-scripture Adi Granth], Encyclopaedia Britannica</ref> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਕ, ਸ਼ਬਦ, ਬਣਤਰ, ਵਿਆਕਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਕੋਲ ਇੱਕ ਦੂਤ ਵਜੋਂ ਭੇਜਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ, ਇੱਕ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਾਸਕ, ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ (ਆਸਾ ਕੀ ਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਇਤ 'ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, "ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਘੁਮਿਆਰ ਦੇ ਢੇਰ ਵਿੱਚ ਗੁੰਨ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ", ਇਸਨੂੰ [[ਇਸਲਾਮ]] ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਰਾਏ ਨੇ ਸਮਰਾਟ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਲਿਖਤ ਦੀ ਗਲਤ ਨਕਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਗਿਆ, "ਮੁਸਲਮਾਨ" ਨੂੰ "ਬੇਈਮਾਨ" (ਬੇਈਮਾਨ, ਬੁਰਾਈ) ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ।<ref name="eosramrai">Gurucharan Singh Anand (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n477|Ram Rai]], Encyclopedia of Sikhism, Editor in Chief: Harbans Singh, Punjab University</ref> ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਗੁਰੂ ਹਰ ਰਾਏ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਤੋਂ ਵਰਜਿਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। === ਪਾਠ === ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੇਂਦਰ ਬਿੰਦੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤਖ਼ਤ (ਸਿੰਘਾਸਣ) ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਥੜ੍ਹੇ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਢੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਤ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ, ਕਦੇ ਵੀ ਧੋਤੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛਤਰੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ [https://www.sikhiwiki.org/index.php/Chaur_sahib ਚੌਰ ਸਾਹਿਬ] (ਪੰਖਾ ਵਿਸਕ) ਲਹਿਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਇੱਕ [[ਗ੍ਰੰਥੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਜਨਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਧੂੜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜਿਆਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਹੇਠ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ। === ਰਸਮਾਂ === {{Multiple image | align = right | image1 = 2017 sukhasan ritual palki palanquin for Guru Granth Sahib every night, Golden temple Amritsar.jpg | width1 = 159 | alt1 = | caption1 = | image2 = Palki sahib, the palanquin carrying the Adi Granth.jpg | width2 = 180 | alt2 = | caption2 = | footer = ਖੱਬੇ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ 'ਸੁਖਾਸਨ' ਦੀ ਰਸਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਪਾਲਕੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬੈੱਡਰੂਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੇ: ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਪਾਲਕੀ ("ਪ੍ਰਕਾਸ਼")। }} [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ]] ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ (ਮੰਦਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ। ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਮਾਪਤੀ ਰਸਮ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਖਾਸਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ( ਸੁਖ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਆਰਾਮ ਜਾਂ ਆਰਾਮ", ਆਸਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਸਥਿਤੀ")। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਭਗਤੀ [[ਕੀਰਤਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ [[ਅਰਦਾਸ|ਅਰਦਾਸਾਂ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ, ਸਿਰਹਾਣੇ ਵਾਲੀ ਪਾਲਕੀ (ਪਾਲਕੀ) ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਇਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਿਸਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ngks812">{{Cite book}}</ref> * ਉਦਘਾਟਨੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਰੋਸ਼ਨੀ"। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਗਲਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਾਰ ਆਸਾ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੇ ਰਸਮੀ ਗਾਇਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਬੇਤਰਤੀਬ ਪੰਨਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਪੰਨੇ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰਾ ਪੰਨਾ ਦਿਨ ਦਾ ਮੁਖਵਾਕ (ਜਾਂ ਵਾਕ ) ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦਿਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਮਿਰਵੋਲਡ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ "ਗੁਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ" ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਮਿਰਵੋਲਡ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਈ ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ "ਅਰਥਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ" ਨੂੰ ਢਾਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਅਨੁਵਾਦ == ਇੱਕ ਜਰਮਨ [[ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਾਸਤਰ|ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਨੇ]] 1877 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਠ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।<ref>[[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n8|The Adi Granth]], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co., London; Notes: In this 876 pages publication, Trumpp's translation starts at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n155|page 156]], while philological notes on the language of the Sikh scripture start at [[iarchive:digranthorholysc00trumuoft/page/n139|page 140]]</ref> ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ "ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਇੱਕ ਘਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਿਰਫ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ"। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਮਾਰਕ ਜੁਰਗੇਨਸਮੇਅਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਤਾ, ਅਨੁਵਾਦ, ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਕੀਮਤੀ ਸੰਦਰਭ ਕਾਰਜ ਹਨ।<ref>{{Cite book}}</ref> ਅਕਸ਼ਯਾ ਕੁਮਾਰ, ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ "ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਤੇ ਮਕੈਨੀਕਲ" ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੂਲ ਆਇਤਾਂ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਨਾਲ ਹਮਦਰਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਪੁਨਰ-ਬਿਆਨ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਮੰਡੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਲਾ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ ਝੁਕਾਅ ਦੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਨੋਟ ਕੀਤਾ,<ref name="perplexed8687">{{Cite book}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਸਮਰਥਿਤ ਸਿੱਖ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ "ਵਿਰੋਧੀ" ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ ਓਅੰਕਾਰ" ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿੱਚ "ਇੱਕ" ਅੰਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਵਾਦੀ-ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਰਥੋਡਾਕਸ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਭਾਈਚਾਰਾ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟਰੰਪ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ, [[ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼]], ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰ ਅਧੂਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਜੋ ਟਰੰਪ ਦੇ ਸਮਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ -ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡਿਆ।<ref>Donald Dawe (2011), [[iarchive:TheEncyclopediaOfSikhism-VolumeIiiM-r/page/n17|Macauliffe, Max Arthur]], Encyclopedia of Sikhism, Volume III, Harbans Singh (Editor), Punjabi University, Patiala; The translation of Guru Nanak's ''Janamsakhi'' and his hymns in the Guru Granth Sahib are in Macauliffe's [[iarchive:in.ernet.dli.2015.45269/page/n39|Volume I]], The Sikh Religion (1909)</ref> ਉਸਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼]] ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਖ ਅਨੁਵਾਦ ਸਲਾਹਕਾਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ [[ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] ਸਨ, ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਹਮ ਹਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਲੇਖਕ ਸਨ।<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Kenneth W.|year=1973|title=Ham Hindū Nahīn: Arya Sikh Relations, 1877–1905|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1973-05_32_3/page/456|journal=The Journal of Asian Studies|publisher=Cambridge University Press|volume=32|issue=3|pages=457–475|doi=10.2307/2052684|jstor=2052684}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਛੇ-ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ "ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ" ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1909 ਵਿੱਚ ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Hawley1993jsg">{{Cite book}}</ref> ਟਰੰਪ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਸੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਜਿਓਰਜੀਓ ਸ਼ਾਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਲਿਖੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਭਜਨਾਂ ਨੂੰ ਈਸਾਈ-ਵਰਗੇ "ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ" ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰੋਤਿਆਂ ਲਈ।<ref name="Shani2007p30">{{Cite book}}</ref> ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੁਆਰਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮਝਿਆ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਨੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨੂੰ "ਗੈਰ-ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ" ਅਤੇ "ਸ਼ੱਕੀ" ਵਜੋਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੈਕਾਲਿਫ ਦੇ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Hawley1993jsg" /> ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਸ਼ੈਕਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੈਕਾਲਿਫ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ 1890 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ([[ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ|ਸਿੰਘ ਸਭਾ]]) ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਖਿਆਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਏਕਾਸ਼੍ਵਰਵਾਦ" ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਿੱਖ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਬੂਰ ਵਰਗੇ ਅਨੁਵਾਦ" ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। {{Verse translation|ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥੨॥ <br />ਗਾਵੈ ਕੋ ਤਾਣੁ ਹੋਵੈ ਕਿਸੈ ਤਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਦਾਤਿ ਜਾਣੈ ਨੀਸਾਣੁ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਗੁਣ ਵਡਿਆਈਆ ਚਾਰ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿਖਮੁ ਵੀਚਾਰੁ ॥ਗਾਵੈ ਕੋ ਸਾਜਿ ਕਰੇ ਤਨੁ ਖੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜੀਅ ਲੈ ਫਿਰਿ ਦੇਹ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਜਾਪੈ ਦਿਸੈ ਦੂਰਿ ॥ ਗਾਵੈ ਕੋ ਵੇਖੈ ਹਾਦਰਾ ਹਦੂਰਿ ॥ ਕਥਨਾ ਕਥੀ ਨ ਆਵੈ ਤੋਟਿ ॥ ਕਥਿ ਕਥਿ ਕਥੀ ਕੋਟੀ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ॥ ਦੇਦਾ ਦੇ ਲੈਦੇ ਥਕਿ ਪਾਹਿ ॥ ਜੁਗਾ ਜੁਗੰਤਰਿ ਖਾਹੀ ਖਾਹਿ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੁਕਮੁ ਚਲਾਏ ਰਾਹੁ ॥ ਨਾਨਕ ਵਿਗਸੈ ਵੇਪਰਵਾਹੁ ॥੩॥|Hukmī hovan ākār hukam na kahiā jāī. Hukmī hovan jīa hukam milai vadiāī. Hukmī utam nīch hukam likh dukh sukh pāīah. Iknā hukmī bakhsīs ik hukmī sadā bhavāīah. Hukmai andar sabh ko bāhar hukam na koe. Nānak hukmai je bujhai ta haumai kahai na koe. ॥2॥ <br />Gāvai ko tāṇ hovai kisai tāṇ. Gāvai ko dāt jāṇai nīsāṇ. Gāvai ko guṇ vadiāīā chār. Gāvai ko vidiā vikham vīchār. Gāvai ko sāj kare tan kheh. Gāvai ko jīa lai fir deh. Gāvai ko jāpai disai dūr. Gāvai ko vekhai hādrā hadūr. Kathnā kathī na āvai tot. Kath kath kathī kotī kot kot. Dedā de laide thak pāhi. Jugā jugantar khāhī khāhi. Hukmī hukam chalāe rāhu. Nānak vigsai veparvāhu.||3|||italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib [[Japji Sahib]] 2–3'' <ref>[http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1&g=1&h=1&r=1&t=1&p=0&k=0 Guru Granth Sahib ॥ ੫ ॥], Pages 1–2 of 1430, [http://www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=1 srigranth.org]</ref>|attr2=Transliteration}}{{Verse translation|'''ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1877)'''<ref>[https://archive.org/details/cu31924023913217/page/n157 The Adi Granth], Ernest Trumpp (1877), WH Allen & Co, pp. 2–5 (see footnotes for alternates)</ref> (ਉਸਦੇ) ਹੁਕਮ ਨਾਲ (ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ) ਰੂਪ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ (ਹਾਲਾਂਕਿ) ਦੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵਾਂ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ (ਆਵਾਗਵਨ ਵਿੱਚ) ਭਟਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਨਕ! ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। [2]<br /> ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਦੀ) ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੀ (ਉਦਾਰਤਾ) ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਹ (ਆਪਣੇ) ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। — ਕੋਈ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਇੱਕ ਔਖਾ ਵਿਚਾਰ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਨ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ), (ਪਰ) ਦੂਰੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ: ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਵਤਾਂ ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ, ਕਹਾਣੀ, ਕਰੋੜਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ (ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ) ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯੁੱਗਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਉਹ ਖਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਨਕ! ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।|'''ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਾਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ (1909)'''<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.45269/page/n289 The Sikh Religion Vol. 1], Max Authur Macauliffe (1909), Clarendon Press, pp. 196–197 (see footnotes for alternates)</ref> ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਕੁਝ ਆਪਣਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ; ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਨਕ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਹੰਕਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।<br /> ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਲੱਖਾਂ ਵਰਣਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਉਸਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਾਨਕ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਖੁਸ਼ ਹੈ।|italicsoff=y|attr1=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''|attr2=''Guru Granth Sahib Japji Sahib 2–3''}} ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪੂਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ, ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ, 1960 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1978 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ "ਤੂੰ" ਅਤੇ "ਤੂੰ" ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ-ਜਿਲਦਾਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅਨੁਵਾਦ 3HO/ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਬ੍ਰਦਰਹੁੱਡ ਦੀਆਂ Sikhnet.com ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Lynne_20052">{{Cite book}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Title-page_of_'The_Ādi_Granth_-_Or,_the_Holy_Scriptures_of_the_Sikhs'_by_Ernest_Trumpp,_1877.jpg|alt=Title-page of The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs by Ernest Trumpp, 1877|ਅਰਨੈਸਟ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ''ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ: ਜਾਂ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ'' ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਪੰਨਾ ਤਸਵੀਰ:English_translation_of_the_opening_lines_of_Guru_Nanak's_Japji_Sahib_composition_by_Max_Arthur_MacAuliffe,_published_in_'The_Sikh_Religion_-_Its_Gurus,_Sacred_Writings_and_Authors'_(volume_1),_1909.jpg|alt=English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors (volume 1), 1909|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਰਚਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਮੈਕਸ ਆਰਥਰ ਮੈਕਆਲਿਫ਼ ਦੁਆਰਾ, ਜੋ ਕਿ ''ਦ ਸਿੱਖ ਰਿਲੀਜਨ - ਇਟਸ ਗੁਰੂਜ਼, ਸੈਕਰਡ ਰਾਈਟਿੰਗਜ਼ ਐਂਡ ਆਥਰਜ਼'' (ਜਿਲਦ 1), 1909 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ </gallery> == ਛਪਾਈ == ਮੂਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਕੋਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=29 August 2004 |title=Original copy of holy Guru Granth Sahib at Kartarpur villages |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204141925/https://www.outlookindia.com/newswire/story/{{sic|or|ginal|hide=y}}-copy-of-holy-guru-granth-sahib-at-kartarpur-villages/245915 |archive-date=4 December 2020 |access-date=2023-06-25 |website=Outlook India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|title=Descendants of Arjan Dev have original text|date=2004-08-30|work=The Times of India|access-date=2023-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404195812/https://timesofindia.indiatimes.com/india/descendants-of-arjan-dev-have-original-text/articleshow/831765.cms|archive-date=4 April 2019|issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kartarpur Bir |url=https://www.sikhmuseum.com/words/granth/granth4.html |access-date=2022-11-04 |website=www.sikhmuseum.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|title=Sodhi Family Asked to Hand over Kartarpuri Bir to SGPC|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> ਸੋਢੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਹਨ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ 1598 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|title=Sodhis refuse to oblige|last=Singh|first=Varinder|date=26 August 2004|work=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20041001112706/https://www.tribuneindia.com/2004/20040827/punjab1.htm#2|archive-date=1 October 2004|agency=Tribune News Service|location=Chandigarh, India}}</ref> 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ, ਇਹ 1430 ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਮਿਆਰੀ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਿਰਫ਼ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਕਾਪੀ 1864 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਪੀਆਂ ਜੋ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੀ ਰਸਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਸਕਾਰ ਨੂੰ ਅਗਨ ਭੇਟਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਤਸਵੀਰ:Metal-type_print_of_the_Guru_Granth_Sahib_based_upon_the_Kartarpur_Bir,_by_Rai_Sahib_Munshi_Gulab_Singh_and_Sons,_published_by_the_Mufidam_Press,_1899.jpg|thumb|ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਬੀੜ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਧਾਤ-ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ-ਪੰਨਾ, ਮੁਫੀਦਮ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ, 1899।]] ਨਾਮਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ 1868 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Delhi}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਛਪੇ ਹੋਏ ਸੰਸਕਰਣ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਸਗੋਂ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਿਪੀ|ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਾਪੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 1871 ਅਤੇ 1895 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸੀ-ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਸਕਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਬੂਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ]] (SGPC) ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, SGPC ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਹੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3597073.stm|title=Sikh holy book flown to Canada|last=Jolly|first=Asit|date=2004-04-03|access-date=2010-01-05|publisher=BBC News}}</ref> 9 ਮਈ 1998 ਨੂੰ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ [[ਹੁਕਮਨਾਮਾ]] ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਦੇ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਕਾਰ SGPC ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/sgpc-should-print-guru-granth-sahib/articleshow/1578025706.cms|title='SGPC should print Guru Granth Sahib'|date=19 August 2001|work=Times of India|access-date=9 May 2025}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=19 December 2007 |others=Khalsa Press |title=Punjab Approves Ban on Publishing Saroops by Private Firms |url=https://panthic.org/articles/3754 |access-date=9 May 2025 |website=Panthic }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਫਰਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name=":5" /> 2006 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੰਸਕਰਣ ਛਾਪਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 2006 ਵਿੱਚ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਛਾਪਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਟਿੰਗ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਛਾਪ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਪੀ ਵੇਚ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>[https://www.tribuneindia.com/2006/20060423/punjab1.htm Publishers barred from bringing out Guru Granth Sahib], Varinder Walia, Tribune India, April 23, 2006, Chandigarh</ref> ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ, ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਇਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬਗੰਜ]] ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।<ref>[http://www.uniindia.com/modern-eco-friendly-printing-press-to-print-guru-granth-sahib-at-gurudwara-rakabganj-dsgmc/india/news/1680454.html Modern eco-friendly printing press to print Guru Granth Sahib at Gurudwara Rakabganj: DSGMC], United News of India (July 28, 2019)</ref> 2007 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਫਰਮਾਂ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣਾ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":5" /> ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਵੇਲੇ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰਤ [[ਛਾਪਾਖ਼ਾਨਾ|ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ]] ਵਿੱਚ ਛਾਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਗਲਤ ਪ੍ਰਿੰਟ ਅਤੇ ਸੈੱਟ-ਅੱਪ ਸ਼ੀਟਾਂ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ ਹੈ, ਨੂੰ [[ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ|ਗੋਇੰਦਵਾਲ]] ਵਿਖੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>Eleanor Nesbitt, ''Sikhism: A Very Short Introduction'', {{ISBN|0-19-280601-7}}, [[Oxford University Press]], pp. 40–41</ref> ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਟਰੇਸੀ, [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ|ਅਮਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ [[ਸਿੱਖ ਡਾਇਸਪੋਰਾ|ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ]] ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਛਪਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ।<ref name=":32">{{Cite web |last=Singh |first=Amrik |date=6 September 2023 |title=SGPC decided to establish a press in America and print the holy images of Sri Guru Granth Sahib |url=https://www.punjabnewsexpress.com/punjab/news/sgpc-decided-to-establish-a-press-in-america-and-print-the-holy-images-of-sri-guru-granth-sahib-221221 |access-date=2023-09-07 |website=Punjab News Express}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == 1938 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਪਰਲ ਐੱਸ ਬੱਕ|ਪਰਲ ਐਸ. ਬੱਕ]] ਨੇ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਬਾਰੇ ਇਹ ਕਿਹਾ:<ref>{{Cite book}}</ref>{{Blockquote|text=ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ, ਉਸਦੀ ਤਾਂਘ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਪੁਕਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜੋ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੰਖੇਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵਿਹਾਰਕ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਤੱਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬ ਆਧੁਨਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਖੋਜੀ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕ ਇਕਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਬਣਾਈਆਂ ਮਨਮਾਨੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੰਡੀ ਹੋਈ ਹੈ।<br><br>ਸ਼ਾਇਦ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਮਨ ਲਈ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...|author=Pearl S. Buck|title=quoted in ''Dharma: The Hindu, Jain, Buddhist and Sikh Traditions of India'' by Veena R. Howard (2017), page 219}} ==ਸਤਿਕਾਰ== * [[ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ]] ਸਮੇਂ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ, ਰੇਗਿਸਤਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਛੁਪਣਗਾਹ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਾਂ ਜੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ * [[ਜ਼ਮਾਨ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ 1762 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਸੀ। * [[ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ]] , [[ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ]], [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਦਰਜਨਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਨ। ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਹ ਘਰੋਂ ਅਰਦਾਸ ਸੋਧ ਕੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ ਨਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। * [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ]] ਦੌਰਾਨ [[ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ]] (20 ਫ਼ਰਵਰੀ 1921), [[ਜੈਤੋ]] (ਅਗਸਤ 1923 ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਥਾ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1924), [[ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਮੋਰਚਾ|ਗਰੂ ਦਾ ਬਾਗ਼]] (ਅਗਸਤ 1922) ਮੋਰਚੇ ਲੱਗੇ ਸਨ। * [[ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਤੇ [[ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ]] ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਪਲਟਨਾਂ ਕੋਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਰਕਾਂ ਵਿਚ ਰਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਲਟਨ ਨੇ ਇਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਣਾ ਹੁਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਅਦਬ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। * ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਕ ਸਵਾ- ਇੰਚੀ ਬੀੜ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੋਸ਼ ਦਿਵਾਇਆ (ਦਰਅਸਲ ਭੜਕਾਇਆ) ਜਾ ਸਕੇ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ]] * [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] * [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਅਤੇ ਬਾਣੀ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ]] * [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਗੁਰਸਿੱਖ]] * [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੱਖ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [http://www.panjabdigilib.org/ ਪੰਜਾਬ ਡਿਜੀਟਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] * [http://www.srigranth.org/ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ] * [https://www.khojgurbani.org/ ਖੋਜ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਕਈ ਅਨੁਵਾਦ] * [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ ਡੀਆਈਐਸਆਰ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਲਈ ਜਰਮਨ ਸੂਚਨਾ ਕੇਂਦਰ] {{Commons category|Guru Granth Sahib|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}} {{wikisource|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ/1}} {{Sikhism|state=collapsed}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਐਨ]] 04lec6odpzzy7tabcvs1dhecbsf0zug 0 13048 839356 688092 2026-05-13T15:55:44Z Sonia Atwal 49604 839356 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਆਰ ਕੇ ਨਰਾਇਣ | image =RK Narayan and his wife Rajam.jpg | caption = |birth_name=ਰਾਸੀਪੁਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਆਇਰ ਨਰਾਇਣਾ ਸਵਾਮੀ | birth_date = {{birth date|1906|10|10||df=yes}} | birth_place = [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]], [[ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ]], ਤਮਿਲਨਾਡੂ, ਭਾਰਤ) | death_place = ਚੇਨਈ | death_date = {{death date and age|2001|05|13|1906|10|10|||df=yes}} | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਭਾਰਤੀ | genre = ਕਥਾ-ਸਾਹਿਤ, ਕਾਲਪਨਿਕ | notableworks = <!--Please do not add notable works here; too many to list in the infobox --> | influenced = [[ਅਲੈਜੰਡਰ ਮੈਕਕਾਲ ਸਮਿਥ]] | awards = [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ]], [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਸਨਮਾਨ]], [[ਬੇਨਸਨ ਮੈਡਲ]] }} '''ਆਰ. ਕੇ. ਨਰਾਇਣ''' (10 ਅਕਤੂਬਰ 1906 - 13 ਮਈ 2001) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ [[ਭਾਰਤ]]ੀ [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ''ਰਾਸੀਪੁਰਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਸਵਾਮੀ ਅਈਅਰ ਨਰਾਇਣ ਸਵਾਮੀ'' ਸੀ। ==ਜੀਵਨ== [[File: R. K. Narayan.jpg |140px|thumb]] ਨਰਾਇਣ ਦਾ ਜਨਮ 10 ਅਕਤੂਬਰ, 1906 ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ (ਹੁਣ ਚੇਨੱਈ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਥੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਾਅਧਿਆਪਕ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਾਲਪਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਮਾਲਗੁੜੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਰਾਇਣ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਯਾਦਵ ਡਿੱਗੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। 1990 ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚੇਨਈ ਹਿਜਰਤ ਕਰ ਗਿਆ। 'ਦ ਗਾਈਡ' ਰਚਨਾ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 1958 ਵਿੱਚ [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ]] ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1964 ਵਿੱਚ [[ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ]] ਮੌਕੇ ਉਸ ਨੂੰ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1980 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ''ਏ.ਸੀ. ਬੈਂਸਲ ਮੈਡਲ'' ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। == ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == === ਨਾਵਲ === * [[ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਯਾਰ|ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ]] (1935) * ਦ ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਆਰਟਸ (1937) * ਦ ਡਾਰਕ ਰੂਮ (1938) * [[ਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਰ]] (1945) * ਸ਼੍ਰੀ ਸੰਪਤ - ਮਾਲਗੁੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਟਰ (1948) * ਫਾਈਨੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਸਪਰਟ (1952) * ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਮਹਾਤਮਾ (ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਡੀਕ) (1955) * ਦ ਗਾਈਡ (1958) * ਦ ਮੈਨ-ਈਟਰ ਆਫ਼ ਮਾਲਗੁੜੀ (1961) * ਦ ਵੇੰਡਰ ਆਫ ਸਵੀਟਸ (1967) * ਦ ਪੇਂਟਰ ਆਫ਼ ਸਾਈਨਜ਼ (1977) * ਏ ਟਾਈਗਰ ਫ਼ਾਰ ਮਾਲਗੁੜੀ (1983) * ਟਾਕੀਟਿਵ ਮੈਨ (1986) * ਦਾ ਵਰਲਡ ਆਫ਼ ਨਾਗਰਾਜ (1990) * ਗ੍ਰੈਂਡਮਦਰ'ਸ ਟੇਲ (1992) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1906]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2001]] izmfyjnl63fjaq3gfktctr3l6lcyla6 0 14886 839354 284846 2026-05-13T15:43:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839354 wikitext text/x-wiki {{ਬੇ-ਹਵਾਲਾ|ਤਾਰੀਖ਼=ਅਕਤੂਬਰ 2012}} '''ਮਾਡਿਊਲ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: Module) ਗਨੂ/ਲੀਨੱਕਸ (GNU/Linux) ਟੱਬਰ ਦੇ ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮਾਂ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਲ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਡ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਬਜੈਕਟ ਫ਼ਾਈਲ (object file) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਮਾਡਿਊਲ (ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ)]] == ਹਵਾਲੇ == * [http://www.webopedia.com/TERM/M/module.html ਮਾਡਿਊਲ ਦਾ ਮਤਲਬ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ਛੋਟਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ ਬਣਤਰ]] 46fjojz2hmncucxecoo0e9f1jvj4jin 0 16306 839398 838494 2026-05-14T00:03:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839398 wikitext text/x-wiki {{Infobox Instrument |name= ਵਾਇਲਿਨ |names=ਫ਼ਿਡਲ, [[ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ|ਜਰਮਨ:]]&nbsp;''Violine'' or ''Geige,'' [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ:]]&nbsp;''Keman,'' [[ਫ਼ਰੈਂਚ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼੍ਰੈਂਚ:]]&nbsp;''Violon,'' [[ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਇਟਾਲੀਅਨ:]]&nbsp;''Violino'' [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ:]] &nbsp; كمان or كمنجة |image=Violin VL100.png |image_capt=ਅਜੋਕੀ ਮਿਆਰੀ ਵਾਇਲਿਨ ਸਾਹਮਣੇ ਅਤੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ |background=string |hornbostel_sachs=321.322-71 |hornbostel_sachs_desc=Composite [[chordophone]] [[ਗਜ (ਸੰਗੀਤ)|ਗਜ]] ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ਾ |developed=16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ |range=[[Image:Range violin.png|130px|center]] |related= *'''[[ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ]]''' ([[ਵਾਇਓਲਾ]], [[ਸੈਲੋ]]) *[[ਵਾਇਓਲ]] ਪਰਵਾਰ (double bass ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ) |musicians= *[[ਵਾਇਲਿਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ]] |builders= *[[:Category:ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ|ਲੂਟੀਅਰ]] |articles= [[Image:Scroll and ear.jpg|center]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਿਕਸ]] * [[ਫ਼ਿਡਲਰਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ|ਫ਼ਿਡਲਰ]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] * [[:Category:ਲੂਟੀਅਰ|ਲੂਟੀਅਰ]] * [[ਸੰਗੀਤਕ ਅੰਦਾਜ਼ (ਵਾਇਲਿਨ)|ਸੰਗੀਤਕ ਅੰਦਾਜ਼]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਓ|ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਓ]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਤਕਨੀਕਾਂ]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਬਣਤਰ]] * [[ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ]] * [[ਵਾਇਲਿਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਲਿਸਟ|ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ]]}} [[File:Ruthin School Uploads 19.jpg|thumb|right|ਰੁਥਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ]] '''ਵਾਇਲਿਨ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਫ਼ਿਡਲ''' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ [[ਤੰਤੀ ਸਾਜ਼]] ਹੈ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਚਾਰ ਤਾਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਗਜ ਨਾਲ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="tq">{{cite web | url=http://library.thinkquest.org/15413/instruments/strings.htm | title=Violin | publisher=[http://thinkquest.org ThinkQuest] | accessdate=ਨਵੰਬਰ 16, 2012 | archive-date=2012-10-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121015075957/http://library.thinkquest.org/15413/instruments/strings.htm | dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਵਾਇਲਿਨ ਪਰਵਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਇਓਲਾ ਅਤੇ ਸੈਲੋ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹਾਈ-ਪਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਹੈ।<ref name="tvs">{{cite web | url=http://www.theviolinsite.com/history.html | title=About the Violin | publisher=[http://www.theviolinsite.com TheViolinSite.com] | accessdate=ਨਵੰਬਰ 16, 2012}}</ref> ਇਸ ਲਈ ਅਜੋਕਾ ਸ਼ਬਦ ਇਤਾਲਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ''violino'' ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅੱਖਰੀ ਅਰਥ ਹੈ 'ਛੋਟਾ ਵਾਇਓਲਾ'। ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਜਾਂ ਫ਼ਿਡਲਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨਿਸਟ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਤਾਰਾਂ ਤੇ ਗਜ ਫੇਰ ਕੇ ਜਾਂ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੰਨਗੀਆਂ, [[ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]], [[ਜੈਜ਼]], [[ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]], [[ਰਾਕ ਐਂਡ ਰੋਲ]] ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 18ਵੀਂ ਅਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਲੂਟੀਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹੈ। ਪਰ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਨਾ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ। ==ਗਜ== ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਗਜ ਨਾਲ਼ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਪਤਲਾ ਡੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ 75 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (29 ਇੰਚ) ਲੰਬਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 60 ਗਰਾਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਇਓਲਾ ਦੇ ਗਜ ਇਸ ਨਾਲ਼ੋਂ 5 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਛੋਟੇ ਅਤੇ 10 ਗਰਾਮ ਭਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਲ਼ ਨਰ ਗ੍ਰੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਸਤੇ ਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਰੇਸ਼ੇ ਵੀ ਵਰਤ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ==ਫ਼ਿਡਲ== ਜਦ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਲੋਕ-ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਾਇਲਿਨ ਨੂੰ ਆਮ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫ਼ਿਡਲ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ। ==ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨ== [[Image:Transformation.JPG|thumb|260 px|ਅਕੌਸਟਿਕ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨਾਂ]] '''ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਇਲਿਨਾਂ''' ਚੁੰਬਕ ਜਾਂ ਪੀਜ਼ੋਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪਿਕਅੱਪ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਬਣ ਤਰੰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲਈ ਸਿਗਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਤਾਰ ਜਾਂ ਟਰਾਂਸਮੀਟਰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਐਂਪਲੀਫ਼ਾਇਰ ਤੱਕ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Gaudenzio_Ferrari_002.jpg|right|thumb|ਸਾਰੋਨੋ, [[ਇਟਲੀ]] ਵਿੱਚ ਮੈਡੋਨਾ ਦੇਈ ਮਿਰਾਕੋਲੀ ਦਾ ਕਪੋਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੂਤ ਵਾਇਲਨ, ਵਾਯੋਲਾ ਅਤੇ ਸੈਲੋ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ, 1535 ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਇਲਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।]] ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਾਰ ਵਾਲੇ ਸਾਜ਼ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਯੂਨਾਨੀ ਲਾਇਰ ਤੋਂ ਲਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੋ-ਤਾਰ ਵਾਲੇ, ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਾਜ਼, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਸਿੱਧੇ ਰਖ ਕੇ ਵਜਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਖਾਨਾਬਦੋਸ਼ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਮੰਗੋਲੀਆਈ ਮੋਰਿਨ ਹੂਰ ਅਤੇ ਕਜ਼ਾਖ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ, ਕੋਬੀਜ਼ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹਨ।[1] [2] ਅਤੇ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੱਕ ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮੀ ਵਪਾਰਕ ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਭਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। [3][4] ਰੇਬੇਕ, ਫਿਡਲ ਅਤੇ ਲੀਰਾ ਦਾ ਬ੍ਰੈਸੀਓ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵਾਇਲਿਨ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਸਰੋਤ ਵਾਇਲਿਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਈ ਵਿਕਲਪਿਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਤਰੀ ਜਾਂ ਪੱਛਮੀ ਯੂਰਪ।<ref>{{Cite web |last=Schlesinger |first=Kathleen |date=May 29, 1914 |title=The Precursors of the Violin Family: Records, Researches & Studies |url=https://books.google.com/books?id=yNc5AAAAIAAJ |publisher=W. Reeves |page=221 |via=Google Books}}</ref><ref name="auto2">{{Cite web |last=Sandys |first=William |last2=Forster |first2=Simon Andrew |date=May 29, 1864 |title=The history of the violin, and other instruments played on with the bow from the remotest times to the present. Also, an account of the principal makers, English and foreign, with numerous illustrations. By William Sandys and Simon Andrew Forster |url=http://archive.org/details/historyofviolin00sand |publisher=London W. Reeves |page=28 |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{Cite web |last=Riemann |first=Hugo |date=May 29, 1892 |title=Catechism of musical history |url=https://books.google.com/books?id=qRwvAQAAIAAJ |publisher=Augener & Company, printed in Germany |page=27 |via=Google Books}}</ref> ਵਾਇਲਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਬਿਜ਼ੰਤੀਨੀ ਲਾਈਰਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਜਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਲੇ (ਜਿਸ ਨੂੰ <nowiki><i id="mw5w">ਫਿਡੇਲ</i></nowiki> ਜਾਂ ਵਿਓਲਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੀਰਾ ਦਾ ਬ੍ਰੈਸੀਓ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref name="Grillet29">{{Harvard citation no brackets|Grillet|1901}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arkenberg |first=Rebecca |date=October 2002 |title=Renaissance Violins |url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/renv/hd_renv.htm |access-date=2006-09-22 |publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]}}</ref> ਵਾਇਲਿਨ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ। ਵਾਇਲਿਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਤਿੰਨ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਉੱਤਰੀ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ 1530 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਇਤਾਲਵੀ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ "ਵਾਇਲਿਨੋ" ਅਤੇ "ਵਾਇਓਲੋਨ" ਸ਼ਬਦ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਜ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਰਣਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਟਿਊਨਿੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, 1556 ਵਿੱਚ [[ਲਿਓਂ|ਲਿਓਨ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਜੈਮਬੇ ਡੀ ਫੇਰ ਦੁਆਰਾ ''ਐਪੀਟੋਮ ਸੰਗੀਤ'' ਤੋਂ ਹੈ।<ref> {{Cite web |last=Deverich |first=Robin Kay |year=2006 |title=Historical Background of the Violin |url=http://www.violinonline.com/historicalbackgroundoftheviolin.htm |access-date=2006-09-22 |publisher=ViolinOnline.com}}</ref> ਵਾਇਲਿਨ ਗਲੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲੀਨਤਾ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਹੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਹੋਇਆ; ਫ੍ਰੈਂਚ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ IX ਨੇ 1560 ਵਿੱਚ ਐਂਡਰੀਆ ਅਮਾਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਲਈ 24 ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Bartruff |first=William |title=The History of the Violin |url=http://www.bartruff.com/history.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20070208112530/http://www.bartruff.com/history.php <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=2007-02-08 |access-date=2006-09-22}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ "ਮਹਾਨ" ਸਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਚਾਰਲਸ IX, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਵਾਇਲਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ|ਆਕਸਫੋਰਡ]] ਦੇ ਅਸ਼ਮੋਲੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=''Charles IX'' violin |url=https://www.ashmolean.org/collections-online#/item/ash-object-350555 |access-date=29 August 2025 |website=Ashmolean Museum |publisher=Ashmolean Museum, University of Oxford}}</ref> ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਉੱਕਰੀ ਅਤੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਵਾਇਲਿਨ ਗੈਸਪਾਰੋ ਦਾ ਸਾਲੋ (ਸਾਲ 1574) ਹੈ ਜੋ ਆਸਟਰੀਆ ਦੇ ਆਰਚਡੁਕੇ ਫਰਡੀਨੈਂਡ II ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 1841 ਤੋਂ, ਨਾਰਵੇ ਦੇ ਵਰਚੂਓਸੋ ਓਲੇ ਬੁੱਲ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਾਰੋਹ ਲਈ ਵਰਤਿਆ, ਇਸਦੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਟੋਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਗਾਰਨੇਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ. "ਮਸੀਹਾ" ਜਾਂ "ਲੇ ਮੈਸੀ" (ਜਿਸ ਨੂੰ 1716 ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀਓ ਸਟ੍ਰੈਡੀਵਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ "ਸਲਾਬੁਏ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਮੋਲੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Violin by Antonio Stradivari, 1716 (Messiah; la Messie, Salabue) |url=http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081008063952/http://www.cozio.com/Instrument.aspx?id=111 |archive-date=2008-10-08 |access-date=2008-09-26 |publisher=Cozio.com}}</ref> 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਅਤੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਇਲਿਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨਃ [[ਤਸਵੀਰ:Stainer.jpg|thumb|1658 ਬਰੋਕ ਵਾਇਲਿਨ ਜੈਕਬ ਸਟੈਨਰ ਦੁਆਰਾ]] * ਬ੍ਰੈਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਕੂਲ, 14 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲੀਰਾ, ਵਾਈਓਲੇਟਸ, ਵਾਯੋਲਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ * ਡੱਲਾ ਕੋਰਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਬ੍ਰੈਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ 1510-1560 ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ * ਮਿਸ਼ੇਲੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਬ੍ਰੈਸੀਆ 1530-1615 ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ * ਇਨਵਰਾਰਡੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰੈਸੀਆ1550–1580 ਵਿਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ * ਗੈਸਪਾਰੋ ਦਾ ਸਾਲੋ ਪਰਿਵਾਰ, ਬ੍ਰੈਸਿਆ 1530-1615 ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਆਸ਼ੀਲ * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਡੱਲਾ ਕੋਰਨਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰੈਸ਼ੀਆ ਅਤੇ [[ਵੈਨਿਸ|ਵੇਨਿਸ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1510-1560 ਹੈ।</id4> * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਮਿਸ਼ੇਲੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰੈਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1530-1615 ਹੈ।</id4> * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਇਨਵਰਾਰਡੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬ੍ਰੇਸਸੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1550-1580 ਹੈ।</id4> * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਗੈਸਪਾਰੋ ਦਾ ਸਾਲੋ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਬ੍ਰੈਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਸਾਲੋ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1530-1615 ਹੈ।</id4> * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਜਿਓਵਾਨੀ ਪਾਓਲੋ ਮੈਗਿਨੀ, ਗੈਸਪਾਰੋ ਦਾ ਸਾਲੋ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਬ੍ਰੇਸਸੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1600-1630</id4> * <id4 ਅਤੇ="" ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲul="" ਗੈਸਪਾਰੋ="" ਜਿਓਵਾਨੀ="" ਦਾ="" ਦੀ="" ਪਰਿਵਾਰ="" ਪਾਓਲੋ="" ਬ੍ਰੈਸਸੀਆ="" ਬ੍ਰੈਸੀਯਾ="" ਮੈਗਿਨੀ="" ਰੋਜੇਰੀ="" ਵਿਦਿਆਰਥਣ="" ਵਿੰਚ="" ਵਿੱਚ="" ਸਕ੍ਰਿਆ="" ਸਾਲਓ="" ਸਾਲੋ="">ਰੋਜੇਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਬ੍ਰੇਸਸੀਆ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1661-1721</id4> * ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਦਾ ਸਕੂਲ, 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲੋਨ ਅਤੇ ਵਾਇਲੋਨ ਨਾਲ ਅਤੇ 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਅੱਧ ਵਿਚ ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਮਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮ 1550-1740 ਗਰੇਮੋਨਾ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਗੌਰਨੇਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ 1626-1744 ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੈਡਵਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ 1644-1737 ਰੂਗੇਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕਿਰਿਆਤਮਕ 1650-1740 ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਕਾਰਲੋ ਬਰਗੋਨਜ਼ੀ (ਲੂਥੀਅਰ (1683-1747) ਵਿੱਚ[1] ** ਅਮਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1550-1740 ** ਗੁਆਰਨੇਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਅਤੇ ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1626-1744 ** ਸਟ੍ਰੈਡੀਵਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1644-1737 ** ਰੁਗੇਰੀ ਪਰਿਵਾਰ, ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿੱਚ ਰਗੇਰੀ 1650-1740 ** ਕਾਰਲੋ ਬਰਗੋਨਜ਼ੀ (ਲੂਥੀਅਰ (1683-1747) ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਵਿੱਚ * [[ਵੈਨਿਸ|ਵੇਨਿਸ]] ਸਕੂਲ, 16 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਰੰਭ ਤੋਂ 1490 ਅਤੇ 1630 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਤਾਰ ਯੰਤਰਾਂ ਦੇ 140 ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਝੁਕਿਆ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|location=Venice, Italy}}</ref> ਲਿਨਾਰੋਲੋ ਪਰਿਵਾਰ, ਜੋ ਕਿ ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਮੈਟਿਓ ਗੋਫ੍ਰੀਲਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਨਿਸ ਵਿੰਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ 1685-1742, ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਜਿਓਵਾਨੀ ਬਤਿਸਤਾ ਗੁਆਰਨੇਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਤੋਂ, ਵੇਨਿਸ ਡੋਮੇਨਿਕੋ ਮੋਂਟੇਗਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਵੇਨੇਸ ਸੈਂਟੋ ਸੇਰਾਫਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1700-1750 ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ 1741 ਤੋਂ 1776 ਤੱਕ ਵੇਨਿਸ ਵਿ ** [[Linarolo family|ਲਿਨਾਰੋਲੋ ਪਰਿਵਾਰ]], ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1505-1640 ** ਮੈਟਿਓ ਗੋਫ੍ਰੀਲਰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੈਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1685-1742 ** ਪਿਟ੍ਰੋ ਗੁਆਰਨੇਰੀ, ਜੂਜ਼ੇਪੇ ਜਿਓਵਾਨੀ ਬਤਿਸਤਾ ਗੁਆਰਨੇਰਿ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਮੋਨਾ ਤੋਂ, ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1717-1762 ** ਡੋਮੇਨਿਕੋ ਮੋਂਟੈਗਨਾਨਾ, ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 1700-1750 ** ਸੈਂਟੋ ਸੇਰਾਫਿਨ, 1741 ਤੋਂ 1776 ਤੱਕ ਵੇਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ, ਭਾਰੀ ਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਬਾਸ ਬਾਰ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਧੇਰੇ ਕੋਣ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਾਣੇ ਯੰਤਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਧਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਛੱਡੇ ਸਨ, ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Perras |first=Richard |title=Violin changes by 1800 |url=http://rperras.tripod.com/id42.htm |access-date=2006-10-29 |archive-date=2006-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061126061721/http://rperras.tripod.com/id42.htm |url-status=dead }}</ref> ਪਰ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤਮਾਨ (ਸੋਧੀ ਹੋਈ) ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਯੰਤਰਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਨ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਮਿਆਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵਾਇਲਿਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇਸ ਆਦਰਸ਼ ਦੇ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਨੇਡ਼ੇ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੱਕ, ਵਾਇਲਿਨ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਅਖੌਤੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਯੰਤਰ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੈਡੀਵਾਰੀ, ਗੁਆਰਨੇਰੀ ਡੇਲ ਗੇਸੂ ਅਤੇ ਮੋਂਟੈਗਨਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਯੰਤਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੈਡੀਵਾਰੀ ਵਾਇਲਿਨ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰਕਮ [[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ|£]] 9.8 ਮਿਲੀਅਨ (ਉਸ ਸਮੇਂ 15.9 ਮਿਲੀਅਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ|ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]]) ਹੈ ਜਦੋਂ ਲੇਡੀ ਬਲੰਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਾਧਨ 20 ਜੂਨ, 2011 ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਟੈਰਿਸਿਓ ਆਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਵੇਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-13852872|title=Stradivarius violin sold for £9.8m at charity auction|date=2011-06-21|work=BBC News|access-date=2011-06-21}}</ref>&nbsp;&nbsp; ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Violin|ਵਾਇਲਿਨ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗੀਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਜ਼]] tqjyinqhj43z6j2tw0tfk91fh1dpl5h 0 16928 839362 837464 2026-05-13T16:19:55Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353451069|Asha Bhosle]]" 839362 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Ashaji.jpg | alt = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ | caption = ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ 2015 ਵਿੱਚ | image_size = | birth_name = ਆਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ | birth_date = {{Birth date|1933|09|08}} | birth_place = ਗੋਅਰ, ਸਾਂਗਲੀ, ਸਾਂਗਲੀ ਰਾਜ, ਭਾਰਤ | death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08}} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ, ਭਾਰਤ | occupation = {{flatlist| * [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾ]] * ਉਦਮੀ * ਅਦਾਕਾਰਾ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ }} | years_active = 1943–2026 | mother = | father = [[ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] | spouse = ਗਣਪਤਰਾਓ ਭੋਸਲੇ<br />(ਵਿ. 1949; ਤਲਾਕ 1960; ਮੌਤ 1966) <br />{{marriage|[[ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ]]|1980|1994|reason=died}} | children = 3 ([[ਵਰਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] ਸਮੇਤ) | honours = [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਅਵਾਰਡ]] (2000)<br/> [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2008)<br/> [[ਬੰਗਾ ਬਿਭੂਸ਼ਣ]] (2018)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br/> [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ]] (2021) | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flatlist| * [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] * [[ਕ਼ੱਵਾਲੀ]]<ref name="auto"/> * [[ਗ਼ਜ਼ਲ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref> * [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref> * ਲੋਕ-ਸੰਗੀਤ * [[ਭਜਨ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * ਪੌਪ<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022}}</ref> * [[ਗੁਰਬਾਣੀ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref> * [[ਨਜ਼ਰੂਲ ਗੀਤੀ]]<ref>"Nazrul Geeti Songs Download: Nazrul Geeti MP3 Bengali Songs Online Free on Gaana.com" https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241007094009/https://gaana.com/album/amp/nazrul-geeti-vol2.html |date=2024-10-07 }}</ref> * [[ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>}} | instrument = }} }} '''ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ''' (8 ਸਤੰਬਰ 1933 – 12 ਅਪਰੈਲ 2026) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਗਾਇਕ|ਗਾਇਕਾ]] ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਿਨਮੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹਨ।<ref name="wra">{{cite web| url=http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| title=Most Recorded Artist-world record set by Asha Bhonsle| publisher=[http://www.worldrecordacademy.com WorldRecordAcademy.com]| date=ਸਤੰਬਰ 3, 2009| accessdate=ਨਵੰਬਰ 26, 2012| archive-date=2012-10-04| archive-url=https://web.archive.org/web/20121004203312/http://www.worldrecordacademy.com/entertainment/most_recorded_artist-world_record_set_by_Asha_Bhonsle_90336.htm| dead-url=yes}}</ref> ਗਾਇਕਾ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1943 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਐਲਬਮਾਂ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਹਿੰਦੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀਹ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਸਤੰਬਰ 2009 ਵਿੱਚ ਦ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਅਕੈਡਮੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡਡ ਗਾਇਕਾ ਐਲਾਨਿਆ।<ref name="wra"/> ==ਜੀਵਨੀ== ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਦਾ ਜਨਮ 8 ਸਤੰਬਰ 1933 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ‘ਸਾਂਗਲੀ’ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸਕਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਸਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ 9 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਆ ਗਿਆ। ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸਕਰ ਨੇ ਗਾਉਣ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1943 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ (‘माझा बाळ’) ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਗੀਤ ‘ਚੱਲਿਆ ਚਲਾ ਨਵ ਬਾਲਾਕ.’ ਦੱਤਾ ਦਵਾਜੇਕਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1948 ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ‘ਚੁਨਰੀਆ’ ਦਾ ਗੀਤ ‘ਸਾਵਣ ਆਇਆ. . . ’ ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਦੱਖਣ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਫਿਲਮ ਸੰਗੀਤ, ਪੌਪ, ਗਜ਼ਲ, ਭਜਨ, ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ, ਖੇਤਰੀ ਗੀਤ, ਕਵਾਲੀ, ਰਵਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਜਰੁਲ ਗੀਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 14 ਤੋਂ ਵਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਵੇਂ– ਮਰਾਠੀ, ਆਸਾਮੀ, ਹਿੰਦੀ, ਉਰਦੂ, ਤੇਲਗੂ, ਮਰਾਠੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਗੁਜਰਾਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ, ਤਮਿਲ, ਅੰਗਰਜ਼ੀ, ਰੂਸੀ, ਨੇਪਾਲੀ, ਮਲਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ। 12000 ਤੋਂ ਵਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਜੀ ਨੇ ਅਵਾਜ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਗਲੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਗੋਆਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਲਾਮੀ ਰਿਆਸਤ ਸੰਗਲੀ (ਹੁਣ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ) ਪੈਂਦਾ ਸੀ , ਵਿੱਚ [[ਪੰਡਿਤ]] ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ [[ਮਰਾਠੀ ਲੋਕ|ਮਰਾਠੀ]] ਅਤੇ ਕੋਂਕਣੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਤਨੀ, ਸ਼ੇਵੰਤੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੀਨਾਨਾਥ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਈ , ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਪੂਨੇ|ਪੁਣੇ]] ਤੋਂ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਆਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ''ਮਾਝਾ ਬਾਲ'' (1943) ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਗੀਤ, 'ਚਲਾ ਚਲਾ ਨਵ ਬਾਲਾ' ਗਾਇਆ। ਫਿਲਮ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਦੱਤਾ ਦਾਵਜੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ [[ਹੰਸਰਾਜ ਬਹਿਲ]] ਦੀ ਚੁਨਰੀਆ (1948) ਲਈ "ਸਾਵਨ ਆਯਾ" ਗੀਤ ਗਾਇਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਫਿਲਮ, ''ਅੰਧੋਂ ਕੀ ਦੁਨੀਆ,'' ਉਸੇ ਸਾਲ ਚੁਨਰੀਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ-ਦੋਵਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਗਾਣੇ ਗਾਏ।<ref name="rediff_70">{{Cite web |date=8 September 2003 |title=Asha, 70 years, 70 landmarks |url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm |archive-date=8 November 2006 |access-date=2006-11-11}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਕੱਲਾ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਗੀਤ ਫਿਲਮ ''ਰਾਤ ਕੀ ਰਾਣੀ'' (1949) ਲਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਾਮੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੈਬਿਊ ਗੀਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਡਾ. ਭੁਪੇਨ ਹਜ਼ਾਰਿਕਾ ਨਾਲ ਫਿਲਮ ਸਿਕਿਮਿਕ ਬਿਜੂਲੀ ਲਈ "ਪੋਖਰਾਜ ਘੋਰਾ" ਗਾਇਆ ਸੀ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2026)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਇੱਕ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਗਾਇਕਾ" ਦੱਸਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਿਆਜ਼ (ਅਭਿਆਸ) ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਉਸ ਲਈ "ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ" ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ ਨੇ [[ਐਲਵਿਸ ਪਰੈਸਲੇ|ਐਲਵਿਸ ਪ੍ਰੈਸਲੇ]] ਅਤੇ ਬਿਲ ਹੇਲੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਸੰਗੀਤ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="u507">{{Cite web |last=Haniffa |first=Aziz |date=2016-07-11 |title='The new singers can't sing good' |url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm |access-date=2026-04-12 |website=Rediff}}</ref><ref name="e139">{{Cite web |date=2025-09-08 |title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms |access-date=2026-04-12 |website=The Times of India}}</ref><ref name="v580">{{Cite web |date=2019-02-22 |title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first |url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ |access-date=2026-04-12 |website=EasternEye}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ, [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ|ਲਤਾ]] ਅਤੇ [[ਊਸ਼ਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]], ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ [[ਮੀਨਾ ਖਾਦੀਕਰ|ਮੀਨਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹਿਰਦੈਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਵਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹਨ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋਡ਼ੀਂਦਾ]{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=April 2026}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2026)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ==ਕੈਰੀਅਰ== 1960ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, [[ਗੀਤਾ ਦੱਤ]], [[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]], ਅਤੇ [[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] ਵਰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨੇ ਇਸਤਰੀ ਗਾਇਕੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗਾਇਨ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਕੰਮ ਮਿਲਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਘੱਟ ਬਜਟ ਬੀ- ਜਾਂ ਸੀ-ਗ੍ਰੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਗਾਣੇ ਏ. ਆਰ. ਕੁਰੈਸ਼ੀ, ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਗਾਣੇ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੱਜਾਦ ਹੁਸੈਨ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਸੰਗਦਿਲ (1952) ਵਿੱਚ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਣੀਤਾ (1953) ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੂਟ ਪੋਲਿਸ਼ (1954) ਵਿੱਚ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾਲ "ਨੰਨ੍ਹੇ ਮੁੰਨੇ ਬੱਚੇ" ਗਾਉਣ ਲਈ ਸਾਇਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। [ਹਵਾਲਾ ਦੀ ਲੋੜ] ਓ.ਪੀ.ਨਈਅਰ ਨੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੀ.ਆਈ.ਡੀ. (1956) ਵਿੱਚ ਬਰੇਕ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੀ.ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਨਾਇਆ ਦੌਰ (1957) ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ "ਮਾਂਗ ਕੇ ਸਾਥ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ", "ਸਾਥੀ ਹਾਥ ਬਾਧਨਾ" ਅਤੇ "ਉਡੇਂ ਜਬ ਜਬ ਜ਼ੁਲਫੇਂ ਤੇਰੀ" ਵਰਗੇ ਰਫ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਨਾਮਵਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਸਾਰੇ ਗਾਣੇ ਗਾਏ। ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਮਰਾਹ (1963), ਵਕਤ (1965), ਹਮਰਾਜ਼ (1965), ਆਦਮੀ ਔਰ ਇੰਸਾਂ (1966) ਅਤੇ ਧੁੰਦ (1973) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਈਅਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੁਤਬਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ ਅਤੇ ਰਵੀ ਵਰਗੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਸਲੇ ਅਤੇ ਨਈਅਰ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1966 ਵਿੱਚ, ਫ਼ਿਲਮ ਤੀਸਰੀ ਮੰਜਿਲ ਲਈ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਆਰ. ਡੀ. ਬਰਮਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੌਸਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਖਬਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਂਸ ਨੰਬਰ "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪੱਛਮੀ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਗਾ ਸਕੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਰਮਨ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਉਸਨੇ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰਿਹਰਸਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਾਣਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜੁਲਫੋਂਵਾਲੀ" ਅਤੇ "ਓ ਮੇਰੀ ਸੋਨਾ ਰੇ" (ਰਫੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਦਹੇਲੇ) ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, "ਆਜਾ ਆਜਾ" ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ- "ਜੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਨਾ ਗਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲਣੀ ਸੀ"। ਭੋਸਲੇ ਦੇ ਬਰਮਨ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕਈ ਹਿੱਟ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਹੋਏ. 1960-70 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਡਾਂਸਰ, ਹੇਲਨ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ "ਓ ਹਸੀਨਾ ਜ਼ੁਲਫਨ ਵਾਲੀ" ਚਿੱਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੈਲਨ ਆਪਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਡਾਂਸ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਸਕਣ. [16] ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ "ਪਿਯਾ ਤੂ ਅਬ ਤੋ ਆਜਾ" (ਕਾਫਲਾ) ਅਤੇ "ਯੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ" (ਡੌਨ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ. 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ, ਭੋਸਲੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਪਣੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖਤਾ ਲਈ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਇੱਕ "ਕੈਬਰੇ ਗਾਇਕਾ" ਅਤੇ "ਪੌਪ ਕ੍ਰੋਨਰ" ਵਜੋਂ [ਕਿਸ ਦੁਆਰਾ?] ਅੜੀਅਲ ਸੋਚ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰੇਖਾ ਅਭਿਨੇਤਾ ਉਮਰਾਓ ਜਾਨ ਲਈ ਕਈ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾ ਕੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ "ਦਿਲ ਚੀਜ ਕਿਆ ਹੈ", "ਇਨ ਅੱਖਾਂ ਕੀ ਮਸਤੀ ਕੇ", "ਯਾਰ ਕੀ ਜਗਾਹ ਹੈ ਦੋਸਤਾਨ" ਅਤੇ "ਜਸਟਾਜੁ ਜਿਸਕੀ ਥੀ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਲਮ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਖਯਾਮ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੱਚ ਨੂੰ ਅੱਧੇ ਨੋਟ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੈਰਾਨੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੰਨੇ ਵੱਖਰੇ singੰਗ ਨਾਲ ਗਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਇਜਾਜ਼ਤ (1987) ਦੇ ਗਾਣੇ "ਮੇਰਾ ਕੁਛ ਸਾਮਾਨ" ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ==ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ== ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਲਟਰਨੇਟਿਵ ਰਾਕ ਬੈਂਡ ਕਾਰਨਰਸ਼ਾੱਪ ਨੇ 1997 ਵਿੱਚ "ਬ੍ਰਾਈਮੂਲ ਆਫ਼ ਆਸ਼ਾ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ। ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਗਾਣਾ ਬੈਂਡ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਟ ਸਿੰਗਲ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 1998 ਵਿੱਚ ਯੂ.ਕੇ. ਸਿੰਗਲ ਚਾਰਟ ਵਿੱਚ ਟਾਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.officialcharts.com/charts/singles-chart/19980222/7501/ OfficialCharts.com: 1998 Top 40 Official Singles Chart UK Archive – 28 February 1998 chart]</ref> ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੀਮਿਕਸ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਰਮਨ ਕੁੱਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੈਟਬੋਏ ਸਲਿਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ==ਹੋਰ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ== * {{cite book | last = Cakrabarti | first = Atanu | title = Āśā Bhom̐śale, jībana o gāna | publisher = Madela Publishing House | location = [[Kolkata]] | year = 1999 | oclc = 42764343 | isbn = 978-81-7616-040-7 | language = Bengali }} * {{cite book | last = Ciṭakārā | first = Mukeśa | title = Āśā Bhoṃsale : gāne, kôrḍsa, aura svaralipi | publisher = Music Books | location = [[Delhi]] | year = 2006 | oclc = 71351425 | isbn = 978-81-89511-00-5 | language = Hindi }} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] *[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ}} {{ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1933]] 1g3kuoa3m2v7byd733q13tsqabaedf1 0 22226 839399 810485 2026-05-14T00:06:27Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 6 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839399 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = ਨਵਾਬ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ | title = [[ਮਿਰਜ਼ਾ]] (ਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ)<br>[[ਅਵਧ]] ਦਾ [[ਰਾਜਾ]] | image = washah1.jpg|200px | caption = | succession = [[File:अवध ध्वज.gif|border|22x20px]] ਅਵਧ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਰਾਜਾ | reign = 13 ਫ਼ਰਵਰੀ 1847 – 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 1856 | coronation = | othertitles = ਸਿਕੰਦਰ ਜਾਹ<br /> ਪਦਸ਼ਾ-ਏ-ਅਦੀਲ<br /> ਕੇਸਰ-ਏ-ਜ਼ਮਾਨ<br /> ਸੁਲਤਾਨ-ਏ-ਆਲਮ | full name = ਅਬੁਲ ਮਨਸੂਰ ਮੀਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ '''ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ''' |predecessor = [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] |successor = [[ਬੀਰਜਿਸ ਕਦਰ]] | queen = | consort = | spouse 1 = | spouse 2 = | spouse 3 = | spouse 4 = | spouse 5 = | spouse 6 = | dynasty = ਅਵਧ | royal anthem = | father = [[ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ]] | mother = | birth_date = {{birth date|df=yes|1822|7|30}} | birth_place = [[ਲਖਨਊ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1887|9|21|1822|7|30}} | death_place = [[ਮੇਤੀਆਬੁਰਜ]], ਗਾਰਡਨ ਰੀਚ, [[ਕਲਕੱਤਾ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | date of burial = | place of burial = | religion = [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ]] |}} '''ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|واجد علی شاہ}}}}) (ਜਨਮ: 30 ਜੁਲਾਈ 1822 – ਮੌਤ: 1 ਸਤੰਬਰ 1887), '''ਅਵਧ ਦਾ 5ਵਾਂ ਨਵਾਬ/ਰਾਜਾ''' ਸੀ। ਉਹ 13 ਫਰਵਰੀ 1847 ਤੋਂ 11 ਫਰਵਰੀ 1856 ਤੱਕ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਰਿਹਾ।<ref>{{cite web|title=Wajid- Ali-Shah (1847-1856)|url=http://lucknow.nic.in/history1/wajid.html|publisher=National Informatics Centre, India}}</ref><ref>{{cite web|title=Wajid Ali Shah (1847-1856)|url=http://lucknow.me/Wajid-Ali-Shah.html|publisher=Lucknow.me}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੁਲਾਈ 1822 ਨੂੰ ਅਯੁੱਧਿਆ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ 'ਅਬੂ ਅਲ ਮਨਸੂਰ ਸਿਕੰਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਆਦਿਲ ਕੈਸਰ ਜਮਾਂ ਸੁਲਤਾਨ ਆਲਮ ਮਿਰਜਾ ਮੋਹੰਮਦ ਵਾਜਿਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਅਖਤਰ' ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਮਜਦ ਅਲੀ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਗੱਦੀ ਨਸ਼ੀਨ ਹੋਇਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category}} * [http://www.4dw.net/royalark/India4/oudh9.htm Royal line of Nawabs of Oudh], A complete genealogy of the rulers of Awadh * [http://lucknow.nic.in/Wazir.htm National Informatics Centre, Lucknow – Rulers of Awadh] * [http://oudh.tripod.com/misc/noosec.htm#wak NAWABS OF OUDH & THEIR SECULARISM – Dr. B. S. Saxena] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180827010208/http://oudh.tripod.com/misc/noosec.htm#wak |date=2018-08-27 }} * [http://oudh.tripod.com/was/wastruth.htm Annexation of Oudh – Its Affairs – The Truth An Extract from King Wajid Ali Shah of Awadh By Mirza Ali Azhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180901233717/http://oudh.tripod.com/was/wastruth.htm |date=2018-09-01 }} * [http://oudh.tripod.com/was/wascontrib.htm The Literary And Cultural Contributions of Wajid Ali Shah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009070748/http://oudh.tripod.com/was/wascontrib.htm |date=2017-10-09 }} * [http://www.indiancoins.8m.com/awadh/AwadhHist.html#WazirAliKhan HISTORY OF AWADH (Oudh) a princely State of India by Hameed Akhtar Siddiqui] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010901224326/http://www.indiancoins.8m.com/awadh/AwadhHist.html#WazirAliKhan |date=2001-09-01 }} * [http://oudh.tripod.com/was/wasray.htm My Wajid Ali is Not 'Effete And Effeminate'! -Satyajit Ray] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008210106/http://oudh.tripod.com/was/wasray.htm |date=2017-10-08 }} * [http://oudh.tripod.com/was/swansong.htm SWANSONG OF A POET-KING, THE STATESMAN MONDAY 5TH JULY, 1982 Calcutta – India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629035719/http://oudh.tripod.com/was/swansong.htm |date=2017-06-29 }} * [http://oudh.tripod.com/was/waskoo.htm Wajid Ali Shah, King of Oudh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622113101/http://oudh.tripod.com/was/waskoo.htm |date=2017-06-22 }} * [http://oudh.tripod.com/was/wastrib.htm A tribute to Wajid Ali Shah, the last and greatest King of Avadh, THE TAJ MAGAZINE – Volume 23 No. 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170901033558/http://oudh.tripod.com/was/wastrib.htm |date=2017-09-01 }} * Much of the content here has been extracted from an [http://www.musicalnirvana.com/ghazal/wajid_ali_shah_articles.html article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204092740/http://www.musicalnirvana.com/ghazal/wajid_ali_shah_articles.html |date=2012-02-04 }} by Susheela Mishra. * [http://www.biblio.com/details.php?dcx=15690166&src=frg "Awadh Under Wajid Ali Shah", Dr. G.D. Bhatnagar] * [http://www.biblio.com/details.php?dcx=15394601&src=frg "Wajid Ali Shah: The Tragic King", Ranbir Sinh] * [http://www.musicalnirvana.com/ghazal/wajid_ali_shah_articles.html Baabul Moraa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204092740/http://www.musicalnirvana.com/ghazal/wajid_ali_shah_articles.html |date=2012-02-04 }} *[http://nopr.niscair.res.in/bitstream/123456789/24735/1/SR%2050(12)%2028-29.pdf ''Wajid Ali Shah: The Naturalist King''] by Shakunt Pandey {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਵਾਬ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1822]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1887]] inzx8g8bpx5ozml0g9fiq6o1i5w8u7q 0 27024 839380 761725 2026-05-13T20:32:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839380 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ |birth_date=25 ਮਈ 1886 |death_date={{death date and age|df=yes|1945|01|21|1886|05|25}} |birth_place=[[ਵਰਧਮਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] (ਹੁਣ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], [[ਭਾਰਤ]]) |death_place= ਟੋਕੀਓ, [[ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਜਾਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] |image=Rash bihari bose.jpg |caption= |movement=[[ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ]], [[ਗਦਰ ਇਨਕਲਾਬ]], [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ]] |organisation=[[ਜੁਗਾਂਤਰ]], [[ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਲੀਗ]], [[ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਆਰਮੀ]] |religion= }} [[ਤਸਵੀਰ:Presidents of I I L branches of Malaya as on 28.02.1942.jpg|thumb|ਇੰਡੀਅਨ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲੀਗ ਦੀਆਂ ਮਲਾਇਆ ਬਰਾਂਚਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ( 28.02.42)]] '''ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ''' ([[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਬੰਗਾਲੀ]]: রাসবিহারী বসু, 25 ਮਈ, 1886 - 21 ਜਨਵਰੀ, 1945) [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਇੱਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਨੇਤਾ ਸਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ [[ਗਦਰ ਪਾਰਟੀ]] ਅਤੇ [[ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ]] ਦੇ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web | url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130528/28/165286.cms#165286 | title=ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹੀਰੇ | publisher=ਅਜੀਤ | accessdate=20 ਸਤੰਬਰ 2013 | author=ਪ੍ਰੋ॰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਸੰਧੂਮੋਬਾ }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨਭਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਤਤਕਾਲੀਨ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਚਾਰਲਸ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਗਦਰ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਜਪਾਨ]] ਜਾ ਕੇ ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਡੀਪੈਂਡੰਸ ਲੀਗ ਅਤੇ [[ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫ਼ੌਜ਼|ਅਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਉਪਰਾਲੇ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਏ, ਤਦ ਵੀ ਸਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ== ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਮਈ, 1886 ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਬਰਧਮਾਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਬਾਲਦਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਆਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਚੰਦਨਨਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵਿਨੋਦ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ। ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਤੰਤਰਤਾ ਦੇ ਸਪਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਸੰਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਹੈੱਡ ਕਲਰਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਜਤਿਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਯੁਗਾਂਤਰ ਨਾਮਕ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਅਮਰੇਂਦਰ ਚਟਰਜੀ ਨਾਲ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਰਬਿੰਦੋ ਘੋਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੈਰੋਕਾਰ ਜਤੀਂਦਰਨਾਥ ਬਨਰਜੀ ਉਰਫ ਨਿਰਾਲੰਬ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, (ਵਰਤਮਾਨ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜੀ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਆਏ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਦੇ 12 ਦਸੰਬਰ 1911 ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰੀ ਕੱਢੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਭਾਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਸਰਾਏ ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਮਰੇਂਦਰ ਚਟਰਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲਾ ਬਸੰਤ ਕੁਮਾਰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਲੇਕਿਨ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਖੁੰਝ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੁਲਿਸ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਲਈ ਰਾਤੋ-ਰਾਤ ਰੇਲਗਾਡੀ ਫੜਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਖਿਸਕ ਗਏ ਅਤੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਝ ਹੋਇਆ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਭਾ ਬੁਲਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਕਾਂਡ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰਗਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭੋਰਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। 1913 ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਰਾਹਤ ਕਾਰਜ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਜਤਿਨ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਜੋਸ਼ ਭਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਸਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੁਗਣੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਿਰ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਵਿੱਚ ਜੁੱਟ ਗਏ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਤੰਤਰ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗਦਰ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਫਰਵਰੀ ੧੯੧੫ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਕਰਾਂਤੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{commonscat|Rash Behari Bose|ਰਾਸ ਬਿਹਾਰੀ ਬੋਸ}} {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} {{ਅਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮੀਏ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1886]] 9eram1xsrkzl6l687cng5n3sety1dee 0 27644 839367 243813 2026-05-13T17:22:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839367 wikitext text/x-wiki '''ਮੇਲਾ ਗ਼ਦਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ''' 28 ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ 1 ਨਵੰਬਰ 2013 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯਾਦਗਾਰ ਹਾਲ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਰੋਜ਼ਾ ਮੇਲਾ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਸੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੈ। <ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131102/1/346359.cms ਯੁੱਗ ਬਦਲਣ ਲਈ ਲੜਨ ਦੀ ਲੋੜ' ਦਾ ਹੋਕਾ ਦੇ ਗਿਆ ਮੇਲਾ ਗ਼ਦਰ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਦਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} 1k3baa7glaqe7fvw9p9jzwdt76qrpjw 0 27867 839451 726784 2026-05-14T08:21:40Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839451 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ | image =SS Misha. BBC Asian Prog. Birmingham. 1980.jpg | image_size = | caption = ਐਸ ਐਸ ਮੀਸ਼ਾ (ਖੱਬੇ) ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੱਧੂ, 1980 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1934|8|30}} | birth_place = ਪਿੰਡ ਭੇਟ, [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ]] | death_date = {{death date and age|df=yes|1986|9|22|1934|8|30}} | death_place = ਕਾਂਜਲੀ, ਨੇੜੇ [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ]] (ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ) | occupation = ਅਧਿਆਪਨ (ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ, ਸਠਿਆਲਾ - 1957 ਤੋਂ 1966), ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | ethnicity = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀਅਤ]] | education = ਐਮ.ਏ. [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | alma_mater = ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ | period = 1956 - 1986 | genre = | occupation = ਕਵੀ, ਅਧਿਆਪਕ | subject = | movement = [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ(ਸਾਹਿਤ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦ]] | notableworks = ''ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ'' <br> ''ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ'' | spouse = ਸਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ | relatives = | influences = [[ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (ਕਵੀ)|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ]] | influenced =ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਹੋਰ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ | awards = | website = |portaldisp = }} [[File:SS Misha (left) & Pritam Sidhu.jpg|thumb]] '''ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ''' (1934–22 ਸਤੰਬਰ 1986<ref>[http://books.google.co.in/books?id=sCoL6qyFUngC&pg=PA14&lpg=PA14&dq=Misha+S.S&source=bl&ots=kGwZzft3Lh&sig=P_rNng8UuDK-fUT6RlGH73qxWms&hl=en&sa=X&ei=cN6BUo7tIo-IrAfcwIDoDA&ved=0CFQQ6AEwCw#v=onepage&q=Misha%20S.S&f=false S.S. Misha By Ammrita Lāla Pāla]</ref>) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵਿਤਾ]] ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਦਾ ਉੱਘਾ, ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਭਰਮ-ਭੁਲੇਖੇ ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ [[ਯਥਾਰਥਵਾਦ (ਸਾਹਿਤ)|ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ]] ਕਵੀ ਸੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130623/80/194485.cms ਨਵੀਂ ਪੁਸਤਕ 'ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ' ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਮੀਸ਼ਾ-ਕਾਵਿ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੇ ਚਿੰਤਨ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ|ਪਾਤਰ]] ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, "ਉਹ ਸੱਚੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਕੌੜੇ ਸੱਚਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ-ਨਿੱਕੀਆਂ ਅਣਗੌਲੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ"।<ref>[http://www.seerat.ca/march2011/article01.php ਮੀਸ਼ੇ ਨਾਲ ਆਖ਼ਰੀ ਮਿਲਣੀ - ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]</ref> ਉਸ ਨੂੰ [[ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ]] ਉੱਪਰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ==ਜੀਵਨ== ਐਸ.ਐਸ.ਮੀਸ਼ੇ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ 15 ਮਾਰਚ,1933 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਰਵੰਤ ਕੌਰ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਭੇਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਐਸ.ਐਸ.ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਮੀਸ਼ਾ]] ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਤ ਪੁਸਤਕ '''[[ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ]]''' ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਅਗਸਤ,1934 ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਰਣਧੀਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਐਫ.ਏ. ਰਣਧੀਰ ਕਾਲਜ ਕਪੂਰਥਲੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੌਰਮਿੰਟ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>[http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A9%8B%E0%A8%B9%E0%A8%A8%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%AE%E0%A9%80%E0%A8%B6%E0%A8%BE ਸੋਹਨ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ]</ref> ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ 1965 ਵਿੱਚ ਬੇਟੇ ਅਮਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ 1969 ਵਿੱਚ ਬੇਟੀ ਗੁਰਜੋਤ ਕੌਰ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਉਹ ਕੁਝ ਦੇਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਲਜ ਸਠਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ ਜੀ 21 ਸਤੰਬਰ,1986 ਨੂੰ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਬੇੜੀ ਅੰਦਰ ਸੈਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿੱਛੜ ਗਏ। ==ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ== * ''ਚੌਰਸਤਾ'' (1961) * ''ਦਸਤਕ'' (1966) * ''ਧੀਮੇ ਬੋਲ'' (1972) * ''ਕੱਚ ਦੇ ਵਸਤਰ'' (1974) * ''ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ'' (ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 27 ਸਾਲ ਬਾਦ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਛਪੀਆਂ 6 ਕਵਿਤਾਵਾਂ, 21 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ 5 ਗੀਤਨੁਮਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸਨ।)<ref>[http://www.punjabtimesusa.com/news/?p=3500 ਮੀਸ਼ਾ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ’ ਪੜ੍ਹਨ ਬਹਾਨੇ-ਸੁਰਿੰਦਰ ਸੋਹਲ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਨਮੂਨੇ ਵਜੋਂ== <poem> ਗੁਰੂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਸਾਨੂੰ ਬਣ ਕੇ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ। ਧਰਮ ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨੇ, ਕਰੋ ਹਰ ਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰ। ਤਿਲਕ-ਜੰਞੂ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨਾਲ ਠੀਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ, ਇਬਾਦਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਐਪਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੇ ਦੋਵੇਂ। ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਸਾਰੀ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਹਿੰਦ ਸਾਡੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਜਿਊਾਦੇ ਹਾਂ ਹਿੰਦ ਖਾਤਰ, ਇਹੋ ਹੀ ਜਿੰਦ ਸਾਡੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਿੰਡੇ ਕੋਈ ਨਸ਼ਤਰ ਚੁਭੋਈ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੈ। (<small>ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰਚੇ ''ਚਪਲ ਚੇਤਨਾ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚੋਂ</small>) </poem> ==ਬਾਹਰਲੇ ਲਿੰਕ== *[https://www.facebook.com/video.php?v=326454860891325&set=vr.326454860891325&type=2&theater ਸੁਣੋ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਲੀਕ] *[https://www.youtube.com/watch?v=7hrd-Abl6Gw ਸੁਣੋ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਸ਼ੰਮੀ ਜਲੰਧਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ] *[https://www.youtube.com/watch?v=ig491nBFphY ਹਰਜੀਤ ਪਾਬਲਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਐਸ ਐਸ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ] *[https://www.youtube.com/watch?v=Oqb7cZiIjkA ਐਸ ਐਸ ਮੀਸ਼ਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪੱਤਰ - ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜ਼ੀਰਵੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ] *[https://www.punjabi-kavita.com/Sohan-Singh-Misha.php ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ/ਕਲਾਮ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਮੀਸ਼ਾ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1986]] qbubzpqcp9dmere2xwi9iszkbcfas81 0 27891 839366 734072 2026-05-13T17:14:18Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Career" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350887287|Prakash Kaur]]" 839366 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ | image =Parkash Kaur ( extracted from image of three).jpg | image_size = | caption =Parkash Kaur Punjabi Folk Singer | background = ਸੋਲੋ_ਗਾਇਕਾ | birth_name = ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ | alias = | birth_date ={{Birth date|1919|09|19|df=y}}<ref name=5abi>{{ Cite web|title=ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ|url=http://www.5abi.com/kala/041-parkash-kaur-ranjit-271013.htm|accessdate=Mar 18,2015}}</ref> | death_date ={{death date and age|1982|11|02|1919|09|19|df=y}} |death_place = | Religion = [[ਸਿੱਖ]] | Caste = | Surname = ਬਲੱਗਣ | origin = [[ਲਹੌਰ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | instrument = | genre = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਗੀਤ]], [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] | occupation = [[ਗਾਇਕਾ]], | years_active = 1940–1982 | label = | associated_acts = | website = }} '''''ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ''''' (19 ਸਤੰਬਰ 1919 - 2 ਨਵੰਬਰ 1982) [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮੀ]] ਗਾਇਕਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਪਸ਼ਤੋ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LloS1EddfBE PARKAASH KAUR IN PASHTO -- RASHA TAPOOS LA ZAMA YARA -- 1930s,youtube]</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[File:Prakash_Kaur_(left)_Deedar_Singh_Pardesi_&_Surinder_Kaur-Nairobi-1967.jpg|thumb|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ, ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੌਰੋਬੀ ਵਿਚ 1967 ਦੌਰਾਨ।]] ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ 19 ਸਤੰਬਰ 1919 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੋਇਲ<ref name=pp>{{cite web |title=Surinder Kaur - Nightingale Of Punjab |url=http://www.punjabiportal.com/forum/viewtopic.php?f=26&t=840 |access-date=2013-11-14 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305004143/http://www.punjabiportal.com/forum/viewtopic.php?f=26&t=840 |dead-url=yes }}</ref> ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਗਾਇਕਾ [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ]] ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ'ਦੀਆਂ 4 ਭੈਣਾਂ ਉੱਤੇ 5 ਭਰਾ ਸਨ। ਦੋਨਾਂ ਭੈਣਾਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਤਵਾ 1943 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਿਸ ਦਾ ਗੀਤ "ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠੀਆਂ ਨੀ ਮਾਏਂ " ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।<ref name=5abi/><ref name=pp/> == ਕੈਰੀਅਰ == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੂੰ 1940 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਭਾਰਤੀ ਰੇਡੀਓ ਉੱਤੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਮੰਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Bhogal2017">{{Cite journal|last=Bhogal|first=Gurminder Kaur|date=3 April 2017|title=Listening to female voices in Sikh kirtan|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/17448727.2016.1147183|journal=Sikh Formations|language=en|volume=13|issue=1–2|pages=48–77|doi=10.1080/17448727.2016.1147183|issn=1744-8727|url-access=subscription}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1941 ਵਿੱਚ 'ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਰੇਡੀਓ' ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ 31 ਅਗਸਤ 1943 ਨੂੰ, ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਹਿਜ਼ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵਾਇਸ ਲੇਬਲ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਯੁਗਲ ਗੀਤ, 'ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠੀਆਂ' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ। ਸੰਨ 1943 ਵਿੱਚ,ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਆਪਣੀ 13 ਸਾਲਾ ਭੈਣ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੇ ਵੀ ਰਡਿਓ ਦਾ ਆਡੀਸ਼ਨ ਟੈਸਟ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਸਤ 1943 ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਪ੍ਨੇਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਦੀਦਾਰ ਸਿੰਘ ਪਰਦੇਸੀਓ ਨਾਲ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਉਹ ਯੁਗਲਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ ਤਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸੰਗੀਤ ਭਾਗ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁਖੀ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਮੱਟੂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਨ, ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਹਲਕੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਰ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਪਰਕ ਮਿਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਮਾਸਟਰ ਇਨਾਯਤ ਹੁਸੈਨ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਯੁਗਲ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਗੀਤ ਸਨ "ਢੋਲ ਸਿਪਾਹੀਆ ਵੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏਓ ਦਿਲ ਲਾ ਕੇ", "ਹਾਏ ਨਾ ਵਸ ਓਏ ਨਾ ਵੱਸ ਬਦਲਾ ਅਜੇ ਨਾ ਵੱਸ ਓਏ ਕਾਲੀਆ" ਅਤੇ "ਮਾਵਾਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਰਲ ਬੈਠਿਆ ਨੀ ਮਾਯੇ ਕੋਇ ਕਰਦਿਆ ਗੈਲੋਰੀਆਂ, ਨੀ ਕਣਕਾਂ ਨਿਸਰੀਆਁ ਧੀਆਂ ਕਿਓਂ ਵਿਸਰੀਆਂ ਮਾਯੇ"। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਤੁਰੰਤ ਹਿੱਟ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ "ਸ਼ਬਦ" ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਇਹ "ਸ਼ਬਦ" ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨੰਬਰ ਰੇਡੀਓ ਆਰਕਾਈਵ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਵੀ ਗਾਇਆ। ਅਜਿਹੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਕੁਲੈਕਟਰਾਂ ਕੋਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। 15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲੀ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰਤੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ, ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਖੂਨੀ ਝਡ਼ਪਾਂ, ਅੱਗਜਨੀ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਨਸਲੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮੂਰਖਤਾਪੂਰਨ ਹਿੰਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਮੌਤ ਅਤੇ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਫਿਰਕੂ ਗੁੱਸੇ ਦੀਆਂ ਬੇਰਹਿਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਲਾਹੌਰ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਸਹੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਤਫਾਕਨ ਦਿੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਲਈ ਇੱਕ ਰੈਡੀਮੇਡ ਮਾਰਕੀਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਗਰ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ। ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸਮੇਤ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। 1948 ਅਤੇ 1952 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ "ਗੋਰੀ ਦਿਆਂ ਝਾੰਜਰਾਂ ਬੁਲੌਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ" ਅਤੇ "ਚੰਨ ਵੇਹ ਕਿ ਸ਼ੌਕਨ ਮੇਲੇ ਦੀ, ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ ਝਾੰਜਰਾਂ ਪੌਂਦੀ ਮੇਲਦੀ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਸ਼ੌਂਕਨ ਮੇਲੇ ਦੀ" ਸਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਹਨ "ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਲਾਨੀਆਂ ਟਾਹਲੀਆਂ ਵੇ ਪੱਤਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵੇ ਮੇਰਾ ਪਤਲਾ ਮਾਹੀ, ਕਿੱਤੇ ਵੇ ਲਾਵਾਂ ਸ਼ਤੂਤ ਬੇਸਮਝ ਤੇਨੂ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ" ਅਤੇ "ਆਪ ਮਾਹੀ ਨੇ ਚੁੱਗ ਲਈਆਂ ਨੀ ਮੇਰੀਆਂ ਦੁਖਾਂ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ"। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਨਾਲ ਕਈ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਘੁੱਟ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਦੇ ਨੀ ਸੋਹਨੀਏ ਘੜਾ ਭਰੇੰਦੀਏ ਨਾਰੇ, ਜਾ ਹੋਰ ਕਿੱਤੇ ਜਾ ਪੀ ਵੇਹ ਮੁੰਡੀਆ ਖੂਹ ਵਗੇੰਦੇ ਸਾਰੇ" ਅਤੇ "ਬੂਹੇ ਤੇ ਮਾਰਾਂਗੀ ਜੰਦਰੇ ਵੇ ਪੇਕੇ ਲਾਵਾਂਗੀ ਡੇਰਾ,ਵੇ ਨੌਕਰਾ ਪੇਕੇ ਲਾਂਵਾਂਗੀ ਡੇਰਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਬੈਕ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਕੁਲੀਨ ਵਰਗ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਮਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨੂੰ ਵੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓ ਗਾਇਕਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਗ੍ਰਾਮੋਫੋਨ ਰਿਕਾਰਡ 1950 ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਪੰਡਿਤ ਹੁਸਨ ਲਾਲ [[ਭਗਤ ਰਾਮ]] ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਪੰਡਿਤ [[ਅਮਰ ਨਾਥ]], ਮੁਜੱਦੀਦ ਨਿਆਜ਼ੀ, ਕੇਸਰ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਅਤੇ ਕੇ. ਪੰਨਾ ਲਾਲ ਸਨ। 1952 ਵਿੱਚ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਵੀ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਈ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਦਮ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਗਲ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹਡ਼੍ਹ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਅਕਸਰ "ਹਿਜ਼ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵਾਇਸ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕੰਪਨੀ" ਅਤੇ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਗਾਉਦੀਆਂ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਗਾਇਕਾਂ ਵਜੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ "ਏ" ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ "ਚੁਮ ਚੰਮ ਰਖੋ ਨੀ ਏਹ ਕਲਗੀ ਜੁਝਾਰ ਦੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਗੁੰਦੋ ਲਾਲੀ ਹੀਰਿਆਂ ਦੇ ਹਾਰ ਦੀ", "ਕਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਤੋਰੀਆ ਅਜੀਤ ਤੇ ਜੁਝਾਰ ਨੂੰ ਅਤੇ" ਮੱਛੀਵਾੜੇ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਦਾ, ਹੱਥ ਵਿਚ ਖੰਡਾ ਪਿੱਛੇ ਧਸਨਾ ਕਮਾਨ ਦਾ "ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਨੰਬਰ ਕਲਾਸਿਕ ਬਣ ਗਏ। ਦੋਂਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਨੇ 1952 ਤੋਂ 1982 ਤੱਕ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸੌ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੌਰ ਦੀ ਮੌਤ 2 ਨਵੰਬਰ 1982 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਹਾਦਸੇ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਅਪੰਗਤਾ ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਖਰਾਬ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮੰਗ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 1984 ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ 1984 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲਾ ਗਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ ਗਾਇਕਾਵਾਂ]] l4x07vxsahwt15woi63nz8zpj0comuv 0 28294 839457 545171 2026-05-14T08:56:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839457 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = {{Birth date|1945|9|23|df=y}} | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ = ਦਿੱਲੀ | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ | ਪੇਸ਼ਾ = ਰਾਜਨੀਤੱਗ | ਧਰਮ = ਹਿੰਦੂ }} '''ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ''' (ਜਨਮ ੨੩ ਸਤੰਬਰ ੧੯੪੫) ਉੱਤਮ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਆਗੂ ਹਨ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰੇਸ]] ਦਾ ਸਦੱਸ ਹਨ।<ref>{{cite news|title=HC refuses to give relief to Sajjan Kumar|url=http://www.thehindu.com/news/national/article108890.ece|accessdate=19 ਦਸੰਬਰ 2010|newspaper=ਦ ਹਿੰਦੂ|date=18 ਫਰਵਰੀ 2010}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਜੱਟ]] ਵੀ ਹਨ।<ref>http://www.indianexpress.com/news/sajjan-kumar-smiles-as-brother-gets-his-ticket/448214/</ref> == ੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ == ੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਅਰੋਪੀ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਮੰਗਲਵਾਰ ੩ ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਝੱਟਕਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਖਰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਸੱਜਾਨ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਅਰੋਪ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਟਰਾਏਲ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਪ੍ਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਠਕਠਕਾਇਆ ਸੀ। ਮੰਗ ਖਾਰਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਟਰਾਏਲ ਦੌਰਾਨ ਗਵਾਹ ਅਤੇ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕਰਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite news|title=ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਸੱਜਣ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ਖਾਰਜ|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131204/1/381121.cms|accessdate=੫ ਦਸੰਬਰ ੨੦੧੩|newspaper=ਅਜੀਤ ਜਲੰਧਰ|date=ਜਲੰਧਰ: ਬੁਧਵਾਰ 19 ਮੱਘਰ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਸੰਮਤ}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:੧੯੮੪ ਸਿੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਦੰਗੇ]] budgmstbvv5tiqrrezsp5vz0miue1aj 0 28301 839375 696548 2026-05-13T18:20:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839375 wikitext text/x-wiki {{infobox writer |name =ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ |birth_date =7 ਮਾਰਚ 1881 |birth_place =ਤਰਨਤਾਰਨ |death_date ={{death date and age|df=y|1936| 10|3|1881|3|7}} |death_place = }} '''ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ''' (7 ਮਾਰਚ 1881 - 3 ਅਕਤੂਬਰ 1936)<ref>{{Cite web|url=http://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AE%E0%A9%8B%E0%A8%B9%E0%A8%A8%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98%20%E0%A8%B5%E0%A9%88%E0%A8%A6,%20%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%88|title=ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ, ਭਾਈ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ|website=punjabipedia.org|access-date=2019-09-22}}</ref><ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131003/4/311587.cms ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼-ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ, ਵਾਰਤਕ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤਕ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 200 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਬਣਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/10/%e0%a8%97%e0%a8%bf%e0%a8%86%e0%a8%a8-%e0%a8%aa%e0%a9%8d%e0%a8%b0%e0%a8%b8%e0%a8%be%e0%a8%b0-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%ae%e0%a9%8b%e0%a8%a2%e0%a9%80-%e0%a8%97%e0%a8%a6%e0%a8%95%e0%a8%be%e0%a8%b0/|title=ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਸਾਰ ਦਾ ਮੋਢੀ ਗਦਕਾਰ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|date=2018-10-01|website=Punjabi Tribune Online|language=hi-IN|access-date=2019-09-22}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪੁਸਤਕਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਬੜਾ ਮੋਹ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਜੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿਚ 20 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਰਸਾਲੇ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੀ ਲਾਈਬ੍ਰੇਰੀ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ 1881 ਈਸਵੀ (ਦਿਨ ਸੋਮਵਾਰ ) (ਦੇਸੀ ਮਹੀਨੇ ਫਗਣ ਦੀ ਸੱਤ, ਸੰਮਤ 1937 ਬਿਕਰਮੀ) ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ , ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ 8 ਅਕਤੂਬਰ 1919 ਨੂੰ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਵੈਦਗੀ ਸੀ । ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਮਿਤੂ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਨੂੰ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਕਰੀਬ 55 ਸਾਲ 7 ਮਹੀਨੇ ਸੀ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਵੈਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਖੁਲਣ ' ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲਕ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥੀ , ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ , ਭਗਤ ਬਾਣੀ , ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ , ਵੈਰਾਗ ਸ਼ੱਤਕ , ਵਿਚਾਰ ਸਾਗਰ ਆਦਿ ਧਾਰਮਿਕ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਦੋ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਦਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੀ ਲਈ। ਵੈਦਗੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਈ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਹਿਤ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇ ਸਨ। 16 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਿੱਖ ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਵੱਲ ਬਣਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ (ਟ੍ਰੈਕਟ) 'ਨਿੰਦਰ ਕੁਸ਼ਟਾਚਾਰ' ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1894 ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ' ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਭਾਵਾਂ ਤੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇਣ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਦਗੀ ਦਾ ਵੀ ਇੰਨਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਕਿ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲ ਕੇ ਪੰਡਤ ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਕੋਲ ਆਯੁਰਵੈਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲੈਣ ਜਾਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਚਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਿਜੀ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਵਜੇ ਉਠ ਕੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਤੇ ਨਿਤਨੇਮ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿਚ ਰੁਝ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 'ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼‘ ਅਤੇ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਰਾਤੀਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਖਰੜਿਆਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਕਰਨੀ, ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਣੀ ਵੀ ਨਿਤ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਵਿਚ ਲੰਮੀਆਂ ਸੈਰਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਅਕਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 1911 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਬੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਅਜਮੇਰ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਰਿਖੀਕੇਸ਼, ਹਰਿਦੁਆਰ ਆਦਿ ਦੇ ਦੌਰਿਆਂ ' ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1930 ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਯਾਤਰਾ ਟਰੇਨ ਚਲੀ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਜਗਨਨਾਥ ਪੁਰੀ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਤਕ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਤਕ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਕ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ ਕੀਤਾ ਤੇ ਇਸ ਬੀੜ ਦੀ ਛਪਾਈ ਕਰਾ ਕੇ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਭੇਜਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਡਾਇਰੀ ਨੋਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਸੂਰੀ ਦੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਾਇਬੇਰੀ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਮ ਲਾਇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਾਮਵਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਭੇਜਣ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਇੱਕ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁੰਨ ਵਜੋਂ == ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਉਮਰ ਅਜੇ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ' ਖਾਲਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਭਾ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1901 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਲਾਹੌਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਰਿਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਨਾਉਣ ਦਾ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਯਤਨ ਸੀ। ਖੰਡਨ-ਮੰਡਨ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਸਤਕ 'ਨਿੰਦਤ ਭਿਸ਼ਟਾਚਾਰ' ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 1906 ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ 'ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਨ' ਨਾਂ ਦਾ ਪਰਚਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਹ 1920 ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਰਿਹਾ। ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਸੀ। ਸੰਨ 1906 ਵਿਚ ਹੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਖੇ 'ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਵਿਦਿਆਲਾ' ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਸ ਵਿਦਿਆਲੇ ਦੀ ਸਕੱਤਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਸੰਨ 1910 ਦੇ ਅਕਤੂਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੈਦ ਨੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀ ਮਿਉਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਇਤਫਾਕਨ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1936 ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤਰਨਤਾਰਨ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਅਤੇ ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ ਦੇ ਅੱਡੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕਈ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਲੜੀਆਂ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਦਾ ਨਾਮ 'ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਤਨਾਵਲੀ' ਸੀ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਸੰਨ 1910 ਵਿਚ ਵੈਦ ਨੇ ਇਕ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਵਾਈਆਂ। ਦੂਜੀ ਲੜੀ 'ਸਵਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ' ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਲੜੀ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਾਲ ਸੰਨ 1912 ਸੀ। ਇਸ ਲੜੀ ਅਧੀਨ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀਆਂ ਤਕਰਬੀਨ 170 ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ। 1916 ਦੀ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਨਵੈਂਸ਼ਨ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹੋਈ। ਵੈਦ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਵੈਦਿਕ ਐਡ ਯੂਨਾਨੀ ਤਿੱਬਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸੰਨ 1913 ਵਿਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਟੌਪ੍ਰੈਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਲ 1921 ਵਿਚ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਚਲੰਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦੋ ਵਾਰੀ ਸੰਨ 1924 ਅਤੇ 1926 ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਵੀ ਹੋਈ। ਸੰਨ 1930 ਵਿਚ 800 ਯਾਤ੍ਰੀਆ ਦੀ ਸਰਬ-ਹਿੰਦ ਤੀਰਥ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੀ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸੰਨ 1931-32 ਦੌਰਾਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੱਤਾ। == ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਯੋਗਦਾਨ == ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁੱਲ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਦੋ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਹਰ ਵਿਧਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਸਾਹਿਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਗਲਪ , ਧਰਮ , ਇਤਿਹਾਸ , ਵੈਦਗੀ , ਵਿਗਿਆਨ , ਸਦਾਚਾਰ , ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਵਿਸ਼ੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਰਚਿਆ। ਇਹਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਸੋਧਣ ਦੀਆਂ, ਪੱਤਰਾਂ, ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਪਵਾਉਣ ਦੀਆਂ, ਰਿਵੀਊ ਲਿਖਣ ਦੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹਿਤਿਕ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਭਾਈ ਮਿਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕਰ ਰੱਖੇ ਹਨ। == ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ == * ''ਹੀਰੇ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ'' *''ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਫੁੱਲ'' *''ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਚੱਕਰ'' ==ਨਾਵਲ== *''ਸੁਸ਼ੀਲ ਨੂੰਹ'' *''ਇਕ ਸਿੱਖ ਘਰਾਣਾ'' *''ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਚਾਲ'' *''ਸੁਖੀ ਪ੍ਰੀਵਾਰ'' *''ਕੁਲਵੰਤ ਕੌਰ'' *''ਸੁਘੜ ਨੂੰਹ ਤੇ ਲੜਾਕੀ ਸੱਸ'' *''ਸੁਖਦੇਵ ਕੌਰ'' *''ਦੰਪਤੀ ਪਿਆਰ'' *''ਕਲਹਿਣੀ ਦਿਉਰਾਨੀ'' *''ਸੁਸ਼ੀਲ ਵਿਧਵਾ'' ==ਵਾਰਤਕ== *''ਸਿਆਣੀ ਮਾਤਾ'' *''ਜੀਵਨ ਸੁਧਾਰ'' *''ਗੁਰਮਤਿ ਗੌਰਵਤਾ'' *''ਸਦਾਚਾਰ'' *''ਚਤੁਰ ਬਾਲਕ'' *''ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਬੀਰ'' ==ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ== *''ਗ੍ਰਹਿ ਸਿੱਖਿਆ'' *''ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਮਨ'' *''ਹੈਜ਼ਾ'' *''ਪਲੇਗ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ'' *''ਇਸਤ੍ਰੀ ਰੋਗ ਚਕਿਤਸਾ'' *''ਬਾਲ ਰੋਗ ਚਕਿਤਸਾ'' *''ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਦਾ ਅਸਰ'' *''ਅਰੋਗਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼'' *''ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ'' *''ਨਾੜੀ ਦਰਪਣ'' *''ਸੌ ਵਰ੍ਹਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਢੰਗ'' *''ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਬਜ਼ਾਰੀ ਦਵਾਵਾਂ'' *''ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਗੁਥਲਾ'' *''ਵੈਦਿਕ ਯੂਨਾਨੀ ਚਕਿਤਸਾ'' ===ਹੋਰ=== *ਬਿਰਧ ਵਿਆਹ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾਟਕ *ਰੱਬੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ *ਕਰਮ ਯੋਗ *ਬੇਕਨ ਵਿਚਾਰ ਰਤਨਾਵਲੀ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉਨਤੀ *ਇਲਮ ਖ਼ਿਆਲ *ਕੀੜੇ ਮਕੌੜੇ *ਗ੍ਰਹਿ ਪਰਬੰਧ ਸ਼ਾਸਤਰ *ਗੁਰਮਤ ਅਖੋਤਾਂ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] a4k7i6pybnsffhtaqa3ac9tagb5ylwl 0 29754 839417 758631 2026-05-14T04:43:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839417 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |headercolor = |name = ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਕੌਰ |fullname = ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਕੌਰ ਘੁੰਮਣ |nickname = ਸ਼ੁਭ |nationality = ਭਾਰਤੀ |image = |image_size = <!--Only for images narrower than 220 pixels.--> |caption = ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਕੌਰ ਘੁੰਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ |residence = ਪਿੰਡ [[ਝੂੰਦਾਂ]], [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |birth_date = {{birth date and age|df=y|1986|4| 22}} |birth_place = ਪਿੰਡ [[ਝੂੰਦਾਂ]], [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |height = 5'8" |weight = 52ਕਿਲੋ |spouse = |website = |team = |coach = |updated = }} '''ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਕੌਰ''' (ਜਨਮ 22 ਅਪਰੈਲ 1986) ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਵਨ ਲੈੱਗ ਡਾਂਸਰ' ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140221/31/464185.cms#464185 ਬੁਲੰਦ ਹੌਸਲੇ-5 ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ 'ਵਨ ਲੈੱਗ ਡਾਂਸਰ' ਸ਼ੁਭਰੀਤ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ== ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਝੂੰਦਾਂ]] ਵਿੱਚ 22 ਅਪਰੈਲ 1986 ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ, ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲਈ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪਾਇਨੀਅਰ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਗੱਜਣ ਮਾਜਰਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੀ. ਐਨ. ਐਮ. ਕਰਕੇ ਬੀ. ਐਸ. ਸੀ ਨਰਸਿੰਗ ਲਈ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਐਕਸੀਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਤ ਕਟਵਾਉਣੀ ਪੈ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਇਸ ਵੱਡੀ ਸੱਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਣਾ ਸ਼ੌਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਰੌਕ ਸਟਾਰ ਅਕੈਡਮੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲੈ ਕੇ ਇੰਡੀਆ ਗੌਟ ਟੈਲੇਂਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ‘ਵੰਨ ਲੈੱਗ ਡਾਂਸਰ’ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>[http://punjabitribuneonline.com/2014/02/%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A9%87%E0%A8%B0%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%B8%E0%A8%B0%E0%A9%8B%E0%A8%A4-%E0%A8%B6%E0%A9%81%E0%A8%AD%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%A4-%E0%A8%95%E0%A9%8C%E0%A8%B0/ Tribune Punjabi » News » ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਸ਼ੁਭਰੀਤ ਕੌਰ]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jrf9gxsgysbpwzz6h8owbqu7rxd0vri 0 30213 839409 676450 2026-05-14T03:13:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839409 wikitext text/x-wiki '''ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪੋਠੋਹਾਰੀ ਆਂਚਲਿਕਤਾ ਉਹਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/fixpage/20140312/60/81.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਉੱਪਲ ਦਾ ਜਨਮ ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਮਾਲ ਪਿੰਡ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1924 ਨੂੰ ਸ: ਫਕੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਆਨਰਜ਼ ਪੰਜਾਬੀ, ਐਮਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ/ਪੰਜਾਬੀ, ਤੇ ਪੀਐਚਡੀ ਤੱਕ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਵਲਭ ਭਾਈ ਪਟੇਲ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਨਰੇਲਾ 'ਚ 1947 ਤੋਂ 50 ਤੱਕ ਸਕੱਤਰ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਬੀ.ਐਮ. ਕਾਲਜ ਸ਼ਿਮਲਾ 'ਚ 1950 ਤੋਂ 55 ਤੱਕ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਕੈਂਪ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ 1955 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵੱਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਰਿਸਰਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਲਾਸ ਇਕ, ਯੂਪੀਐਸਸੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== ===ਨਾਵਲ=== *''ਘਾਲਿ ਖਾਇ''' (2011) *''ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ'' * ''ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ'' ==ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ== *''ਕੁੜੀ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੀ'' *''ਢਹਿੰਦੇ ਮੁਨਾਰੇ'' *''ਭਰਾ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ'' *''ਦੁੱਧ ਤੇ ਬੁੱਧ'', *''ਮਹਿਕਾਂ'' *''ਆਪਣਾ ਦੇਸ ਪਰਾਇਆ ਦੇ''ਸ *''ਹਾਲਾਂ ਬੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ'' *''ਕੱਚਾ ਰੰਗ ਕਸੁੰਭ ਦਾ'', *''ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਚਨਾ'' *''ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ'' * ''ਕਹਾਣੀ ਪੰਜਾਬ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ) * ''ਵਾਸਾ ਸਵਰਗਾਂ ਦਾ'' *''ਤੀਨ ਦਿਨ ਕਾ ਬੇਈਮਾਨ'' (ਹਿੰਦੀ) *''ਜਨਮ ਦਿਨ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਕੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਾਲ ਕਹਾਨੀਆਂ'' (ਹਿੰਦੀ) * ''ਊਂਚੇ ਲੋਗ'' (ਹਿੰਦੀ) ===ਆਲੋਚਨਾ=== *''ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ'' *''ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਾ'' (ਸੰਪਾਦਤ) *''ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਵਿਧੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਤੇ ਵਿਕਾਸ'' *''ਨੌਰੰਗ ਸਿੰਘ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ'' *''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਦੁੱਗਲ-ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ'' *''ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀ ਪੁਨਰ-ਮੁਲੰਕਣ'', *''ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਬੰਧਕਾਰ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}}' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] 988wljdybrr0flz1tf3efm7twwsxl5n 0 30949 839348 628772 2026-05-13T13:28:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839348 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ | image = Pritam Singh. Publisher. Mehrauli. 1993.jpg | imagesize = 320px | caption = | birth_name = ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ | birth_date = {{birth date |df=y|1914|7|16}} | birth_place =ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਭਿੰਡਰਾਂ, ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]], ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) | occupation = [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ]] | death_date = {{death date and age|df=y|2005|3|31|1914|7|16|}} | death_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | years_active = |spouse= 1942 ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਮੌਤ 1992 ਈ.) ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ |children= ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ: <br>*ਜਯੋਤਿਸਨਾ (ਜ 1945)<br>*ਰੇਣੁਕਾ (ਜ 1953)<br>*ਆਸ਼ਮਾ (1960-1998) |notable works= ਰਸਾਲਾ [[ਆਰਸੀ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਆਰਸੀ]] ਲਗਾਤਾਰ ਬਤਾਲੀ ਸਾਲ ਚਲਾਇਆ। }} '''ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ''' (16 ਜੁਲਾਈ 1914 - 31 ਮਾਰਚ 2005<ref>[http://www.apnaorg.com/articles/pritamsingh/ New Page 1]</ref><ref>[http://pmindia.nic.in/press-details.php?nodeid=215 PM condoles demise of Bhapa Pritam Singh]</ref>) ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਾ ਮੋਹਰੀ, ਛਪਾਈ ਦੇ ਅਨੇਕ ਇਨਾਮ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦਾ ਕਰਤਾ ਧਰਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਇਨਾਮ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਰਾਜਿੰਦਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਾ [[ਆਰਸੀ (ਮੈਗਜ਼ੀਨ)|ਆਰਸੀ]] ਉਸਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਤਾਲੀ ਸਾਲ ਚਲਾਇਆ।<ref>[http://www.seerat.ca/sept2013/article03.php ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ - ਪ੍ਰਿੰ. ਸਰਵਣ ਸਿੰਘ]</ref> ==ਜੀਵਨੀ== {{Quote box|width=320px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਪਬਲਿਸ਼ਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਤੁਰਦਾ-ਫਿਰਦਾ, ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਬੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਸੰਸਥਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂਅ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਵਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। |source =ਅਜੀਤ ਕੌਰ, 'ਤਕੀਏ ਦਾ ਪੀਰ' ਵਿੱਚ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੇਖਾਚਿੱਤਰ<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20140328/80.cms]</ref> }} ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 16 ਜੁਲਾਈ 1914 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਤਲਵੰਡੀ ਭਿੰਡਰਾਂ, ਜਿ਼ਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ([[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]], ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਰੀਆ ਸਕੂਲ ਗੰਜੀਬਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜਵੀਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ 1936 ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਲੜੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ। 1942 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਦਿਲਜੀਤ ਕੌਰ (ਮੌਤ 1992) ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੇਟੀਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ:"ਜਯੋਤਿਸਨਾ (1945), ਰੇਣੁਕਾ (1953) ਅਤੇ ਆਸ਼ਮਾ (1960)।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/supplement/20140328/80.cms ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ, ਸਾਹਿਤ ਫੁਲਵਾੜੀ ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ...]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1950 ਵਿੱਚ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਨਵਯੁਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾ ਲਈ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਨਵਯੁਗ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ 1958 ਵਿੱਚ ‘ਆਰਸੀ’ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਰੂਸੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਨਵਯੁਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚ ਛਪਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ।<br> ਉਹ 1984 ਤੋਂ 2005 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=5rSRnZexTC8| ਭਾਪਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਇੰਟਰਵਿਊ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] 9hnp1h23cmqrpkn4ipvsxynyv2vu8i2 0 37927 839363 482814 2026-05-13T16:22:47Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Songs" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1353574008|Bombai Ka Babu]]" 839363 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film | name = ਬੰਬਈ ਕਾ ਬਾਬੂ | image = Bombaykababu.jpg | image_size = | caption = | director = [[ਰਾਜ ਖੋਸਲਾ]] | producer = [[ਰਾਜ ਖੋਸਲਾ]],<br /> [[ਜਲ ਮਿਸਤਰੀ]] | writer = [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] | narrator = | starring = [[ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] <br/> [[ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਸੇਨ]] | music = [[ਸਚਿਨ ਦੇਵ ਬਰਮਨ]]<br />[[ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ]](ਗੀਤ) | cinematography = [[ਜਲ ਮਿਸਤਰੀ]] | editing = | distributor = | released = 1960 | runtime = 154 ਮਿੰਟ | country = {{IND}} | language = ਹਿੰਦੀ | budget = }} '''''ਬੰਬਈ ਕਾ ਬਾਬੂ''''' 1960 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ [[ਰਾਜ ਖੋਸਲਾ]] ਅਤੇ ਲੇਖਕ [[ਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਅਤੇ [[ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਸੇਨ]] ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। <ref>[http://www.rediff.com/movies/2003/apr/19bkb.htm Bambai Ka Babu]</ref> == ਗੀਤ == ਸੰਗੀਤ-ਐੱਸ. ਡੀ. ਬਰਮਨ, ਗੀਤ-ਮਜਰੂਹ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰੀ। {| class="wikitable" !ਗੀਤ. !ਗਾਇਕ ![[ਰਾਗ]] |- |"ਸਾਥੀ ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਜ਼ਿਲ" |[[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ|ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ]] | |- |"ਦੀਵਾਨਾ ਮਸਤਾਨਾ ਹੁਆ ਦਿਲ, ਜਾਨ-ਏ-ਕਹਾਂ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, [[ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ]] | |- |"ਪਵਨ ਚਲੇ ਤੋ ਉਠੇ ਮਨ ਮੇਂ ਲਹਰ ਸੀ" |ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ, ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | |- |"ਦੇਖਨੇ ਮੈਂ ਭੋਲਾ ਹੈ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | |- |"ਐਸੇ ਮੇਂ ਕੱਛੂ ਕਹਾ" |ਆਸ਼ਾ ਭੋਸਲੇ | |- |"ਚਲ ਰੀ ਸਜਨੀ ਅਬ ਕਿਆ ਸੋਚੇ" |[[ਮੁਕੇਸ਼]] |[[ਕਲਾਵਤੀ]] |- |"ਤਕਦਮ ਤਕਦਮ ਬਾਜੇ" |[[ਮੰਨਾ ਡੇ]] | |- |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1960 ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ]] 96e5th8bygjh0mhzoo3if64tjai6fo0 0 38195 839346 824070 2026-05-13T13:13:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839346 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ | ਨਾਂ = ਭਗਵਾਨਪੁਰ ਹੀਂਗਣਾ | ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = [[ਪਿੰਡ]] | ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦ = | ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇ = | ਉਪਨਾਮ = | ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ= ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | pushpin_label_position = ਖੱਬੇ | pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨਪੁਰ ਹੀਂਗਣਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | latd = 29.689282 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.33587 | longm = | longs = | longEW = E | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਭਾਰਤ}} | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ3 = ਤਹਿਸੀਲ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ3 = ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ | ਸਥਾਪਨਾ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਸਥਾਪਨਾ_ਮਿਤੀ = | ਟਿਕਾਣਾ_ਕਿਸਮ = | ਟਿਕਾਣਾ = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ1 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ1 = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ2 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ2 = | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ3 = | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ3 = | unit_pref = ਦਸ਼ਮਿਕ | ਖੇਤਰਫਲ_ਦਰਜਾ = | ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 = 3.53 | ਉੱਚਾਈ_ਮੀਟਰ = | ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2001 | ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 1249 | ਅਬਾਦੀ_ਦਰਜਾ = | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = auto | ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ = | ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਪਗਨੋਟ = | ਅਬਾਦੀ_ਵਾਸੀ-ਸੂਚਕ = | ਅਬਾਦੀ_ਨੋਟ = | demographics_ਕਿਸਮ1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_ਸਿਰਲੇਖ1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_ਜਾਣ1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | ਸਮਾਂ_ਜੋਨ1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = | ਡਾਕ_ਕੋਡ = | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = | ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = | iso_ਕੋਡ = | registration_plate = }} '''ਭਗਵਾਨਪੁਰ ਹੀਂਗਣਾ''' [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ।<ref>{{cite web | title=ਅਜੀਤ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ | website=ਅਜੀਤ | date=2025-11-14 | url=https://ajitjalandhar.com/news/20160803/88/1441004.cms | access-date=2025-11-14 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Blockwise List of Villages|url=http://pbplanning.gov.in/districts.htm|publisher=ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਪਲਾਨਿੰਗ ਬੋਰਡ|accessdate=11 ਅਪਰੈਲ 2013}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 1333 ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਖੇਤਰਫ਼ਲ 3.53 ਕਿ. ਮੀ. ਵਰਗ ਹੈ। ਪਿੰੰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਪਿੰਡ 'ਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਾਖਰਤਾ ਪੱਖੋਂ ਇਹ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਸਫਾਈ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿੰਡ ਮੂਹਰਲੀਆਂ ਸਫਾਂ ਚ ਹੈ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲੋਂ "ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਾਮ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== * [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{ਅਧਾਰ}} {{Coord|29.689282|75.33587|display=title}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 0thx4kk0m7f33bkxv494m2yjc1ywlei 10 39471 839407 171826 2026-05-14T02:31:50Z CommonsDelinker 156 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 839407 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ | flag alias = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-PRG = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | link alias-tennis = Vietnam {{{mw}}} Cup team | link alias-naval = Republic of Vietnam Navy | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | altvar = {{{altvar|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = PRG | related1 = Vietnam </noinclude> }} hkf6s29a37989a99c6g2ny9gqfyjuh9 10 39474 839408 171830 2026-05-14T02:32:19Z CommonsDelinker 156 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 839408 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = ਦੱਖਣੀ ਵੀਅਤਨਾਮ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਆਰਜ਼ੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਕਾਰ | flag alias = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} <noinclude> | templatename = Republic of South Vietnam | cat = South vietnam republic </noinclude> }} cdup08p31yqwtws5t53iaoegyv67gia 0 40274 839392 816591 2026-05-13T22:44:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839392 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ | image = Lakhwinder Johal , Punjabi language Poet.JPG| | image_size = | alt = | caption = ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ | pseudonym = | birth_name = | birth_date ={{Birth date and age|df=y|1955|02|12}} | birth_place = ਜੰਡਿਆਲਾ ਸਮਰਾਏ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਭਾਰਤੀ ([[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]) | death_date = | death_place = | occupation = ਲੇਖਕ, ਕਵੀ | language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | period = | genre = | subject = ਸਮਾਜਕ ਸਰੋਕਾਰ | movement = | notable_works = ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਸਦ }} [[ਤਸਵੀਰ:Lakhwinder Johal.jpg|thumb|ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ]] '''ਲਖਵਿੰਦਰ ਜੌਹਲ''' ਪੰਜਾਬੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਕੇਂਦਰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ ਹਨ। ਉਹਨਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪਰਿਸ਼ਦ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਾਮਜਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160813/2/1453790.cms#1453790{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ਉਹਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ ਸਮਰਾਏ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹੈ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== *''ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋਈ'' (1990) *''ਮਨੋਵੇਗ'' (2000) *''ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਸਰਗਮ'' (2003) *''ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਇੱਕ ਸੰਵਾਦ'' (2006) *''ਬਲੈਕ ਹੋਲ'' (2009) *''ਅਣਲਿਖੇ ਵਰਕੇ: ਕਾਵਿ ਨਿਬੰਧ'' (2012)<ref>[http://www.dkagencies.com/doc/from/1123/to/1123/bkId/DK7362332171165462766880638371/details.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> *''ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸੰਸਦ'' (160 ਦੋਹੇ, 20 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ15 ਗੀਤ) ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਬੇਖ਼ਬਰ (ਕਵਿਤਾਵਾਂ)-2017.ਲਹੂ ਦੇ ਲਫ਼ਜ (ਚੋਣਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ)2019. ==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ== <poem> ਕਾਲਖ਼ ਦੀਆਂ ਸਲਾਈਆਂ ਫੜ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਸੁਪਨੇ ਬੁਣਦੀ ਵੇਖੀ ਝੂਠੀ ਸ਼ੋਹਰਤ, ਝੂਠੇ ਰੁਤਬੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਖੁਣਦੀ ਵੇਖੀ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਨਾਤੇ, ਪਿਆਰ-ਮੁਹੱਬਤ ਗ਼ਰਜ਼ਾਂ ਥਾਣੀਂ ਪੁਣਦੀ ਵੇਖੀ ਝੂਠੀ ਕਾਇਆ, ਝੂਠੀ ਮਾਇਆ ਕਿੱਦਾਂ ਸਾਥ ਨਿਭਾਵਾਂ-ਜਾਵਾਂ। </poem> ਅਸੀਂ.. ਅਸੀਂ ਰੋਂਦੇ ਗ਼ੁਲਾਬ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਡਿਆਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੇ ਜੀਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਖ਼ੂਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ । ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] itxbtfbvgpbono40pl38cz539lj1tf6 0 42709 839381 713590 2026-05-13T20:46:58Z ~2026-28912-60 60034 ਪਿੰਡ ਦਾ ਜਿਲਾ, ਤਹਿਸੀਲ, ਹਲਕਾ, ਰਿਆਸਤ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾ, ਮੇਲਾ, ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਿਅਕਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੁਆਧੀ ਪਿੰਡ ਹੋਣ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਆਦਿ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜੋੜੀ ਹੈ। 839381 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਡੰਘੇੜੀਆਂ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ਪਿੰਡ | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = India Punjab | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | latd = 30.615782 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 76.500576 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = | subdivision_type =ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 =ਰਾਜ | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = [[ਖੇੜਾ]] | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਸਰਕਾਰੀ | demographics1_info1 =[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type =[[ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ|ਪਿੰਨ]] | postal_code = | registration_plate = | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਸਰਹੰਦ]] | website = | footnotes = }} '''ਡੰਘੇੜੀਆਂ''' ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ [[ਖੇੜਾ]] ਬਲਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਤਹਿਸੀਲ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਲਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਦੇ ਡਾਕ ਖਾਨੇ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 140406 ਹੈ। ਡੰਘੇੜੀਆਂ ਪੁਆਧ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦੇ ਮੇਲੇ ਕਾਰਨ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਿੰਡ ਬੀਬੀਪੁਰ, ਜਮੀਤਗੜ੍ਹ, ਬਰਾਸ, ਖੇੜੀ ਭਾਈ ਕੀ, ਦੁਭਾਲੀ, ਸੈਣੀ ਮਾਜਰਾ (ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਸੈਣੀਆਂ) ਬਲਾੜੀ ਕਲਾਂ, ਇਸਰਹੇਲ ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਡੰਘੇੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਚਿੰਤਕ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿਲਿੰਗ ਇਕ ਉੱਘਾ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਇੰਫੂਲੈਂਸਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਲੇਖ ਅਕਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਚ ਛਪਦੇ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਤੋਂ ਵਾਰਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਚ ਪੜੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਝੱਲੀ, ਬਦੇਸ਼ਾ, ਬਿਲਿੰਗ, ਗਰੇਵਾਲ ਆਦਿ ਗੋਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਦੋ ਗੁਰਦੁਆਰੇ, ਇਕ ਮਾੜੀ, ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਇਕ ਪ੍ਰਾਚਨ ਸ਼ੀਤਲਾ ਮਾਤਾ ਦਾ ਮੰਦਰ, ਨਗਰ ਖੇੜਾ, ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਇਕ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇਕ ਹੀ ਮੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਹਲਕਾ ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਚ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਚ ਰਿਆਸਤ-ਏ-ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਇਹ ਪਿੰਡ ਪੈਪਸੂ ਸਟੇਟ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1shigbmb9lal7e4u0dsmh1x5tbc0ekz 0 44087 839430 726756 2026-05-14T06:45:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839430 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਖਿੰਦਰ''' ਕੈਨੇਡੀਅਨ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਲੇਖਕ ਅਤੇ 'ਸੰਵਾਦ' ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਸੰਚਾਲਕ ਹੈ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130428/6/127326.cms#127326 ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਪੁਸਤਕਾਂ 5 ਨੂੰ ਹੋਣਗੀਆਂ ਰਿਲੀਜ਼]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾਵਾਂ== * ''ਸ਼ਹਿਰ ਧੁੰਦ ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ'' (1974) * ''ਤਿੰਨ ਕੋਣ'' (ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੰਜਲ ਅਤੇ ਇਕਬਾਲ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ, 1979) * ''ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ'', (ਇਕੱਤੀ ਫਰਵਰੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਦਿੱਲੀ, 1979) * ''ਮਕਤਲ'' (ਕੋ-ਸੰਪਾ:, 1983) * ''ਤੂਫਾਨ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਚ'' (ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1985) * ''ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਵੱਸ'' (ਸੰਪਾਦਿਤ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, 1987) * ''ਬੁੱਢੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮ ਕਥਾ'' (ਕਵਿਤਾ), 1991 * ''ਸਕਿਜ਼ੋਫਿਰੇਨੀਆ'' (ਅਸਥੈਟਿਕਸ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼ ਲੁਧਿਆਣਾ, 1993) * ''ਇਹ ਖ਼ਤ ਕਿਸ ਨੂੰ ਲਿਖਾਂ'' (1998) * ''ਕੁੱਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ'' (2006) * ''ਪਰਦੂਸ਼ਤ ਹਵਾ'' (2006) *''ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼''<ref>[http://www.beta.ajitjalandhar.com/news/20130219/25/49502.cms ਲੇਖਕ ਸੁਖਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਾਵਿ ਸ੍ਰੰਗਹਿ ਲੋਕ ਅਰਪਣ]</ref> ==ਹੋਰ== * ''ਅਲਾਰਮ ਕਲੌਕ'' (ਨਾਵਲ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦਿੱਲੀ, 2003) * ''ਕਨੈਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ'' (ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ]] 7gxgdq03vhwn82ca4ciyutp3lsch9x4 0 45203 839418 838429 2026-05-14T04:44:10Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839418 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਡਾ. ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ | image = Shekhar-Gurera-photo2012.jpg | image_size = 150px | birth_date = {{Birth date|df=yes|1965|08|30}} | birth_place = [[ਮੋਗਾ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | occupation = [[ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]], [[ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] | alias = ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ | spouse = ਰੇਖਾ ਗੁਰੇਰਾ | parents = ਮਨੀ ਰਾਮ ਗੁਰੇਰਾ, ਪਾਰਵਤੀ ਗੁਰੇਰਾ | children = ਦੇਵ ਗੁਰੇਰਾ, ਯੋਗੇਸ਼ ਗੁਰੇਰਾ | nationality = {{IND}} | years_active = 1984–ਮੌਜੂਦਾ | religion = | signature = Shekhar_Gurera_sign_logo.jpg | signature_size = 100px | website = {{URL|shekhargurera.com}} }} '''ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ''' (ਪੂਰਾ ਨਾਮ: ਡਾ. ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ) ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਹੈ।<ref>ਮੀਡੀਆ ਮਾਨਤਾ ਸੂਚੀ ਪੱਤਰ. ਪ੍ਰੈਸ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬਿਊਰੋ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ. 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 2010. 22 ਜੁਲਾਈ 2010 ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. [http://pib.nic.in/prs/prs2010/ListByName.htm ਮਾਨਤਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ, 2010 (ਨਾਮ ਦੀ ਸੂਚੀ no300)]</ref> ਸ਼ੇਖਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਹਾਸਰਸ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਖਬਾਰਾਂ: ਦ ਪਿਓਨੀਰ, [[ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ]], ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਗਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰੋਜਾਨਾ ਛਪਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੇਖਰ ਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੌਰਾਨ ਕਾਰਟੂਨ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page26-31) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]</ref> ==ਜੀਵਨੀ == ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੋਗਾ]], ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਚ 30 ਅਗਸਤ, 1965 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 1986 ਵਿੱਚ [[ਮੁਲਤਾਨੀ ਮਲ ਮੋਦੀ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ]] ਤੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ 1990 ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟ, [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਅਪਲਾਈਡ ਆਰਟ ਦੀ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>Another Feather in the cap of Cartoonist Gurera [http://www.readwhere.com/read/159872/g4u-MEDIA/1999-TOI-Gurgaon-Plus#page/1/2 The Times of India, New Delhi: <small>ਜਨਵਰੀ, 1999 </small>]</ref> ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਕਰਕੇ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਟੂਨ 1973 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਅਖਬਾਰ "ਵੀਰ ਪ੍ਰਤਾਪ" ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਸਕੈੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਸ਼ੌਕ ਵਜੋਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। 1984 ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਪਟਿਆਲੇ ਸਾਇੰਸ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੀਲੈਂਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref>Career in Satire, Cartoonist' Interview (Page24-29) [http://www.readwhere.com/read/1279741/POOL-83/POOL-83#page/1/1 POOL 83: July 2017]</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1989: ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ<ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, [[ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/5/2 Evening News, New Delhi: <small>१९ ਫਰਵਰੀ १९९०</small>]</ref> * 1990: ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨ ਐਵਾਰਡ<ref>ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਗਿਆਨੀ ਜ਼ੈਲ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/6/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਿੱਲੀ: <small>३१ ਜਨਵਰੀ १९८९</small>]</ref> * 1992: ਪਹਿਲੇ ਬਾਬੂ ਜਗਜੀਵਨ ਰਾਮ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਆਰਟਸ ਪ੍ਰਦਰਸਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ, ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਵਾਰਡ<ref>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਸਿਮਹਾ ਰਾਓ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਤ [http://www.readwhere.com/read/159869/g4u-MEDIA/1992-the-PM-P-V-Narsimha-Rao#page/1/2 नवभारत टाइम्स, नई दिल्ली: <small>३० नवम्बर १९९२</small>]</ref> * 1996: 20ਵੇਂ ਮਾਤਰਸ਼ਰੀ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਵਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਬੇਸਟ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਐਵਾਰਡ<ref>20th Matri Shree Award Announced [http://www.readwhere.com/read/159868/g4u-MEDIA/1996-Matri-Shree-Award#page/1/2 Indian Express, New Delhi: <small>May6,1996</small>]</ref> * 1997: ਜਾਪਾਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, [[ਟੋਕੀਓ]], [[ਜਪਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਤ ਤੀਜੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਤਾ।<ref>ਤੀਜੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੁਲਕਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ [http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921060613/http://sgurera1.tripod.com/illjapan.htm |date=2013-09-21 }}</ref> * 2002: ਸਤਮਾ, [[ਜਾਪਾਨ]] ਦੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫੋਟੋ ਮੁਕਾਬਲੈ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * 2011: ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਮਹਾਮਨ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ७ਵੀਂ ਸਾਲਾਨਾ ਅਵਾਰਡ (ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ) ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ. * 2019 - ਹਰਿਆਣਾ ਗਰੀਮਾ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2019 ਦੌਰਾਨ "ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਆਈਕਨ" ਦੇ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆਂ ਗਿਆ<ref>ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ; [https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html <small>समाचार4मीडिया, ਅਕਤੂਬਰ 28, 2019</small>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208194046/https://www.samachar4media.com/industry-briefing-news/cartoonist-shekhar-gurera-will-be-awarded-for-prestigious-award-52099.html |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 <small>ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229210535/https://epaper.punjabkesari.in/2480098/Haryana-Sirsa-kesari/Haryana-Sirsa-kesari#page/3/2 |date=2019-12-29 }}; ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਦਸੰਬਰ 25, 2019</small>.</ref> * 2025: ਸੰਪਾਦਕੀ ਕਾਰਟੂਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤਜ਼ਰਬੇ ਲਈ ਕੇਯੂ, ਫਰਾਂਸ ਦੁਆਰਾ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>SG honoured with Honorary Doctorate; [https://centralchronicle.com/epaper/archives/2025-08-11/ccpaper3.jpg Central Chronicle, Bhopal Aug.11, 2025]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[https://epaper.navbharatlive.com/editionname/Nagpur/NAVABHARAT_NAG/page/4/article/NAVABHARAT_NAG_20250810_4_4 शेखर गुरेरा को डॉक्टरेट की मानद उपाधि]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}; [[Nava Bharat]], Nagpur, Aug.10, 2025.</ref> === ਸਾਫ਼ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ === [[File:ShekharGurera as Brand Ambassador for MCG 01.jpg|thumb|ਸਾਫ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਣਾਏ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਸਟਰ]] * 2018: ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਗੁੜਗਾਓਂ (MCG) ਨੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਨੂੰ ਗੁੜਗਾਓਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਮਾਨਯੋਗ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸਵੱਛ ਸਰਵੇਖਣ 2018 ਲਾਇ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਿਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ.<ref>[http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਸ਼ੇਖਰ ਗੈਰੇਰਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202072244/http://epaper.punjabkesari.in/1525547/Gurgaon-kesari/Gurgaon-kesari#page/1/1 |date=2018-02-02 }} ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, 31 January 2018.</ref><ref>[http://thepublicworld.com/archives/28041 कार्टूनिस्ट शेखर गुरेरा बने MCG के लिए ब्रांड एम्बेसडर] पब्लिक वर्ल्ड, 31 January 2018.</ref> == ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ== [[File:SG4print 13.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਕੋਲਾਜ: 2013]] [[File:Shekhar gurera Banner12.jpg|thumb|305x305px|ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਆਪਣਾ ਕੈਰਿਕੇਚਰ]] * 1999: '''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''' (ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਕਾਰਟੂਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆ ਦੀ ਲੜੀ) ਇੱਕ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹਿਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੀਮਾ ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲਿਆਂ ਫ਼ੌਜ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੇ ਕੇਰਿਕੈਚਰ ਬਣਾ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ. ਫਿਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਛਪੇ [[ਕਾਰਗਿਲ]] ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਕਾਰਟੂਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ [[ਜੈਪੁਰ]], [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪਟਨਾ]] ਅਤੇ [[ਇੰਦੌਰ]] ਵੀ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>Humour for warriors up front: [http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html १४ ਜੁਲਾਈ १९९९, IE ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928020953/http://expressindia.indianexpress.com/news/ie/daily/19990714/ige14012.html |date=2013-09-28 }}</ref> * 2001: ਡੇਢ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਰਨਲਸ ਵਿੱਚ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਕਾਲਮ ('''Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ''') ਜੋ ਸਿਰਫ ਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੇਡਾਂ, ਫਿਲਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਬਾਰੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤੋਂ 30 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੇਗੀ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਇਹ ਪੇਂਟ ਕੀਤੀਆਂ ਪੇਟਿੰਗਜ਼ ਸਹੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>Crystal Ball Gazing: <small>Hrithik Roshan in 2035</small> [http://www.readwhere.com/read/159870/g4u-MEDIA/2000-Website-Future-Lens#page/1/2 The Times of India, <small>New Delhi: July 27, 2000</small>]</ref><ref>30 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ [http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm Future Lens / ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਤਸਵੀਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306204555/http://shekhargurera1.tripod.com/future_slide.htm |date=2016-03-06 }}</ref> * 2005 ਅਤੇ 2016: ਕੌਮੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਕੌਂਸਲ <small>(NPC)</small> ਦੇ '''ਕੈਲੰਡਰ'''' ਲਈ ਕਾਰਟੂਨ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ * 2017: '''ਸਿੰਗਲ ਕਾਰਟੂਨ ਐਗਜ਼ੀਬਿਸ਼ਨ'''', ਜਿਸ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਇੰਡਿਯਨ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਓਫ ਕਾਰਤੂਨਿਸਟਸ (Indian Institute of Cartoonists) ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਨਵਰੀ 7 ਤੋਂ 28 ਜਨਵਰੀ 2017 ਤਕ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨ ਗੈਲਰੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.<ref>[http://www.readwhere.com/read/1071566/KannadaPrabha,-Bangalore/Arts#page/1/2 Art review by Gurudatta NS Sanketh] [[Kannada Prabha]], Bangalore, 7 January 2017.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=QECrRVE4JCc WORLD OF SHEKHAR GURERA' - NEWS9] [[News9 (Karnataka)|News9]], 11 January 2017.</ref> * 2018: ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੰਡੋ-ਯੂਨੀਅਨ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ (UNCRD) ਦੇ ਤਿਹਾਈ ਅਧੀਨ 8ਵੀਂ 3R (Reduce, Recycle, Reuse) ਫੋਰਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਬੁੱਕ '''ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ''' ਡਰਾਇੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦੁਆਰਾ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੈਮਾਨੇ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ! (ਅਪ੍ਰੈਲ 9-12, 2018)<ref>[http://www.readwhere.com/read/1608238/Conservation-In-Lifestyle:-Indian-Heritage-2018-(E)/Conservation-in-Indian-Living-Demonstrated-through-Illustration-By-Shekhar-Gurera#page/1/1 ਲਾਈਫ ਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰੋਟੈਕਸ਼ਨ: ਇੰਡੀਅਨ ਹੈਰੀਟੇਜ] 8ਵੇਂ ਖੇਤਰੀ 3R ਫੋਰਮ: 9-12 April,2018</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਲੇਖ== * 1997: ''''' ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ''''', ਜਪਾਨ ਦੌਰੇ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ।<ref>23 ਦਸੰਬਰ, 1997 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਗਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦਸਮਾਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ 10 ਐਪੀਸੋਡਸ ਦੀ ਸਪਤਾਹਕ ਲੜੀ: [http://www.readwhere.com/read/152310/g4u-MEDIA/1997-Suryodaya-Ki-Dharti-Japan-Se#page/11/2 ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਜਪਾਨ) ਤੋਂ]</ref> * 1999: '''''ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ''''', [[ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ]] ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ।<ref>"ਕਾਰਗਿਲ ਕਾਰਟੂਨ" [http://www.youtube.com/watch?v=gUZHllsiexI. ਕਾਰਟੂਨ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ]</ref> * 2000: '''''Laugh as you Travel''''':ਕਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖਰ ਗੁਰੇਰਾ ਦੁਆਰਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ]] ਦੇ 150 ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਕਾਰਟੂਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਕਲਨ।<ref>26 ਅਗਸਤ, 2000 ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਰਤ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਾਮ ਕਿਸ਼ੋਰ ਪਾਰਚਾ ਦਾ ਇੱਕ ਲੇਖ: [http://www.readwhere.com/read/154195/g4u-MEDIA/Aug262000-Swatantra-Bharat#page/1/2 रेलवे यात्रा पर कार्टूनों की एक उम्दा बानगी]</ref> ==ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊਜ਼== * 1982: 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ, <small>(ਉਮਰ: 17)</small>, ਜਦੋਂ 8 ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] <small>(ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ)</small>, ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਉਤਸਵ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, 11ਵੀਂ ਸਟੈਂਡਰਡ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣੇ ਹੋਏ ਓਨ-ਦ-ਸਪਾਟ ਸਕੇਟਚ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਂਟ ਕਾਰਨ ਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਜਾਖੜ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੋਭਾ ਸਿੰਘ" ਦੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਿੱਤਾ।<ref>ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ [[ਬਲਰਾਮ ਜਾਖੜ]] ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ: [http://www.readwhere.com/read/1722663/Budding-Artist,-SHEKHAR-GURERA/ACHIEVEMENTS-(1973-1996)#page/3/2 ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ, ਜਲੰਧਰ: <small>22 ਮਾਰਚ 1982 </small>]</ref> * 1994: ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਸੰਡੇ ਮੇਲ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿਚ, ਡਾ. ਰੋਹਨੀਤ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਟੂਨ ਸਟਾਈਲ ਆਦਿ 'ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>ਸਪਤਾਹਿਕ ਸੰਡੇ ਮੇਲ (23-29 ਅਕਤੂਬਰ 1994): [http://www.readwhere.com/read/152331/g4u-MEDIA/HE-EVEN-USED-TO-CREATE-CARTOONS-AT-BUS-STOP#page/1/2 वह बस स्टॉप पर भी कार्टून बना लेता था"]</ref> * 1997: ਦ ਹਿੰਦੂ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ, ਸੁਚਿੱਤਰਾ ਬਹਿਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ "ਹਿਸ ਉਣ ਮੈਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>1 ਜੂਨ 1997, ਦ ਹਿੰਦੂ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: [http://www.readwhere.com/read/154186/g4u-MEDIA/June1-1997-The-Hindu#page/1/2 Encounters By Suchitra Behal"]</ref> *1998: ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਦੇ "ਕਾਰਟੂਨ ਨੈਟਵਰਕ" ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਏਪੀਸਡ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਟੂਨ ਕਲਾ ਲਈ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਫੋਕਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ: ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਦਾ ਤਿੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਮਾਰਕ ਸਮਰੱਥਾ।<ref>28 ਫਰਵਰੀ 1998, ਦ ਸਟੇਟਸਮੈਨ, ਕੋਲਕਾਤਾ: [http://www.readwhere.com/read/154191/g4u-MEDIA/Feb281998-The-Statesman-Kolkata#page/1/2 Cartoon Network By Sharad K Soni"]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] rsswzoc5dph3zhruigaos3oc1dgt56k 0 50622 839429 789350 2026-05-14T06:40:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839429 wikitext text/x-wiki {{notability}} {{BLP sources}} {{more citations needed}} {{Infobox writer | name =ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ | image = Sukhpal Singh Thind.JPG | imagesize = | caption = ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ | pseudonym = ਸੁਖਪਾਲ ਥਿੰਦ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1967|4| 20|df=yes}} | birth_place = ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = | death_place = | occupation =ਲੇਖਕ,ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ(ਪੰਜਾਬੀ) | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | period = | genre = | subject = |alma_mater =[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ] | movement = ਸੈਕੂਲਰ ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਸੀ | notable_works = ਹੀਰ 'ਵਾਰਸ': ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਪੇਖ, ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰ :ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ | spouse = ਪ੍ਰੋ.ਰਮਣੀਕ ਕੌਰ ਥਿੰਦ | partner = | children = ਅਰਸ਼ਨੂਰ ਕੌਰ ਥਿੰਦ (ਬੇਟੀ) ਸ਼ੁਭਸੀਰਤ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ (ਬੇਟਾ) | relatives = | influences = | influenced = |website= }} '''ਪ੍ਰੋ. ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ''' (ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1967) ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਸਫ਼ਰਨਾਮਾਕਾਰ, ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ-ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ।<ref>[http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130215 ਪ੍ਰੋ: ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਘੁੰਡ ਚੁਕਾਈ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਜਲੰਧਰ (ਪੰਜਾਬ), [ਭਾਰਤ] ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਜੀਵਨ ਬਿਓਰਾ== ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1967 ਨੂੰ ਸ: ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਬੂਲਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ (ਪੰਜਾਬ, [ਭਾਰਤ]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ‘ਹੀਰ’ ਵਾਰਿਸ ਦਾ ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਧਿਐਨ' ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ 1990 ਤੋਂ 1994 ਤੱਕ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੀ-ਐਚ.ਡੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਨੀਅਰ ਰੀਸਰਚ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੀਨੀਅਰ ਰੀਸਰਚ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 1997 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕਾਲਜ ਲੈਕਚਰਾਰ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਕਾਲਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸਿੱਧਸਰ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਠਹਿਰ ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਡੇਢ ਸਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 20 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਮਾਂ ਉਹ ਨਵਾਬ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਖੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਬੀ.ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿਖੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਗ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਪੁਸਤਕਾਂ== ===ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ=== * ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਿਆਂ (2003) * ਕੈਨੇਡਾ: ਇਕ ਬਾਗ ਬਹੁਰੰਗੀ (2005) ===ਆਲੋਚਨਾ=== * ਬਿਰਤਾਂਤ ਸ਼ਾਸਤਰ :ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ (2002) * 'ਹੀਰ' ਵਾਰਸ: ਬਿਰਤਾਂਤ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਪਰਿਪੇਖ (2012) * ਪੰਜਾਬੀ ਗਲਪ ਦੇ ਆਰ-ਪਾਰ (2012) * ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਲੀਵਾਲ ਦੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾਕਾਰੀ (ਸੰਪਾਦਨ ) (2012) ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== * ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ (2020) ===ਸੁਖਪਾਲ ਥਿੰਦ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕਾਂ=== *''ਸੁਖਪਾਲ ਥਿੰਦ ਦਾ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸੰਸਾਰ''<ref>[http://www.uread.com/book/sukhpal-thind-da-safarnama-sansaar/9789350172360]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> *''ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬੋਧ''<ref>{{Cite book|ਡਾ.ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ, ਸੰਪਾਦਕ: ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬੋਧ, ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ, 2023 www.5aabparkashan.com, ISBN: 978-93-88817-93-1=ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬੋਧ, ਥਿੰਦ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.) ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ,ਜਲੰਧਰ, 2023}}</ref> ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਦਰਜਨਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਅਤੇ ਮੈਗਜੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੁਖਪਾਲ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆਤਮਕ ਲੇਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲੈ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। <big>ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਾਰਜ:</big> { ਐਮ. ਫਿਲ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਿੱਤ } ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ , ਸਮਕਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਅੰਤਰ –ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਦਵੰਦ , ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰੀਜ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ , ਮੁਕਤਸਰ , 2007 ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ , ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ’ : ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ , ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ , ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ , ਪਟਿਆਲਾ , 2023 { ਐਮ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਿੱਤ }        ਸਰੋਜ ਬਾਲਾ, ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ‘ ਲੰਡਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਿਆਂ ‘ ਦਾ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਅਧਿਐਨ, ਲਵਲੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਫਗਵਾੜਾ , 2018 ==ਮਾਣ ਸਨਮਾਨ== *ਰਚਨਾ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ (ਰਜਿ:) ਨਾਭਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 17 ਨਵੰਬਰ 2002 ਨੂੰ ਮਾਣ ਪੱਤਰ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ *ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਨੇ ਜੂਨ 2003 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ *26 ਜਨਵਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ, 2007 ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ *ਸਿਰਜਣਾ ਕੇਂਦਰ,ਕਪੂਰਥਲਾ (ਰਜਿ.) ਵੱਲੋਂ 28 ਫਰਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਤੀਸਰੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਕੁਮਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । *ਉਪਰਾਲਾ ਸਮਾਜਕ ਸੰਘ, ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ 26ਨਵੰਬਰ 2016 ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ । *ਪੰਜਾਬ ਭਵਨ, ਸਰੀ ( ਕੈਨੇਡਾ ) ਵੱਲੋਂ 11 ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ  ਅਤੇ ਗ਼ਜ਼ਲ ਮੰਚ, ਸਰੀ ( ਕੈਨੇਡਾ ) ਵੱਲੋਂ 19 ਜੂਨ 2018 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । *ਹਿੰਦੂ ਕੰਨਿਆ ਕਾਲਜ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਵੱਲੋਂ 11 ਅਗਸਤ 2018 ਨੂੰ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ *ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੰਚ , ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ‘ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਫਸਲ ’ ਨੂੰ 2020 ਦੇ ‘ ਦਲਬੀਰ ਚੇਤਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਕਥਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ’  ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । *ਸਾਹਿਤ ਸਭਾ ਜਗਰਾਓ ( ਰਜਿ.) ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ 20 ਮਾਰਚ 2022 ਨੂੰ ‘ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੰਵਲ ਗਲਪ ਪੁਰਸਕਾਰ ’ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ==ਹਵਾਲੇ:-== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ]] <references /> ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬੋਧ, ਥਿੰਦ, ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ (ਡਾ.) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਆਲੋਚਕ]] ਪੰਜ ਆਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ, 2023, ISBN: 977-93-88817-98-1 http://www.5aabparkashan.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220314203732/http://www.5aabparkashan.com/ |date=2022-03-14 }} 7iwa6bo03b27o6md6zv03ul8dmh47kl 0 52512 839353 721982 2026-05-13T15:26:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839353 wikitext text/x-wiki {{Infobox school |name = ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ |image = |imagesize = |caption = |streetaddress = ਗੋਨਿਆਣਾ ਰੋਡ, ਝੀਲ ਨੰਬਰ 3 ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ |city = [[ਬਠਿੰਡਾ]] |district = |state = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] |pincode = |country = ਭਾਰਤ |latitude = 30.245049 |longitude = 74.933944 |schooltype = [[ਖ਼ਾਸ ਸਿੱਖਿਆ|ਖ਼ਾਸ ਸਕੂਲ]] |established = 1999<ref name=islpro>{{cite web |url = http://islpro.org/schools-for-the-deaf/ |title = Schools for the deaf |publisher = [http://islpro.org www.islpro.org] |accessdate = 16 November 2014 |archive-date = 7 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141107225819/http://islpro.org/schools-for-the-deaf/ |url-status = dead }}</ref> |status = ਸਰਗਰਮ |superintendent = |principal = ਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ<ref name=aj/> |viceprincipal = |administrator = |director = |campus type = |conference = |motto = |rival = |mascot = |school colors = |gender = ਸਾਂਝਾ |newspaper = |students = 178<ref name=aj/> (2014) |classes = 10ਵੀਂ ਤੱਕ |language = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] |enrollment = |enrollment_as_of = |affiliations = [[ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ]] |communities = |feeders = |footnotes = |picture = |homepage = |free_label = |free_text = |online news = |newspaper = |yearbook = }} '''ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ''', ਜਾਂ '''ਐੱਮ.ਜੀ.ਡੀ. ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ''' ਜਾਂ '''ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ''', ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਬਠਿੰਡਾ|ਬਠਿੰਡੇ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਹੈ।<ref name=aj>{{cite web |url = http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140725/23/629418.cms |title = ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵੀਨਸ ਗਰਗ ਵੱਲੋਂ ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਦੌਰਾ |publisher = [[ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਜੀਤ]] |date = 25 ਜੁਲਾਈ 2014 |accessdate = 16 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-date = 2014-11-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141129014712/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20140725/23/629418.cms |url-status = dead }}</ref><ref name=tt>{{cite web |url = http://www.tribuneindia.com/2014/20140904/battrib.htm |title = BEd students visit school for deaf & dumb |publisher = [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] |date = 3 ਸਿਤੰਬਰ 2014 |accessdate = 16 ਨਵੰਬਰ 2014}}</ref> ਇਹ ਸਕੂਲ ਜ਼ਿਲਾ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸੋਸਾਇਟੀ, ਬਠਿੰਡਾ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name=pen>{{cite web |url = http://www.punjabenews.com/news_details.html?id=393 |title = ਐਨ.ਆਰ.ਆਈ. ਵਲੋਂ ਮਹੰਤ ਗੁਰਬੰਤਾ ਦਾਸ ਸਕੂਲ ਨੂੰ 1.16 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਚੈਕ ਭੇਂਟ |publisher = [http://www.punjabenews.com www.punjabenews.com] |date = |accessdate = 16 ਨਵੰਬਰ 2014 |archive-date = 2014-11-29 |archive-url = https://web.archive.org/web/20141129020138/http://www.punjabenews.com/news_details.html?id=393 |dead-url = yes }}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਹਾਲੀਆ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਹਨ। [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਸਕੂਲ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। 1999 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 178 ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 75 ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=aj/> [[ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ]] ਤੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name=aj/> ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੰਪਿਊਟਰ<ref name=ie>{{cite web |url = http://archive.indianexpress.com/news/special-children-in-four-state-centres-set-to-get-it-education/825164 |title = Special children in four state centres set to get IT education |publisher = [[ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]] |date = 1 ਅਗਸਤ 2011 |accessdate = 16 ਨਵੰਬਰ 2014}}</ref> ਅਤੇ ਕਿੱਤਾ ਮੁੱਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == * [[ਸੈਨਤ ਭਾਸ਼ਾ]] * [[ਗੈਲਾਡੈੱਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] * [[ਵਾਟਿਕਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼ & ਡਮ]], ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ * [[ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼]] * [[ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਬਲਾਈਂਡ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼-ਬਲਾਈਂਡ]] *[[ਉਮੀਦ ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਹੀਅਰਿੰਗ ਇਮਪੇਅਰਡ]], ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ *[[ਖੋਸਲਾ ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਦ ਡੈੱਫ਼]], ਜਲੰਧਰ *[[ਸਕੂਲ ਫ਼ਾਰ ਡੈੱਫ਼]], ਬਰਨਾਲਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖ਼ਾਸ ਸਕੂਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੂੰਗੇ ਅਤੇ ਬੋਲ਼ੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਕੂਲ]] 95nk3ijgra8t32wmw3s97oiid0hatgz 0 54709 839427 679718 2026-05-14T06:06:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839427 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਰਜਣਾ ਕੇਂਦਰ ਕਪੂਰਥਲਾ''' ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਰਜਿਸਟਰ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਿਤ ਅਦਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਇਸਦਾ ਵਰਤਮਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰਜੀਤ ਸਾਜਨ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹੈ। ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਔਜਲਾ ਨੂੰ 21 ਅਕਤੂਬਰ 2013 ਨੂੰ ਅੱਠਵੀਂ ਵਾਰ ਸਿਰਜਣਾ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20131022/9/334119.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 3u011ogm9kygrmsyrjswbgq6fnxscgq 0 55215 839404 820910 2026-05-14T01:39:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839404 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਸਿੰਘ | image = stalinveer (2).jpg | caption = ਵੀਡੀਉ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ | other_names = ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ | birth_date = {{birth date and age|1987|12|20}} | birth_place = [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤੀ|ਭਾਰਤੀ]] | residence = [[ਮੁਹਾਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | occupation = ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ | years_active = ਹੁਣ }} '''ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ''' (ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ [[ਫ਼ੋਟੋਗਰਾਫ਼ੀ|ਫ਼ੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ਰ]] ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪੰਜਾਬੀ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਲਿੱਦੜਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਹੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਦਸੰਬਰ 1987 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਲਿੱਦੜਾਂ, [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿਖੇ ਗੀਤਕਾਰ ਪਰਗਟ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪਰਮਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150821/29/1038552.cms#sthash.Bzq5wXHm.dpbs | title=ਸੱਭਿਅਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਨਾਂਅ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਸਿੰਘ | publisher=ਅਜੀਤ | date=21-8-2015 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਅਕੈਡਮੀ, ਮਸਤੂਆਣਾ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਉਪਰੰਤ ਉਚ-ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਵਿਖੇ ਦਾਖਿਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸਾਹਿਤਕ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਲਿਖਣ, ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਵੀ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀਆਂ [[ਕਵਿਤਾ|ਕਵਿਤਾਵਾਂ]] ਅਤੇ ਲੇਖ ਅਕਸਰ ਕਾਲਜ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਛੱਪਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦਾ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਬੱਦਲਾਂ ਉਹਲੇ ਮੱਘਦਾ ਸੂਰਜ' ਵੀ ਛਪਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite web |date=1-8-2015 |title=ਵੀਡੀਓ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਚਿਹਰਾ ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ |url=http://epaper.dainiktribuneonline.com/554922/Filmnama/ST_01_August_2015#dual/2/1 |accessdate=2016-05-12 |publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ |pages=ਸਤਰੰਗ 2 (ਸਰਗਰਮ)}}</ref> ==ਕਰੀਅਰ== ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਪੋਸਟ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਬਰੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ। ਉਸਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਨ]] ਦੇ ਗੀਤ 'ਜੱਟੀ' ਦੇ ਵੀਡੀਉ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਇੰਡਸਟਰੀ 'ਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਫਿਲਮਾਂਕਣ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗਾਇਆ ਗੀਤ 'ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲਾ ਰਖ਼ਣਾ' ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਉ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਰੰਗ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।<ref>{{cite web | url=http://mahapunjab.com/showcasing-punjab-music-stalinveer-singh/}}</ref> ==ਵੀਡੀਉਗ੍ਰਾਫੀ== ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਵਲੋਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਗਏ 90 ਦੇ ਕਰੀਬ ਵੀਡੀਓ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਗੀਤ ‘ਜੱਟੀ’, ‘ਮਾਏ ਨੀ ਮਾਏ’ (ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਨ), ‘ਅੱਖ ਬਦਲੀ’ (ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ), ‘ਮੰਜੀ’ (ਗੀਤਾ ਜ਼ੈਲਦਾਰ), ‘ਸਾਉਣ’, ‘ ਸ਼ੇਰ’ ‘ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਗੁਰੂ’ ( ਹਰਭਜਨ ਮਾਨ) , ‘ਕੁਰਬਾਨੀ’, ‘ ਬੈਡ ਕੰਪਨੀ’ (ਰਣਜੀਤ ਬਾਵਾ), ‘ਤੇਰਾ ਟਾਇਮ’ (ਜੱਸ ਬਾਜਵਾ) , ‘ਬੇਰੀ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ’, ‘ਕੰਧਾਂ ਕੱਚੀਆਂ’ (ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ), ‘ਸੁੱਚਾ ਸੂਰਮਾ’ (ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲਾ) , ‘ਫਸਲ’ (ਫਤਿਹ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ’), ‘ਸਰਹਾਣੇ ਪਈ ਬੰਦੂਕ’ ‘ਵੀਹ ਕਿੱਲੇ’ (ਹਾਰਵੀ), ‘ਸੋਹਣੀ’ (ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ), ‘ਰੋਟੀਆਂ’ (ਸਾਰਥੀ ਕੇ), ‘ਦਲੇਰੀਆਂ’ (ਗਗਨ ਕੋਕਰੀ), ‘ਸੱਚੇ ਬੋਲ’ (ਪੰਮਾ ਡੂੰਮਵਾਲ), ‘ਮਿਲਣੇ ਦੀ ਰੁੱਤ’ (ਗੁਰਸ਼ਬਦ), ‘ਗੱਲਾਂ ਸੱਚੀਆਂ’ (ਗੈਰੀ ਸੰਧੂ), ‘ਕਬੂਤਰ ਚੀਨਾ’ (ਗੈਰੀ ਬਾਵਾ) ਹਨ।<ref>{{cite web| url=https://www.pollywoodpost.com/ਸੰਗੀਤਕ-ਵੀਡੀਓ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ-ਦੇ-ਨ/}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਉ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਘੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਸੰਗੀਤਕ ਵੀਡੀਉਜ਼ ਦੀ ਸੂਚੀ:- {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="95%" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! ਸਾਲ !! ਗਾਇਕ !! ਗੀਤ |- |[[2014]] || [[ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਨ]]|| ਜੱਟੀ |- |[[2014]] || [[ਰਵਿੰਦਰ ਗਰੇਵਾਲ]] || ਅੱਖ ਬਦਲੀ |- |[[2015]] || [[ਕੁਲਵਿੰਦਰ ਬਿੱਲਾ]] || ਸੂਰਮਾ |- |[[2015]] || [[ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ]] || ਬੇਰੀ |- |[[2018]] || ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ || ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਾਲਾ ਰਖ਼ਣਾ |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * [https://www.mixcloud.com/RadioSpice/stalinveer-on-radio-spice/ ਰੇਡੀਓ ਸਪਾਈਸ ਉੱਤੇ ਸਟਾਲਿਨਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] hai7s2afwnjbnbodden9kuj907x70mi 0 61917 839461 765253 2026-05-14T09:24:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839461 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name =ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ | image =Punjabi Poet Harvinder Dhaliwal 3.jpg | imagesize = | caption = ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ | pseudonym = | birth_name = ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ | birth_date = {{Birth date and age|1968|3|30|df=yes}} | birth_place = [[ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਮੋਗਾ]], ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | death_date = | death_place = | occupation =ਕਵੀ | nationality = ਭਾਰਤੀ | period = | genre = ਪ੍ਰਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲ, ਹਾਇਕੂ (ਮਾਈਕਰੋ ਕਵਿਤਾ) | subject = ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ |alma_mater =[[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | movement = | notable_works = ਅੰਤਰ ਯੁੱਧ | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = |website= }} '''ਹਰਵਿੰਦਰ ਧਾਲੀਵਾਲ''' (ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1968) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਨਿੱਕੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਜਾਪਾਨੀ ਵਿਧਾ, [[ਹਾਇਕੂ]] ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਵਿ ਵਿਧਾ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਉਹ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.suhisaver.org/index.php?cate=12&&tipid=498 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2015-06-21 |archive-date=2016-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328074026/http://suhisaver.org/index.php?cate=12&&tipid=498 |url-status=dead }}</ref> ==ਜੀਵਨ ਵੇਰਵੇ== ਹਰਵਿੰਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1968 ਨੂੰ ਪਿੰਡ [[ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਮੋਗਾ]], ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੱਜਕੱਲ ਉਹ [[ਪੰਜਾਬ ਮੰਡੀ ਬੋਰਡ]] ਦਾ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦਸਵੀ ਤੱਕ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬੀਏ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ 'ਡਿਪਲੋਮਾ ਇਨ ਐਗਰੀਕਲਚਰ' ਕੀਤਾ। ਉਹ ਲੇਖਕ ਵਿਚਾਰ ਮੰਚ ਪੰਜਾਬ, ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਪਿੰਡ ਪੱਧਰ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਨ ਬਰਾੜ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦਾ ਪਰਬੰਧ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ==ਰਚਨਾਵਾਂ== *''ਅੰਤਰ ਯੁੱਧ'' (ਮੌਲਿਕ - ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ)<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150526/20/945926.cms#945926{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''ਕੋਕਿਲ ਅੰਬਿ ਸੁਹਾਵੀ ਬੋਲੇ'' – ਹਾਇਕੂ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਰਜ, ([[ਸੰਦੀਪ ਚੌਹਾਨ]] ਨਾਲ ਸਹਿ ਸੰਪਾਦਕ) ==ਕਾਵਿ ਨਮੂਨਾ== *'''ਮੂੰਹ''' <poem> ਬੀੜੀ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਫੁਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਰਗਾਂ ਚੋਂ ਜਦ ਸਬਜ਼ੀ ਦਾ ਹੋਕਾ ਨਿੱਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਜਬਾੜ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਾਫ਼ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਹ ਜਦ ਬੇਹੀ ਤਬੇਹੀ ਪੱਤਾ ਗੋਭੀ ਦਾ ਫੁੱਲ ਗਾਹਕ ਅੱਗੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਲਪੇਟ ‘ਚ ਆਈ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਘੁੰਡ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਦਾ ਪੀਲਾ ਭੂਕ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕੁਝ ਮਦਦ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਛੱਪੜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਕੱਚਾ ਕੋਠਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਪਿਛਲੀਆਂ ਬਰਸਾਤਾਂ ਵੇਲੇ ਜਿਸਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਮਣ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੇ ਬਥੇਰੀ ਵਾਹ ਲਾਈ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਜਾਮਣ ਦੇ ਪੱਤੇ ਕੱਚੇ ਬਨ੍ਹੇਰੇ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਰਹੇ ਪਰ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਈ ਮਨਜੂਰ ਸੀ ਕਾਨਿਆਂ ਦੀ ਛੱਤ ਦਾ ਇਕ ਖਣ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਇਸ ਕੋਠੇ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਮੁੜਦਾ ਤਾਂ ਹੈ ! ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਖਣ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਤੀਰ ਵਾਂਗ ਟਿਕਦਾ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਜੌੜੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਉਸਦੀ ਘਰਵਾਲੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪੀਲੇ ਤੇ ਕੁਮਲਾਏ ਮੂੰਹ ਅਕਸਰ ਖਰੀਦਦਾ ਹਾਂ ! </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] 1cp3ejdnsatdx813tr6tkngk038dczh 0 61926 839452 575000 2026-05-14T08:26:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839452 wikitext text/x-wiki [[File:Vertex 2 Solid State Drive by OCZ-top oblique PNr°0307.jpg|thumb|right|200px| ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ]] '''ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ''' ('''SSD''') ('''ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਿਸਕ''' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ)<ref>{{cite web|title=Texas Memory Systems: Solid State Disk Overview|url=http://www.ramsan.com/resources/SSDOverview|work=Texas Memory System Resources|publisher=Texas Memory Systems|accessdate=14 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=Whittaker|first=Zack|title=Solid-state disk prices falling, still more costly than hard disks |url=http://www.zdnet.com/solid-state-disk-prices-falling-still-more-costly-than-hard-disks-7000007793/|work=Between the Lines|publisher=ZDNet|accessdate=14 December 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=What is solid state disk? - A Word Definition From the Webopedia Computer Dictionary|url=http://www.webopedia.com/TERM/S/solid_state_disk.html|work=Webopedia|publisher=ITBusinessEdge|accessdate=14 December 2012|archive-date=23 ਜੁਲਾਈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723212243/https://www.webopedia.com/TERM/S/solid_state_disk.html|url-status=dead}}</ref> ਇੱਕ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰੇਜ ਡਿਵਾਈਸ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਰ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਡਾਟਾ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫਲੈਸ਼ ਮੈਮਰੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ ਵਿੱਚ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਢੰਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਐਸਐਸਡੀ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਸਐਸਡੀ ਕੋਲ ਕੋਈ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਮਕੈਨੀਕਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਨਿਕਲਿਕ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵਜ਼ ਜਾਂ ਫਲਾਪੀ ਡਿਸਕਸਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਪਿਨਿੰਗ ਡਿਸਕਾਂ ਅਤੇ ਚਲਣਯੋਗ ਪੜਨ/ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="STEC">[[STEC, Inc.|STEC]]."[http://www.stec-inc.com/downloads/whitepapers/Performance_Power_Advantages.pdf SSD Power Savings Render Significant Reduction to TCO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905051209/http://stec-inc.com/downloads/whitepapers/Performance_Power_Advantages.pdf |date=2012-09-05 }}." Retrieved October 25, 2010.</ref> ਜੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਡਿਸਕਾਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸੌਲਿਡ-ਸਟੇਟ ਡਰਾਈਵ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਕ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਰੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲਣ ਸਮੇਂ ਘੱਟ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਾਰਡ ਡਿਸਕ ਡ੍ਰਾਇਵ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਿਊਟਰ]] adxhnw1m6nc2boomumo84iyb17oetzj 0 62269 839373 603156 2026-05-13T17:54:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839373 wikitext text/x-wiki [[File:Moyan di Mandi ,Anadpur Sahib , Punjab DSCN2705.JPG|thumb|"ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ" (ਡੇਰਾ) , ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ , ਪੰਜਾਬ (ਸਾਈਨ-ਬੋਰਡ)]] [[File:" Moyan di mandi" ,(Market Place of dead) Anandpur Sahib , Punjab, DSCN2707.JPG|thumb|"ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ" (ਡੇਰਾ) , ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ , ਪੰਜਾਬ]] '''ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ'''(Market Place of Dead)[[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਇੱਕ [[ਡੇਰਾ]] ਹੈ । ਇਹ ਡੇਰਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਸੜਕ ਤੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੁਰਦਵਾਰੇ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖਬੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜਦੀ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ਤੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਮੁੱਖ ਸੜਕ ਤੋਂ ਡੇਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਲਿੰਕ ਸੜਕ ਤੇ ਗੁਰੂਮੁਖੀ ਵਿੱਚ "ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ" ਦਾ ਬੋਰਡ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਇਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਜਾਣਿਆ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਜਿਆਦਾ ਗਲ ਕਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਡੇਰੇ ਦੀ ਦਿੱਖ ਕਾਫੀ ਰਮਣੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਖੂਬਸੂਰਤ ਫੁੱਲ- ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਗੇਟ ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾਮ ਵਗੈਰਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਡੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ===ਇਤਿਹਾਸ=== '''ਮੋਇਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ''' ਡੇਰਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ । ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਮਰਿਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਬਰ ਖੁਦ ਪੁੱਟਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਆਖਰੀ ਰਸਮਾਂ ਵੀ ਖੁਦ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੋਈ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆਵੀ ਸੰਪਤੀ ਨਹੀ ਰਖਦਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਭ ਸੁਖ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਉਸਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਸਤਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਟਾਟ ਦੀਆਂ ਨਕਾਰਾ ਹੋਈਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਦੋ ਕੋਣਿਆਂ ਤੋਂ ਪਾੜ ਕੇ ਬਾਹਵਾਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਪਾੜ ਕੇ ਗਰਦਨ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਵੀ ਉਸਨੂੰ [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]] ਦੇ ਮੇਲੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਲੋਂ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਫਾਲਤੂ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਭੋਜਨ ਇੱਕਠਾ ਕਰਕੇ ਸੁਕਾਓਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖਾਣ ਲਈ ਵਰਤਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref>[http:http://www.sunday-guardian.com/analysis/the-marketplace-of-the-dead {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626121811/http://www.sunday-guardian.com/analysis/the-marketplace-of-the-dead |date=2015-06-26 }}]</ref> ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ===ਅਨੁਯਾਈਆਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ=== ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਨਤ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਲੋਂ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਗੁਰਬਿਆਂ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਆਦਿ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਉਹ ਵਾਧੂ ਸਮਾਂ ਭਜਨ-ਬੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰਦੇ ਹਨ । <ref>[http:http://www.sunday-guardian.com/analysis/the-marketplace-of-the-dead {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626121811/http://www.sunday-guardian.com/analysis/the-marketplace-of-the-dead |date=2015-06-26 }}]</ref> ===ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ=== *https://www.here.com/india/anandpur-sahib/religious-place/dera-moyan-di-mandi--356jx7ps-c872ed93fb7102fbc006f127a2d57362?x=ep&map=31.22542,76.51459,16,normal *http://isithackday.com/geoplanet-explorer/index.php?woeid=91203072 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626111023/http://isithackday.com/geoplanet-explorer/index.php?woeid=91203072 |date=2015-06-26 }} *http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130227/17/58720.cms#58720{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===ਹਵਾਲੇ=== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਡੇਰੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼]] no1ycmfit40wryydns83gb5njnb2lxs 0 63264 839415 762664 2026-05-14T04:34:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839415 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ਵੀਏ ਸ਼ਿਵਾ ਅਯਾਦੁਰਾਈ | image = V.A.Shiva.2012.jpg | image_size = | alt = | caption = | birth_date = <!-- Please cite a reliable source for date of birth --> | birth_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | residence = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | citizenship = ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਅਮਰੀਕੀ]] | parents = ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅਯਾਦੁਰਾਈ, ਵੇਲਾਯਾਪਾ ਅਯਾਦੁਰਾਈ | fields = [[ਸਿਸਟਮਜ਼ ਬਾਇਓਲੋਜੀ]], [[ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ]], [[ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਪਸ਼ਟੀਕਰਣ]], [[ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਔਸ਼ਧੀ]] | workplaces = | alma_mater = [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] | thesis_title = | thesis_url = | thesis_year = | doctoral_advisor = ਸੀ. ਫੋਰਬੇਸ ਡੇਵੇ, ਜੇਆਰ. | academic_advisors = [[ਰੋਬਰਟ ਐਸ. ਲਾਂਗਰ]] | doctoral_students = | notable_students = | known_for = ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੇਲ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼, ਵਿਕਲਪਕ ਔਸ਼ਧੀ | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | website = {{url|http://vashiva.com/}} | footnotes = | spouse = {{ਵਿਆਹ|[[ਫ੍ਰੈਂ ਡ੍ਰੇਸਰ]]|2014}} }} '''ਵੀਏ ਸ਼ਿਵਾ ਅਯਾਦੁਰਾਈ''' ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] ਵਿਗਿਆਨਿਕ, [[ਖੋਜੀ]] ਅਤੇ ਉਦੀਯੋਗਪਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਬੰਧ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਮੂਲ ਤੋਂ ਹੈ।[[1979]] ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਸਨੇ, ਆਫ਼ਿਸ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੇਲ ਸਿਸਟਮ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਵਰਜਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੂੰ ਇਸਨੇ ''ਈ-ਮੇਲ'' ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[1982]] ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਕਾਪੀਰਾਈਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=theverge>{{cite news|last=Blagdon|first=Jeff|title=Noam Chomsky weighs in on Ayyadurai's email invention claim|url=http://www.theverge.com/2012/6/13/3082157/noam-chomsky-shiva-ayyadurai-email-inventor|accessdate=27 February 2013|newspaper=TheVerge.com|date=13 June 2012}}</ref> ਇਸਦੇ ਵਰਜਨ ਦਾ ਨਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ [[ਈ-ਮੇਲ]] (ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮੇਲ) ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ [[ਕੰਪਿਊਟਰ]] ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ [[ਇਤਿਹਾਸ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਵਾਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਮੀਡਿਆ ਨੇ ਇਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਿਵਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾਏ ਇਲਜ਼ਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੇ ਈ-ਮੇਲ ਦੀ ਖੋਜ [[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]], [[ਦ ਹਾਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]] ਅਤੇ [[ਸਮਿਥਸੋਨੇਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ਼ਨ]] ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੀ।<ref name=TechdirtMasnick>{{cite news|last=Masnick|first=Mike|title=How The Guy Who Didn't Invent Email Got Memorialized In The Press & The Smithsonian As The Inventor Of Email|url=http://www.techdirt.com/articles/20120222/11132917842/how-guy-who-didnt-invent-email-got-memorialized-press-smithsonian-as-inventor-email.shtml?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter|accessdate=12 June 2012|newspaper=Techdirt|date=22 February 2012}}</ref><ref name="giz120305">{{cite news |first=Sam |last=Biddle |work=[[Gizmodo]] |title=Corruption, Lies, and Death Threats: The Crazy Story of the Man Who Pretended to Invent Email |url=http://gizmodo.com/5888702/corruption-lies-and-death-threats-the-crazy-story-of-the-man-who-pretended-to-invent-email |date=5 March 2012 |accessdate=5 March 2012 |archive-date=7 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120307135204/http://gizmodo.com/5888702/corruption-lies-and-death-threats-the-crazy-story-of-the-man-who-pretended-to-invent-email |url-status=dead }}</ref><ref name=techland>{{cite news|last=Aamoth|first=Doug|title=The Man Who Invented Email|url=http://techland.time.com/2011/11/15/the-man-who-invented-email/|accessdate=11 June 2012|newspaper=Time Magazine: Techland|date=15 November 2011|archive-date=2 ਜੁਲਾਈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702223409/http://techland.time.com/2011/11/15/the-man-who-invented-email/|url-status=dead}}</ref><ref name=washingtonpost>{{cite news|last=Kolawole|first=Emi|title=Smithsonian acquires documents from inventor of 'EMAIL' program|url=http://www.washingtonpost.com/national/on-innovations/va-shivaayyadurai-inventor-of-e-mail-honored-by-smithsonian/2012/02/17/gIQA8gQhKR_story.html|accessdate=11 June 2012|newspaper=Washington Post|date=17 February 2012}}</ref><ref name="giz1202au">{{cite web |url=http://www.gizmodo.com.au/2012/02/did-the-inventor-of-email-not-invent-email/ |title="Did The Inventor Of Email Not Invent Email?", Gizmodo |publisher=Gizmodo.com.au |date= |accessdate=12 June 2012 |archive-date=26 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626172857/http://www.gizmodo.com.au/2012/02/did-the-inventor-of-email-not-invent-email/ |dead-url=yes }}</ref><ref name="inetrev1">{{cite web |url=http://www.internetevolution.com/author.asp?section_id=625&doc_id=239652&f_src=internetevolution_gnews |title=IT Pros Takes 'Email Inventor' to Task |publisher=Internetevolution.com |date= |accessdate=12 June 2012 |archive-date=26 ਮਾਰਚ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120326172104/http://www.internetevolution.com/author.asp?section_id=625&doc_id=239652&f_src=internetevolution_gnews |dead-url=yes }}</ref><ref name="cis321">{{cite web |url=http://www.sigcis.org/node/321 |title="Who Invented E-mail?", SIGCIS Blog |publisher=Sigcis.org |date= |accessdate=12 June 2012 |archive-date=24 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424110145/http://www.sigcis.org/node/321 |dead-url=yes }}</ref><ref name=SIGCIS-Haigh>{{cite web|title=Did V.A. Shiva Ayyadurai Invent Email?|url=http://www.sigcis.org/ayyadurai|publisher=SIGCIS: Special Interest Group Computers, Information and Society|accessdate=9 June 2012|date=17 April 2012|first=Thomas|last=Haigh}}</ref> ==ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ== ਸ਼ਿਵਾ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ [[ਤਾਮਿਲ ਲੋਕ|ਤਾਮਿਲ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਣ ਗਏ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ [[ਕਉਰੈਂਟ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਥਾਮੈਟਿਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਮਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰੈਮਿੰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਗ੍ਰੈਜੁਏਸ਼ਨ ਕਰਣ ਲਈ [[ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ, ਨਿਊ ਜੇਰਸੀ]] ਦੇ ''ਲਿਵਿੰਗਸਟੋਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ'' ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} apuuj61fzdeigkj0hdlpe6phth0n9ys 0 63644 839395 540972 2026-05-13T23:55:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839395 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |birth_name = | image = IMG 0418.JPG | caption = | birth_date = 30 ਜੂਨ 1973 | birth_place = ਪਿੰਡ ਸੋਹਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ.ਐਸ.ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ), ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ। | death_date = | death_place = | occupation = ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ਼ਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) | nationality =ਭਾਰਤੀ | relatives = | spouse = | children = | alma_mater = | genre = | language = ਪੰਜਾਬੀ, | movement = | notableworks = '''ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਆਈ.ਏ.ਐਸ.) ਪ੍ਰੀਖਿਆ 2008 ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ''' | period = | influences = ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ | influenced = | signature = }} '''ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ''' ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਲੇ ਆਈ.ਏ.ਐਸ . ਆਧਿਕਾਰੀ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ [[ਯੂਨੀਅਨ ਪਬਲਿਕ ਸਰਵਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨ]] ਦੀ 2008 ਦੀ [[ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ]] ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੁੱਚੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਦਰਜਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬਤੌਰ ਵਿਕਲਾਂਗ ਉਮੀਦਵਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿਓਂ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਉਮਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁਕੀ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਮ ਸ੍ਰੇਣੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਰਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/civil-services-results-out-top-three-ranks-go-to-women/article276041.ece</ref> ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰਨਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ, ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2010/05/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC%E0%A9%80-%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B6%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%80-%E0%A8%87%E0%A8%95-%E0%A8%B9%E0%A9%8B%E0%A8%B0-%E0%A8%AA%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BE/</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਸ੍ਰੀ ਵਰਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸ਼ਰਮਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡ [[ਸੋਹਣਾ]],ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ.ਏ.ਐਸ.ਨਗਰ (ਮੁਹਾਲੀ) ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਜੀਤ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਰਾਮ ਮੂਰਤੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਰਮਾ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦੇ [[ਘਨੌਰ ਪਟਿਆਲਾ|ਘਨੌਰ]] ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਮਿਡਲ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ [[ਕਾਮੀ ਕਲਾਂ]] ਤੋਂ ਅਤੇ ਦਸਵੀਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ [[ਲਾਲੜੂ]] ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ।ਉਚੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਇਨਜਿਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ]] [[ਚੰਡੀਗੜ]] ਤੋਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਬਿਜਲੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਸਰਬ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾਵਾਂ]] 2008 ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਅਜਕਲ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਈ.ਏ.ਐਸ.ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130122/23/16607.cms{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਮਤੀ ਪਰਵੀਨ ਸ਼ਰਮਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ। ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[http://punjabitribuneonline.com/2012/02/%E0%A8%A6%E0%A9%8D%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A9%9C%E0%A9%8D%E0%A8%B9-%E0%A8%87%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%B8%E0%A8%AD-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%9D-%E0%A8%B8/] *[https://pa.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A8%B5%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A6%E0%A8%B0_%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%B0_%E0%A8%B8%E0%A8%BC%E0%A8%B0%E0%A8%AE%E0%A8%BE&action=edit] ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਕੇਡਰ ਦੇ ਆਈ ਏ ਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਧਿਅਮ ਰਹਿਣ ਆਈ ਏ ਐਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਮੀਦਵਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2009 ਵਿੱਚ ਆਈ ਏ ਐਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ]] kjf36zje58qoqynud9uf7vvbnvjcor3 0 66120 839426 766351 2026-05-14T06:04:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839426 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Simran Dhaliwal.jpg|thumb|ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ 2024 ਵਿੱਚ।]] '''ਸਿਮਰਨ ਧਾਲੀਵਾਲ''' (ਜਨਮ 8 ਅਗਸਤ 1986) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਆਸ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ' [[ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ]] ਯੁਵਾ ਪੁਰਸਕਾਰ-2015 ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20150628/2/981486.cms#981486{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ''ਉਸ ਪਲ'' ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲਈ ਢਾਹਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਕੈਨੇਡਾ) ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਸੰਪਾਦਤ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਹੁਣ ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ’ ਉਪਰ ਲਘੂ ਫਿਲਮ ਬਣੀ ਹੈ। === ਪੁਸਤਕਾਂ === ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਆਸ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ'' *''ਸਫ਼ੈਦ ਪਰੀ ਤੇ ਪੰਛੀ'' *''ਉਸ ਪਲ'' (ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਨਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ) *''ਘੋਰਕੰਡੇ'' *''ਸੱਤ ਪਰੀਆਂ'' *''ਪੁਰਾਣੇ ਖੂਹ ਵਾਲਾ ਦੈਂਤ'' (ਬਾਲ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) ===ਹੋਰ=== ''ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਧਿਐਨ'' (ਖੋਜ ਕਾਰਜ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] l84gfxijzg019xzdn805192ppnz9qb0 0 66250 839352 814798 2026-05-13T15:06:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839352 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Maharashtra_Express.jpg|thumb]] 11039/11040 '''ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ''', ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਇੱਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੋਂਦਿਆ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਗੋਂਦਿਆ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦੇ ਲਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੰਬਰ 11040 ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੰਬਰ 11039<ref>{{cite web|url=http://www.etrains.in/running-status/maharashtra-exp-11039|title=Current Train Running Status Maharashtra Express (11039)|publisher=etrains.in|accessdate=27 october 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੇ ਰੁਪ ਵਿੱਚ ਚਲਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਰੇਲਗਡੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦਾ (1346 ਕਿਮੀ) ਦੇ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਰਖਦੀ ਹੈ I ਇਹ ਪੁਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://runningstatus.in/status/gondia-kolhapur-cst-maharashtra-express-11040|title=Maharashtra Express (11040) Running Train Status|publisher=runningstatus.in |date=|accessdate=17 October 2015}}</ref> ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਨਾਮਕਰਨ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਰਾਜ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਰੇਲ-ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਰਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੇਰਲ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਆਂਧਰਾਪਰਦੇਸ਼ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਪਰ ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ==ਕੋਚ== ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, 11039/11040 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 1 ਏਸੀ 2 ਟਿਯਰ, 1 ਏਸੀ 3 ਟਿਯਰ, 8 ਸਲੀਪਰ ਕਲਾਸ ਅਤੇ 5 ਜ਼ਨਰਲ ਅਨਰਿਜ਼ਰਵਡ ਡੱਬੇ ਦੀ ਹੈ।ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡੱਬਿਆਂ ਦੀ ਅਦਲਾਬਦਲੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਇਖਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 1346 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ 28 ਘੰਟੇ 45 ਮਿਨਟ (46.82 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) ਅਤੇ 11040 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਇੰਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ (47.37 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ) ਨੂੰ 28 ਘੰਟੇ 25 ਮਿਨਟ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਗਤੀ 55 ਕਿਮੀ/ਘੰਟਾ ਤੋ ਘਟ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਦੌਂੜ ਜੰਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 2 ਬਾਰ ਬਦਲਾਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਪੇਂਟ੍ਰੀ ਕਾਰ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੈਟਰਿੰਗ ਸੇਵਾ ਉਪਲੱਬਧ ਹੈ I<ref>{{cite web|url=http://indiarailinfo.com/train/1037|title=11040/Maharashtra Express|publisher=indiarailinfo.com |date=|accessdate=17 October 2015}}</ref> ==ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ== ਇਸ ਰੂਟ ਤੇ ਕੁਝ ਹਦ ਤਕ ਬਿਜਲੀ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭੁਸਾਵਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ WAP 4 loco ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਨੂੰ ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋ ਗੋਂਦਿਯਾ ਤੱਕ ਲੈਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ I ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਨੇ ਜਾਂ ਗੂਤਂਕਲ ਆਧਾਰਿਤ WDM 3A ਇਸਨੂੰ ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਰਸਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ== 11040 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ<ref>{{cite web|url=https://www.cleartrip.com/trains/11040|title=Maharashtra Express Route|publisher=cleartrip.com|accessdate=27 october 2015|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923204758/http://www.cleartrip.com/trains/11040|dead-url=yes}}</ref> 08:20 ਵਜੇ ਰੋਜ਼ ਗੋਂਦਿਯਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 12:45 ਵਜੇ IST ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ I 11,039 ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 15:30 (IST) ਉੱਤੇ ਰੋਜ਼ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਤੋਂ ਚੱਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ 20:15 ਵਜੇ (IST) ਗੋਂਦਿਯਾ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.nativeplanet.com/trains/c-sahumaharaj-t-kolhapur-to-gondia-jn-11039/|title=MAHARASHTRA Express - 11039 - C Sahumaharaj T Kolhapur To Gondia Junction |publisher=Native Planet |date=|accessdate=17 October 2015}}</ref> {| class="wikitable" ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | ਸਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਨਾਂ ! style="text-align: center; font-weight: bold;" | ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਸਰੋਤ ਤੱਕ ਦੂਰੀ |- | style="text-align: center;" | G | style="text-align: center;" | ਗੋਂਦਿਯਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 0 |- | style="text-align: center;" | NGP | style="text-align: center;" | ਨਾਗਪੁਰ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 131 |- | style="text-align: center;" | BD | style="text-align: center;" | ਬਦਨੇਰਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 305 |- | style="text-align: center;" | AK | style="text-align: center;" | ਅਕੋਲਾ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 384 |- | style="text-align: center;" | BSL | style="text-align: center;" | ਭੂਸਾਵਾਲ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 524 |- | style="text-align: center;" | MMR | style="text-align: center;" | ਮਨਮਦ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 708 |- | style="text-align: center;" | DD | style="text-align: center;" | ਦੌਂਤ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 945 |- | style="text-align: center;" | PUNE | style="text-align: center;" | ਪੂਨੇ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 1020 |- | style="text-align: center;" | MRJ | style="text-align: center;" | ਮੀਰਾਜ ਜੰਕਸ਼ਨ | style="text-align: center;" | 1299 |- | style="text-align: center;" | KOP | style="text-align: center;" | ਕੋਲਹਾਪੁਰ | style="text-align: center;" | 1346 |} ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== ==ਹਵਾਲੇ== bw5zlosv2whsdxf9u26ab3wmc113bdj 0 75330 839431 743761 2026-05-14T06:53:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839431 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ |image=|native_name=سدرشن فاکر|native_name_lang=ur |birth_date= {{birth date|1934|11|11|df=y}} |birth_place=[[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] |death_date={{death date and age|2008|02|19|1934|11|11|df=y}} |death_place=ਜਲੰਧਰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] |occupation=ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ }} '''ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕਾਮਿਰ ''' (11 ਨਵੰਬਰ, 1934–19 ਫਰਵਰੀ, 2008) ਤਖ਼ਲਸ ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਰੇਡੀਓ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੀਆਂ 26 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਬਾਰੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹਮਵਤਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ), ਹਮਜ਼ੁਬਾਂ ([[ਪੰਜਾਬੀ]]) ਤੇ ਹਮਮਿਜ਼ਾਜ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟਿੰਬਰ (ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੂਪ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਸਹੀ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।<ref name="ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ">{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/02/%E0%A8%87%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A4-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%B0/ | title=ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਂਨ | date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | accessdate=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | author=ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇਜ | pages=6}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਲੜਕਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਛੂਟੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਲੰਧਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈੜੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਰਾ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਜਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਗ਼ਮਖੋਰ ਸ਼ੁਦਾਅ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Kalia|first1=Ravindra|title=Ghalib Chhuti Sharaab|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|publisher=Vani Prakashan|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਮ. ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ।ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ 'ਆਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ' ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|title=An Interview with Sudarshan Faakir|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|accessdate=9 June 2014|publisher=The Tribune (Chandigarh)|date=9 August 2005}}</ref> ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਰੇਡੀਓ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੈ ਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ, ਫਿਲਮ 'ਯਲਗਾਰ' ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ। ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦੂਰੀਆਂ'' ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਾਣਾ - ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 'ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤ ''ਹਮ ਸਬ ਭਾਰਤੀਯ'' ਹੈਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੀਤ ''ਹੇ ਰਾਮ ਹੇ ਰਾਮ'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫ਼ਾਕਿਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫਕੀਰ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ''ਵੋਹ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਸ਼ਤੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨੰਬਰ - ''ਹੇ ਰਾਮ... ਹੇ ਰਾਮ'' ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਭਾਰਤ)]] ਗੀਤ- ''ਹਮ ਸਭ ਭਾਰਤੀ ਹੈ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Music, Books on Music, and Sound Recordings, Volume 2|date=30 Jan 2008|publisher=Library of Congress|location=Washington|pages=157, 158|isbn=9780520045026|url=https://books.google.com/books?id=AQVXAAAAMAAJ&q=sudarshan+faakir+book|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਸੁਦਰਸ਼ਨ 'ਫ਼ਾਕਿਰ' 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ' ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ। ਉਹ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1982 ਵਿੱਚ 'ਵੋ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਵੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਪਾਣੀ' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ '[[ਦੀਵਾਨ (ਸ਼ਾਇਰੀ)|ਦੀਵਾਨ]]' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=tribune>{{cite news|last1=Banerji|first1=Aparna|title=Lyricist Sudarshan Fakir dead|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080220/punjab1.htm|accessdate=9 June 2014|agency=Tribune News Service|work=The Tribune|date=19 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|title=Jewels of Jalandhar - Sudarshan Fakir|url=http://www.jalandhari.com/Jewels/sudarshan-fakir|website=Jalandhari|accessdate=9 June 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਵ ਸੀ।<ref name="tribune"><cite class="citation news" contenteditable="false">Banerji, Aparna (19 February 2008). </cite></ref> == ਧੁਨਾਂ == # ਅਗਰ ਹਮ ਕਹੇ ਔਰ ਮੁਸਕੁਰਾ # ਗਮ ਬੜੇ ਆਤੇ ਹੈ ਕਾਤਿਲ ਕੀ ਨੀਗਹੋਂ ਕੀ ਤਰਹ।<ref name="wisconsin"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/isongs/indexes/lyrics/sudarshan_faakir.html "Songs of Sudarshan Faakir"]. ''<span class="url">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin pages.cs.wisc.edu/~navin]</span>''. </cite></ref> # ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਕੀ ਕੋਈ ਦੁਆ ਨਾ ਕਰੋ <ref name="wisconsin"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="wisconsin"/> # ਯੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਲੈ ਲੋ, ਯੇ ਸ਼ੌਹਤਰ ਵੀ ਲੈ ਲੋ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="wisconsin"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਣਾ, ਆਣਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ,1979)<ref name="wisconsin"/> # ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕੈਸੇ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਯਲਗਰ, 1992)<ref name="geetmala"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://hindigeetmala.net/lyricist/sudarshan_faakir.php "Songs of Sudarshan Kaafir"]. ''<span class="url">[http://hindigeetmala.net/ hindigeetmala.net]</span>''. </cite></ref> # ਬੇਜੁਆਨੀ ਜੁਆਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ (ਇਕੱਲਾ ਗੀਤ)<ref name="geetmala"/> # ਫਿਰ ਆਜ ਮੁਝੇ ਤੁਮਕੂ ਇਤਨਾ ਬਤਾਨਾ ਹੈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="geetmala"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ ਜਬ ਤੁੰਹਾਰੇ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਥੇ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ, 1979)<ref name="geetmala"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="geetmala"/> # ਅਪਨੋਂ ਕੇ ਸਿਤੰਬ ਹਮਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ<ref name="geetmala"/> # ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੈਂ ਏ ਡੋਸੇ ਯਹ ਮਨਯਾਰ ਕਿਓ ਹੈ।<ref name="geetmala"/> # ਤੁਹੀ ਤੋ ਹੈ ਰਾਧਾ ਕਾ ਸ਼ਾਮ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ]] sfqaxcqrf06nvgakyic92muu091dmsd 0 77314 839396 706118 2026-05-13T23:59:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839396 wikitext text/x-wiki '''ਵਰਿੰਦਾ ਗਰੋਵਰ''' [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਵਕੀਲ, ਖੋਜੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ।  ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ, ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਤਸੀਹੇ ਅਤੇ ਜਿਨਸੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਸ਼ਲ ਜਸਟਿਸ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਟਰੱਸਟੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਪੀਸ ਲਈ ਬੋਰਡ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|last1=Menon|first1=Meena|title=Priya Pillai addresses British MPs through Skype|url=http://www.thehindu.com/news/national/priya-pillai-addresses-british-mps-through-skype/article6789634.ece|accessdate=15 January 2015|publisher=The Hindu|date=15 January 2015}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ  ਟਾਈਮ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ ਨੇ ਸਾਲ 2013 ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਸਤੀਆਂ ਚ ਗਿਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|title=Vrinda Grover, Lawyer, 49|url=http://time100.time.com/2013/04/18/time-100/slide/vrinda-grover/|publisher=TIME|accessdate=15 January 2015}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ih2z3rdons1g1fbg3t5lvtlmp80nab1 0 77637 839458 815549 2026-05-14T09:00:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839458 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Satpal Bhikhi 2.jpg|thumb]] {{Infobox writer | name =ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ | image = | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date |1972|12|20|df=yes}} | birth_place = [[ਭੀਖੀ]], [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]], ਭਾਰਤ | death_date = | death_place = | occupation = ਕਵੀ, ਅਧਿਆਪਕ | nationality = [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] | period = | genre = [[ਨਜ਼ਮ]] | subject = ਪੰਜਾਬੀ |alma_mater = [[ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ]] | movement = | notable_works = ''ਪਲਕਾਂ ਹੇਠ ਦਰਿਆ'', ''ਪੀਲ੍ਹਾਂ'' | spouse = | partner = | children = 1 | relatives = | influences = ਪ੍ਰਗਤੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ | influenced = |website= }} [[ਤਸਵੀਰ:Satpal Bhikhi 01.jpg|thumb]] [[ਤਸਵੀਰ:Eminent Punjabi Poet Dr. Surjit Patar and Satpal Bhikhi 02.jpg|thumb]] [[ਤਸਵੀਰ:Satpal Bhikhi.jpg|thumb|ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ]] '''ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ ''' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਕਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿੱਤੇ ਵਜੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2011/03/%E0%A8%B8%E0%A8%A4%E0%A8%AA%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%AD%E0%A9%80%E0%A8%96%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A9%80%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%95%E0%A9%81%E0%A8%9D-%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B5%E0%A8%BF-%E0%A8%B0/</ref> ==ਜੀਵਨ == ਸਤਪਾਲ ਭੀਖੀ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਭੀਖੀ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ (ਸਵ) ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ੋਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 20 ਦਸੰਬਰ 1972 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਐਮ ਏ ਅਤੇ ਈ.ਟੀ ਟੀ. ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਬਤੌਰ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਸਨਮਾਨ == ਸਤਪਾਲ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ [[ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://punjabitribuneonline.com/2017/06/%E0%A8%AE%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE-%E0%A9%9B%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A9%8D%E0%A8%B9%E0%A9%87-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B9%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B8%E0%A9%87-%E0%A8%86%E0%A8%8F-%E0%A8%A6/</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/2-primary-teachers-of-mansa-chosen-for-sahitya-akademi-awards/articleshow/59276805.cms</ref> ਸਤਪਾਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ''ਸਾਰੇ ਅੱਖਰ ਬੋਲੇ'' ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਵੱਲੋਂ 2017 ਦਾ 'ਮਾਤਾ ਜਸਵੰਤ ਕੌਰ ਮੌਲਿਕ ਬਾਲ ਪੁਸਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170320/15/1705871.cms#1705871{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20170623/2/1820837.cms#1820837{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }},</ref> ==ਰਚਨਾਵਾਂ == ===ਕਵਿਤਾ === *[[ਪਲਕਾਂ ਹੇਠ ਦਰਿਆ]] *[[ਕੋਈ ਨਾਲ ਨਾਲ]] *[[ਮਾਫ਼ ਕਰੀਂ,ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ]] ===ਜੀਵਨੀ === *[[ਕਾਲੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਸੂਹੇ ਸਫ਼ਰ ਤੱਕ: ਕਾਮਰੇਡ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ]] ===ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ === *[[ਰਿੰਕੂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ]]- ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਮੇਲੇ ਜਾਂਵਾਂਗੇ ]]- ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ *[[ਤਿੰਨ ਆੜੀ]] ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬੈਠਕ]] ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਸਾਰੇ ਅੱਖ਼ਰ ਬੋਲੇ]] ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਸਰ੍ਕਸ]] ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਨਰਸਰੀ ਗੀਤ]] ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ *[[ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਕਿਆਰੀ]]ਬਾਲ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ===ਅਨੁਵਾਦ === *ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਸ਼ਵ ਕਹਾਣੀਆ *[[ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ]] ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਬਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ *[[ਤਿਤਲੀ ਤੇ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ]] *ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ [[ਮੁਨਸ਼ੀ ਪ੍ਰੇਮ ਚੰਦ]] ==ਕਾਵਿ ਵੰਨਗੀ == <poem> <big> ਤੀਸਰੀ ਟਿਕਟ </big> <small> ਦੋ ਟਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ ਤੀਸਰੀ ਟਿਕਟ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕੰਡਕਟਰ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੈਠੀ ਮੇਰੇ ਮੋਢਿਆਂ ਤੇ ਝੂਟਦੀ ਮੈਨੂੰ ਘੋੜਾ ਬਣਾ ਖੇਡਦੀ ਮੇਰੀ ਬੇਟੀ ਅਚਾਨਕ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿਕਟ ਨੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਰਹੱਸ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੱਸ ਤੇ ਨਹੀਂ ਤਿੰਨ ਟਿਕਟਾਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਸਫਰਾਂ ਤੇ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ !! </small> </poem> <poem> <big> ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਿਹਾ ਆਦਮੀ </big> <small> ਬੂਟੇ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਿਹਾ ਆਦਮੀ ਰੁੱਖ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬੀਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਬਾਲਟੀ ’ਚ ਪਿਆ ਪਾਣੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ‘‘ਗੁਰਨੀਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਵਰਤ ਲੈ ਕੁਝ ਸਿੰਜ ਲੈ’’ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਹੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਕਿਧਰੇ ਫੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਰੀਆਂ ਕਰੂੰਬਲਾਂ ਫੈਲ ਰਹੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕ ਰਿਹਾ ਆਦਮੀ ਰੁੱਖ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ! ਬੀਜ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ!! </small > </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] 4np0r622xr7ppd02w2pjne112dqrc74 0 80839 839414 542761 2026-05-14T03:50:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839414 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਵਾਲ''' ({{Lang-ar|شوّال}}) ਚੰਦਰ [[ਇਸਲਾਮੀ ਕਲੰਡਰ|ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ]] ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਹੈ।  ਸ਼ਵਾਲ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ 'ਚੁਕਣਾ ਜਾਂ ਲੈਜਾਣਾ'; ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆ ਕਿਓਂਕਿ [[ਊਠ|ਊਠਣੀ]] ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਭਰੂਣ ਸਹਿਤ ਚਲਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ਵਾਲ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤ == ਸ਼ਵਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ [[ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ|ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਹੈ।]] ਕੁਝ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਛੇ ਦਿਨ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ  ਕਿਓਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਵਰਤ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਛੇ ਦਿਨ ਵਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ [[ਰਮਜ਼ਾਨ]] ਰੋਜ਼ੇ  ਸਾਲ ਭਰ ਵਰਤ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤਰਕ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ  ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਦਾ ਇਨਾਮ 10 ਗੁਣਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.islamonline.net/servlet/Satellite?cid=1119503546310&pagename=IslamOnline-English-Ask_Scholar%2FFatwaE%2FFatwaE] Islam online.</ref> == ਟਾਈਮਿੰਗ == [[ਇਸਲਾਮੀ ਕਲੰਡਰ|ਇਸਲਾਮੀ ਕੈਲੰਡਰ]] ਇੱਕ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਨਵ ਚੰਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਲਾਮੀ ਚੰਦਰ ਕੈਲੰਡਰ ਦਾ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਸਾਲ ਨਾਲੋਂ 10 ਤੋਂ 11 ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਸ਼ਵਾਲ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਧਰ ਉਧਰ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਵਾਲ ਦੌਰਾਨ. ਅਸਲ ਅਤੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿਤੀਆਂ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹਨ: {| class="" style="background: rgb(239, 239, 239) none repeat scroll 0% 0%; border: 1px solid rgb(170, 170, 170); border-collapse: collapse; margin-bottom: 10px;" align="center" border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="400" ! width="15%" |ਈਸਵੀ /ਏਡੀ ! width="15%" |ਹਿਜਰੀ<br> ! width="35%" |ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ! width="35%" |ਆਖਰੀ ਦਿਨ |- | align="center" |2014 | align="center" |1435 | align="center" |28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ | align="center" |26 ਅਗਸਤ ਨੂੰ |- | align="center" |2015 | align="center" |1436<ref name="Umm al-Qura">{{Cite web |url=http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm |title=Predicted by the Umm al-Qura calendar of Saudi Arabia |access-date=2016-07-06 |archive-date=2020-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm |url-status=dead }}</ref> | align="center" |17 ਜੁਲਾਈ | align="center" |15 ਅਗਸਤ ਨੂੰ |- | align="center" |'''2016''' | align="center" |'''1437'''<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |'''6 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ''' | align="center" |'''3 ਅਗਸਤ ਨੂੰ''' |- | align="center" |2017 | align="center" |1438<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |25 ਜੂਨ | align="center" |23 ਜੁਲਾਈ |- | align="center" |2018 | align="center" |1439<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |15 ਜੂਨ | align="center" |13 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ |- | align="center" |2019 | align="center" |1440<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |4 ਜੂਨ | align="center" |3 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ |- | align="center" |2020 | align="center" |1441<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |24 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ | align="center" |21 ਜੂਨ |- | align="center" |2021 | align="center" |1442<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |13 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ | align="center" |10 ਜੂਨ |- | align="center" |2022 | align="center" |1443<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |2 ਸਕਦਾ ਹੈ | align="center" |30 ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ |- | align="center" |2023 | align="center" |1444<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |21 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ | align="center" |20 ਸਕਦਾ ਹੈ |- | align="center" |2024 | align="center" |1445<ref name="Umm al-Qura"/> | align="center" |10 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ | align="center" |8 ਸਕਦਾ ਹੈ |- | colspan="4" |<small>2014 ਅਤੇ 2024 ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਵਾਲ ਮਿਤੀਆਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਹਨ. ''' ਮਿਤੀਆਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂਹਨ।<br> '''</small> |} == ਇਸਲਾਮੀ ਦਿਨ == * 01 ਸ਼ਵਾਲ, [[ਈਦ ਉਲ-ਫ਼ਿਤਰ]] ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * 08 ਸ਼ਵਾਲ, ਸਾਊਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ 8 ਸ਼ਵਾਲ 1926 ਨੂੰ ਜਨੌਤਉਲ ਬਾਕ਼ੀ [ਬਾਕ਼ੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਬਰਿਸਤਾਨ] ਅਤੇ ਜਨੌਤਉਲ ਮੌਲਾ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ। * 13 ਸ਼ਵਾਲ, ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ, ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਬੁਖਾਰੀ, 194 ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। * 14 ਸ਼ਵਾਲ, [[ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅਹਿਮਦ]] ਦਾ ਜਨਮ 1250। * 17 ਸ਼ਵਾਲ, ਆਰੰਭਿਕ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਉਹੂਦ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। * 22 ਸ਼ਵਾਲ 1284 ਹਿਜਰੀ, ਨਕਸ਼ਬੰਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫਗਾਨ ਸੂਫੀ ਮਾਸਟਰ, ਹਾਜੀ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਕੰਧਾਰੀ ਦੀ ਮੌਤ। * 25 ਸ਼ਵਾਲ,  ਸ਼ੀਆ ਇਮਾਮ, ਜਾਫਰ ਅਸ-ਸਦੀਕ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ * 29 ਸ਼ਵਾਲ, [[ਅਬੂਤਾਲਿਬ|ਅਬੂ ਤਾਲਿਬ ਇਬਨ ਅਬਦ ਅਲ-ਮੁਤਾਲਿਬ]] ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਟਿੱਪਣੀਆਂ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੈਲੰਡਰ]] ojnqklrcbcmhrkvqoha19ncoxvtw62i 0 83300 839463 766296 2026-05-14T09:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839463 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = ਹਿੰਦ-ਪਾਕ ਦੋਸਤੀ ਮੰਚ | native_name = | native_name_lang = | named_after = | image = File:Kuldip nayar md.jpg | image_size = | alt = | caption = ਹਿੰਦ-ਪਾਕ ਦੋਸਤੀ ਮੰਚ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸ੍ਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | map2 = | map2_size = | map2_alt = | map2_caption = | abbreviation = | motto = ਭਾਰਤ ਪਾਕ ਦੋਸਤੀ | predecessor = | merged = | successor = | formation = <!-- use {{start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | founder = | founding_location = | extinction = <!-- use {{end date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | type = | tax_id = <!-- or | vat_id = (for European organizations) --> | registration_id = <!-- for non-profit org --> | status = ਸਰਗਰਮ | purpose = | headquarters = ਜਲੰਧਰ | location = | coords = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline, title}} --> | region = | services = | products = | methods = | fields = | membership = | membership_year = | language = ਪੰਜਾਬੀ | owner = <!-- or | owners = --> | sec_gen = | leader_title = ਪ੍ਰਧਾਨ | leader_name = [[ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ]] | leader_title2 = ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ | leader_name2 = [[ਸਤਨਾਮ ਮਾਣਕ]] | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | board_of_directors = | trustee = | key_people = | main_organ = | parent_organization = | subsidiaries = ਪੰਜਾਬ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਮੰਚ,ਸਾਫਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਫੋਕਲੋਰ ਅਕੈਡਮੀ | secessions = | affiliations = | budget = | budget_year = | revenue = | revenue_year = | disbursements = | expenses = | expenses_year = | endowment = | staff = | staff_year = | volunteers = | volunteers_year = | slogan = | mission = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | remarks = | formerly = | footnotes = }} '''ਹਿੰਦ-ਪਾਕ ਦੋਸਤੀ ਮੰਚ''' ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਹਿਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਅਵਾਮ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣ ਲਈ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਹਰ ਸਾਲ 15 ਅਗਸਤ ਮੌਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੱਖਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਹਗਾ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਦੇ ਇਜਹਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.kashmirtimes.in/newsdet.aspx?q=56124 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-13 |archive-date=2016-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811150627/http://www.kashmirtimes.in/newsdet.aspx?q=56124 |url-status=dead }}</ref> ਉਘੇ ਕਾਲਮ ਨਵੀਸ ਸ੍ਰੀ [[ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ]] ਇਸਦੇ ਦੇ ਰਹਿਨੁਮਾ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਪਤਰਕਾਰ ਸ੍ਰੀ [[ਸਤਨਾਮ ਮਾਣਕ]] ਇਸਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਮੰਚ,ਸਾਫਮਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਫੋਕਲੋਰ ਅਕੈਡਮੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।ਮੰਚ ਵਲੋਂ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ 13 ਤੋਂ 15 ਅਗਸਤ ਤੱਕ 21ਵਾਂ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160810/2/1450321.cms#1450321{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms</ref> ਇਸ ਮੌਕੇ ਦੋਹਵਾਂ ਦੇਸਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਧਾਓਣ ਲਈ ਸਭਾਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/manch-rangmanch-performs-at-natshala-as-pak-artistes-denied-visa/280449.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-08-15 |archive-date=2016-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821203723/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/manch-rangmanch-performs-at-natshala-as-pak-artistes-denied-visa/280449.html |url-status=dead }}</ref> ==ਸਮਾਗਮ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਵਰੇਜ == ਇਸ ਸਮਾਗਮ ਬਾਰੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੱਖ ਅਖਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕਵਰੇਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ ਦੋਹਵਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਅਵਾਮ ਵਿੱਚ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਪੱਖੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਸ ਤੇ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। *[http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/delegates-from-india-pakistan-decry-belligerent-approach-of-governments/280904.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160821205442/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/delegates-from-india-pakistan-decry-belligerent-approach-of-governments/280904.html |date=2016-08-21 }} *[http://epaper.ajitjalandhar.com/edition/20160814/8/5/5.cms] *[http://zeenews.india.com/news/nation/ngos-of-india-pak-to-hold-candle-light-vigil_793251.html] *[http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Candlelight-vigil-held-at-Wagah/articleshow/3369797.cms] *[http://www.uniindia.com/veteran-journalist-kuldip-nayar-leaves-for-attari-with-amar-jyoti/regional/news/164679.html] ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ]] fdq33xictvq05dlosivulsilez4dzs0 0 85772 839448 706210 2026-05-14T08:02:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839448 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].--> |name = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |image = Sofia Oksanen, vinnare av Nordiska radets litteraturpris 2010.jpg |caption = ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ |birth_name= ਸੋਫ਼ੀ ਏਲਿਨਾ ਅਕਸਾਨਨ | birth_date = {{birth date and age|1977|1|7}} | birth_place = [[Jyväskylä]], [[Finland]] | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਫਿੰਨਿਸ਼ |notableworks = ''[[Purge (novel)|Purge]]'' }} '''ਸੋਫ਼ੀ ਅਕਸਾਨਨ''' ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ:Sofi Oksanen <ref>{{Cite web |url=http://www.sofioksanen.com/biography/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-10-14 |archive-date=2014-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140725001933/http://www.sofioksanen.com/biography/ |dead-url=yes }}</ref>(ਜਨਮ ਜਨਵਰੀ 7, 1977) ਇੱਕ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਜੈਵਸਕੈਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਿੰਨਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਇਸਤੋਨੀਅਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਕੰਮ ਲਈ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦਾ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ<ref name="SALO">{{cite web |url=http://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen |title=Sofi Oksanen|website=Salomons Agency |access-date= 4 February 2017}}</ref> ਅਤੇ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਾਪੀਆਂ ਵੇਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੂੰ "ਫਿਨਿਸ਼-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਚਾਰਲਸ ਡਿਕਨਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/books/koirapuisto/|title=Koirapuisto}}</ref> ਓਕਸਨੇਨ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਸੋਫੀ-ਏਲੀਨਾ ਓਕਸੇਨੇਨ ਦਾ ਜਨਮ ਕੇਂਦਰੀ ਫਿਨਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਯਵਾਸਕਿਲ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਾਲਸੀਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਫਿਨਿਸ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ ਜੋ ਸੋਵੀਅਤ ਕਬਜ਼ੇ ਦੌਰਾਨ ਐਸਟੋਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1970 ਵਿੱਚ ਫਿਨਲੈਂਡ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਓਕਸਨੇਨ ਨੇ ਜਾਯਵਸਕੀਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਫਿਨਿਸ਼ ਥੀਏਟਰ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਸੋਫੀ ਓਕਸਨੇਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਜੁਹਾ ਕੋਰਹੋਨੇਨ ਦਾ ਵਿਆਹ 2011 ਵਿੱਚ ਹੇਲਸਿੰਕੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=https://www.is.fi/viihde/art-2000000421358.html | title=Sofi Oksanen meni naimisiin Seurasaaressa | date=8 August 2011 }}</ref> == ਕਾਰਜ == ;ਨਾਵਲ * Stalin's Cows (original title ''Stalinin lehmät'', published in Finnish 2003) * Baby Jane (original title ''Baby Jane'', published in Finnish 2005) * Purge (original title ''Puhdistus'', published in Finnish 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun Kyyhkyset katosivat'', published in Finnish 2012) * Norma (original title ''Norma'', published in Finnish 2015) * The Dog Park (original title Koirapuisto, published in Finnish 2019) ;ਨਾਟਕ * The Blue-cheeked girls (original title ''Siniposkiset tytöt'', 2005)<ref>{{Cite web|url=https://areena.yle.fi/1-4305717|title = Siniposkiset tytöt &#124; Audio Areena}}</ref> * [[Purge (novel)|Purge]] (original title ''Puhdistus'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2007) * When the Doves Disappeared (original title ''Kun kyyhkyset katosivat'', the world premiere at the Finnish National Theatre, 2013) * I love you already (original title ''Rakastan sinua jo nyt'', 2017)<ref>{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/wien-akademietheater-ein-europaeisches-abendmahl-rezension-a-1132142.html|title = Wien Akademietheater: "Ein europäisches Abendmahl" - Rezension|newspaper = Der Spiegel|date = 28 January 2017|last1 = Dürr|first1 = Anke}}</ref> ;ਕਵਿਤਾਵਾਂ * Too short skirt – tales from the kitchen (original title ''Liian lyhyt hame - kertomuksia keittiöstä'', 2011)<ref>{{Cite web|url=http://www.salomonssonagency.se/books/liian-lyhyt-hame-kertomuksia-keittiosta|title = Liian lyhyt hame - Kertomuksia keittiöstä}}</ref> ;Libretto * Innocence – opera by Kaija Saariaho, world premiere 2021 at the festival Aix-en-Provence ;ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਬੰਧh: * A Lion in a Cage, Eurozine, 19.5.2015<ref>{{Cite web|url=https://www.eurozine.com/a-lion-in-a-cage/|title=A lion in a cage}}</ref> * What's it like to write about Russia, 14.6.2016, UpNorth<ref>https://upnorth.eu/sofi-oksanen-what-its-like-to-write-about-russia/</ref> * Your silence will not protect you, 28.2.2018, UpNorth<ref>{{Cite web|url=https://upnorth.eu/your-silence-will-not-protect-you/|title = Sofi Oksanen: Your Silence Will Not Protect You|date = 28 February 2017}}</ref> * My family knew all about iron curtain: it's vital to protect our right to speak out, The Guardian, 30.5.2018<ref name="theguardian.com">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/jul/11/putin-trump-helsinki-summit-finland-finlandisation-soviet-union|title=The Soviet shadow that over the Putin-Trump summit in Helsinki &#124; Sofi Oksanen|website=[[TheGuardian.com]]|date=11 July 2018}}</ref> * A Soviet shadow looms over the Putin-Trump summit in Helsinki, The Guardian, 11.7.2018<ref name="theguardian.com"/> * Social media can work as life insurance for Navalny, Found Me, 5.2.2021<ref>{{Cite web|url=https://www.foundme.io/opinion/2021/02/05/sofi-oksanen-social-media-can-work-as-life-insurance-for-navalny|title = Sofi Oksanen: Social media can work as life insurance for Navalny|date = 5 February 2021}}</ref> == ਇਨਾਮ == * [[Finlandia Prize]], Finland, 2008 * The Kristiina of the year, Kristiina-institute, Finland, 2008<ref name="salomonssonagency.se">{{Cite web|url=https://www.salomonssonagency.se/sofi-oksanen|title=Sofi Oksanen}}</ref> * The Mika Waltari Award, Finland, 2008<ref>[[:fi:Waltari-palkinto]]</ref>{{Circular reference|date=March 2019}} * The Great Finnish Book Club Prize, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-6118339|title = Kirjakerho näkee Sofi Oksasen jatkavan Utrion ja Hirvisaaren perinnettä|date = 11 November 2008}}</ref> * The SSKK Recognition Award, Finland, 2008 * The Kalevi Jäntti Award, Finland, 2008<ref>{{Cite web|url=https://www.mtvuutiset.fi/artikkeli/nelja-nuorta-kirjailijaa-sai-kalevi-jantti-palkinnon/2028532|title=Neljä nuorta kirjailijaa sai Kalevi Jäntti -palkinnon|date=24 November 2008}}</ref> * [[Runeberg Prize]], Finland, 2009<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/3-5721370|title = Runeberg-palkinto ensimmäistä kertaa Finlandia-palkinnon voittajalle|date = 5 February 2009}}</ref> * The Person of the Year, [[Postimees]], Estonia, 2009<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/202068/postimehe-aasta-inimene-2009-sofi-oksanen|title = Postimehe aasta inimene 2009 – Sofi Oksanen|date = 17 December 2009}}</ref> * [[The Order of the Cross of Terra Mariana]], Estonia, 2010<ref>{{Cite web|url=https://kultuur.postimees.ee/220045/kirjanik-sofi-oksanen-saab-ilveselt-ordeni|title=Kirjanik Sofi Oksanen saab Ilveselt ordeni|date=3 February 2010}}</ref> * [[Nordic Council Literature Prize]]<ref>{{cite web|url=http://www.norden.org/en/news-and-events/news/sofi-oksanen-has-won-the-nordic-council-literature-prize-2010?set_language=en |title=Sofi Oksanen has won the Nordic Council Literature Prize 2010 — Nordic cooperation |publisher=Norden.org |date=2010-03-30 |access-date=2014-03-23}}</ref> (2010) for ''[[Purge (novel)|Puhdistus]]'' * The Prix Femina Ètranger, France, 2010<ref>{{Cite web|url=http://www.booksfromfinland.fi/2010/11/prix-femina-for-sofi-oksanen/|title = Prix Femina for Sofi Oksanen &#124; Books from Finland|date = 5 November 2010}}</ref> * The Prix du Roman FNAC, France, 2010<ref>https://www.fnac.com/Sofi-Oksanen-auteur-du-nouveau-Prix-Roman-Fnac/cp556/w-4</ref> * The [[European Book Prize]], EU, 2010<ref>{{Cite web|url=http://livre-europeen.eu/?p=2760|title = Purge}}</ref> * The French Booksellers Prize, France, 2012<ref name="salomonssonagency.se"/> * The Order of the Lion of Finland, the Pro Finlandia, Finland, 2012<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/sofi_oksanen_receives_pro_finlandia/6400360|title=Sofi Oksanen receives Pro Finlandia|date=3 December 2012}}</ref> * The Budapest Grand Prize, Hungary, 2013 * The Swedish Academy Nordic Prize, Sweden, 2013<ref>{{Cite web|url=https://www.svenskaakademien.se/akademiens-priser/svenska-akademiens-nordiska-pris/sofi-oksanen-2013|title = Sofi Oksanen 2013 &#124; Svenska Akademien}}</ref> * Wolmar Schildt Award, Finland, 2015<ref>http://www.athenisfinlandiae.com/AF_tiedote_14.9.2015.pdf{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> * Premio Salerno Libro d'Europa, Italy, 2015<ref>{{Cite web |url=https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |title=Archived copy |access-date=2018-11-22 |archive-date=2018-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123023035/https://www.salernoletteratura.com/en/axProgramDetails.php?programId=290&lng=E |url-status=dead }}</ref> * Chevalier Medal of Honour by Ordre des Arts et des Lettres, France, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.sttinfo.fi/tiedote/sofi-oksaselle-ranskan-arts-et-lettres--ritarikunnan-kunniamerkki?publisherId=3930&releaseId=69847380|title=Sofi Oksaselle Ranskan Arts et Lettres -ritarikunnan kunniamerkki &#124; Like Kustannus}}</ref> ;ਨਾਜ਼ਦਗੀਆਂ * The Helsingin Sanomat Prize for the best debutant novel, Finland, 2003 * Runeberg Prize, Finland, 2004<ref>{{Cite web|url=https://www.kaleva.fi/uutiset/kulttuuri/runeberg-ehdokkaat-2004-moni-ilmeisia-ja-arvokkaita/550639/|title=Runeberg-ehdokkaat 2004 moni-ilmeisiä ja arvokkaita}}</ref> * Prix Médicis, France, 2010<ref>{{Cite web|url=https://yle.fi/uutiset/osasto/news/oksanen_wins_french_literary_prize/5662202|title = Oksanen Wins French Literary Prize|date = 2 November 2010}}</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2012<ref>https://www.librarything.com/bookaward/International+IMPAC+Dublin+Literary+Award+Longlist</ref> * The Dublin International Literary Award (IMPAC), Ireland, 2017<ref>https://www.allenandunwin.com/browse/news/1284-the-2017-international-dublin-literary-award-longlist</ref> * The Ambassador of Finnish Culture (The Culture Gala of the Century), Finland, 2017<ref>{{Cite web|url=https://www.iltalehti.fi/viihdeuutiset/a/201706012200178424|title = Vuosisadan kulttuuripalkinnoista taistelevat muun muassa Muumit, Sofi Oksanen ja Robin}}</ref> * The New Academy Prize in Literature, Sweden, 2018<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2018/jul/12/the-alternative-nobel-vote-now-for-a-surprising-new-literature-prize|title = The Alternative Nobel: Vote opens for a surprising new literature prize|website = [[TheGuardian.com]]|date = 12 July 2018}}</ref> * Fedora Opera Prize, 2021<ref>{{Cite web|url=http://docplayer.net/203251453-Fedora-platform-press-release-february-2021-supporting-innovation-in-opera-and-ballet-in-europe-a-european-network.html|title=FEDORA Platform. Press Release February 2021 SUPPORTING INNOVATION IN OPERA AND BALLET IN EUROPE a EUROPEAN NETWORK - PDF Free Download}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਿੰਨਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] 0gkl3tppm55zwh2ksl0xlw7dqt2g14b 0 85949 839358 803309 2026-05-13T16:02:16Z Sonia Atwal 49604 839358 wikitext text/x-wiki '''ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ('''ਓਡੀਆਈ''') ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਦੇ [[ਓਵਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਓਵਰਾਂ]] ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 50, ਖੇਡ 9 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Gandhi |first1=Anshul |title=5 changes to ODI cricket rules over the years |url=https://www.sportskeeda.com/cricket/5-changes-to-odi-rules-over-the-years |website=www.sportskeeda.com |access-date=8 September 2020 |language=en-us |date=15 June 2017 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021617/https://www.sportskeeda.com/cricket/5-changes-to-odi-rules-over-the-years |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Beginners guide to the World Cup|url=https://www.cricket.com.au/news/feature/beginners-guide-to-the-cricket-world-cup/2015-02-13|access-date=2020-11-25|website=cricket.com.au|language=en|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118190009/https://www.cricket.com.au/news/feature/beginners-guide-to-the-cricket-world-cup/2015-02-13|url-status=live}}</ref> [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]], ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ '''ਸੀਮਤ ਓਵਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ('''LOI''') ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ਬਦ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੈਚ ਹਨ ਅਤੇ [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]], ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਖੇਡ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ 5 ਜਨਵਰੀ, 1971 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਮੈਲਬੋਰਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BatemanHill2011">{{cite book|author1=Anthony Bateman|author2=Jeffrey Hill|title=The Cambridge Companion to Cricket|url=https://books.google.com/books?id=yd6J7waMBRsC&pg=PA101|date=17 March 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76129-1|pages=101}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਚ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਈਡ 40 ਅੱਠ-ਗੇਂਦ ਓਵਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਖੇਡ ਖੇਡੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਵਨਡੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/england-in-india-2011-12-ms-dhoni-says-it-will-be-tricky-adjusting-to-the-new-playing-conditions-536381 England in India 2011–12: MS Dhoni says it will be tricky adjusting to the new playing conditions | Cricket News | India v England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016020158/http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2011/content/story/536381.html|date=16 October 2011}}. ESPN Cricinfo. Retrieved on 23 December 2013.</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੀ ਪੈਕਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਹੁਣ ਆਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਵਰਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਫਲੱਡ ਲਾਈਟਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ, ਮਲਟੀਪਲ ਕੈਮਰਾ ਐਂਗਲ, ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ, ਅਤੇ ਆਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ। ਰੰਗਦਾਰ ਵਰਦੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਡਬਲਯੂਐਸਸੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਬਨਾਮ ਕੋਰਲ ਪਿੰਕ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਐਸਸੀ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 17 ਜਨਵਰੀ, 1979 ਨੂੰ [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]] ਦੇ ਵੀਐਫਐਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਕਰਜ਼ ਚੈਨਲ 9 ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਟੀਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗਦਾਰ ਕਿੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਫਲੈਨਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਲ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2001 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। [[File:MCG under lights.jpg|thumb|MCG ਵਿਖੇ ਇੱਕ ODI ਮੈਚ, ਫਲੱਡ ਲਾਈਟਾਂ ਹੇਠ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ]] [[ਆਈਸੀਸੀ]], ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ, ਟੀਮਾਂ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਟੇਬਲ ਦੇਖੋ), ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ, ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਓਡੀਆਈ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ == [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਕੋਲ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੈ (ਮਤਲਬ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਵਨ-ਡੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਚ ਇੱਕ ODI ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। === ਸਥਾਈ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === ਬਾਰਾਂ ਟੈਸਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜੋ ਕਿ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ) ਕੋਲ ਸਥਾਈ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਰੁਤਬਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ODI ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ODI ਡੈਬਿਊ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ODI ਡੈਬਿਊ ਦੇ ਸਮੇਂ ICC ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ): #{{cr|Australia}} (5 ਜਨਵਰੀ 1971) #{{cr|England}} (5 ਜਨਵਰੀ 1971) #{{cr|New Zealand}} (11 ਫਰਵਰੀ 1973) #{{cr|Pakistan}} (11 ਫਰਵਰੀ 1973) #{{cr|West Indies}} (5 ਸਤੰਬਰ 1973) #{{cr|India}} (13 ਜੁਲਾਈ 1974) #{{cr|Sri Lanka}} (13 ਫਰਵਰੀ 1982) #{{cr|South Africa}} (10 ਨਵੰਬਰ 1991) #{{cr|Zimbabwe}} (25 ਅਕਤੂਬਰ 1992) #{{cr|Bangladesh}} (10 ਅਕਤੂਬਰ 1997) #{{cr|Afghanistan|2013}} (5 ਦਸੰਬਰ 2017) #{{cr|Ireland}} (5 ਦਸੰਬਰ 2017) === ਅਸਥਾਈ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === 2005 ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਛੇ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਦਰਜੇ (ਅਤੇ ਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ) ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ 16 ਟੀਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/icc-rule-no-change-to-odi-status-for-world-cup-qualifiers-1132978 ICC rule no change to ODI status for World Cup Qualifiers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216093041/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22107414/icc-rule-no-change-odi-status-world-cup-qualifiers|date=16 February 2018}}. ESPN Cricinfo. Retrieved on 16 February 2018.</ref> ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਈਵੈਂਟ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਟੀਮਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਅਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਅੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਕੋਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜਾ ਹੈ (ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਤਾਰੀਖਾਂ ਅਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਦੀਆਂ ਹਨ): *{{cr|Scotland}} (27 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|United Arab Emirates}} (1 ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Nepal}} (1 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Netherlands}} (1 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Namibia}} (27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Oman}} (27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ ) *{{cr|United States}} (27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Canada}} (27 ਮਾਰਚ 2023 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਈ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟੈਸਟ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ 'ਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ: *{{cr|Kenya}} (10 ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਤੋਂ, 30 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Canada}} (16 ਮਈ 2006 ਤੋਂ, 28 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Bermuda}} (17 ਮਈ 2006 ਤੋਂ, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਤੱਕ) *{{cr|Ireland}} (13 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ, 21 ਮਈ 2017 ਤੱਕ) *{{cr|Netherlands}} (4 ਜੁਲਾਈ 2006 ਤੋਂ, 28 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Afghanistan|2013}} (19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2009 ਤੋਂ, 14 ਜੂਨ 2017 ਤੱਕ) *{{cr|Hong Kong}} (1 ਮਈ 2014 ਤੋਂ, 17 ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ) *{{cr|Papua New Guinea}} (8 ਨਵੰਬਰ 2014 ਤੋਂ, 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਤੱਕ) ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੀਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਟੈਸਟ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਦਾ ਕਦਮ ਵਧਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 2005 ਵਿੱਚ ਕੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੀਨੀਆ ਨੇ 2014 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |date=18 March 2005 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |url-status=live |access-date=18 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418231654/http://www.espncricinfo.com/kenya/content/story/146267.html |archive-date=18 April 2018 |df=dmy-all}}</ref> === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === ICC ਕੁਝ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੈ।: *{{cr|East Africa}} (1975 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Sri Lanka}} (1975 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1979 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Canada}} (1979 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2023 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਪਲੇਆਫ) *{{cr|Zimbabwe}} (1983 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1987 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1992 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Bangladesh}} (1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1988 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1990 ਅਸਟਰਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1990 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1995 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1997 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|United Arab Emirates}} (1994 ਅਸਟਰਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2004 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ and 2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|Kenya}} (1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1996 ਸਮੀਰ ਕੱਪ) *{{cr|Netherlands}} (1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2002 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Scotland}} (1999 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Namibia}} (2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Hong Kong}} (2004 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਅਤੇ 2018 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|United States}} (2004 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ) *{{cr|Jersey}} (2023 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਪਲੇਆਫ) ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 2005 ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਚ ਸਨ: *ਵਰਲਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸੁਨਾਮੀ ਅਪੀਲ, 2004/05 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਾਉਂਸਿਲ ਇਲੈਵਨ ਬਨਾਮ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਮੈਚ। *ਅਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਇਲੈਵਨ ਵਿਚਕਾਰ 2005 ਅਤੇ 2007 ਅਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼। *ਆਈਸੀਸੀ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼, 2005/06 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://web.archive.org/web/20090809143624/http://thehub.natwest.com/Cricket/Default.aspx NatWest International One Day Series] *[https://web.archive.org/web/20130806101801/http://www.icc-cricket.com/about/38/rules-and-regulations International Cricket Rules and Regulations] at the [[International Cricket Council|ICC]] website *[https://web.archive.org/web/20060323081414/http://www.icc-cricket.com/icc-iccss/content/story/211848.html ICC Chief Executives' Committee approves introduction of ODI innovations] by Jon Long, ''ICC website'', 25 June 2005, retrieved 25 November 2005 *[https://web.archive.org/web/20060323081406/http://www.icc-cricket.com/southafrica/content/story/212296.html "ODI changes to take effect in NatWest Challenge"] by Cricinfo staff, ''Cricinfo'', 30 June 2005, retrieved 25 November 2005 *[http://content-pak.cricinfo.com/ci/content/story/213010.html "Those new one-day rules explained"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131170806/http://content-pak.cricinfo.com/ci/content/story/213010.html |date=2009-01-31 }} by Cricinfo staff, ''Cricinfo'', 8 July 2005, retrieved 26 November 2005. * [https://web.archive.org/web/20060205092146/http://www.natwestseries.com/ NatWest Series Cricket] – the official website of the NatWest Series * [https://web.archive.org/web/20060209094336/http://www.ecb.co.uk/england/natwest-series/ ECB NatWest Series] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] 7k2ipzci2u070n1yks49zsslqhg847t 839368 839358 2026-05-13T17:33:05Z Sonia Atwal 49604 839368 wikitext text/x-wiki '''ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ('''ਓਡੀਆਈ''') ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਟੀਮ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਖਿਆ ਦੇ [[ਓਵਰ (ਕ੍ਰਿਕਟ)|ਓਵਰਾਂ]] ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ 50, ਖੇਡ 9 ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web |last1=Gandhi |first1=Anshul |title=5 changes to ODI cricket rules over the years |url=https://www.sportskeeda.com/cricket/5-changes-to-odi-rules-over-the-years |website=www.sportskeeda.com |access-date=8 September 2020 |language=en-us |date=15 June 2017 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806021617/https://www.sportskeeda.com/cricket/5-changes-to-odi-rules-over-the-years |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Beginners guide to the World Cup|url=https://www.cricket.com.au/news/feature/beginners-guide-to-the-cricket-world-cup/2015-02-13|access-date=2020-11-25|website=cricket.com.au|language=en|archive-date=18 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118190009/https://www.cricket.com.au/news/feature/beginners-guide-to-the-cricket-world-cup/2015-02-13|url-status=live}}</ref> [[ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]], ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ '''ਸੀਮਤ ਓਵਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' ('''LOI''') ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਆਮ ਸ਼ਬਦ [[ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਦਰਭਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੱਖ ਮੈਚ ਹਨ ਅਤੇ [[ਲਿਸਟ ਏ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]], ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਖੇਡ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਵਨਡੇ 5 ਜਨਵਰੀ, 1971 ਨੂੰ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚਾਲੇ ਮੈਲਬੋਰਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BatemanHill2011">{{cite book|author1=Anthony Bateman|author2=Jeffrey Hill|title=The Cambridge Companion to Cricket|url=https://books.google.com/books?id=yd6J7waMBRsC&pg=PA101|date=17 March 2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76129-1|pages=101}}</ref> ਜਦੋਂ ਤੀਜੇ [[ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਟੈਸਟ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਮੈਚ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਈਡ 40 ਅੱਠ-ਗੇਂਦ ਓਵਰਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਖੇਡ ਖੇਡੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇਹ ਮੈਚ 5 ਵਿਕਟਾਂ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਵਨਡੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕਿੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/england-in-india-2011-12-ms-dhoni-says-it-will-be-tricky-adjusting-to-the-new-playing-conditions-536381 England in India 2011–12: MS Dhoni says it will be tricky adjusting to the new playing conditions | Cricket News | India v England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111016020158/http://www.espncricinfo.com/india-v-england-2011/content/story/536381.html|date=16 October 2011}}. ESPN Cricinfo. Retrieved on 23 December 2013.</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਕੈਰੀ ਪੈਕਰ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਹੁਣ ਆਮ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਵਰਦੀਆਂ, ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਫਲੱਡ ਲਾਈਟਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਕ੍ਰੀਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਲਈ, ਮਲਟੀਪਲ ਕੈਮਰਾ ਐਂਗਲ, ਪਿੱਚ 'ਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ, ਅਤੇ ਆਨ-ਸਕ੍ਰੀਨ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ। ਰੰਗਦਾਰ ਵਰਦੀਆਂ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਡਬਲਯੂਐਸਸੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਬਨਾਮ ਕੋਰਲ ਪਿੰਕ ਵਿੱਚ ਡਬਲਯੂਐਸਸੀ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਅਨਜ਼ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 17 ਜਨਵਰੀ, 1979 ਨੂੰ [[ਮੈਲਬਰਨ|ਮੈਲਬੌਰਨ]] ਦੇ ਵੀਐਫਐਲ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਕਰਜ਼ ਚੈਨਲ 9 ਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਟੀਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖੇਡਣ ਲਈ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਕਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗਦਾਰ ਕਿੱਟਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਟੀ ਗੇਂਦ ਨਾਲ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੈਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਫਲੈਨਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲਾਲ ਗੇਂਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 2001 ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। [[File:MCG under lights.jpg|thumb|MCG ਵਿਖੇ ਇੱਕ ODI ਮੈਚ, ਫਲੱਡ ਲਾਈਟਾਂ ਹੇਠ ਖੇਡਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ]] [[ਆਈਸੀਸੀ]], ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੀ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ, ਟੀਮਾਂ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਟੇਬਲ ਦੇਖੋ), ਬੱਲੇਬਾਜ਼ਾਂ, ਗੇਂਦਬਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਹਰਫਨਮੌਲਾ ਲਈ ਆਈਸੀਸੀ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਰੈਂਕਿੰਗ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। == ਓਡੀਆਈ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ == [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਕੋਲ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਹੈ (ਮਤਲਬ ਕਿ ਮਿਆਰੀ ਵਨ-ਡੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋ ਅਜਿਹੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਚ ਇੱਕ ODI ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। === ਸਥਾਈ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === ਬਾਰਾਂ ਟੈਸਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜੋ ਕਿ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਪੂਰਨ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਹਨ) ਕੋਲ ਸਥਾਈ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾ ਰੁਤਬਾ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਪੂਰਾ ODI ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ODI ਡੈਬਿਊ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ (ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ, ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਆਇਰਲੈਂਡ, ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਆਪਣੇ ODI ਡੈਬਿਊ ਦੇ ਸਮੇਂ ICC ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ): #{{cr|Australia}} (5 ਜਨਵਰੀ 1971) #{{cr|England}} (5 ਜਨਵਰੀ 1971) #{{cr|New Zealand}} (11 ਫਰਵਰੀ 1973) #{{cr|Pakistan}} (11 ਫਰਵਰੀ 1973) #{{cr|West Indies}} (5 ਸਤੰਬਰ 1973) #{{cr|India}} (13 ਜੁਲਾਈ 1974) #{{cr|Sri Lanka}} (13 ਫਰਵਰੀ 1982) #{{cr|South Africa}} (10 ਨਵੰਬਰ 1991) #{{cr|Zimbabwe}} (25 ਅਕਤੂਬਰ 1992) #{{cr|Bangladesh}} (10 ਅਕਤੂਬਰ 1997) #{{cr|Afghanistan|2013}} (5 ਦਸੰਬਰ 2017) #{{cr|Ireland}} (5 ਦਸੰਬਰ 2017) === ਅਸਥਾਈ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === 2005 ਅਤੇ 2017 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਛੇ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। 2017 ਵਿੱਚ, [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਆਇਰਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਦਰਜੇ (ਅਤੇ ਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ) ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਇਸਨੂੰ ਚਾਰ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ 16 ਟੀਮਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[https://www.espncricinfo.com/story/icc-rule-no-change-to-odi-status-for-world-cup-qualifiers-1132978 ICC rule no change to ODI status for World Cup Qualifiers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180216093041/http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22107414/icc-rule-no-change-odi-status-world-cup-qualifiers|date=16 February 2018}}. ESPN Cricinfo. Retrieved on 16 February 2018.</ref> ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ, ਜੋ ਕਿ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲੀਗ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਈਵੈਂਟ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਟੀਮਾਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। 2019 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਅਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾ ਕੇ ਅੱਠ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਕੋਲ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜਾ ਹੈ (ਬਰੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਤਾਰੀਖਾਂ ਅਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਮੈਚ ਦੀਆਂ ਹਨ):- *{{cr|Scotland}} (27 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|United Arab Emirates}} (1 ਫਰਵਰੀ 2014 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Nepal}} (1 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Netherlands}} (1 ਅਗਸਤ 2018 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Namibia}} (27 ਅਪਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Oman}} (27 ਅਪਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ ) *{{cr|United States}} (27 ਅਪਰੈਲ 2019 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) *{{cr|Canada}} (27 ਮਾਰਚ 2023 ਤੋਂ, 2026 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੱਕ) ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਅਸਥਾਈ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਤਾਂ ਟੈਸਟ ਦਰਜੇ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ 'ਚ ਘੱਟ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ: *{{cr|Kenya}} (10 ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਤੋਂ, 30 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Canada}} (16 ਮਈ 2006 ਤੋਂ, 28 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Bermuda}} (17 ਮਈ 2006 ਤੋਂ, 8 ਅਪਰੈਲ 2009 ਤੱਕ) *{{cr|Ireland}} (13 ਜੂਨ 2006 ਤੋਂ, 21 ਮਈ 2017 ਤੱਕ) *{{cr|Netherlands}} (4 ਜੁਲਾਈ 2006 ਤੋਂ, 28 ਜਨਵਰੀ 2014 ਤੱਕ) *{{cr|Afghanistan|2013}} (19 ਅਪਰੈਲ 2009 ਤੋਂ, 14 ਜੂਨ 2017 ਤੱਕ) *{{cr|Hong Kong}} (1 ਮਈ 2014 ਤੋਂ, 17 ਮਾਰਚ 2018 ਤੱਕ) *{{cr|Papua New Guinea}} (8 ਨਵੰਬਰ 2014 ਤੋਂ, 5 ਅਪਰੈਲ 2023 ਤੱਕ) ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਐਸੋਸੀਏਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਟੈਸਟ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਈ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੀਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਟੈਸਟ ਦਰਜਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਤੱਕ ਦਾ ਕਦਮ ਵਧਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, 2005 ਵਿੱਚ ਕੀਨੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮਤਲਬ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਕੀਨੀਆ ਨੇ 2014 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਈਵੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news |date=18 March 2005 |title=Kenya to lose ODI member status |publisher=ESPNcricinfo |url=https://www.espncricinfo.com/story/kenya-to-lose-odi-member-status-146267 |url-status=live |access-date=18 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180418231654/http://www.espncricinfo.com/kenya/content/story/146267.html |archive-date=18 April 2018 |df=dmy-all}}</ref> === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜਾ === ICC ਕੁਝ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਨਡੇ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਵਨਡੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ODI ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਹੈ।:- *{{cr|East Africa}} (1975 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Sri Lanka}} (1975 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1979 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Canada}} (1979 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2023 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਪਲੇਆਫ) *{{cr|Zimbabwe}} (1983 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1987 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1992 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Bangladesh}} (1986 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1988 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1990 ਅਸਟਰਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1990 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1995 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1997 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|United Arab Emirates}} (1994 ਅਸਟਰਲ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2004 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ and 2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|Kenya}} (1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 1996 ਸਮੀਰ ਕੱਪ) *{{cr|Netherlands}} (1996 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ, 2002 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ ਅਤੇ 2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Scotland}} (1999 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Namibia}} (2003 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ) *{{cr|Hong Kong}} (2004 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, 2008 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਅਤੇ 2018 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ) *{{cr|United States}} (2004 ਆਈਸੀਸੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟਰਾਫੀ) *{{cr|Jersey}} (2023 ਆਈਸੀਸੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਪਲੇਆਫ) ਅੰਤ ਵਿੱਚ, 2005 ਤੋਂ, ਤਿੰਨ ਸੰਯੁਕਤ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜੇ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਚ ਸਨ: *ਵਰਲਡ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸੁਨਾਮੀ ਅਪੀਲ, 2004/05 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਾਉਂਸਿਲ ਇਲੈਵਨ ਬਨਾਮ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਮੈਚ। *ਅਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਨ ਇਲੈਵਨ ਵਿਚਕਾਰ 2005 ਅਤੇ 2007 ਅਫਰੋ-ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਗਈ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼। *ਆਈਸੀਸੀ ਸੁਪਰ ਸੀਰੀਜ਼, 2005/06 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਸੀ ਵਰਲਡ ਇਲੈਵਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਾਲੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੀ ਗਈ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਵਨਡੇ ਸੀਰੀਜ਼। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://web.archive.org/web/20090809143624/http://thehub.natwest.com/Cricket/Default.aspx NatWest International One Day Series] *[https://web.archive.org/web/20130806101801/http://www.icc-cricket.com/about/38/rules-and-regulations International Cricket Rules and Regulations] at the [[International Cricket Council|ICC]] website *[https://web.archive.org/web/20060323081414/http://www.icc-cricket.com/icc-iccss/content/story/211848.html ICC Chief Executives' Committee approves introduction of ODI innovations] by Jon Long, ''ICC website'', 25 June 2005, retrieved 25 November 2005 *[https://web.archive.org/web/20060323081406/http://www.icc-cricket.com/southafrica/content/story/212296.html "ODI changes to take effect in NatWest Challenge"] by Cricinfo staff, ''Cricinfo'', 30 June 2005, retrieved 25 November 2005 *[http://content-pak.cricinfo.com/ci/content/story/213010.html "Those new one-day rules explained"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131170806/http://content-pak.cricinfo.com/ci/content/story/213010.html |date=2009-01-31 }} by Cricinfo staff, ''Cricinfo'', 8 July 2005, retrieved 26 November 2005. * [https://web.archive.org/web/20060205092146/http://www.natwestseries.com/ NatWest Series Cricket] – the official website of the NatWest Series * [https://web.archive.org/web/20060209094336/http://www.ecb.co.uk/england/natwest-series/ ECB NatWest Series] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] 0ixpdptv2m030beqvyqpwwdvdm8i590 0 87594 839456 819489 2026-05-14T08:45:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839456 wikitext text/x-wiki {{More citations needed|date=ਜੂਨ 2025}}{{Infobox writer | name = ਸੰਦੀਪ | image = Sandeep Punjabi Language poet 28.jpg| | alt = | caption = ਸੰਦੀਪ [[ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ]] 2016 ਮੌਕੇ | birth_name = | birth_date = | birth_place =ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ | death_date = | nationality = | other_names = | known_for = '''[[ਰੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਜ਼]]''' | occupation = ਕਵੀ, }} '''ਸੰਦੀਪ ''' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਇਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ '''ਰੂਹ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਜ਼''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ [[ਨਾਭਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ]] 2016 ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਕੰਵਰ ਚੌਹਾਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਨਵ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20161202/18/1581026.cms#1581026{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }}{{ਆਧਾਰ}} hemcwq8c7btjas9c3tjz2xhvykvxey1 0 88577 839376 796204 2026-05-13T19:16:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839376 wikitext text/x-wiki [[File:Punjabi writers at inauguration of 1st World Punjabi conference , Southall ,.jpg|thumb|right|ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ (ਵਿਚਕਾਰ ) ਸਾਊਥਾਲ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਉਦਗਾਹਤਨੀ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ]] {{Infobox writer | honorific_prefix = | honorific suffix = (ਸਾਬਕਾ)ਕਾਊਂਸਲਰ ,ਡੌਰਮਰਜ਼ ਵੈੱਲ ,ਈਲਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ ,[[ਇੰਗਲੈਂਡ]]<ref>https://ealing.moderngov.co.uk/mgUserInfo.aspx?UID=147</ref> | name = ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ | pseudonym = | image = File:Randhir Dheer.jpg | alt = | caption = ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1942|10|03}} | birth_place = [[ ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ |ਪੰਜਾਬ]],[[ਮਾਲਵਾ (ਪੰਜਾਬ)]] ਖੇਤਰ | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|[[ਲੇਖਕ ]]|[[ ਨਾਵਲਕਾਰ ]]|[[ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨਵੀ]] ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ |[[ ਅਧਿਆਪਕ ]]| }} | language = {{hlist|[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]], ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ }} | citizenship = [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨਵੀ]]|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤੀ ]] | period = 1966 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨਵੀ]] ਵਿਚ (58 ਸਾਲ) | movement = [[ ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨਵੀ]][[ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ]] | notableworks = {{hlist|''ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ'' | ''[[ਪ੍ਦਸਨਾਮਾ]]''|''[[ਜੇਰੂਸਲਮ]] ਹਾਲੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ''| ''[[ਵਲਾਇਤੋਂ ਨਿਕਸੁਕ]]'' |''[[ਮੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਸਫ਼ਰ-ਲੇਖ]]''}} | spouse = | children = 3, ਵਿੱਕੀ ,ਬਾਣੀ , ਕੰਵਲ ]] | relatives = | awards = ''ਵਲਾਇਤੋਂ ਨਿਕਸੁਕ '' ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ,ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰੀਤਲੜੀ ਇਨਾਮ (2021) | signature = | signature_alt = | module = | native_name = |signature = }} [[File:Sample of handwriting ( Punjabi and English) of U.K. based Punjabi Punjabi writer Ranjit Singh Dheer.jpg|thumb|ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਮਿਸਾਲ ]] '''ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ''' ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਬਰਤਾਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਲੰਦਨ ਦੀ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਕੌਂਸਲਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160110/4/1199727.cms#sthash.JGyQhLOw.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1982 ਵਿੱਚ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ 35 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 8 ਵਾਰੀ ਲੋਕਲ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਉਹ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ।ਆਪਣੇ ਇਸ ਲੰਮੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਅਹਿਮ ਕਮੇਟੀਆਂ,ਸਕੂਲ ਬੋਰਡਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵੀ ਰਹੇ।2005 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਚੋਣ ਉਪਰੰਤ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਵਾਲੇ ਕੌਂਸਲ ਡਿਪਟੀ ਲੀਡਰ ਹਨ।ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਈਲਿੰਗ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਜਨਤਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਹੋਲਡਰ ਹਨ।ਉਹ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨਿਆਂ ‘ ਮੈਜਿਸਟਰੇਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਟ੍ਰਿਬੂਊਨਲ’ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵੀ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਦਲੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਇਲੈਜਾਬਿਥ -2 ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 2018 ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref> https://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/leading-indian-councillor-honoured-by-queen-in-uk/amp_articleshow/62299601.cms</ref> == ਜੀਵਨ == ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਚੰਦ ਧੀਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਮਤੀ ਇਸਰਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ 3 ਅਕਤੂਬਰ 1942 ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ । ==ਲਿਖਤਾਂ== *''ਸਾਊਥਾਲ ਦਾ ਸੂਰਜ'' *''ਪਰਦੇਸ ਨਾਮਾ'' *''ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ'' == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == *[https://www.aroundealing.com/news/double-honours-duos-community-work/?fbclid=IwY2xjawI7-HRleHRuA2FlbQIxMAABHXTYca5q7kaXS3sErGTfoDg5K38dzQdNqF_1SRL2F1mtSoD5GGxwHvCY6w_aem_9vQJ_SEMqLtPtjmodnzsHQ ਲੰਦਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ 'ਅਰਾਊਂਡ ਈਲਿੰਗ' (2018) ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਸ੍ਹਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ] *[https://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/leading-indian-councillor-honoured-by-queen-in-uk/amp_articleshow/62299601.cms?fbclid=IwY2xjawI7--JleHRuA2FlbQIxMAABHVI1VMAKfj_KcQkRdT9Intg8JYHhQpjvc0pJDvdtuj6tSxr2QAp8yLueKw_aem_Ub5fDoZ5wKxF_pnp2GMpDQ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ 'ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ' (29/12/2017) ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ] *[https://ealing.moderngov.co.uk/mgUserInfo.aspx?UID=147 ਈਲਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ] *[https://www.ealinglabour.co.uk/profile/ranjit-dheer-2/ ਈਲਿੰਗ ਕਾਊਂਸਲ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੇ ਰਣਜੀਤ ਧੀਰ ਦਾ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਖ਼ਬਰ] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] roj2fnvxf3nf30qpwxj9cncfcafe3ga 0 90422 839423 594205 2026-05-14T05:48:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839423 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization |name = ਸਾਹਿਤ ਰੰਗ ਗਠਨ |bgcolor = <!-- header background color --> |fgcolor = <!-- header text color --> <!-- Commented out: |image = --> |caption = ਸਾਹਿਤ ਰੰਗ ਗਠਨ |abbreviation = ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ |motto = |formation = {{Start date|}} |extinction = <!-- date of extinction, optional --> |type = ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਰਕ |status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> |purpose = ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਕਰਨਾ . |headquarters = [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ]] |location = |coords = <!-- Coordinates of location using a coordinates template --> |region_served = [[ਪੰਜਾਬ]] |membership = |language = |leader_title = ਪ੍ਰਧਾਨ |leader_name = [[ਰਮਾ ਰਤਨ]] |main_organ = <!-- gral. assembly, board of directors, etc --> |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = {{URL|http://saranglok.org/}} |remarks = ਸੰਚਾਲਕ [[ਬੀ.ਐਸ.ਰਤਨ]] }} [[File:Harvinder Chandigarh giving presentation on Wikipedia to Punjabi writers at literary forum Saranglok, Mohali,Punjab. 02.jpg|thumb|19 ਫ਼ਰਵਰੀ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼]] '''ਸਾਰੰਗ ਲੋਕ''', ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://saranglok.org/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-02-20 |archive-date=2017-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170519152128/http://saranglok.org/ |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਗੈਰ ਮੁਨਾਫਾ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20160120/16/1211430.cms#1211430{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਲ ਲੇਖਕਾ [[ਰਮਾ ਰਤਨ]] ਹਨ। ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [http://saranglok.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170519152128/http://saranglok.org/ |date=2017-05-19 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਸਥਾਂਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ]] fwdyvp6yfi0wytxy77m5ptxqg0icux0 0 91102 839440 590571 2026-05-14T07:19:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839440 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਹਾਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ | image = | caption = | birth_name = ਸੁਹਾਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ | birth_date = | birth_place = [[ਲਰਕਾਨਾ]], [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ<ref name="SohaiDawn">{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1305766/going-the-distance-with-sohai|title=Going the distance with Sohai|date=1 January 2017|publisher=Fouzia Nasir Ahmad|work=[[Dawn (newspaper)|DAWN]]|accessdate=3 January 2017}}</ref> | death_date = | death_place = | residence = [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] | occupation = ਅਦਾਕਾਰਾ | years_active= 2012–ਹੁਣ }} '''ਸੁਹਾਈ ਅਲੀ ਅਬਰੋ''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|سہائی علی ابڑو}}}} {{lang-sd|سھائي علي ابڙو}}) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਟੀ.ਵੀ. ਡਰਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਤ ਪਰਦੋਂ ਮੇਂ, ਤਨਹਾਈ, ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚਾਂਦ, ਕੁਛ ਅਧੂਰੇ ਸੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਅਫਜ਼ਲ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਹਾਈ ਦਾ ਜਨਮ [[ਲਰਕਾਨਾ]], [[ਸਿੰਧ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿੰਧੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="SohaiDawn"/> ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਸਿਹਤ ਅਫ਼ਸਰ ਸਨ। ਇੱਕ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸੁਹਾਈ ਦੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਿਜ਼ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ। ਸੁਹਾਈ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਦਿਨ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਸਿੰਧ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ]], ਸੁੱਕਰ ਅਤੇ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਉਹ [[ਕਰਾਚੀ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਉਹ ਆਈ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਦਮ ਉੱਤੇ ਡਰਾਮਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਬਣਾ ਲਿਆ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://myfashionfix.com/magazine.html/who-is-the-real-sohai|title=Who is the REAL Sohai...?|website=myfashionfix.com|access-date=2016-11-28|archive-date=2016-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129021747/https://myfashionfix.com/magazine.html/who-is-the-real-sohai|dead-url=yes}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਅਬਰੋ ਨੇ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਈ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼ਾਨ ਪਿਕਲ, ਕੋਕਾ ਕੋਲਾ ਅਤੇ ਪੈਪਸੀ ਜਿਹੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਅਬਰੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ਜੀਉ ਟੀ.ਵੀ. ਸੀਰੀਅਲ "ਸਾਤ ਪਰਦੋਂ ਮੇਂ" ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮਿਕਾਲ ਜੁਲਫੀਕਾਰ ਅਤੇ ਐਲੀ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|title=Sohai Ali in Saat Pardon Mein|url=http://geovision.geo.tv/2012/10/saat-pardon-mein%E2%80%94a-journey-from-fantasy-to-reality/|publisher=[[Geo TV]]|access-date=November 13, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107224517/http://geovision.geo.tv/2012/10/saat-pardon-mein%E2%80%94a-journey-from-fantasy-to-reality/|archive-date=November 7, 2012|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref> ਉਸਨੇ ਐਰੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਦੇ ਨਾਚ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਡਾਂਸ ਪ੍ਰਫੋਰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਹਮ ਟੀ.ਵੀ. ਦੀ ਇੱਕ ਟੈਲੀ-ਫ਼ਿਲਮ "ਰੰਗਰੇਜ਼ ਮੇਰੇ" ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|title=Dancing debacle at Karachi|url=http://tribune.com.pk/story/378237/naach-dancing-debacle/|accessdate=November 13, 2012|newspaper=[[The Express Tribune]]|date=May 13, 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Sohai in dancing video Naach|url=http://dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C04%5C21%5Cstory_21-4-2012_pg9_17|accessdate=November 13, 2012|newspaper=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]]|date=April 21, 2012}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਰੀਅਲ [[ਤਨਹਾਈ (ਨਾਟਕ)|ਤਨਹਾਈ]] ਵਿੱਚ [[ਗੋਹੇਰ ਮੁਮਤਾਜ਼]], [[ਆਇਸ਼ਾ ਉਮਰ]], [[ਅਜ਼ਫਰ ਰਹਿਮਾਨ]], [[ਸਾਬਾ ਹਮੀਦ]] ਅਤੇ [[ਅਰੀਸ਼ਾ ਰਾਜ਼ੀ]] ਨਾਲ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਅਬਰੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯਾਸੀਰ ਨਵਾਜ਼ ਦੀ "ਅੰਜੁਮਨ (2013 ਫ਼ਿਲਮ)" ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਤਰੰਗ ਹਾਉਸਫੁੱਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਦੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, "ਰੋਂਗ ਨੰ" ਅਤੇ "ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਨੀ" ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਦੋਵੇਂ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਹਿੱਟ ਰਹੀਆਂ। 2018 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜੀਵਨੀ ਸੰਬੰਧੀ ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ "ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਗਰਲ" ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜੋ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਜ਼ੈਨੀਥ ਇਰਫਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/sohai-ali-abroo-shares-her-journey-on-becoming-motorcycle-girl/|title=Sohai Ali Abroo shares her journey on becoming "Motorcycle Girl"|work=Daily Pakistan Global|access-date=2018-04-06|language=en-US}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਲਈ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਵੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite news|url=https://images.dawn.com/news/1179898|title=Motorcycle Girl isn't the film I expected but it isn't bad either|last=Chagani|first=Anum Rehman|date=2018-04-20|work=Images|access-date=2018-05-12|language=en-US}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਫ਼ਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.somethinghaute.com/box-office-review-motorcycle-girl/|title=Box Office Review: Is 'Motorcycle Girl' off to a speedy start?|date=2018-04-23|work=Something Haute|access-date=2018-05-12|language=en-US|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125110659/https://www.somethinghaute.com/box-office-review-motorcycle-girl/|url-status=dead}}</ref> === ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ === ਉਹ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਕੰਮਬਖਤ" ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਯਾਰ ਮੁਨਵਰ ਸਦੀਕੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ 2013 ਤੋਂ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੁਮਾਯੂੰ ਸਈਅਦ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਵੀ ਸਾਇਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://tribune.com.pk/story/1498247/love-work-kareena-kapoor-khan-humayun-saeed/|title=Would love to work with Kareena Kapoor Khan: Humayun Saeed - The Express Tribune|date=2017-09-05|work=The Express Tribune|access-date=2018-05-17|language=en-US}}</ref> == ਫ਼ਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col" |ਸਾਲ ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" |ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ |- ! colspan="4" style="background:#bfd7ff;" | ਫ਼ਿਲਮ |- | 2013 ! scope="row" | ਅੰਜੁਮਨ | ਰੁਦਰਾ | Remake of ''[[Anjuman (1970 film)]]'' |- |2015 ! scope="row" | ਰੋਂਗ ਨੰ. | ਲੈਲਾ | |- |2015 ! scope="row" | ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਨੀ | ਜ਼ੋਯਾ |<ref name="SohaiDawn" /> |- | 2018 ! scope="row" | ਮੋਟਰਸਾਇਕਲ ਗਰਲ | ਜ਼ੇਨਿਥ ਇਰਫਾਨ | |- <!--| 2016 | Isteqamat | Nandini | |- | 2017 | Shaan-e-Ishq | Mehwish | |---> | rowspan="2" {{TBA}} ! scope="row" style="background:#ffc;" |''ਲਵ, ਲੰਦਨ, ਸਿਆਲਕੋਟ'' | ਟੀ.ਬੀ.ਏ. |Pre-production<ref name="LLS">{{cite news|url=https://images.dawn.com/news/1177815|title=Sohai Ali Abro signs Fahim Burney’s second film 'Love, London, Sialkot'|date=16 June 2017|accessdate=20 June 2017|work=DAWN Images}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#ffc;" | ਕੰਮਬਖਤ | | Re-working process |- ! colspan="4" style="background:#bfd7ff;" | ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ |- |2012 ! scope="row" |''ਮਨਜਲੀ'' | ਸਾਨੀਆ | Aired on [[Geo TV]] |- |2012 ! scope="row" | ਸਾਤ ਪਰਦੋਂ ਮੇਂ | ਦਰਕਸ਼ਨਦੇ ਬਦਰ | rowspan="2" | Aired on [[Geo Entertainment]] |- |2012 ! scope="row" |''ਰੰਗਰੇਜ਼ ਮੇਰੇ'' | ਅਜ਼ੀਆ |- | 2013 ! scope="row" | ਤਨਹਾਈ | ਜੀਆ | Aired on Hum TV |- |2013 ! scope="row" |''ਕਿਉਂ ਹੈ ਤੂੰ'' | ਸੈਰਾ | Aired on [[Geo Kahani]] |- |2013 ! scope="row" |''ਕਹਾਨੀ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ'' | ਹਮਾ | Appeared in Episode "Daagh" on [[ARY Digital]] |- |2013 ! scope="row" |ਖੋਆ ਖੋਆ ਚਾਂਦ | ਅੰਗਾਬੀਨ | Aired on Hum TV |- |2013 ! scope="row" |ਪਹਿਲਾ ਹਮ ਐਵਾਰਡ | ਮੇਜ਼ਬਾਨ |[[Hum Awards pre-show]] on Hum TV |- |2013 ! scope="row" |ਰਿਸ਼ਤੇ ਕੁਸ਼ ਅਧੂਰੇ ਸੇ | ਗੈਤੀ | Aired on Hum TV |- | 2013–2014 ! scope="row" |ਪਿਆਰੇ ਅਫ਼ਜਲ | ਯਸ਼ਮੀਨ | Aired on ARY Digital |- | 2014 ! scope="row" |''ਸ਼ਾਦੀ ਕੇ ਬਾਅਦ'' | ਅਲੀਸ਼ਬਾ | Telefilm on Hum TV |- | 2014 ! scope="row" |''ਭਾਬੀ'' | ਸਬਾ | Aired on ARY Digital |- | 2014 ! scope="row" |ਢੋਲ ਬਜਨੇ ਲਗੇ | ਸੋਹਾਈ | rowspan="3" | Aired on Hum TV |- | 2014 ! scope="row" |ਦੇ ਇਜ਼ਾਜਤ ਜੋ ਤੂੰ | ਆਇਲਾ |- | 2015 ! scope="row" |ਤੁਮਾਰੀ ਨਤਾਸ਼ਾ | ਨਤਾਸ਼ਾ |- | 2017 ! scope="row" |''ਕੈਸੀ ਯੇਹ ਪਹੇਲੀ'' | ਮਿਲੀ | Aired on [[Urdu 1]] |- | 2017 ! scope="row" |ਆਧੀ ਗਵਾਹੀ | ਸਲਵਾ | Aired on [[Hum TV]] |- | 2019 ! scope="row" |ਸੁਰਖ ਚਾਂਦਨੀ | ਆਈਦਾ | Aired on ARY Digital |} ==ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ== {{awards table}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" | ਤਰੰਗ ਹਾਉਸਫੁੱਲ ਐਵਾਰਡ |- | 2014 | ''ਅੰਜੁਮਨ'' |ਉੱਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰ | {{nom}} |- ! style="background:#bfd7ff;" colspan="4" |ਐਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਵਾਰਡ |- | rowspan="2"| ਦੂਜਾ ਐਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਵਾਰਡ | ''ਜਵਾਨੀ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਆਨੀ'' | rowspan="2" | ਐਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਐਵਾਰਡ ਫ਼ਾਰ ਬੇਸਟ ਐਕਟਰਸ | {{won}} |- | ''[[Wrong No.]]'' | {{nom}} |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਨ੍ਰਤਕੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] j8u9j61btx9myeuo0b7c21tdl3m73os 0 91319 839349 666333 2026-05-13T14:26:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839349 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਜੀਵਨੀ | ਨਾਮ = ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ | ਚਿੱਤਰ = | ਚਿੱਤਰ_ਸੁਰਖੀ = | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = | ਪੂਰਾ_ਨਾਮ = | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ =[[4 ਅਪ੍ਰੈਲ]] [[1982]] | ਜਨਮ_ਸਥਾਨ =[[ਭਾਰਤ]] | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਸਥਾਨ = | ਮੌਤ_ਦਾ_ਕਾਰਨ = | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ =[[ਭਾਰਤੀ]] | ਪੇਸ਼ਾ =ਖਿਡਾਰੀ | ਪਛਾਣੇ_ਕੰਮ =ਏਸਿਅਨ ਖੇਡਾਂ(4×400 ਮੀਟਰ ਰਿਲੇਅ ਸੰਯੋਗ) ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ 3 ਸੋਨ ਤਮਗੇ | ਜੀਵਨ_ਸਾਥੀ = | ਬੱਚੇ = | ਧਰਮ = | ਸਿਆਸਤ = | ਇਹ_ਵੀ_ਵੇਖੋ = | ਦਸਤਖਤ = | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = | ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = | ਹੋਰ_ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦਵਾਰ = }} '''ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਫਰਾਟਾ ਅਥਲੀਟ ਹੈ l ==ਜੀਵਨੀ== ਮਨਜੀਤ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ 4 ਅਪਰੈਲ 1982 ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਬਲਖੈਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ l ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂਅ ਬਲਦੇਵ ਕੌਰ ਹੈ l<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20141114/31/745727.cms#sthash.brznrctb.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] nd1vc3q0l2r58th6kxxx16ebvdtb0sk 0 93593 839460 811334 2026-05-14T09:16:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839460 wikitext text/x-wiki &nbsp;'''ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ''' (ਜਨਮ: 1 ਜਨਵਰੀ 1955) ਪੰਜਾਬੀ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ&nbsp;ਸਾਹਿਤਕਾਰ&nbsp;ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20151013/2/1099432.cms#1099432|title=ਦਰਸ਼ਨ ਬੁੱਟਰ, ਜਸਵਿੰਦਰ, ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੜਕਨਾਮਾ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ ਤੇ ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ ਵੱਲੋਂ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਾਪਸ|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ.jpg|thumb|ਹਰਦੇਵ ਚੌਹਾਨ]] ==ਲਿਖਤਾਂ== *ਚਲਾਕ ਚਿੰਤੋ ਤੇ ਭੁੱਖੜ ਭਾਲੂ *ਗਾਲੜਾਂ ਦੀ ਸੈਰ *ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਕੱਪ *ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਰੀ *ਚਮਤਕਾਰੀ ਸ਼ਬਦ ਪਹੇਲੀਆਂ *ਕਬਰੇ ਦਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1955]] bj0oftox3o23gu7qbkybe76e80pooe8 0 95710 839465 810268 2026-05-14T10:19:35Z Amherst99 2075 839465 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Cultivated_field_north_of_Illington_Road_-_geograph.org.uk_-_1758939.jpg|thumb|ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਮਬਾ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋਂ।<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Scheibenegge.jpg|thumb|ਇੱਕ ਈਵਰ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ।<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Asymmetric_disk_harrows.jpg|right|thumb|ਇੱਕ ਆਫ਼ਸੈਟ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ।<br> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Disc_harrow_by_Case_IH.JPG|thumb|ਕੇਸ ਆਈ.ਐਚ. ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਚਿਸਲ ਹਲ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ।<br> ]] '''ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''disc harrow;''' [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ:]] '''ਤਵੀਆਂ''') ਡਿਸਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਵਾਲਾ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ|ਖੇਤੀ ਸੰਦ]] ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਬੀਜੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਹਨ। ਅਣਚਾਹੇ ਨਦੀਨਾਂ ਜਾਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ ਵੀ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਆਧੁਨਿਕ ਟਰੈਕਟਰ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਪਾਵਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਬਾਹਾਂ ਅਕਸਰ ਬਦਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਕਿ ਡਿਸਕਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਫਸੈੱਟ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ; ਵੀ, ਉਹ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਹਾਈ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ "ਡਸਟ ਬਾਊਲ" ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਅੱਜ == ਆਧੁਨਿਕ ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹ ਟਰੈਕਟਰ-ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵ੍ਹੀਲਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤਿੰਨ-ਪੁਆਇੰਟ ਲਿਫਟ ਜਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸਾਈਡ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਉਭਰੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਹ ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਜਾਂ ਬਿਹਤਰ ਸਟੋਰੇਜ ਕੌਂਫਿਗਰੇਸ਼ਨਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। == ਉਪਯੋਗ == ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਭਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਡਿਸਕ ਹਰ ਡਿਸਪਲੇ ਪ੍ਰਤੀ 265 ਤੋਂ 1000 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਬਰਾਮਦ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੁਆਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ, ਸਮੱਗਰੀ / ਰਹਿਤ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਪਰਲੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਈਟਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ ਦੁਆਰਾ ਛੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਲੰਕਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ। ਉੱਛਲਦੇ ਹੋਏ ਡਿਸਕ ਬਲੇਡ ਪਿਛਲੇ ਫਸਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਟੋਵ ਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੱਕੀ ਦੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਡਿਸਕ ਨੇ ਬਰਾਮਦ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਧਾਤ ਨੂੰ ਚੋਟੀ ਦੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਟੀ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦ' ਤੇ ਖਾਦ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲੇ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਪੌਦੇ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਲਈ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸੌਖ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹਲਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹਿਰ ਲਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ ਅਪਨਾਉਣ ਨਾਲ ਖੁੱਡ ਨੂੰ ਵੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋੜਨ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ ਜੋ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਚੂਨਾ (ਜਾਂ ਡੋਲੋਮਿਟਿਕ ਜਾਂ ਕੈਲਸੀਟਿਕ ਚੂਨਾ) ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਜਿਪਸਮ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡਿਸਕ ਕਸਾਈ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ 50/50 ਮਿਸ਼ਰਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਪਰੋਕਤ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਐਸਿਡ ਸੰਤ੍ਰਿਪਸ਼ਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੂਟ ਵਿਕਾਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਚੂਨਾ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਦਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਰਵਿਘਨ ਜ਼ੀਰੋ-ਸਮੇਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਆਫਸੈੱਟ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋਂ == 26", 28", 30", 32", 36", ਅਤੇ 40" ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਆਸ ਡਿਸਕ ਬਲੇਡ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਡਿਊਟੀ ਡਿਸਕ ਅਤੇ 10", 14", ਅਤੇ 18" ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਾਲੀ ਡਿਸਕ ਸਪੇਸਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਡਰਿਲਜ਼ ਟੂਲਜ਼ ਹਨ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਰੋਫਾਈਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਿਪਰ / ਉਪਸਾਈਲਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਕੁੰਡਲੀ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲਾਉਣਾ ਕਾਰਵਾਈ, 8", 9" ਦੀ ਤੰਗ ਡਿਸਕ ਸਪੇਸ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਿਸਕ ਹੈਰੋ ਅਤੇ 20", 22", 24" ਤੋਂ 26" ਤੱਕ ਦੇ ਡਿਸਕ ਸਾਈਜ਼ ਵਾਲੇ 10" ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਰਿਲ ਜ਼ਰੀਏ ਦਾ ਆਕਾਰ ਜਾਂ ਰੋਟਰੀ ਹਰਰੋ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੈਕੰਡਰੀ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਨਮੀ ਦੀ ਸਮਗਰੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਲਾਈਟਰ ਸੈਕੰਡਰੀ ਡਿਸਕ ਬੰਨ੍ਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਧੱਬੇ ਨੂੰ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਬਾਇਓਟੋ ਦੀ ਗਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਅੰਤਮ ਨਤੀਜਾ ਬੀਜ ਬੀਜ ਹੈ ਜੋ ਲਾਉਣਾ ਲਈ ਢੁਕਵਾਂ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਡ੍ਰੈਗ ਹੈਰੋਂ  * ਕਲਟੀਵੇਟਰ  * ਪਾਵਰ ਹੈਰੋ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category inline|Disk harrows}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] b5vn06alk1qpghdi8i4yu0uyabsfj0l 0 105689 839466 579891 2026-05-14T10:20:22Z Amherst99 2075 839466 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:First_Tractor_Company_-_old_working_model_-_01.jpg|right|thumb|ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕਟਰ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ '''ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ''', ਚੀਨ ਦੇ ਹੈਨਾਨ, ਜ਼ੀਨਬੂ ਟਾਪੂ ਤੇ.<br /> ]] '''ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਧਾਤੂ (ਇਕ ਲਗਾਤਾਰ ਟ੍ਰੈਕਡ ਟਰੈਕਟਰ) ਹੈ ਜੋ ਕਾਫ਼ੀ ਮੈਟਲ ਪਲੇਟ (ਇੱਕ ਬਲੇਡ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ, ਰੇਤ, ਮਲਬੇ ਜਾਂ ਉਸਾਰੀ ਜਾਂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਕੰਮ ਦੌਰਾਨ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਸੰਘਣੀ ਸੰਕੁਚਿਤ ਸਾਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਇੱਕ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਵਰਗੇ ਉਪਕਰਣ (ਇੱਕ ਰਿਪਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਬੁਲਡੋਜਰਜ਼ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਾਈਟਾਂ, ਖਾਣਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ, ਫੌਜੀ ਬੇਸਾਂ, ਭਾਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਫੈਕਟਰੀਆਂ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ" ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਟਰੈਕਟਰ (ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਡ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡੋਜ਼ਰ ਬਲੇਡ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ। == ਵਰਣਨ == [[ਤਸਵੀਰ:CAT-D10N-pic001.jpg|thumb|ਇੱਕ ਸਿੰਗ ਪੇਂਕ ਰਿਪਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਇੱਕ ਕੈਰੇਰਪਿਲਰ ਡੀ.ਐੱਨ.10 ਬੱਲਡੋਜ਼ਰ।<br /> ]] ਅਕਸਰ ਬਹੁਤੇ ਬਲਡੋਜ਼ਰ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਟ੍ਰੈਕ ਵਾਲੇ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਟ੍ਰੈਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੋਟੇ ਖੇਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਈਡ ਟ੍ਰੈਕ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ (ਘਟੀਆ ਦਬਾਅ ਘਟਾਉਣ) ਤੇ ਬਲਡੋਜ਼ਰ ਦੇ ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਰੇਤਲੀ ਜਾਂ ਗੰਦੇ ਗਰਾਉਂਡ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਰੋਕਥਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਚੌੜੇ ਟਰੈਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾੱਕ ਟਰੈਕ ਜਾਂ ਐਲ ਪੀ ਐਲ (ਘੱਟ ਜ਼ਮੀਨੀ ਦਬਾਅ) ਟਰੈਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੁਲਡੋਜਰਜ਼ ਕੋਲ ਟ੍ਰਾਂਸਮੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਟਰੈਕ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕਣ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟ੍ਰੈਕਟਿਵ ਬਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਬਲੋਡੋਜਰ ਅਕਸਰ ਸੜਕ ਦੀ ਉਸਾਰੀ, [[ਉਸਾਰੀ]], [[ਖਣਿਜ]], ਜੰਗਲਾਤ, ਜ਼ਮੀਨੀ ਕਲੀਅਰਿੰਗ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੋਬਾਈਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਧਰਤੀ-ਚਲਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਇੱਕ ਪਹੀਏ ਵਾਲੀ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਾਰ-ਪਹੀਏ ਦਾ ਚਾਰ-ਪਹੀਆ-ਡਰਾਇਵ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ, ਸਪਸ਼ਟ ਸਟੀਅਰਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਬਲੇਡ ਸੰਕੇਤ ਜੋੜ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੌਲਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਐਂਟੀੁਏਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲਡੋਜ਼ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਟੂਲ '''ਬਲੇਡ''' ਅਤੇ '''ਰਿਪਰ''' ਹਨ। ਸ਼ਬਦ "ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ" ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਨਿਰਮਾਣ ਵਾਹਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਮੋਰੀ ਲੋਡਰ ਲਈ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਬਲੇਡ === [[ਤਸਵੀਰ:Wintershall_Monte_Kali_01.jpg|thumb|ਬੁਲਡੌਜ਼ਰ ਬਲੇਡ<br /> ]] [[ਤਸਵੀਰ:Komatsu_bulldozer_pushing_coal_in_Power_plant_Ljubljana_(winter_2017).jpg|thumb|ਕੋਮਾਟਸੂ ਬੁਲਡੌਜ਼ਰ, ਅਰਧ-ਯੂ ਝੁਕੇ ਡੇਜਰ ਨਾਲ 7 ਮੀਲ ਤਕ ਵਧਦਾ ਹੈ<br /> ]] ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਬਲੇਡ ਟਰੈਕਟਰ ਦੇ ਮੋਹਰੇ ਭਾਰੀ ਮੈਟਲ ਪਲੇਟ ਹੈ, ਜੋ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰੇਤ, ਮਿੱਟੀ, ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਡੋਜਰ ਬਲੇਡ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: # ਇੱਕ ਸਿੱਧੇ ਬਲੇਡ ("S ਬਲੇਡ") ਜੋ ਛੋਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕੋਲ ਪਾਸਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਪਾਸਾਰ ਵਿੰਗ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਗਰੇਡਿੰਗ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।  # ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਬਲੇਡ ("U ਬਲੇਡ") ਜੋ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਗੇ ਹੋਏ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪਾਸੇ ਖੰਭ ਹਨ।  # ਇੱਕ "ਐਸ ਯੂ" (ਸੈਮੀ-ਯੂ) ਸੰਜੋਗ ਬਲੇਡ ਜੋ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਘੁੰਮਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਾਸੇ ਖੰਭ ਹਨ। ਇਹ ਬਲੇਡ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ। ਬਲੇਡ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਰੇਮ, ਜਾਂ ਇੱਕ ਕੋਣ ਤੇ ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ 'ਟਿਲਟ ਸਿਲੰਡਰਾਂ' ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕੋਣ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਬਲੇਡ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਜਿਵੇਂ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਲਈ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਨੂੰ "ਟੋਕਰੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1883 ਵਿੱਚ ਜੇਮਸ ਪੋਰਟਿਅਸ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਫਰੇਸਨੋ ਸਕਰਾਪਰ, ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਡਿਜਾਈਨ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕੱਟ ਤੋਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖਾਰ ਮੈਦਾਨ (ਭਰਨ) ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡੇਜਰ ਬਲੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਕਸਦ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੇਂਦਰ ਭਾਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ "ਬਲਦ ਬਲੇਡਜ਼" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  === ਰਿੱਪਰ === [[ਤਸਵੀਰ:Liebherr_724_Planierraupe_4.jpg|thumb|ਮਲਟੀ-ਸ਼ੈਕ ਰਿਪਰ<br /> ]] ਰਿਪਰ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਲੰਬੀ ਨੱਕਾਸ਼ੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਖਰਗੋਸ਼ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ (ਸਿੰਗਲ ਸ਼ੰਕ / ਵੱਡੀ ਆਰਪੀਰ) ਜਾਂ ਦੋ ਜਾਂ ਦੋ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ (ਮਲਟੀ ਸ਼ੰਕ ਦੀਆਂ ਕੁਰਸੀ) ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਭਾਰੀ ਤਿੱਖਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਪਿਸਟ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਿਪਰ ਸ਼ੈਕ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਯੋਗ ਟੰਗਸਟਨ ਸਟੀਲ ਅਲਲੀ ਟਿਪ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਬੂਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਟਣਾ ਭਰੀ ਪੱਟੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਤਹ ਦੇ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਫੁੱਟਪਾਥ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਲਈ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਰੇਡਿੰਗ ਹੋ ਸਕੇ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚਟਾਨੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਧਰਤੀ (ਜਿਵੇਂ ਪੁਡੌਲ ਮੱਖਣ) ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਵਾਈਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਲਾਵਾ ਵਹਾਓ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਤਪਾਦਕ ਭਾਰੀ ਬੁੱਢੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲਾਵਾ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਤ੍ਹਾ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬੱਲਡੌਜ਼ਰਜ਼ ਟੁੰਡਬੱਸਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਇੱਕ ਘੱਟ ਆਮ ਰੀਅਰ ਅਟੈਚਮੈਂਟ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਸਪਾਈਕ ਹੈ ਜੋ ਹਰੀਜੱਟਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਫੁਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੁੰਡਬੂਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਟੁੰਡ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਟੁੰਡਬੱਸਟਰ ਵਾਲਾ ਬੂਲੋਡਰਜ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਬਰੱਸ਼-ਰੈਕ ਬਲੇਡ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। == ਨਿਰਮਾਤਾ == ਔਫ-ਹਾਈਵੇ ਰਿਸਰਚ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ 2010 ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਅੰਕੜੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ '''ਸ਼ੰਤੂਈ''' ਬਿੱਲੋਡਜ਼ਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 10,000 ਜਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 5 ਕੈਰੇਲਰ-ਕਿਸਮ ਡੋਜਰ ਬਣੇ। ਇਕਾਈਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਅਗਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ ਕੈਟੇਰਪਿਲਰ ਇੰਕ. ਜਿਸ ਨੇ 6,400 ਯੂਨਿਟਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ।<ref name="production">{{Cite news|url=http://www.earthmover.com.au/new-equipment/2011/may/shantui-officially-largest-dozer-producer-in-the-world|title=Shantui officially largest dozer producer in the world|date=May 2011|work=The Earthmover & Civil Contractor|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521222430/http://www.earthmover.com.au/new-equipment/2011/may/shantui-officially-largest-dozer-producer-in-the-world|archive-date=2013-05-21|dead-url=yes}}</ref> ਕੋਮਾਟਸੂ ਨੇ 1981 ਵਿੱਚ ਡੀ 575 ਏ, 1991 ਵਿੱਚ ਡੀ 757 ਏ -2 ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ ਡੀ 575 ਏ -3 ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਕੰਪਨੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>[http://www.komatsu.com.au/AboutKomatsu/NewsAndPublications/News/Pages/THE-WORLDS-BIGGEST-DOZER-ROLLS-OFF-THE-LINE.aspx "The Worlds biggest Dozer Rolls Off The Line"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151230225927/http://www.komatsu.com.au/AboutKomatsu/NewsAndPublications/News/Pages/THE-WORLDS-BIGGEST-DOZER-ROLLS-OFF-THE-LINE.aspx |date=2015-12-30 }}- Retrieved 2016-02-26</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.kenkenkikki.jp/special/no02/e_index.htm The mechanism of a bulldozer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050725081013/http://www.kenkenkikki.jp/special/no02/e_index.htm |date=2005-07-25 }} (Short illustrated explanations, with flash animations, suitable for kids) * [http://www.vannattabros.com/dozer.html Van Natta Bulldozers] Further information about working bulldozers * [https://web.archive.org/web/20080527234406/http://www.oldengine.org/members/holland/images/Australia2005/Australia2005%20440.jpg Old engine Bulldozer pages photos] * [http://www.jlconline.com/products-tools/equipment/when-bulldozers-roamed-the-earth_o?he=9a1f48df195430f054b36c445e7e1bb5310d31ee When Bulldozers roamed the earth] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਾਹਨ]] d7t931mp3anzuerlc6sk3dggxi43l0d 0 106217 839390 425506 2026-05-13T22:02:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839390 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name=ਰੇਮੰਡ ਚੈਂਡਲਰ |image=RaymondChandlerPromoPhoto.jpg |caption=ਰੇਮੰਡ ਚੈਂਡਲਰ |birth_name=ਰੇਮੰਡ ਥਰੌਨਟਨ ਚੈਂਡਲਰ |birth_date={{birth date|mf=yes |1888|7|23}} |birth_place=[[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], [[ਇਲੀਨੋਇਸ]], ਯੂ ਐੱਸ |death_date={{death date and age|mf = yes|1959|3|26|1888|7|23}} |death_place=[[ਲਾ ਜੋਲਾ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]], ਯੂਐਸ }} '''ਰੇਮੰਡ ਥਰੌਨਟਨ ਚੈੰਡਲਰ''' (ਯੂ.ਐਸ.: /ˈtʃændlər/, UK: /ˈtʃɑːndlər/; ਜੁਲਾਈ 23, 1888 - ਮਾਰਚ 26, 1959) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]] [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪਟਕਥਾ]] [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ। 1932 ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ-ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਡ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਤੇਲ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੈਂਡਲਰ ਇੱਕ ਜਾਅਲਸਾਜ਼ੀ [[ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] ਬਣ ਗਏ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ, "ਬਲੈਕਮੇਲਰਸ ਡੂ ਨਾਟ ਸ਼ੂਟ", 1933 ਵਿਚ ਬਲੈਕ ਮਾਸਕ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਸਪੱਟੀ ਰਸਾਲਾ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ਦ ਬਿਗ ਸਲੀਪ, 1939 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੰਦਲੇਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿਚ ਸੱਤ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ (ਇਕ ਅੱਠਵੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਗਤੀ ਵਿਚ, ਰਾਬਰਟ ਬੀ ਪਾਰਕਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਪਲੇਬੈਕ ਸਭ ਕੁਝ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕੁਝ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ। ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਹੱਸਵਾਦੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ 26 ਮਾਰਚ, 1959 ਨੂੰ [[ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਦੇ ਲਾ ਜੋਲਾ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Chandler, Raymond (1950). ''Trouble Is My Business''. Vintage Books, 1988, "About the Author".</ref> ਚੈਂਡਲਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ਼ੀਲ ਹੈਮਾਂਟ, ਜੇਮਜ਼ ਐਮ. ਕੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਾਲੇ ਮਾਸਕ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਾਅਲੀ ਕਥਾ ਦੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਕੂਲ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲਾਂ, ਫਿਲਿਪ ਮਾਰਲੋਈ ਦੇ ਨਾਜ਼ਕ, ਜਿਵੇਂ ਹੈਮੈੱਟਸ ਦੀ ਸੈਮ ਸਪਰੇਡ, ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੂੰ "ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਜਾਸੂਸ" ਦਾ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹੰਫਰੀ ਬੋਗਾਰਟ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮਾਰਬਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।  ਚੈਂਡਲਰ ਦੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਨਾਵਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰਪੀਸਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: [[ਫੇਅਰਵੇਲ]], [[ਮਾਈ ਲਵਲੀ]] (1940), [[ਲਿਟਲ ਸਿਸਟਰ]] (1949) ਅਤੇ ਦ ਲਾਂਗ ਅਲਬਾਇ (1953)। ਲੰਮੇ ਚੁੱਪੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਅਪਰਾਧ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿਚ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਵੇਂ "ਹਮੇਵੇਟ ਦੀ ਦ ਗਲੋਸ ਕੁੰਜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਜੋ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੇ ਨਾਵਲ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਹੁਣੇ ਹੀ ਰਹੱਸ ਦੇ ਤੱਤ ਹਨ"। ਚੈਂਡਲਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।<ref>Pronzini, p. 169,</ref> == ਜੀਵਨੀ == === ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ === [[ਤਸਵੀਰ:Raymond_Chandler_house,_Waterford.jpg|thumb|ਇੱਕ ਨੀਲੀ ਪਲਾਕ ਕੈਥੇਡ੍ਰਲ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੰਡਲਰ ਵਾਟਰਫੋਰਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ]] ਚੈਂਡਲਰ ਦਾ ਜਨਮ 1888 ਵਿਚ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਫਲੋਰੈਂਸ ਡਾਰਟ (ਥਾਰਟਨਟਨ) ਅਤੇ ਮੌਰੀਸ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਚੈਂਡਲਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://connection.ebscohost.com/c/biographies/85557537/raymond-thornton-chandler|title=Raymond Thornton Chandler|website=Connection.ebscohost.com|access-date=2016-02-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.findagrave.com/memorial/62446992|title=Florence Dart Thornton Chandler (1864 - 1923) - Find A Grave Memorial|date=2010-12-02|website=Findagrave.com|access-date=2016-02-20}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਪਲੈਟਸਮੌਥ, ਨੇਬਰਸਕਾ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ (ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੈਣ) ਅਤੇ ਚਾਚੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿ ਰਹੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/books/first/h/hiney-chandler.html|title=Chapter One Raymond Chandler|work=The New York Times|access-date=June 2, 2014}}</ref> ਚੈਂਡਲਰ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਇੱਕ ਅਲਕੋਹਲ ਸਿਵਲ ਇੰਜਨੀਅਰ ਜਿਸ ਨੇ ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰੇ, ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਇਰਲੈਂਡ ਤੋਂ, ਲਈ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1900 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਬਰੋ ਦੇ ਕਰੌਇਡਨ ਵਿੱਚ ਅਪਰ ਨਾਰਵਡ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.english-heritage.org.uk/about-us/search-news/blue-plaque-raymond-chandler|title=Blue Plaque for Raymond Chandler|date=2014-10-17|publisher=[[English Heritage]]|access-date=2016-02-20}}</ref><ref>{{Citation|title=Census|year=1900|contribution=Plattsmouth, Nebraska|place=US}}</ref> ਇਕ ਹੋਰ ਚਾਚਾ, ਵਾਟਰਫੋਰਡ, ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਇਕ ਸਫਲ ਵਕੀਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ<ref name="nyrb-12-06-2007">{{Cite news|url=http://www.nybooks.com/articles/archives/2007/dec/06/the-knight-of-sunset-boulevard/?pagination=false|title=The Knight of Sunset Boulevard|last=Iyer|first=Pico|date=December 6, 2007|work=New York Review of Books|pages=31–33}}</ref>, ਅਤੇ ਚੰਡਲਰ ਆਪਣੀ ਨਾਨੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਰੇਮੰਡ ਰਾਇਲ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰ ਐਕਟਰ ਮੈਕਸ ਐਡਰੀਅਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਸੀ; ਮੈਕਸ ਦੀ ਮਾਂ ਮੈਬੇਲ ਫਲੋਰੈਂਸ ਥਰਟਨਨ ਦੀ ਇੱਕ ਭੈਣ ਸੀ ਚੰਡਲਰ ਕਲਾਸੀਫਾਈਨਲ ਡਿੁਲਵਿਚ ਕਾਲਜ, ਲੰਡਨ (ਇਕ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲੇਖਕ ਪੀ. ਜੀ. ਵੇਡਹਾਊਸ ਅਤੇ ਸੀ. ਐਸ. ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੁੱਝ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਵਾਟਰਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਉਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗਏ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਮ੍ਯੂਨਿਚ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸੁਧਾਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ।<ref>{{Cite web|url=http://waterfordireland.tripod.com/raymond_chandler.htm|title=Raymond Chandler|website=Waterford Ireland|publisher=Tripod|access-date=2012-07-19}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1907 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਸ਼ਾ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਇਕ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਛਾਪੀ ਗਈ ਸੀ। === ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਮੌਤ === ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ, 1954 ਵਿੱਚ ''Cissy Chandler'' ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬੀ, ਚੈੰਡਲਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਲਈ ਅਣਗਹਿਲੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿਊ ਮੱਬਲੇਮ ਦੇ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੋਰੇਜ ਲਾਕਰ ਵਿੱਚ 57 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪਏ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਇਕ ਦਿੱਕਤ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਾ ਜੋਲਾ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ. 1959 ਵਿਚ ਉਹ ਸਕਾਫਪਸ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਿਊਔਮੋਨਿਕ ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਵੈਸਕੂਲਰ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਰੇਨਲ ਯੂਰੀਮੇਆ (ਮੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ-ਪੱਤਰ ਅਨੁਸਾਰ) ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਹੇਲਗਾ ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਚੈਂਡਲਰ ਦੀ $ 60,000 ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਢੀ ਹੋਈ ਸੀ, 1960 ਵਿਚ ਫੈਸੀਸੇ ਦੁਆਰਾ ਚੈਲਡਰ ਦੇ ਹੋਲੋਗ੍ਰਿਕ ਕੋਡਿਕਸ ਦੀ ਚੋਣ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀ ਵਸੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ। ਚੈਂਡਲਰ ਨੂੰ ਸੇਂਟ ਡੀਏਗੋ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਵਿਚ, ਮਾਉਂਟ ਹੋਪ ਸੀਮੇਟਰੀ ਵਿਖੇ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫ੍ਰੈਂਕ ਮੈਕਸ਼ੇਨੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਰੇਡੰਡ ਚੈਂਡਲਰ ਦੀ ਲਾਈਫ, ਚੈਂਡਲਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੀਸਵਰ ਵਿਊ ਮੱ ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਊਂਟ ਹੋਪ ਵਿਚ ਦਫਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਿਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਜਾਂ ਦਫਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀਆਂ ਸਨ।<ref>Hiney (1997). pp. 275–276.</ref><ref>{{Find a Grave|188|Raymond Thornton Chandler|id=188|name=Raymond Thornton Chandler}}</ref> 2010 ਵਿੱਚ, ਚੈਂਡਲਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਲੌਰੇਨ ਲੈਂਟਕਰ, ਜੋ ਕਿ ਅਟਾਰਨੀ ਈਸਾ ਵੇਨ (ਜੌਨ ਵੇਨ ਦੀ ਧੀ) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਸੀਸੀ ਦੇ ਬਚੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਉਂਟ ਹੋਪ ਵਿੱਚ ਚੰਡਲਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪਟੀਸ਼ਨ ਲਿਆਂਦਾ। ਸਤੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੱਜ ਰਿਚਰਡ ਸ. ਵਿਟਨੀ ਨੇ ਲਟਕਮਾਰ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref>Bell, Diane (2010-09-08). [http://www.signonsandiego.com/news/2010/sep/08/ashes-chandlers-wife-join-him-eternity/ "Ashes of Chandler's wife to join him for eternity"]. SignOnSanDiego.com. Retrieved 2011-11-26.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1888]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] r3a9mtqm71oktu19wh15ukq0nujjul2 0 109666 839347 734122 2026-05-13T13:18:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839347 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਕਾਰ | name = ਭਾਈ ਛੈਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਾ | image = | caption =ਭਾਈ ਛੈਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਾ | background = Singer | birth_name = ਛੈਲਾ | alias = | birth_date = 13 ਦਸੰਬਰ 1895 | birth_place =ਤਰਨਤਾਰਨ, [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਭਾਰਤ]] | origin = | death_date = 10 ਜੁਲਾਈ 1983 | death_place =[[ਲਾਹੌਰ ]], [[ਪੰਜਾਬ ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = [[ਫਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ]], [[ਲੋਕ-ਗੀਤ]], [[ਧਾਰਮਿਕ ਗੀਤ]] | occupation = [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਗਾਇਕ]], | instrument = [[ਆਵਾਜ਼]], [[ਹਰਮੋਨੀਅਮ]] | years_active = 1925–1983 | associated_acts = | spouse = | website = | notable_instruments= }} '''ਭਾਈ ਛੈਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਾ''' 20 ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1895 ਵਿੱਚ [[ਤਰਨਤਾਰਨ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਜਿਆਦਾ ਉਮਰ ਪਟਿਆਲੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ([[ਅੱਲ]]) ਭਾਈ ਛੈਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨੀਆ ਸੀ,<ref>https://beta.ajitjalandhar.com/edition/20170620/28.cms#sthash.wVtzhWDf.dpbs{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਪਰ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਉਹ ਲੋਕਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਾਫੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਹ 1947 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜਾ ਵੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ 88 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗ ਕੇ 10 ਜੁਲਾਈ 1983 ਵਿੱਚ ਫੌਤ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%AA%E0%A9%B0%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%AC-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%AD-%E0%A8%A4%E0%A9%8B%E0%A8%82-%E0%A8%AA%E0%A9%81%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%95/|title=ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਡ ਗਾਇਕ|last=|first=|date=2018-07-21|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-07-25|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>https://epaper.punjabitribuneonline.com/2312190/Satrang/ST-07-September-2019#page/1/2{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == [https://www.youtube.com/watch?v=HK8okU0gIg4 ਭਾਈ ਛੈਲਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲਾ ਦਾ ਯੂ ਟਿਊਬ ਤੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ] ==ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1895]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1983]] mkjf5evqqsc8s4b0ild8atfkyvq1vvk 0 111066 839449 444186 2026-05-14T08:04:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839449 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Jan_Vilímek_-_Sofie_Podlipská_HL.jpg|thumb|ਚੈੱਕ ਲੇਖਕ ਸੋਫ਼ੀ ਪੋਦਲਿਪਸਕਾ]] '''ਸੋਫ਼ੀ ਪੋਦਲਿਪਸਕਾ''' (1833-1897<ref name="Hawkesworth2001">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dPOFDAAAQBAJ&pg=PA54|title=A History of Central European Women's Writing|last=C. Hawkesworth|date=10 April 2001|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-333-98515-1|pages=54-55, 132-133}}</ref>) ਇੱਕ ਚੈੱਕ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਸਵੇਤਲਾ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਸੋਫ਼ੀ ਪੋਦਲਿਪਸਕਾ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਵਲਾਂ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਕਾਰਜ, ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Hrbkova1920">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fCs7AAAAYAAJ&pg=PA41|title=Czechoslovak Stories|last=Šárka B. Hrbkova|publisher=Duffield|year=1920|page=41}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਥੀਓਸਫੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੁਚੀ ਸੀ<ref name="Cornis-PopeNeubauer2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=7T8zAAAAQBAJ&pg=PA350|title=History of the Literary Cultures of East-Central Europe: Junctures and disjunctures in the 19th and 20th centuries. Volume IV: Types and stereotypes|last=Marcel Cornis-Pope|last2=John Neubauer|date=29 September 2010|publisher=John Benjamins Publishing Company|isbn=978-90-272-8786-1|page=350}}</ref> ਅਤੇ "ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਡੀਜ਼ ਕਲੱਬ" ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਨਾਮ ਦਾ ਕੋਈ ਭੂਗੋਲਿਕ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ "ਅਮਰੀਕਨ" ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯਤ ਕਰਨਾ ਸੀ।<ref>[http://www.radio.cz/en/section/special/a-brave-few-women-the-forgotten-legacy-of-the-american-ladies-club-in-prague Radio Prague]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਮਾਤਰਤਵ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Paletschek2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=V-M6xJTquioC&pg=PA174|title=Women's Emancipation Movements in the Nineteenth Century: A European Perspective|last=Sylvia Paletschek|date=14 November 2005|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-6707-1|page=174}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1897]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] mftgejy8e33kl345di03ogxi3cb4c0t 0 112633 839394 725376 2026-05-13T23:01:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839394 wikitext text/x-wiki '''ਲਾੜੀ ਸਾੜਨਾ '''[[ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ [[ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ]] ਦਾ ਇਕ ਰੂਪ ਹੈ। [[ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤ]] ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ, ਲਾੜੀ ਸਾੜਨਾ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਾਧੂ ਦਾਜ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ, [[ਪਟਰੋਲ|ਗੈਸੋਲੀਨ]], ਜਾਂ ਹੋਰ ਜਲਣਸ਼ੀਲ ਤਰਲ ਦੀ  ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="autogenerated2003">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/3071963.stm|title=India's dowry deaths|last=Ash|first=Lucy|date=16 July 2003|accessdate=30 July 2007|publisher=BBC}}</ref><ref name="Bride Burning">{{cite journal|last=Lakhani|first=Avnita|date=2005|title=Bride-burning: the "elephant in the room" is out of control|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/pepds5&div=14&id=&page=|journal=[[Pepperdine Dispute Resolution Law Journal]]|publisher=[[Pepperdine University School of Law]]|volume=5|issue=2|pages=249–298|postscript=.|ref=harv}}</ref> ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਅਕਸਰ ਹੀ ਬਾਲਣ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://aishaiqbal.blogspot.com/2007/02/bride-burning.html|title=Aisha Iqbal: Bride Burning- in the name of dowry|date=8 February 2007|publisher=Aishaiqbal.blogspot.com|accessdate=28 January 2012|archive-date=10 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120310175640/http://aishaiqbal.blogspot.com/2007/02/bride-burning.html|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਅਤੇ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1993 ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://articles.cnn.com/1996-08-18/world/9608_18_bride.burn_1_dowry-hindu-attitudes?_s=PM:WORLD|title=Brideburning claims hundreds in India – CNN|date=18 August 1996|publisher=Articles.cnn.com|accessdate=28 January 2012|archive-date=26 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326011219/http://articles.cnn.com/1996-08-18/world/9608_18_bride.burn_1_dowry-hindu-attitudes?_s=PM:WORLD|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ [[ਮਨੁੱਖੀ ਕਤਲ]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਜੇ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਕੈਦ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤਕ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਸਾੜਨਾ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ<ref name="Kumar">{{Cite journal|last=Kumar|first=Virendra|last2=Kanth|first2=Sarita|date=December 2004|title=Bride burning|url=https://dx.doi.org/10.1016/S0140-6736(04)17625-3|journal=[[The Lancet]]|publisher=[[Elsevier]]|volume=364|issue=special issue|pages=18–19|doi=10.1016/S0140-6736(04)17625-3|postscript=.|ref=harv}}</ref> ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ 2500 ਮੌਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੈ। 1995 ਵਿਚ [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]] ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਦਹੇਜ ਕਾਰਨਮੌਤ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਵੱਧ ਕੇ 5800  ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।<ref name="Pratap">{{Cite magazine|last=Pratap|first=Anita|author-link=Anita Pratap|date=11 September 1995|title=Killed by greed and oppression|magazine=[[Time (magazine)|Time Magazine]]|publisher=[[Time Inc.]]|volume=146|issue=11|postscript=.|ref=harv}}</ref> ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸੀ ਐੱਨ ਐੱਨ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਕਹੀ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਪੁਲਸ ਨੂੰ ਬਲੀਆਂ ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ 2500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="CNN1996">{{Cite news|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,100748,00.html|title=Indian Society Needs To Change|last=Yasui|first=Brian|date=18 August 1996|access-date=24 August 2007|publisher=CNN|archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930073930/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,100748,00.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉੱਥੇ 1948 ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ਼ 2008 ਵਿਚ 3876 ਦਹੇਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ।<ref name="ncrb">{{Cite book|url=http://ncrb.nic.in/CII2008/cii-2008/Table%204.9.pdf|title=Disposal of Cases by Courts|last=Newage|first=Indian|date=16 January 2010|publisher=[[National Crime Records Bureau|National Crime Records Bureau, India]]|format=PDF|access-date=17 January 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/6YfXwjB9S?url=http://ncrb.nic.in/CII2008/cii-2008/Table%204.9.pdf|archive-date=2015-05-20}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == === ਦਾਜ ਦੀ ਮੌਤ === ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਵਾਨ ਔਰਤ ਦੀ ਮੌਤ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਤਲ ਜਾਂ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਰ ਦਾਜ ਲੈਣ ਦੀਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਜਲਾਉਣਾ ਸਿਰਫ ਦਾਜ ਲਈਮੌਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਹੋਰਨਾਂ ਵਿਚ [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ]] ਅਤੇ [[ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਛੇੜ ਛਾੜ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਜ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਲਾਸ ਜਾਂ ਸਮਾਜਕ-ਆਰਥਿਕ ਰੁਤਬੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ === ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ, ਪ੍ਰੋਗਰੈਸਿਵ ਵੁਮੈਨਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 300 ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾੜੀ ਦੀਆਂ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 'ਵਿਸਫੋਟਿੰਗ ਸਟੋਵ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਟਾਵ ਬਰਨ ਨਾਲ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜ਼ਖ਼ਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="BBC_1999">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/431607.stm|title=World:South Asia Bride burning 'kills hundreds'|date=27 August 1999|access-date=11 June 2009|publisher=BBC.co.uk}}</ref> 1999 ਵਿਚ ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਇਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਾਲਾਂਕਿ 1600 ਲਾੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਕੇਵਲ 60 ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਏ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸਜ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਨ।<ref name="amnesty_honour_killings">{{Cite web|url=https://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA33/013/1998/en/87b82760-d9ba-11dd-af2b-b1f6023af0c5/asa330131998en.html|title=Honour killings of girls and women (ASA 33/018/1999)|date=1 September 1999|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20110226011418/http://www.amnesty.org/en/library/asset/ASA33/013/1998/en/87b82760-d9ba-11dd-af2b-b1f6023af0c5/asa330131998en.html|archive-date=26 February 2011|dead-url=yes|access-date=29 December 2006}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Div col|colwidth=30em}} * [[ਦਾਜ ਕਾਰਨ ਮੌਤ]] * [[ਔਰਤਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਹਿੰਸਾ]] * [[ਸਤੀ (ਪ੍ਰਥਾ)|ਸਤੀ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਜ ਪ੍ਰਥਾ]] * [[ਤੇਜ਼ਾਬ ਸੁੱਟਣਾ]] * [[ਵੱਟੇ ਦਾ ਵਿਆਹ|ਵੱਟਾ ਸੱਟਾ]] * [[ਦਾਜ]] * [[ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ]]] * [[ਜਾਤ ਪ੍ਰਥਾ]] {{div col end}} == ਹੋਰ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite book|title=Bride burning: crime against women|url=https://archive.org/details/brideburningcrim0000asga|last=Garg|first=A.S.|publisher=Sandeep Publication, Rohtak: Marketed by the Bright Law House|year=1990|location=New Delhi, India|oclc=24784662}} * {{Cite book|title=Bride burning in India: a socio legal study|url=https://archive.org/details/nlsiu.346.016.uma-2.14456|last=Umar|first=Mohd|publisher=APH Publishing|year=1998|isbn=9788170249221|location=New Delhi, India}} * {{Cite book|title=South Asians and the dowry problem|last=Menski|first=Werner|publisher=Trentham Books and School of Oriental & African Studies|year=1998|isbn=9781858561417|series=Group on Ethnic Minority Studies Series (GEMS)|location=Stoke-on-Trent}} * {{Cite journal|last=Ravikant|first=Namratha S.|date=2000|title=Dowry deaths: proposing a standard for implementation of domestic legislation in accordance with human rights obligations|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/mjgl6&div=18&id=&page=|journal=Michigan Journal of Gender, Social Policy and the Law|publisher=[[HeinOnline]] on behalf of [[University of Michigan Law School]]|volume=6|issue=2|pages=449–498|postscript=.|ref=harv}} * {{Cite journal|last=Lakhani|first=Avnita|date=2005|title=Bride-burning: the "elephant in the room" is out of control|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/pepds5&div=14&id=&page=|journal=[[Pepperdine Dispute Resolution Law Journal]]|publisher=[[Pepperdine University School of Law]]|volume=5|issue=2|pages=249–298|postscript=.|ref=harv}} [http://digitalcommons.pepperdine.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1103&context=drlj Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190224173650/http://digitalcommons.pepperdine.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1103&context=drlj |date=2019-02-24 }} * {{Cite journal|last=Bhave|first=Sunil|date=March 2007|title=Deterring dowry deaths in India: applying tort law to reverse the economic incentives that fuel the dowry market|url=http://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/sufflr40&div=20&id=&page=|journal=[[Suffolk University Law Review]]|publisher=[[Suffolk University Law School]]|volume=40|issue=2|pages=291–314|postscript=.|ref=harv}} [https://litigation-essentials.lexisnexis.com/webcd/app?action=DocumentDisplay&crawlid=1&doctype=cite&docid=40+Suffolk+U.+L.+Rev.+291&srctype=smi&srcid=3B15&key=23daa9b66556679d3c3b6783965d3580 Lexis Nexis.] [http://suffolklawreview.org/bhave-dowry-deaths/ Suffolk University Law Review.] * {{Cite journal|last=Anderson|first=Siwan|date=Fall 2007|title=The economics of dowry and brideprice|url=https://dx.doi.org/10.1257/jep.21.4.151|journal=[[Journal of Economic Perspectives]]|publisher=[[American Economic Association]]|volume=21|issue=4|pages=151–174|doi=10.1257/jep.21.4.151|postscript=.|ref=harv}} [http://faculty.arts.ubc.ca/asiwan/documents/siwan-jep.pdf Pdf.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141113141520/http://faculty.arts.ubc.ca/asiwan/documents/siwan-jep.pdf |date=2014-11-13 }} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20051230085700/http://ncrb.nic.in/crime2003/cii.html India's National Crime Records Bureau] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/crossing_continents/3071963.stm India's dowry deaths, BBC] * [http://rivr.sulekha.com/the-chill-of-kerosene_99535_blog The Chill of Kerosene] by Himendra Thakur, Sulekha Creative [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦੇ ਹੱਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਸਿਹਤ ਲੇਖ ਸੰਪਾਦਨ ਮੁਹਿੰਮ 2018]] 4rsvq66wxkzavo4aoftpw74k1qmbxqx 0 117226 839357 812025 2026-05-13T15:57:59Z Sonia Atwal 49604 839357 wikitext text/x-wiki {{Infobox book|name=ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਯਾਰ|image=Swami and Friends (Malgudi Schooldays) cover.jpg|caption='ਮਲਾਗੁੜੀ ਸਕੂਲਡੇਅਸ' ਦੀ ਕਵਰ '2009 ਪਫਿਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਐਡੀਸ਼ਨ|author=[[ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ]]|cover_artist=[[ਆਰ.ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ]]|country=ਭਾਰਤ|language=[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]]|series=|genre=[[ਨਾਵਲ]]|published=1935 [[ਹਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ]]|media_type=ਪ੍ਰਿੰਟ|pages=459|isbn=978-0-09-928227-3|oclc=360179|preceded_by=|followed_by=[[ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]]}}'''ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Swami and Friends'''), [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ [[ਆਰ.ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ]] (1906-2001) ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਨਾਵਲਾਂ ਦੀ ਤਿੱਕੜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਹੈ। ਨਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਵਲ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿੱਤ ਇੱਕ ਕਾਲਪਨਿਕ ਕਸਬਾ [[ਮਾਲਗੁਡੀ ਡੇਜ਼|ਮਾਲਗੁੜੀ]] ਬਾਰੇ ਹੈ। ਤਿੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਕਿਤਾਬ [[ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ|''ਦਾ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ'']] ਅਤੇ [[ਦ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਟੀਚਰ|''ਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਟੀਚਰ'']] ਹਨ। ''ਮਲਾਗੁੜੀ ਸਕੂਲਡੇਅਸ,'' ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਓਹਦੇ ਯਾਰ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੰਖੇਪ ਸੰਸਕਰਣ ਹੈ, ਅਤੇ ''ਮਲਾਗੁੜੀ ਡੇਸ'' ਵਾਲੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ''ਅੰਡਰ ਦਾ ਬਨਯਾਨ ਟ੍ਰੀ'' ਦੇ ਤਹਿਤ ਦੋ ਹੋਰ ਵਾਧੂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.penguinbooksindia.com/en/content/malgudi-schooldays|title=Malgudi Schooldays|last=Username *|date=2009-11-15|publisher=Penguin Books India|access-date=2014-02-01}}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ ਸੀ।<ref name="britannica1">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/403425/RK-Narayan#ref242193|title=R. K. Narayan (Indian author) - Encyclopædia Britannica|date=|publisher=Britannica.com|access-date=2014-02-01}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢੀ ("ਕਿੱਟੂ ਪੂਰਨਾ") ਦੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ, [[ਗ੍ਰਾਹਮ ਗਰੀਨ]] ਨਰਾਇਣ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਇਸ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ([[ਹਮਿਸ਼ ਹੈਮਿਲਟਨ]]) ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਗਿਆ।<ref>Pier Paolo Piciucco, ''A companion to Indian fiction in English'' 2004, Atlantic Publishers & Dist</ref> ਗ੍ਰਾਹਮ ਗ੍ਰੀਨ, ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ''ਸਵਾਮੀ, ਦਾ ਟੈਟ'' ਤੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਰਖਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਰੂਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ]] ਦੀ [[ਸਟਾਲਕੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ|''ਸਟਾਲਕੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ'']] ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਸੀ।<ref name="autogenerated2004">Pier Paolo Piciucco, ''A Companion to Indian Fiction in English'' (2004) Atlantic Publishers & Dist</ref> ਗ੍ਰੀਨ ਨੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਵਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਸ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗ੍ਰੀਨ ਦੀ ਕਰਜ਼ਦਾਰੀ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕਾਪੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਪੇਪਰ ਉੱਤੇ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਰਾਇਣ ਨੇ ਗ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ: "ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਸਵਾਮੀ ਹੁਣ ਟੇਮਜ਼ ਦੇ ਤਲ ਵਿਚ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।" === ਐਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦੋਸਤ === * '''ਡਬਲਯੂ. ਐਸ. ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ''': ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ, ਮਲੂਗੁੜੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਇਕ ਮੁੰਡਾ। ਉਹ ਵਿਨਾਇਕ ਮਾਲਗੁੜੀ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੋਰਡ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। * '''ਮਨੀ''': ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਅਬੂ ਲੇਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ-ਪਰ-ਚੰਗੇ-ਲਈ-ਕੁਝ ਨਹੀਂ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇੱਕ ਕਲੱਬ (ਹਥਿਆਰ) ਕੋਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿੱਝ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। * '''ਐੱਮ. ਰਾਜਮ''': ਅਲਬਰਟ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਜਮਾਤੀ, ਲਾਵਲੀ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਾਲਗੁੜੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਪੁਲਿਸ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਬੁਆਏਜ ਸਕੂਲ, ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਲਗੁੜੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਲੱਬ (ਜਿੱਤ ਯੂਨੀਅਨ ਇਲੈਵਨ) ਦਾ ਕੈਪਟਨ ਹੈ। * '''ਸੋਮੂ''': ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਾਰਮ ਇਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ, ਕਬੀਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਫਾਰਮ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ "ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" * '''ਸ਼ੰਕਰ''': ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਹਮਜਮਾਤੀ ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਸੈਕਸ਼ਨ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਮਿਆਦ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਤਬਦੀਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਲਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੁੰਡਾ ਹੈ। * '''ਸੈਮੂਏਲ''' ([[ਮਟਰ]]) ''English''- The Pea: ਪਹਿਲੇ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਜਮਾਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ (ਕੱਦ) ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਮਟਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਘਰ === * ਡਬਲਯੂ. ਟੀ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ: ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਇਕ ਵਕੀਲ * ਲਕਸ਼ਮੀ: ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਮਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ * ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਦਾਦੀ * ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ (ਉਪ-ਮਜਿਸਟਰੇਟ) * ਸੁਬੂ: ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ == ਕ੍ਰਿਕਟਰਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ == * ਜੈਕ ਹਾਬਸ * ਡੌਨਲਡ ਬ੍ਰੈਡਮੈਨ * ਦਲੀਪ * ਮੌਰੀਸ ਟੇਟ == ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ == * ''ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਯਾਰ'', ਅਦਾਕਾਰ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਗ ਨੇ 1986 ਵਿਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮਾਲਗੁੜੀ ਡੇਅਸ'' ਵਿਚ ਅਪਣਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/news/2001/may/16spec.htm|title='You acted exactly as I imagined Swami to be'|date=16 May 2001|access-date=31 August 2009|publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> ਨਾਗ ਅਤੇ ਕਾਰਨਾਟਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਲ. ਵੈਦਿਆਨਾਥਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਟੀਵੀ ਲੜੀ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਰ.ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਆਰ. ਕੇ. ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸਕੈਚ ਕਲਾਕਾਰ ਸਨ।<ref name="The return of Malgudi Days">{{Cite news|url=http://in.rediff.com/movies/2006/jul/21malgudi.htm|title=The return of Malgudi Days|date=July 21, 2006|access-date=2009-08-28|publisher=[[Rediff.com]]}}</ref> == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [https://www.theguardian.com/childrens-books-site/2011/jun/17/review-swami-friends ਸਵਾਮੀ ਐਂਡ ਫਰੈਂਡਸ (ਆਰ. ਕੇ. ਨਾਰਾਇਣ) - ਦਾ ਗਾਰਡੀਅਨ ਰਿਵਿਊ (2011)] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਾਵਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:1935]] <references /> g03hub0d3helg47lz76avqxgpe5rlfx 0 120184 839391 762370 2026-05-13T22:23:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839391 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Rola|image=Rola 2019 (1).jpg|image_size=200px|alt=|caption=|native_name=ローラ, রোলা|native_name_lang=ja, bn|birth_name=Eri Sato (佐藤えり, Sato Eri)|birth_date={{birth date and age|1990|03|30|mf=yes}}|birth_place={{flagicon|Japan}}[[Tokyo]], Japan|death_date=|death_place=|nationality={{BGD}}|other_names=|occupation=Fashion model, TV personality, actress, singer|employer=Libera Production<ref name="japantimes20130707">{{citation|url=http://www.japantimes.co.jp/news/2013/07/06/national/sins-of-the-father-are-rolas-burden/|title=Sins of the father are Rola's burden|first=Philip|last=Brasor|date=July 6, 2013|work=[[Japan Times]]|publisher=The Japan Times Ltd.|location=Japan|page=9|accessdate=July 7, 2013|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006194439/https://www.japantimes.co.jp/news/2013/07/06/national/sins-of-the-father-are-rolas-burden/|url-status=dead}}</ref>|height={{convert|1.65|m|ftin|0|abbr=on}}<ref name="naver">{{cite web|url=http://person.naver.jp/1322713|script-title=ja:『ローラ』人物情報|publisher=[[Naver|Naver Person Search]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130119235213/http://person.naver.jp/1322713|archivedate=January 19, 2013|accessdate=January 22, 2015|deadurl=yes|language=Japanese}}</ref>}} ਰੋਲਾ (ਜਨਮ 30 ਮਾਰਚ 1990) ਇੱਕ ਜਾਪਾਨੀ-ਜੰਮੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ, ਟੀ ਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਅਦਾਕਾਰਾ <ref>[http://www.vogue.com/13442763/rola-japanese-fashion-model-gucci-resort-2017-muse/ Meet Rola, the Coolest New Member of the Gucci Crew] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161103033516/http://www.vogue.com/13442763/rola-japanese-fashion-model-gucci-resort-2017-muse |date=2016-11-03 }}, ''[[Vogue (magazine)|Vogue]]''</ref> ਅਤੇ ਗਾਇਕਾ ਹੈ। <ref>[http://aramajapan.com/news/general/rola-reveals-that-she-has-turned-variety-show-offers-to-focus-on-her-singing-career/15053/ Rola Reveals That She Has Turned Down Variety Show Offers to Focus on Her Singing Career], Arima Japan</ref> ਰੋੋਲਾ [[ਰੂਸੀ ਲੋਕ|ਰੂਸੀ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਜਪਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰਟਰ ਰੂਸੀ ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://mdpr.jp/021131443|date=February 4, 2011|publisher=Modelpress|language=Japanese|script-title=ja:和田アキ子もびっくりのタメ口モデル、セクシースーツにご満悦|access-date=April 27, 2012|archive-date=ਨਵੰਬਰ 3, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103153939/http://mdpr.jp/021131443|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜਾਪਾਨੀ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਵੀਵੀ'' <ref>{{Cite web|url=http://mdpr.jp/021168001|date=February 9, 2012|publisher=Modelpress|language=Japanese|script-title=ja:今日の私服／ローラ|access-date=April 27, 2012|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 23, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023230220/http://mdpr.jp/021168001|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਕਈ ਵਪਾਰਕ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="monitor">[http://www.n-monitor.co.jp/pressreiease/2014/1211.html ローラが新ＣＭクイーンの座に！] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123123056/http://www.n-monitor.co.jp/pressreiease/2014/1211.html |date=2017-11-23 }}, Nihon Monitor</ref> 2011 ਤੋਂ, ਰੋਲਾ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਪਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ' ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ''ਟੇਰਾਂਟੋੋ'' (ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.cyzowoman.com/2011/06/post_3788.html|date=June 26, 2011|website=Cyzo Woman|language=Japanese|script-title=ja:"ベロ出し"は笑いのきっかけ！　バラエティーでローラが重宝されるワケ|access-date=April 28, 2012|archive-date=ਮਈ 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514203404/http://www.cyzowoman.com/2011/06/post_3788.html|url-status=dead}}</ref> ਰੋਲਾ ਇੱਕ [[ਜਪਾਨ|ਜਪਾਨੀ]] ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਸਾਮਾਜਕ ਮੀਡੀਆ|ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ]] ਫਾਲੋਇੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref name="meyou">{{Cite web|url=http://meyou.jp/ranking/|year=2016|website=meyou.jp|language=Japanese|script-title=ja:Twitter日本 フォロワー数 総合ランキング 1–50位 Twitterで写真公開|access-date=February 22, 2016|archive-date=ਜੁਲਾਈ 8, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708183934/http://meyou.jp/ranking|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰੋਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ ਦੇ]] [[ਟੋਕੀਓ|ਟੋਕਿਓ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ]] ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ 9 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref name="waratte">{{Cite web|url=http://datazoo.jp/tv/%E7%AC%91%E3%81%A3%E3%81%A6%E3%81%84%E3%81%84%E3%81%A8%E3%82%82%EF%BC%81%E5%A2%97%E5%88%8A%E5%8F%B7/517390/2|website=TV Data Zoo|language=Japanese|script-title=ja:笑っていいとも！増刊号｜フジテレビ｜2011/10/09(日)10:00|archive-url=https://web.archive.org/web/20111111113022/http://datazoo.jp/tv/%E7%AC%91%E3%81%A3%E3%81%A6%E3%81%84%E3%81%84%E3%81%A8%E3%82%82%EF%BC%81%E5%A2%97%E5%88%8A%E5%8F%B7/517390/2|archive-date=November 11, 2011|access-date=June 22, 2016}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਰੂਸੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੈ। <ref name="Robert Michael Poole">{{Cite news|url=http://www.japantimes.co.jp/culture/2012/09/20/music/it-girl-rola-welcomes-jepsen-to-japan/|title='It' girl Rola welcomes Jepsen to Japan|last=Robert Michael Poole|date=2012-09-20|work=[[Japan Times]]|access-date=2013-10-30}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ, ਜੋ ਚੀਨੀ ਹੈ, ਦੁਆਰਾ ਰੋਲਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=http://news.nicovideo.jp/watch/nw115592|date=September 16, 2011|website=[[Nico Nico Douga|Nico Nico News]]|language=Japanese|script-title=ja:タメ口＆舌出しで人気者ローラ、最も近い芸風はあの人|access-date=April 28, 2012|archive-date=ਜੂਨ 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627063803/http://news.nicovideo.jp/watch/nw115592|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਜੁੜਵਾਂ ਭਰਾ, ਰਾਇਓ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਅੱਧਾ ਭਰਾ ਅਤੇ ਮਤਰੇਈ ਭੈਣ ਹੈ ਜੋ ਜੁੜਵਾਂ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://news.livedoor.com/article/detail/7818228/|date=July 2, 2013|website=Livedoor News|language=Japanese|script-title=ja:ローラ「私にはパパしかいない...」知られざる辛苦の少女時代|trans-title=Rola: "I only had my father". An untold childhood of hardship|access-date=July 30, 2014}}</ref> ਰੋਲਾ ਦੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਟੋਕਿਓ ਦੇ ਸ਼ੀਬੂਆ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਤੋਂ ਤੁਰਦਿਆਂ ਇੱਕ ਸਕਾਊਟ ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://dogatch.jp/news/ex/7276|website=TV Dogatch|language=Japanese|script-title=ja:モデル・ローラが『徹子の部屋』に初登場！やっぱり黒柳にも友達口調!?|archive-url=https://web.archive.org/web/20120524014452/http://dogatch.jp/news/ex/7276|archive-date=May 24, 2012|dead-url=yes|access-date=January 6, 2013}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਜਪਾਨ ਦੀ ''ਪੌਪਟੀਨ'' ਰਸਾਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, <ref name="oricon">{{Cite web|url=http://www.oricon.co.jp/prof/artist/533334/|title=ローラの画像、ローラの経歴・プロフィールならオリコン芸能人事典-ORICON STYLE|publisher=[[Oricon]]|language=Japanese|access-date=April 28, 2012}}</ref> ਰੋਲਾ ਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ''ਵੀਵੀ'' ਵਿਚ 2008 ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://beta.universal-music.co.jp/rola|title=ローラ (Rola)|website=[[Universal Music Japan]]|language=Japanese|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603143939/http://beta.universal-music.co.jp/rola/|archive-date=June 3, 2012|dead-url=yes|access-date=April 28, 2012}}</ref> ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਰਨਵੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਟੋਕਿਓ ਗਰਲਜ਼ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਸ਼ਿਬੂਆ ਗਰਲਜ਼ ਕਲੈਕਸ਼ਨ, ਅਤੇ ਗਰਲਜ਼ ਅਵਾਰਡ ਵਰਗੇ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ''ਵੀਵੀ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਰੋਲਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅਗਸਤ 2012 ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸੀ, <ref>{{Cite web|url=http://mdpr.jp/review/detail/1188863|title=ローラ、「ViVi」で初の単独表紙　オススメのダイエット法を伝授|date=June 25, 2012|publisher=Modelpress|language=Japanese|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101091211/http://mdpr.jp/review/detail/1188863|archive-date=November 1, 2013|dead-url=yes|access-date=August 5, 2013}}</ref> ਅਤੇ ਉਸੇ ਮਹੀਨੇ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫੈਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ "ਦਿ ਰੋਲਾ !!" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1196722|date=August 8, 2012|publisher=Modelpress|language=Japanese|script-title=ja:ローラ、初のファッションBOOK「THE ROLA!!」解禁|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101085921/http://mdpr.jp/news/detail/1196722|archive-date=2013-11-01|access-date=2015-05-26}}</ref> ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਫੈਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਰੋਲਾ ਕਲੋਸੈਟ'','' ਜੂਨ 2014 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫੈਸ਼ਨ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬੀਮਜ਼ ਲਈ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ 2014 ਪਤਝੜ / ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.zaikei.co.jp/article/20140825/210855.html|title=ローラが表現する「ビームス(BEAMS)」の2014年秋冬コレクション|date=August 25, 2014|website=Zaikei news|language=Japanese|trans-title="Beams" Autumn/Winter 2014 as expressed by Rola|access-date=August 31, 2014}}</ref> ਰੋਲਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਰਨਵੇ ਸ਼ੋਅ ਕੋਬੇ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ (2008) <ref>{{Cite web|url=http://datazoo.jp/w/%E7%A5%9E%E6%88%B8%E3%82%B3%E3%83%AC%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%A7%E3%83%B3/7938381|title=神戸コレクション に関するテレビ情報 キカナイト フジテレビ TVでた蔵|website=TVでた蔵|access-date=2016-02-25|archive-date=2012-07-11|archive-url=https://archive.today/20120711143129/http://datazoo.jp/w/%E7%A5%9E%E6%88%B8%E3%82%B3%E3%83%AC%E3%82%AF%E3%82%B7%E3%83%A7%E3%83%B3/7938381|url-status=dead}}</ref> ਅਤੇ ਟੋਕਿਓ ਗਰਲਜ਼ ਕੁਲੈਕਸ਼ਨ (2009 ਪਤਝੜ / ਵਿੰਟਰ) <ref>{{Cite web|url=http://girlswalker.com/tgc/09AW/model/_ra/rola/|title=東京ガールズコレクション'09 A/W {{!}} 出演モデル {{!}} ローラ|last=A/W|first=TOKYO GIRLS COLLECTION '09 A/W｜東京ガールズコレクション '09|website=''girlswalker.com''|access-date=2016-02-25}}</ref> ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱੱਤੀ ਹੈ। === ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ === ਰੋਲਾ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ ''ਟਾਰਾਂਟੋ'' (ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ) ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਥੀ ਮਾਡਲਾਂ ਲੀਨਾ ਫੂਜੀ ਅਤੇ ਮਿਤਸੁਕੀ ਓਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ''ਨਿਹਾਨ'' ਟੀਵੀ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ੋਅ ''ਸ਼ੈਬੇਕੁਰੀ 007'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=http://news.livedoor.com/article/detail/5652991/|date=June 22, 2011|website=[[Livedoor|Livedoor News]]|language=Japanese|script-title=ja:【エンタがビタミン♪】人気急上昇"タメ口"ローラ。「私が、ペコちゃんのように舌を出すワケ。」|access-date=April 28, 2012}}</ref> ਰੋਲਾ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ 'ਤੇ 200 ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਚੌਥੇ ਨੰਬਰ' 'ਟੀਵੀ-ਸਟਾਰ' 'ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://mdpr.jp/021161565|date=December 13, 2011|publisher=Modelpress|language=Japanese|script-title=ja:ローラ、「2011ブレイクタレント」第4位　番組出演本数が約5倍に|access-date=April 28, 2012|archive-date=ਨਵੰਬਰ 1, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101085924/http://mdpr.jp/021161565|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਫੁਜੀ ਟੀਵੀ ਦੇ ''ਵਾਰੈਟੇ ਲੀਟੋਮੋ'' ਵਿਚ ਇਕ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਰੈਗੂਲਰ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਰੋਲਾ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਵਿਚ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਸਮੁੱਚੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀ ਭੋਲੀ ਭਾਲੀ, ਬੇਗੁਨਾਹਗੀ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਗਲ਼ੇ ਉੱਤੇ "ਠੀਕ ਹੈ" ਹੱਥ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਰੱਖਣਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਉਪਰਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕੁਰਲਾਉਣਾ ਰੋਲਾ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਆਮ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਗਿੱਜਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਪਾਨੀ "ਪ੍ਰਤਿਭਾ" ( ''ਟੇਰੇਂਟੋ'' ) ਦੀ ਮਾਡਲ-ਮੂਰਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਰੋਲਾ ਵੀ ਆਪਣੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹਾਸੇ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name="Robert Michael Poole"/> ਰੋਲਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਏਰੀ ਮਿਜ਼ੂਸਾਵਾ ਜਾਪਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਰੋਲਾ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਮਿਜ਼ੂਸਾਵਾ ਨੂੰ "ਰੋਲਾ 2" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਰੋਲਾ ਨੂੰ "ਜੁੜਵਾਂ" ਕਿਹਾ। <ref name="crankin20130206">{{Cite web|url=http://www.crank-in.net/entertainment/news/23066|title=ローラに激似！"水沢アリー"って誰？深夜番組で話題沸騰 (In Japanese)|date=2013-02-06|website=クランクイン!|publisher=ハリウッドチャンネル|access-date=2013-02-13|archive-date=2013-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20130211102521/http://www.crank-in.net/entertainment/news/23066|dead-url=yes}}</ref> <ref name="modelpress20130206">{{Cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1223835|title=「ローラに激似」と話題沸騰 新人タレントが地上波で衝撃デビュー|date=2013-02-06|publisher=Modelpress|language=Japanese|access-date=2013-02-13}}</ref> === ਨਿੱਜੀ ਬ੍ਰਾਂਡ === 2013 ਵਿੱਚ, ਰੋਲਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਵਸੀਲੀਸਾ" ਹੈ।। <ref name="mdpr20130622">{{Cite web|url=http://mdpr.jp/news/detail/1254170|date=2013-06-22|publisher=Modelpress|location=Japan|language=Japanese|script-title=ja: ローラ、新ブランド立ち上げ　ワンランク上の女性になれる|trans-title=Rola launches new brand|access-date=2016-02-09}}</ref> === .ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ === 23 ਅਗਸਤ, 2012 ਨੂੰ, ਰੋਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫੈਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ''ਦਾ'' ਨਾਮ ''ਦਿ ਰੋਲਾ ਹੈ'' । <ref>{{Cite web|url=http://www.excite.co.jp/News/product/20120808/StraightpressNews_2012080821086.html|title=ローラ初のファッションブック「THE ROLA!!」&nbsp;– エキサイトニュース|publisher=Excite.co.jp|access-date=2016-02-22|archive-date=2018-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180907110249/http://www.excite.co.jp/News/product/20120808/StraightpressNews_2012080821086.html|dead-url=yes}}</ref> 26 ਜੂਨ, 2014 ਨੂੰ, ਰੋਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੂਜੀ ਫੈਸ਼ਨ ਕਿਤਾਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਰੋਲਾ ਜ਼ ਕਲੋਸੈਟ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.junkudo.co.jp/mj/products/detail.php?isbn=9784800227478|title=ROLA’S CLOSET(2014年07月)&#124;ROLA &#124;宝島社 &#124;商品詳細ページ &#124;丸善&ジュンク堂ネットストア|publisher=Junkudo.co.jp|access-date=2016-02-22|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303121200/http://www.junkudo.co.jp/mj/products/detail.php?isbn=9784800227478|url-status=dead}}</ref> 30 ਨਵੰਬਰ, 2015 ਨੂੰ, ਰੋਲਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਿਅੰਜਨ ਕਿਤਾਬ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ''ਰੋਲਾ ਰਸੋਈ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nikkansports.com/entertainment/news/1573372.html|title=ローラ初レシピ本発売、料理作る男性は「いな～い」|date=2015-11-30|publisher=Nikkansports.com|access-date=2016-02-22}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://ameblo.jp/rolarola/ ਅਧਿਕਾਰਤ ਬਲਾੱਗ] {{Jp icon}} * [http://www.libera-japan.com/#/rola ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ], ਲਿਬੇਰਾ- japan.com {{Jp icon}} * [[imdbname:4981891|ਆਈਐਮਡੀਬੀ ਉੱਤੇ ਰੋਲਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਪਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਮਾਡਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] ls694w6w9w585spyrahe7qdeve20i4x 0 121293 839401 603404 2026-05-14T00:34:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839401 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼|}} '''ਵਿਧਾ ਗਲਪ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਲੋਕਪਸੰਦ ਗਲਪ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਪਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ [[ਗਲਪ|ਗਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ]] ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web|url=http://www.authorsden.com/visit/viewArticle.asp?id=18884|title=Literary Fiction vs Genre Fiction|last=French|first=Christy Tillery|website=AuthorsDen|access-date=10 April 2013}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਕਪਸੰਦ ਗਲਪ ਨੂੰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ ਤੋਂ ਵਖਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਪਸੰਦ ਗਲਪ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੌਹਨ ਬੈਨਵਿਲੇ ਬਿਨਯਾਮਿਨ ਬਲੈਕ ਵਾਂਗ ਅਪਰਾਧ ਨਾਵਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਡੋਰਿਸ ਲੈਸਿੰਗ|ਡੌਰਿਸ ਲੇਸਿੰਗ]], ਅਤੇ [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ]] ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਲਪ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।ਮੈਗਰੇਟ ਜੌਰਜ ਸਿਮੇਨਨ, ਮੈਗਰੇਟ ਜਾਸੂਸੀ ਨਾਵਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ [[ਆਂਦਰੇ ਯੀਦ]] "ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਨਾਵਲਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਵਲਵਾਦੀ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>Charles E. Claffey, ''The Boston Globe September'', 10, 1989 Contributing to this report was Boston Globe book editor Mark Feeney. http://articles.sun-sentinel.com/1989-09-10/features/8903020475_1_inspector-maigret-georges-simenon-detective-story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180920195655/http://articles.sun-sentinel.com/1989-09-10/features/8903020475_1_inspector-maigret-georges-simenon-detective-story |date=2018-09-20 }}</ref> ਮੁੱਖ ਵਿਧਾਵਾਂ ਅਪਰਾਧ, ਕਲਪਨਾ, ਰੋਮਾਂਸ, ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ, ਪੱਛਮੀ, ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਲਪ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਵਪਾਰ-ਉਨਮੁਖ ਵਿਧਾ ਗਲਪ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਖਰਾਬ ਲਿਖੀ ਜਾਂ ਭਾਂਜਵਾਦੀ ਕਹਿ ਕੇ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="time">{{Cite news|url=http://entertainment.time.com/2012/05/23/genre-fiction-is-disruptive-technology/|title=Literary Revolution in the Supermarket Aisle: Genre Fiction Is Disruptive Technology|last=Grossman|first=Lev|date=23 May 2012|work=Time|access-date=11 April 2013}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿਧਾ ਅਤੇ ਗਲਪ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ "ਗਲਪ ਸ਼੍ਰੇਣੀ" ਪਦ ਅਕਸਰ ਵਿਧਾ ਗਲਪ ਦੇ ਸਮਾਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਸਟੋਰ ਦੇ ਗਲਪ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਸ਼ੈਲਫ ਸਿਰਲੇਖਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਛਮੀ ਜਾਂ ਰਹੱਸਮਈ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਭਾਗ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ "ਆਮ ਗਲਪ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਕਸਰ ਖ਼ੁਦ ਨਾਵਲ ਵਿਧਾ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਮ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਕਰੇਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ, ਆਪਣੀ ਉੱਚਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਛਣਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧਾ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਨਗੇ। ਕੁਝ ਬਾਲਗ ਸੁਦਾਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕਪਸੰਦ ਗਲਪ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref name="wollheim200606">{{Cite magazine|date=June 2006|title=Locus Online: Betsy Wollheim interview excerpts|url=http://www.locusmag.com/2006/Issues/06Wollheim.html|magazine=Locus|access-date=2017-12-06}}</ref> ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਗੁਪਤ ਨਵਾਂ ਹੇਠ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤੇ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2010/feb/14/crime-fiction-merritt-sj-parris|title=Forget 'serious' novels, I've turned to a life of crime|last=Merritt|first=Stephanie|date=14 February 2010|work=The Guardian|access-date=11 April 2013|location=London}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/04/20/books/review/Stasio-t.html?pagewanted=print&_r=0|title=Next Victim|last=STASIO|first=MARILYN|date=20 April 2008|work=The New York Times|access-date=11 April 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1989/11/21/books/critic-s-notebook-kill-burn-eviscerate-bludgeon-it-s-literary-again-be-horrible.html?pagewanted=all&src=pm|title=Critic's Notebook; Kill! Burn! Eviscerate! Bludgeon! It's Literary Again to Be Horrible.|last=KAKUTANI|first=MICHIKO|date=21 November 1989|work=The New York Times|access-date=11 April 2013}}</ref> ਰੋਮਾਂਸ ਗਲਪ ਦਾ 2007 ਵਿੱਚ ਯੂਐਸ ਦੇ ਕਿਤਾਬ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 1.375 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਧਰਮ/ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸਾਹਿਤ 819 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ, ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ/ਕਲਪਨਾ 700 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ, ਰਹੱਸ 650 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਾਸਿਕ ਸਾਹਿਤਕ ਗਲਪ ਦਾ 466 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸੀ।<ref>See the page [http://www.rwanational.org/cs/the_romance_genre/romance_literature_statistics Romance Literature Statistics: Overview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223085813/http://www.rwanational.org/cs/the_romance_genre/romance_literature_statistics|date=2007-12-23}} (visited March 16, 2009) of ''[http://www.rwanational.org/cs/home Romance Writers of America] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101203140439/http://www.rwanational.org/cs/home|date=2010-12-03}}'' homepage. The subpages offer further statistics for the years since 1998.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਹਿਤ ਸਿਧਾਂਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਧਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗਲਪ]] tjg4jfwltx0a0oybtjpyqf23n8e6ws6 0 122111 839459 822434 2026-05-14T09:12:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839459 wikitext text/x-wiki {{ਅਨੁਵਾਦ}} {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=Harjeeta|image=Harjeeta.jpg|alt=|caption=Theatrical release poster|director=Vijay Kumar Arora|producer={{ubl|Nick Bahl|Munish Sahni|Bhushan Chopra|Bhagwant Virk}}|writer=[[Jagdeep Sidhu]]|starring={{ubl|[[Ammy Virk]]|Sawan Rupowali|[[Sameep Ranaut]]|[[Pankaj Tripathi]]}}|music=[[Gurmeet Singh]]|cinematography=Rajeev Shrivastava|editing=Bunty Nagi|studio={{ubl|Sizzlen Productions|Malika Productions|Omjee Group|[[Villagers Film Studio]]}}|released={{Film date|2018|05|18|India|df=y}}|country=[[India]]|language=[[Punjabi language|Punjabi]]|runtime=129 minutes|gross={{INRConvert|5.45|c}}<ref>{{cite web|url=https://www.seelatest.com/punjabi/harjeeta-box-office-collection-day-6-starring-ammy-virk-and-pankaj-tripathi|title=Harjeeta Box Office|access-date=2019-11-08|archive-date=2019-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108092330/https://www.seelatest.com/punjabi/harjeeta-box-office-collection-day-6-starring-ammy-virk-and-pankaj-tripathi|url-status=dead}}</ref>}} '''''ਹਰਜੀਤਾ''''' ਇੱਕ 2018 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ-]] ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਪੋਰਟਸ-ਡਰਾਮਾ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਜੇ ਕੁਮਾਰ ਅਰੋੜਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ। ਸਿਜਲੇਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼, ਮਲਿਕਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼, ਓਮਜੀ ਸਮੂਹ, ਅਤੇ ਵਿਲੇਜਰਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਸਟੂਡੀਓ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ; ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ]], [[ਸਾਵਨ ਰੂਪੋਵਾਲੀ]], ਸਮਦੀਪ ਰਣੌਤ ਅਤੇ [[ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] ਹਨ। ਫ਼ਿਲਮ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਰਦ ਹਾਕੀ ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2016|ਜੂਨੀਅਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਵਿੱਚ ਕਪਤਾਨ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 18 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Offensive 2015">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/harjeeta-trailer-the-ammy-virk-starrer-is-a-story-of-sheer-passion/articleshow/63855594.cms|title=Harjeeta Trailer|last=Offensive|first=Marking Them|date=21 April 2018|website=The Times of India|access-date=24 April 2018}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆ ਮਿਲੀ ਪਰ ਵਪਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਫਲ ਰਹੀ.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/jagdeep-sidhu-consoled-ammy-virk-when-harjeeta-tanked-at-the-box-office-now-that-the-movie-won-the-national-award-they-are-feeling-all-nostalgic/articleshow/70606425.cms|title=Jagdeep Sidhu consoled Ammy Virk when ‘Harjeeta’ tanked at the box office; now that the movie won the National Award, they are feeling all nostalgic - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-09}}</ref> ''ਹਰਜੀਤਾ'' ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਬਾਲ ਅਦਾਕਾਰ (ਰਣੌਤ) ਲਈ ਦੋ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤੇ]]।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/national-film-awards-2019-ammy-virks-harjeeta-wins-the-best-punjabi-film-title/articleshow/70604698.cms|title=National Film Awards 2019: Ammy Virk’s ‘Harjeeta’ wins the Best Punjabi Film title - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-08-09}}</ref> == ਪਲਾਟ == ਇੱਕ ਗਰੀਬ, ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਐਮੀ ਵਿਰਕ) ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Harjeeta (2018)}}</ref> == ਕਾਸਟ == * [[ਐਮੀ ਵਿਰਕ|ਐਮੀ ਵਿਰਕ ਬਤੌਰ]] ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁਲੀ<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/movies/news/ammy-virk-shares-his-workout-routine-for-harjeeta/articleshow/64187248.cms|title=Ammy Virk shares his workout routine for 'Harjeeta' - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-05-20}}</ref> ** ਨੌਜਵਾਨ ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਸਮਦੀਪ ਰਣੌਤ * [[ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]] ਕੋਚ ਵਜੋਂ<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/pankaj-tripathi-excited-to-debut-in-punjabi-film-118051100783_1.html|title=Pankaj Tripathi excited to debut in Punjabi film|last=IANS|date=2018-05-11|work=Business Standard India|access-date=2018-05-20}}</ref> * [[ਸਾਵਨ ਰੂਪੋਵਾਲੀ]] * ਰਾਜ ਝਿੰਜਰ ਹਰਜੀਤਾ (ਐਮੀ ਵਿਰਕ) ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਵਜੋਂ * ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਕੇ ਭੰਗੂ * ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਦੂ * ਸੁੱਖੀ ਚਾਹਲ * ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ * ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਵਜੋਂ ਪੁਖਰਾਜ ਭੱਲਾ * [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] == ਸਾਊੰਡਟ੍ਰੈਕ == ''ਹਰਜੀਤ'' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਦਕਿ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਸਕੋਰ ਰਾਜੂ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਸਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ ਲੋਕਧੁਨ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਆਰਾ 12 ਮਈ 2018 ਨੂੰ ਆਈਟਿਊਨਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮਸ ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ .<ref>{{Citation|title=Harjeeta (Original Motion Picture Soundtrack) - EP by Gurmeet Singh & The Boss|url=https://music.apple.com/us/album/harjeeta-original-motion-picture-soundtrack-ep/1383615720|language=en-us|access-date=2019-08-10}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੰਨਤ ਨੂਰ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਾਣੇ "ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ" ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੂਬ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2019 ਤੱਕ ਇਸ ਨੂੰ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ-]] ਟਿਯੂਬ 'ਤੇ 1.4 ਕਰੋੜ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Kinna Pyaar - Mannat Noor {{!}} Ammy Virk - HARJEETA {{!}} Punjabi Songs 2019 {{!}} Lokdhun|url=https://www.youtube.com/watch?v=IaeLD8bbZFo|language=en|access-date=2019-08-10}}</ref> == ਰਿਸੈਪਸ਼ਨ == {{quote box|Director Vijay Kumar Arora’s ''Harjeeta'' creates a comfortable space for itself without having to worry about any other movies that have been made on the same topic—hockey.|—Jasmine Singh, ''The Tribune''<ref name="tribunereview" /> | width = 25em }} [[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|''ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿ'']]<nowiki/>ਊਨ ਦੀ ਜੈਸਮੀਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਜ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਗਦੀਪ ਸਿੱਧੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ “ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਨਾਟਕ, ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਦਾ ਵਧੀਆ ਸੰਤੁਲਨ” ਦੱਸਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਮੀਪ ਰਣੌਤ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੈਮੀਪ ਹੈ ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਤੁਲੀ ਲਈ ਸੰਪੂਰਨ ਮੈਦਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਮੀਪ ਇੱਕ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਤੁਲੀ [ਐਮੀ ਵਿਰਕ] ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ. ” ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਰਕ, ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਭੰਗੂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗਧੂ, [[ਪੰਕਜ ਤ੍ਰਿਪਾਠੀ]], ਸਾਵਨ ਰੂਪੋਵਾਲੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਝਿੰਜਰ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਗਈ, “ ''ਹਰਜੀਤਾ'' ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਕਹਾਣੀ, ਚੰਗੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਚੰਗੀ ਅਦਾਕਾਰੀ, ਵਧੀਆ ਸੰਗੀਤ, ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਦੀ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ. . . ਅਤੇ ਟੀਚਾ ਇਹ ''ਹਰਜਿਤਾ'' ਟੀਮ ਲਈ ਹੈ! ”<ref name="tribunereview">{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/mobi/news/movie-reviews/straight-pass-to-the-goal-post/591148.html|title=Straight pass to the goal post|last=Singh|first=Jasmine|date=18 May 2018|website=The Tribune|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810030304/https://www.tribuneindia.com/mobi/news/movie-reviews/straight-pass-to-the-goal-post/591148.html|archive-date=10 August 2018|access-date=10 August 2018}}</ref> ਪੰਜਾਬੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ''ਦਾਹ ਫ਼ਿਲਮਾਂ'' ਨੇ ਪੰਜ ਵਿਚੋਂ ਸਾਢ''ੇ'' ਤਿੰਨ ਸਿਤਾਰੇ ਦਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://daahfilms.com/daah-films-movie-review-harjeeta-has-come-up-with-his-own-chronicles/|title=DAAH Films Movie Review: Harjeeta has come up with his own chronicles!|last=Editor|date=2018-05-18|website=DAAH Films|language=en-US|access-date=2019-08-10|archive-date=2019-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810025705/https://daahfilms.com/daah-films-movie-review-harjeeta-has-come-up-with-his-own-chronicles/|dead-url=yes}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੀਵਨੀ-ਆਧਾਰਿਤ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] rm36qsdsh8jqoveo32041j47mzm5opt 0 125593 839419 809146 2026-05-14T04:47:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839419 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸੋਭਾ ਨਾਇਡੂ|image=Indian_dance_(Elena_Tarasova)_fragments.ogv|image_size=|birth_date={{Birth year and age|1962}}|birth_place=[[ਅਨਾਕਾਪਲੇ]], [[ਆਂਦਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]|birth_name=|death_date=|death_place=|occupation=ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ|website=sobhanaidu.org|awards=[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2001)}}<nowiki> </nowiki>'''ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਇਡੂ''' [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਕੁਚੀਪੁੜੀ]] ਨ੍ਰਿਤਕਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਾਸਟਰ ਵੇਮਪਤਿ ਚਿੰਨਾ ਸਤਿਆਮ ਦੀ ਉੱਘੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੱਤਿਆਭਾਮਾ ਅਤੇ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੋਲੋ ਡਾਂਸਰ ਵੀ ਹੈ। ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਆਰਟ ਅਕੈਡਮੀ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੋਭਾ ਨਾਇਡੂ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। <ref name="Sobha Naidu">{{Cite web|url=http://sobhanaidu.org/profile.html|title=I explained it when I danced it|publisher=sobhanaidu.org|access-date=25 Aug 2017|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810234555/http://sobhanaidu.org/profile.html|dead-url=yes}}</ref> 2010 ਵਿਚ ਸਕੂਲ ਨੇ 30 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਡਾਂਸ-ਡਰਾਮਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਵੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਗਣ ਸਭਾ, ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੂਡਾਮਣੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਸੋਭਾ ਨਾਇਡੂ ਦਾ ਜਨਮ 1956 ਵਿਚ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ]] [[ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲਾ|ਵਿਸ਼ਾਖਾਪਟਨਮ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], ਅਨਾਕਾਪਲੇ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="mahilalu">{{Cite web|url=http://www.mahilalu.com/shobha-naidu-success-story/|title=Shobha Naidu Success Story|date=29 Jan 2016|publisher=mahilalu.com|access-date=25 Aug 2017}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ ਕੁਈਨ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="AP1">{{Cite web|url=http://www.andhraportal.org/personalities-sobha-naidu/|title=Personalities: Sobha Naidu|date=16 May 2016|publisher=Andhra Portal|access-date=25 Aug 2017}}</ref> ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰੋਧਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਸਰੋਜਨੀ ਦੇਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਮਹੇਂਦਰਵਰਮ ਵਿਖੇ ਪੀ.ਐਲ. ਰੈਡੀ ਅਧੀਨ ਡਾਂਸ ਸਿਖਾਇਆ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼੍ਰੀ ਵੇਮਪਤਿ ਛੀਨਾ ਸਤਿਅਮ ਅਧੀਨ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। <ref name="AP1"/> ਉਹ ਵੈਂਪਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। <ref name="mahilalu"/> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == 12 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਖਤ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਸਰਬੋਤਮ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਸਤੀਭਾਭਾ, ਪਦਮਾਵਤੀ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ 80 ਸੋਲੋ ਨੰਬਰ, 15 ਬੈਲੇਟਾਂ ਦੀ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ 1,500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/245521/dancer-difference.html|title=Dancer with a difference|date=29 Apr 2012|publisher=Deccan Herald|access-date=25 Aug 2017}}</ref> ਨਾਇਡੂ ਦੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਟਾਨਾ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ, ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ. ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ, ਯੂ.ਐਸ.ਐਸ.ਆਰ, ਸੀਰੀਆ, ਤੁਰਕੀ, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ, ਬਗਦਾਦ, ਕੈਂਪੂਚੀਆ ਅਤੇ ਬੈਂਕਾਕ ਵਰਗੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਤਰਫੋਂ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼, ਮੈਕਸੀਕੋ, ਵੈਨਜ਼ੂਏਲਾ, ਟੂਨੀਸ, ਕਿਉਬਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਫ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref name="Sobha Naidu"/> * 2001 ਵਿੱਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=21 July 2015|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2014|archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|dead-url=yes}}</ref> * 1982 ਵਿਚ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਚੂਡਾਮਨੀ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref name="mahilalu"/> * ਉਸ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] 1991 ਵਿੱਚ ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਡਾਂਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। * 1996 ਵਿੱਚ ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਕਲਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1998 ਵਿਚ ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਐਨ.ਟੀ. ਰਾਮਾ ਰਾਓ ਅਵਾਰਡ * ਏ.ਪੀ. ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਹਮਸਾ ਅਵਾਰਡ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} * ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਸੰਮੇਲਨ [http://www.siliconandhra.org/sablog/Kuchipudi_Sammelanam.php] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090528124438/http://www.siliconandhra.org/sablog/Kuchipudi_Sammelanam.php |date=2009-05-28 }} * ਸਪਿਕ ਮੈਕਯ [http://www.spicmacay.com/artistprofile.php?artistid=60]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}   * http://www.hyderabadbest.com/discoverhyd/personalities/dance/Shobhanaidu.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120822192535/http://www.hyderabadbest.com/discoverhyd/personalities/dance/Shobhanaidu.asp |date=2012-08-22 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20080211184103/http://www.kuchipudi.com/home.cfm ਕੁਚੀਪੁੜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ] * [https://web.archive.org/web/20070807091642/http://www.kuchipudischool.com/kuchipudi%20page.htm ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਤੇ ਵਿਆਪਕ ਪਿਛੋਕੜ] * [https://web.archive.org/web/20080213050115/http://www.nayika.org/ ਸਿਡਨੀ ਵਿਚ ਕੁਚੀਪੁਡੀ ਡਾਂਸਰ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1956]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਡਾਂਸਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਚ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] s9tm5dxznb85qt8j3yb1x5y30jqz58o 0 126086 839397 834353 2026-05-14T00:01:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839397 wikitext text/x-wiki ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੋਰਾਸਵਾਮੀ (ਜਨਮ 1949) ਵਾਸੁੰਧਰਾ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ, ਮੈਸੂਰ (ਭਾਰਤ) ਦੀ ਬਾਨੀ / ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਡਾਂਸਰ, ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਗੁਰੂ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਅਸ਼ਟੰਗ ਵਿਨਿਆਸਾ ਯੋਗਾ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਮਰਹੂਮ ਸ਼੍ਰੀ ਪੱਟਾਭੀ ਜੋਇਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮੋਹਰੀ ਚੇਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਉਪ ਡੋਮੇਨ ਵਿਕਸਤ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਸੁੰਧਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਪੀ. ਨਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਰਦਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਘਰ ਮੁਦਾਬਿਦਰੀ, ਦੱਖਣੀ ਕੇਨਰਾ (ਕਰਨਾਟਕ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਕੋਮਲ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁਰਲੀਧਰ ਰਾਓ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ<ref>{{cite web|last1=Paul|first1=George|title=Book Review - Odyssey of a Dancer|url=https://narthaki.com/info/bookrev/bkrev36.html|website=Nartaki|publisher=Nartaki|access-date=14 September 2021}}</ref> ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੰਡਨੱਲੁਰ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਸੁੰਦਰਮ ਪਿੱਲਈ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਵਰਗੀ ਸ਼੍ਰੀਰਾਜਰਤਨਮ ਪਿਲਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ। ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿਖਲਾਈ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨਾਟਕ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਵਿਦਵਾਥ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੰਨ ਸੋਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ।<ref name="energy">{{cite web|last1=Cavale|first1=Sangeetha|title=Yoga and the energy of dance|url=http://timesofindia.indiatimes.com/bangalore-times/Yoga-and-the-energy-of-dance/articleshow/5588586.cms|website=Times|publisher=Times of India|access-date=2 April 2002}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਵਰਗੀ ਸ੍ਰੀ ਐਚ.ਐਸ. ਦੋਰਾਸਵਾਮੀ<ref name="Hindu" /> ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਮੇਘਾਲਾ ਭੱਟ ਹੀਰਾਸਾਵੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਰਟ ਆਫ਼ ਵਿਨਿਆਸਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਾਂਸ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਘਾਲਾ ਮੈਲਬੌਰਨ ਵਿੱਚ FIMDV (ਫ਼ੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਐਂਡ ਡਾਂਸ ਵਿਕਟੋਰੀਆ) ਦੀ ਸਕੱਤਰ ਵੀ ਹੈ। [[File:Vasundhara Doraisawmy-018.jpg|thumb|ਵਸੁੰਧਰਾ ਡੋਰਾਸਵਾਮੀ]] == ਕਰੀਅਰ == ਸੰਨ 1988 ਵਿੱਚ ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ<ref>{{Cite web|url=http://www.timescrest.com/culture/fit-to-dance-8919|title=Fit to dance|last=Malini|first=Nair|website=The Crest Edition|publisher=Times of India|access-date=29 September 2012|archive-date=8 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008013944/http://www.timescrest.com/culture/fit-to-dance-8919|dead-url=yes}}</ref> ਲਈ ਪੀਐਚ ਡੀ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। &nbsp;ਉਸ ਨੇ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ 'ਟਾਂਗ-ਤਾ' ਅਤੇ ' ਕਲੈਰੱਪਯੱਤੁ '<ref name="kallari">{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/131020/commentary-sunday-chronicle/article/when-body-becomes-all-eyes|title=When the body becomes all eyes|last=Kumar|first=Sujit Chandra|website=Deccan Chronicle|publisher=DC|access-date=21 August 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਦੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਦੀ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ ਜੋ ਡਾਂਸ<ref name="yoga">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/tapping-yoga-for-creativity/article1018194.ece|title=Tapping yoga for creativity|website=The Hindu|publisher=The Hindu Newspaper|access-date=30 December 2010}}</ref> e ਦੀ ਬਹੁ- ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਉਸਦੀ ਭਾਲ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ "ਨਾਟਯ ਯੋਗ ਦਰਸ਼ਨ" ਨਾਮਕ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਨਾਚ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਸੰਧੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bignewslive.com/english/an-invaluable-treasure-for-indian-classical-dance/#.V8fvfVR94dU|title=An Invaluable treasure for Classical Dance|website=Big News Live|publisher=Big News Live|access-date=21 April 2015|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416130209/http://www.bignewslive.com/english/an-invaluable-treasure-for-indian-classical-dance/#.V8fvfVR94dU|dead-url=yes}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, `ਪੰਜਾਲੀ` ਇਸ ਦੇ ਯਕਸ਼ਗਣ ਸੰਗੀਤ (ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ) ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਵਿੱਚ ਇਕਵਚਨ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।<ref name="yoga"/> ਗੰਗਾ ਲਹਾਰੀ, ਅੰਬੇ, ਦਕਸ਼ਯਾਨੀ, ਪੰਚਲੀ,<ref>{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev10/rev859.html|title=Aesthetic innovation within the traditional boundary|last=Probal|first=Gupta|website=Nartaki|access-date=17 March 2010}}</ref> ਸ਼ਕੁੰਤਾ ਕੁੰਜਨਾ (ਉਦਿਆਵਰਾ ਮਾਧਵਾ ਅਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸ਼ਾਹਕਾਰ) ਅਤੇ ਹੁਣ ਜੋਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਸ਼ਤਰਾ ਦ੍ਰੌਪਦੀ - ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ orਰਤ ਮੁਖੀ ਥੀਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://citytoday.news/vasundhara-doraswamys-dance-leaves-audience-in-awe/|title=Kshatra Draupadi - leaves audiences in awe|website=City Today|access-date=5 May 2016|archive-date=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225123544/https://citytoday.news/vasundhara-doraswamys-dance-leaves-audience-in-awe/|dead-url=yes}}</ref> ਡਾ: ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੂੰ ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/Kannada-Being-Suppressed-URA/2014/05/24/article2242461.ece|title=Kannada Being Suppressed: URA|date=24 May 2014|access-date=24 May 2014|publisher=Indian Express|agency=The New Indian Express|issue=Bangalore May Edition}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਰਾਜਯੋਤਸਵ ਪੁਰਸਕਾਰ [ਕਰਨਾਟਕ ਰਾਜ] ਦੁਆਰਾ "ਨਾਟਯ ਰਾਣੀ ਸ਼ਾਂਤਲਾ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਅੱਜ ਤੱਕ "ਕਰਨਾਟਕ ਕਲਾ ਤਿਲਕ" ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਹੈ,<ref name="Hindu"/> ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਨ੍ਰਿਤ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਵੱਕਾਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਮੱਤ, ਉਦੂਪੀ ਤੋਂ "ਆਸਥਾਣਾ ਨ੍ਰਿਤ ਰਤਨ" ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ "ਚੰਦਨਾ ਅਵਾਰਡ", ਪਦਮ ਬੁਸ਼ਨ ਸਰੋਜ ਵਿੱਦਿਆਨਨਾਥਨ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ) ਤੋਂ "ਸ਼੍ਰੇਤਾ ਕਲਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ",<ref name="award">{{Cite news|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=4815|title=‘Shreshta Kala Pracharak’ award to Vasundhara|date=15 April 2013|access-date=21 August 2016|publisher=Bangalore First}}</ref> ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਸ਼੍ਰੀ ਬਾਲਾਮੁਰਲੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਚੇਨਈ), ਨਾਟਯ ਜੋਤੀ [ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੁਆਰਾ "ਕਾਲਾ ਵਿਪੰਚੀ" ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ] ਅਤੇ ਮਲੇਨੀਅਮ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ [ਯੂਐਸਏ], ਸਿਰਫ ਕੁਝ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇਣ ਲਈ।<ref>{{Cite news|url=http://bangalore.citizenmatters.in/events/attendance-annual-dance-awards|title=attendance Annual Dance Awards|last=Ganga|first=Madappa|access-date=30 November 2014|publisher=Alliance Française de Bangalore}}</ref> &nbsp; ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਏ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਲਾਕਾਰ<ref name="Hindu"/> ਉਹ ਇਕਲੌਤਾ ਭਾਰਤਨਾਟਿਅਮ ਨ੍ਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ 'ਵਿਸ਼ਵ ਪੀਕ' ਕਾਨਫਰੰਸ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 137 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ 2500 ਸੀ।<ref name="UNESCO">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/reviews/review95.html|title=VASUNDHARA MAKES HISTORY BY PERFORMING AT THE UNESCO|last=Paul|first=George|website=narthaki|access-date=1 January 2003}}</ref> ਗਲੋਬ ਟ੍ਰੋਟਿੰਗ ਡਾਂਸਰ, ਡਾ. ਵਾਸੁੰਧਰਾ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਅਤੇ ਯੋਗਾ ਵਿੱਚ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="usa">{{Cite web|url=http://www.pravasiherald.com/index.php/pravasih/comments/doraswamy130904/|title=Classical Bharatanatyam Dance Performance in Birmingham by Vasundhara Doraswamy|last=Dr|first=Krishnan|publisher=Parasi Herald|access-date=4 September 2013|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417072540/http://www.pravasiherald.com/index.php/pravasih/comments/doraswamy130904/|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਿਆ ਭਵਨ ਲਈ ਸਮਰ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਉਹ ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ, ਪੋਲੈਂਡ, ਫਰਾਂਸ,<ref>{{Cite journal|last=Vasundhara|first=Filliozat|date=29 June 2015|title=Journée du Sanskrit|url=http://mj.guezennec.free.fr/wp-content/uploads/2015/10/journee-sanskrit.pdf|journal=Célébration du Bicentenaire (1815-2015)|pages=31|access-date=9 September 2016|archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170417075703/http://mj.guezennec.free.fr/wp-content/uploads/2015/10/journee-sanskrit.pdf|url-status=dead}}</ref> ਜਰਮਨੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਆਸਟਰੀਆ ਦੀ ਆਈਸੀਸੀਆਰ [ਭਾਰਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਕਾਉਂਸਲ] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="iccr">{{Cite web|url=http://iccr.tripod.com/indexseptem.htm|title=ICCR Programmes|date=1 September 1998|website=Indian Council for Cultural Relations|publisher=Indian Council for Cultural Relations}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਸੁੰਧਰਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਟੂਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ, ਪੈਰਿਸ ਅਤੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/us/2001/sep/03aus1.htm|title=Garba comes to Australia|last=Paritosh|first=Parasher|website=Rediff|access-date=3 September 2001}}</ref><ref name="indianlink">{{Cite web|url=http://www.indianlink.com.au/bharatanatyam-meets-ballet/|title=Bharatanatyam meets ballet|last=Jabbal|first=Preeti|website=Indian Link|publisher=Indian Link Melbourne|access-date=30 May 2016|archive-date=31 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160531122053/http://www.indianlink.com.au/bharatanatyam-meets-ballet/|dead-url=yes}}</ref> ਵਸੁੰਧਰਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਅਲਾਬਮਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<ref>{{Cite web|url=http://events.ua.edu/event/27027|title=Mindfulness Practices for the Academic with Guru Dr. Vasundahra Doraswamy|website=University Of Alabama|access-date=27 August 2015|archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906031303/http://events.ua.edu/event/27027|url-status=dead}}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਗੈਸਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ 15+ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਲੂਯਿਸਵਿਲ ਨੂੰ ਹਰ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੂਯਿਸਵਿਲ ਦੇ ਮੇਅਰ ਮੇਅਰ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ "ਲੂਯਿਸਵਿਲ ਦਾ ਆਨਰੇਰੀ ਸਿਟੀਜ਼ਨ" ਅਤੇ "ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਐਵਾਰਡ" ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਲੂਯਿਸਵਿਲ ਦੇ ਕਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.bangalorefirst.in/?p=2165|title=Dr. Vasundhara awarded Hon. Citizenship of Louisville, USA|date=3 July 2012|access-date=3 July 2012|publisher=Bangalore First|agency=Bangalore First|archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303235124/http://www.bangalorefirst.in/?p=2165|url-status=dead}}</ref> === ਵਸੁੰਧਰਾ ਪਰਫਾਰਮਿੰਗ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ === ਵਸੁੰਧਰਾ ਮੈਸੂਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਆਰਟਸ ਸਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 4 ਕਲਾਸਿਕ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਨਾਚ ਤਿਉਹਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ<ref name="vpac">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/info/rev11/rev1120.html|title=Vasundharotsava: A memorable dance and music festival|last=Harish|first=Sudha|website=Nartaki|access-date=15 November 2011}}</ref> ਪੱਲਵੋਟਸਵ ਵਿੱਚ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/mysore-ready-for-pallavotsava/article1338747.ece|title=Mysore ready for ‘Pallavotsava’|last=Correspondent|date=16 September 2008|access-date=9 September 2016|publisher=The Hindu|agency=KARNATAKA}}</ref><ref name="festivalreview">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/dance-festival-enthrals-people/article748232.ece|title=Dance festival enthrals people|website=The Hindu|access-date=12 April 2010}}</ref> ਨਟਰਾਜੋਤਸਵ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/rich-creative-frames/article3451831.ece|title=Rich creative frames|last=Nagraj|first=V|date=24 May 2014|access-date=9 September 2016|publisher=Hindu|issue=Friday Review}}</ref><ref name="fest">{{Cite web|url=http://www.narthaki.com/festival/fest1e.htm|title=Natarajotsava|website=Nartaki|access-date=21 August 2016|archive-date=12 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412112033/http://www.narthaki.com/festival/fest1e.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://interviews.kalaparva.com/2011/03/proficiency-is-no-longer-judging-factor.html|title=Proficiency is no longer a judging factor|last=Raman|first=Priya|date=23 November 2016|access-date=23 November 2016|publisher=Kalaparva|issue=November 2016|archive-date=26 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170426060303/http://interviews.kalaparva.com/2011/03/proficiency-is-no-longer-judging-factor.html|dead-url=yes}}</ref> ਪਰਾੰਗੋਤਸਵ ਅਤੇ ਚਿਗੁਰੂ ਸੰਗੇ ਹਰ ਸਾਲ ਲਈ ਪਿਛਲੇ 25 ਸਾਲ।<ref name="festival">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/a-festival-of-dance-and-drama/article1601168.ece|title=A festival of dance and drama|website=The Hindu|publisher=Newspaper|access-date=5 April 2011}}</ref> === ਵਸੁੰਧਰਾ ਸ਼ੈਲੀ === ਡਾ: ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਰਤਾਨਾਟਿਅਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪਾਂਡਾਨਲੂਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੈਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਈ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/bewitching-artistry/article5780335.ece|title=Bewitching Artistry|website=The Hindu|publisher=The Hindu|access-date=13 March 2014}}</ref> ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://powellsville3.rssing.com/chan-3375687/all_p5.html|title=Kinkiny dance festival|publisher=Deccan Herald|access-date=26 January 2014}}</ref><ref name="roots of dance">{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/nirantara-narmada-hosted-two-lectures-that-explored-the-relationship-between-dance-tantra-and-yoga/article6986565.ece|title=Into the roots of dance|website=The Hindu|publisher=The Hindu|access-date=12 March 2015}}</ref> ਇਕ ਪੂਜਨੀਕ ਗੁਰੂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ, ਡਾ: ਵਸੁੰਧਰਾ (ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ) ਚੇਲੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਕੰਮ, ਨਜ਼ਰ (ਦਰਸ਼ਨ) ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਹੈ।<ref name="students">{{Cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/news/dance/1768-tiny-tots|title=Tiny tots on stage|website=KUTCHERI BUZZ|publisher=Kutcheribuzz.com|access-date=16 July 2004}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਡਾ. ਵਸੁੰਧਰਾ ਨੇ ਭਰਤਨਾਟਿਅਮ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਯੋਗ<ref>{{Cite web|url=http://gspaul.com/review39.html|title=Vasundhara’s Yoga demo|last=Paul|first=G.S}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਸ ਦਾ ਤਜ਼ੁਰਬਾ ਸੀ. &nbsp; ਉਸ ਦੀ ਇਕਹਿਰੀ ਹਸਤਾਂ, ਮਨਮੋਹਕ ਗੇਟਾਂ, ਅਭਿਨਯ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੋ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਡਾਵਸ, ਆਚਾਰੀਆ, ਅਸੀਮਿਤ ਖੰਭ-ਟੱਚ ਫੁਟਵਰਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਰਵਾਇਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪੈਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਛਾਣਿਆ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ "ਵਸੁੰਧਰਾ ਸਟਾਈਲ"<ref name="yoga"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1949]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] irq2xgxtpo1x25je7usx610wire5oh0 0 126445 839422 762427 2026-05-14T05:26:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839422 wikitext text/x-wiki {{Infobox pandemic|name=2020 coronavirus pandemic in San Marino <!--| map1 = COVID-19 Outbreak Cases in San Marino.svg | legend1 = Map of the outbreak in San Marino (as of 29 February){{legend|#c80000|Confirmed cases reported}}{{legend|#558eed|Suspected cases reported}}-->|map2=|legend2=|map3=|legend3=|disease=[[COVID-19]]|virus_strain=[[SARS-CoV-2]]|location=[[San Marino]]|first_case=|arrival_date=27 February 2020<br>({{Age in years, months, weeks and days|month1=02|day1=27|year1=2020|month2=|day2=|year2=}})|origin=[[Italy]]|recovery_cases=12<ref name="iss.sm.latest">{{Cite web|url=http://www.iss.sm/on-line/home/aggiornamenti-coronavirus/articolo49014189.html|title=Gruppo coordinamento emergenze - aggiornamento 29 marzo|website=Istituto per la Sicurezza Sociale|date=2020-03-29|access-date=2020-03-29|language=it|archive-date=2020-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20200329143027/http://www.iss.sm/on-line/home/aggiornamenti-coronavirus/articolo49014189.html|dead-url=yes}}</ref>|deaths=24<ref name="iss.sm.latest" />|confirmed_cases={{#expr: 193 + 24 + 12 }}<ref name="iss.sm.latest" />|website=http://www.iss.sm/on-line/home/articolo49013980.html}} 2019–20 ਦੇ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 ਨੂੰ [[ਸਾਨ ਮਰੀਨੋ|ਸਾਨ ਮਾਰੀਨੋ]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 29 ਮਾਰਚ 2020 ਤੱਕ 34,3444 (ਸਾਲ 2018) ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚੋਂ 229 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ 0.69% ਹੈ।<ref name="sm">[[Template:2019-20 coronavirus pandemic data/San Marino medical cases chart]]</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 24 ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਮੌਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 0.072% ਹੈ।<ref name="sm" /> == ਟਾਈਮਲਾਈਨ == {{2019–20 coronavirus pandemic data/San Marino medical cases chart}} 27 ਫ਼ਰਵਰੀ ਨੂੰ [[ਸਾਨ ਮਰੀਨੋ|ਸਾਨ ਮਾਰੀਨੋ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ 88 ਸਾਲਾ ਦਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਮੈਡੀਕਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਇਟਲੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਟਲੀ ਦੇ ਰਿਮਿਨੀ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.altarimini.it/News132152-coronavirus-primo-caso-nella-repubblica-di-san-marino.php|title=Coronavirus: primo caso nella Repubblica di San Marino|date=2020-02-27|website=Altarimini.it|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228000831/https://www.altarimini.it/News132152-coronavirus-primo-caso-nella-repubblica-di-san-marino.php|archive-date=28 February 2020|access-date=2020-02-28}}</ref> 1 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 7 ਹੋਰ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਕੋਆਰਡੀਨੇਸ਼ਨ ਸਮੂਹ ਨੇ 88 ਸਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਵਾਇਰਸ ਨਾਲ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/news/attualita-c4/coronavirus-e-morto-il-sammarinese-ricoverato-a-rimini-a184415|title=Coronavirus: è morto il sammarinese ricoverato a Rimini|date=1 March 2020|website=San Marino Rtv|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301185646/https://www.sanmarinortv.sm/news/attualita-c4/coronavirus-e-morto-il-sammarinese-ricoverato-a-rimini-a184415|archive-date=1 March 2020|access-date=6 March 2020}}</ref> 8 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਏ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 36 ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/news/attualita-c4/coronavirus-36-casi-10-in-piu-sul-decreto-italiano-i-lavoratori-potranno-muoversi-a184729|title=Coronavirus: 36 casi, 10 in più. Sul decreto italiano: "i lavoratori potranno muoversi"|date=2020-03-08|website=San Marino Rtv|language=it|access-date=2020-03-08}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 10 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 63 ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। 11 ਮਾਰਚ ਨੂੰ 66 ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਕੇ 3 ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.sanmarinortv.sm/news/attualita-c4/coronavirus-a-san-marino-si-registra-il-terzo-decesso-7-nuovi-casi-a184879|title=Coronavirus a San Marino: si registra il terzo decesso, 7 nuovi casi|date=2020-03-11|website=San Marino Rtv|language=it|access-date=2020-03-11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 12 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਏ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 67 ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 5 ਹੋ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.iss.sm/on-line/home/artCataggiornamenti-coronavirus.49004093.1.20.1.html|title=Coronavirus updates|date=2020-03-12|website=Istituto per la Sicurezza Sociale|language=it|access-date=2020-03-13|archive-date=2020-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200314135609/http://www.iss.sm/on-line/home/artCataggiornamenti-coronavirus.49004093.1.20.1.html|dead-url=yes}}</ref> 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਕੁਆਂਰਟੀਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019-20 ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ]] 17xwd1vcrl45v4sc0chqgivrxii26m6 0 128200 839412 768180 2026-05-14T03:36:44Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839412 wikitext text/x-wiki {{ਗਿਆਨਸੰਦੂਕ ਲੇਖਕ | ਨਾਮ = ਸ਼ਮੀ ਜਲੰਧਰੀ | ਤਸਵੀਰ = Shammi Jalandhari.jpg | ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ = 220px | ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ = | ਉਪਨਾਮ = ਸ਼ਮੀ | ਜਨਮ_ਤਾਰੀਖ = 11 ਜੂਨ 1971 | ਜਨਮ_ਥਾਂ = ਜਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ (ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ) | ਮੌਤ_ਤਾਰੀਖ = | ਮੌਤ_ਥਾਂ = | ਕਾਰਜ_ਖੇਤਰ = [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ [[ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ]] | ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ = ਭਾਰਤੀ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ | ਭਾਸ਼ਾ = ਪੰਜਾਬੀ | ਕਾਲ = | ਵਿਧਾ = | ਵਿਸ਼ਾ = | ਅੰਦੋਲਨ = | ਮੁੱਖ_ਕਿਰਿਆ = | ਪ੍ਰਭਾਵ = <!--ਇਹ ਲੇਖਕ ਕਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ--> | ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ = <!--ਇਹ ਲੇਖਕ ਕਿਸਕੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ--> | ਦਸਤਖਤ = | ਜਾਲ_ਪੰਨਾ = | ਟੀਕਾ-ਟਿੱਪਣੀ = | ਮੁੱਖ_ਕੰਮ = }} '''ਸ਼ਮੀ ਜਲੰਧਰੀ''' (ਜਨਮ 11 ਜੂਨ 1971) ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵੱਸਦਾ ਪੰਜਾਬੀ [[ਕਵੀ]] ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮੀ [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.5abi.com/sahit/072-shami-jallandhari-gulati-091216.htm|title=5abi ਸਮਾਜ - ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇੰਟਰਨੈਂਟ ਸ੍ਰੋਤ The Punjabi Language Portal|website=www.5abi.com|access-date=2020-06-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://beta.ajitjalandhar.com/news/20200805/29/3135775.cms#3135775|title=ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸ਼ਾਇਰ ਸ਼ਮੀ ਜਲੰਧਰੀ|website=ਅਜੀਤ: ਬਹੁਰੰਗ|language=en|access-date=2020-08-10}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ਕਿਤਾਬਾਂ== * ਇਸ਼ਕ ਮੇਰਾ ਸੁਲਤਾਨ *''ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਿਸ਼'' *''ਵਤਨੋਂ ਦੂਰ'' ==ਕਵਿਤਾ ਆਡੀਓ ਐਲਬਮਾਂ== * ਇਸ਼ਕ ਮੇਰਾ ਸੁਲਤਾਨ *''ਫਕੀਰੀਆਂ'' *''ਦਸਤਕ'' ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== *''ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ'' *''ਇਸ਼ਕ-ਮਾਈ ਰਿਲੀਜ਼ਨ'' *''ਵੋਹ'' (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ) *''ਰਾਜਾ ਅਬਰੋਡੀਆ'' (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ) ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] f1ilh8lcc2cm8pw6pe3bcu2umr8opix 0 142959 839344 720782 2026-05-13T12:46:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839344 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|alt_name=''Parlour Wali Larki''|image=Parlour Wali Larki.jpeg|caption=|genre=[[ਸੋਸਲ| ਸੋਸਲ ਡਰਾਮਾ]]<br>[[ਫੈਮਲੀ ਡਰਾਮਾ]]<br>[[ਰੁਮਾਂਰਿਕ|ਲਵ ਸਟੋਰੀ]]|writer=ਫਵਾਦ ਕਾਸ਼ਿਫ|director=[[ਨਾਦੀਆ ਅਫਗ਼ਾਨ]]|starring=[[ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ]] <br/> [[ਕਿਰਨ ਹੱਕ]] <br/> [[ਜਾਨਾ ਮਲਿਕ]]|theme_music_composer=|composer=|country=ਪਾਕਿਸਤਾਨ|language=ਉਰਦੂ|num_seasons=|num_episodes=77<!-- https://facebook.com/watch/?v=296166898004871 -->|producer=ਕਾਸ਼ਿਫ ਕਬੀਰ|location=[[ਲਾਹੌਰ]]|runtime=<!--Approx 18 Minutes-->|first_aired={{Start date|2018|12|3|df=y}}|last_aired={{End date|2019|5|4|df=y}}|network=[[BOL Entertainment]]|image_alt=|creator=|list_episodes=|channel=|cinematography=Ali Bodla}} '''ਬੋਲ ਕਾਫ਼ਾਰਾ''' ([[ਉਰਦੂ]]: بول کفارہ, lit. 'ਪ੍ਰਾਸਚਿੱਤ ਦਿਓ'; ਬਦਲਵੇਂ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਰਲਰ ਵਾਲੀ ਲੜਕੀ, [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]]: پارللالیللڑکی, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ। 'ਪਾਰਲਰ ਗਰਲ') 2018 ਦਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਅਲ ਹੈ ਜੋ ਬੀ.ਓ.ਐਲ. (ਬੋਲ) ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ [[ਨਾਦੀਆ ਅਫਗਾਨ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ [[ਫਵਾਦ ਕਾਸ਼ੀਫ]] ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਡਰਾਮੇ ਵਿੱਚ [[ਮੋਮੀਨਾ ਇਕਬਾਲ]] ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ੨੦੧੮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://dailytimes.com.pk/207714|title=I want to be an actor and nothing else: Zaib Khan|author=Ally Adnan|date=26 February 2018|work=[[dailytimes.com.pk|Daily Times]]|accessdate=19 February 2022|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418130738/https://dailytimes.com.pk/207714/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.somethinghaute.com/video-momina-iqbal-says-she-owes-her-acting-career-to-nadia-afgan|title=Video: Momina Iqbal says she owes her acting career to Nadia Afgan|date=14 April 2021|work=Something Haute|accessdate=19 February 2022}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=https://tribune.com.pk/story/2325580/d|title=Done with clichés: Nadia Afgan wants better roles for women on TV|date=20 October 2021|work=[[The Express Tribune]]|accessdate=19 February 2022}}</ref><ref>{{cite news|url=https://minutemirror.com.pk/sunday-conversation-12-questions-with-nadia-afgan-8496|title=Sunday conversation: 12 questions with Nadia Afgan|author=Muhammad Ali|date=31 October 2021|work=MinuteMirror|accessdate=19 February 2022|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219030815/https://minutemirror.com.pk/sunday-conversation-12-questions-with-nadia-afgan-8496/|url-status=dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox song|name=|type=ਗੀਤ|artist=ਸੇਹਰ ਗ਼ੁਲ ਖਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਫਯਾਜ਼ ਕਵਾਲ|language=[[ਉਰਦੂ]]|released={{Start date|2018|5|26|df=y}}|genre=[[ਪੋਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੋਪ]], [[ਕਵਾਲੀ]]|length={{Duration|m=7|s=11}}|label=ਬੋਲ (ਬੀ ੳ ਐਲ)|composer=ਅਸੀਮ ਰਜ਼ਾ<br>Soch Band|lyricist=ਅਸੀਮ ਰਜ਼ਾ|producer=BOL (ਬੋਲ)|misc={{External music video|type=song|{{YouTube|B1Jrf2Pz5vU|Music video}}}}}} ਕਵੀ [[ਆਸਿਮ ਰਜ਼ਾ]] ਨੇ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ ਲਈ [[ਨੁਸਰਤ ਫ਼ਤਿਹ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਨੁਸਰਤ ਫਤਿਹ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਦੀ ਕਵਾਲੀ "ਬੋਲ ਕਾਫਾਰਾ" ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ [[ਸੇਹਰ ਗੁਲ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ ਫਿਆਜ਼]] ਕਵਾਲ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਬੋਲ ਕਾਫਰਾ ਗੀਤ ਨੂੰ ਕੱਲਰ ਕਹਾਰ ਤਹਿਸੀਲ (ਚੱਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸਵਾਇਕ ਝੀਲ ਅਤੇ ਕਟਾਸ ਰਾਜ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਆਕਰਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਅਲੀ ਬੋਦਲਾ ਦੁਆਰਾ ਫਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ [[ਯੂਟਿਊਬ|ਯੂ-ਟਿਊਬ]] 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] [[ਸੰਗੀਤ]] ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/06/bol-entertainments-bol-kaffara-surpasses-100-million-views-on-youtube|title=BOL Entertainment's 'BOL Kaffara' Surpasses 100 Million Views On YouTube|date=20 June 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014909/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/06/bol-entertainments-bol-kaffara-surpasses-100-million-views-on-youtube|dead-url=yes}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਗਾਣੇ ਨੂੰ ਬੀਓਐਲ ਬੀਟਸ ਵਿੱਚ [[ਅਨਿਲਕਾ ਗਿੱਲ]] ਅਤੇ ਜ਼ੈਨ ਉਲ ਅਬੀਡੇਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/02/bol-kaffara-by-bol-beats-has-been-released|title=BOL Kaffara By BOL Beats Has Been Released!|date=27 February 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014907/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/02/bol-kaffara-by-bol-beats-has-been-released|dead-url=yes}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕਾ [[ਨੇਹਾ ਕੱਕੜ]] ਅਤੇ [[ਜੁਬਿਨ ਨੌਟੀਆਲ]] ਨੇ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://dailytimes.com.pk/822561|title=Asim Raza calls Jubin Nautiyal, Neha Kakkar 'cheaters'|date=29 September 2021|work=Daily Times|accessdate=19 February 2022|archive-date=18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418142237/https://dailytimes.com.pk/822561/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bolnews.com/entertainment/2021/09/bol-kaffara-by-bol-beats-is-right-now-indias-most-popular-song|title=BOL Kaffara by BOL Beats is right now India's most popular song|date=26 September 2021|accessdate=19 February 2022|publisher=BOL|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219014907/https://www.bolnews.com/entertainment/2021/09/bol-kaffara-by-bol-beats-is-right-now-indias-most-popular-song|dead-url=yes}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੀਤ]] 5xjzm6j7u8h85ic5y3r5kw9ah1sn7kc 0 143048 839384 808303 2026-05-13T21:42:48Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839384 wikitext text/x-wiki ਰੁਬੀਏਸੀ /r uː b i ɪ ʃ iː / [[ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟਾ|ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਕੌਫੀ''', '''ਮੈਡਰ''', ਜਾਂ '''ਬੈੱਡਸਟ੍ਰਾ ਪਰਿਵਾਰ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰੱਖਤ, ਝਾੜੀਆਂ, ਲਿਆਨਾ, ਜਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਡੰਡੀ ਸਟਿਪੁਲਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੂਪ ਐਕਟਿਨੋਮੋਰਫਿਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਧਾਰਨ, ਉਲਟ ਪੱਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪਛਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 620 [[ਜਿਨਸ (ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨ)|ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 13,500 [[ਪ੍ਰਜਾਤੀ|ਕਿਸਮਾਂ]] ਹਨ, ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਐਂਜੀਓਸਪਰਮ ਪਰਿਵਾਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰੁਬੀਏਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਬਟ੍ਰੋਪਿਕਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।<ref name="Stevens"/> ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ''ਕੌਫੀ'', [[ਕੌਫ਼ੀ|ਕੌਫੀ]] ਦਾ ਸਰੋਤ, ''ਸਿਨਕੋਨਾ'', ਐਂਟੀਮਲੇਰੀਅਲ ਐਲਕਾਲਾਇਡ ਕੁਇਨਾਈਨ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਕੁਝ ਰੰਗਦਾਰ ਪੌਦੇ ( ''ਜਿਵੇਂ ਕਿ'', ''ਰੂਬੀਆ'' ), ਅਤੇ ਸਜਾਵਟੀ ਕਿਸਮਾਂ ( ''ਜਿਵੇਂ'', ''ਗਾਰਡੇਨੀਆ'', ''ਆਈਕਸੋਰਾ'', ''ਪੇਂਟਾਸ'' ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਵਰਣਨ == ਰੂਬੀਏਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੁਮੇਲ ਸਮੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ-ਉਲਟ ਜਾਂ ਘੁਰਨੇ ਵਾਲੇ ਪੱਤੇ ਜੋ ਸਧਾਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਡੰਡੀ ਸਟਿਪੁਲਸ, ਟਿਊਬੁਲਰ ਸਿਮਪੈਟਲਸ ਐਕਟਿਨੋਮੋਰਫਿਕ ਕੋਰੋਲਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਟੀਆ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਛਾਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। == ਵੰਡ ਅਤੇ ਪੈਦਾਇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ == ਰੁਬੀਏਸੀ ਦੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਵੰਡ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਰੁਵੀ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਰਗੇ ਅਤਿਅੰਤ ਵਾਤਾਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਵੰਡ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵੰਡ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਅਪਵਾਦ ਰੂਬੀਏ ਕਬੀਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਸ਼ੀਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਹੀ ਪੈਨਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਹਨ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ''Ixora'', ''Psychotria'' ), ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੈਲੀਓਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਫਰੋ-ਅਮਰੀਕਨ ਵੰਡ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਸਬਿਸੀਆ'' )। ਸਧਾਰਣ ਰੂਬੀਸੀਅਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਅਤੇ ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਫਲੋਰਿਸਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਵੈਨੇਜ਼ੁਐਲਾ|ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ]] ਅਤੇ ਨਿਊ ਗਿਨੀ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਵਸਥਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੈਨੇਜ਼ੁਏਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਅਤੇ [[ਕਿਊਬਾ|ਕਿਊਬਾ ਹੈ]]<ref name="Davis2009"/>। ਰੂਬੀਏਸੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੱਕੜ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੁਡੀ ਰੂਬੀਸੀਅਸ ਬੂਟੇ ਘੱਟ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਉਚਾਈ ਵਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਰੁਬੀਏਸੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ (ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ, ਉਚਾਈ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਬਣਤਰ, ਆਦਿ) ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ (ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ ਅਕਸਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ)। == ਚਿੱਤਰ ਗੈਲਰੀ == <gallery> ਤਸਵੀਰ:Alberta magna.jpg|''[[Alberta magna|ਅਲਬਰਟਾ ਮੈਗਨਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:IMG 7387-Arachnothryx leucophylla.jpg|''[[Arachnothryx leucophylla|ਅਰਾਕਨੋਥ੍ਰੀਕਸ ਲਿਊਕੋਫਿਲਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:Asperula tinctoria Marzanka barwierska 01.jpg|''[[Asperula tinctoria|ਐਸਪੇਰੁਲਾ ਟਿੰਕਟੋਰੀਆ]]'' ਤਸਵੀਰ:Bikkia philippinensis.jpg|''[[Bikkia philippinensis|ਬਿੱਕੀਆ ਫਿਲੀਪੀਨੇਸਿਸ]]'' ਤਸਵੀਰ:Chiococca alba.jpg|''[[Chiococca alba|ਚਿਓਕੋਕਾ ਐਲਬਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:Coffee Flowers.JPG|''[[Coffea arabica|ਕੌਫੀ ਅਰਬਿਕਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:Galium uliginosum W.jpg|''[[Galium uliginosum|ਗੈਲੀਅਮ ਯੂਲਿਜੀਨੋਸਮ]]'' ਤਸਵੀਰ:Gardenia thunbergia.JPG|''[[Gardenia thunbergia|ਗਾਰਡੇਨੀਆ ਥਨਬਰਗੀਆ]]'' ਤਸਵੀਰ:Ixora coccinea- jungle geranium.JPG|''[[Ixora coccinea]]'' ਤਸਵੀਰ:Soka-Ixora javanica1.jpg|''[[Ixora javanica]]'' ਤਸਵੀਰ:Mitragyna speciosa111.JPG|''[[Mitragyna speciosa|Mitragyna ਸਪੈਸੀਓਸਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:Morinda pubescens in Ananthagiri forest, AP W IMG 9225.jpg|''[[Morinda pubescens|ਮੋਰਿੰਡਾ pubescens]]'' ਤਸਵੀਰ:Nertera depressa 1.jpg|''[[Nertera granadensis|ਨੇਰਟੇਰਾ ਗ੍ਰੈਨੇਡੈਂਸਿਸ]]'' ਤਸਵੀਰ:Psychotria poeppigiana (bracts).jpg|''[[Psychotria poeppigiana|ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀ ਪੋਏਪੀਗਿਆਨਾ]]'' ਤਸਵੀਰ:Sherardia arvensis Kaldari 01.jpg|''[[Sherardia arvensis|ਸ਼ੇਰਾਰਡੀਆ ਆਰਵੇਨਸਿਸ]]'' </gallery> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|refs=<ref>{{cite journal|vauthors=Hammel BE |year=2015|title=Three new species of Pentagonia (Rubiaceae) from southern Central America, one foreseen, two surprising|journal=Phyotneuron|volume=46|pages=1–13|url= http://www.phytoneuron.net/2015Phytoneuron/46PhytoN-Pentagonia.pdf}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb|title=Angiosperm Phylogeny Website|access-date=1 June 2014}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Igersheim A, Puff C, Leins P, Erbar C |year=1994|title=Gynoecial development of ''Gaertnera'' Lam. and of presumably allied taxa of the Psychotrieae (Rubiaceae): secondary 'superior' vs. inferior ovaries|journal=Botanische Jahrbücher für Systematik|volume=116|pages=401–414}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Robbrecht E|year=1988|title=Tropical woody Rubiaceae|journal=Opera Botanica Belgica|volume=1|pages=1–271}}</ref> <ref>{{cite book|author=Takhtajan A|year=2009|title=Flowering Plants|edition=2|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-9608-2}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Davis AP, Govaerts R, Bridson DM, Ruhsam M, Moat J, Brummitt NA |year=2009|title=A global assessment of distribution, diversity, endemism, and taxonomic effort in the Rubiaceae|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=96|issue=1|pages=68–78| doi=10.3417/2006205|s2cid=86558504}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Delprete PG|year=2009|title=Taxonomic history, morphology, and reproductive biology of the tribe Posoquerieae (Rubiaceae, Ixoroideae)|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=96|issue=1|pages=79–89| doi=10.3417/2006192|s2cid=86495664}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Anderson WR|year=1973|title=A morphological hypothesis for the origin of heterostyly in the Rubiaceae|journal=Taxon|volume=22|issue=5/6|pages=537–542|doi=10.2307/1218628|jstor=1218628}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Bridson DM|year=1987|title=Studies in African Rubiaceae-Vanguerieae: a new circumscription of ''Pyrostria'' and a new subgenus, ''Canthium'' subgen. ''Bullockia''|journal=Kew Bulletin|volume=42|issue=3|pages=611–639|doi=10.2307/4110068|jstor=4110068}}</ref> <ref>{{cite book|author=Kapitany A|title=Australian succulent plants: an introduction|publisher=Kapitany Concepts|location=Boronia, Victoria|year=2007|pages=144–155|isbn=978-0-646-46381-0}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Verstraete B, Lachenaud O, Smets E, Dessein S, Sonké B |year=2013|title=Taxonomy and phylogeny of ''Cuviera'' (Rubiaceae-Vanguerieae) and reinstatement of the genus ''Globulostylis'' with the description of three new species|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=173|issue=3|pages=407–441|doi=10.1111/boj.12062|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Tilney PM, van Wyk AE, van deer Merwe CF |year=2012|title=Structural evidence in ''Plectroniella armada'' (Rubiaeae) for possible material exchange between domatia and mites|journal=PLOS ONE|volume=7|issue=7|pages=e39984|doi=10.1371/journal.pone.0039984|pmid=22792206|pmc=3390328|bibcode=2012PLoSO...739984T|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Lemaire B, Vandamme P, Merckx V, Smets E, Dessein S |year=2011|title=Bacterial leaf symbiosis in angiosperms: host specificity without co-speciation|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=9|pages=e24430|doi=10.1371/journal.pone.0024430|pmid=21915326|pmc=3168474|bibcode=2011PLoSO...624430L|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Verstraete B, Van Elst D, Steyn H, Van Wyk B, Lemaire B, Smets E, Dessein S |year=2011|title=Endophytic bacteria in toxic South African plants: identification, phylogeny and possible involvement in gousiekte|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=4|pages=e19265|doi=10.1371/journal.pone.0019265|pmid=21541284|pmc=3082559|bibcode=2011PLoSO...619265V|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Verstraete B, Janssens S, Smets E, Dessein S |year=2013|title=Symbiotic beta-proteobacteria beyond legumes: ''Burkholderia'' in Rubiaceae|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=1|pages=e55260|doi=10.1371/journal.pone.0055260|pmid=23372845|pmc=3555867|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Verstraete B, Janssens S, Lemaire B, Smets E, Dessein S |year=2013|title=Phylogenetic lineages in Vanguerieae (Rubiaceae) associated with ''Burkholderia'' bacteria in sub-Saharan Africa|journal=American Journal of Botany|volume=100|issue=12|pages=2380–2387|doi=10.3732/ajb.1300303|pmid=24275705}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Sieber S, Carlier AL, Neuburger M, Grabenweger G, Eberl L, Gademann K|year=2015|title=Isolation and total synthesis of kirkamide, an aminocyclitol from an obligate leaf nodule symbiont|journal=Angewandte Chemie International Edition|volume=54|issue=27|pages=7968–7970|doi=10.1002/anie.201502696|pmid=26033226|url=https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120735/7/angewandte_authac.pdf|access-date=2022-07-02|archive-date=2024-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240321063619/https://www.zora.uzh.ch/id/eprint/120735/7/angewandte_authac.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite book|author=Simpson MG|year=2006|title=Plant Systematics|edition=1|publisher=Elsevier Academic Press|isbn=978-0-12-644460-5}}</ref> <ref>{{cite book|author=Jussieu A L de|year=1789|title=Genera Plantarum|page=206|publisher=Herissant & Barrois|location=Paris|url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/5437428}}</ref> <ref>{{cite book|author=Durand JF|year=1782|title=Notions Élémentaires de Botanique |page=274|publisher=LN Frantin|location=Dijon}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Fay MF, Bremer B, Prance GT, van der Bank M, Bridson D, Chase MW |year=2000|title=Plastid ''rbcL'' sequence data show Dialypetalanthus to be a member of Rubiaceae|journal=Kew Bulletin|volume=55|issue=4|pages=853–864|doi=10.2307/4113630|jstor=4113630}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Rogers GK|year=1981|title=The wood of ''Gleasonia'', ''Henriquezia'', and ''Platycarpum'' (Rubiaceae) and its bearing on their classification: some new considerations|journal=Brittonia|volume=33|issue=3|pages=461–465|doi=10.2307/2806441|jstor=2806441|s2cid=85070681}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Wunderlich R|year=1971|title=Die systematische Stellung von ''Theligonum''|journal=Österreichische Botanische Zeitschrift |volume=119|issue=4–5|pages=329–394|doi=10.1007/bf01377490|s2cid=41742399}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Rutishauser F, Ronse Decraene LP, Smets E, Mendoza-Heuer I |year=1998|title=''Theligonum cynocrambe'': developmental morphology of a peculiar rubiaceous herb|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=210|issue=1|pages=1–24|doi=10.1007/BF00984724|s2cid=22331639|url=http://doc.rero.ch/record/309685/files/606_2004_Article_BF00984724.pdf}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Robbrecht E, Manen JF |year=2006|title=The major evolutionary lineages of the coffee family (Rubiaceae, angiosperms). Combined analysis (nDNA and cpDNA) to infer the position of ''Coptosapelta'' and ''Luculia'', and supertree construction based on ''rbcL'', ''rps16'', ''trnL-trnF'' and ''atpB-rbcL'' data. A new classification in two subfamilies, Cinchonoideae and Rubioideae|journal=Systematic Geography of Plants|volume=76|pages=85–146}}</ref> <ref>{{cite book|author=Hooker JD|veditors=Bentham G, Hooker JD |title=Genera planetarium ad exemplaria imprimis in herbaria kewensibus servata defirmata|volume=2|location=London|date=1873|pages=7–151|chapter=Ordo LXXXIV. Rubiaceae}}</ref> <ref>{{cite book|author=Schumann K|veditors=Engler A, Prantl K |title=Die natürlichen Pflanzenfamilien|volume=4|issue=4|publisher=Engelmann|location=Leipzig|date=1891|pages=1–156|chapter=Rubiaceae}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Baillon H|year=1878|title=Sur les limits du genre ''Ixora''|journal=Adansonia|volume=12|pages=213–219}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Solereder H|year=1893|title=Ein Beitrag zur anatomischen Charakteristik und zur Systematik deer Rubiaceen|journal=Bull. Herb. Boissier|volume=1|pages=167–183}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Verdcourt B|year=1958|title=Remarks on the classification of the Rubiaceae|journal=Bulletin du Jardin Botanique de l'État à Bruxelles|volume=28|issue=3|pages=209–281|doi=10.2307/3667090|jstor=3667090}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Bremekamp CEB|year=1966|title=Remarks on the position, the delimitation and the subdivision of the Rubiaceae|journal=Acta Botanica Neerlandica|volume=15|pages=1–33|doi=10.1111/j.1438-8677.1966.tb00207.x|url=http://www.repository.naturalis.nl/record/534976}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Bremer B, Andreasen K, Olsson D |year=1995|title=Subfamilial and tribal relationships in the Rubiaceae based on rbcL sequence data|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=82|issue=3|pages=383–397|doi=10.2307/2399889|jstor=2399889}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Rydin C, Kainulainen K, Razafimandimbison SG, Smedmark JE, Bremer B |year=2009|title=Deep divergences in the coffee family and the systematic position of ''Acranthera''|journal=Plant Systematics and Evolution|volume=278|issue=1–2|pages=101–123|doi=10.1007/s00606-008-0138-4|s2cid=26350567|url=http://doc.rero.ch/record/322387/files/606_2008_Article_138.pdf}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Bremer B|year=2009|title=A review of molecular phylogenetic studies of Rubiaceae|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=96|issue=1|pages=4–26|doi=10.3417/2006197|s2cid=53378010}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Kainulainen K, Razafimandimbison SG, Bremer B |year=2013|title=Phylogenetic relationships and new tribal delimitations in subfamily Ixoroideae (Rubiaceae)|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=173|issue=3|pages=387–406|doi=10.1111/boj.12038|doi-access=free}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Mouly A, Kainulainen K, Persson C, Davis AP, Wong KM, Razafimandimbison SG, Bremer B |year=2014|title=Phylogenetic structure and clade circumscriptions in the Gardenieae complex (Rubiaceae)|journal=Taxon|volume=63|issue=4|pages=801–818|doi=10.12705/634.4}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Bremer B, Bremer K, Heidari N, Erixon P, Olmstead RG, Anderberg AA, Källersjö M, Barkhordarian E |year=2002|title=Phylogenetics of asteroids based on 3 coding and 3 non-coding chloroplast DNA markers and the utility of non-coding DNA at higher taxonomic levels|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=24|issue=2|pages=274–301|doi=10.1016/s1055-7903(02)00240-3|pmid=12144762}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Bremer B, Eriksson T |year=2009|title=Time tree of Rubiaceae: phylogeny and dating the family, subfamilies, and tribes|journal=International Journal of Plant Sciences|volume=170|issue=6|pages=766–793|doi=10.1086/599077|s2cid=49332892}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Graham A|year=2009|title=Fossil record of the Rubiaceae|journal=Annals of the Missouri Botanical Garden|volume=96|issue=1|pages=90–108|doi=10.3417/2006165|s2cid=84196922}}</ref> <ref>{{cite journal|vauthors=Riba J, Valle M, Urbano G, Yritia M, Morte A, Barbanoj MJ |year=2003|title=Human pharmacology of ayahuasca: subjective and cardiovascular effects, monoamine metabolite excretion, and pharmacokinetics|journal=Journal of Pharmacology and Experimental Therapeutics|pmid=12660312|volume=306|issue=1|pages=73–83|doi=10.1124/jpet.103.049882|s2cid=6147566}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Reveal JL|year=2012|title=Newly required infrafamilial names mandated by changes in the code of nomenclature for algae, fungi and plants|journal=Phytoneuron|volume=33|pages=1–32}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://apps.kew.org/wcsp/home.do|title=World Checklist of Rubiaceae|access-date=1 March 2016}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/08/91/97/00001/FW03300.pdf|title=Brazil Pusley, ''Richardia brasiliensis'' (Moq.)|last1=Hall|first1=D|last2=Vandiver|first2=V|last3=Sellers|first3=B|date=1991|publisher=University of Florida|access-date=9 August 2018|archive-date=10 ਅਗਸਤ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180810042713/http://ufdcimages.uflib.ufl.edu/UF/00/08/91/97/00001/FW03300.pdf|url-status=dead}}</ref>}} 9fqe9hub4co73rwou7k45etdwe9l8p5 0 144182 839365 834291 2026-05-13T16:38:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839365 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੀਨਾ ਓਰਫਾਨੋ | image = <!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | alt = | caption = | native_name = Μίνα Ορφανού | native_name_lang = el | birth_date = {{Birth date and age|1982|05|03|df=y}} | birth_place = ਰੋਡਜ਼, [[ਗ੍ਰੀਸ]] | nationality = | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | known_for = }} '''ਮੀਨਾ ਓਰਫਾਨੋ''' ( {{lang-gr|Μίνα Ορφανού}}; 3 ਮਈ 1982 ਨੂੰ ਰੋਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ) ਇੱਕ ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref>[http://www.inewsgr.com/0/mina-orfanou-i-allagi-fylou-oi-ektroseis-kai-to-sok-tou-kostopoulou.htm Μίνα Ορφανού: Η αλλαγή φύλου, οι εκτρώσεις και το σοκ του Κωστόπουλου] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220822105346/https://www.inewsgr.com/0/mina-orfanou-i-allagi-fylou-oi-ektroseis-kai-to-sok-tou-kostopoulou.htm |date=2022-08-22 }}, 1NewsGr.com, 1 December 2102. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.fimes.gr/2012/05/mina-orfanou-allagi-fylou/ Μίνα Ορφανού: τι αποκαλύπτει για αλλαγή φύλου]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, fimes.gr, 19 May 2012. Retrieved 20 June 2014<br />– ''The New York Times'', [https://web.archive.org/web/20141129223648/http://www.nytimes.com/movies/person/1644778/Mina-Orfanou Mina Orfanou filmography]. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.grreporter.info/en/greek_oscars_were_given_away/2740 Greek Oscars were given away!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818090245/http://www.grreporter.info/en/greek_oscars_were_given_away/2740/ |date=2012-08-18 }}, Greek Reporter, 4 May 2010. Retrieved 20 June 2014<br />– Alissa Simon, [https://variety.com/2009/film/reviews/a-woman-s-way-1200473703/ Review: ‘A Woman’s Way’], ''Variety'', 11 February 2009. Retrieved 20 June 2014<br />– [http://www.zougla.gr/lifestyle/article/se-rolo-mamas-i-mina-orfanou Se rolo mamas i Mina Orfanou], ''Zougla'' magazine, lifestyle section, 11 June 2014. Retrieved 18 June 2014<br />– [http://www.tribune.gr/celebrities/news/article/35342/mina-orfanou-mono-kato-meros-tou-magio-se-pisina-fotografia.html "Mina Orfanos only with the bottom of the swimsuit in a pool"], ''Tribune'' (Greece), May 2014. Retrieved 18 June 2014</ref> ਉਸਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਲਿਮਨੋਸ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|title=Μίνα Ορφανού|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201071114/http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|archive-date=2016-02-01|access-date=2016-02-06}}</ref> ਉਹ ''ਸਟ੍ਰੇਲਾ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ 2010 ਦੇ ਹੇਲੇਨਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name="People Greece">{{Cite web|url=http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|title=Μίνα Ορφανού – People Greece|website=[[People (magazine)|People]]|access-date=22 June 2014|archive-date=1 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201071114/http://www.peoplegreece.com/celebrity/mina-orfanou/|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ [[ਟਰਾਂਸ ਔਰਤ|ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://thecaller.gr/lifestyle/i-mina-orfanou-xespa-eimai-trans-kai/|title=Η Μίνα Ορφανού ξεσπά: Είμαι τρανς! Και τι έγινε; (ΒΙΝΤΕΟ)|date=2017-04-09|website=TheCaller.Gr|language=el|access-date=2019-01-25}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|3219597}} * [http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=8CBFA293-E900-430A-A67B-F204D7BA41A0 iShow.gr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181025064126/http://www.ishow.gr/personBio.asp?guid=8CBFA293-E900-430A-A67B-F204D7BA41A0 |date=2018-10-25 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1982]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] f8i9bo0c2xwm8k2qow2yra2slcsj7bz 0 144939 839369 810938 2026-05-13T17:35:08Z Sonia Atwal 49604 839369 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ''' ਟੀਮ ਖੇਡ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ [[ਔਰਤ|ਔਰਤਾਂ]] ਦੁਆਰਾ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 108 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 11 ਨੂੰ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਅਤੇ [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀਆਂ ਕੋਲ [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਦਰਜਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਰਿਕਾਰਡ ਮੈਚ 26 ਜੁਲਾਈ, 1745 ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/149859.html|title=Gus arrives|website=ESPN Cricinfo|access-date=1 July 2019}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਸਭਾ]] ਨੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਲਈ [[ਪਹਿਲਾ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਅਤੇ [[ਏ ਦਰਜਾ ਕ੍ਰਿਕਟ|ਸੂਚੀ ਏ]] ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2355517|title=ICC Board appoints Afghanistan Working Group|website=International Cricket Council|access-date=17 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.womenscriczone.com/icc-appoints-working-group-to-review-afghanistan-cricket|title=ICC appoints Working Group to review status of Afghanistan cricket; women's First Class, List A classification to align with men's game|website=Women's CricZone|access-date=17 November 2021|archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117092611/https://www.womenscriczone.com/icc-appoints-working-group-to-review-afghanistan-cricket|url-status=dead}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == 1958 ਵਿੱਚ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ]] ਦਾ ਗਠਨ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਤਾਲਮੇਲ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਵੂਮੈਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ 32 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। 2005 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਸੰਸਥਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ ਨੂੰ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ਆਈਸੀਸੀ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ == [[ਤਸਵੀਰ:Southern_Stars_vs_West_Indies_women's_cricket_(15519381509).jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a9/Southern_Stars_vs_West_Indies_women%27s_cricket_%2815519381509%29.jpg/268px-Southern_Stars_vs_West_Indies_women%27s_cricket_%2815519381509%29.jpg|alt=Australia's Meg Lanning sweeps during the West Indies tour of Australia in 2014. The wicket-keeper is Merissa Aguilleira.|thumb|268x268px| [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਦੀ [[ਮੈਗ ਲੈਨਿੰਗ|ਮੇਗ ਲੈਨਿੰਗ]] 2014 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਨਡੇ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਸਵੀਪ ਸ਼ਾਟ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਵਿਕਟਕੀਪਰ ਮੇਰਿਸਾ ਐਗੁਲੇਇਰਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2014-2016-17-772563/australia-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-754813/full-scorecard|title=Full Scorecard of WI Women vs AUS Women 3rd ODI 2014-2016/17 - Score Report|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-04-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2014-2016-17-772563/australia-women-vs-west-indies-women-2nd-odi-754811/full-scorecard|title=Full Scorecard of AUS Women vs WI Women 2nd ODI 2014-2016/17 - Score Report|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-04-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2014-2016-17-772563/australia-women-vs-west-indies-women-1st-odi-754809/full-scorecard|title=Full Scorecard of WI Women vs AUS Women 1st ODI 2014-2016/17 - Score Report|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2021-04-07}}</ref>]] ਦਸੰਬਰ 1934 ਵਿਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਅਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਔਰਤਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ [[ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ। 2007 ਵਿੱਚ [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਦਸਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਟੈਸਟ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਣ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ]] ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। [[ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਨੂੰ 1973 ਵਿੱਚ [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1,000ਵਾਂ ਮਹਿਲਾ ਵਨਡੇ 2016 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਨੇ ਇਸ ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਦਬਦਬਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੇ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ 80% ਮੈਚ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। 2004 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਫਾਰਮੈਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, 2006 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਿਰਫ ਚਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ, 2007 ਵਿੱਚ ਛੇ ਮੈਚ, 2008 ਵਿੱਚ ਦਸ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਵੀ ਹੋਇਆ। ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। == ਮਹਿਲਾ ਫਰੈਂਚਾਇਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ == 2015 ਤੋਂ, ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡੀ ਹੈ। 2016 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 2018 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ। ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਚੈਲੇਂਜ 2018 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ-ਟੀਮ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2019 ਵਿੱਚ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 2018 ਵਿੱਚ, ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਵੇਲਜ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦ ਹੰਡਰਡ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਾਰਕੀਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ, 23 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ, ਇਹ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੈਚ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। 2022 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ The 6ixty ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਤਿਮਾਹੀ T10 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨਗੇ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਅਗਸਤ 2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਮਹਿਲਾ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵੀ। 6ixty ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ T10 ਮੈਚਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ ਜੋ 2019 ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਪਲੇਆਫ ਮੈਚਾਂ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਨ। == ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2022 == ਅਗਸਤ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਗੇਮਜ਼ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੇ 2022 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। [[ਐਜਬੈਸਟਨ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਦਾਨ|ਐਜਬੈਸਟਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈਆ ਅਤੇ ਇਹ ਟੀ-20 ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕ੍ਰਿਕਟ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮਾਂ]] itnyvjut9j9pge15oagr2vcp9bc5yjy 0 145521 839359 810937 2026-05-13T16:04:10Z Sonia Atwal 49604 839359 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ''' '''(WODI)''' [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਾ ਸੀਮਤ ਓਵਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਮੈਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 50 ਓਵਰਾਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ 1973 ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਜੋ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਵਿੱਚ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਇਲੈਵਨ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ। 1,000ਵਾਂ ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿਚਾਲੇ 13 ਅਕਤੂਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="thousand">{{cite news|url=http://www.icc-cricket.com/news/2016/news/96485/south-africa-and-new-zealand-to-feature-in-1000th-womens-odi|title=South Africa and New Zealand to feature in 1000th women's ODI|date=12 October 2016|work=ICC|access-date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013081440/http://www.icc-cricket.com/news/2016/news/96485/south-africa-and-new-zealand-to-feature-in-1000th-womens-odi|archive-date=13 October 2016|url-status=dead}}</ref> ਮਹਿਲਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਥਿਤੀ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ICC) ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ICC ਦੇ ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਸੀ। ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਪੰਜ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ WODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/2596324|title=Two new teams in next edition of ICC Women's Championship|work=International Cricket Council|access-date=25 May 2022}}</ref> == ਸ਼ਾਮਲ ਦੇਸ਼ == {{columns-list|colwidth=10em|*{{crw|AFG|2013}} *{{crw|AUS}} *{{crw|BAN}} *{{crw|ENG}} *{{crw|IND}} *{{crw|IRE}} *{{crw|NED}} *{{crw|NZL}} *{{crw|PAK}} *{{crw|PNG}} *{{crw|SA}} *{{crw|SCO}} *{{crw|SL}} *{{crw|THA}} *{{crw|USA}} *{{crw|WIN}} *{{crw|ZIM}}}} 2006 ਵਿੱਚ ਆਈ.ਸੀ.ਸੀ. ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸਿਖਰਲੇ 10 ਰੈਂਕ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਟੈਸਟ ਅਤੇ ਵਨਡੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲੇਗਾ। 2011 ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਦੌਰਾਨ ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਨੇ ਸਿਖਰਲੇ 6 ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਓਡੀਆਈ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 4 ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 6 ਨੇ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੋਟੀ ਦੇ 10 ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://icc-cricket.yahoo.net/events_and_awards/wwc/qualification/newsdetails.php?newsId=17957_1322127720|title=Ireland and Bangladesh secure ODI status|publisher=ICC|access-date=24 November 2011}}{{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ICC ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡੇਵ ਰਿਚਰਡਸਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ICC ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਵੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਵਨਡੇ ਦਰਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਟੀਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਲਿਸਟ ਏ ਮੈਚ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/women-world-cup-qualifier-2021-bangladesh-trounce-usa-pakistan-survive-thailand-banana-peel-1290748|title=Bangladesh trounce USA; Pakistan survive Thailand banana peel|work=ESPN Cricinfo|access-date=23 November 2021}}</ref> ਇਹ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਲਈ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਅਤੇ ਸੂਚੀ ਏ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2355517|title=ICC Board appoints Afghanistan Working Group|work=International Cricket Council|access-date=17 November 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/icc-appoints-working-group-to-review-afghanistan-cricket|title=ICC appoints Working Group to review status of Afghanistan cricket; women's First Class, List A classification to align with men's game|work=Women's CricZone|access-date=17 November 2021|archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117092611/https://www.womenscriczone.com/icc-appoints-working-group-to-review-afghanistan-cricket|url-status=dead}}</ref> ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪੂਰੀ ਮੈਂਬਰ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਟੈਸਟ ਅਤੇ WODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/2081342|title=The International Cricket Council (ICC) Board and Committee meetings have concluded following a series of virtual conference calls|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=ICC}}</ref> ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਨਡੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਨੀਦਰਲੈਂਡ, ਪਾਪੂਆ ਨਿਊ ਗਿਨੀ, ਸਕਾਟਲੈਂਡ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੂੰ WODI ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-womens-championship-2022-25-no-india-vs-pakistan-series-bangladesh-and-ireland-added-to-line-up-1316616|title=Bangladesh, Ireland added to 2022-25 Women's Championship; no India vs Pakistan series slotted|work=ESPN Cricinfo|access-date=25 May 2022}}</ref> ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ODI ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ODI ਰੁਤਬਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੁਤਬਾ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। * {{crw|DEN}} (1989–1999) * {{crw|JPN}} (2003) ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਟੀਮਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਓਡੀਆਈ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਪਰ ਜਾਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜਾਂ ਹੁਣ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਹੀਂ ਖੇਡਦੀਆਂ। ਤਿੰਨ ਸਿਰਫ 1973 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ। ਚਾਰ ਸਾਬਕਾ ਵਨਡੇ ਟੀਮਾਂ ਹਨ: * [[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_None.svg|25x25px]] [[International XI women's cricket team|International XI]] (1973–1982) * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica women's national cricket team|Jamaica]] (1973 only) * {{flagicon|TRI}} [[Trinidad and Tobago women's national cricket team|Trinidad and Tobago]] (1973 only) * {{flagicon|ENG}} [[Young England women's cricket team|Young England]] (1973 only) == ਰੈਂਕਿੰਗ == ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਖੇਡ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਟਵੰਟੀ 20 ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ICC_womens_ranking">{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89919/icc-womens-team-rankings-launched|title=ICC Women's Team Rankings launched|publisher=International Cricket Council|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225090128/http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89919/icc-womens-team-rankings-launched|archive-date=25 December 2016|access-date=12 January 2017|url-status=dead}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2018 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ T20I ਰੈਂਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="T20Istatus">{{cite web|url=http://static.icc-cricket.yahoo.net/ugc/documents/DOC_1F113528040177329F4B40FE47C77AE2_1254317933255_933.pdf|title=Women's Twenty20 Playing Conditions|publisher=[[International Cricket Council]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724140151/http://static.icc-cricket.yahoo.net/ugc/documents/DOC_1F113528040177329F4B40FE47C77AE2_1254317933255_933.pdf|archive-date=24 July 2011|access-date=9 February 2010|url-status=dead}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਵਨਡੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ T20I ਰੈਂਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877811|title=ICC Launches Global Women's T20I Team Rankings|date=12 October 2018|access-date=13 October 2018}}</ref> {{ICC Women's ODI Rankings}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> cytoh9qoteskzbae601yx1risrd8hq2 0 145522 839361 810457 2026-05-13T16:08:16Z Sonia Atwal 49604 839361 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (WT20I)''' [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ICC) ਦੇ ਦੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ 20 ਓਵਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀ-ਸਾਈਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਮੈਚ ਹੈ।<ref name="T20Istatus">{{cite web|url=http://static.icc-cricket.yahoo.net/ugc/documents/DOC_1F113528040177329F4B40FE47C77AE2_1254317933255_933.pdf|title=Women's Twenty20 Playing Conditions|publisher=[[International Cricket Council]]|access-date=9 February 2010|archive-date=24 ਜੁਲਾਈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724140151/http://static.icc-cricket.yahoo.net/ugc/documents/DOC_1F113528040177329F4B40FE47C77AE2_1254317933255_933.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਅਗਸਤ, 2004 ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/england/content/story/135007.html|title=Revolution at the seaside|last=Miller|first=Andrew|date=6 August 2004|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=24 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.womenscriczone.com/wonder-women-ten-t20i-records-women-own/|title=Wonder Women – Ten T20I records women own|work=Women's CricZone|access-date=21 April 2020|archive-date=10 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210080229/https://www.womenscriczone.com/wonder-women-ten-t20i-records-women-own|url-status=dead}}</ref>ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/ci/content/story/144628.html|title=Ponting leads as Kasprowicz follows|last=English|first=Peter|date=17 February 2005|publisher=[[Cricinfo]]|access-date=24 March 2010}}</ref> ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ 20, ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦਾ ਈਵੈਂਟ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2009 ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਪਰੈਲ 2018 ਵਿੱਚ, ICC ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ 20 ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ (WT20I) ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, 1 ਜੁਲਾਈ, 2018 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੇਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਪੂਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਵੰਟੀ20 ਹੋਣਗੇ।<ref name="status">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/672322|title=All T20I matches to get international status|work=International Cricket Council|access-date=26 April 2018}}</ref> ਜੂਨ, 2018 ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2018 ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ 20 ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ, ICC ਨੇ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਵੰਟੀ20 ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/770839|title=ICC Board brings in tougher Code of Sanctions|work=International Cricket Council|access-date=4 July 2018}}</ref> 22 ਨਵੰਬਰ, 2021 ਨੂੰ, 2021 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਏਸ਼ੀਆ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਨੇਪਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ 1,000ਵਾਂ WT20I ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://cricketaddictorsassociation.com/favourites-nepal-eye-for-global-qualifier-spot/|title=Favourites Nepal eye for Global Qualifier spot|date=19 November 2021|work=Cricket Addictors Association|access-date=22 November 2021|archive-date=22 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122175524/https://cricketaddictorsassociation.com/favourites-nepal-eye-for-global-qualifier-spot/|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ਾਮਿਲ ਦੇਸ਼ == ਅਪਰੈਲ, 2018 ਵਿੱਚ ICC ਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ, 2018 ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ 20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ (WT20I) ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/101761/icc-grants-t20i-status-to-all-104-members-countries|title=ICC grants T20I status to all 104 members countries|date=26 April 2018|work=Cricbuzz|access-date=26 April 2018}}</ref> ਪੂਰੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੈਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ (9 ਸਤੰਬਰ, 2022 ਨੂੰ ਸਹੀ): {{columns-list|colwidth=10em|*{{crw|ARG}} *{{crw|AUS}} *{{crw|AUT}} *{{crw|BHR}} *{{crw|BAN}} *{{crw|BRB}} *{{crw|BEL}} *{{crw|BLZ}} *{{crw|BTN}} *{{crw|BOT}} *{{crw|BRA}} *{{crw|CMR}} *{{crw|CAN}} *{{crw|CHI}} *{{crw|CHN}} *{{crw|CRC}} *{{crw|DEN}} *{{crw|ENG}} *{{crw|ESW}} *{{crw|FIJ}} *{{crw|FRA}} *{{crw|GAM}} *{{crw|GER}} *{{crw|GHA}} *{{crw|GRE}} *{{crw|GUE}} *{{crw|HKG}} *{{crw|IND}} *{{crw|INA}} *{{crw|IRE}} *{{crw|ITA}} *{{crw|JER}} *{{crw|JPN}} *{{crw|KEN}} *{{crw|KUW}} *{{crw|LES}} *{{crw|MAW}} *{{crw|MAS}} *{{crw|MDV}} *{{crw|MLI}} *{{crw|MLT}} *{{crw|MEX}} *{{crw|MOZ}} *{{crw|MYA}} *{{crw|NAM}} *{{crw|NEP}} *{{crw|NED}} *{{crw|NZ}} *{{crw|NGA}} *{{crw|NOR}} *{{crw|OMA}} *{{crw|PAK}} *{{crw|PNG}} *{{crw|PER}} *{{crw|PHI}} *{{crw|QAT}} *{{crw|ROM}} *{{crw|RWA}} *{{crw|SAM}} *{{crw|SAU}} *{{crw|SCO}} *{{crw|SGP}} *{{crw|SLE}} *{{crw|RSA}} *{{crw|KOR}} *{{crw|ESP}} *{{crw|SL}} *{{crw|SWE}} *{{crw|TAN}} *{{crw|THA}} *{{crw|UGA}} *{{crw|UAE}} *{{crw|USA}} *{{crw|VAN}} *{{crw|WIN}} *{{crw|ZIM}}}} == ਰੈਂਕਿੰਗ == ਅਕਤੂਬਰ 2018 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਮਹਿਲਾ ਖੇਡ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਟਵੰਟੀ 20 ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਬਣਾਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੇਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮੁੱਚੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="ICC_womens_ranking">{{cite web|url=http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89919/icc-womens-team-rankings-launched|title=ICC Women's Team Rankings launched|publisher=International Cricket Council|access-date=12 January 2017|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225090128/http://www.icc-cricket.com/news/2015/media-releases/89919/icc-womens-team-rankings-launched|dead-url=yes}}</ref> ਜਨਵਰੀ, 2018 ਵਿੱਚ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ T20I ਰੈਂਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।<ref name="T20Istatus" /> ਅਕਤੂਬਰ, 2018 ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਵਨਡੇ ਰੈਂਕਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ T20I ਰੈਂਕਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877811|title=ICC Launches Global Women's T20I Team Rankings|date=12 October 2018|access-date=13 October 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> sjaslxnzfncyvr9ex9yn0qxnldpxvqb 0 146200 839372 812559 2026-05-13T17:39:49Z Sonia Atwal 49604 839372 wikitext text/x-wiki {{For|ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ|2012 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20}} {{Infobox cricket tournament|name=2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|image=2012 ICC World T20 logo.svg.png|caption=|fromdate=18 ਸਤੰਬਰ|todate=7 ਅਕਤੂਬਰ 2012<ref name=Fixtures>{{cite web|url=http://www.cricketwa.com/3070/series/t20-world-cup-2012-schedule-fixtures.aspx|title=T20 World Cup 2012|access-date=2015-12-22|publisher=cricketwa|archive-date=2015-12-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223015622/http://www.cricketwa.com/3070/series/t20-world-cup-2012-schedule-fixtures.aspx|url-status=dead}}</ref>|administrator=[[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ]]|cricket format=[[ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]]|tournament format=ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਨਾਕਆਊਟ|host={{flag|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ}}|champions={{cr|West Indies}}|count=1|runner up={{cr|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ}}|participants=12|matches=27|attendance=643867|player of the series={{cricon|AUS}} [[ਸ਼ੇਨ ਵਾਟਸਨ]]|most runs={{cricon|AUS}} ਸ਼ੇਨ ਵਾਟਸਨ (249)|most wickets={{cricon|SRI}} [[ਅਜੰਥਾ ਮੈਂਡਿਸ]] (15)|website=[http://www.icc-cricket.com www.icc-cricket.com]|previous_year=2010|previous_tournament=2010 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|next_year=2014|next_tournament=2014 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|imagesize=200px}} '''2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20''' ਚੌਥਾ [[ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20|ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ20]] ਮੁਕਾਬਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜੋ 18 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ 7 ਅਕਤੂਬਰ, 2012 ਤੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.wisdenindia.com/match-report/samuels-special-spur-epic-west-indies-win/29853|title=Samuels special the spur for epic West Indies win|date=7 October 2012|archive-url=https://archive.today/20121210193232/http://www.wisdenindia.com/match-report/samuels-special-spur-epic-west-indies-win/29853|archive-date=10 December 2012|publisher=Wisden India|url-status=dead}}</ref><ref name="t20fixtures">{{cite news|url=http://www.icc-cricket.com/events_and_awards/twenty20/newsdetails.php?newsId=17175_1316627340|title=England to start ICC World Twenty20 title defence against qualifier|date=21 September 2011|publisher=[[International Cricket Council|ICC]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=April 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/ICC-T20-World-Cup-2012-schedule-Match-time-table-with-group-details/17896|title=ICC T20 World Cup 2012 schedule: Match time table with group details|author=Cricket Country|access-date=13 September 2012|archive-date=16 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916002140/http://www.cricketcountry.com/cricket-articles/ICC-T20-World-Cup-2012-schedule-Match-time-table-with-group-details/17896|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.iplfight.com/t20-world-cup-2012-schedule|title=T20 World Cup 2012 Schedule|author=IPL Fight|archive-url=https://web.archive.org/web/20120918160958/http://www.iplfight.com/t20-world-cup-2012-schedule|archive-date=18 September 2012|access-date=17 September 2012|url-status=dead}}</ref> [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੌਂਸਲ]] (ICC) ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ [[ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ|ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ]], [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼|ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਦੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ [[ਲਸਿਥ ਮਲਿੰਗਾ]] ਨੂੰ ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਇਵੈਂਟ ਅੰਬੈਸਡਰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/series-tournaments/2012-world-twenty20/Malinga-named-event-ambassador-for-Twenty20-World-Cup/articleshow/13923970.cms|title=Malinga named event ambassador for Twenty20 World Cup|date=8 June 2012|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=16 September 2012|agency=[[Press Trust of India]]}}</ref> ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਸਨ। ਆਈਸੀਸੀ ਦੁਆਰਾ 21 ਸਤੰਬਰ, 2011 ਨੂੰ ਮੈਚ ਫਿਕਸਚਰ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="t20fixtures" /> ਉਸੇ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ, ਆਈਸੀਸੀ ਨੇ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਲੋਗੋ ਦਾ ਵੀ ਪਰਦਾਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਮਾਡਰਨ ਸਪਿਨ" ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/india-to-open-2012-icc-world-t20-campaign-against-a-qualifier/articleshow/10068632.cms|title=India to open ICC World T20 campaign against a qualifier|date=21 September 2011<!-- 15:56 (UTC) -->|newspaper=The Times of India|access-date=23 October 2011|agency=Press Trust of India}}</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == 2012 ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਚੌਥਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ 2007 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਭਾਰਤ]] ਨੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਕੇ ਟੀ-20 ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ ਸੀ। 2007 ਵਿੱਚ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ। 2010 ਵਿੱਚ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਤੀਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.holdingwilley.com/t20-world-cup-2012/index.php|title=A Preview to the ICC World Twenty20|date=2012-10-07|publisher=Holdingwilley.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021160337/http://www.holdingwilley.com/t20-world-cup-2012/index.php|archive-date=21 October 2012|access-date=2013-11-17|url-status=dead}}</ref> == ਫਾਰਮੈਟ == ਫਾਰਮੈਟ 2010 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਫਾਰਮੈਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੇ ਚਾਰ ਗਰੁੱਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਗਰੁੱਪ A-D। ਦਸ ਟੈਸਟ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦੋ ਐਸੋਸੀਏਟ/ਐਫੀਲੀਏਟ ਟੀਮਾਂ ਹਨ ਜੋ 13-14 ਮਾਰਚ, 2012 ਨੂੰ [[ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ 2012 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਤੋਂ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਏ-ਡੀ ਦੀਆਂ ਸਿਖਰਲੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਪੜਾਅ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਰੁੱਪ 1 ਅਤੇ 2 ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਖੇਡਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਦੀਆਂ ਜੇਤੂ ਟੀਮਾਂ ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਡਿਫੈਂਡਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੈਸਟਇੰਡੀਜ਼ ਵਿੱਚ 2010 ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="eng-ind">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/world-twenty20-2012/content/current/story/533267.html|title=England to face India in World Twenty20|date=21 September 2011|publisher=[[ESPN Cricinfo]]}}</ref> ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਟੀਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਗਰੁੱਪਾਂ, ਗਰੁੱਪ 1 ਅਤੇ 2 ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਰੁੱਪ 1 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਏ ਅਤੇ ਸੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੀਡ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਅਤੇ ਡੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਗਰੁੱਪ 2 ਵਿੱਚ ਗਰੁੱਪ ਬੀ ਅਤੇ ਡੀ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੀਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੇ। ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ A ਅਤੇ C ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੀਡ। ਵਰਤੇ ਗਏ ਬੀਜ ਉਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਜੇਕਰ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੀਮ ਇੱਕ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੀਮ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਗੈਰ-ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੀਮ -ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਟੀਮ ਨੂੰ ਨਾਕ ਆਊਟ ਟੀਮ ਦਾ ਬੀਜ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।<ref name="groups">{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/content/page/412884.html|title=ICC World Twenty20 / Groups|publisher=Cricinfo|archive-url=https://web.archive.org/web/20100502062345/http://www.cricinfo.com/world-twenty20-2010/content/page/412884.html|archive-date=2 May 2010|access-date=3 May 2010|url-status=live}}</ref> ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਦੌਰਾਨ, ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: {| class="wikitable" !ਨਤੀਜਾ !ਅੰਕ |- |ਜਿੱਤ |2 ਅੰਕ |- |ਕੋਈ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ |1 ਅੰਕ |- |ਹਾਰ |0 ਅੰਕ |} ਟਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ (ਅਰਥਾਤ ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪਾਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਦੌੜਾਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ), ਇੱਕ ਸੁਪਰ ਓਵਰ ਜੇਤੂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html Playing conditions], from ICC World Twenty20 homepage, retrieved 12 September 2007 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720113337/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/playing-conditions.html|date=20 July 2008}}</ref> ਹਰੇਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅੰਦਰ (ਦੋਵੇਂ ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਅੱਠ ਪੜਾਅ), ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:<ref>[http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf Final WorldTwenty20 Playing conditions], from ICC World Twenty20 homepage, retrieved 12 September 2007 {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911035806/http://worldtwenty20.yahoo.com/abouttwenty20/icc_world_twenty20_playing_conditions_final.pdf|date=11 September 2008}}</ref> # ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ # ਜੇਕਰ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ # ਜੇਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਉੱਚ ਨੈੱਟ ਰਨ ਰੇਟ # ਜੇਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ੀ ਸਟ੍ਰਾਈਕ ਰੇਟ ਘੱਟ # ਜੇਕਰ ਅਜੇ ਵੀ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੈੱਡ-ਟੂ-ਹੈੱਡ ਮੀਟਿੰਗ ਦਾ ਨਤੀਜਾ। == ਯੋਗਤਾ == {{main|2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ}} ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਕਾਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਗਵਰਨਿੰਗ ਬਾਡੀ ਦੇ ਐਸੋਸੀਏਟ ਅਤੇ ਐਫੀਲੀਏਟ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੁਆਲੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ, ਜਿਸਦਾ ਫਰਵਰੀ 2010 ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ 16 ਟੀਮਾਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਇਹ 2012 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ ਜੋ 2010 ਦੇ ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਚ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ 2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀਆਂ। == ਸਥਾਨ == ਸਾਰੇ ਮੈਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਤਿੰਨ ਮੈਦਾਨਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡੇ ਗਏ ਸਨ: {| class="wikitable" style="text-align:center; margin:1em auto;" ![[ਪੱਲੇਕੇਲੇ]] ![[ਕੋਲੰਬੋ]] ![[ਹੰਬਨਟੋਟਾ]] |- |[[ਪੱਲੇਕੇਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]] |[[ਆਰ. ਪ੍ਰੇਮਦਾਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]] |[[ਮਹਿੰਦਾ ਰਾਜਪਕਸਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ|ਮਹਿੰਦਾ ਰਾਜਪਕਸਾ ਸਟੇਡੀਅਮ]] |- |[[ਤਸਵੀਰ:Pallekele_stadium_slveng.jpg|200x200px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Block_B,_RPS_Colombo.jpg|200x200px]] | |- |ਸਮਰੱਥਾ: 35,000 |ਸਮਰੱਥਾ: 35,000 |ਸਮਰੱਥਾ: 35,000 |} == ਟੀਮ ਖਿਡਾਰੀ == {{main|2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20 ਟੀਮਾਂ}} == ਗਰੁੱਪ == ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ 21 ਸਤੰਬਰ 2011 ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="t20fixtures" /> {{col-begin}} {{col-break}} ;[[#Group A|Group A]] *{{cr|ENG}} A1 *{{cr|IND}} A2 *{{cr|AFG|2004}} Q2 {{col-break}} ;[[#Group B|Group B]] *{{cr|AUS}} B1 *{{cr|WIN}} B2 *{{cr|IRE}} Q1 {{col-break}} ;[[#Group C|Group C]] *{{cr|SRI}} C1 *{{cr|RSA}} C2 *{{cr|ZIM}} {{col-break}} ;[[#Group D|Group D]] *{{cr|PAK}} D1 *{{cr|NZL}} D2 *{{cr|BAN}} {{col-end}} == ਫਿਕਸਚਰ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ == 2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟਵੰਟੀ-20 ਦੌਰਾਨ 27 ਮੈਚ ਖੇਡੇ ਗਏ, 12 ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, 12 ਸੁਪਰ ਅੱਠ, ਦੋ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫਾਈਨਲ।<ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/content/series/531597.html?template=fixtures|title=ICC World Twenty20 Fixtures|date=8 October 2012|publisher=Cricinfo}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/series/531597.html|title=ICC World Twenty20 Results|date=8 October 2012|publisher=Cricinfo}}</ref> : ''ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਾਰੇ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਟਾਈਮ (UTC+05:30) ਹਨ'' == ਗਰੁੱਪ ਪੜਾਅ == === ਗਰੁੱਪ A === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|show_tie=no|show_groups=yes|group_header=Seed|section=A|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=IND|team2=ENG|team3=AFG|result1=Q|result2=Q|win_AFG=0|loss_AFG=2|nr_AFG=0|nrr_AFG=-3.475|group_ENG=A1|win_ENG=1|loss_ENG=1|nr_ENG=0|nrr_ENG=0.650|group_IND=A2|win_IND=2|loss_IND=0|nr_IND=0|nrr_IND=2.825|name_AFG={{cr|AFG|2004}}|name_ENG={{cr|ENG}}|name_IND={{cr|IND}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> ---- === ਗਰੁੱਪ B === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|show_tie=no|show_groups=yes|group_header=Seed|section=B|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=AUS|team2=WI|team3=IRE|result1=Q|result2=Q|group_AUS=B1|win_AUS=2|loss_AUS=0|nr_AUS=0|nrr_AUS=2.184|group_WI=B2|win_WI=0|loss_WI=1|nr_WI=1|nrr_WI=-1.855|win_IRE=0|loss_IRE=1|nr_IRE=1|nrr_IRE=-2.092|name_AUS={{cr|AUS}}|name_IRE={{cr|IRE}}|name_WI={{cr|WIN}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> ---- === ਗਰੁੱਪ C === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|show_tie=no|show_groups=yes|group_header=Seed|section=C|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=SA|team2=SL|team3=ZIM|result1=Q|result2=Q|group_SA=C2|win_SA=2|loss_SA=0|nr_SA=0|nrr_SA=3.598|group_SL=C1|win_SL=1|loss_SL=1|nr_SL=0|nrr_SL=1.852|win_ZIM=0|loss_ZIM=2|nr_ZIM=0|nrr_ZIM=-3.624|name_SA={{cr|RSA}}|name_SL={{cr|SRI}}|name_ZIM={{cr|ZIM}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> === ਗਰੁੱਪ D === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|show_tie=no|show_groups=yes|group_header=Seed|section=D|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=PAK|team2=NZ|team3=BD|result1=Q|result2=Q|win_BD=0|loss_BD=2|nr_BD=0|nrr_BD=-1.868|group_NZ=D2|win_NZ=1|loss_NZ=1|nr_NZ=0|nrr_NZ=1.150|group_PAK=D1|win_PAK=2|loss_PAK=0|nr_PAK=0|nrr_PAK=0.706|name_BD={{cr|BAN}}|name_NZ={{cr|NZL}}|name_PAK={{cr|PAK}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> ---- == ਸੁਪਰ 8 == Seedings for this stage were allocated at the start of the tournament and were not affected by group stage results, with the exception that if a non-seeded team knocked out a seeded team, it would inherit that team's seeding.<ref name="groups" /> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Qualification ! colspan="2" |Super 8s |- !Group 1 !Group 2 |- | rowspan="4" style="text align:center" |'''Advanced from [[2012 ਆਈਸੀਸੀ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20#Group stage|Group Stage]]''' |{{cr|ENG}} |{{cr|AUS}} |- |{{cr|NZ}} |{{cr|IND}} |- |{{cr|SRI}} |{{cr|PAK}} |- |{{cr|WIN}} |{{cr|SA}} |- |} === ਗਰੁੱਪ 1 === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|source=<ref name="ICC World Twenty20 Standings">{{cite news| url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/series/531597.html?view=pointstable| title= ICC World Twenty20 Standings | publisher = Cricinfo | date=3 October 2012}}</ref>|show_tie=no|section=1|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=SL|team2=WI|team3=ENG|team4=NZ|result1=Q|result2=Q|win_ENG=1|loss_ENG=2|nr_ENG=0|nrr_ENG=-0.397|win_NZ=0|loss_NZ=3|nr_NZ=0|nrr_NZ=-0.169|win_SL=3|loss_SL=0|nr_SL=0|nrr_SL=0.998|win_WI=2|loss_WI=1|nr_WI=0|nrr_WI=-0.375|name_ENG={{cr|ENG}}|name_NZ={{cr|NZL}}|name_SL={{cr|SRI}}|name_WI={{cr|WIN}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> ---- === ਗਰੁੱਪ 2 === <onlyinclude>{{#invoke:Sports table|main|style=CricketRR|update=complete|show_tie=no|source=<ref name="ICC World Twenty20 Standings"/>|section=2|transcludesection={{{group|}}}|title={{{title|}}}|team1=AUS|team2=PAK|team3=IND|team4=SA|result1=Q|result2=Q|win_AUS=2|loss_AUS=1|nr_AUS=0|nrr_AUS=0.464|win_IND=2|loss_IND=1|nr_IND=0|nrr_IND=-0.274|win_PAK=2|loss_PAK=1|nr_PAK=0|nrr_PAK=0.273|win_SA=0|loss_SA=3|nr_SA=0|nrr_SA=-0.421|name_AUS={{cr|AUS}}|name_IND={{cr|IND}}|name_PAK={{cr|PAK}}|name_SA={{cr|RSA}}|col_Q=green1}} </onlyinclude> ---- == ਨਾਕਆਊਟ ਪੜਾਅ == {{4TeamBracket|score-width=100px|team-width=120px|RD2=ਫਾਈਨਲ|RD1-seed1=①1|RD1-team1='''{{cr|SRI}}'''|RD1-score1='''139/4 (20 ਓਵਰ)'''|RD1-seed2=②2|RD1-team2={{cr|PAK}}|RD1-score2=123/7 (20 ਓਵਰ)|RD1-seed3=①2|RD1-team3='''{{cr|WIN}}'''|RD1-score3='''205/4 (20 ਓਵਰ)'''|RD1-seed4=②1|RD1-team4={{cr|AUS}}|RD1-score4=131 (16.4 ਓਵਰ)|RD2-seed1=①2|RD2-team1='''{{cr|WIN}}'''|RD2-score1='''137/6 (20 ਓਵਰ)'''|RD2-seed2=①1|RD2-team2={{cr|SRI}}|RD2-score2=101 (18.4 ਓਵਰ)}} == ਅੰਕੜੇ == === ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ === <!-- Before editing the statistics section, please read the guidelines on the Talk page. Thanks --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width:80%" !Player<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=6856;type=tournament|title=ICC World Twenty20 Most Runs|date=8 October 2012|publisher=Cricinfo}}</ref> !{{Tooltip|Inns|Innings}} !Runs !{{Tooltip|Ave|Average}} !{{Tooltip|SR|Strike rate}} !{{Tooltip|HS|High score}} !{{Tooltip|100|Hundreds scored}} !{{Tooltip|50|Fifties scored}} !{{Tooltip|4s|Boundary fours}} !{{Tooltip|6s|Boundary sixes}} |- |- style="background:gold;" | style="text-align:left" |{{cricon|AUS}} {{sortname|Shane|Watson}} |6 |'''249''' |49.80 |150.00 |{{nts|72}} |0 |3 |19 |15 |- | style="text-align:left" |{{cricon|SRI}} {{sortname|Mahela|Jayawardene}} |7 |'''243''' |40.50 |116.26 |{{nts|65}}* |0 |1 |29 |5 |- | style="text-align:left" |{{cricon|WIN}} {{sortname|Marlon|Samuels}} |6 |'''230''' |38.33 |132.94 |78 |0 |3 |14 |15 |- | style="text-align:left" |{{cricon|WIN}} {{sortname|Chris|Gayle}} |6 |'''222''' |44.40 |150.00 |{{nts|75}}* |0 |3 |19 |16 |- | style="text-align:left" |{{cricon|NZL}} {{sortname|Brendon|McCullum}} |5 |'''212''' |42.40 |159.39 |{{nts|123}}* |1 |0 |20 |10 |} === ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਟਾਂ === {| class="wikitable sortable" style="text-align: center; width:80%" !Player<ref>{{cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=6856;type=tournament|title=ICC World Twenty20 Most Wickets|date=18 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20131031181210/http://stats.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2012/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=6856%3Btype%3Dtournament|archive-date=31 October 2013|publisher=Cricinfo|url-status=dead}}</ref> !{{Tooltip|Inns|Innings}} !{{Tooltip|Wkts|Wickets}} !{{Tooltip|Ave|Average}} !{{Tooltip|Econ|Economy}} !{{Tooltip|BBI|Best innings bowling}} !{{Tooltip|SR|Strike rate}} !{{Tooltip|4WI|Four wickets in an innings}} !{{Tooltip|5WI|Five wickets in an innings}} |- |- style="background:gold;" | style="text-align:left" |{{cricon|SRI}} {{sortname|Ajantha|Mendis}} |6 |'''15''' |9.80 |6.12 |{{ntsh|{{#expr:6+1/8}}}}6/8 |9.6 |1 |1 |- | style="text-align:left" |{{cricon|AUS}} {{sortname|Shane|Watson}} |6 |'''11''' |16.00 |7.33 |{{ntsh|{{#expr:3+1/26}}}}3/26 |13.0 |0 |0 |- | style="text-align:left" |{{cricon|AUS}} {{sortname|Mitchell|Starc}} |6 |'''10''' |16.40 |6.83 |{{ntsh|{{#expr:3+1/20}}}}3/20 |14.4 |0 |0 |- | style="text-align:left" |{{cricon|IND}} {{sortname|Lakshmipathy|Balaji}} |4 |'''9''' |9.77 |7.33 |{{ntsh|{{#expr:3+1/19}}}}3/19 |8.0 |0 |0 |- | style="text-align:left" |{{cricon|PAK}} {{sortname|Saeed|Ajmal}} |6 |'''9''' |18.11 |6.79 |{{ntsh|{{#expr:4+3/30}}}}4/30 |16.0 |1 |0 |} === ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਟੀਮ === {| class="wikitable" !Player !Role |- |{{cricon|WIN}} [[Chris Gayle]] |Batsman |- |{{cricon|AUS}} [[Shane Watson]] |All-rounder |- |{{cricon|IND}} [[Virat Kohli]] |Batsman |- |{{cricon|SL}} [[Mahela Jayawardene]] |Batsman / Captain |- |{{cricon|ENG}} [[Luke Wright]] |Batsman |- |{{cricon|NZ}} [[Brendon McCullum]] |Batsman / Wicket-keeper |- |{{cricon|WIN}} [[Marlon Samuels]] |Batsman |- |{{cricon|SL}} [[Lasith Malinga]] |Bowler |- |{{cricon|AUS}} [[Mitchell Starc]] |Bowler |- |{{cricon|PAK}} [[Saeed Ajmal]] |Bowler |- |{{cricon|SL}} [[Ajantha Mendis]] |Bowler |- |{{cricon|IND}} [[Suresh Raina]] |Batsman / 12th man |} == ਮੀਡੀਆ ਕਵਰੇਜ == {| class="wikitable" !Country/Territory<ref>[http://www.iccworldtwenty20.com/EventInfo/2012/broadcasters/151/broadcasters Broadcasters] iccworldtwenty20.com. Retrieved on 13 Sept, 2012. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120918221344/http://www.iccworldtwenty20.com/EventInfo/2012/broadcasters/151/broadcasters|date=18 September 2012}}</ref> !TV !Radio !Internet |- |{{flag|Afghanistan|2004}} |[[Lemar TV]] |Salaam Wantadar | |- |{{flag|Australia}} |[[Fox Sports (Australia)|Fox Sports]]<br /> [[Nine Network]] (Australia matches & finals only) | |foxsports.com.au |- |{{flag|Brunei Darussalam}}, {{flag|Malaysia}} |[[Astro (Malaysian satellite television)|Astro]] | | |- |{{flag|Bangladesh}} |[[Bangladesh Television]] |[[Bangladesh Betar]] |espnstar.com |- |{{flag|China}}, {{flag|Hong Kong}}, {{flag|Maldives}}, {{flag|Nepal}} <br />{{flag|Papua New Guinea}}, {{flag|Singapore}} |[[ESPN Star Sports|ESPN]]<br />[[Fox Sports (Southeast Asian TV network)|Star Sports]]<br />[[Star Cricket]] | |espnstar.com |- |{{flag|Canada}} |[[Sportsnet]] | |[[Sportsnet World Online]] |- |[[Caribbean]], [[Central America]] and [[South America]] |[[ESPN]] |[[Caribbean Media Corporation|CMC]] |[[ESPN3]] |- |{{flag|Europe}} excluding the United Kingdom and Ireland |[[Eurosport 2]] | | |- |{{flag|India}} |[[ESPN India|ESPN]] <br /> [[STAR Cricket]] <br /> [[Doordarshan]] (India matches only) |[[All India Radio]] |www.espnstar.com |- |{{flag|Ireland}}, {{flag|United Kingdom}} |[[Sky Sports]] |[[BBC]] <br />[[Test Match Sofa]] (via ''[[The Cricketer]]'') |skysports.com |- |[[Middle East]] and [[North Africa]] |[[CricOne]] |[[89.1 Radio4]] | |- |{{flag|New Zealand}} |[[SKY Network Television|Sky TV]] |[[Radio Sport]] | |- |[[Pacific Islands]] |[[Fiji TV]] | | |- |{{flag|Pakistan}} |[[PTV Home]] (Terrestrial)<br /> [[PTV Sports]] (Cable)<br />[[TEN Sports]] (Cable and IP TV) |[[Pakistan Broadcasting Corporation|PBC]]<br /> [[Hum FM]] <br /> [http://hotfm.com.pk/ Hot FM] (Pakistan matches) |espnstar.com |- |{{flag|Solomon Islands}} |[[Telkom TV]] | | |- |{{flag|Sri Lanka}} |[[Carlton Sports Network|CSN]] |[[Sri Lanka Broadcasting Corporation|SLBC]] |{{url|www.csn.lk}} |- |{{flag|South Africa}} |[[SABC]]<br /> [[SuperSport (South African TV channel)|SuperSport]] |[[SABC]] |supersport.com |- |[[Sub Saharan Africa]] |[[SuperSport (South African TV channel)|SuperSport]] | |supersport.com |- |{{flag|Tonga}} |[[Tonga TV]] | | |- |{{flag|USA}}, {{flag|Puerto Rico}}, {{flag|Guam}}, <br />{{flag|Mexico}}, {{flag|Nicaragua}} and {{flag|Panama}} |[[ESPN2]] (Final only) | |[[ESPN3]] |} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[2012 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ20]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website|http://www.iccworldtwenty20.com}} {{ICC World Twenty20}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਈਸੀਸੀ ਪੁਰਸ਼ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ]] qn952dodnopbmeuj5xfaa4wun7nd7fw 0 151840 839462 816118 2026-05-14T09:33:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839462 wikitext text/x-wiki '''ਹਰੇਲਾ ਮੇਲਾ''' ਇੱਕ ਮੇਲਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ 16 [[ਜੁਲਾਈ]] ਤੋਂ 21 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭੀਮਤਾਲ, ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਲਾ ਮੇਲਾ ਹਰੇਲਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੁਮਾਓਨੀ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। == ਮਹੱਤਵ == ਹਰੇਲਾ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਹਰੇ/ਪੀਲੇ ਪੱਤੇ"। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਰਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ]] ਦੇ [[ਚੈਤਰਾ|ਚੈਤਰ]] ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ( [[ਗ੍ਰੈਗੋਰੀਅਨ ਕਲੰਡਰ|ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ]] ਵਿੱਚ ਮਾਰਚ/ਅਪ੍ਰੈਲ) ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ (ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਈ/ਅਗਸਤ) ਦੇ [[ਸਰਵਣ|ਸ਼ਰਾਵਨ]] ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ। ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ. ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰੇਲਾ ਮੇਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਵਣ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਮਾਨਸੂਨ]] ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਵਧਣ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਅਤੇ ਦੇਵੀ [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Harela and Bhitauli: Folk Festival of Kumaon Region, Uttarakhand |url=https://www.tourmyindia.com/states/uttarakhand/harela-and-bhitauli-festival.html}}</ref> == ਹਰੇਲਾ ਮੇਲੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਹਰੇਲਾ ਮੇਲਾ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਇਹ ਵਾਢੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਮੰਡੀ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਲੱਗਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਪਾਰੀ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਰੇਲੀ, ਰਾਮਪੁਰ, ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕੁਮਾਉਂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਮਾਉਂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਹਰੇਲਾ ਮੇਲਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਲੀਲਾਵਤੀ ਪੰਤ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ 1980 ਵਿੱਚ ਰਾਮਲੀਲਾ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Harela Mela held on 16th - 21st July, 2018 (Not Confirmed) obeserved as an important day, its details and importance |url=https://targetstudy.com/knowledge/day/730/harela-mela.html }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2013 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮੇਲਾ ਹਰੇਲਾ ਖੇਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ ਮੰਚ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ 2 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਸੀ ਪਰ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 5 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਸਿਆਸੀ ਮਹੱਤਤਾ == ਮੇਲੇ ਦਾ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਆਸੀ ਪਹਿਲੂ ਵੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਾਰਟੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸਟਾਲ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਮੌਕਾ ਸੀ। [[ਨਰਾਇਣ ਦੱਤ ਤਿਵਾਰੀ|ਨਰਾਇਣ ਦੱਤ ਤਿਵਾੜੀ]] ਵਰਗੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਸਿਆਸੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] jzt6uvd71lscjg3swwar4i0qjq11uwf 0 152375 839446 823261 2026-05-14T07:45:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839446 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sandra Ann Carson | image = | alt = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} or {{Birth-date and age|Month DD, YYYY}} --> | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = | education = Medical School: Northwestern University Medical School<br />Residency: Northwestern Memorial Hospital<br />Fellowship: Michael Reese Hospital and Medical Center | occupation = Doctor and researcher | known_for = Inventing the first artificial human ovary }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੈਂਡਰਾ ਐਨ ਕਾਰਸਨ,''' M.D., ਪਹਿਲੀ ਅਮਨੁੱਖੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੋਜੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਨ ਖੋਜ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ''ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਅਸਿਸਟਡ ਰੀਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਐਂਡ ਜੈਨੇਟਿਕਸ'' ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੁਆਰਾ 2010 ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 10 ਮੈਡੀਕਲ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2035319_2034529_2034518,00.html|title=Artificial Ovary - The Top 10 Everything of 2010|last=Park|first=Alice|date=2010-12-09|work=TIME|access-date=2012-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213021303/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2035319_2034529_2034518,00.html|archive-date=December 13, 2010}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/health/women_shealth/8004552/Artificial-ovary-gives-fertility-hope-to-cancer-sufferers.html|title=Artificial ovary gives fertility hope to cancer sufferers|last=Collins|first=Nick|date=2010-09-16|work=The Telegraph|access-date=2012-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100919101250/http://www.telegraph.co.uk/health/women_shealth/8004552/Artificial-ovary-gives-fertility-hope-to-cancer-sufferers.html|archive-date=2010-09-19}}</ref> ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਸਨ, ਐਟ ਅਲ. ਪ੍ਰਜਨਨ-ਉਮਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਥੀਕਾ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਦੇ ਸਪੰਜ-ਵਰਗੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ "3-ਡੀ ਪੈਟਰੀ ਡਿਸ਼ਿਕਜ਼" ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ, ਸੈੱਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਵਾਂਗ ਸਾਰੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਡੇ ਨੂੰ follicle ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਕਸਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.technologyreview.com/news/420851/artificial-ovary-could-help-infertile-women/|title=Artificial Ovary Could Help Infertile Women|last=Weintraub|first=Karen|date=2010-09-20|work=Technology Review|access-date=2012-06-05}}</ref> ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਥੇਕਾ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਹਨੀਕੋਮਬ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, [[ਅੰਡਕੋਸ਼|ਅੰਡਕੋਸ਼]] ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਰ੍ਹੋਡ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਵੂਮੈਨ ਐਂਡ ਇਨਫੈਂਟਸ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਉਮਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਡੇ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗ੍ਰੈਨਿਊਲੋਸਾ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਥੀਕਾ ਸੈੱਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਥੀਕਾ ਸੈੱਲ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਅੰਡਾਸ਼ਯ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗ੍ਰੈਨਿਊਲੋਸਾ ਅਤੇ ਅੰਡੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀਨਿਕਲ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਕਲੀ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਇਲਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ: [[ਕੀਮੋਥੇਰੇਪੀ|ਕੀਮੋਥੈਰੇਪੀ]] ਜਾਂ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਢੁੱਕਵੇਂ ਅੰਡੇ ਬਚਾਏ ਅਤੇ ਜੰਮੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਕਲੀ ਏੰਡਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿਪੱਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref name="TIME.com">{{Cite news|url=http://healthland.time.com/2010/09/16/a-new-artificial-ovary-may-someday-boost-womens-success-with-in-vitro/|title=A New Artificial Ovary May Someday Boost Women's Success with In Vitro|last=Sifferlin|first=Alexandra|date=2010-09-16|work=Healthland; TIME|access-date=2012-06-05|archive-date=2011-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230035901/http://healthland.time.com/2010/09/16/a-new-artificial-ovary-may-someday-boost-womens-success-with-in-vitro/|url-status=dead}}</ref> ਇਸ ਯਤਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਹਿਲੇ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਵਿੱਚ, ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ ਬਿਨਾਂ ਉਪਜਾਊ ਮਨੁੱਖੀ ਅੰਡੇ ਸੈੱਲਾਂ ਤੋਂ ਜੀਨ ਸਮੀਕਰਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕੱਢ ਕੇ ਇੱਕ ਖੋਜ ਟੀਮ ਦਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਅੰਡੇ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੋਲਰ ਬਾਡੀਜ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਲਿਪੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸਮੱਗਰੀ, ਜਾਂ mRNA ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਬੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ। ਧਰੁਵੀ ਸਰੀਰ ਗੈਰ-ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਦੇ ਅਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਤਕਨੀਕ ਆਖਰਕਾਰ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝਲਕ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜੇ ਅੰਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਹਾਰਕ [[ਭਰੂਣ]] ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite press release|last=Orenstein|first=David|url=https://news.brown.edu/pressreleases/2011/10/fertility|title='Genetic biopsy' of human eggs might help pick the best for IVF|date=2011-10-06|accessdate=2012-06-05|archivedate=2012-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114022923/http://news.brown.edu/pressreleases/2011/10/fertility}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਨਾਰਥਵੈਸਟਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮੈਡੀਕਲ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਜਨਨ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ ਵਿੱਚ ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਮਾਣੀਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਬੋਰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਹੈ। == ਕਰੀਅਰ == ਕਾਰਸਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਕਲੀਨੀਸ਼ੀਅਨ, ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਅਮੈਰੀਕਨ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ (ABOG) ਦੇ REI ਬੋਰਡ ਦੇ ਚੇਅਰ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਫੂਡ ਐਂਡ ਡਰੱਗ ਐਡਮਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (FDA) ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਿਹਤ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ''ਲਿੰਗਕਤਾ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਅਤੇ ਮੇਨੋਪੌਜ਼'' ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|title=Sexuality, Reproduction & Menopause|url=http://www.srm-ejournal.com/|publisher=SRM|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427110033/http://www.srm-ejournal.com/|archive-date=2012-04-27|access-date=2012-06-05}}</ref> ਕਾਰਸਨ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਾਂਗਰਸ ਆਫ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟਸ (ਏ.ਸੀ.ਓ.ਜੀ.) <ref>{{Cite web |title=Dr. Sandra Ann Carson |url=https://www.acog.org/About-ACOG/Announcements/Dr-Sandra-Ann-Carson |access-date=2018-06-20 |publisher=ACOG press release |archive-date=2019-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190620125240/https://www.acog.org/About-ACOG/Announcements/Dr-Sandra-Ann-Carson |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ ਅਤੇ [[ਬ੍ਰਾਉਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬਰਾਊਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਵਾਰਨ ਅਲਪਰਟ ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ 2007-2014 ਤੋਂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਂਝਪਨ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। == ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ == ਡਾ. ਕਾਰਸਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨੈਟਵਰਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ: CBS, CNN, <ref>{{Cite web |last= |date=2003-07-28 |title=Test tube babies, 25 years later |url=http://articles.cnn.com/2003-07-25/health/ivf.anniversary_1_ivf-first-test-tube-baby-uterus?_s=PM:HEALTH |access-date=2012-06-05 |publisher=CNN Health }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ABC, NBC,<ref>{{Cite web |last=Brian Alexander |date=2007-07-19 |title=The sex doctors will see you now |url=http://www.nbcnews.com/id/19837668/ns/health-sexual_health/t/sex-doctors-will-see-you-now/#.U62B1PldVls |access-date=2014-06-27 |publisher=NBC News}}</ref> ''20/20'', ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ,<ref name="TIME.com"/><ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2022642,00.html|title=Fertility and Cancer: Surviving and Having Kids Too|last=Rochman|first=Bonnie|date=2010-10-11|work=TIME|access-date=2012-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20101008135910/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,2022642,00.html|archive-date=October 8, 2010}}</ref> ''ਪੇਰੈਂਟਸ'' ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਅਤੇ ''ਮੈਡੇਮੋਇਸੇਲ'' ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.pbn.com/detail.html?sub_id=29dbaa148f|title=Five Questions With: Dr. Sandra Carson|last=Davis|first=Marion|date=2010-06-07|work=Providence Business News|access-date=6 June 2012|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113903/http://www.pbn.com/detail.html?sub_id=29dbaa148f|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] sedwmalmxnalc7ssmlbi9hnlnuybpho 0 155734 839435 648640 2026-05-14T07:01:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839435 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਬਰ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ | alt = ਕਾਲੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਜੂੜੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। | other_names = ਸਬੁ ਦੇ ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ | birth_name = ਸਬੁਰ ਮੁਗਾਸੇਠ | birth_date = 1911 | birth_place = ਕਾਲੀਕਟ | death_date = 10 October 1966 | death_place = ਨੳੂ ਯੋਰਕ | occupation = ਸਿੱਖਿਅਕ, ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕ | years_active = | known_for = | notable_works = | spouse = ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ | relatives = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਸੁਬਰ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ''' (1911 – 10 ਅਕਤੂਬਰ 1966), ਜਨਮੇ '''ਸੁਬਰ ਮੁਗਾਸੇਥ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਵਿਧਾਇਕ ਸੀ। ਉਹ ਏਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ, ਅਤੇ 1960 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਦਨ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸੁਬਰ ਮੁਗਾਸੇਥ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਲੀਕਟ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਖੋਦਾਦਾਦ ਮੁਗਾਸੇਥ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ [[ਪਾਰਸੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=June 21, 2015 |title=The Mugaseths of Calicut |url=http://blog.calicutheritage.com/2015/06/the-mugaseths-of-calicut.html |access-date=2020-10-12 |website=Calicut Heritage Forum}}</ref><ref>{{Cite web |date=2016-10-23 |title=Thiruvananthapuram: Milk man of India, Calicut Parsis and World War |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/231016/thiruvananthapuram-milk-man-of-india-calicut-parsis-and-world-war.html |access-date=2020-10-12 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> [[ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ|ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਇਕਲੌਤੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Krishnan |date=2015-09-13 |title=Of battles long ago |url=https://www.thestatesman.com/supplements/of-battles-long-ago-89689.html |access-date=2020-10-12 |website=The Statesman |language=en-US |archive-date=2020-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201014195905/https://www.thestatesman.com/supplements/of-battles-long-ago-89689.html |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਮਦਰਾਸ ਯੂਨਿਵਰਸਿਟੀ|ਮਦਰਾਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਅਤੇ [[ਆਕਸਫ਼ੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਆਕਸਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੇਟ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ == ਕੈਰੀਅਰ == ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ ਨੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਕਵੀਨ ਮੈਰੀਜ਼ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ। ਉਹ 1948 ਤੋਂ 1952 ਤੱਕ ਈਥੀਰਾਜ ਕਾਲਜ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸੀ। ਉਹ ਮੋਨਾ ਹੇਨਸਮੈਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸਫਲ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Former Principals |url=https://www.ethirajcollege.edu.in/about-college/former-principals |access-date=2020-10-12 |website=Ethiraj College for Women }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1952 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/60975413/madras-college-leader-studies-u-s/|title=Madras College Leader Studies U. S. Education|last=Goodhue|first=Norma H.|date=1952-06-11|work=The Los Angeles Times|access-date=2020-10-12|pages=64|via=Newspapers.com}}</ref> ਪਾਰਥਸਾਰਥੀ 1960 ਤੋਂ 1966 ਤੱਕ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ<ref>{{Cite news|title=From India's Upper House: Mrs. Parthasarathi|date=November 24, 1961|work=The Times Educational Supplement|page=724|via=ProQuest}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 1939 ਵਿੱਚ, ਸੁਬਰ ਮੁਗਾਸੇਠ ਨੇ ਆਕਸਫੋਰਡ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਕਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਗੋਪਾਲਸਵਾਮੀ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Gandhi |first=Gopalkrishna |date=2018-03-22 |title=Gopalaswami Parthasarathi: Sportsman, diplomat and troubleshooter, a man of many parts |url=https://www.hindustantimes.com/opinion/gopalaswami-parthasarathi-sportsman-diplomat-and-troubleshooter-a-man-of-many-parts/story-LSkRtMGGATat8ewM8ZZzPL.html |access-date=2020-10-12 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref>Parthasarathi, Ashok (2018). [http://indialics.org/wp-content/uploads/2018/01/Shri-Ashok-Parthasarathi.pdf "Down the Memory Lane: Recalling India's Nation-Building Exercise"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017221944/http://indialics.org/wp-content/uploads/2018/01/Shri-Ashok-Parthasarathi.pdf |date=2020-10-17 }} ''Indialics''.</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ, ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਰਥਾਸਾਰਥੀ (1940-2019) ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਕੰਮ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Parthasarathi |first=Ashok |date=30 June 2018 |title=Indira Gandhi's decision to hold the Indian Army back from Peshawar in 1971 |url=https://caravanmagazine.in/history-culture/indira-gandhi-hold-indian-army-back-peshawar-1971 |access-date=2020-10-12 |website=The Caravan |language=en}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਿਲ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ<ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/60975049/sabar-parthasarathi-wife-of-indian-envoy/|title=Sabar Parthasarathi Wife of Indian Envoy|date=1966-10-11|work=The Boston Globe|access-date=2020-10-12|pages=26}}</ref> ਕਾਰਨ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ, 1966 ਵਿੱਚ ਹੋਈ,<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/society/the-first-principal/article7685506.ece|title=The first Principal|last=Muthiah|first=S.|date=2015-09-07|work=The Hindu|access-date=2020-10-12|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਪਤੀ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1966/10/11/archives/mrs-parthasarathi-wife-of-indias-delegate-to-un.html|title=Mrs. Parthasarathi, Wife Of India's Delegate to U.N.|date=1966-10-11|work=The New York Times|access-date=2020-10-12|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/60975880/mrs-g-parthasarathi/|title=Mrs. G. Parthasarathi|date=1966-10-10|work=The Evening Sun|access-date=2020-10-12|pages=12|via=Newspapers.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਅਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਰਸੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1966]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1911]] fe42puxkzhriw1ql1s9z3c02oenb0p1 0 158444 839371 653865 2026-05-13T17:36:51Z Sonia Atwal 49604 839371 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਲਾ ਟੀ20''' [[ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ]] ਵਿੱਚ [[ਟੀ20|ਟੀ-20]] ਮੈਚ ਫਾਰਮੈਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਟੀ-20 ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 20 ਓਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਪਾਰੀ ਲਈ ਬੱਲੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਫਾਰਮੈਟ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਮੈਚ 29 ਮਈ, 2004 ਨੂੰ 2004 ਦੇ ਸੁਪਰ ਫੋਰਜ਼: ਬ੍ਰੇਵਜ਼ ਬਨਾਮ ਸੁਪਰ ਸਟ੍ਰਾਈਕਰਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਈਟ ਰਾਈਡਰਜ਼ ਬਨਾਮ V ਟੀਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਹੋਏ।<ref>{{cite web |title=Women's Super Fours squads announced |url=https://www.espncricinfo.com/story/women-s-super-fours-squads-announced-140657 |access-date=30 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਚਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ|ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] (ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਿੰਗ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਟੀ-20I) ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਇੰਗਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ]] ਵਿਚਕਾਰ 5 ਅਗਸਤ, 2004 ਨੂੰ ਹੋਵ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=International Twenty20 cricket on the cards |url=https://www.espncricinfo.com/story/international-twenty20-cricket-on-the-cards-126031 |access-date=30 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਘਰੇਲੂ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਜੀ ਟੀ-20 ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਟੇਟ ਲੀਗ ਟਵੰਟੀ 20 ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। 2015-16 ਵਿੱਚ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਬਿਗ ਬੈਸ਼ ਲੀਗ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸੁਪਰ ਲੀਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਘਰੇਲੂ ਮਹਿਲਾ ਟਵੰਟੀ-20 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਧੇਰੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{cite web |title=Eight teams announced for Women's BBL |url=https://www.cricket.com.au/news/womens-big-bash-league-to-align-with-mens-big-bash-league-clubs/2015-02-19 |access-date=30 June 2021 |publisher=Cricket.com.au}}</ref><ref>{{cite web |date=18 June 2015 |title=ECB announces plan to launch Women’s Cricket Super League next year |url=https://www.theguardian.com/sport/2015/jun/18/women-t20-super-league-launch-cricket |access-date=30 June 2021 |work=The Guardian}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਲਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਮੁਕਾਬਲਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, 2022 ਫੇਅਰਬ੍ਰੇਕ ਇਨਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਟੀ-20।<ref>{{cite web |date=6 April 2022 |title=First-of-its-kind women's T20 event to bring together players from 35 countries |url=https://www.espncricinfo.com/story/first-of-its-kind-womens-t20-event-to-bring-together-players-from-35-countries-1309455 |access-date=1 May 2022 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ, ਟਵੰਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵੱਧਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਫਾਰਮੈਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਟੀ-20 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ ਫਾਈਨਲ 53 ਮਿਲੀਅਨ ਵਿਊਜ਼ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਈਵੈਂਟ ਬਣ ਗਿਆ,<ref>{{Cite web |title=ICC Women’s T20 World Cup 2020 is the most watched ICC women’s T20 event in history |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1691952 |access-date=2023-03-08 |website=www.icc-cricket.com |language=en}}</ref> ਅਤੇ 86,174 MCG 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।<ref>{{cite web |title=Women’s T20 World Cup becomes most watched women’s cricket event ever |url=https://www.sportspromedia.com/news/womens-t20-world-cup-womens-cricket-record-attendance |access-date=30 June 2021 |publisher=SportsPro}}</ref><ref>{{cite web |title=Alyssa Healy, Beth Mooney, Jess Jonassen hand clinical Australia fifth T20 World Cup title |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-world-cup-2019-20-1172990/australia-women-vs-india-women-final-1173070/match-report |access-date=30 June 2021 |publisher=ESPN Cricinfo}}</ref> ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸੰਸਕਰਣ [[2023 ਆਈਸੀਸੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ|2023]] ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]] ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਛੇਵਾਂ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/cricket/icc-women-twenty20-world-cup-final-australia-wins-record-extending-sixth-title/article66557329.ece|title=ICC Women Twenty20 World Cup final {{!}} Australia wins record-extending sixth title|last=PTI|date=2023-02-26|work=The Hindu|access-date=2023-03-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਰੁਤਬਾ == ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਵਿੱਚ, [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਭਾ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪਰਿਸ਼ਦ]] (ICC) ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਲਈ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਮਹਿਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੱਧਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀ-20 ਕ੍ਰਿਕਟ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{cite web |date=1 October 2017 |title=ICC Classification of Official Cricket |url=https://pulse-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2017/09/24/4510678a-e031-4a9b-a402-397d4868adb6/ICC-Classification-of-Official-Cricket-Effective-1st-October-2017.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410224534/https://pulse-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2017/09/24/4510678a-e031-4a9b-a402-397d4868adb6/ICC-Classification-of-Official-Cricket-Effective-1st-October-2017.pdf |archive-date=10 April 2021 |accessdate=29 July 2020 |work=International Cricket Council}}</ref><ref>{{Cite web |title=Classification of Official Cricket |url=https://www.mumbaicricket.com/mca/download/ICC/classification_of_official_cricket.pdf |url-status=live |access-date=29 June 2021 |website=Mumbai Cricket}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਟਵੰਟੀ20]] * [[ਮਹਿਲਾ ਟੀ20 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} knotezvdz2ri33mq2u5052puyvitkk3 0 159238 839437 656257 2026-05-14T07:07:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839437 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | party = ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ | name = ਸੁਮਾਲਾਥਾ | image = Sumalatha (2).jpg | caption = 2019 ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਲਾਥਾ | office = ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ | constituency = ਮਾਂਡਿਆ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ | termstart = 23 ਮਈ 2019 | termend = | predecessor = | successor = | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1963|8|27|df=y}} | birth_place = [[ਮਦਰਾਸ]], ਮਦਰਾਸ ਰਾਜ, [[ਭਾਰਤ]] | death_date = | death_place = | occupation = {{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ|ਰਾਜਨੇਤਾ}} | spouse = {{marriage|ਅੰਬਰੀਸ਼|1991|2018|end=died}} | children = }} '''ਸੁਮਾਲਾਥਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sumalatha;''' ਜਨਮ 27 ਅਗਸਤ 1963) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਡਿਆ, [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਤੋਂ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ [[ਕੰਨੜ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਲਿਆਲਮ]], [[ਤਮਿਲ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਤਾਮਿਲ]] ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ 220 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੰਨੜ ਅਭਿਨੇਤਾ-ਰਾਜਨੇਤਾ ਅੰਬਰੀਸ਼ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਗੌੜਾ ਹੈ। ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੁਮਲਤਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਮਾਂਡਿਆ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜੇਗੀ। 23 ਮਈ 2019 ਨੂੰ, ਸੁਮਲਤਾ ਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰਸਵਾਮੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ 1.25 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/karnataka/sumalatha-mandya-candidate-s10p20c01/|title=Sumalatha Ambareesh|date=2019|access-date=8 October 2020|publisher=news18.com}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਜੀਵਨ == ਮਾਰਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੁਮਲਤਾ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਮੰਡਿਆ ਤੋਂ ਕਰਨਾਟਕ ( [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ) ਵਿੱਚ 2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਜ਼ਾਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਚੋਣ ਲੜੇਗੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-03-18 |title=Sumalatha to contest Mandya LS polls as an independent |url=https://www.deccanherald.com/state/mandya-sumalatha-to-contest-as-independent-candidate-723819.html |access-date=2019-03-26 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨੜ ਫ਼ਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ, ਯਸ਼, ਰੌਕਲਾਈਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼, ਡੋਡੰਨਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/elections/lok-sabha-2019/its-official-sumalatha-to-contest-as-independent-from-mandya/article26572594.ece|title=It's official. Sumalatha to contest as Independent from Mandya|date=2019-03-18|work=The Hindu|access-date=2020-03-07|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਂਡਿਆ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨਾ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ]] ਦੇ ਕੁਝ ਵਰਕਰਾਂ ਨੇ ਮਾਂਡਿਆ ਵਿੱਚ ਜੇਡੀਐਸ-ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਰਨ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਥਿਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/india-news/lok-sabha-elections-2019-actor-ambareeshs-wife-sumalatha-gets-bjp-backing-in-karnatakas-mandya-2011866|title=Actor Ambareesh's Wife Sumalatha Gets BJP Backing In Karnataka's Mandya|date=23 March 2019|work=NDTV.com|access-date=18 May 2019|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਖਿਲ ਨੂੰ 128,876 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=23 May 2019 |title=Karnataka Lok Sabha Election Results: Kumaraswamy's son Nikhil loses in Mandya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/karnataka-lok-sabha-election-results-kumaraswamys-son-nikhil-loses-in-mandya/articleshow/69469766.cms |access-date=2020-03-07 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਉਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਿਲਾ [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਲੋਕ ਸਭਾ|ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]] ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/two-women-from-state-heading-to-lok-sabha-this-time/article27243939.ece|title=Two women from State heading to Lok Sabha this time|last=Yasmeen|first=Afshan|date=2019-05-25|work=The Hindu|access-date=2020-03-07|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * ਦੇਵਰਜ਼ ਬੈਸਟ ਨਿਊ ਫੇਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਥਿਸਾਈ ਮਾਰੀਆ ਪਾਰਾਵੈਗਲ'' (1979) (ਤਮਿਲ) * ਸਪੈਸ਼ਲ ਜੂਰੀ ਨੰਦੀ ਅਵਾਰਡ (ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ): ''ਸ਼ਰੁਤੀਲਾਯਾਲੂ'' (1987) (ਤੇਲਗੂ) * ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਵਾਰਡ: ''ਸ਼ਰੁਤੀਲਾਯਾਲੂ'' (1987) (ਤੇਲਗੂ) * ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ'' ਅਤੇ ''ਥੋਵਨਥੁੰਬਿਕਲ'' (1987) (ਮਲਿਆਲਮ) * ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਲਕਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ'' (1987) (ਮਲਿਆਲਮ) * ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਅਵਾਰਡ: ''ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ'' (1987) (ਹਿੰਦੀ) * ਸਰਵੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਕੇਰਲ ਫਿਲਮ ਕ੍ਰਿਟਿਕਸ ਅਵਾਰਡ: ''ਇਜ਼ਾਬੇਲਾ'' (1988) (ਮਲਿਆਲਮ)<ref>{{Cite web |title=Biodata |url=http://sumalatha.tripod.com/biodata.html }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 82qgnodo5w8uf4oqno70gsb9sni0ac6 0 159270 839432 719230 2026-05-14T06:58:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839432 wikitext text/x-wiki  {{Infobox football biography|name=ਸੁਪ੍ਰਵਾ ਸਮਾਲ|image=|image_size=|fullname=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1990|6|16}}|birth_place=ਆਲੀ, ਕੇਂਦਰਪਾਰਾ, [[ਓਡੀਸ਼ਾ]], ਭਾਰਤ|currentclub=|clubnumber=|height=|position=ਡਿਫੈਂਡਰ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|years1=|clubs1=ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ|caps1=|goals1=|years2=|clubs2=ਓਡੀਸ਼ਾ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|caps2=|goals2=|years3=2017–2018|clubs3=ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ|caps3=|goals3=|nationalyears1=2010–2014|nationalteam1=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps1=5|nationalgoals1=1|pcupdate=|ntupdate=}} '''ਸੁਪ੍ਰਵਾ ਸਮਾਲ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Suprava Samal,''' ਜਨਮ 16 ਜੂਨ 1990 [[ਭੁਬਨੇਸ਼ਵਰ|ਭੁਵਨੇਸ਼ਵਰ]] ਵਿੱਚ) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ, ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Suprava Samal |url=https://stats.the-afc.com/player/8207 |access-date=23 March 2022 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Suprava Samal |url=http://orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=Mjc1 |access-date=23 March 2022 |website=Orisports}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ == ਸਮਾਲ ਨੇ 2010 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2012 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 2011 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀ-ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇਰ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਉਹ 2013 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਡੱਚ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web |title=Suprava Samal |url=http://www.the-aiff.com/player-profile-details.htm?id=151 |website=THE AIFF}}</ref> == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਸੈਫ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2010, 2012, <ref>{{Cite web |last=Punnakkattu Daniel |first=Chris |date=16 September 2012 |title=Breaking news: India wins the SAFF Women's Championship |url=https://www.sportskeeda.com/football/breaking-news-india-wins-the-saff-womens-championship |access-date=30 August 2022 |website=Sportskeeda}}</ref> 2014 <ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Abhishek |title=Indian women's squad announced for SAFF Championship |url=https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |access-date=19 February 2022 |website=India Footy |archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907050536/https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |url-status=dead }}</ref> '''ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2017-18 '''ਉੜੀਸਾ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2010-11<ref>{{Cite web |date=18 May 2011 |title=Orissa win maiden title in Senior Women NFC |url=http://orisports.com/NewsDetails.aspx?nId=MjcyOQ== |access-date=22 November 2022 |website=Orisports}}</ref> '''ਰੇਲਵੇ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2015-16 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.eurosport.com/football/suprava-samal_prs403714/person.shtml ਯੂਰੋਸਪੋਰਟ ਪਲੇਅਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] 63jg3x5qmn57jnsd8j2bv73jjrnvz6r 0 160340 839400 659109 2026-05-14T00:25:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839400 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਵਿਦਿਆ ਠਾਕੁਰ | honorific_prefix = ਮੈਰੀ ਪੈਟ ਫਿਸ਼ਰ | image = | assembly = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨਕ | assembly2 = ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨਕ | constituency_AM2 = ਗੋਰੇਗਾਂਵ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ) | predecessor2 = ਸੁਭਾਸ਼ ਦੇਸਾਈ | successor2 = | party = [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] | office1 = ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ <br />ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ | predecessor1 = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1963|06|15}} | birth_place = | spouse = ਜੈਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਠਾਕੁਰ | children = | residence = | occupation = ਸਿਆਸਤਦਾਨ | website = http://www.mahabjp.org ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭਾਜਪਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੰਨਾ | termstart1 = 31 ਅਕਤੂਬਰ 2014 | termend1 = 24 ਅਕਤੂਬਰ 2019 | termstart2 = 2014 | termend2 = | education = }} '''ਵਿਦਿਆ ਠਾਕੁਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Vidya Thakur;''' ਜਨਮ 15 ਜੂਨ 1963) [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਦੀ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਗੋਰੇਗਾਂਵ ਤੋਂ 13ਵੀਂ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=20 October 2014 |title=Giant Killers |url=http://indianexpress.com/article/cities/mumbai/giant-killers-2/}}</ref> ਉਹ [[ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ]] ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ<ref>{{Cite web |title=Maharashtra Government, Council of Ministers |url=http://www.sarkaritel.com/states/council_of_ministers.php?state=MH}}</ref> ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਹੈ। 10 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਫੇਰਬਦਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਡਰੱਗ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਕੁਡੀਲਾਲ ਗੋਵਿੰਦਰਾਮ ਸੇਕਸੇਰੀਆ ਸਰਵੋਦਿਆ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਿਆ, 1977 ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=SMT.vidya Thakur(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- GOREGAON(MUMBAI SUBURBAN) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/maharashtra2014/candidate.php?candidate_id=955}}</ref> == ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਵਿਦਿਆ ਠਾਕੁਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1992 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੀ ਚੋਣ ਜਿੱਤੀ ਸੀ। === ਅਹੁਦੇ === ==== [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੇ ਅੰਦਰ ==== * ਸਾਬਕਾ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਭਾਜਪਾ ਮੁੰਬਈ ਮਹਿਲਾ ਮੋਰਚਾ ==== ਵਿਧਾਨਕ ==== * ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ 2007 * ਸਾਬਕਾ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਕਮੇਟੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ * 17 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ, ਬ੍ਰਿਹਨਮੁੰਬਈ ਨਗਰ ਨਿਗਮ<ref>{{Cite web |date=17 March 2007 |title=Dr Shubha Raul Mayor, Vidya Thakur dy Mayor of Mumbai |url=http://www.oneindia.com/2007/03/10/dr-shubha-raul-mayor-vidya-thakur-dy-mayor-of-mumbai-1174121999.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Municipal Councillors / Corporators of Mumbai |url=http://niyazvanu.tripod.com/id17.html }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਮੈਂਬਰ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ - 2014 ਤੋਂ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (2014-ਤੋਂ) * [[ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ|ਮੇਕ ਇਨ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}}{{S-start}} {{S-off}} {{S-bef}} {{s-ttl|title=ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, <br /> ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਪਲਾਈ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ; <br />ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ|years=ਦਸੰਬਰ 2014 – ਹੁਣ ਤੱਕ}} {{S-inc}} {{s-end}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1963]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pgzhnbx0cbfe7mtncpe3zabpe6rmvh1 0 160395 839386 683715 2026-05-13T21:49:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839386 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਰੂਪਾ ਰਾਣੀ ਟਿਰਕੀ | image = Rupa Rani Tirkey.jpg | nationality = ਭਾਰਤੀ | birth_date = {{birth date and age|1987|09|27|df=y}} | birth_place = [[ਰਾਂਚੀ]], [[ਝਾਰਖੰਡ]], ਭਾਰਤ | sport = ਲਾਅਨ ਬਾਓਲਜ਼ | coach = ਮਧੂਕਾਂਤ ਪਾਟਕ | medaltemplates = }} '''ਰੂਪਾ ਰਾਣੀ ਟਿਰਕੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rupa Rani Tirkey;''' ਜਨਮ 1987) ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਾਅਨ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=profile |url=https://results.gc2018.com/en/lawn-bowls/athlete-profile-n6026479-rupa-rani-tirkey.htm |publisher=2018 Commonwealth Games |access-date=2023-03-30 |archive-date=2023-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090528/https://results.gc2018.com/en/lawn-bowls/athlete-profile-n6026479-rupa-rani-tirkey.htm |url-status=dead }}</ref> == ਬਾਊਲਜ਼ ਕਰੀਅਰ == === ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ === ਟਿਰਕੀ ਨੇ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2010|2010 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ|ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ, [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ 2014|2014 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਤੀਹਰੇ ਅਤੇ ਚੌਕੇ, 2018 ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜੀ ਅਤੇ ਚੌਕੇ ਅਤੇ 2022 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਅਤੇ ਚੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Rupa Rani Tirkey - Birmingham 2022 Results |url=https://results.birmingham2022.com/#/athlete-details/43240 |access-date=2022-08-02 |website=results.birmingham2022.com}}</ref> 2018 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੇ ਨੇ ਸੈਕਸ਼ਨ ਬੀ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਮਾਲਟਾ ਤੋਂ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=Athletes and results |url=https://thecgf.com/results/athletes/65011 |publisher=Commonwealth Games Federation |access-date=2023-03-30 |archive-date=2023-02-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090723/https://thecgf.com/results/athletes/65011 |url-status=dead }}</ref> 2022 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ( ਲਵਲੀ ਚੌਬੇ, [[ਪਿੰਕੀ ਸਿੰਘ (ਕਟੋਰੀ)|ਪਿੰਕੀ ਸਿੰਘ]] ਅਤੇ ਨਯਨਮੋਨੀ ਸੈਕੀਆ ) ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਿਲਾ ਚੌਕੇ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ 17-10 ਨਾਲ ਹਰਾ ਕੇ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Result: Women's Fours - Gold Medal Match |url=https://results.birmingham2022.com/#/h2h-result/LBO/W/TEAM4-------------/FNL-/000100-- |website=results.birmingham2022.com |publisher=Commonwealth Games Federation}}</ref> === ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿਸ਼ਵ ਆਊਟਡੋਰ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2020 WORLD BOWLS CHAMPIONSHIPS: COMPETING COUNTRIES |url=https://www.bowls.com.au/2020-world-bowls-championships-competing-countries/ |publisher=Bowls Australia}}</ref> === ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਟਿਰਕੀ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ; ਗੋਲਡ ਕੋਸਟ, ਕੁਈਨਜ਼ਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 2019 ਏਸ਼ੀਆ ਪੈਸੀਫਿਕ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤਾਜ਼ਾ ਸਫਲਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Results Portal |url=https://sportsdesq.sportstg.com/portal/index.cfm?fuseaction=main&OrgID=16084 |publisher=Bowls Australia |access-date=2023-03-30 |archive-date=2020-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204011228/https://sportsdesq.sportstg.com/portal/index.cfm?fuseaction=main&orgId=16084 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=2019 ASIA PACIFIC CHAMPIONSHIPS: FRIDAY FINALS WRAP |url=https://www.bowls.com.au/2019-asia-pacific-championships-friday-finals-wrap/ |publisher=World Bowls}}</ref> === ਏਸ਼ੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਾਅਨ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ, ਟਿਰਕੀ ਨੇ 2014 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤੀਹਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2016 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਤੀਹਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Results - Bowling Federation of India |url=https://bowlingfederationofindia.com/contact/ |access-date=2 August 2022 |website=Bowling Federation of India |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305143257/https://bowlingfederationofindia.com/contact/ |url-status=dead }}</ref> 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕੁਆਲਾਲੰਪੁਰ ਵਿੱਚ 14ਵੀਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲਾਅਨ ਬਾਊਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Assam's Nayan Moni Saikia makes winning contribution as India secures gold in 14th Asian Lawn Bowls Championship |url=https://www.indiatodayne.in/sport/story/assams-nayan-moni-saikia-makes-winning-contribution-as-india-secures-gold-in-14th-asian-lawn-bowls-championship-517497-2023-02-23 |access-date=14 March 2023 |website=India Today NE}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] hskxk3532axf8q8sbrbybea7emf6s8m 0 160899 839350 719216 2026-05-13T14:29:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839350 wikitext text/x-wiki  {{Infobox football biography|name=ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ|fullname=ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ|birth_place=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], ਭਾਰਤ|birth_date={{birth date and age|df=yes|1990|8|16}}|position=ਮਿਡਫੀਲਡਰ|currentclub=ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ FC ਕਰਨਾਟਕ|clubnumber=7|years1=|clubs1=ਰੇਲਵੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|caps1=|goals1=|years2=|clubs2=ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਸਿਟੀ|caps2=|goals2=|years3=|clubs3=ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ|caps3=|goals3=|years4=|clubs4=ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲ ਐਫਸੀ (ਮਹਿਲਾ)|caps4=|goals4=|years5=|clubs5=ਜੇਪੀਆਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਫ.ਸੀ|caps5=|goals5=|years6=|clubs6=ਕੁਆਰਟਜ਼ ਸੌਕਰ ਕਲੱਬ|caps6=|goals6=|years7=|clubs7=ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ FC ਕਰਨਾਟਕ|caps7=|goals7=|nationalyears1=2014|nationalteam1=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps1=2|nationalgoals1=0|pcupdate=|ntupdate=21 ਨਵੰਬਰ 2014}} '''ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manpreet Kaur;''' ਜਨਮ 16 ਅਗਸਤ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਐਫਸੀ ਕਰਨਾਟਕ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=MANPREET KAUR |url=http://stats.the-afc.com/player/8218 |access-date=27 June 2020 |website=Asian Football Confederation }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਲਵੇ ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ, ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 2015-16 ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਮੈਚ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਸਦੀ ਟੀਮ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਜਾਵੇਗੀ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਨੇ 2014 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਸੀਨੀਅਰ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕੈਪ ਕੀਤੀ। == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2010, 2014<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Abhishek |title=Indian women’s squad announced for SAFF Championship |url=https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |access-date=19 February 2022 |website=India Footy |archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907050536/https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |url-status=dead }}</ref> '''ਰੇਲਵੇ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2015-16 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] 38can9jnpji1z85k32f29wlo2h5z4p8 0 162634 839389 665488 2026-05-13T22:00:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839389 wikitext text/x-wiki  {{Infobox football biography|name=ਰੇਣੂ ਰਾਣੀ|image=|image_size=|caption=|fullname=|birth_date={{birth date and age|2001|1|16|df=y}}|birth_place=ਮੰਗਲੀ ਮੁਹੱਬਤ, ਹਿਸਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ|height=|position=ਫਾਰਵਰਡ (ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ)|currentclub=HOPS FC|clubnumber=15|youthyears1=|youthclubs1=|years1=|clubs1=ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ FC|caps1=|goals1=|years2=2022|clubs2=ਸੇਠੂ ਐਫ.ਸੀ|caps2=11|goals2=8|years3=2022–|clubs3=HOPS FC|caps3=|goals3=|nationalyears1=2016|nationalteam1=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-17 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps1=4|nationalgoals1=4|nationalyears2=2018|nationalteam2=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਡਰ-19 ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps2=3|nationalgoals2=5|nationalyears3=2021–|nationalteam3=ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|nationalcaps3=19|nationalgoals3=4|medaltemplates=|club-update=|nationalteam-update=28 ਨਵੰਬਰ 2021}} '''ਰੇਣੂ ਰਾਣੀ''' (ਜਨਮ 16 ਜਨਵਰੀ 2001) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=RENU |url=http://stats.the-afc.com/player/106703 |access-date=24 May 2021 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਰੇਣੂ ਦਾ ਜਨਮ ਮੰਗਲੀ ਮੁਹੱਬਤ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਣੂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਐਫਸੀ ਲਈ ਖੇਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਰੇਣੂ ਨੇ 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਨੂੰ ਬੇਲਾਰੂਸ ਤੋਂ 1-2 ਦੀ ਦੋਸਤਾਨਾ ਹਾਰ ਵਿੱਚ 88ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਨੀਅਰ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=FRIENDLY – India 1–2 BELARUS |url=https://www.the-aiff.com/match-center/nt/177 |access-date=24 May 2021 |website=All India Football Federation}}</ref> ਉਸਨੇ 13 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਚੇ == : ''ਸਕੋਰ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਟੀਚੇ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹਨ।'' {| class="wikitable" !ਨੰ. ! ਤਾਰੀਖ਼ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ ! ਮੁਕਾਬਲਾ |- | 1. | 13 ਅਕਤੂਬਰ 2021 | ਹਮਦ ਟਾਊਨ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਹਮਦ ਟਾਊਨ, [[ਬਹਿਰੀਨ]] |ਚੀਨੀ ਤਾਈਪੇ | align="center" | '''1''' -0 | align="center" | 1-0 | rowspan="2" | ਦੋਸਤਾਨਾ |- | 2. | 19 ਮਾਰਚ 2023 | ਪੇਟਰਾ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਅਮਾਨ|ਅੱਮਾਨ]], [[ਜਾਰਡਨ]] |ਜਾਰਡਨ | align="center" | '''1''' -2 | align="center" | 1-2 |- | 3. | 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 | rowspan="2" | ਡੋਲੇਨ ਓਮੁਰਜ਼ਾਕੋਵ ਸਟੇਡੀਅਮ, [[ਬਿਸ਼ਕੇਕ]], [[ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ|ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ]] |ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ | align="center" | '''3''' -0 | align="center" | 5-0 | rowspan="2" | 2024 AFC ਮਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ |- | 4. | 7 ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |ਕਿਰਗਿਸਤਾਨ | align="center" | '''4''' -0 | align="center" | 4-0 |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2001]] rr4tcbwttcwrhm5or2sgenqgb12d0jz 0 162756 839464 743194 2026-05-14T10:14:42Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839464 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Sarpech_Rubies_&_Diamonds.jpg|thumb| ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਤਾਜ]] [[ਤਸਵੀਰ:Sarpech_Diamonds_&_Pearls.jpg|thumb| ਇੱਕ ਤਾਜ ਜੋ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ]] [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਿਆਸਤ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਰਾਜ]] ਦੇ '''ਨਿਜ਼ਾਮਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ''' ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਨਗ|ਗਹਿਣਿਆਂ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=National Museum, New Delhi |title=Exhibitions at National Museum of India,New Delhi (India) - Nizams' Jewellery |url=http://nationalmuseumindia.gov.in/press_release.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090402032500/http://nationalmuseumindia.gov.in/press_release.html |archive-date=2 April 2009 |access-date=15 December 2013 |website=nationalmuseumindia.gov.in}}</ref> ਗਹਿਣੇ [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਦੇ ਸਨ। [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਜ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, [[ਨਿਜ਼ਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ|ਨਿਜ਼ਾਮ]] ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਕੱਦਮੇਬਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਟਰੱਸਟ ਤੋਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, 1995 ਵਿੱਚ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 13 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਖਰੀਦਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਦੀਆਂ ਤਿਜੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ, ਗਹਿਣੇ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ ਦੇ ਹਨ। ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਈਨਾਮਲਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ, ਗਹਿਣੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ [[ਪੰਨਾ (ਪੱਥਰ)|ਪੰਨੇ]], ਗੁੰਟੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੋਲੂਰ ਡਾਇਮੰਡ ਮਾਈਨ ਤੋਂ ਹੀਰੇ ਸਮੇਤ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=May 2022}} ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ ਦੀ ਖਾਨ (ਹੁਣ ਆਂਧਰਾ ਰਾਇਲਸੀਮਾ ਹੀਰਾ ਖਾਣਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ), ਬਰਮੀ [[ਰੂਬੀ]] ਅਤੇ ਸਪਿਨਲ, ਅਤੇ [[ਬਸਰਾ]] ਅਤੇ [[ਮੰਨਾਰ ਦੀ ਖਾੜੀ]] ਤੋਂ [[ਮੋਤੀ]]।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=June 2020}} ਇੱਥੇ 173 ਗਹਿਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{Convert|2000|carat|kg}} ਵਜ਼ਨ [[ਹੀਰਾ|ਦੇ ਹੀਰੇ]] ਅਤੇ [[ਪੰਨਾ (ਪੱਥਰ)|ਪੰਨੇ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।, ਅਤੇ [[ਮੋਤੀ]] 40,000 ਚੋਅ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ [[ਨਗ|ਰਤਨ]], ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਗਹਿਣੇ, ਹਾਰ, ਪੈਂਡੈਂਟ, ਬੈਲਟ, ਬਕਲਸ, ਮੁੰਦਰਾ, [[ਚੂੜੀ|ਬਾਂਹ]] ਬੰਦ, ਚੂੜੀਆਂ, [[ਬ੍ਰੇਸਲੈਟ|ਬਰੇਸਲੇਟ]], [[ਝਾਂਜਰ|ਐਂਕਲੇਟ]], ਕਫਲਿੰਕਸ, [[ਬਟਨ]], ਘੜੀ ਦੀਆਂ ਚੇਨਾਂ, ਅੰਗੂਠੀਆਂ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ [[ਨੱਕ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ|ਨੱਕ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਤਾਰਾਂ ਵਾਲਾ [[ਬਸਰਾ]] ਮੋਤੀ ਦਾ ਹਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਤਲਾਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 465 ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੈਕਬ ਡਾਇਮੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 184.75 ਕੈਰੇਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੀਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੁਆਰਾ ਚੌਮਹੱਲਾ ਪੈਲੇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਵਰਤਿਆ ਸੀ। == ਗਹਿਣਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Sarpech_Emeralds_&_Diamonds.jpg|thumb| ਜੜੇ ਹੋਏ ਪੰਨੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਤਾਜ]] [[ਤਸਵੀਰ:Sarpech_Prince.jpg|thumb| ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਜਾਵਟੀ ਤਾਜ]] 1995 ਵਿੱਚ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਮੀਰ ਉਸਮਾਨ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ₹218 ਕਰੋੜ (ਲਗਭਗ US$70 ਮਿਲੀਅਨ) ਵਿੱਚ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਮਹਿਜ਼ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name="independent.co.uk">"[https://www.independent.co.uk/news/world/nizams-heirs-end-wrangle-for-treasure-1568364.html Nizam's Heirs End Wrangle for Treasure]" ''The Independent''</ref> ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ|ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ]] ਆਖਰਕਾਰ ਲਗਭਗ $65 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ਤੈਅ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੋਥਬੀ ਦੁਆਰਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਕੀਮਤ $350 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਅਸਲ ਕੀਮਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ।<ref name="guardian.co.uk">"[https://www.theguardian.com/g2/story/0,3604,497496,00.html The Prince's Ransom]" ''The Guardian''</ref> ਸ਼ੇਅਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ($20 ਮਿਲੀਅਨ) ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੋਤੇ ਮੁਕਰਰਮ ਜਾਹ ਨੂੰ ਗਿਆ।<ref name="guardian.co.uk" /> ਇਹ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਸਥਿਤ [[ਭਾਰਤੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ]] ਦੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; 2001 ਅਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ [[ਸਾਲਾਰ ਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ|ਸਲਾਰ ਜੰਗ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ]], ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ।<ref>"[http://indiatoday.intoday.in/story/exhibition-of-jewels-of-hyderabad-nizams-includes-fifth-largest-diamond-in-world/1/231098.html King's Ransom: The jewels of the Nizams of Hyderabad, finally on display, include the fifth-largest diamond in the world]" ''India Today''</ref><ref>"[http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/hyderabad-misses-glitter-of-nizams-priceless-jewels/article7811095.ece Hyderabad misses glitter of Nizam’s priceless jewels]" ''The Hindu''</ref> 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਗਹਿਣੇ ਖਰੀਦਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ 65 ਵਿੱਚੋਂ 37 ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਬਣਾਇਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਫਾਤਿਮਾ ਫੌਜੀਆ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਪੋਤੀ, ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸਿਟੀ ਸਿਵਲ ਕੋਰਟ ਗਈ ਅਤੇ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਟਰੱਸਟੀ ਵਿਕਰੀ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਾ ਹੀ ਟੈਂਡਰ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਕੀਮਤ ਮਿਲ ਸਕੇ।<ref>{{Cite magazine|last=Amarnath K. Menon|date=April 30, 1988|title=Precious collection of Nizam's jewels lies buried in a bank vault|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/story/19880430-precious-collection-of-nizam-jewels-lies-buried-in-a-bank-vault-797202-1988-04-30|magazine=India Today|language=en|access-date=2021-10-10}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸ ਚੱਲੇ।<ref>{{Cite web |title=Jewel of the Nizams |url=https://archive.org/download/jewelsofnizams00bala/jewelsofnizams00bala.pdf}}</ref> ਦੁਬਾਰਾ ਫਿਰ, 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮੁੱਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਕਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਲਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਨਿਜ਼ਾਮ ਹਿਮਾਯਤ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਦੀ ਮਾਂ ਫਾਤਿਮਾ ਫੌਜੀਆ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਚੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Syed Akbar |date=Jun 13, 2021 |title=Keep jewels in Hyderabad, Nizam's kin Himayat Ali Mirza writes to PM Modi {{!}} Hyderabad News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/keep-jewels-in-hyd-nizams-kin-write-to-pm/articleshow/83469934.cms |access-date=2021-10-02 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮੁਫਖਮ ਜਾਹ, ਨਜਫ ਅਲੀ ਖਾਨ, ਦਿਲਸ਼ਾਦ ਜਾਹ, ਹਿਮਾਯਤ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਅਤੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਜਵੈਲਰੀ ਟਰੱਸਟ ਦੇ ਹੋਰ ਟਰੱਸਟੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਸੌਂਪੇ।<ref>{{Cite web |last=Kumar |first=V. Rishi |title=Royal scion writes to PM seeking suitable setting for Nizam's jewellery |url=https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/royal-scion-writes-to-pm-seeking-suitable-setting-for-nizams-jewellery/article34824578.ece |access-date=2021-10-02 |website=@businessline |language=en}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਹਿਮਾਯਤ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗਹਿਣੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ [[ਅਜਾਇਬ ਘਰ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name=":0" /><ref>{{Citation |title=Afsur-Ul-Mulk, Afsur-Ud-Dowla, Afsur Jung, Mirza Mahomed Ali Beg, Khan Bahadur, Nawab, Maj.-Gen., (died 18 March 1930), ADC to Nizam of Hyderabad; Commander the Nizam’s Regular Force, 1897 |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u205179 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |access-date=2022-07-15}}</ref><ref>{{Citation |title=Hyderabad Deccan, Hh the Nizam of, Asaf Jah Nizam-Ul-Mulk; Mir Sir Mahbub Ali Khan, Fateh Jung, (18 Aug. 1866–9 Aug. 1911), Premier Prince of the Indian Empire |date=2007-12-01 |url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u187434 |work=Who Was Who |publisher=Oxford University Press |access-date=2022-07-15}}</ref> ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੈਂਕੜੇ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦੋ ਬਾਰੀ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਿਮਾਇਤ ਅਲੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਨੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਰਬੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ।<ref>{{Cite web |title=Clipping of Sakshi Telugu Daily - Hyderabad Constituencies |url=https://epaper.sakshi.com/c/68985858 |access-date=2022-07-15 |website=epaper.sakshi.com |archive-date=2022-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220715082626/https://epaper.sakshi.com/c/68985858 |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਊਸ਼ਾ ਆਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਦੁਆਰਾ ''[https://www.amazon.com/Jewels-Nizams-Usha-R-Krishnan/dp/8175083069 ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਗਹਿਣੇ]'' (ਹਾਰਡਕਵਰ),{{ISBN|81-85832-15-3}} . * [https://famousdiamonds.tripod.com/victoriadiamond.html ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਟਰੱਸਟ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ, ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਡਾਇਮੰਡ ਅਤੇ ਜੈਕਬ ਡਾਇਮੰਡ ਲਈ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} i33do66xj0xrw3uoyfbt5xgdbz7q8jx 0 166519 839379 677094 2026-05-13T20:26:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839379 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰਾਮਜੀਤ ਰਾਘਵ | image = Ramjit_Raghav.png | alt = | caption = | native_name = | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth year|1916}} | birth_place = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] | death_date = 11 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 (ਉਮਰ 104) India ​Look up details 33 / 5,000 Translation results Translation result 11 ਫਰਵਰੀ 2020 (ਉਮਰ 104) ਭਾਰਤ | death_place = [[ਭਾਰਤ]] | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | nationality = | education = | alma_mater = | years_active = | employer = | organization = | known_for = ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਪਿਤਾ | notable_works = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | spouse = {{marriage|ਸ਼ਕੁੰਤਲਾ ਦੇਵੀ|2003|2013}} | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = 2 | parents = | relatives = | awards = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਮਜੀਤ ਰਾਘਵ''' (1916 – 11 ਫਰਵਰੀ 2020) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੀਡੀਆ ਆਉਟਲੈਟਾਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਪਿਤਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ [[ਹਰਿਆਣਾ]] <ref>{{Cite web |title=खरखौदा के रामजीत राघव की मौत, 93 साल की उम्र में पिता बनकर पूरी दुनिया में बटोरी थी सुर्खियां |url=https://www.jagran.com/haryana/sonipat-ncr-oldest-father-kharkhoda-man-ramjit-raghav-died-due-to-burning-20024919.html}}</ref> ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬੱਚਾ 94 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 96 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ [[ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ|ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ]] ਜਿਸਨੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ, ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲ ਫਾਰ ਦ ਐਥੀਕਲ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਆਫ ਐਨੀਮਲਜ਼ (ਪੇਟਾ) ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ <ref>Buncombe, Andrew (2012). [https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-s-poster-boy-vegetarianism-he-s-just-fathered-child-96-8360464.html "India's poster boy for vegetarianism – he's just fathered a child at 96"]. ''The Independent''. Retrieved 18 October 2021.</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਰਾਮਜੀਤ ਰਾਘਵ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਜੁਆਨੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਰਿਹਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਖੇਤੀ ਵੱਲ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਲਿਆ। <ref name="Time 1">{{Cite news|url=http://newsfeed.time.com/2012/10/18/worlds-oldest-dad-96-fathers-another-child/|title=World's Oldest Dad, 96, Fathers Another Child|last=Kim|first=Ju Ju|date=18 October 2012|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=6 ਮਈ 2023|archive-date=25 ਮਾਰਚ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230325195000/https://newsfeed.time.com/2012/10/18/worlds-oldest-dad-96-fathers-another-child/|url-status=dead}}</ref> ਰਾਘਵ ਇੱਕ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਸੀ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁੱਧ, ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਮੱਖਣ 'ਤੇ ਪਲ਼ਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੋਣ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ''ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ'' ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਖਿਆ ਸੀ: {{Quote|ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਹੋਣਾ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ।<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/9708619/Worlds-oldest-father-becomes-Peta-posterboy.html</ref>}} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2020]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ]] bze5wdk7z188gplzeik1llofuse9561 0 167985 839383 683367 2026-05-13T21:20:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839383 wikitext text/x-wiki '''ਰਿਜ਼ਵਾਨਾ ਸਈਦ ਅਲੀ''' [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀ ਇੱਕ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦਾ ਲੰਬਾ ਕੈਰੀਅਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref>[http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2009\03\08\story_8-3-2009_pg11_9] Feudalism axis of violence against women</ref> == ਗਲਪ == '''2011''' ''ਖਵਾਬਗਜ਼ੀਦਾ'' (ਨਾਵਲ) <ref>[http://booksasia.co.uk/downloads/Stocklists/fiction/BA-StockList-Urdu-Fiction.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120107044423/http://www.booksasia.co.uk/downloads/Stocklists/fiction/BA-StockList-Urdu-Fiction.pdf |date=2012-01-07 }} List of Urdu Novels Published in 2011</ref>'''2007''' ਪੀਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਨੋਹਾ (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) <ref>[http://halqa7b.tripod.com/id27.html]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Inauguration ''Peelay Phool''..</ref> '''2003''' ਨੋਕ-ਏ-ਕਲਮ ਪੇ ਖ਼ਾਰ (ਲਘੂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ) '''1995''' ਸਹਿ-ਰੰਗਾ ਨਿਜ਼ਾਮ-ਏ-ਤਾਲੀਮ (ਖੋਜ) == ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੈਰੀਅਰ == ਸਥਾਈ ਕਾਲਮ ਸਿਰਲੇਖ: ''ਨੋਕ-ਏ-ਕਲਮ ਪੇ ਖ਼ਾਰ'' == ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕਿਤਾਬਾਂ == * ''ਬਚਪਨ ਝਰੋਖੇ ਸੇ'' * ''ਅਬਦੁਲ ਕਾ ਖ਼ਵਾਬ'' * ''ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ'' * ''ਅਬ ਜੰਗ ਨਾ ਹੋ'' * ''ਰੇਸ਼ਮ'' <ref>[http://59.176.17.111/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=37121] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401011415/http://59.176.17.111/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=37121 |date=2012-04-01 }} Resham</ref> * ''ਇਕ ਥਾ ਜੰਗਲ (3 ਭਾਗ)'' * ''ਘੂਮੇਂ ਨਗਰ ਨਗਰ'' * ''ਅਨੋਖਾ ਸਫ਼ਰ'' == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੇਖਕ]] is7xkcvvck0isqs9zs28axx8rue9lrp 0 168456 839345 749717 2026-05-13T13:03:23Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839345 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ | image = File:Lake of Banjosa.jpg | caption = ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਰਾਵਲਕੋਟ]], [[ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੁਣਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਆਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | coordinates = {{coord|33|48|38|N|73|48|59|E|type:waterbody_region:PK|display=title, inline}} | type = [[ਬਨਾਵਟੀ ਝੀਲ ]] | inflow = | outflow = | catchment = | basin_countries = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | length = | width = | area = | depth = | max-depth = | volume = | residence_time = | shore = | elevation = {{convert|1981|m|ft|sp=us}} | islands = | cities = }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ''' ( {{lang-ur|{{Nastaliq|بنجوسہ جھیل }}}} ) ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ। [[ਅਜ਼ਾਦ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੁੰਛ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਰਾਵਲਕੋਟ]] ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ। ਇਹ {{Convert|1981|m|ft|sp=us}} ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਇਹ ਝੀਲ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=ul islam |first=kanz |title=Banjosa Lake |url=https://ajktourism.gov.pk/banjosa |access-date=20 September 2019 |website=ajktourism.gov.pk |archive-date=7 ਅਗਸਤ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807050300/https://ajktourism.gov.pk/banjosa |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Banjosa Lake, Pakistan |url=https://pakistantravel.tripod.com/ |access-date=2022-02-24 |website=pakistantravel.tripod.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Banjosa Lake on map, distance from Rawalakot |url=https://www.google.com/maps/dir/Rawalakot/Banjosa+Lake |access-date=20 September 2019 |website=[[Google Maps]]}}</ref> ਝੀਲ ਸੰਘਣੇ [[ਪਾਈਨ]] ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। [[ਰਾਵਲਕੋਟ|ਰਾਵਲਾਕੋਟ]] ਤੋਂ ਧਾਤੂ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਦੁਆਰਾ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲ ਜੰਮ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੋਕ ਇਸ 'ਤੇ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ 'ਤੇ ਟਪਕਦੇ ਹਨ। <ref name="Ajktours.com">{{Cite web |title=Hotels on Banjosa Lake |url=https://www.ajktours.com/banjosa-lake-rawalakot/ |access-date=22 August 2018 |website=www.ajktours.com}}</ref> ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਠੰਡ ਦਾ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਠੰਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਬਰਫਬਾਰੀ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ -5 ਤੱਕ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|16|C|F}} ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੋਂ {{Convert|25|C|F}} ਤੱਕ । <ref>{{Cite web |title=Banjosa Lake, Pakistan |url=https://pakistantravel.tripod.com/ |access-date=2022-02-24 |website=pakistantravel.tripod.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://pakistantravel.tripod.com/ "Banjosa Lake, Pakistan"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''pakistantravel.tripod.com''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-02-24</span></span>.</cite></ref> ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਬਲਿਕ ਵਰਕਸ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ( [[Pakistan Public Work Department|ਪੀਡਬਲਯੂਡੀ]] ) ਅਤੇ ਪਰਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਘਰ ਅਤੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਹੋਟਲ, [[ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ]] ਅਤੇ [[ਟਿੱਕ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ|ਦੁਕਾਨਾਂ]] ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟ {{Convert|1|km|mi|sp=us}} ਛੋਟਾ ਗਾਲਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਬੰਜੋਸਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦੂਰ। ਇਸ ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। <ref name="Ajktours.com" /> [[ਤਸਵੀਰ:Resort_at_Banjosa_Lake.jpg|thumb|250x250px| ਬੰਜੋਸਾ ਝੀਲ 'ਤੇ ਰਿਜ਼ੋਰਟਜ਼]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਤੋਲੀ ਪੀਰ]] * [[ਰਾਵਲਕੋਟ]] * [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] pslq3dh2xqn3qjgmgdz6u4sykfw70zv 0 168922 839410 773784 2026-05-14T03:21:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸ਼ਕੀਲ ਸਿੱਦੀਕੀ | image = | caption = | native_name_lang = شکیل صدیقی | birthname = | birth_date = {{birth date and age|1964|5|26|df=y}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਸਿੰਧ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] | nationality = [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]] | occupation = {{flatlist| * ਅਦਾਕਾਰ * ਕਾਮੇਡੀਅਨ * ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ * ਨਾਟਕਕਾਰ }} | children = ਸ਼ਰਹਬਿਲ ਸਿੱਦੀਕੀ ਸਮੇਤ 7<ref>{{cite web|url=https://www.bolentertainment.com/episodes/khush-raho-pakistan-sharahbil-accepted-faysal-qureshi-as-his-father-29-oct-2021/|title=Sharahbil Accepted Faysal Qureshi As His Father - Denied To Recognize Shakeel Siddiqui - Khush Raho Pakistan Season 8 - 29th October 2021|access-date=28 March 2023|publisher=[[BOL Entertainment]]}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | module = {{Infobox comedian |embed=yes | medium = {{flatlist| * ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ * ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ * ਫਿਲਮ }} | genre = {{flatlist| * ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ * ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਮੇਡੀ * ਵਿਅੰਗ }} | subject = {{flatlist| * ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਾਲੀ * ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ * ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਭਿਆਚਾਰ }} | notable_work = ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ''<br>''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਬਚਾਓ''<br>''ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟਸ ਲਾਈਵ''<br>''ਕਾਮੇਡੀ ਕਿੰਗਜ਼'' }} | othername = ਤੀਲੀ }} '''ਸ਼ਕੀਲ ਸਿੱਦੀਕੀ''' ({{lang-ur|شکیل صدیقی}} ; ਜਨਮ 26 ਮਈ 1964) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀਅਨ, ਸਟੇਜ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ, ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੰਗਮੰਚ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਲਹਿਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸੀ। ਉਸਨੇ [[ਮੂਈਨ ਅਖ਼ਤਰ|ਮੋਇਨ ਅਖਤਰ]] ਅਤੇ ਉਮਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Hasan |first=Mahmood |date=16 April 2013 |title=Pakistan is rich in comedians, India in actors: Shakeel Siddiqui |url=https://saudigazette.com.sa/article/40758 |access-date=26 March 2023 |website=[[Saudi Gazette]]}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2000 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ''ਉਸਨੇ ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>Comedian Shakil vows to return to Bollywood. {{Cite web |title=Comedian Shakil vows to return to India - GEO.tv |url=http://www.geo.tv/1-18-2009/32942.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405224208/http://www.geo.tv/1-18-2009/32942.htm |archive-date=2012-04-05 |access-date=2009-11-02}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਉਹ ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਿ-ਹੋਸਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਉਸਤਾਦੋਂ ਕਾ ਉਸਤਾਦ'' (2008) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਉਰਵਸ਼ੀ ਢੋਲਕੀਆ]] ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੋੜੀ ਬਣੀ ਸੀ। ਸ਼ਕੀਲ ਸਿੱਦੀਕੀ [[ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ]] ਦੇ ਰਿਐਲਿਟੀ ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ, ''ਦਸ ਕਾ ਦਮ'' (2008)<ref>{{Cite web |date=Sep 12, 2008 |title=Salman Khan's adieu to 10 Ka Dum |url=http://www.screenindia.com/news/Salman-Khan-s-adieu-to-10-Ka-Dum/359273/ |publisher=Screen |access-date=ਮਈ 22, 2023 |archive-date=ਨਵੰਬਰ 13, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081113160511/http://www.screenindia.com/news/Salman-Khan-s-adieu-to-10-Ka-Dum/359273/ |url-status=dead }}</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਅਤੇ <nowiki><i id="mwIg">ਬੂਗੀ ਵੂਗੀ</i></nowiki> ਡਾਂਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਹ ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ'' ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ''ਕਾਂਟੇ ਕੀ ਟੱਕਰ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਕੀਲ ਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ''ਤੀਲੀਦੇ'' ਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=14 November 2016 |title=Pakistani comedian Shakeel Siddiqui to perform in Dubai |url=https://gulfnews.com/entertainment/pakistani-cinema/pakistani-comedian-shakeel-siddiqui-to-perform-in-dubai-1.1929047 |access-date=2021-11-17 |website=Gulf News |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਸਟੇਜ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ === ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੀਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਉਮਰ ਸ਼ਰੀਫ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕਈ ਸਟੇਜ ਡਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ''ਬਕਰਾ ਕਿਸਤੋਂ ਪੇ'', ''ਯੇ ਤੋ ਹਾਊਸ ਫੁੱਲ ਹੋਗਿਆ'' , ''ਨਈ ਅੰਮੀ ਪੁਰਾਣਾ ਅੱਬਾ'', ''ਦੁਲਹਨ ਮੈਂ ਲੇਕਰ ਜਾਊਂਗਾ'' '', ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰ, ਬੁੱਢਾ ਘਰ ਪਰ ਹੈ'' ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ।<ref name="teeli">{{Cite web |date=16 April 2013 |title=Pakistan is rich in comedians, India in actors: Md Shakil Ansari |url=http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130416161565 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714192324/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20130416161565 |archive-date=14 July 2014 |publisher=Saudi Gazette}}</ref> ਸਟੇਜ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕੀਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੌਨੀ ਲੀਵਰ ਵਰਗੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ''ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਸ'' ਦੇ ਸੈੱਟ 'ਤੇ [[ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੇਠ]] ਉੱਤੇ ਚੁਟਕਲੇ ਸੁਣਾਉਣ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਹਾਜਿਰ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ma75hydt52a2zoj2ebujvbvcs5s3d8d 0 173969 839442 811594 2026-05-14T07:30:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839442 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = Suratgarh Super Thermal Power Plant.JPG | image_alt = ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ | image_caption = ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ | pushpin_map = India Rajasthan#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|29.317877|N|73.902932|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਰਾਜਸਥਾਨ, ਭਾਰਤ|ਰਾਜਸਥਾਨ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = 1999 | founder = ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ (ਬੀਕਾਨੇਰ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਕ) | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 168 | population_total = 70536 | population_as_of = 2011 ਜਨਗਣਨਾ | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_info1 =[[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]],[[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਬੋਲੀ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]],[[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]],[[ਬਾਗੜੀ ਬੋਲੀ|ਬਾਗੜੀ]] , | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | parts_type = [[ਬਲਾਕ]] | parts = ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ_ਕੋਡ|ਡਾਕ ਕੋਡ]] | postal_code = 335804 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | registration_plate = RJ:13 | area_code = 01509****** | blank1_name_sec1 = ਨੇੜੇ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ | blank1_info_sec1 = [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ]] | official_name = }} '''ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SZqtUmxtUJsC&q=Suratgarh&pg=PA143|title=Land and People of Indian States and Union Territories: In 36 Volumes. Rajasthan|last=Bhatt|first=Shankarlal C.|date=2006|publisher=Gyan Publishing House|isbn=978-81-7835-379-1|language=en}}</ref>''' ਇੱਕ [[ਸ਼ਹਿਰ]] ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ|ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ|ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ]] ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ<ref name=":0">{{Cite web |title=The Tribune - Windows - Heritage |url=https://www.tribuneindia.com/2001/20010113/windows/heritage.htm |access-date=2020-12-10 |website=tribuneindia.com}}</ref> (1765 - 1828) ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Maharaja Surat Singh |url=https://www.geni.com/people/Maharaja-Surat-Singh/6000000009764513056 |access-date=2020-12-10 |website=geni_family_tree |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harvard |title=From the Harvard Art Museums' collections Maharaja Surat Singh (r. 1788-1828) of Bikaner at a Window |url=https://harvardartmuseums.org/collections/object/310685 |access-date=2020-12-10 |website=harvardartmuseums.org |language=en}}</ref> [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]],ਪੰਜਾਬੀ,[[ਬਾਗੜੀ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ। == ਭੂਗੋਲ == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ 29.317701°ਉੱਤਰ 73.898935°E 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।  ਇਸ ਦੀ ਔਸਤ ਉਚਾਈ 168 ਮੀਟਰ (551) ਫੁੱਟ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੌਸਮੀ ਘੱਗਰ ਨਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਲੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂਥਲ ਨੂੰ ਟਿੱਬਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਨੂੰਮਾਨ ਖੇਜੜੀ ਅਤੇ ਮਾਣਕਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਟਿੱਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਅੰਤਰ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ|ਜਨਗਣਨਾ]] ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,<ref>{{Cite web |title=Suratgarh Population Census 2011 |url=http://www.census2011.co.in/data/town/800453-suratgarh.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999 |archive-date=2004-06-16 |access-date=2008-11-01 |publisher=Census Commission of India}}</ref> ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 70,536 ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 37,126 ਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਜਦਕਿ 33,410 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 9037 ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 12.81% ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਸੂਬੇ ਦੀ ਔਸਤ 888 ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਲਗਭਗ 861 ਹੈ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਰਾਜ ਦੀ ਔਸਤ 66.11% ਨਾਲੋਂ 75.68% ਵੱਧ ਹੈ। == ਮੀਡੀਆ == [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ]] ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ 918 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 300 ਦੇ ਨਾਲ kHzkW ਰੇਡੀਓ ਟ੍ਰਾਂਸਮੀਟਰ. ਇਸਨੂੰ (ਕਾਟਨ ਸਿਟੀ ਚੈਨਲ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੈਨਲ 17:41 UTC 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦੀ ਅੰਤ ਤੱਕ ਸਥਾਨਕ ਸੂਰਜ ਛਿੱਪਣ ਤੋਂ 30 ਮਿੰਟ ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮੱਧਮ ਵੇਵ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਣਿਆ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰੇਡੀਓ ਚੈਨਲ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਖਾੜਾ ਸੀ  ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ. ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੋਡਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 3000 ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, [[ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਹਰਾ-ਭਰਾ, ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਵਤੀ ਦੇ ਬੇਸਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਟੈਨੀਕਲ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਕਾਲੀਬਾਂਗਨ ਅਤੇ ਬੜੌਦ ਸਭਿਅਤਾਵਾਂ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨੂੰ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪੂਰਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਇਸਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗਵਾਹ ਸੀ। ਰੰਗਮਹਲ, ਮਾਣਕਸਰ ਅਤੇ ਅਮਰਪੁਰਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਸਰਸਵਤੀ ਸਭਿਅਤਾ 1500 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾਰਡਿਓ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਨੇ [[ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਮਹਾਰਾਜਾ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਕਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਲੌਜ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ। ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੇਲੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਲ 1927 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਹਿਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਅੱਲਗ-ਅਲੱਗ ਪਿੰਡਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਵਸ ਗਏ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1956 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਜਨਨ ਫਾਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਬੇਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਫਤਰਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। CISF<ref name="Bharatvarsh">{{Cite web |last=Bharatvarsh |first=TV9 |date=2020-12-30 |title=आखिर CISF को ही क्यों दिया गया सूरतगढ़ सुपरक्रिटिकल थर्मल पॉवर प्लांट की सुरक्षा का जिम्मा? |url=https://www.tv9hindi.com/state/rajasthan/why-cisf-given-security-to-suratgarh-supercritical-thermal-power-plant-436976.html |access-date=2022-05-25 |website=TV9 Bharatvarsh |language=hi}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਨੇ 3 ਨਵੰਬਰ 1998 ਤੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਕੋਲ 1500 ਮੈਗਾਵਾਟ ਦਾ ਇੱਕ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ 93% ਦਾ ਇੱਕ PLF ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੰਚਾਲਿਤ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਉਦਯੋਗ ਨੇ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ।।ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੰਗਾਂ ਘਟਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਇੱਟਾਂ ਹੁਣ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਇਲਾਕਿਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਚੁਰੂ<ref>{{Cite web |last=Churu-Rajasthan |title=Home |url=https://churu.rajasthan.gov.in/content/raj/churu/en/home.html |access-date=2020-12-10 |website=churu.rajasthan.gov.in |language=en-us}}</ref> ਅਤੇ ਝੁਨਝਨੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਲ 2019 ਵਿੱਚ, ਸੀਆਰਪੀਐਫ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਜੋਧਪੁਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਥੇ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2019-09-09 |title=आखिर 5 साल बाद जोधपुर आ गया सीआरपीएफ सेंटर {{!}} Jodhpur: CRPF training centre fully opernalised |url=https://www.patrika.com/jodhpur-news/jodhpur-crpf-training-centre-fully-opernalised-5070396/ |access-date=2022-05-25 |website=Patrika News |language=hi-IN}}</ref> 22 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਵਲ੍ਹੋਂ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਪਿਛਲੇ 3 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=नशे का नाशः पुलिस ने डोडा पोस्त और नशीली गोलियों सहित अन्य मादक पदार्थों को किया नष्ट |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/bikaner/destruction-of-drugs-police-destroyed-doda-poppy-and-other-intoxicants-including-intoxicants/1105495 |access-date=2022-05-25 |website=Zee News |language=hi}}</ref> 8 ਮਈ 2022 ਨੂੰ, ਨਹਿਰਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜਿਆਸਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੰਬ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, 24 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬਲਾਸਟ ਕਰਕੇ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/sriganganagar/suratgarh/news/found-on-may-8-in-indira-gandhi-canal-people-heaved-a-sigh-of-relief-after-the-action-of-bomb-disposal-squad-129846506.html?media=1|title=16 दिन बाद बम को किया डिफ्यूज|date=24 May 2022|work=BHASKAR|access-date=25 May 2022}}</ref> 11 ਮਈ 2022 ਨੂੰ, ਬੀ.ਜੇ.ਪੀ ਆਗੂ ਜੇਪੀ ਨੱਡਾ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਸੁੰਧਰਾ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.tv9hindi.com/state/rajasthan/rajasthan-ex-cm-vasundhara-raje-attacks-gehlot-government-appeasement-politics-and-state-is-number-one-in-riots-au275-1225249.html|title=तुष्टिकरण मोड में गहलोत सरकार}}</ref> == ਸ਼ਾਸਨ == ਰਾਮਪ੍ਰਤਾਪ ਕਾਸਨੀਅਨ 2018<ref>{{Cite web |title=Rajasthan Legislative Assembly |url=https://rajassembly.nic.in/MemberContacts.aspx |access-date=2020-12-11 |website=rajassembly.nic.in}}</ref> ਵਿੱਚ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ (ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਖੇਤਰ) ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ MLA ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਤੋਂ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੀ ਦੂਰੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਕੰਮ ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ SDM ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਲਈ ਰਾਖਵੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Sadhu |date=21 October 2019 |title=नगरपालिका अध्यक्ष एससी वर्ग के लिए आरक्षित |url=https://m.patrika.com/sri-ganganagar-news/municipal-chairman-reserved-for-sc-cattegary-5250664/ |access-date=2020-12-09 |website=Patrika News |language=hi}}</ref> ਇੱਥੇ SDM ਅਦਾਲਤ, ਇੱਕ ADM, ACJM, MJM ਅਤੇ ADJ ਅਦਾਲਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਜਨਰਲ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Suratgarh General Government Hospital {{!}} National Health Portal of India |url=https://www.nhp.gov.in/hospital/suratgarh-genral-government-hospital-ganganagar-rajasthan |access-date=2020-12-09 |website=nhp.gov.in |archive-date=2021-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417205043/https://www.nhp.gov.in/hospital/suratgarh-genral-government-hospital-ganganagar-rajasthan |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਘਰ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਗਾਰਬੇਜ ਟਰੱਕ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2020-04-05 |title=शहर में कचरा उठाव के लिए अब सूरतगढ़ रोड गौशाला में होगा कचरा एकत्र, {{!}} Now garbage will be collected in Suratgarh Road Gaushala for waste |url=https://www.patrika.com/sri-ganganagar-news/now-garbage-will-be-collected-in-suratgarh-road-gaushala-for-waste-5968385/ |access-date=2022-05-25 |website=Patrika News |language=hi-IN}}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਸੀਵਰੇਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਛਾਈ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sewerage in 11 cities |url=https://urban.rajasthan.gov.in/content/raj/udh/en/organizations/rudsico/sectors-programmes/elven-severage-project.html |access-date=2023-08-27 |archive-date=2023-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827052931/https://urban.rajasthan.gov.in/content/raj/udh/en/organizations/rudsico/sectors-programmes/elven-severage-project.html |url-status=dead }}</ref> ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। == ਸਿੱਖਿਆ == * [[Government College, Suratgarh|ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ]]<ref>{{Cite web |title=Swargiya Shree Gurusharan Chhabra Government College Suratgarh |url=https://hte.rajasthan.gov.in/college/gcsuratgarh}}</ref> * [[Suratgarh PG College, Suratgarh|ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਪੀਜੀ ਕਾਲਜ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ]]<ref>{{Cite web |title=SURATGARH P.G. COLLEGE |url=https://www.suratgarhpgcollege.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218043417/http://suratgarhpgcollege.com/ |archive-date=2017-02-18 |website=suratgarhpgcollege.com}}</ref> * [[Tagore PG College|ਟੈਗੋਰ ਪੀ.ਜੀ. ਕਾਲਜ]]<ref>{{Cite web |title=Welcome to Tagore PG College, Suratgarh - Best college in area |url=https://tagorepgcollege2004.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413162205/http://tagorepgcollege2004.com/ |archive-date=13 April 2021 |access-date=13 December 2020}}</ref> * [[Government Senior Secondary, Suratgarh|ਸਰਕਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸੈਕੰਡਰੀ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ]] * [[Bhatia Ashram|ਭਾਟੀਆ ਆਸ਼ਰਮ]] * [[Swami Vivekanand Government Model School|ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਡਲ ਸਕੂਲ]]<ref>https://bhatiaashram.org/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bhatia Ashram Suratgarh,RAS, 1st Grade, Police, Patwar Parveen Bhatia |url=http://www.rojgarsmachar.in/bhatia-ashram-suratgarh/ |access-date=2023-08-27 |archive-date=2023-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827052929/http://www.rojgarsmachar.in/bhatia-ashram-suratgarh/ |url-status=dead }}</ref> * ਟੈਗੋਰ ਕੇਂਦਰੀ ਅਕੈਡਮੀ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ<ref>{{Cite web |title=Tagore Central Academy Suratgarh « HEYSCHOOLS.IN |url=https://heyschools.in/02815063/Tagore_Central_Academy_Suratgarh |access-date=2022-05-25 |website=heyschools.in |language=en-IN}}</ref> * ਬਲੌਸਮ ਅਕੈਡਮੀ ਸਕੂਲ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ<ref>{{Cite web |title=Blossom Academy School, Suratgarh - Admissions, Fees, Reviews and Address 2022 |url=https://www.icbse.com/schools/blossom-academy-kr26gy |access-date=2022-05-25 |website=iCBSE |language=en-US}}</ref> * ਕੇਵੀ ਨੰ. 1 ਏਅਰਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ * ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ * ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ == ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ [[ਥਾਰ ਮਾਰੂਥਲ]] ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗਰਮ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਰਮ ਮਾਰੂਥਲ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਮਹੀਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 118°F (48°C)ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਿਨ ਦਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ 95°F (35°C) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਮਈ, ਜੂਨ ਅਤੇ ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 122 °F (50°C) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਨਮੀ 50% ਤੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਮੀ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 20% ਤੋਂ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੂਥਲ ਜਲਵਾਯੂ ਕਾਰਨ ਵਰਖਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਮਾਨਸੂਨ]] ਮੌਸਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਖੁਸ਼ਕ ਹਵਾਵਾਂ ਧੂੜ ਦੇ ਤੂਫਾਨਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਆਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਕੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ {{Convert|55|°F|°C|abbr=on}} ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦਸੰਬਰ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ 33°F (1°C) ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਕੌਮੀ ਪੰਛੀ ਮੋਰ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/sriganganagar/suratgarh/news/peacock-dies-after-being-hit-by-power-line-shadow-indignation-in-the-villager-129744427.html|title=विभाग की लापरवाही}}</ref> ਖਰਗੋਸ਼, ਚਿੰਕਾਰਾ, ਚਿੱਟਾ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨੀਲ ਗਾਂ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਜਾਨਵਰ ਹਨ।<ref name="zeenews.india.com">{{Cite web |title=Suratgarh Amrita Devi Park became the refuge of Chinkara Nilgai is also present in the park{{!}} Suratgarh: चिंकारा की शरणस्थली बना अमृता देवी पार्क, नील गाय भी पार्क में है मौजूद {{!}} Hindi News, बीकानेर |url=https://zeenews.india.com/hindi/india/rajasthan/bikaner/suratgarh-amrita-devi-park-became-the-refuge-of-chinkara-nilgai-is-also-present-in-the-park/1099199/amp |access-date=2022-06-13 |website=zeenews.india.com}}</ref> ਏਥੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਬਰੋਪਾਲ ਝੀਲ ਦੇ ਫਲੇਮਿੰਗੋਜ਼ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ , ਮੌਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਡੈਮੋਇਸੇਲ ਕ੍ਰੇਨਜ਼, ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਗੀਜ਼, ਸਪਾਟ ਬਿੱਲ ਬੱਤਖਾਂ,ਸ਼ੋਵੇਲਰ, ਟੂਫਟਡ ਡਕ, ਵਿਜੇਨ ਅਤੇ ਕੂਟਸ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਝੀਲ ਐਵੋਸੇਟ, ਗ੍ਰੀਨ ਸ਼ੰਕ, ਲਿਟਲ ਰਿੰਗ ਪਲਾਵਰ, ਰੈੱਡ ਸ਼ੰਕ, ਕਰਲਿਊਜ਼, ਸੈਂਡ ਪਾਈਪਰ, ਬਲੈਕ ਵਿੰਗ ਸਟਿਲਟ ਵਰਗੇ ਵੈਡਰਾਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਗੱਘੜ ਡਿਸਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The Sunday Tribune - Spectrum - Article |url=https://www.tribuneindia.com/2002/20020324/spectrum/main7.htm |access-date=2022-06-13 |website=tribuneindia.com}}</ref> ਲੂੰਬੜੀ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ,ਹਿਰਨ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date=2010-05-06 |title=FIGHTING AN ENEMY – A STORY FROM SURATGARH RAJASTHAN |url=https://bhavanajagat.com/2010/05/06/fighting-an-enemy-a-story-from-suratgarh-rajasthan/ |access-date=2022-06-13 |website=Simon Cyrene-The Twelfth Disciple |language=en}}</ref> == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦਿਲਚਸਪ ਸਥਾਨ == * Khejri Hanuman Temple * Kalibanga * Suratgarh Super Thermal Power Station * Suratgarh Air Force Station * [[Suratgarh Military Station]] * Suratgarh Railway Station among top clean railway station in India<ref>{{Cite web |date=3 October 2019 |title=Six stations in Rajasthan among top 10 in railway cleanliness survey {{!}} India News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/six-stations-in-rajasthan-among-top-10-in-railway-cleanliness-survey/articleshow/71414426.cms |access-date=2020-12-09 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> * All India Radio Station Aakashwani * Sodhal Fort<ref>{{Cite web |date=2019-04-21 |title=History of Suratgarh Rajasthan - Rajasthani Tadka |url=https://rajasthanitadka.com/history-of-suratgarh-rajasthan/ |access-date=2022-05-25 |language=en-US}}</ref> * Lord Ganesh Mandir Dhab * Shree Cement Factory Udaipur * Ghaghar river * Rangmahal * Badopal * [http://wikimapia.org/3531389/Padpata-Dham Padpata Dham Dhaban]<ref>https://www.patrika.com/sri-ganganagar-news/padpata-dham-in-dhaban-jallar-2321050/ {{Dead link|date=February 2022}}</ref> * [[Central State Farm, Suratgarh]]<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_eGMDwAAQBAJ&q=suratgarh&pg=PA163|title=Hand Book of Seed Industry (Prospects and its Costing)|last=Ramdeo|first=Avinash|date=2011-05-01|publisher=Scientific Publishers|isbn=978-93-87869-17-2|language=en}}</ref> largest mechanised Farm in South East Asia.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dBjoAAAAMAAJ&q=suratgarh|title=India Today and Tomorrow|date=1971|publisher=V.J. Joseph.|language=en}}</ref> It has Russian Machinery Museum.<ref>{{Cite web |date=15 February 2018 |title=Suratgarh museum: Russian machinery museum inaugurated in Suratgarh {{!}} Jaipur News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/jaipur/russian-machinery-museum-inaugurated-in-suratgarh/articleshow/62923390.cms |access-date=2020-12-14 |website=The Times of India |language=en |agency=TNN}}</ref> * CISF<ref name="Bharatvarsh"/> * Amruta Devi Park, Village Dabla<ref name="zeenews.india.com"/> * Baropal lake<ref name=":0"/> == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਮੁੱਖ ਰੱਖਿਆ ਕੇਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਹੋਰ ਵਿਕਾਸ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀਮੈਂਟ ਅਤੇ ਬੰਗੂਰ ਸੀਮਿੰਟ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੀਮੈਂਟ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ ਤੋਂ ਸੁਆਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੀਪੀਸੀ, ਓਪੀਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਸੀਮੈਂਟ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਲਈ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। == ਆਵਾਜਾਈ == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ ਜੋਧਪੁਰ-ਬਠਿੰਡਾ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਹੈ। ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: [[ਬੀਕਾਨੇਰ]] - 174 ਕਿਲੋਮੀਟਰ [[ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ|ਗੰਗਾਨਗਰ]] - 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ, [[ਹਨੂੰਮਾਨਗੜ੍ਹ]] - 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਰੇਲ ਅਤੇ ਸੜਕੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੁਆਰਾ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। NH 62 ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੈਗਾ ਹਾਈਵੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਰੇਲਵੇ ਜੰਕਸ਼ਨ ਤੋਂ 434.93 ਕਿ.ਮੀ. ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਤੋਂ ਰੇਲ ਰੂਟ ਦੁਆਰਾ ਇਸਦਾ 8 ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Suratgarh to Old Delhi: 1 COV-Reserved Trains - Railway Enquiry |url=https://indiarailinfo.com/search/sog-suratgarh-junction-to-dli-old-delhi-junction/114/0/349 |access-date=2020-12-10 |website=indiarailinfo.com}}</ref> 1257 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਮਨਗਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ (NH-754) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ਿਓ ਲੰਘੇਗਾ। ਇਹ 6 ਲਾਈਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸਵੇਅ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਸਤੰਬਰ 2023 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। == ਸੱਭਿਆਚਾਰ == ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸ਼ਹਿਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਥਾਨਕ ਵਪਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਬਾਗੜੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਤ ਹੈ, ਪਰ, ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ, ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ, ਸੁਪਰ ਥਰਮਲ ਪਾਵਰ ਪਲਾਂਟ, ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਜੰਕਸ਼ਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ,<ref>{{Cite web |date=2019-10-02 |title=Top 10 cleanest railway stations in India 2019: Indian Railways releases survey; these stations top the list - The Financial Express |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/cleanest-railway-stations-in-india-2019-top-10-list-railway-zone-indian-railways/1724510/ |access-date=2020-12-12 |website=financialexpress.com}}</ref> ਸੀਆਈਐਸਐਫ<ref name="Bharatvarsh"/> ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਰਾਜ ਫਾਰਮ ਦੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਗਾਰਡਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇੰਦਰਾ ਸਰਕਲ ਨੇੜੇ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਾਦਵ ਸੁਦੀ ਅਤੇ ਮਾਘ ਸੁਦੀ<ref>{{Cite web |date=4 February 2020 |title=श्रीगंगानगर.लोक देवता बाबा रामदेव मंदिर में माघ सुदी पर भरा मेला, रामसा पीर के जयकारों से माहौल भक्तिमय........देखें खास तस्वीरें |url=https://www.patrika.com/sri-ganganagar-news/lok-devta-baba-ramdev-mela-at-sriganganagar-5729471/ |access-date=2022-05-27 |website=Patrika News |language=hi-IN}}</ref> ਦੀ ਹਰ ਦਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰਾਮਦੇਵ ਦਾ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=बाबा रामदेव का मेला |url=https://www.bhaskar.com/baba-ramdev39s-fair-today-from-4am-to-800pm-the-sunderdia-circle-will-be-closed-between-shiv-chowk-072005-2765022.html}}</ref> ਹਨੂੰਮਾਨ ਖੇਜਰੀ ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਟਿੱਬੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਭੀੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਨ ਗਲੋਬ ਅਵਾਰਡ 2022 ਵਿਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕੀਤੀ।ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਚੌਬੇ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bhaskar.com/local/rajasthan/sriganganagar/suratgarh/news/seminar-on-green-energy-organized-five-members-of-poonam-foundation-trust-honored-nineteen-innovators-were-honored-across-the-country-129905316.html|title=Green Glob Awards 2022}}</ref> == ਖੇਡਾਂ == NH 62 ਹਾਈਵੇ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਖੇਡ ਵਿਚ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਅਤੇ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਹੈ। ਗੁਜਰਾਤ ਲਾਇਨਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਆਈਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਖਿਡਾਰੀ ਅੰਕਿਤ ਸੋਨੀ ਨੇ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਇੱਕ ਅਕੈਡਮੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਜੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਸਕੇ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਸੋਨੀ ਨੇ ਸਾਲ 2017 ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਕਟ # ਸ਼ੇਰਵੁੱਡ ਕ੍ਰਿਕਟ ਅਕੈਡਮੀ # ਅੰਕਿਤ ਸੋਨੀ ਦੁਆਰਾ ਸੂਰਤਗੜ੍ਹ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਕ੍ਰਿਕਟ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼੍ਰੀ ਗੰਗਾਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] e67qdx5ihiplkbkssq7dhqzbuq5h8g3 0 175257 839405 807750 2026-05-14T01:52:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839405 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name = ਸਤੇਂਦਰ ਡਾਗਰ |image = |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1981|1|12}} |birth_place = [[ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲਾ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]<ref>{{cite news|title=Haryana wrestler to take on John Cena, Big Show|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Haryana-wrestler-to-take-on-John-Cena-Big-Show/articleshow/50330299.cms|access-date=16 February 2016|last=Basu|first=Hindol|work=[[The Times of India]]|date=26 December 2015}}</ref> |death_date = |death_place = |spouse = |resides = |names = ਜੀਤ ਰਾਮਾ<br>ਸਤੇਂਦਰ ਵੇਦ ਪਾਲ<ref name="indiadebut" /> |height = 6 ft 6 in<ref name="cagematch">{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=2&nr=18099|title=Jeet Rama « Wrestlers Database « CAGEMATCH - The Internet Wrestling Database|first=Philip|last=Kreikenbohm|website=www.cagematch.net}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |weight = 235 lb<ref name="cagematch"/> |billed = |trainer = ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ ਪ੍ਰਫ਼ੋਰਮੈਂਸ ਸੈਂਟਰ |debut = 29 ਸਤੰਬਰ 2015 |retired = }} '''ਸਤੇਂਦਰ ਡਾਗਰ''' (ਜਨਮ 12 ਜਨਵਰੀ 1981) <ref name="name">{{Cite web |last=Nath |first=Joshua Arpit |date=5 July 2017 |title=Satender Dagar, Lovepreet Sangha Make Winning Debuts In WWE, Make India Proud |url=http://www.indiatimes.com/news/sports/satender-dagar-lovepreet-sangha-make-winning-debuts-in-wwe-make-india-proud-249488.html |publisher=India Times}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਹੈ। ਉਹ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਜੀਤ ਰਾਮਾ''' ਦੇ ਤਹਿਤ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਐਨ.ਐਕਸ.ਟੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। <ref name="indiadebut">{{Cite web |date=15 January 2016 |title=NXT Superstars debut with new ring names in return home to India |url=http://www.wwe.com/worldwide/nxt-superstars-debut-with-new-names-in-return-home-to-india |publisher=[[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸਤੇਂਦਰ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਾਗਰੂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਦਸ ਵਾਰ ਦਾ [[ਪਹਿਲਵਾਨੀ|ਕੁਸ਼ਤੀ]] ਹੈਵੀਵੇਟ ਸ਼ੁਕੀਨ ਕੁਸ਼ਤੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਹਿੰਦ ਕੇਸਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਾ ਜੇਤੂ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=24 June 2015 |title=After The Great Khali, another Indian wrestler all set to debut in WWE |url=http://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-after-the-great-khali-satendra-dagar-indian-wrestler-to-debut-wwe-5031520-PHO.html |publisher=Daily Bhaskar |access-date=22 ਸਤੰਬਰ 2023 |archive-date=12 ਜੂਨ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612163556/https://daily.bhaskar.com/news/NAT-TOP-after-the-great-khali-satendra-dagar-indian-wrestler-to-debut-wwe-5031520-PHO.html |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=Powell |first=Jason |date=12 June 2015 |title=WWE statement on the signing of two international wrestlers |url=http://prowrestling.net/article.php?WWE-statement-on-the-signing-of-two-international-wrestlers-42659 |publisher=Pro Wrestling Dot Net}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੋਨੀਪਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] 10dyu9m9r3trgh8um4amj8s9j6zato4 0 178088 839377 723726 2026-05-13T19:42:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 6 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839377 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਰਾਂਡਾ ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ | image = | image_size = | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth year and age|1979}} | birth_place = [[ਸਿਡਨੀ]], [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]], ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ | occupation = ਲੇਖਕ, ਵਕੀਲ | nationality = | citizenship = | education = | alma_mater = ਮੈਲਬਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | period = | genre = ਗਲਪ, ਸਕੂਲ ਸਟੋਰੀ | subject = [[ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ]], [[ਇਸਲਾਮ]], [[ਮੁਸਲਿਮ]] | movement = | notable_works = ''Does My Head Look Big in This?'' | spouse = | partner = | children = 4 | relatives = | awards = [[ਕੈਥਲੀਨ ਮਿਚੇਲ ਇਨਾਮ]] | signature = | signature_alt = | website = {{URL|randaabdelfattah.com}} }} '''ਰਾਂਡਾ ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ''' (ਜਨਮ 1979) ਗਲਪ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਗਲਪ ਦੀ ਇੱਕ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੋਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਡਜ਼ ਮਾਈ ਹੈੱਡ ਲੁੱਕ ਬਿੱਗ ਇਨ ਦਿਸ?'' , 2005 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ''ਕਮਿੰਗ ਆਫ਼ ਏਜ ਇਨ ਦ ਵਾਰ ਔਨ ਟੈਰਰ'' 2021 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਦਾ ਜਨਮ 1979 ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਤੇ ਮਿਸਰੀ ਵਿਰਾਸਤ [[ਸਿਡਨੀ]], [[ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=15 October 2020 |title=Randa Abdel-Fattah |url=https://www.austlit.edu.au/austlit/page/A90134 |access-date=15 May 2023 |website=AustLit: Discover Australian Stories }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ [[ਮੈਲਬਰਨ]], [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)|ਵਿਕਟੋਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ]] ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਫਿਰ [[King Khalid Islamic College|ਕਿੰਗ ਖਾਲਿਦ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕਾਲਜ]] ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ "ਨਾਵਲ", [[ਰਵਾਲਡ ਡਾਹਲ|ਰੋਲਡ ਡਾਹਲ]] ਦੇ ''ਮਾਟਿਲਡਾ'' 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ, ਲਿਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਗਭਗ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ''ਡਜ਼ ਮਾਈ ਹੈਡ ਲੁੱਕ ਬਿੱਗ ਇਨ ਦਿਸ ?''ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਰਾਫਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2023}} ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਨੇ ਮੈਲਬਰਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ]] ਅਤੇ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=15 October 2020 |title=Randa Abdel-Fattah |url=https://www.austlit.edu.au/austlit/page/A90134 |access-date=15 May 2023 |website=AustLit: Discover Australian Stories }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.austlit.edu.au/austlit/page/A90134 "Randa Abdel-Fattah"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''AustLit: Discover Australian Stories''. 15 October 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2023</span>.</cite></ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੀ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਸੰਪਰਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਭੂਮਿਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date= |title=Panelist: Randa Abdel-Fattah |url=http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm |access-date=14 March 2015 |website=[[Q&A (Australian talk show)|Q&A]] |publisher=[[ABC (Australian TV channel)|ABC TV]] |location=Australia}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ|ਇਸਲਾਮੋਫ਼ੋਬੀਆ]] ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥੀਸਿਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪੀਐਚ.ਡੀ. ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ, ਉਹ ਇਸ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ: ''ਇਨਸਾਈਟ'' ( ਐਸਬੀਐਸ ), ''ਫਸਟ ਟਯੂਜ਼ਡੇ ਬੁੱਕ ਕਲੱਬ'' ( ਏਬੀਸੀ ), ''ਕਿਊ ਐਂਡ ਏ'' (ਏਬੀਸੀ ਟੀਵੀ),<ref>{{Cite web |date= |title=Panelist: Randa Abdel-Fattah |url=http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm |access-date=14 March 2015 |website=[[Q&A (Australian talk show)|Q&A]] |publisher=[[ABC (Australian TV channel)|ABC TV]] |location=Australia}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm "Panelist: Randa Abdel-Fattah"]. ''[[ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ)|Q&A]]''. Australia: [[ABC (ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ)|ABC TV]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 March</span> 2015</span>.</cite></ref> ''ਸਨਰਾਈਜ਼'' ( ਸੈਵਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ) ਅਤੇ ''9 ਏ.ਐਮ,'' ( ਨੈੱਟਵਰਕ ਟੈਨ ) ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2023}} ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਉੱਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Abdel-Fattah |first=Randa |date=April 29, 2013 |title=Ending oppression in the Middle East: A Muslim feminist call to arms |url=http://www.abc.net.au/religion/articles/2013/04/29/3747543.htm |access-date=March 11, 2019 |publisher=ABC: Religion and Ethics}}</ref><ref>{{Cite web |last=Liew |first=Stephanie |date=March 6, 2015 |title=Subtle Racism Is 'More Problematic' In Australia |url=http://themusic.com.au/interviews/all/2015/03/06/randa-abdel-fattah |archive-url=https://web.archive.org/web/20150312093148/http://themusic.com.au/interviews/all/2015/03/06/randa-abdel-fattah/ |archive-date=March 12, 2015 |access-date=March 11, 2019 |publisher=The Music: Culture: Interviews}}</ref> == ਇਨਾਮ == ''ਕਮਿੰਗ ਆਫ਼ ਏਜ ਇਨ ਦ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦੇ ਆਉਣ ਨੂੰ'' 2022 ਦੇ ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦੇ ਗੈਰ-ਕਲਪਨਾ ਲਈ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,<ref>{{Cite web |last= |date=2021-12-07 |title=VPLAs 2022 shortlists announced |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2021/12/07/207323/vpla-2022-shortlists-announced/ |access-date=2021-12-07 |website=Books+Publishing |language=en-AU}}</ref> NSW ਪ੍ਰੀਮੀਅਰਜ਼ ਲਿਟਰੇਰੀ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਮਲਟੀਕਲਚਰਲ NSW ਅਵਾਰਡ,<ref>{{Cite web |last= |date=2022-04-05 |title=NSW Premier's Literary Awards 2022 shortlists announced |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2022/04/05/212651/nsw-premiers-literary-awards-2022-shortlists-announced/ |access-date=2022-04-05 |website=Books+Publishing |language=en-AU}}</ref> ਅਤੇ ਸਟੈਲਾ ਇਨਾਮ ਲਈ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2022-02-28 |title=The Stella Prize longlist 2022 |url=https://www.readings.com.au/news/the-stella-prize-longlist-2022?fbclid=IwAR1HxgJIOFnjX3KDKxxH0U6N9Y2gJX3jdhIajFnSJ55AKrpU37vfPSV5bgQ |access-date=2022-02-28 |website=Readings |language=en}}</ref> ''11 ਵਰਡਜ਼ ਫਾਰ ਲਵ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ'' ਬਾਲ ਇਨਾਮ, 2023 ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਤ ਇਨਾਮ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2023-10-26 |title=Prime Minister’s Literary Awards 2023 shortlists announced |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2023/10/26/239949/prime-ministers-literary-awards-2023-shortlists-announced/ |access-date=2023-10-26 |publisher=Books+Publishing}}</ref> == ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਇੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵਕੀਲ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਨਿਟੀ ਪਾਰਟੀ (ਨਾਅਰਾ: ਸੇਅ ਨੋ ਟੂ''ਪੌਲੀਨ ਹੈਨਸਨ) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ 1998'' ਦੀਆਂ ਸੰਘੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਤਰ-ਧਰਮ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਰੋਤ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ: ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਅਰਬੀ ਕੌਂਸਲ, ਵਿਕਟੋਰੀਅਨ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਸਰੋਤ ਕੇਂਦਰ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਵੂਮੈਨ ਵੈਲਫੇਅਰ ਕੌਂਸਲ, ਅਤੇ ਅਸਾਇਲਮ ਸੀਕਰ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਹਨ।<ref>{{Cite web |date= |title=Panelist: Randa Abdel-Fattah |url=http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm |access-date=14 March 2015 |website=[[Q&A (Australian talk show)|Q&A]] |publisher=[[ABC (Australian TV channel)|ABC TV]] |location=Australia}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm "Panelist: Randa Abdel-Fattah"]. ''[[ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ)|Q&A]]''. Australia: [[ABC (ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ)|ABC TV]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 March</span> 2015</span>.</cite></ref> ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਯੰਗ ਲਾਇਰਜ਼ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |date=15 October 2020 |title=Randa Abdel-Fattah |url=https://www.austlit.edu.au/austlit/page/A90134 |access-date=15 May 2023 |website=AustLit: Discover Australian Stories }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.austlit.edu.au/austlit/page/A90134 "Randa Abdel-Fattah"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''AustLit: Discover Australian Stories''. 15 October 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2023</span>.</cite></ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਬਦੇਲ-ਫਤਾਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ [[ਸਿਡਨੀ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=Panelist: Randa Abdel-Fattah |url=http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm |access-date=14 March 2015 |website=[[Q&A (Australian talk show)|Q&A]] |publisher=[[ABC (Australian TV channel)|ABC TV]] |location=Australia}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.abc.net.au/tv/qanda/txt/s3055917.htm "Panelist: Randa Abdel-Fattah"]. ''[[ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ)|Q&A]]''. Australia: [[ABC (ਆਸਟਰੇਲੀਅਨ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ)|ABC TV]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">14 March</span> 2015</span>.</cite></ref> == ਕੰਮ == * ''Does My Head Look Big in This?'' (2005) * ''Ten Things I Hate About Me'' (2006) * ''Where The Streets Had A Name'' (2008) * ''Noah's Law'' (2010) * ''The Friendship Matchmaker'' (2011) * ''The Friendship Matchmaker Goes Undercover'' (2012) * ''No Sex in the City'' (2012) * ''The Lines We Cross'' (2016) * ''When Mina Met Michael'' (2016) * "Australian Muslim Voices on Islamophobia, Race and the 'War on Terror'" (Bibliography, ''Meanjin Quarterly'', 9 April 2019)<ref>{{Cite journal|date=9 April 2019|title=Australian Muslim Voices on Islamophobia, Race and the 'War on Terror'|url=https://meanjin.com.au/blog/australian-muslim-voices-on-islamophobia-race-and-the-war-on-terror/|journal=Meanjin Quarterly|access-date=10 April 2019|quote=This bibliography collates a sample of op-eds, commentary, radio and TV interviews, podcasts and spoken word performances created and authored by Australian Muslims on the subject of Islamophobia, race and ‘the War on Terror’ from the early 2000s to now.}}</ref> * ''Arab Australian Other: Stories on Race and Identity'', co-editor with Sara Saleh (2019) * ''Coming of Age in the War on Terror'', (2021) * ''Maku'' (children's fiction, co-authored with Meyne Wyatt, 2022)<ref>{{Cite web |date=29 March 2022 |title=Maku |url=https://www.austlit.edu.au/austlit/page/23667753 |access-date=15 May 2023 |website=[[AustLit]] }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''11 Words for Love'' (illustrated by Maxine Beneba Clarke, 2022)<ref>{{Cite web |date=2022-07-12 |title=11 Words for Love (Randa Abdel-Fattah, illus by Maxine Beneba Clarke, Lothian) |url=https://www.booksandpublishing.com.au/articles/2022/07/12/217206/11-words-for-love-randa-abdel-fattah-illus-by-maxine-beneba-clarke-lothian/ |access-date=2023-10-26 |publisher=Books+Publishing}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://researchers.mq.edu.au/en/persons/randa-abdel-fattah Randa Abdel-Fattah: Profile] at Macquarie University [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] l8samcznn4vsz0rf4s2539bhy7wtt4n 0 183241 839433 748256 2026-05-14T06:59:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839433 wikitext text/x-wiki '''ਸੁਪ੍ਰਿਆ ਰਾਊਤਰੇ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Supriya Routray;''' ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ ਕਲੱਬ ਕਿੱਕਸਟਾਰਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Supriya Routray |url=https://stats.the-afc.com/player/34912 |accessdate=23 March 2022 |website=AFC }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Supriya Routray |url=http://orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=Nzcw |accessdate=23 March 2022 |website=Orisports}}</ref> ਉਹ 2012 SAFF ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ 2015-16 AFC ਮਹਿਲਾ ਓਲੰਪਿਕ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=Women's Olympic Qualification 2016 |url=http://www.the-afc.com/afcasfeeds?fixtureid=8778&stageid=347&tMode=C&view=ajax&show=matchsummary |accessdate=21 February 2017 |publisher=The Asian Football Confederation}}</ref><ref>{{cite web |last1=Punnakkattu Daniel |first1=Chris |date=16 September 2012 |title=India wins the SAFF Women's Championship |url=https://www.sportskeeda.com/football/breaking-news-india-wins-the-saff-womens-championship |accessdate=21 February 2017 |publisher=Sportskeeda}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ ਐਫਸੀ ਲਈ ਖੇਡੀ। == ਸਨਮਾਨ == '''ਭਾਰਤ''' * ਸੈਫ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2010, 2012,<ref>{{Cite web |last=Punnakkattu Daniel |first=Chris |date=16 September 2012 |title=Breaking news: India wins the SAFF Women's Championship |url=https://www.sportskeeda.com/football/breaking-news-india-wins-the-saff-womens-championship |access-date=30 August 2022 |website=Sportskeeda}}</ref> 2014<ref>{{Cite web |last=Shukla |first=Abhishek |title=Indian women’s squad announced for SAFF Championship |url=https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |access-date=19 February 2022 |website=India Footy |archive-date=7 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907050536/https://www.indiafooty.com/2014/11/10/indian-womens-squad-announced-for-saff-championship/ |url-status=dead }}</ref> * ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ: 2016<ref>{{Cite web |date=1 February 2016 |title=20 selected in Indian squad for 12th South Asian Games |url=https://www.the-aiff.com/article/20-selected-in-indian-squad-for-12th-south-asian-games |access-date=10 December 2023 |website=AIFF}}</ref> '''ਰਾਈਜ਼ਿੰਗ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਕਲੱਬ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2017-18 '''ਗੋਕੁਲਮ ਕੇਰਲਾ''' * ਇੰਡੀਅਨ ਵੂਮੈਨ ਲੀਗ : 2019-20 '''ਉੜੀਸਾ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2010-11<ref>{{Cite web |date=18 May 2011 |title=Orissa win maiden title in Senior Women NFC |url=http://orisports.com/NewsDetails.aspx?nId=MjcyOQ== |access-date=22 November 2022 |website=Orisports}}</ref> * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ: 2022<ref>{{Cite web |date=10 October 2022 |title=National Games 2022, October 10 HIGHLIGHTS: Manipur wins women’s football gold; Tamil Nadu tops Group A in men’s volleyball |url=https://sportstar.thehindu.com/national-games/national-games-2022-october-10-live-updates-results-highlights-gujarat/article65991366.ece |website=Sportstar}}</ref> '''ਰੇਲਵੇ''' * ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ : 2015-16 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.the-aiff.com/players/profile/57303?type=club ਸੁਪ੍ਰਿਯਾ ਰੂਟਰੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] fil77fx7ozpugtj58y0e8pf7h4wmo47 0 184428 839416 750096 2026-05-14T04:39:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839416 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ੀਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹਿਦ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Shiza Shahid''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਉਦਯੋਗਪਤੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ, ਨਿਵੇਸ਼ਕ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਅਕ ਹੈ। ਉਹ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਮਲਾਲਾ ਫੰਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੀਈਓ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਲੜਕੀ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Canal |first=Emily |title=How Shiza Shahid And The Malala Fund Are Championing For Girls' Rights |url=https://www.forbes.com/sites/emilycanal/2014/09/18/how-shiza-shahid-and-the-malala-fund-are-championing-for-girls-rights/ |access-date=14 November 2019 |website=Forbes |language=en}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''[[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ]]'' ' "30 ਅੰਡਰ 30" ਵਿਸ਼ਵ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ' ਗਲੋਬਲ ਸਮਾਜਿਕ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ "30 ਅੰਡਰ 30" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://ideas.time.com/2013/12/06/30-under-30-shiza-shahid-and-the-malala-fund/|title=30 Under 30: Meet Shiza Shahid, Malala's Right-Hand Woman|last=Schweitzer|first=Callie|work=Time|access-date=14 November 2019|language=en-US|issn=0040-781X}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਹ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ [[ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ]] ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Shiza Shahid |url=https://www.caa.com/caaspeakers/shiza-shahid |access-date=14 November 2019 |publisher=www.caa.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Shahid |first=Shiza |date=25 April 2014 |title=A 16-Year-Old Convinced Me to Change Careers |url=https://www.elle.com/news/culture/may-guest-blogger-shiza-shahid |access-date=14 November 2019 |website=ELLE |language=en-US}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਸ਼ਿਜ਼ਾ ਸ਼ਾਹਿਦ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਸਾਲ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਰਕਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਬਿਤਾਏ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੁਰਮਾਂ ਲਈ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਭੂਚਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਰਾਹਤ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਲੰਟੀਅਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 85,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite web |last=Clifford |first=Catherine |date=21 January 2014 |title=You Know Malala. Now, Meet Shiza. |url=https://www.entrepreneur.com/article/230986 |access-date=14 November 2019 |website=Entrepreneur |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ [[ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ 'ਤੇ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਬਾਰੇ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 2009 ਵਿੱਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪਰਤ ਆਈ।<ref>{{Cite web |last=Richardson |first=Nakia |date=13 March 2019 |title=Women's education activist Shiza Shahid visits campus |url=https://thedailyaztec.com/93637/artsandculture/womens-education-activist-shiza-shahid-visits-campus/ |access-date=14 November 2019 |website=The Daily Aztec}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ [[ਦੁਬਈ]] ਵਿੱਚ ਮੈਕਕਿਨਸੀ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਪਾਰਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਇਆ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ NOW Ventures ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਫੰਡਿੰਗ ਸਟਾਰਟਅਪਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।<ref name=":2">{{Cite web |date=30 September 2016 |title=After Malala: Shiza Shahid's plan to change the world for good |url=https://www.scmp.com/magazines/post-magazine/long-reads/article/2023239/after-malala-shiza-shahids-plan-change-world-good |access-date=14 November 2019 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref> ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ 'ਚ ਭਾਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Chen |first=Desiree |date=17 September 2019 |title=Entrepreneur to discuss creating social change at Elmhurst College |url=https://www.dailyherald.com/entlife/20190917/entrepreneur-to-discuss-creating-social-change-at-elmhurst-college |access-date=14 November 2019 |website=Daily Herald |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shiza Shahid at The University of Redlands |url=https://inlandempire.us/event/shiza-shahid-at-the-university-of-redlands/ |access-date=14 November 2019 |website=inlandempire.us}}</ref> === ਮਲਾਲਾ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ === ਸਟੈਨਫੋਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮਲਾਲਾ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਦਾ ਇੱਕ [[ਯੂਟਿਊਬ]] ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਉਹ ਮਲਾਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ [[ਜ਼ਿਆਓਦੀਨ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ|ਜ਼ਿਆਉਦੀਨ]] ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਮਲਾਲਾ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਹਿਦ ਨੇ [[ਬਰਮਿੰਘਮ]] ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰੀ, ਜਿੱਥੇ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੂਸਫ਼ਜ਼ਈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>{{Cite web |last=Jones |first=Stacy |date=30 October 2013 |title=Meet Shiza Shahid, The Woman Powering The Malala Fund |url=https://www.fastcompany.com/3020828/meet-shiza-shahid-the-woman-powering-the-malala-fund |access-date=14 November 2019 |website=Fast Company |language=en-US}}</ref> ਸ਼ਾਹਿਦ ਅਤੇ ਮਲਾਲਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਕੀਨੀਆ ਅਤੇ ਸੀਅਰਾ ਲਿਓਨ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ 2013 ਵਿੱਚ ਮਲਾਲਾ ਫੰਡ ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Malala Fund co-founder Shiza Shahid, AngelList partner to back "mission-driven" startups |url=http://social.techcrunch.com/2016/06/23/malala-fund-co-founder-shiza-shahid-angellist-partner-to-back-mission-driven-startups/ |access-date=14 November 2019 |website=TechCrunch |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਸਰਗਰਮੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 7mqlvkt2665v5tzavwv213im3z6owy5 0 185093 839387 748872 2026-05-13T21:49:52Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839387 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Rumaitha Al Busaidi at Sustainable Development Impact Summit 2021.png | website = {{URL|https://www.rumaithabusaidi.com/}} = }} '''ਰੂਮੈਥਾ ਅਲ ਬੁਸੈਦੀ''' ਇੱਕ ਓਮਾਨੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਰਕੁਨ, ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਉੱਦਮੀ ਅਤੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2021-03-07 |title=Women in Oman as Bosses: Achievements, Challenges and the Future |url=https://www.omanobserver.om/article/2468/Main/women-in-oman-as-bosses-achievements-challenges-and-the-future |access-date=2021-05-21 |website=[[Oman Daily Observer|Oman Observer]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਬ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ]] ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਓਮਾਨੀ ਔਰਤ ਵੀ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2021-05-21 |title=Perspective - Oman's Rumaitha Al Busaidi: Smashing glass ceilings across the board |url=https://www.france24.com/en/tv-shows/perspective/20210521-oman-s-rumaitha-al-busaidi-smashing-glass-ceilings-across-the-board |access-date=2021-05-21 |website=[[France 24]] |language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=The movers and shakers of social media in Oman |url=https://timesofoman.com/article/130153/HI/This-Weekend/The-movers-and-shakers-of-social-media-in-Oman |access-date=2021-05-21 |website=[[Times of Oman]] |language=en |archive-date=2025-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250120113705/https://timesofoman.com/article/130153/HI/This-Weekend/The-movers-and-shakers-of-social-media-in-Oman |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੂਮੈਥਾ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਡੇਲਾਵੇਅਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਕਾਬੂਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਯੂਟ੍ਰੇਕ੍ਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਹਾਰਵਰਡ ਕੈਨੇਡੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਪਬਲਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਰੂਮੈਥਾ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਐਕੁਆਕਲਚਰ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮਐਸਸੀ ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Rumaitha Al Busaidi |url=https://www.atlanticcouncil.org/expert/rumaitha-al-busaidi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307191127/https://www.atlanticcouncil.org/expert/rumaitha-al-busaidi/ |archive-date=2022-03-07 |access-date=2022-12-29 |website=[[Atlantic Council]] |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਟਲਾਂਟਿਕ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ 2019 ਲਈ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਫੈਲੋ ਵਜੋਂ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Millennium Leadership Fellows |url=https://www.atlanticcouncil.org/programs/millennium-leadership-program/millennium-leadership-fellows/ |access-date=2021-05-21 |website=Atlantic Council |language=en-US}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਓਮਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ ਭੋਜਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਉਪ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=17 November 2017 |title=Rumaitha Al Busaidi - Women Economic Forum (WEF) |url=https://www.wef.org.in/rumaitha-al-busaidi/ |access-date=2021-05-21 |website=WEF |language=en-US}}</ref> ਰੂਮੈਥਾ ਨੇ ਵੂਮੇX ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅਰਬ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਉੱਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਬ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last= |first= |title=Rumaitha Al Busaidi {{!}} Speaker {{!}} TED |url=https://www.ted.com/speakers/rumaitha_al_busaidi |access-date=2021-05-21 |website=www.ted.com |language=en}}</ref> ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਯੁਵਾ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਵੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Women and girls, you are part of the climate solution {{!}} Rumaitha Al Busaidi |url=https://thepodcastplayground.com/podcast/women-and-girls-you-are-part-of-the-climate-solution-rumaitha-al-busaidi/ |access-date=2021-05-21 |website=Podcast Playground |language=en-US |archive-date=2021-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210521160250/https://thepodcastplayground.com/podcast/women-and-girls-you-are-part-of-the-climate-solution-rumaitha-al-busaidi/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਨੇ ਓਮਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰੇਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਓਮਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਓਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਥਾਨਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਫੀਫਾ ਦੁਆਰਾ ਟੀਮ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੰਖੇਪ ਸਮੇਂ ਲਈ ਓਮਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵੀ ਖੇਡਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Rumaitha also played football |url=https://www.pressreader.com/oman/times-of-oman/20151103/281685433716655 |access-date=2021-05-21 |via=PressReader}}</ref> ਉਹ 2013 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੇ ਗਲੋਬਲ ਸ਼ਾਪਰਸ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਵਨ ਯੰਗ ਵਰਲਡ ਪੀਸ ਅੰਬੈਸਡਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੂੰ 2022 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਚੈਲੇਂਜ 22 ਅੰਬੈਸਡਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਇਕਨਾਮਿਕਸ ਐਂਡ ਪੀਸ (ਆਈ. ਈ. ਪੀ.) ਲਈ ਰਾਜਦੂਤ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":0" /> ਉਸਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਆਰਥਿਕ ਫੋਰਮ ਦੇ ਦਾਵੋਸ ਏਜੰਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਠਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=10 reasons to be optimistic for the future, from young change-makers |url=https://www.weforum.org/agenda/2021/03/10-reasons-to-be-optimistic-for-the-future-from-young-change-makers/ |access-date=2021-05-21 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref> ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2021 ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਡੇਅ ਲਾਈਵ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਟੈੱਡ ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Three Days of Global Climate Action Events Begin Tomorrow |url=https://www.prnewswire.co.uk/news-releases/three-days-of-global-climate-action-events-begin-tomorrow-835234638.html |access-date=2021-05-21 |website=PR Newswire |language=en}}</ref> == ਪੁਰਸਕਾਰ == ਨਵੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਰੂਮੈਥਾ ਅਲ ਬੁਸੈਦੀ ਨੂੰ ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਦੀ 100 ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="BBC">{{Cite web |date=November 23, 2023 |title=BBC 100 Women 2023: Who is on the list this year? |url=https://www.bbc.co.uk/news/resources/idt-02d9060e-15dc-426c-bfe0-86a6437e5234 |access-date=2023-11-24 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 0imzwt86nti2l9ke3v16ail11hraq7y 0 185896 839403 765178 2026-05-14T00:55:06Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839403 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = ਵਿੱਕੀ ਲੋਪੇਜ਼ | image = Brann - Barça Femení CG3A7792 (cropped).jpg | caption = ਲੋਪਾਜ 2024 ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਸਮੇਂ | full_name = ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ<ref name=RFEF>{{Cite web|url=https://futbolfemenino.rfef.es/es/primera-iberdrola/partido/79275/#actas|website=Royal Spanish Football Federation|language=es|title=Primera Iberdrola – Madrid CFF 0 - 2 Athletic Club|date=5 September 2021|accessdate=5 September 2021|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905171341/https://futbolfemenino.rfef.es/es/primera-iberdrola/partido/79275/#actas|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|2006|7|26|df=y}} | birth_place = [[ਮੈਡਰਡ]], ਸਪੇਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.bdfutbol.com/en/c/jugador.html?id=54152|title=Vicky|website=Bdfutbol|accessdate=28 September 2021}}</ref> | height = 1.60 m<ref name=US>{{Cite web|url=https://university-soccer.com/staff-member/vicky-lopez-2/|title=Vicky Lopez|website=University Soccer|accessdate=5 September 2021|archive-date=5 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905201602/https://university-soccer.com/staff-member/vicky-lopez-2/|url-status=dead}}</ref> | position = | currentclub = | clubnumber = 9 / 30 | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2021–2022 | clubs1 = | caps1 = 20 | goals1 = 14 | years2 = 2021–2022 | clubs2 = | caps2 = 8 | goals2 = 0 | years3 = 2022– | clubs3 = | caps3 = 22 | goals3 = 2 | years4 = 2022– | clubs4 = | caps4 = 22 | goals4 = 6 | nationalyears1 = 2021–2023 | nationalteam1 = | nationalcaps1 = 26 | nationalgoals1 = 14 | nationalyears2 = 2023– | nationalteam2 = | nationalcaps2 = 4 | nationalgoals2 = 2 | nationalteam3 = ਸਪੇਨ | nationalcaps3 = 2 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears3 = 2024– | club-update = 05:54, 8 ਮਾਰਚ 2024 (ਯੂਟੀਸੀ) | nationalteam-update = 05:54, 8 ਮਾਰਚ 2024 (ਯੂਟੀਸੀ) | medaltemplates = {{Medal|Sport|ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ}} {{MedalCountry|{{ESP}}}} }} '''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ''' (ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 2006), ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਵਿੱਕੀ ਲੋਪੇਜ਼''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਹੈ ਜੋ ਹਮਲਾਵਰ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਅਤੇ ਲੀਗਾ ਐਫ ਕਲੱਬ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਅਤੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਲਈ ਵਿੰਗਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਐਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਲਈ ਵੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2015 ਵਿੱਚ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾ ਖਿਡਾਰਣਾ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰੀ। ਉਸ ਨੇ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੀਗਾ ਐੱਫ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸਪੇਨ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2022 ਵਿੱਚ ਐੱਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਲੱਬ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇਃ ਐੱਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਾਨਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਲਈ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਲਈ, ਐੱਫ ਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਣਾ ਲਈ [[ਯੂ.ਈ.ਐਫ.ਏ. ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ|ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ ਅਤੇ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਐਲ ਕਲਾਸਿਕੋ ਵਿੱਚ। ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ, ਦੋ ਸੁਪਰਕੋਪਾ ਡੀ ਸਪੇਨ ਖਿਤਾਬ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਰਸੀਲੋ ਨਾ ਦੀ ਰਿਜ਼ਰਵ ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਲੀਗ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। 2021 ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਦੀ ਯੁਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਟੀਮ ਨਾਲ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, 2022 ਅਤੇ 2023 ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਡਰ 17 ਯੂਰੋ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ ਅਤੇ 2022 ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ 16 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਟਰਾਫੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 2024 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸਪੇਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ। ਸਪੇਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2024 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤੇ। == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਾਨੋ ਫੇਲਿਕਸ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜੁਲਾਈ 2006 ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਦੇ ਵੈਲੇਕਾ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਜੇਸਸ ਲੋਪੇਜ਼ ਸੇਰਨੋ ਪੇਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਜੋਏ ਫੇਲਿਕਸ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਸੀ।<ref name="MR">{{Cite web |title=Dad reveals Madrid CFF goal machine wants to play for Nigeria despite call-up to Spain U17s |url=https://www.ng.mediareportage.com/dad-reveals-madrid-cff-goal-machine-wants-to-play-for-nigeria-despite-call-up-to-spain-u17s-3301.html |access-date=5 September 2021 |archive-date=18 ਸਤੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220918143757/https://www.ng.mediareportage.com/dad-reveals-madrid-cff-goal-machine-wants-to-play-for-nigeria-despite-call-up-to-spain-u17s-3301.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Neira |first=Pablo de Llano |date=2022-11-01 |title=Vicky López conquista el mundo |url=https://elpais.com/deportes/2022-11-01/vicky-lopez-conquista-el-mundo.html |access-date=2024-03-25 |website=El País |language=es}}</ref> ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਬਚਪਨ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸੀ, ਪਰ 2008 ਦੇ ਵਿੱਤੀ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2023-02-18 |title=La Vicky López más personal: la hípica, sus apodos 'olvidados' y el fútbol como refugio |url=https://www.relevo.com/futbol/vicky-lopez-personal-hipica-apodo-20230218180412-nt.html |access-date=2024-03-25 |website=Relevo |language=es}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ 4 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਉਹ ਸੰਗਠਿਤ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖੇਡੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਸਨ।<ref name=":3" /><ref name=":4" /> ਇੱਕ ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਤਜਰਬਾ ਵੈਲੇਕਸ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ 7-ਏ-ਸਾਈਡ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ, ਸੀ. ਡੀ. ਸਪੋਰਟ ਵਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ-ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ।[4] ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਐਲਬਾ ਮੇਲਾਡੋ ਨੇ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ।<ref name=":12">{{Cite web |last= |date=2024-04-03 |title=La història de Vicky López fins arribar al Barça: una trobada casual la va apropar al futbol professional |url=https://www.ccma.cat/esport3/la-historia-de-vicky-lopez-una-trobada-casual-la-va-apropar-al-futbol-professional/noticia/3285250/ |access-date=2024-04-04 |website=3Cat |language=ca}}</ref> ਮੇਲਾਡੋ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਯੁਵਾ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।[4][5]<ref name=":4">{{Cite web |date=8 March 2024 |title=Vicky Lopez: Spain prodigy with the world at her feet |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/tournaments/olympicgames/paris2024/articles/vicky-lopez-spain-prodigy-world-profile-olympics |access-date=26 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref> ਉਹ ਸਪੋਰਟ ਵਿਲਾ ਵਿਖੇ ਅੱਧੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਖੇਡੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਲੱਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ; <ref name=":1">{{Cite web |last=Gil |first=Aimara G. |date=2024-02-22 |title=Vicky López: "Montse me dijo que disfrutase la experiencia" |url=https://as.com/futbol/femenino/vicky-lopez-montse-me-dijo-que-disfrutase-la-experiencia-n/ |access-date=2024-03-25 |website=Diario AS |language=es |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325185616/https://as.com/futbol/femenino/vicky-lopez-montse-me-dijo-que-disfrutase-la-experiencia-n/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਅੱਧੇ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, <ref name=":3">{{Cite web |last=Riquelme |first=Sandra |date=2024-02-28 |title=Un viaje a los orígenes de Vicky López, la niña prodigio del fútbol: «Me tiré tres días jugando con ella en la playa para ficharla» |url=https://www.relevo.com/futbol/nations-league/viaje-tire-tres-dias-seguidos-20240228060649-nt.html |access-date=2024-03-26 |website=Relevo |language=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRiquelme2024">Riquelme, Sandra (28 February 2024). </cite></ref> ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕੀਤੀ। <ref name=":0"/> <ref name=":1" /> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਪੇਜ਼ ਰੇਯੋ ਵੈਲੇਕਾਨੋ ਲਈ ਇੱਕ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਪਾਲੋਮਾ ਲਾਜ਼ਾਰੋ ਦੁਆਰਾ ਕੋਚਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਰੇਓ ਦੇ ਯੁਵਾ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। <ref name=":3" /> ਉਹ ਆਖਰਕਾਰ ਮੈਡ੍ਰਿਡ CFF ਗਈ। <ref name=":5">{{Cite web |date=8 March 2024 |title=Vicky López, el talento de España que algunos preferían evitar |url=https://www.fifa.com/fifaplus/es/tournaments/olympicgames/paris2024/articles/vicky-lopez-quien-es-espana |access-date=26 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ 2018 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਲੋਪੇਜ਼ 11 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ।<ref name=":12"/><ref name=":0"/> ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ।[2] ਇੱਕ ਅਕਸਰ ਗੋਲ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਕੋਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=":12" /> == ਕਲੱਬ ਕੈਰੀਅਰ == === ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. === ==== ਨੌਜਵਾਨ, 2015-21 ==== [[ਤਸਵੀਰ:Viky_Lopez,_Madrid_CFF_academy_in_2019_Donosti_Cup.png|thumb|2019 ਵਿੱਚ ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀਐਫਐਫ ਨਾਲ ਲੋਪੇਜ਼]] ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਰੇਯੋ ਵੈਲੇਕੈਨੋ ਦੇ ਯੁਵਾ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਪਰ ਬੇਨੀਡੋਰਮ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ 'ਤੇ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਮੇਲਾਡੋ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਬਦਲ ਲਿਆ। ਮੇਲਾਡੋ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਡਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਲਫਰੇਡੋ ਉਲੋਆ ਅਤੇ ਗੋਲਕੀਪਰ ਪਾਓਲਾ ਉਲੋਆ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰੇਯੋ ਕਮੀਜ਼ ਪਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ।<ref name=":3"/> ਹਾਲਾਂਕਿ ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਮੇਲਾਡੋ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਬੀਚ 'ਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref name=":4"/> ਲੋਪੇਜ਼ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਖਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਲੱਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ।<ref name=":0"/><ref name=":1"/><ref name=":5"/> ਉਹ ਅੰਡਰ-10 (ਬੇਂਜਾਮਿਨ [ਐਸ]] ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।<ref name=":5" /> 2019 ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਸਾਸ ਫੇਮੇਨੀਨਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜੋ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਅੰਡਰ-12 ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਹੈਟ੍ਰਿਕ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਐਮਵੀਪੀ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2022-12-28 |title=¿Qué ha pasado con LaLiga Promises femenina? |url=https://www.relevo.com/futbol/liga-femenina/juega-laliga-promises-femenina-20221228145630-nt.html |access-date=2024-03-25 |website=Relevo |language=es}}</ref> ਉਸਨੇ 2020-21 ਯੂਥ ਲੀਗ ਸੀਜ਼ਨ ਦੌਰਾਨ 17 ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ 60 ਗੋਲ ਕੀਤੇ।<ref name="MR"/> ==== ਸੀਨੀਅਰ, 2021-22 ==== ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀਐਫਐਫ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨਾਲ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref name=":1"/><ref name=":7">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2021-09-07 |title=Vicky López, la perla del Madrid: de MVP en la I Liga Promises a debutar en Primera con 15 años |url=https://as.com/futbol/2021/09/07/femenino/1631044693_090084.html |access-date=2024-03-26 |website=Diario AS |language=es}}</ref> 5 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਸਿਰਫ 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਅਥਲੈਟਿਕ ਬਿਲਬਾਓ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 73 ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਗੇਸੇ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Concejo |first=Edurne |date=2024-02-24 |title=Vicky López, un talento precoz |url=https://www.lavanguardia.com/deportes/futbol-femenino/20240224/9527588/vicky-lopez-talento-precoz.html |access-date=2024-03-25 |website=La Vanguardia |language=es}}</ref> === ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ === [[ਤਸਵੀਰ:Brann_-_Barça_Femení_CG3A7799.jpg|thumb|ਲੋਪੇਜ਼ (ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ) ਬ੍ਰੈਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਲੈਕਸੀਆ ਪੁਟੇਲਸ (ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ) ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਨਰ ਕਿੱਕ ਲੈਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ]] 26 ਜੁਲਾਈ 2022 ਨੂੰ, ਲੋਪੇਜ਼ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ 'ਤੇ ਐੱਫ. ਸੀ. ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਇੱਕ ਬੀ ਟੀਮ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Vicky López joins FC Barcelona |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2690773/vicky-lopez-joins-fc-barcelona |access-date=2024-03-27 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 17 ਸਤੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂ. ਡੀ. ਟੇਨ੍ਰ੍ਫ ਵਿਰੁੱਧ 2-0 ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 49 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਟੀਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":6">{{Cite web |last=Jiménez |first=Mayca |date=2022-12-22 |title=Vicky López y una precocidad que pulveriza récords en el Barça |url=https://www.relevo.com/futbol/champions-league-femenina/vicky-lopez-precocidad-pulveriza-record-20221222105935-nt.html |access-date=2024-03-26 |website=Relevo |language=es}}</ref><ref name=":8">{{Cite web |last=Cootes |first=Isobel |date=1 May 2023 |title=Meet the 16yo teen prodigy Vicky Lopez making waves at Barcelona |url=https://sport.optus.com.au/news/all/os57254/ligaf-16yo-spanish-teen-prodigy-vicky-lopez-wins-two-titles-with-barcelona |access-date=2024-03-26 |website=sport.optus.com.au}}</ref> ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਲਾਸਿਕੋ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਮਹਿਲਾ ਬਣ ਗਈ ਜਦੋਂ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨੇ ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ ਉੱਤੇ 0-4 ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।[3] ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ 21 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 148 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਸੂ ਫਾਤੀ ਦੇ 16 ਸਾਲ ਅਤੇ 321 ਦਿਨ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਛਾਡ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":1"/><ref name=":6" />[3]<ref>{{Cite web |last= |first= |title=FC BARCELONA - Rosengård Women (7-0) - UEFA Women's Champions League - 21/12/2023 {{!}} FC Barcelona Players |url=https://players.fcbarcelona.com/en/match/f2412357-fc-barcelona-rosengrd-women |access-date=2024-03-26 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ 25 ਜਨਵਰੀ 2023 ਨੂੰ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੀ ਗੋਲ ਸਕੋਰਰ ਬਣ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਰਚਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਲੇਵਾਂਟੇ ਲਾਸ ਪਲੈਨਾਸ ਉੱਤੇ 7-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |date=2023-01-25 |title=Nigeria-eligible Vicky Lopez creates unique Barça history |url=https://sportsration.com/nigeria-eligible-vicky-lopez-creates-unique-barca-history/ |access-date=2023-01-25 |website=SportsRation |language=en-US}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੀਨੀਅਰ ਟੀਮ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 5 ਮਾਰਚ 2023 ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਥਲੈਟਿਕ ਕਲੱਬ ਬੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=5 March 2023 |title=Primera Federación de Fútbol Femenino Jornada 21 05/03/2023 12:00h Athletic Club "B" 0 - 3 F.C. Barcelona |url=https://rfef.es/es/competiciones/primera-federacion-futfem/acta/3949183?group=753&round=65215 |website=Real Federación Española de Fútbol. |language=es}}</ref><ref name="SW">{{Soccerway|access-date=5 September 2021}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ 1 ਮਈ 2023 ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਲੱਬ ਨੇ ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਹੁਏਲਵਾ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਨਾਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਲੀਗ ਜਿੱਤੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਉਸਨੇ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਪੇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ-ਪੱਧਰੀ ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ, ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ ਫੈਡਰੇਸੀਅਨ ਦੇ ਚੈਂਪੀਅਨ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":8"/> 2023-24 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਐਲ ਕਲਾਸਿਕੋ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਅਨਸੂ ਫਾਤੀ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤੋਡ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਅਤੇ 116 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |date=19 November 2023 |title=Vicky López, youngest ever El Clásico goalscorer |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/news/3789674/vicky-lopez-youngest-ever-el-clasico-goalscorer |access-date=2024-03-27 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ''ਟੂਟੋਸਪੋਰਟ'' ਦੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਗਰਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਫਾਈਨਲਿਸਟ ਦੀ 10-ਮਹਿਲਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=12 October 2023 |title=European Golden Boy 2023: svelati i 25 finalisti in corsa per l'Absolute Best |url=https://tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2023/10/12-114791965/european_golden_boy_2023_svelati_i_25_finalisti_in_corsa_per_l_absolute_best |access-date=14 October 2023 |website=[[Tuttosport]] |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 October 2023 |title=Salma Paralluelo, Vicky López y Linda Caicedo, candidatas al Golden Girl |url=https://as.com/futbol/femenino/salma-paralluelo-vicky-lopez-y-linda-caicedo-candidatas-al-golden-girl-n/ |access-date=14 October 2023 |website=[[Diario AS]] |language=es |archive-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013043242/https://as.com/futbol/femenino/salma-paralluelo-vicky-lopez-y-linda-caicedo-candidatas-al-golden-girl-n/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=13 October 2023 |title=Four from FC Barcelona among Golden Girl finalists |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/womens-football/news/3737072/four-from-fc-barcelona-among-golden-girl-finalists |access-date=2024-03-26 |website=[[FC Barcelona]] |language=en}}</ref> == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰੀਅਰ == === ਨੌਜਵਾਨ === ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਅੰਡਰ-17 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਯੁਵਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2022 ਅਤੇ 2023 ਅੰਡਰ 17 ਯੂਰੋ ਅਤੇ 2022 ਅੰਡਰ 16 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੰਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name=":10">{{Cite web |date=30 October 2022 |title=Lopez, Bender and Fuente scoop up Golden awards |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lopez-bender-fuente-golden-awards-u17-world-cup-india-2022 |access-date=2024-03-27 |website=[[FIFA]]}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਰਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸਪੇਨ ਨਾਲ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ, ਜਿੱਥੋਂ ਟੀਮ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਪੈਨਲਟੀ 'ਤੇ 2-3 ਨਾਲ ਹਾਰ ਗਈ। 15 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀ ਕਿੱਕ ਨਾਲ ਸਪੇਨ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨਾਲ [[Marina Artero|ਮਰੀਨਾ ਆਰਟਰੋ]] ਮੈਚ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=2022-05-15 |title=Germany 2-2 Spain (3-2 pens): Women's U17 EURO final decided by penalties drama {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0275-15271cb5ca66-87a0e50a69a6-1000--germany-2-2-spain-3-2-pens-women-s-u17-euro-final-decide/ |access-date=2024-03-25 |website=UEFA.com |language=en}}</ref> ਦੋਵੇਂ ਟੀਮਾਂ ਨੇ ਦੂਜਾ ਗੋਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਚ ਨਿਯਮਤ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਡਰਾਅ ਨਾਲ ਖਤਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੈਨਲਟੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਤ ਪੈਨਲਟੀ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟਆਊਟ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖੁੰਝ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਜਰਮਨਜ਼ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web |date=15 May 2022 |title=Germany seize European crown, France complete India-bound trio |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/germany-spain-france-qualify-for-fifa-u17-womens-world-cup-india-2022 |access-date=25 March 2024 |website=[[FIFA]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=15 May 2022 |title=Germany-Spain {{!}} Women's Under-17 2022 Final |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2034750--germany-vs-spain/ |access-date=2024-03-25 |website=UEFA.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਵਿੱਚ ਨਾਰਵੇ ਉੱਤੇ 0-4 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=3 May 2022 |title=Norway-Spain {{!}} Women's Under-17 2022 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2034739--norway-vs-spain/ |access-date=2024-04-04 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਉਹ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ 2022 ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਮਨਪਸੰਦ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਗਰੁੱਪ ਸਟੇਜ ਮੈਚ ਵਿੱਚੋਂ ਸਪੇਨ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਨੂੰ 1-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web |last=Martín |first=Paula |date=2022-10-12 |title=Jone da la primera victoria del Mundial Sub'17 a España |url=https://www.marca.com/futbol/futbol-femenino/seleccion/2022/10/12/6346e811ca4741c95f8b45af.html |access-date=2024-03-27 |website=MARCA |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 October 2022 |title=FIFAPlus Match Centre |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/match-centre/match/516/283693/283694/400248525 |website=[[FIFA]]}}</ref> ''ਲਾ ਰੋਜਾ'' ਕੋਲੰਬੀਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਕੁਆਰਟਰ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਰ ਨਾਲ ਗੋਲ ਕੀਤੇ 2-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪੇਨ ਨੂੰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ 2022 ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਫਾਈਨਲ ਵਿਰੋਧੀ, ਜਰਮਨੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last=Riquelme |first=Sandra |date=2022-10-22 |title=Una Vicky de dibujos animados... y a semifinales |url=https://www.relevo.com/futbol/vicky-dibujos-animados-mete-espana-20221022184109-nt.html |access-date=2024-03-27 |website=Relevo |language=es}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/vicky-lopez-turns-it-around-for-spain-with-two-late-goals-against-japan/articleshow/95039024.cms|title=Vicky Lopez turns it around for Spain with two late goals against Japan|last=Lopes|first=Flavio|date=2022-10-23|work=The Times of India|access-date=2024-03-27|issn=0971-8257}}</ref> ਜਰਮਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਪੇਨ ਨੇ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Pansare |first=Rajesh |date=2022-10-30 |title=Spain edge past Colombia to retain U-17 Women's World Cup |url=https://www.hindustantimes.com/sports/football/holders-spain-win-fifa-u-17-women-s-world-cup-101667148965778.html |access-date=2024-03-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲੋਪੇਜ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":4"/><ref name=":10"/> ਸਪੇਨ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸੱਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 2023 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਿਛਲੀ ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਖੇਡਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ, ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਅਤੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਗਰੁੱਪ ਪਡ਼ਾਅ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਪੇਨ ਦੀ 2-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਯੂਰੋ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗੋਲ ਸੀ।<ref name=":9">{{Cite web |last= |date=2023-05-30 |title=Spain's Vicky López named 2023 Women's U17 EURO Player of the Tournament {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18235030e435-e68a1d3e7e12-1000--spain-s-vicky-lopez-named-2023-women-s-u17-euro-player-of/ |access-date=2024-03-27 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਆਪਣੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸਪੇਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲ 3-1 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੂਜੀ ਅੰਡਰ-17 ਯੂਰੋ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲੀ।<ref>{{Cite web |last= |date=23 May 2023 |title=Spain-England {{!}} Women's Under-17 2023 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/match/2037872--spain-vs-england/ |access-date=2024-03-27 |website=UEFA.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/65690232|title=Spain see off England to set up U17 final with France|date=23 May 2023|work=BBC Sport|access-date=2024-03-27|language=en-GB}}</ref> ਉਹ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ''ਲੇਸ ਬਲੂਜ'' ਨੇ 78ਵੇਂ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਸਪੇਨ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਬਡ਼੍ਹਤ ਬਣਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਪੈਨਲਟੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਤੀਜਾ ਗੋਲ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੋ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਦੋ ਗੋਲ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਸਪੇਨ ਆਪਣੇ 0-3 ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਚ ਨੂੰ 2-3 ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |last= |date=2023-05-26 |title=Spain 2-3 France: First French title after Women's U17 EURO final thriller {{!}} Women's Under-17 |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-181b495983b5-665fd3f25117-1000--spain-2-3-france-first-french-title-after-women-s-u17-euro/ |access-date=2024-03-27 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ 5 ਗੋਲ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਿਆਨਾ ਜੋਸਫ ਅਤੇ ਮੈਲੀਨ ਮੈਂਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਚੋਟੀ ਦੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ।[1]<ref name=":9" /> === ਸੀਨੀਅਰ === ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਰਾਇਲ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮਹਾਸੰਘ ਦੁਆਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੰਪਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਖੁਦ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੀ ਟੀਮ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref name=":7"/><ref>{{Cite web |date=2023-11-19 |title=Spanish-born Nigerian Vicky Lopez shares love for Nigeria |url=https://post.news/@/SportsBrief/2YPB67LWrkAY3YPhcTH4uPWDXsq |access-date=2024-03-26 |website=Post News |language=en |archive-date=2024-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240326185439/https://post.news/@/SportsBrief/2YPB67LWrkAY3YPhcTH4uPWDXsq |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Emmanuel |first=Ifeanyi |title=Dad reveals Madrid CFF goal machine wants to play for Nigeria despite call-up to Spain U17s {{!}} All Nigeria Soccer |url=https://www.allnigeriasoccer.com/read_news.php?nid=40132 |access-date=2024-03-26 |website=www.allnigeriasoccer.com}}</ref> ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 2024 ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗ ਫਾਈਨਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਨੀਅਰ ਸਪੇਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਪਡ਼੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name=":2"/><ref>{{Cite web |title=First day nerves and excitement for Vicky López {{!}} www.rfef.es/en |url=https://rfef.es/en/noticias/first-day-nerves-and-excitement-for-vicky-lopez |access-date=2024-03-25 |website=Real Federación Española de Fútbol |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਪ ਜਿੱਤੀ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼ ਉੱਤੇ 3-0 ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਿੱਚ ਜੇਨੀ ਹਰਮੋਸੋ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ, 17 ਸਾਲ, 6 ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ 27 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪੇਨ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡੈਬਿਊਟੈਂਟ ਬਣ ਗਈ।<ref name=":11">{{Cite web |title=Vicky López makes her debut in a historic match {{!}} www.rfef.es/en |url=https://rfef.es/en/noticias/vicky-lopez-makes-her-debut-in-a-historic-match |access-date=2024-03-25 |website=Real Federación Española de Fútbol |language=en}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Cite web |last=Tikas |first=Maria |date=2024-02-25 |title=Vicky López: ha nacido una estrella |url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/femenino/vicky-lopez-nacido-estrella-98636377 |access-date=2024-03-26 |website=www.sport.es |language=es}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਜਿੱਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2024 ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਓਲੰਪਿਕ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।[3]<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2024/feb/23/spain-reach-olympics-with-womens-nations-league-win-over-netherlands|title=Spain reach Olympics with Women's Nations League win over Netherlands|last=|first=|date=2024-02-23|work=The Guardian|access-date=2024-04-04|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ਸਪੇਨ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਫਾਈਨਲ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਪੇਜ਼ ਨੇ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਾਲ ਹਰਮੋਸੋ ਦੀ ਥਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web |last= |date=2024-02-28 |title=Spain 2-0 France: World champions win Women's Nations League final |url=https://www.uefa.com/womensnationsleague/news/028a-1a4aba27d661-5b0816d2dceb-1000--spain-2-0-france-world-champions-win-women-s-nations-league-/ |access-date=2024-04-04 |website=[[UEFA]] |language=en}}</ref> ਸਪੇਨ ਦੀ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਲੀਗ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸਪੇਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਲੋਪੇਜ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬ ਸੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 2023 ਤੱਕ, ਲੋਪੇਜ਼ ਆਪਣੀ ਬੈਚਿਲੇਟੋ ਸਾਇੰਟੀਫੀਕੋ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name=":0"/> == ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਅੰਕੜੇ == === ਕਲੱਬ === {{Updated|match played 7 March 2024}}<ref>{{Soccerway|victoria-lopez/777540}}</ref><ref>[https://www.bdfutbol.com/en/c/jugador.html?id=54152 Vicky] at BDFutbol</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਕਲੱਬ, ਸੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ! rowspan="2" |ਕਲੱਬ ! rowspan="2" |ਸੀਜ਼ਨ ! colspan="3" |ਲੀਗ ! colspan="2" |ਕੱਪ [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 1]{{Efn|Appearances in [[Copa de la Reina de Fútbol|Copa de la Reina]]}} ! colspan="2" |ਮਹਾਂਦੀਪੀ [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 2]{{Efn|Appearances in [[UEFA Women's Champions League]]}} ! colspan="2" |ਹੋਰ ! colspan="2" |ਕੁੱਲ |- !ਡਿਵੀਜ਼ਨ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- |ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਬੀ. |2021–22 |ਸੇਗੁੰਡਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋ |20 |14 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |20 |14 |- |ਮੈਡ੍ਰਿਡ ਸੀ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. |2021–22 |ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ |8 |0 |0 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - |8 |0 |- | rowspan="3" |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ |2022–23 | rowspan="2" |ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਘ |15 |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |15 |1 |- |2023–24 |7 |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |7 |1 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !22 !2 ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !22 !2 |- | rowspan="3" |ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ |2022–23 | rowspan="2" |ਲੀਗਾ ਐੱਫ |10 |2 |1 |0 |1 |0 |0 |0 |12 |2 |- |2023–24 |12 |4 |3 |0 |6 |0 |2 [ਲੋਅਰ-ਅਲਫ਼ਾ 3]{{Efn|Appearances in [[Supercopa de España Femenina|Supercopa de España]]|name=SCE}} |0 |23 |4 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !22 !6 !4 !0 !7 !0 !2 !0 !35 !6 |- ! colspan="3" |ਕੁੱਲ ਕੈਰੀਅਰ !72 !22 !4 !0 !7 !0 !2 !0 !85 !22 |} {{Notelist}} === ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ === {{Updated|match played 28 February 2024}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਟੀਚੇ !ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ !ਸਾਲ. !ਐਪਸ !ਟੀਚੇ |- |ਸਪੇਨ |2024 |2 |0 |- ! colspan="2" |ਕੁੱਲ !2 !0 |} == ਸਨਮਾਨ == '''ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਬੀ''' * ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਥਾਃ 2022-232022–23 '''ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ''' * ਲੀਗਾ F: 2022-232022–23 * ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸੁਪਰਕੋਪਾਃ 2022-23, <id1 a="" href="./2023–24_Supercopa_de_España_Femenina" rel="mw:WikiLink">2023–24</id1> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗਃ 2022-23 <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2023/jun/03/barcelona-wolfsburg-womens-champions-league-final|title=Rolfö caps Barcelona comeback against Wolfsburg to win thrilling WCL final|last=Wrack|first=Suzanne|date=3 June 2023|work=The Guardian|access-date=7 June 2023|issn=0029-7712}}</ref> '''ਸਪੇਨ U17''' * ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ 2022 <ref>{{Cite web |date=29 October 2022 |title=U-17 queens Spain make it two in a row |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/spain-colombia-u17-womens-world-cup-final-review |access-date=26 December 2023 |website=FIFA.com}}</ref> * ਯੂਈਐੱਫਏ ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਉਪ ਜੇਤੂ 2022, 2023 <ref>{{Cite web |date=16 May 2022 |title=Germany win Women's 17 EURO: At a glance |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0275-15282bd9910a-5f55adbd2f0e-1000--germany-win-women-s-17-euro-at-a-glance/ |access-date=26 December 2023 |website=UEFA.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 May 2023 |title=Spain 2-3 France: First French title after Women's U17 EURO final thriller |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-181b495983b5-665fd3f25117-1000--spain-2-3-france-first-french-title-after-women-s-u17-euro/ |access-date=26 December 2023 |website=UEFA.com}}</ref> '''ਸਪੇਨ''' * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਲੀਗਃ 2023-24 <ref>{{Cite web |date=28 February 2024 |title=Women's Nations League final: World Cup winners Spain beat France 2–0 in Seville |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/68430599 |access-date=28 February 2024 |website=BBC Sport}}</ref> '''ਵਿਅਕਤੀਗਤ''' * ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਗੋਲਡਨ ਬਾਲ 2022 <ref>{{Cite web |date=30 October 2022 |title=López, Bender and Fuente scoop up Golden awards |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/lopez-bender-fuente-golden-awards-u17-world-cup-india-2022 |website=FIFA.com}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਪਲੇਅਰ ਆਫ ਦ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=30 May 2023 |title=Spain's Vicky López named 2023 Women's U17 EURO Player of the Tournament |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18235030e435-e68a1d3e7e12-1000--spain-s-vicky-lopez-named-2023-women-s-u17-euro-player-of/ |website=UEFA.com |language=en}}</ref> * ਯੂ. ਈ. ਐੱਫ. ਏ. ਮਹਿਲਾ ਅੰਡਰ-17 ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਟੀਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=30 May 2023 |title=2023 Women's Under-17 EURO Team of the Tournament |url=https://www.uefa.com/womensunder17/news/0281-18231848e029-456bddff2e2d-1000--2023-women-s-u17-euro-team-of-the-tournament/ |website=UEFA.com}}</ref> * ਆਈ. ਐੱਫ. ਐੱਫ਼. ਐੱਚ. ਐੱਸ. ਮਹਿਲਾ ਯੁਵਾ (ਯੂ20ਯੂ. ਈ. ਐੱਫਾ. ਟੀਮਃ 2023 <ref>{{Cite web |date=7 February 2024 |title=IFFHS WOMEN'S YOUTH (U20) UEFA TEAM 2023 |url=https://iffhs.com/posts/3389 |access-date=19 February 2024 |website=IFFHS}}</ref> * ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਨਾਸ ਫੇਮੇਨਾ ਸਰਬੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਃ 2019 * ਲਾ ਲੀਗਾ ਪ੍ਰੋਮੇਨਾ ਚੋਟੀ ਦੇ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਖਿਡਾਰੀਃ 2019 == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2006]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] h0cgs4hjr1i0awzg9lta413j9ofb3ev 3 186894 839420 757259 2026-05-14T04:53:11Z Robertsky 43714 Robertsky ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheGrassWhistle]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TrenchWanderer]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/TheGrassWhistle|TheGrassWhistle]]" to "[[Special:CentralAuth/TrenchWanderer|TrenchWanderer]]" 757259 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=TheGrassWhistle}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:44, 4 ਜੂਨ 2024 (UTC) d8gdahga77qq8d8i5ke0ncom0836axw 0 192407 839378 809123 2026-05-13T20:15:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839378 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ'''<ref>{{Cite web |title=Home |url=http://www.dayalbagh.org.in/index.htm}}</ref><ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.dayalbagh.org.in/ |access-date=20 June 2024 |website=www.dayalbagh.org.in}}</ref> [[ਰਾਧਾਸਾਮੀ ਸਤਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ|ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ]] ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। ਸਭਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1910 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਐਕਟ (1860 ਦਾ ਨੰਬਰ 21) ਦੇ ਤਹਿਤ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title= |url=https://indiankanoon.org/docfragment/512593/?big=3&formInput=dayalbagh |website=indiankanoon.org}}</ref> [[ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ]] ਸੰਪਰਦਾ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ [[ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] ਦੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Radhasoami Satsang: Radhasoami Faith - The First Guru - Establishment of the Faith |url=http://www.radhasoamisatsang.org/rsfaith/radhasoamifaith_3.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070301012725/http://www.radhasoamisatsang.org/rsfaith/radhasoamifaith_3.htm |archive-date=1 March 2007 |website=www.radhasoamisatsang.org}}</ref> ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ ਪ੍ਰੇਮ ਸਰਨ ਸਤਸੰਗੀ ਹਨ ਜੋ ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੀ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Special Talks |url=http://www.dayalbagh.org.in/specialTalks/visionTalkQANSAS2012.htm}}</ref> == ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ ਦੀ ਵੰਸ਼ == * [[ਸ਼ਿਵ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ]] (1818-1878) ''ਉਰਫ'' ''ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸੋਆਮੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ'', ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1861-1878 * ਸਾਲਿਗ ਰਾਮ (1829-1898) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਹਜ਼ੂਰ ਮਹਾਰਾਜ,'' ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ 1878-1898 * ਮਹਾਰਾਜ ਸਹਿਬ (1861-1907) ''ਉਰਫ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਹਿਬ,'' ਰਾਧਾਸੋਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1898-1907 * ਕਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਿਨਹਾ (1871-1913) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਰਕਾਰ ਸਹਿਬ ,'' ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਚੌਥੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1907-1913 * ਆਨੰਦ ਸਵਰੂਪ (1881-1937) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ'', ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1913-1937 * ਗੁਰਚਰਨ ਦਾਸ ਮਹਿਤਾ (1885-1975) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਮਹਿਤਾ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ,'' ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1937-1975 * ਮਕੁੰਦ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ (1907-2002) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਲਾਲ ਸਹਿਬ ,'' ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਸਭਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 1975-2002 * ਪ੍ਰੇਮ ਸਰਨ ਸਤਸੰਗੀ (1937–ਮੌਜੂਦਾ) ''ਉਰਫ਼ ਪਰਮ ਗੁਰੂ ਸਤਿਸੰਗੀ ਸਹਿਬ,'' ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਖੀ, 2002–ਵਰਤਮਾਨ == ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ == * [[ਰਾਧਾਸਾਮੀ ਸਤਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ|ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ]] <ref>{{Cite web |title=Home |url=https://dayalbagh.org.in/ |access-date=23 June 2024 |website=dayalbagh.org.in}}</ref> * ਸਰਨ ਆਸ਼ਰਮ ਹਸਪਤਾਲ (ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਹਸਪਤਾਲ) <ref>{{Cite web |title=SARAN ASHRAM HOSPITAL – SARAN ASHRAM HOSPITAL |url=https://sahospital.org.in/ |access-date=4 July 2024 |language=en-US}}</ref> * ਦਿਆਲਬਾਗ ਵਿੱਦਿਅਕ ਸੰਸਥਾ <ref>{{Cite web |title=Home |url=https://www.dei.ac.in/dei/ |access-date=23 June 2024 |website=www.dei.ac.in}}</ref> * ਦਿਆਲਬਾਗ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨ <ref>{{Cite web |title=DSC2024 |url=https://dsc-dei.in/ |access-date=23 June 2024 |website=dsc-dei.in}}</ref> * ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੇਂਦਰ (ICA) <ref>{{Cite web |last=Agrocology |first=International Center for |title=Come Join us on our journey to a better and sustainable tomorrow |url=https://internationalcenterforagroecology.org/ |access-date=23 June 2024 |website=International Center for Agroecology |language=en-US}}</ref> * ਸਪੇਹਾ <ref>{{Cite web |title=SPHEEHA - Home |url=https://spheeha.org/ |access-date=23 June 2024 |website=SPHEEHA |language=en-US}}</ref> * ਸਿਸਟਮ ਸੋਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ <ref>{{Cite web |title=Systems Society of India - Sysi.org |url=https://www.sysi.org/ |access-date=23 June 2024 |website=www.sysi.org}}</ref> * ਸਸਟੇਨੇਬਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਲਈ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਅਪਲਾਈਡ ਸਿਸਟਮ ਸਾਇੰਸ <ref>{{Cite web |title=Home {{!}} ICAS3D |url=https://www.icasssd.org/ |access-date=23 June 2024 |website=ICASSSD |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਦ (ਦਿਆਲਬਾਗ) ਰਾਧਾ ਸਵਾ ਆ ਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਯੂਰਪ <ref>{{Cite web |title=DRSAE – The (Dayalbagh) Radhasoami Satsang Association Europe |url=https://drsae.org/ |access-date=23 June 2024 |language=en-GB |archive-date=22 ਜੂਨ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240622163930/https://drsae.org/ |url-status=dead }}</ref> * ਦਿਆਲਬਾਗ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ <ref>{{Cite web |title= |url=https://www.acnc.gov.au/charity/charities/81d5a2a6-3aaf-e811-a963-000d3ad244fd/profile |website=acnc.gov.au}}</ref> * ਦਿਆਲਬਾਗ ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਨਾਰਥ ਅਮਰੀਕਾ <ref>{{Cite web |last=Roberts |first=Andrea Suozzo, Alec Glassford, Ash Ngu, Brandon |date=9 May 2013 |title=Dayalbagh Radhasoami Satsang Association Of North America - Nonprofit Explorer |url=https://projects.propublica.org/nonprofits/organizations/134295464 |access-date=23 June 2024 |website=ProPublica |language=en}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਦਿਆਲਬਾਗ * [[ਰਾਧਾਸਾਮੀ ਸਤਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ|ਰਾਧਾਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਦਿਆਲਬਾਗ]] * [[ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਿਸੰਗ ਬਿਆਸ|ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ ਸਤਸੰਗ ਬਿਆਸ]] * ਸੰਤ ਮਤਿ == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਧਾ ਸੁਆਮੀ]] dkusj0fskuzmjaifjg8jr0uu1kay5p8 0 194705 839355 792056 2026-05-13T15:52:18Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Functioning and teaching methodology" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350095287|Dhrupad Kendra Bhopal]]" 839355 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Dhrupad Kendra Bhopal | formation = 1981 | image = | map = | abbreviation = | type = | status = | purpose = To impart training in Dhrupad using the traditional Guru Shishya system of learning. | headquarters = Ustad Alauddin Khan Sangeet Evam Kala Akademi Ravindranath Thakur Marg Bhoppal 462003 Madhya Pradesh | membership = | language = | leader_title = Director/Guru | leader_name = Ashish Sankrityayan | main_organ = | parent_organization = Ustad Alauddin Khan Sangeet Evam Kala Academy | affiliations = | budget = | website = | remarks = | location = }} '''[[ਧਰੁਪਦ]] ਕੇਂਦਰ [[ਭੋਪਾਲ]]''' ([[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਧ੍ਰੁਪਦ ਕੇਂਦ੍ਰ ਭੋਪਾਲ) ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧਰੁਪਦ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਅਧਿਆਪਕ-ਅਪ੍ਰੈਂਟਿਸ ਜਾਂ [[ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾ|ਗੁਰੂ-ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪਰੰਪਰਾ]] ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.dhrupad.info/dhrupadkendra Webpage of the Dhrupad Kendra Bhopal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923214234/http://www.dhrupad.info/dhrupadkendra|date=23 September 2015}}</ref>  {{Primary source inline|date=July 2019}}<sup class="noprint Inline-Template noprint Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable secondary sources. (July 2019)">non-primary source needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਇਤਿਹਾਸ == ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹ [[ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ|ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਜਪਾਈ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਕੱਤਰ]] ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਮਣੀ ਕੌਲ|ਮਨੀ ਕੌਲ]] ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਡਾਗਰ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਏ ਸਨ, ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਅਤੇ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬਣਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰੁਪਦ ਪਰੰਪਰਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾਗਤ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਰੂ ਸ਼ਿਸ਼ਯ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਮੇਟੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਤੋਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਵਜ਼ੀਫੇ ਰਾਹੀਂ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ। == ਕਾਰਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ == ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜੋ ਕਿ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਧਿਆਪਨ, ਤੀਬਰ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਲਾਪ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਟੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੁਧਾਰ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਰਹੀਮ ਫਹੀਮੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਥੋੜਾ ਨਾਖੁਸ਼ ਰਿਹਾ ਕਿਓਂਕੀ ਓਹ ਧਰੁਪਦ ਆਲਾਪ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦੀ ਸੰਕਲਪੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ । == ਕਾਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਧੀ == ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਛੋਟੀ ਮਿਆਦ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਨੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਪਿਛਾਲੀ ਕੱਟਰ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਾਲੀ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਰਸੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਧਿਆਪਨ,ਤੇਜ਼ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਲਾਪ, ਰਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ [[ਰਹੀਮ ਫਹੀਮੁਦੀਨ ਡਾਗਰ]] ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕਾਵਾਦੀ ਰਿਹਾ ਜੋ ਧਰੁਪਦ ਆਲਾਪ, ਰਚਨਾਵਾਂ, ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਕਲਾ ਦੀ ਸੰਕਲਪੀ ਬੁਨਿਆਦ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕਨੀਕੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਵਿਦਿਆਰਥੀ == ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧ੍ਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦੈ ਭਵਾਲਕਰ, ਉਮਾਕਾਂਤ ਅਤੇ ਰਮਾਕਾਂਤ ਗੁੰਡੇਚਾ (ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੈਚ ਦੇ ਗੁੰਡੇਕਾ ਬ੍ਰਦਰਜ਼), ਅਫਜ਼ਲ ਹੁਸੈਨ, ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀਅਨ, ਮਨੋਜ ਅਤੇ ਸੁਲਭਾ ਸਰਾਫ (ਦੂਜੇ ਬੈਚ ਦੇ ਧ੍ਰੁਪਦ ਜੋਡ਼ੀ ਸੋਮਬਾਲਾ ਕੁਮਾਰ, ਤੀਜੇ ਬੈਚ ਦੇ ਲਖਨ ਲਾਲ ਸਾਹੂ, ਸੁਲੇਖਾ ਕਾਂਬਲੇ, ਚੌਥੇ ਬੈਚ ਦੇ ਪੱਲਬ ਦਾਸ, ਰਾਜੇਸ਼ ਸੇਂਧ, [[Vishal Jain|ਵਿਸ਼ਾਲ ਜੈਨ]] ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਬੈਚ ਦੇ ਅਮਿਤ ਸ਼ਰਮਾ ਬੰਧਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਧ੍ਰੁਪਦ ਗਾਇਕਾ ਨਿਰਮਲਾ ਡੇ ਅਤੇ ਅਭਿਜੀਤ ਸੁਖਦਾਨੇ ਨੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਤੋਂ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਾਖਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਗੈਰ-ਸਕਾਲਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਧਾਰ' ਤੇ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੇ।<ref>{{Cite web |title=List of Present and Past Students of the Dhrupad Kendra Bhopal |url=http://www.dhrupad.info/dhrupadkendrastudents.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003183145/http://www.dhrupad.info/dhrupadkendrastudents.htm |archive-date=3 October 2013 |access-date=15 August 2014}}</ref> == ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ == 2010 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ [[ਮੁੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਭੋਪਾਲ]] ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਮੁੰਬਈ|ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਬੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਧਰੁਪਦ ਸੰਸਾਰ, ਸੈੱਲ ਫਾਰ ਹਿਊਮਨ ਵੈਲਯੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫੇ ਤੱਕ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਹੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਭੈ ਨਾਰਾਇਣ ਮਲਿਕ ਨੇ ਕੀਤੀ ਜੋ ਦਰਭੰਗਾ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਸਨ। 2011 ਤੋਂ ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਡਾਗਰ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸੰਕ੍ਰਿਤੀਅਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਰਹੀਮ ਫਹੀਮੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਤੋਂ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਆਸ਼ੀਸ਼ ਸੰਕ੍ਰਿਤਯਾਨ ਨੇ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆ ਫਰੀਦੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਨਵੇਂ ਅਧਿਆਪਨ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੂੰ ਰਹੀਮ ਫਹੀਮੁਦੀਨ ਡਾਗਰ ਵੱਲੋਂ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਦਸੰਬਰ 2011 ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਭੋਪਾਲ ਬੈਚ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ 2012 ਅਤੇ 2013 ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਾਨਸੇਨ ਸਮਾਰੋਹ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਭੋਪਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਸਤਾਦ ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ ਸੰਗੀਤ ਇਵਾਮ ਕਲਾ ਅਕੈਡਮੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Webpage of Ustad Alauddin Khan Sangeet Evam Kala Academy Bhopal |url=http://www.mpculture.in/html/allauddinkhan.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204232145/http://mpculture.in/html/allauddinkhan.asp |archive-date=4 December 2014 |access-date=15 August 2014}}</ref> == ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ ਅਤੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਵਿਖੇ ਕੇਂਦਰ == ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਓਰਛਾ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਾ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦਿਓ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਟੀਕਮਗੜ੍ਹ|ਟੀਕਮਗਡ਼੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਧਰੁਪਦ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਵੀਰ ਸਿੰਗਜੁਦੇਵ ਧਰੁਪਦ ਕੇਂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਿਲਾ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕਾ ਅਸਗਰੀ ਬਾਈ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਪਡ਼ਾਇਆ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ [[ਗਵਾਲੀਅਰ]] ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਧਰੁਪਦ ਗਾਇਕ ਅਭਿਜੀਤ ਸੁਖਦਾਨੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] * [[ਭੋਪਾਲ]] * [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} b90z8843apshcfe1exqnovjzebe6h9b 0 195005 839438 828848 2026-05-14T07:08:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839438 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" |+ class="infobox-title" id="4" |ਸੁਰਬਹਾਰ | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Sur2.jpg|250x250px]] |- ! class="infobox-label" scope="row" |[[Musical instrument classification|ਵਰਗੀਕਰਨ]] | class="infobox-data" style="text-align: left" | * [[Necked bowl lutes|ਗਲੇ ਵਾਲਾ ਕਟੋਰਾ ਲੂੰਟਸ]] * [[String instruments|ਸਤਰ ਯੰਤਰ]] |- ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:" |[[Musical instrument|ਸਬੰਧਤ ਯੰਤਰ]] |- | colspan="2" class="infobox-full-data" style="text-align: left" | * [[Sitar|ਸਿਤਾਰ]] * [[Rudra veena|ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ]] * [[Saraswati veena|ਸਰਸਵਤੀ ਵੀਨਾ]] * [[Chitra veena|ਚਿਤਰਾ ਵੀਨਾ]] * [[Vichitra veena|ਵਿਚਿੱਤਰਾ ਵੀਨਾ]] * [[Sarod|ਸਰੋਦ]] * [[Sursingar|ਸੁਰਸਿੰਗਰ]] |}   '''''ਸੁਰਬਹਾਰ (ਅਰਥਾਤ ਸੂਰਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਜਾਂ''''' ਬਸੰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ) ਹੁੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ , ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ '''ਬਾਸ ਸਿਤਾਰ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਤਾਰ ਯੰਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sitar, Surbahar and Tanpura - Toss Levy |url=https://www.tosslevy.nl/general-info/sitar-and-other-flat-bridged-lutes-of-northern-india/ |access-date=20 April 2021 |website=Tosslevy.nl}}</ref> ਇਹ [[ਸਿਤਾਰ]] ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਪਿੱਚ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਜ਼ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਆਰੀ ਸਿਤਾਰ ਤੋਂ ਦੋ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੂਰੇ ਕਦਮ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ == ਸੁਰਬਹਾਰ 130 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (51 ਇੰਚ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਗੂੰਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਿਸਾ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੱਦੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸੁੱਕੀ ਲੌਕੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਗਰਦਨ ਬਹੁਤ ਚੌਡ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਖਿੱਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੁਆਰਾ ਉਸੇ ਫਰੇਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਗਲਿਸਾਂਡੋ ਜਾਂ ਇੱਕ ਅੱਠਵੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ "ਸੁਧਾਰ" ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਗਰਦਨ ''ਟੂਨਾ'' ਜਾਂ [[ਮਹੋਗਨੀ]] ਦੀ ਲੱਕਡ਼ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 3 ਤੋਂ 4 ਤਾਲ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ (ਚਾਰ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ) (ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 1 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਅਤੇ 10 ਤੋਂ 11 ਸਹਿਯੋਗ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ'ਚੋਂ ਵਜਾਉਣ ਯੋਗ ਤਾਰ ਵੱਡੇ ਪੁਲ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਤਬਲੀ ਨਾਲ ਛੋਟੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਚਿਪਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਹਿਯੋਗ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਛੋਟੇ ਪੁਲ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਤਬਲੀ ਉੱਤੇ ਚਿਪਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਸਤਹ ਤਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵਕਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਾਰ ਕੰਬਦੇ ਸਮੇਂ ਛੂਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਗੂੰਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੱ ਜਵਾਰੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ਼ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਤਾਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੁੱਕੇ ਲੌਕੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਲੱਕਡ਼ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਉੱਕਰੀ ਲੱਕਡ਼ ਦੇ ਜੂਲੇ ਜਾਂ "ਗੁਲੂ" ਦੁਆਰਾ ਗਰਦਨ ਨਾਲ ਜੁਡ਼ਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੁਰਬਾਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੌਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ 90 ਡਿਗਰੀ ਝੁਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਲੌਕੀ ਦਾ ਤਲ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਬਾਸ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਘੱਟ ਅਤੇ ਗੋਲ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮੂੜੇ ਹੋਏ ਸਟੀਲ ਦੇ ਤਾਰ, ਮਿਜ਼ਰਾਬ, ਜੋ ਵਾਦਕ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਦੀ ਇੰਡੈਕਸ ਫਿੰਗਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਇੱਕ ਪਲਟਰਮ(ਪਰਦੇ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਰਬਹਾਰ ਉੱਤੇ ਅਲਾਪ, ਜੋੜ ਅਤੇ ''ਝਾਲਾ'' ਦੀ ''[[ਧਰੁਪਦ|ਧ੍ਰੁਪਦ]]'' ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਣ ਲਈ ਪਹਿਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਪਲਟਰਮ(ਪਰਦੇ) ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ''ਧ੍ਰੁਪਦ'' ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ, ''ਸਿਤਾਰਖਾਨੀ'' ਅਤੇ ''ਮਸਿਤਖਾਨੀ'' ਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਾਜ਼ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਖਾਵਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ ''ਧ੍ਰੁਪਦ'' ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰਬਹਾਰ ਦੀ ਕਾਢ 1825 ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, [[ਵੀਣਾ|ਵੀਨਾ]], ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ [[ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਦੇਵੀ|ਸਰਸਵਤੀ]] ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵੀਨਾ ਵਾਦਕਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੁਰਬਹਾਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੀਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨੀਵੀਂ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੁਰਬਹਾਰ ਦੀ ਕਾਢ ਓਮਰਾਓ ਖਾਨ ਬੀਨਕਰ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਉਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਓਮਰਾਓ ਖਾਨ ਬੀਨਕਰ ਰਾਮਪੁਰ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਦਾਦਾ ਸਨ। ਇਸ ਖੋਜ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸਤਾਦ ਸਾਹਿਬਦਾਦ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲੀਆ ਖੋਜ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ [[ਲਖਨਊ]] ਦੇ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਉਸਤਾਦ ਗੁਲਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਵੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Ragascape |url=http://www.ragascape.com/Ragascapes/3.html |access-date=20 April 2021 |website=Ragascape.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਯੰਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਕੱਛਾਪੀ ਵੀਨਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mahakachhapi Vina. |url=http://museumsofindia.gov.in/repository/record/im_kol-5981-10381 |access-date=20 April 2021 |website=Museums of India}}</ref> == ਉੱਘੇ ਕਲਾਕਾਰ ==   ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ (1927 - 2018) ਇਮਦਾਦ ਖਾਨ (1848 - 1920) ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਇਨਾਇਤ ਖਾਨ (1894 - 1938) ਇਮਰਤ ਖਾਨ (1935 - 2018) ਮੁਸ਼ਤਾਕ ਅਲੀ ਖਾਨ (1911 - 1989) ਪੁਸ਼ਪਰਾਜ ਕੋਸ਼ਤੀ (ਜਨਮ 1950) [4] ਅਸ਼ਵਿਨ ਐਮ. ਡਾਲਵੀ (ਜਨਮ 1977)[5] ਇਰਸ਼ਾਦ ਖਾਨ ਬੁੱਧਾਦਿੱਤਿਆ ਮੁਖਰਜੀ (ਜਨਮ 1955) ਮਨੀਲਾਲ ਨਾਗ (ਜਨਮ 1939) ਕੁਸ਼ਲ ਦਾਸ (ਜਨਮ 1959) ਰਾਜੀਵ ਜਨਾਰਦਨ (ਜਨਮ 1967) ਸੁਵੀਰ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇਵਬਰਤ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਜਨਮ 1976) ਬਾਬੂ ਖਾਨ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਪਾਠਕ (1938 - 2010) == ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਲਾਕਾਰ ==   == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Reflist}} * [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] * ਅੰਨਪੂਰਨਾ ਦੇਵੀ * [[ਸਿਤਾਰ]] == ਹਵਾਲੇ == 9jsouwjkzjhizegqa9urybmkfp7v95s 0 200896 839450 821494 2026-05-14T08:05:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839450 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੋਰਨਾਥਮਲ | birth_date = {{Birth date text|1916}} | death_date = {{Death year and age|2007|1916}} }} '''ਸੋਰਨਾਥਮਲ''' (1916–2007) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ]] ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2024-08-11 |title=வீரம் விளைந்த மதுரை மண்! சுதந்திர போராட்ட வீராங்கனை சொர்ணத்தம்மாளின் வரலாறு... |url=https://www.herzindagi.com/tamil/motherhood/independence-day-2024-history-and-struggles-of-freedom-fighter-sornathammal-of-madurai-article-298274 |access-date=2025-01-08 |website=HerZindagi |language=ta}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਸੋਰਨਾਥਾਮਲ ਦਾ ਜਨਮ 1916 ਵਿੱਚ [[ਮਦਰਾਸ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ]] ਦੇ [[ਮਦੁਰਈ|ਮਦੁਰਾਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[:ta:கடச்சனேந்தல்|ਕਦਾਚਨੇਧਲ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਰਗਰਮ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। == ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ == 1939 ਵਿੱਚ, ਉ ਸਨੇ ਮਦੁਰਾਈ ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਅੰਮਾਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। [[ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ ਅੰਦੋਲਨ]] ਦੌਰਾਨ, 2 ਅਕਤੂਬਰ, 1942 ਨੂੰ, ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਬਾਈ ਅੰਮਾਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਦੁਰਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ ਮਾਰਚ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=Sornathammal |url=https://amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?17773 |access-date=2024-12-22 |website=Azadi Ka Amrit Mahotsav}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/women-of-steel/article5022187.ece|title=Women of steel|date=2013-08-14|work=The Hindu|access-date=2024-12-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite journal|last=P|first=Dr. Balagurusamy|date=2015|title=A Study on Woman Freedom Fighters of Dindigul Region|url=https://journal.southindianhistorycongress.org/journals/articles/2015/SIHC_2015_V35_028.pdf|journal=South Indian History Congress|volume=35}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ "ਵੇਲਈਏਨੇ ਵੇਲੀਏਰੂ" (ਭਾਰਤ ਛੱਡੋ) ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਸੀ। ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ 'ਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਲਗਰਕੋਇਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕੱਪੜੇ ਉਤਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/The-league-of-extraordinary-women/article15514357.ece|title=The league of extraordinary women|date=2011-01-10|work=The Hindu|access-date=2024-12-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1942 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ [[ਸੱਤਿਆਗ੍ਰਹਿ]] ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਕੈਦ ਕੱਟੀ ਗਈ।<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/women-of-steel/article5022187.ece|title=Women of steel|date=2013-08-14|work=The Hindu|access-date=2024-12-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.thehindu.com/features/metroplus/women-of-steel/article5022187.ece "Women of steel"]. ''The Hindu''. 2013-08-14. [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਸੀਰੀਅਲ ਨੰਬਰ|ISSN]]&nbsp;[https://search.worldcat.org/issn/0971-751X 0971-751X]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-22</span></span>.</cite></ref> ਆਪਣੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਖਾਦੀ ਕੱਤਣ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਰਹੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਦੇ [[ਗਾਂਧੀਵਾਦ|ਗਾਂਧੀਵਾਦੀ]] ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite web |title=Sornathammal |url=https://amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?17773 |access-date=2024-12-22 |website=Azadi Ka Amrit Mahotsav}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://amritmahotsav.nic.in/district-reopsitory-detail.htm?17773 "Sornathammal"]. ''Azadi Ka Amrit Mahotsav''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2024-12-22</span></span>.</cite></ref> == ਮੌਤ == ਸੋਰਨਾਥਮਲ ਦੀ ਮੌਤ 2007 ਵਿੱਚ ਹੋਈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2007]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1916]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] pcdkg9mb9l2ohnvcdm38bnxbj78dfia 0 202395 839406 834126 2026-05-14T02:28:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 839406 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{List missing criteria|date=November 2019}} {{List dispute|date=January 2020}}}} {{TOC right}} ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ [[ਰੇਡੀਓ|ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ]] 1895 ਵਿੱਚ [[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ]] ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਰੇਡੀਓ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਕੜੀ ਸੀ, ਜੋ [[ਅਲੈਸਾਂਦਰੋ ਵੋਲਟਾ|ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਵੋਲਟਾ]], [[ਆਂਦਰੇ-ਮੇਰੀ ਐਂਪੀਅਰ|ਆਂਡਰੇ-ਮੈਰੀ ਐਂਪੀਅਰ]], ਜਾਰਜ ਓਹਮ ਅਤੇ [[ਜੇਮਜ਼ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ|ਜੇਮਸ ਕਲਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ]] ਵਰਗੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। "ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ" ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਕਈ ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੇਠਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ ਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਭਾਵ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। == ਸਟੇਸ਼ਨ == {{Incomplete list|date=December 2017}} === ਮੀਡੀਅਮਵੇਵ ਅਤੇ ਲੌਂਗਵੇਵ 'ਤੇ ਏ ਐਮ === {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; margin:auto" width="" |+Experimental and early radio stations (AM on mediumwave and longwave) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(original) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(current) !City/location !On air !Transmission frequency<br /><br />(AM radio / FM radio) !Broadcast class |- |Roberto Landell de Moura |n/a |[[ਸਾਓ ਪਾਉਲੋ|São Paulo]] (between Paulista Avenue and Alto de Santana)<ref>{{Cite web |title=Memórias de um Jornalista – Atualidades do mundo da Saúde |url=http://memoriallandelldemoura.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102212620/http://memoriallandelldemoura.com.br/ |archive-date=2 January 2019 |access-date=25 January 2019 |language=pt-BR}}</ref> |1893 | | |- |[[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ|Guglielmo Marconi]] |n/a |Broadcast across his garden in Pontecchio, Italy.<ref name="nobelprize.org">{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1909 |url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1909/marconi-bio.html}}</ref> |1895 | |Experimental |- |Although Australia's first officially recognized broadcast was made in 1906, some sources claim that there were transmissions in Australia in 1897, either conducted solely by Professor [[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਬ੍ਰੈਗ|William Henry Bragg]] of the University of Adelaide or by Prof. Bragg in conjunction with G.W. Selby of Melbourne.<ref name="ReferenceB" /> <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This list entry may be excessively long. Consider merging or splitting material to another article, or paring out unencyclopedic material.">List entry too long</span></nowiki>''&#x5D;</sup> |n/a | |1897 | |Experimental. Disputed in some sources. |- |[[ਗੁਗਲੀਏਲਮੋ ਮਾਰਕੋਨੀ|Guglielmo Marconi]], first trans-Atlantic transmission. |n/a |from Poldhu, Cornwall to Signal Hill, St. John's, Newfoundland.<ref name="ReferenceB" /><ref name="nobelprize.org" /> |December 1901 | |Experimental |- |(First official Morse Code transmission in Australia) |n/a |from Queenscliff, Victoria to Devonport, Tasmania |1906 | |Experimental |- |(Reginald Fessenden experimental alternator station) |BO |Brant Rock, [[ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ|Massachusetts]], United States |December 21, 1906 (Audio tests from various locations from as early as 1900) |AM 50&nbsp;kHz (approximately) |? W |- |Lee de Forest (laboratory in the Parker Building) |[?] |New York City, New York, United States |1907 |AM ? kHz (approximately) |? W |- |(Beloit College Professor Dr. Charles Aaron Culver) |[WBCR, WBNB, WEBW] |Beloit, Wisconsin, United States |1907<ref>{{Cite web |title=Radio Station {{!}} WBCR 90.3 FM Beloit College Radio {{!}} United States |url=https://www.wbcr903.com/ |access-date=2022-03-17 |website=WBCR |language=en}}</ref> |AM ? kHz (approximately) now airs on 90.3 FM. |? W |- |FN/SJN/6XF/6XE/KQW/"San Jose" |KCBS |[[ਸਾਨ ਹੋਜ਼ੇ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|San Jose, California]]/San Francisco, California |1909, 1921 (officially granted experimental license as KQW, become commercial in 1921, and KCBS in 1949) |AM 740&nbsp;kHz (Originally used 15 watts modulated with Carbon microphone) |Class-B |- |XWA |CINW |[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal]], Quebec, Canada |August 1914 – December 1, 1919 – May 1922 – January 29, 2010 |AM 940&nbsp;kHz (Not original frequency). Considered by many Canadians to be "First scheduled broadcast station;" prior call sign CFCF stood for '''C'''anada's '''F'''irst, '''C'''anada's '''F'''inest. |Class-A (Clear channel); XWA Experimental and W/T School station licence starting end of 1914, regular broadcasting test emissions starting December 1, 1919, with XWA being replaced in May 1922 by private commercial broadcasting licence CFCF; AM station CINW ceased operations on January 29, 2010. |- |2YU |WRUC |Union College, Schenectady, New York |1915 |Various Frequencies AM, switched in 1975 to 90.9 FM, & moved in 1983 to 89.7 FM |Original: Technical & Training School License, Current: Class-A |- |2XI |WGY |Schenectady, New York |February 20, 1922 |AM 810&nbsp;kHz |Class-A |- |9ZP, 9CLS |KGFX |Pierre, South Dakota |The station's roots date back to 1912 when Dana McNeil, was first licensed as 9ZP. In 1916, he was licensed as 9CLS. According to the FCC's card file for the station, the broadcast license for KGFX was first issued on August 15, 1927, with the licensee listed as Dana McNeil, The station was originally at 1180&nbsp;kHz, moving to 580&nbsp;kHz in 1928. In 1932, it moved to 630&nbsp;kHz, where it remained until 1967. As of 2018, KGFX 1060AM continues to broadcast local content at 10&nbsp;kW power in Pierre, SD. With an FM translator broadcasting at 107.1  |Various frequencies, | |- |2XG | |New York City |1916 |Unknown |Unknown<br /><br />(see also Lee de Forest [above].) |- |8XK, 8ZZ |KDKA |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh]], Pennsylvania |1916 |AM 1020&nbsp;kHz |75 watts (1916), Class-A (1920–present). Began simulcasting on shortwave in 1923 as 8XS. |- |Irish rebel station |none |General Post Office, Sackville Street, [[ਡਬਲਿਨ|Dublin]], Ireland |April 24, 1916 |Morse code only (Despite this claimed  by some  to be "world's first broadcast" as transmission not aimed at specific target) |converted ship transmitter |- |9XM |WHA |University of Wisconsin–Madison, Madison, Wisconsin |December 4, 1916 (regular Morse code weather broadcasts; first voice broadcast in February 1919; regular programming January 1921) |AM 970&nbsp;kHz |Class-B |- |First direct communication Australia to the United Kingdom |n/a |AWA; Ernest Fisk; [[ਸਿਡਨੀ|Sydney]] |1918 |AM 21&nbsp;kHz | |- |7AC/7XC |KJR |Seattle, WA, USA |1919 |AM 833&nbsp;kHz/619&nbsp;kHz, then various frequencies; currently AM 950&nbsp;kHz & FM 102.9&nbsp;MHz |<ref name="The 100th Anniversary of KJR Seattle, 1919 to 2019">{{Cite web |date=24 December 2019 |title=The 100th Anniversary of KJR Seattle, 1919 to 2019 |url=https://www.radioworld.com/columns-and-views/roots-of-radio/kjr-seattle-1919-to-2019}}</ref> |- |[[:pt:Rádio Clube (Recife)|Rádio Clube de Pernambuco]] |same name as well |Recife, Pernambuco, |1919 |AM 720&nbsp;kHz |Made the first radiophonic broadcast in Brazil, but the first radio officially acknowledged was [[Rádio Sociedade do Rio de Janeiro]] (actually, [[:pt:Rádio MEC|Rádio MEC]]). Also, it is one of the oldest stations in the world. <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This list entry may be excessively long. Consider merging or splitting material to another article, or paring out unencyclopedic material.">List entry too long</span></nowiki>''&#x5D;</sup> |- |First Australian experiment in the broadcast of music |n/a |AWA; Ernest Fisk; [[ਸਿਡਨੀ|Sydney]] |August 8, 1919 |AM |<ref name="Carty, Bruce page 25" /> |- |Doubleday-Hill radio department station |KQV |Pittsburgh, Pennsylvania |November 19, 1919<ref name="Telephone Downtown Soon" /><ref name="news.google.com" /> |Currently AM 1410&nbsp;kHz |Currently Class D |- |(Experimental Czech tests) | |Petřínská rozhledna (Petřín Lookout Tower), [[ਪਰਾਗ|Prague]], [[ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ|Czechoslovakia]] |October 28, 1919 (Experimental),<br /><br /> |May 20, 1920 |AM ??? kHz |?? kW |- |2MT (Marconi experimental station with a regular news service) | |Writtle, Chelmsford, Essex, England |February 23, 1920 |AM 107&nbsp;kHz |15&nbsp;kW |- |LOR Radio Argentina |LOR |[[ਬਿਊਨਸ ਆਇਰਸ|Buenos Aires]], Argentina |August 27, 1920 Continued daily commercial broadcast up to 1997 |AM 857&nbsp;kHz |5 Watts initially, 500 Watts by 1921 |- |6ADZ |KNX |Los Angeles, California |Summer 1920, granted broadcasting station license 1921 |AM 1070&nbsp;kHz |Class-A |- |8MK |WWJ |Detroit, Michigan |August 29, 1920 |AM 950&nbsp;kHz |Class-B |- |KDKA |same as original. |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh]], Pennsylvania |October 27, 1920 (Aired as 8ZZ that night) |AM 1020&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |9AH | |Toronto, Canada |18 April 1921 (as 9AH); 18 April 1922 (as CKCE) - closed September 1924 |450 meters |Licensed to Canadian Independent Telephone Company of Toronto (CITCO), initially as experimental license for wireless telephony.<ref>{{Cite web |title=CKCE (AM) |url=https://broadcasting-history.ca/radio/radio-stations/ontario/ontario-city-of-toronto/ckce-am/ |access-date=9 August 2024 |website=History of Canadian Broadcasting |publisher=Canadian Communications Foundation}}</ref> |- |9YK |WEW |St. Louis, [[ਮਿਜ਼ੂਰੀ|Missouri]] |21 April 1921 (as 9YK); 23 March 1922 (as WEW) |AM 770&nbsp;kHz |Class-D |- |WRR |KTCK |[[ਡਾਲਸ|Dallas]], Texas |4 August 1921 (broadcasts date back to 1920) |AM 1310&nbsp;kHz | |- |WBZ |Same as original. |[[ਬੌਸਟਨ|Boston]], Massachusetts |19 September 1921 |AM 1030&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |[[XEH (AM)|XEH-AM]] |Same as original. |San Nicolás de los Garza, Nuevo León |9 October 1921 |AM 1420&nbsp;kHz |Class-B |- |KYW |same as original |Chicago, Illinois (1921) <br /><br />[[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|Philadelphia]], Pennsylvania (1934)<ref>{{Cite web |date=24 November 1934 |title=New KYW Opens December 3rd (page 4) |url=http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Microphone/Microphone_34_11_30.pdf |access-date=14 July 2010 |publisher=The Microphone |archive-date=3 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011828/http://www.otrr.org/FILES/Magz_pdf/Microphone/Microphone_34_11_30.pdf |url-status=dead }}</ref><br /><br />Cleveland, Ohio (1956)<br /><br />Philadelphia, Pennsylvania (1965)<ref name="KYW Newsradio Station History">[http://kyw1060.com/pages/11853.php KYW Newsradio Station History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107021431/http://kyw1060.com/pages/11853.php|date=7 January 2007}}, which details the evolution of the station from Chicago, to Philadelphia, to Cleveland and back to Philadelphia.</ref> |11 November 1921 |AM 560&nbsp;kHz, 570&nbsp;kHz, 1020&nbsp;kHz (Chicago)<br /><br />AM 1020&nbsp;kHz (Philadelphia)<br /><br />AM 1100&nbsp;kHz (Cleveland))<br /><br />AM 1060&nbsp;kHz (Philadelphia) |Class-A (Clear channel) |- |Experimental broadcasts by Professor Robert Jack<ref>{{Cite web |title=Robert Jack (physicist) |url=https://teara.govt.nz/en/biographies/4j1/jack-robert}}</ref> of Otago University |4XD |Dunedin, New Zealand |17 November 1921 |experimental |New Zealand's first regular broadcasts of voice and music<ref>{{Cite web |title=NZHistory |url=https://nzhistory.govt.nz/people/robert-jack}}</ref> |- |2CM |  |Charles Maclurcan; Sydney |1921 |AM 214&nbsp;kHz |Australia's first experimental station<ref name="Carty, Bruce page 25" /> |- |Radio Journal de la Tour Eiffel<br /><br />([[ਆਈਫ਼ਲ ਟਾਵਰ|Eiffel Tower]] Newsreel) |France Inter |Paris, France |1921 |"Long wave"<br /><br />115&nbsp;kHz (2600 m) |N/A |- |WCAT | |Rapid City, South Dakota |1922 |AM 618&nbsp;kHz (1922–?)<br /><br />AM 1200&nbsp;kHz 1928–1941<br /><br />AM 1230&nbsp;kHz 1941–1952 | |- |9-BC, 9-XR, 9-BY, WOC |WOC |Davenport, Iowa |1922 |1420&nbsp;kHz (1942–present) |Class-B |- |WLB |KUOM |Saint Paul, Minnesota |13 January 1922 |AM 770&nbsp;kHz |Class-D |- |WHN |WEPN |Ridgewood, New York |February 1922,<ref>{{Cite web |title=The History of WHN Radio |url=http://www.timesnewsweekly.com/common/whnradio.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110526053845/http://www.timesnewsweekly.com/common/whnradio.html |archive-date=26 May 2011 |access-date=30 July 2008}}</ref> some sources cite 18 March 1922 |AM 833&nbsp;kHz |Class-A |- |KLZ |same as original |[[ਡੈਨਵਰ|Denver]], Colorado |10 March 1922<ref>{{Cite web |title=United States Pioneer Broadcast Service Stations |url=https://earlyradiohistory.us/pion622.htm#oldest |access-date=21 January 2020}}</ref> |AM 560 kHZ |[http://www.KLZradio.com www.KLZradio.com], Colorado's First Station, Class-B |- |WSB |Same as original |[[ਅਟਲਾਂਟਾ|Atlanta]], Georgia |15 March 1922 |Originally on 360 meters (AM 833&nbsp;kHz), moved across the dial and eventually assigned to AM 750&nbsp;kHz following the NARBA treaties |Class-A (Clear channel) |- |WIP |WTEL |[[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|Philadelphia]], Pennsylvania |17 March 1922 |AM 610&nbsp;kHz |Class-B |- |WLW |WLW |Cincinnati, Ohio |23 March 1922 |AM 700&nbsp;kHz |Class-A (Clear channel) |- |WWL |same as original |New Orleans, Louisiana |31 March 1922 |AM 870&nbsp;kHz |Class A |- |WGU |WSCR |Chicago, Illinois |13 April 1922 |Originally AM 833&nbsp;kHz, became WMAQ at 750&nbsp;kHz on 2 October 1922, moved to 670&nbsp;kHz on 2 July 1923 |Class-A |- |KHJ |KHJ |Los Angeles, California |13 April 1922 |AM 720&nbsp;kHz, founded by C.R. Kierulff & Co., sold to Times-Mirror Company in late 1922 |Class-A |- |KFI |KFI |Los Angeles, California |16 April 1922 |AM 640&nbsp;kHz, founded by Earle C. Anthony |Class-A |- |4XD |WBT |[[ਸ਼ਾਰਲਟ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ|Charlotte, North Carolina]] |18 December 1920, License granted 10 April 1922 |AM 1110&nbsp;kHz |Class-A |- |CKOC |CKOC |Hamilton, Ontario |1 May 1922 |410 metres (1922–1925)<br /><br /> AM 880&nbsp;kHz (1925–1930) AM 1120&nbsp;kHz (1930–1931) AM 630&nbsp;kHz (1931–1933) AM 1120&nbsp;kHz (1933–1941) AM 1150&nbsp;kHz (1941—present) |Class B |- |KZN |KSL |[[ਸਾਲਟ ਲੇਕ ਸਿਟੀ|Salt Lake City]], Utah and vicinity |6 May 1922 |AM 1160&nbsp;kHz(1941–present) |Class A (Clear channel) |- |2LO |2LO |London, United Kingdom |11 May 1922 |1 hour daily tests on 350 metres (857&nbsp;kHz) AM. Full service opened: 14 November 1922 | |- |2ZY |2ZY |[[ਮਾਨਚੈਸਟਰ|Manchester]], United Kingdom |17 May 1922 |Test TXs: 350 metres (857&nbsp;kHz) AM. Full service opened 15 November 1922: 375 meters | |- |CFCA |none |[[ਟੋਰਾਂਟੋ|Toronto]], Canada |22 June 1922 — 1 September 1933 |Began testing on 450 metres on 10 April 1922, licensed for 400 metres beginning 22 June 2022. Moved to 770&nbsp;kHz in 1928. | |- |KFBL |[[KRKO (AM)|KRKO]] |[[Everett, Washington, USA]] |26 August 1922<ref>{{Cite web |title=Radio Service Bulletin |url=https://docs.fcc.gov/public/attachments/DOC-338240A1.pdf}}</ref> |AM 1380&nbsp; kHz (1958–present) |Class B (Regional) |- |CKAC |same as original |[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal]], Quebec/[[ਮਾਂਟਰੀਆਲ|Montreal, Québec]], Canada |12 September 1922 |AM 730&nbsp;kHz |Class-A |- |DN |4XD |Dunedin, New Zealand |4 October 1922 |originally AM 1431&nbsp;kHz, now AM 1305&nbsp;kHz and FM 99.8&nbsp;MHz | |- |9BT |CFRC-FM |Kingston, Ontario, Canada |7 October 1922 |450 metres (666&nbsp;kHz) (ca.1923–1925),<br /><br />AM 1120&nbsp;kHz (1925–1930),<br /><br />AM 930&nbsp;kHz (1930–1933),<br /><br />AM 915&nbsp;kHz (c. 1933),<br /><br />AM 1510&nbsp;kHz (1933–1941),<br /><br />AM 1490&nbsp;kHz (1941–1990)<br /><br />concurrently FM 91.9&nbsp;MHz (1954–1990)<br /><br />(now FM 101.9&nbsp;MHz) |Class-A |- |5IT |5IT |[[ਬਰਮਿੰਘਮ|Birmingham]], United Kingdom |15 November 1922 |Not known | |- |WNAX |same as original |Yankton, South Dakota |25 November 1922 |AM 570&nbsp;kHz | |- |WKAQ |same as original |[[ਸਾਨ ਹੁਆਨ, ਪੁਏਰਤੋ ਰੀਕੋ|San Juan, Puerto Rico]] |3 December 1922 |AM 580&nbsp;kHz |Class-B |- |[[ਰੇਡੀਓ ਸੀਲੋਨ|Radio Ceylon]] |Sri Lanka Broadcasting Corporation |[[ਕੋਲੰਬੋ|Colombo]], Sri Lanka |1923 (experimental), 1925 (official launch) – present |"Long wave" 375&nbsp;kHz |1500 W<ref>{{Cite web |date=10 April 2012 |title=Shortwave Central: The Story of Radio Broadcasting in Ceylon |url=http://mt-shortwave.blogspot.com/2012/04/story-of-radio-broadcasting-in-ceylon.html}}</ref> |- |WKBV<br /><br />William Knox BrookVille |Same as is |Richmond, Indiana <br /><br />[[Whitewater Broadcasting]] |1923 |AM 1000&nbsp;kHz 24/7 |Class B |- |CKUA |CKUA Radio Network |[[ਐਡਮੰਟਨ|Edmonton]], Alberta<br /><br />(broadcast province-wide) |1923 |Originated as CFCK in 1923. Began airing University of Alberta lectures in 1925. Purchased by the university in 1927, becoming educational station CKUA on November 21. 500-watt (Original)<br /><br />AM 580&nbsp;kHz (Edmonton)<br /><br />Various FM frequencies province-wide with first FM licence granted in 1947. FM only since 2013 when AM signal discontinued. |B |- |[[:es:Radio Chilena|Radio Chilena]] (Chile Radio Company) |CB66 |[[ਸਾਂਤੀਆਗੋ|Santiago]], Chile |October 1922 (experimental), 26 March 1923 (official launch) – 2005 |AM 660&nbsp;kHz | |- |PKX (Malabar Radio) |n/a |Bandung, Dutch East Indies (now [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ|Indonesia]]) |5 May 1923 |Long wave | |- |Radiojournal |Český rozhlas Radiožurnál |[[ਪਰਾਗ|Prague]]-Kbely, [[ਚੈਕੋਸਲਵਾਕੀਆ|Czechoslovakia]] |18 May 1923 |"Long wave"<br /><br />292&nbsp;kHz (1025 m)  |<ref>{{Cite web |title=Czech Radio history |url=http://www.radio.cz/en/article/49702 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080820062554/http://www.radio.cz/en/article/49702 |archive-date=20 August 2008 |access-date=27 January 2007}}</ref><ref>{{Cite web |title=Czech Radio history |url=https://www.radio.cz/en/static/history-of-radio-prague/czech-radio-history |access-date=9 May 2020 |website=Radio Prague International |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |CYB "El Buen Tono" |XEB-AM (Instituto Mexicano de la Radio) |[[ਮੈਕਸੀਕੋ ਸ਼ਹਿਰ|Mexico City]], Mexico |23 September 1923<ref>[http://xeb.imer.gob.mx/acerca-de-la-xeb About XEB (in Spanish)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810150229/http://xeb.imer.gob.mx/acerca-de-la-xeb|date=10 August 2013}}</ref> |AM 1220&nbsp;kHz |N/A |- |[[Timeline of Finnish radio|Finland's]] first private public broadcasting station. [[3NB]] |3NB, Tampere |Tampere, Tavastia |1 November 1923 |AM kHz |<ref>{{Cite web |date=21 August 2013 |title=Radiopioneerit tamperelaisella ullakolla |url=http://yle.fi/aihe/artikkeli/2013/08/21/radiopioneerit-tamperelaisella-ullakolla}}</ref> |- |Australia's first '''official''' station. 2SB; 2BL as from 1 March 1924 |ABC Radio Sydney |Sydney |23 November 1923. One of six Sealed Set system stations; |AM 855&nbsp;kHz | |- |XRO |n/a |Shanghai, China |November 1923 |AM 1500&nbsp;kHz |50 Watts (1923). First radio station in China.<ref>[http://www.shtong.gov.cn/dfz_web/DFZ/Info?idnode=79778&tableName=userobject1a&id=104472 第一节 无线广播]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=March 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, shtong.gov.cn</ref> |- |2FC |2RN, Radio National |Sydney |12 December 1923. One of six Sealed Set system stations; |AM 273&nbsp;kHz |<ref name="Carty, Bruce page 27" /><ref name="ReferenceC" /> |- |Radio Ibérica |N/A |[[ਮਾਦਰੀਦ|Madrid]], Spain |22 December 1923.; |AM 729&nbsp;kHz |N/A |- |19 September 1924 |Radio Belgrade |[[ਬੈਲਗ੍ਰਾਦ|Belgrade]], Serbia |19 September 1924.; |AM 684&nbsp;kHz |N/A |- |3AR |3RN, Radio National |[[ਮੈਲਬਰਨ|Melbourne]], [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)|Victoria, Australia]] |26 January 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 625&nbsp;kHz |<ref name="ReferenceC" /> |- |WES |WLS |Chicago, Illinois |Owned by Sears Roebuck, WLS would come to stand for the World's Largest Store. Sears ran broadcasts from WMAQ studios as WBBX in March 1924. WES tests were conducted 9 to 11 April 1924. WLS would begin on 12 April and became one of 25 original 50,000 watt "Clear Channel" system stations; |Originally AM 870&nbsp;kHz, AM 890&nbsp;kHz |Class-A |- |6WF |720 ABC Perth |[[ਪਰਥ|Perth]], [[ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|Western Australia]] |4 June 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 240&nbsp;kHz |<ref name="ReferenceC" /> |- |N/A |[http://www.radiobloemendaal.nl Radio Bloemendaal] |Bloemendaal, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] <br /><br /> |15 June 1924 |originally AM 1500&nbsp;kHz (200m)<br /><br />later AM 1223&nbsp;kHz (245 m)<br /><br />currently AM 1116&nbsp;kHz (269 m) |various |- |VOWR/8WMC |800 AM |St. John's, Newfoundland and Labrador, Canada |24 July 1924 |800 AM |VOWR - Wikipedia |- |URI (Unione Radiofonica Italiana), 1-RO |Rai Radio 1 |Rome, Italy <br /><br /> |6 October 1924 |AM 705 (425m) &nbsp;kHz |- |KFUO |Same as original |St. Louis, Missouri |14 December 1924 |AM 850&nbsp;kHz |Class-B |- |KOA |same as original |[[ਡੈਨਵਰ|Denver]], Colorado, United States <br /><br /> |15 December 1924 One of 25 original 50,000 watt "Clear Channel" system stations |AM850&nbsp;kHz | |- |Statsradiofonien |DR P1 |[[ਕੋਪਨਹੈਗਨ|Copenhagen]], Denmark |1 April 1925 (experimental), license granted April 1926, Regular broadcast from April 1926 |"Long wave" |N/A |- |WCSH |WZAN |Portland, Maine |1925 |"Long wave" | |- |N/A |Radio Poland |[[ਵਾਰਸਾ|Warsaw]], Poland |1 February 1925 (experimental), Regular broadcast from 18 April 1926 |"Medium wave" |N/A |- |N/A |Radio Romania |[[ਬੁਖ਼ਾਰੈਸਟ|Bucharest]], Romania |Summer 1925 – 1927 (experimental), license granted March 1928, Regular broadcast from 1 November 1928 |"Long wave" |N/A |- |2BE. Australia's first commercial station. Burgin Electric Company. |n/a |Sydney |7 November 1924 to 6 November 1929 |AM 870&nbsp;kHz. (Wavelength later taken by 2GB.) |B Class, commercial<ref name="ReferenceC" /> |- |[[WEBK (AM)|WEBK]] |WOOD |Grand Rapids, Michigan, United States |16 September 1924 |AM 1130&nbsp;kHz, presently on 1300&nbsp;kHz, |Class-B |- |3LO |774 ABC Melbourne |[[ਮੈਲਬਰਨ|Melbourne]], [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ (ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ)|Victoria, Australia]] |13 October 1924. One of six Sealed Set system stations; |AM 175&nbsp;kHz |<ref name="Carty, Bruce page 47" /><ref name="ReferenceC" /> |- |5MA |n/a |[[ਐਡਲੇਡ|Adelaide]], [[ਸਾਊਥ ਆਸਟਰੇਲੀਆ|South Australia]] |April 1924 to early 1925. One of six Sealed Set system stations. |Does not appear to have actually broadcast |see Arthur William Jarrett |- |2UE. Australia's third commercial station, and the oldest commercial station still operating. |2UE |Sydney |26 January 1925 |AM 1025&nbsp;kHz |B Class, commercial.<ref name="ReferenceC" /> Was originally going to broadcast as 2EU, but the callsign was reversed prior to the licence being issued on 7 November 1924. |- |JOAK |same as is |Tokyo, Japan |22 March 1925 |AM 594&nbsp;kHz | |- |Bataviase Radio Vereniging |[[:id:RRI Jakarta|RRI Jakarta]] stations (part of RRI) |Batavia, Dutch East Indies (now [[ਜਕਾਰਤਾ|Jakarta]], Indonesia) |16 June 1925 | | |- |CHRC |CHRC |[[ਕੇਬੈੱਕ ਸ਼ਹਿਰ|Quebec City, Quebec]]/[[ਕੇਬੈੱਕ ਸ਼ਹਿਰ|Quebec City, Quebec]], Canada |1 April 1926 |AM 800&nbsp;kHz |Class-B. Final broadcast in 2012. |- |Lietuvos Radijas |LRT Radijas |Kaunas, Lithuania |26 June 1926 |AM 1961&nbsp;kHz | |- |XOH, later COHB |PBS Harbin News Radio |[[ਹਾਰਬਿਨ|Harbin]], China |1 October 1926 |AM 1071&nbsp;kHz (1926)<br /><br />AM 674&nbsp;kHz (1928, as COHB)<br /><br />AM 1055&nbsp;kHz (1945, as XMHR)<br /><br />AM 837&nbsp;kHz (1949 to present) |100 Watts, 1928 1&nbsp;kW. First radio station founded by Chinese.<ref>{{Cite web |title=黑龙江省志 广播电视志 |url=http://shuju.zglz.gov.cn/BookRead.aspx?BookID=201708230023 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413132503/http://shuju.zglz.gov.cn/BookRead.aspx%3FBookID%3D201708230023 |archive-date=13 April 2019 |access-date=9 October 2019}}</ref> |- |CFCO |same as is |Chatham, Ontario/Chatham-Kent, Ontario, Canada |September 1927 |AM 630&nbsp;kHz |Class-B |- |JODK |HLKA |[[ਸਿਓਲ|Seoul]], South Korea |1927 |AM 711&nbsp;kHz | |- |GOW, ZBW |RTHK |Hong Kong |30 June 1928 (GOW, now RTHK 3) | | |- |[[1XE]] |became WGI February 1922 (and WARC March 1925) |Medford, Massachusetts |1916 sporadically, then 1919–1920 till April 1925 |? – later on 833&nbsp;kHz | |- |[[2XN]] | |City College of New York, New York City |1913; 1920 | | |- |[[2ZK]] | |New Rochelle, New York |1916 | | |- |NSF/HDO, later ANDO and AVRO |NPO |Huizen (transmitter), Hilversum (studio), [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] |21 July 1923, from 1930 part of Dutch Public Radio |AM 279&nbsp;kHz, 1927 also 1004&nbsp;kHz, today FM network |500 W, 1927 5&nbsp;kW |- |2RN (Irish Free State radio) |RTÉ (Irish national radio & television)<ref>{{Cite web |title=History of RTÉ |url=http://www.rte.ie/archives/exhibitions/681-history-of-rte/ |website=[[RTÉ.ie]]}}</ref> |General Post Office (O'Connell Street), [[ਡਬਲਿਨ|Dublin]], Ireland |1 January 1926 |AM 380&nbsp;kHz, and from Cork AM612&nbsp;kHz, | |- |NDO, 50% time KRO, 50% NCRV |NPO |Huizen (transmitter), Hilversum (studio), [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]] |1927, from 1930 part of Dutch Public radio |AM 160&nbsp;kHz, 1935 transmitter moved to Kootwijk, 1938 also Jaarsveld 722&nbsp;kHz, today FM network and 747/1251&nbsp;kHz |Huizen 15&nbsp;kW, Kootwijk day 15&nbsp;kW, evening 120&nbsp;kW, Jaarsveld 20&nbsp;kW |- |2TM |2TM |Tamworth, Australia |27 February 1935 |1287&nbsp;kHz | |} === ਐਫਐਮ ਜਾਂ ਸ਼ਾਰਟਵੇਵ === {| class="wikitable" |+Experimental or early radio stations (FM and shortwave) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(original) !Station<br /><br />call-sign<br /><br />(current) !City/location !On air !Transmission frequency<br /><br />(AM radio / FM radio) !Broadcast class |- |PCGG |N/A |[[ਹੇਗ|The Hague]], Netherlands |6 November 1919 – 11 November 1924 |Narrow-band FM, 570 m |N/A |- |WWV US Government Time Service |WWV |Fort Collins, Colorado |"6 months before KDKA" (May 1920) |2.5&nbsp;MHz, 5&nbsp;MHz, 10&nbsp;MHz, 15&nbsp;MHz and 20&nbsp;MHz |HF (Shortwave) |- |XS (1921–1929),<br /><br />W8XK (1929–1939),<br /><br />WPIT (1939–1940) | |[[ਪਿਟਸਬਰਗ|Pittsburgh, Pennsylvania]] |November 1920 – December 1939<br /><br />Owned and operated by Westinghouse Electric Corporation. Used to relay KDKA signal to AM rebroadcasters in other cities.<ref>[http://www.wia.org.au/members/history/research/documents/WIA%20MAIN%20T-%20LINE-Nov%202013%20EXTENDED.pdf "TIME LINE – ESTABLISHMENT OF WIRELESS INSTITUTE OF AUSTRALIA"]</ref> Broadcast programming from KDKA, and also broadcast ''The Northern Messenger'' to the Arctic. Merged with WBOS (1940) and became a VOA transmitter (1942). |15,210&nbsp;kHz, 11,880&nbsp;kHz, 6,140&nbsp;kHz |40&nbsp;kW (1937)<ref>[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015074629190&view=1up&seq=28 "United States: Brant Rock, Mass."], ''List of Wireless-Telegraph Stations of the World'' (1 August 1907 edition), page 24.</ref> |- |PCJJ |Radio Netherlands Worldwide |Philips Laboratories at Eindhoven, [[ਨੀਦਰਲੈਂਡਜ਼|Netherlands]], moved to Hilversum in 1933. |The first shortwave station in Europe. 25 June 1926 (test transmissions began), and the first shortwave station in the world with its own dedicated programming rather than being a simulcast of an AM/MW or LW station such as KDKA. Regular broadcast from 30 May 1927 to May 1940 when the station went dark due to the German occupation of Holland; resumed after liberation October 1945 – 1946 when Philips and other shortwave radio stations taken over by Radio Netherlands Worldwide. Sister station PHI broadcast in Dutch to the Dutch East and West Indies from 1928 to 1930 and 1934 to 1949. |30.2 metres shortwave | |- |G2NM | |Caterham, Surrey, England |11 September 1927. |23 and 33 metres |1&nbsp;kW |- |VE9GW |CRCX |Bowmanville, Ontario |April 1930 – 1938 – used to relay CRCT (later CBL) to northern Ontario, northern Manitoba and the Canadian Arctic |6.095&nbsp;MHz (primarily), 11.810&nbsp;MHz, 24.380&nbsp;MHz |25 watt (initially), 200 watts (1031), 500 watts (1932) |- |HVJ |Vatican Radio |[[ਵੈਟੀਕਨ ਸ਼ਹਿਰ|Vatican City]] |12 February 1931 | |10&nbsp;kW (originally) |- |HCJB |HCJB |[[ਕੀਤੋ|Quito, Ecuador]] |25 December 1931 |50.26 metres, later 6050&nbsp;kHz, 9745&nbsp;kHz, 11775&nbsp;kHz and 15155&nbsp;kHz. |200 watts (initially), 1,000 watt (1937), 10,000 watt (1940), 100,000 (1967), 500,000 (1981) |- |W8XH | |Buffalo, New York |18 March 1934 – July 1939. Replaced in 1944 with an FM station, now known as WTSS. |51.4 & 41.0&nbsp;MHz |Apex (ultra-shortwave) |- |W1XOJ | |Paxton, Massachusetts/[[ਬੌਸਟਨ|Boston]], Massachusetts |1937 | |Unknown |- |W1XPW, briefly W65H |WHCN |Hartford, Connecticut |1939 |102.9 FM | |- |W2XMN | |Alpine, New Jersey |1939 – 1946 |42.8&nbsp;MHz, later 44.1&nbsp;MHz | |- |W2XDA (Schenectady)/W2XOY (New Scotland), later WGFM |WRVE |Schenectady, New York |1939, 20 November 1940 as W2XOY |Originally on FM 48.5&nbsp;MHz, now FM 99.5 |Unknown |- |W47NV |N/A |Nashville, Tennessee |1941 to 1951 | |Unknown |} === ਨੈੱਟਵਰਕ === {| class="wikitable" |+ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ ! ਨਾਮ ! ਪੂਰਾ ਨਾਂਮ ! ਟਿਕਾਣਾ ! ਪ੍ਰਸਾਰਣ 'ਤੇ ! ਨੋਟਸ |- | ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ | | ਯੁਨਾਇਟੇਡ ਕਿਂਗਡਮ | 1922–1926 | 1926 ਤੱਕ 26 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਨਿੱਜੀ ਵਪਾਰਕ ਕੰਪਨੀ। 1927 ਵਿੱਚ [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ( ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ ) ਬਣਨ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। |- | ਸੀਐਨਆਰ ਰੇਡੀਓ | ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ ਰੇਡੀਓ ਵਿਭਾਗ | ਕੈਨੇਡਾ | 1923–1933 | ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਡੀਓ ਨੈੱਟਵਰਕ। <ref name="arch">[http://hermis.cd.gov.ab.ca/paa/Details.aspx?ObjectID=PR0101&dv=True&deptID=1 CNR Company Fonds]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜਨਵਰੀ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Dead link|date=July 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, Provincial Archives of Alberta. Retrieved 22 January 2008</ref> ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰੇਲਵੇ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਰੇਲ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਪਰ ਸਿਗਨਲ ਰੇਂਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੋਵੇ। 27 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ (3 ਮਲਕੀਅਤ ਅਤੇ ਸੰਚਾਲਿਤ ਅਤੇ 24 "ਫੈਂਟਮ ਸਟੇਸ਼ਨ" ਤੱਕ - ਸੰਬੰਧਿਤ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਮਾਂ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। |- | WEAF ਚੇਨ | ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਕੰਪਨੀ | ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਮੱਧ-ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ | 1923–1926 | AT&amp;amp;T ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਵਾਲੇ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਬ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]] ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ WEAF ਹੈ। 1925 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਬੋਸਟਨ ਤੋਂ ਕੈਨਸਸ ਸਿਟੀ ਤੱਕ 27 ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ (WEAF ਅਤੇ 26 ਸਹਿਯੋਗੀ) ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਸੀ, 1926 ਵਿੱਚ RCA ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ RCA ਦੀ WJZ ਚੇਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬ੍ਰੌਡਕਾਸਟਿੰਗ ਕੰਪਨੀ (NBC) ਬਣਾਈ ਗਈ। |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਰੇਡੀਓ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ]] * ਰੇਡੀਓ ਦੀ ਸਮਾਂਰੇਖਾ * ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ * ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ AM-ਬੈਂਡ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰਾਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ** ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ AM ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਬੈਂਡ * ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਐਫਐਮ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ** 31 ਅਕਤੂਬਰ, 1940 ਨੂੰ ਫੈਡਰਲ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਪਾਰਕ ਐਫਐਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਸਾਈਨਮੈਂਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ। * List of radios - ਰੇਡੀਓ ਦੇ ਖਾਸ ਮਾਡਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ * ਸਮਾਂ ਸੰਕੇਤ * == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}}{{Telecommunications}}{{DEFAULTSORT:Oldest radio stations}} tdvxwh71dh2iv1x6c0dpkekqs19iqaj 3 204205 839444 836772 2026-05-14T07:36:25Z SHB2000 38278 SHB2000 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AcidResonance]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Խարջո]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/AcidResonance|AcidResonance]]" to "[[Special:CentralAuth/Խարջո|Խարջո]]" 836772 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=AcidResonance}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 11:24, 13 ਅਪਰੈਲ 2026 (UTC) qy6mol7oufbph9p5dkoehdppkvygra0 0 204404 839428 839298 2026-05-14T06:34:36Z Harchand Bhinder 3793 839428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''' , ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ।ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ==== '''ਇਤਿਹਾਸ''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ - ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ । ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ । ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ । ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ । ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ ।ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ।ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ : ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਜੀ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। {{Stub}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] g7co2svjdje859ol6cxz8r2z9cbwan7 839434 839428 2026-05-14T07:00:08Z Harchand Bhinder 3793 839434 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''' , ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ(ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ । ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 1t4j4g6b11cpy5kfb48dcowz06bgrvi 839436 839434 2026-05-14T07:03:55Z Harchand Bhinder 3793 839436 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''' , ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ(ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ । ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ । ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ । ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ । ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 2syrmpnmnz8sqhjx0luxbqwzekxbmov 839439 839436 2026-05-14T07:12:00Z Harchand Bhinder 3793 839439 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ(ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ ' ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ । ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ , ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] pusc4hucli1dx69hpg832wwg8783urh 839441 839439 2026-05-14T07:20:15Z Harchand Bhinder 3793 839441 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] jga2y2odqxwzaod5ai1lbv28kisp66c 839443 839441 2026-05-14T07:33:19Z Harchand Bhinder 3793 839443 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_mapsize = 200 | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ , ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ' । ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 0i1f3p6jqzi66j1iirh87g2wsm4r1er 839447 839443 2026-05-14T07:49:03Z Harchand Bhinder 3793 /* ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: */ 839447 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_mapsize = 200 | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ।ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ ।ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ । ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ । (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ'। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] dd2j8bpj3js8x7c241t177ys0m72rvp 839453 839447 2026-05-14T08:35:49Z Harchand Bhinder 3793 /* ਕਿੱਤੇ */ 839453 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_mapsize = 200 | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ। (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ'। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ । ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ( ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 4dv9dhd492snsshhm00w57szhlvpecz 839454 839453 2026-05-14T08:37:00Z Harchand Bhinder 3793 /* ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: */ 839454 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_mapsize = 200 | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ ' ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ । ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ । ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ । ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ । ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ । ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ । ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ । ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ । ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ । ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ। (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ'। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ (ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] q1ew44q6uemxhv9ip38vonb07uojoyx 839455 839454 2026-05-14T08:43:37Z Harchand Bhinder 3793 /* ਇਤਿਹਾਸ */ 839455 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਧਾਂਦਰਾ | official_name = Dhandra | native_name_lang = pa | pushpin_map = India Punjab#India | pushpin_mapsize = 200 | pushpin_map_alt = ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | mapframe = | mapframe-coordinates = {{coord|30.399842|N|75.9069596|E|display=inline,title}} | subdivision_type = [[ਦੇਸ਼]] | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ|ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] | subdivision_type3 = [[ਤਹਿਸੀਲ]] | subdivision_name3 = [[ਧੂਰੀ]] | established_title = <!-- Established --> | founder = ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ | government_type = [[ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਚਾਇਤੀ ਰਾਜ]] | governing_body = [[ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ]] | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref>tags -->| population_total = 1273 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = [[ਮਨੁੱਖੀ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ]] | population_blank1 = 680 /593 [[ਮਰਦ|♂]]/[[ਔਰਤ|♀]] | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਦਫ਼ਤਰੀ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|IST]] | utc_offset = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 148024 | blank_name_sec1 = [[ਡਾਕਖਾਨਾ]] | website = https://sangrur.nic.in/pa/ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] }} '''ਧਾਂਦਰਾ''', ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਪਿੰਡ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਦਾ ਪਿੰਡ [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇ ਪਿੰਡ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸਾਂਝ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਤਤਕਾਲੀਨ ਮਾਲਵੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ<ref>{{Cite web |title=ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ |url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%AA%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B2%E0%A8%BE+%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%B8%E0%A8%A4 |access-date=2026-05-14 |website=punjabipedia.org}}</ref> ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਬਰਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਧੂਰੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ - ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਅਮਰਗੜ੍ਹ, ਜਾਂ ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਬਾਗੜੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉਪਰ ਸਥਿਤ ਹੈ । ਧੂਰੀ ਤੋਂ ਧਾਂਦਰੇ ਤੱਕ ਇੱਕ ਹੀ ਸੜਕ ਹੈ ਪਰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਬਾਗੜੀਆਂ ਵੱਲ। ਧਾਂਦਰਾ <ref>{{Cite web |title=Dhandran Village |url=https://www.onefivenine.com/india/villages/Sangrur/Dhuri/Dhandran |access-date=2026-05-01 |website=www.onefivenine.com}}</ref> ਤੋਂ ਧੂਰੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਵੀ ਧੂਰੀ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ<ref>{{Cite web |title=Dhandra Village Population - Dhuri - Sangrur, Punjab |url=https://www.census2011.co.in/data/village/39659-dhandra-punjab.html |access-date=2026-05-01 |website=www.census2011.co.in}}</ref> ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ 1273 ਹੈ। ==== ਇਤਿਹਾਸ ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ (ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਿੜਕੀ) - ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਸੰਨ 1740-50 ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਵਸਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਸਰਸਾ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਉੱਪਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਆਈ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਿਆਸ, ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਰ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਿਆ । ਇਹ ਢੁੱਕਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਮਾਲਵਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸੀ । ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਦਾ ਨਾਮ 'ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਾਅ ਦੇ ਦੋ ਵਹਿਣਾਂ (ਰਸਤਿਆਂ) ਦੇ ਵਿੱਚਕਾਰ ਇੱਕ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਕ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਬੰਗਾਵਾਲੀ ਅਤੇ ਰਲਦੂ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵਹਾਅ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਸ਼ੇਰਪੁਰ ਸੋਢੀਆਂ ਅਤੇ ਜੱਖਲਾਂ ਦੇ ਛਿਪਦੀ ਵੱਲ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਬ-ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਾਲ਼ੇ ਜਾਂ ਡਰੇਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਜ ਥੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉਪਰ ਗੱਡੀ ਗਈ ਸੀ ਮੋੜ੍ਹੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਇਹ ਥੇਹ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਘ ਬਜੁਰਗ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 'ਸਿਰੋਹਾ ਛੰਨਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰਿਵਾਰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਲਈ ਖੂਹ ਵੀ ਪੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਬਾਰਾ, ਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ। ਬਾਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ 'ਬੜਾ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰਾ ਕੱਦ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਵੀ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਰੋਹਾ ਸਿੰਹੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਰੋਂ - ਨੇੜੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚੀ। ਮੁਖੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਲੱਗ ਹੋ ਜਾਵੇ ਪਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕੱਢੀ ਕਿ ਇਹ ਥਾਂ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾਵਾਂ ਲਈ ਮਾੜਾ ਅਤੇ ਮਨਹੂਸ ਹੈ। ਸੋ ਤਿੰਨੋਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸਾ ਕਰੋ। ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰੇ (ਬੜੇ ਅਤੇ ਲੰਮੇ) ਦੀ ਕੁਝ ਸੁਲਾਹ-ਸਫ਼ਾਈ ਸੀ ਸੋ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ (ਨਦੀ) ਦੇ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਅਪਣੇ ਘਰ ਵਸਾ ਲਏ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇ ਜੌੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਬਣ ਗਏ । ਇਹਨਾ ਨੂੰ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਸੁੱਟ ਕਰ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ । ਫਿਰ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ "ਜੌੜੀਆਂ ਵਾਸੀਆਂ" ਨੇ ਬੜੇ ਭਰਾ "ਬਾਰੇ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ "ਬੜੇ-ਵਾਲਾ" [[ਬਰੜਵਾਲ]] ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਵਸਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਰੜਵਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ-ਅਪਣੇ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬੜਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ) ਅਤੇ ਲੰਮਾਵਾਸ (ਪਾਸਾ/ਪੱਤੀ) ਵਸਾ ਲਿਆ। ਉਧਰ ਧਾਰੇ ਨੇ ਵੀ ਥੇਹ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਟਿੱਲੇ ਉਪਰ ਅਪਣਾ ਵਾਸ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ । ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨੂੰ "ਧਾਰੇਆਂ ਦਾ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ "ਧਾਂਦਰਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਇਹ ਵੀ ਵਰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਬਰੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਰਕਬਾ ਵੀ ਧਾਂਦਰੇ ਤੋਂ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ। ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਬਰੜਵਾਲ ਤੋਂ ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਗੋਤ ਢੀਂਡਸਾ<ref>{{Cite web |date=2024-04-07 |title=ਢੀਂਡਸਾ ਗੋਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ {{!}} Dhindsa Goat History {{!}} - ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ |url=https://punjabvillagehistory.com/%e0%a8%a2%e0%a9%80%e0%a8%82%e0%a8%a1%e0%a8%b8%e0%a8%be-%e0%a8%97%e0%a9%8b%e0%a8%a4-%e0%a8%a6%e0%a8%be-%e0%a8%87%e0%a8%a4%e0%a8%bf%e0%a8%b9%e0%a8%be%e0%a8%b8-dhindsa-goat-history/ |access-date=2026-05-14 |language=en-US}}</ref> ਹੈ। ਢੀਂਡਸੇ ਗੋਤ ਦੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਿੰਡ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੰਦਾਜਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਸਾ, ਗੰਗਾਨਗਰ ਖਿੱਤੇ ਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਵੀ ਘੱਟ ਉਪਜਾਊ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਉਜਾੜੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ। ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੋੜ੍ਹੀ ਗੱਡ ਬਾਥਾ ਧਾਰਾ ਸਿਉਂ' ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-ਸਮੀਰ, ਲਖਮੀਰ, ਗ਼ਜਾ ਅਤੇ ਸੱਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਅੱਗੇ ਚਾਰ ਪੱਤੀਆਂ (ਗਲੀਆਂ) ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਹੀ ਪੱਤੀਆਂ ਮਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਨੇ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ, ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਠੁਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਕੱਚਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਅਤੇ ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਠੁੱਲਾ ਨੂੰ 'ਪੱਕਾ ਪਾਸਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਧਰ ਛੋਟੀ ਪੱਕੀ ਇੱਟ (ਜਿਸਨੂੰ ਛੀਂਟਾਂਵਾਲੇ ਵਾਲੀ ਇੱਟ ਜਾਂ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਾਰੇ ਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਖੂਹ ਸੀ। ਸੱਦਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ' ਬਾਰ ਅਗਲਾ ਖੂਹ', ਗਜਾ ਪੱਤੀ ਦੇ ਖੂਹ ਨੂੰ 'ਚਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲਾ ਖੂਹ', ਲਖਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਗੋਰੇ ਵਾਲਾ ਖੂਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰ ਪੱਤੀ ਦਾ ' ਜੰਡ ਵਾਲਾ ਖੂਹ' ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ 1970-71 ਤੱਕ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਡੂੰਘੇ ਉਤਰਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਖੂਹ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ । ਅਜੋਕੇ ਪੱਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਹ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ। ਇਹ ਪਾਣੀ ਬੜੇ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸੁਆਦ ਸਨ। ==== ਕਿੱਤੇ ==== ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਾਂਦਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਿਰਤੀ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰੰਤੂ ਮਰਬੇਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਵੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਜਮੀਨ ਉਪਰ ਮਾਲਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ।ਪਿੰਡ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ ਸੀ। ਜੁੱਤੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਹਲ-ਪੰਜਾਲੀ, ਲੋਹੇ-ਫਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਦੁਕਾਨਦਾਰ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰ, ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਤਮ ਨਿਰਭਰ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ, ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਕੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਸੀ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਬਦਲੇ ਸਿਸਟਮ ਕਾਰਨ ਕਈ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹ ਅਪਣੇ ਅੱਛੇ ਭਵਿੱਖ ਖਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਾ ਵਸੇ। (ਸਰੋਤ : ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ (ਕਿਤਾਬ): ਲੇਖਕ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ<ref>{{Cite web |last=ppadmin |date=2019-07-28 |title=ਕਾ. ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਦੀ ਸਵੈ ਜੀਵਨੀ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ" ਲੋਕ ਅਰਪਣ |url=https://punjabpost.in/welcome/152516 |access-date=2026-05-14 |website=Punjab Post |language=en-US}}</ref>, ਸੰਪਾਦਕ : ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ==== ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖਿਆ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਹੈ । ਸੋ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵੀਂ ਕਲਾਸ ਤੱਕ ਪੜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਪਿੰਡ ਕਿਉਂਕਿ ਧੂਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਥੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੋਸਟਾਂ ਭਰੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==== ਸਕੂਲਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ : ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਲਗਭਗ 1954 ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਉਚ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਡਿਗਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਐਮ ਬੀ ਬੀ ਐਸ, ਐਮ ਡੀ, ਪੀ ਐਚਡੀ, ਐਮ ਐਸ ਸੀ, ਐਮ ਏ, ਐਮ ਐਡ, ਬੀ ਐਡ, ਬੀ ਟੈਕ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਲੱਗਭੱਗ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ==== ਸਾਹਿਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ: ==== ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮਰੇਡ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਤਰਜ ਵਾਲੇ, ਕਿੱਸਾ ਕਿਤਾਬਚੇ ਲਿਖੇ ਸਨ : 'ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੀ ਚੌਂਕੀ', 'ਜਿਨਾਹ ਦਾ ਸਿਆਪਾ' ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਫੈਸ਼ਨ ਬਾਰੇ, 'ਕਰੰਟ ਵੈਲ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ'। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ " ਮੌਜੀ " ਤਖਲਸ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਿਤਾਬ "ਸੂਹੀਆਂ ਸਵੇਰਾਂ ਦਾ ਪੰਧ", ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਾਮਰੇਡ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਧਾਂਦਰਾ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ (ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ) ਵਿਗਿਆਨ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਕਿਤਾਬ " ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ<ref>{{Cite web |date=2025-08-09 |title=‘ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਰਹੱਸ’ ਕਿਤਾਬ ਕੀਤੀ ਰਿਲੀਜ਼ - Important Ad Party: Secrets of the Universe released |url=https://www.punjabijagran.com/punjab/patialafatehgarh-sahib-important-ad-party-secrets-of-the-universe-released-9517072.html |access-date=2026-05-14 |website=Punjabi Jagran |language=pa}}</ref>" ਡਾ. ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਾਇਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ (ਦੀਪ ਢੀਂਡਸਾ) ਨੇ "ਕੱਚੇ ਪੱਕੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਮੇਰੇ", ਨਾਮ ਹੇਠ ਕਵਿਤਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ । ==== '''ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ :''' ==== ਪਿੰਡ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿਤ "ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ", ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੱਖਿਆ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਰਨਣਯੋਗ ਸੇਵਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ, ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਨੇਤਾ ਜੀ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਬੋਸ ਦੀ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ ਫੌਜ", ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ । ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਦੇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ "ਤਾਮਰ ਪੱਤਰ" ਵੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ "ਆਜ਼ਾਦ ਹਿੰਦ" ਫੌਜ ਵਾਲੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ! ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ 1914 ਵੇਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਫੌਜੀ/ਸੈਨਿਕ ਸ. ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ! {{DEFAULTSORT:ਧਾਂਦਰਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] 7f8xt33pv0lgq9ymr16xlrmv239irsa 3 204609 839343 2026-05-13T12:40:44Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839343 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Kayanian}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 12:40, 13 ਮਈ 2026 (UTC) sn7ub9r5n5jcep3c47lcz716pfpuqh4 3 204610 839351 2026-05-13T14:53:59Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839351 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Bobdosanjhsingh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 14:53, 13 ਮਈ 2026 (UTC) n76p8td94b2aalux4eesqs9un16jxq1 3 204611 839364 2026-05-13T16:30:14Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839364 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=The Miss GEE}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 16:30, 13 ਮਈ 2026 (UTC) o4vy0c5khjty1pcdtfnkj31soo5hcpt 3 204612 839374 2026-05-13T17:57:58Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839374 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aaronkharbanda}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 17:57, 13 ਮਈ 2026 (UTC) 0007nwliuieu48tdl0pyygin0trrokw 3 204613 839382 2026-05-13T21:15:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839382 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Give-energy}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:15, 13 ਮਈ 2026 (UTC) mzbepys9zdbni34up81g1onfvc7pmmo 3 204614 839385 2026-05-13T21:45:27Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839385 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Aml-401}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:45, 13 ਮਈ 2026 (UTC) cp9crg23qzjwdll2izpcw8im3hyi6vo 3 204615 839388 2026-05-13T21:59:02Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839388 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Almargarea}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 21:59, 13 ਮਈ 2026 (UTC) 8f9yx5bmrxclnti7k8h6md9ayqpijss 3 204616 839393 2026-05-13T22:53:04Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839393 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=HSB2026}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 22:53, 13 ਮਈ 2026 (UTC) tgwtowdtstos9bww2f5f2putsuvbmwe 3 204617 839402 2026-05-14T00:46:25Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839402 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Prsa7}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:46, 14 ਮਈ 2026 (UTC) hetql5tagr0m594x5gtkicnakvnrs81 3 204618 839411 2026-05-14T03:36:30Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839411 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=飞车过大关}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:36, 14 ਮਈ 2026 (UTC) 0bz7epwfvlqzoea7x5hiy9dilp2ni7r 3 204619 839413 2026-05-14T03:44:09Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839413 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Akayyy}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 03:44, 14 ਮਈ 2026 (UTC) elwk4ea2p8bh32pyb8w7ygepz11l7wg 3 204620 839421 2026-05-14T04:53:11Z Robertsky 43714 Robertsky ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TheGrassWhistle]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TrenchWanderer]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/TheGrassWhistle|TheGrassWhistle]]" to "[[Special:CentralAuth/TrenchWanderer|TrenchWanderer]]" 839421 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:TrenchWanderer]] j1wqpl269tmhpz96fgnx8qt41lbsr1n 3 204621 839424 2026-05-14T05:57:51Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839424 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Arpitadey18}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:57, 14 ਮਈ 2026 (UTC) k9zzh261cda8ausf46p4w0op79w5lu1 3 204622 839425 2026-05-14T06:03:29Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 839425 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=The Architect of Hogwarts}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 06:03, 14 ਮਈ 2026 (UTC) tkv9akismqudvu2bto19d62nv1xjywl 3 204623 839445 2026-05-14T07:36:25Z SHB2000 38278 SHB2000 ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:AcidResonance]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Խարջո]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/AcidResonance|AcidResonance]]" to "[[Special:CentralAuth/Խարջո|Խարջո]]" 839445 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Խարջո]] hib7po9vds1wiastjpi3jo0l9mj5nmx