ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2765 840830 840779 2026-06-15T10:09:23Z Kuldeepburjbhalaike 18176 840830 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Baba Deep Singh fresco from Gurdwara Baba Atal, Amritsar.jpg | caption = ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਫਰੈਸਕੋ ਪੇਂਟਿੰਗ | name = ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ | birth_date = {{Birth date|1682|01|26|df=yes}} | birth_place = ਪਹੂਵਿੰਡ, [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨ ਤਾਰਨ]], [[ਪੰਜਾਬ]], [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ]] | death_date = {{death date and age|1757|11|13|1682|01|26|df=yes}} | death_cause = [[ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਤ]] | death_place = [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] | known_for = {{Ubl | [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ | [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ | ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਚੱਪੜਚਿੜੀ, ਸਢੌਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ। | 1757 ਵਿੱਚ [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਛਾਪੇ ਦੌਰਾਨ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤਾ। | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਜੰਗ (1757)]]<ref name="sarsa">{{cite book|url=http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|title=Dictionary of Battles and Sieges|page=400|author=Jacques, Tony|year=2006|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-33536-5|access-date=15 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626120848/http://m.friendfeed-media.com/6e9ec7f58014456d2d5fd015cc8af9d2974509c0|archive-date=26 June 2015|url-status=dead}}</ref> }} | office1 = [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਦੇ [[ਜਥੇਦਾਰ]] | successor1 = ਸੁਧ ਸਿੰਘ | predecessor1 = ''ਅਹੁਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ'' | termstart1 = 1706 | termend1 = 1757 | office2 = [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ|ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ]] | termstart2 = 1708 | termend2 = 1757 | successor2 = ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ | predecessor2 = ''ਅਹੁਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ'' | military_blank1 = ਕਮਾਂਡਰ | military_data1 = [[File:Sikh Akali flag.svg|30 px]] [[ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਸਿੱਖ ਫੌਜ)|ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ]] }} {{Sikhism sidebar}} '''ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ''' (26 ਜਨਵਰੀ 1682 – 13 ਨਵੰਬਰ 1757) [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਵਿੱਚ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ]] ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ [[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ|ਸ਼ਹੀਦਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ [[ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ|ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ]] ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ|ਮਿਸਲ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਤਰਨਾ ਦਲ]] ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਸਨ - ਜੋ ਕਿ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ ਬੁੱਧ ਦਲ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੁਖੀ [[ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜ ਦਾ ਇੱਕ ਕ੍ਰਮ ਸੀ।<ref name="Daily Excelsior.com">[https://web.archive.org/web/20040721100805/http://www.dailyexcelsior.com/01dec19/state.htm#2 Damdami Taksal opens shop to provide religious literature]. Daily Excelsior.com</ref> [[ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ]] ਇਹ ਵੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੁਖੀ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਸਨੂੰ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite book |last=Oberoi |first=Harjot Singh |title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition |url=https://archive.org/details/constructionofre0000ober |publisher=University of Chicago Press |date=Dec 15, 1994 |isbn=9780226615929 |pages=[https://archive.org/details/constructionofre0000ober/page/330 330]}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਜਨਵਰੀ, 1682 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਗਤਾ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਜਿਓਣੀ ਸੀ। ਉਹ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ ਪਹੂਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।<ref name="Bhagata">{{cite book |last=Singh |first=Bhagat |title=A History of the Sikh Misals |year=1993 |publisher=[[Punjabi University]] |pages=241 |url=https://books.google.com/books?id=BihuAAAAMAAJ |chapter=The Shahid or Nihang Misal |oclc=622730722 |quote=Deep Singh Shahid, a Sandhu Jat and resident of the village of Pohuwind of the ''pargana'' of Amritsar, ...}}</ref> ਉਹ 1700 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸਾਖੀ|ਵੈਸਾਖੀ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ [[ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ''ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ'' ਜਾਂ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ]] (ਖਾਲਸੇ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਦੀਖਿਆ) ਰਾਹੀਂ [[ਖ਼ਾਲਸਾ|ਖਾਲਸੇ]] ਵਿੱਚ ਬਪਤਿਸਮਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ, ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਉਣਾ, ਘੋੜਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰ ਸਿੱਖੇ। [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸਿੱਖੀ। ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1702 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ 1705 ਵਿੱਚ [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] ਵਿਖੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ]] ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20150618195754/http://www.sikhismguide.org/babadeepsingh.aspx Shaheed Baba Deep Singh Ji]}}. SikhismGuide. Retrieved on 2017-07-09.</ref> ==ਸੈਨਿਕ ਜੀਵਨ== {{See also|ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਸਿੱਖ ਫੌਜ)|ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ}} 1709 ਵਿੱਚ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ [[ਸਢੌਰੇ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਸਢੌਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਅਤੇ [[ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਦੌਰਾਨ [[ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1733 ਵਿੱਚ, [[ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦਸਤੇ ([[ਜੱਥਾ|ਜੱਥੇ]]) ਦਾ ਆਗੂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। 1748 ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ, [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ [[ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ|ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ]] ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੇ 65 ''ਜੱਥਿਆਂ'' ਨੂੰ ਬਾਰਾਂ [[ਮਿਸਲ|ਮਿਸਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ [[ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ|ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸੌਂਪੀ ਗਈ। ਜਨਵਰੀ-ਮਈ 1739 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ [[ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ]] ਦੇ [[ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ|ਭਾਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ]] ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਲੁੱਟਮਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref name=":2">{{Cite book|last=Gupta|first=Hari Ram|title=History of the Sikhs: The Sikh Comrnonwealth or Rise and FalI of Sikh Misls|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|year=2007|isbn=978-8121501651|volume=IV|pages=71–77}}</ref> ਸਮਕਾਲੀ ਲੇਖਕ ਹਰਚਰਨ ਦਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ''ਚਹਾਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸ਼ੁਜਾਈ'' ਵਿੱਚ, 1740 ਵਿੱਚ, ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਨੇ [[ਦੋਆਬਾ|ਜਲੰਦਰ ਦੁਆਬ]] ਦੀ ਸਰਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਰਨਤ ਸ਼ਾਹ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਾਜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=":6">{{Cite book|last=Gupta|first=Hari Ram|title=History of the Sikhs|publisher=Munshiram Manoharlal|year=2007|volume=2: Evolution of Sikh Confederacies (1707-69)|pages=57}}</ref><ref>{{Cite book|last=Malik|first=Arjan Dass|title=An Indian Guerilla War: The Sikh Peoples War, 1699-1768|publisher=Wiley|year=1975|isbn=9780470565766|pages=44}}</ref><ref name=":7">{{Cite book|title=History of the Sikhs: The Sikh Commonwealth or Rise and Fall of Sikh Misls|isbn=9788121501651|edition=3rd|volume=IV|pages=13, 73, 121}}</ref><ref name=":18">{{Citation |title=Chahár Gulzár Shujá'í, of Harí Charan Dás |date=2013 |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/history-of-india-as-told-by-its-own-historians/chahar-gulzar-shujai-of-hari-charan-das/59871F04147D5E4D2362BE2A22BFE32C |work=The History of India, as Told by its Own Historians: The Muhammadan Period |volume=8 |pages=204–231 |editor-last=Elliot |editor-first=Henry Miers |series=Cambridge Library Collection - Perspectives from the Royal Asiatic Society |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/CBO9781139507219.035 |isbn=978-1-108-05590-1 |access-date=2024-09-14 |editor2-last=Dowson |editor2-first=John |url-access=subscription}}</ref> 1741 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ੀਮਉੱਲਾ ਖਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ [[ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ]] ਵੱਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ।<ref name=":6" /><ref name=":7" /><ref>{{Cite book|title=Proceedings - Punjab History Conference|publisher=Department of Punjab Historical Studies, Punjabi University|year=1986|volume=20|pages=114}}</ref> [[ਹਰੀ ਰਾਮ ਗੁਪਤਾ]] ਅਨੁਸਾਰ ਦਰਨਤ ਸ਼ਾਹ ਹੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੀ।<ref name=":7" /> === ਹਰਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ === ਅਪ੍ਰੈਲ 1757 ਵਿੱਚ, [[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ]] ਨੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰ [[ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ]] ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦੀ ਬਣਾ ਕੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ [[ਕਾਬੁਲ]] ਵਾਪਸ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਨ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਸਤਾ [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਸਤੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਡਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਰਾਨੀ ਦੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖਜ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਛਾਪਾ ਮਾਰਿਆ। [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ("ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ") ਨੂੰ ਢਾਹੁਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੁਰਾਨੀ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ]] ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਨਰਲ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਫੌਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ, 75 ਸਾਲਾਂ, ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਫਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ ਦੇਣ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਸਚਿਤ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਦਿਅਕ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਅਤੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਲੀਸਿਯਾ ਨੂੰ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਸੌ ਆਦਮੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰਾ ਸੀਸ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ।" ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਉਹ ਇਕ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਦੂਰ [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ]] ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਤਲਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬਰਛਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸਨ। =='ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਂਸ਼ੀ'== ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਦਿ ਬੀੜ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੜ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਜਦੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਂਸ਼ੀ'- ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਤੇ ਲਿਖਵਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰ ਗਏ ਸਨ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਨਿਭਾਈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਖ਼ੁਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਸੀਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ [[ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ]] ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਤਾਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ [[ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ]] ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਵੱਡੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ। ==ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ== ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਦੁਰਾਨੀ ਜੋ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਉਂਤੇ ਤੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ 1757 ਈ: ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵੇਲੇ ਦਿੱਲੀ ਜਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਠਹਿਰਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹਿਆ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਜਮਾਲ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੂਰ ਦੇਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪੁੱਜੀ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਅਸਹਿ ਸੱਟ ਵੱਜੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਇਤਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਗਰਾਂ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਾਵਨ ਧਰਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਲ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋ ਗਈ। ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੱਥਾ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਅਸਥਾਨ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਮੂਹ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੋ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲਕੀਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰੇ, ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਹੀਦ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਉਹ ਵਾਪਸ ਚਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲਕੀਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ==ਅਫ਼ਗਾਨ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ== ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਗੋਹਲਵੜ ਪਿੰਡ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲਲਕਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੋਹਲਵੜ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਹੀਏ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕ ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਉਂਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਆਪ ਘੋੜ ਸਵਾਰ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਗੋਹਲਵੜ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਹੋਈ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਲੱਗ ਕੇ ਮੈਦਾਨੋਂ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ। ਇਹਨੇ ਨੂੰ ਜਹਾਨ ਖਾਨ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਅਤਾਈ ਖਾਨ ਆਪਣੀ ਭਾਰੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਬਦਲ ਗਈ। ਇਸ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਿੰਘ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਨੂੰ ਧੱਕਦੇ-ਧੱਕਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਚਾਟੀਵਿੰਡ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਾਮਸਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ 18 ਸੇਰ ਕੱਚੇ ਦਾ ਦੋ-ਧਾਰਾ ਖੰਡਾ ਖੜਕਾਉਂਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੁਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਜਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਅਫ਼ਗਾਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਰ ਅਮਾਨ ਖਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅੱਗੋਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਮੁਗ਼ਲ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਤਾਂ ਥਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧੌਣ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਘਾਤਕ ਘਾਉ ਲੱਗਾ, ਸੀਸ ਨੂੰ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦਾ ਆਸਰਾ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਵਾ ਮਣ ਦਾ ਖੰਡਾ ਵਾਹੁੰਦਿਆਂ ਲੜਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾਂ ਤਕ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਅੱਪੜਦਿਆਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਪਠਾਣ ਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਘਮਸਾਨ ਦੀ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਅਫ਼ਗਾਨ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਫ਼ਗਾਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਟੁੱਟ ਗਏ ਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾਂ ਅੰਦਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। == ਮੌਤ == ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਸੀ। 1757 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਫੌਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 13 ਨਵੰਬਰ, 1757 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ,<ref>''History of the Sikhs, Volume I'' by [[Khushwant Singh]].</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=deol>{{cite book| last = Deol| first = Harnik| title = Religion and Nationalism in India| publisher = Routledge| year = 2000| location = London and New York| isbn = 9780415201087| no-pp = true| page = The case of Punjab; 189 }}</ref> ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦੋ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ।<ref>Brosius, Christiane. ''Empowering Visions: The Politics of Representation in Hindu Nationalism''. 2005, page 40.</ref> ਇਸ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਰੁਕੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ।[14] ਦੂਜੇ ਸੰਸਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਗਰਦਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਲ ਘਾਤਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪੂਲ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਸਿੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ 15 ਕਿਲੋ (33 ਪੌਂਡ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਖੰਡਾ ਦੇ ਸਟਰੋਕ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ "ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਲਿਆ। ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 1757 ਈ. ਦਾ ਬੰਦੀ-ਸੋਰ ਦਿਵਸ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ"।<ref>{{cite web|url=http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/deep.html|title=Shaheed Baba Deep Singh|publisher=Santokh Singh Jagdev – Bed Time Stories-7.|access-date=2009-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090602004008/http://www.sikh-history.com/sikhhist/warriors/deep.html|archive-date=2 June 2009|url-status=dead}}</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ।<ref>{{cite book |last= Mahajan|first= Vidya Dhar |author-link=Vidya Dhar Mahajan |title= Muslim Rule in India |publisher= S.Chand |year= 1970 |location= New Delhi |no-pp= true|page= Rise and Growth of Sikh Power;240}}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == [[File:Photograph of Gurdwara Sri Baba Deep Singh Shaheed within the Golden Temple complex, Amritsar, Punjab, India, April 2023.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਫੋਟੋ, ਗੋਲਡਨ ਟੈਂਪਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2023]] ਉਹ ਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਸੀ, [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਸਿੱਖ ਉੱਥੇ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ [[ਖੰਡਾ (ਤਲਵਾਰ)|ਖੰਡਾ]] (ਦੋਧਾਰੀ ਤਲਵਾਰ), ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਜੇ ਵੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ]] ਵਿਖੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ। == ਲੜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਲੜਾਈਆਂ == * [[ਸਢੌਰੇ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਸਢੌਰਾ ਦੀ ਲੜਾਈ (1710)]] * [[ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ|ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ (1710)]] * [[ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ|ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ (1710)]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1757)]] == ਗੈਲਰੀ == <gallery> File:A watercolour painting depicting a headless Baba Deep Singh and fellow Sikh warriors shown fighting the hostile Afghan forces at the Battle of Amritsar (1757), circa 1880's.jpg|ਲਗਭਗ 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (1757) ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਚਿੱਤਰ File:Fresco of Deep Singh from Gurdwara Baba Atal.jpg|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਵਿਖੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ File:Akali Deep Singh.jpg|ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ। 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਚਿੱਤਰ File:Opening folio of a Guru Granth Sahib manuscript authored by Baba Deep Singh, currently located in Patna Sahib.png|ਹੁਣ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ File:Opening folio of a Dasam Granth manuscript authored by Baba Deep Singh.jpg|ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ </gallery> ==ਹੋਰ ਦੇਖੋ== *[[ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਦਤ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== *{{cite book |last=McLeod |first=W. H. |author-link=W. H. McLeod |title=Popular Sikh Art |year=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-562791-6 |pages=38–39, 78 |url=https://books.google.com/books?id=ByXWAAAAMAAJ}} *{{cite book |last=Thāpar |first=K.S. |editor-last=Singh |editor-first=Harbans |editor-link=Harbans Singh |title=The Encyclopaedia of Sikhism: A–D |volume=1 |year=2002 |publisher=[[Punjabi University]] |isbn=978-81-7380-100-6 |pages=587–588 |edition=4th |entry=DĪP SIṄGH SHAHĪD, BĀBĀ (1682-1757)}} *{{cite book |author=Gupta, Hari Ram |author-link=Hari Ram Gupta |title=History of the Sikhs. Vol. IV: The Sikh Commonwealth or Rise and Fall of Sikh Misls |year=2001 |orig-year=1982 |publisher=[[Munshiram Manoharlal]] |isbn=978-81-215-0165-1 |pages=121–124 |url=https://books.google.com/books?id=S1wwAQAAIAAJ}} *{{cite book |last=Fenech |first=Louis E. |title=Martyrdom in the Sikh Tradition: Playing the "game of Love" |year=2000 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564947-5 |pages=35, 39, 42, 44, 95–9, 100, 168, 169, 197–8, 233, 264, 272 |edition=1st |url=https://books.google.com/books?id=FI3XAAAAMAAJ}} *{{cite book |last1=Fenech |first1=Louis E. |last2=Singh |first2=Pashaura |author2-link=Pashaura Singh (Sikh scholar) |editor1-last=Raj |editor1-first=Selva J. |editor2-last=Harman |editor2-first=William P. |title=Dealing with Deities: The Ritual Vow in South Asia |year=2006 |publisher=[[State University of New York#SUNY Press|State University of New York Press]] |isbn=978-0-7914-6707-7 |pages=210–211 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ov2oltTLinkC&pg=PA210 |chapter=Vows in the Sikh Tradition}} *{{cite book |last=Chopra |first=Radhika |title=Amritsar 1984: A City Remembers |year=2018 |publisher=[[Lexington Books]] |isbn=978-1-4985-7105-0 |pages=7–8, 55, 68–69 |url=https://books.google.com/books?id=1oVuDwAAQBAJ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Baba Deep Singh|ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1682]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] oxp7xqn3d77ivymuz8etsrtiju7wx9c 0 3258 840828 626068 2026-06-15T07:47:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840828 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricket team | name = ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼ | alt_name = ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼ | image = | alt = | captain = <!-- Do not add flagicons here (see MOS:INFOBOXFLAG)-->[[ਜ਼ਹੀਰ ਖ਼ਾਨ]] | coach = [[ਪੈਡੀ ਅਪਟਨ]] | city = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | colours = [[File:Delhi Daredevils colours.svg|20px|alt=DD|link=Delhi Daredevils]] | owner = ਜੀਐੱਮਆਰ ਗਰੁੱਪ | founded = 2008 (8 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ) | dissolved = <!-- or | last match = --> | ground = [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਕੋਟਲਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਦਿੱਲੀ]]<br>(ਸਮਰੱਥਾ: 45,000) | ground2 = [[ਰਾਏਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਸਟੇਡੀਅਮ]], [[ਰਾਏਪੁਰ]]<br>(ਸਮਰੱਥਾ: 50,000) | IPLwins = '''0''' | clt20wins = '''0''' | website = [http://www.delhidaredevils.com/ delhidaredevils.com] | current = ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼ }} '''ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼''' (Delhi Daredevils) [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਤ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੀ ਟੀਮ ਹੈ, ਜੋ [[ਇਨਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿਮਿਅਰ ਲੀਗ]] ਦੀਆਂ ਅੱਠ ਟੀਮਾਂ ਵਿੱਚੌਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਟੀਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕਪਤਾਨ [[ਜ਼ਹੀਰ ਖ਼ਾਨ]] ਹੈ। ਟੀਮ ਦਾ ਕੋਚ [[ਪੈਡੀ ਅਪਟਨ]] ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀ== *[http://www.delhidaredevils.com/ ਦਿੱਲੀ ਡੇਅਰਡੈਵਿਲਜ਼ ਦਾ ਹੋਮਪੇਜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110020156/http://www.delhidaredevils.com/ |date=2010-01-10 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਇਨਡੀਅਨ ਪ੍ਰਿਮਿਅਰ ਲੀਗ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਲੀਗ ਟੀਮਾਂ]] {{Stub}} ggk4drmiszsels62r9vsismsjic6za6 0 13728 840803 753718 2026-06-14T17:51:12Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Films" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1300922670|Hardev Dilgir]]" 840803 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |name=ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ |image= 12029222 986746041384276 1048787988 n.jpg |alt= |caption= |image_size= |landscape= |background=non_performing_personnel |birth_name= ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ |alias=ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲ਼ਾ |birth_date=1939 |birth_place= ਥਰੀਕੇ, (ਹੁਣ [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]]), |origin= |death_date= 25 ਜਨਵਰੀ 2022 (83 ਸਾਲ) <ref>{{Cite web|url=https://www.ptcnews.tv/punjabi-lyricist-dev-tharikian-is-no-more|title=ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ|date=2022-01-25|website=PTC News|language=en|access-date=2022-01-25}}</ref> |death_place= |genre=[[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ|ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ]], [[ਗਾਣਾ]], [[ਕਲੀ (ਛੰਦ)|ਕਲੀ]] |occupation=ਲੇਖਕ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] |instrument= |years_active=<!--YYYY–YYYY (or –present)--> |label= |associated_acts= |website=<!--{{URL|example.com}}--> |notable_instruments= |Years_active=1961-2022|Died=25 ਜਨਵਰੀ 2022 (ਹਰਟ ਅਟੈਕ)}} '''ਹਰਦੇਵ ਦਿਲਗੀਰ''' ([[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]]: ہردیو دلگیر ; ਉਰਫ਼ '''ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲ਼ਾ''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਲੇਖਕ]] ਸੀ।<ref name="ehkm">{{cite book | title=ਇਹ ਹੈ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ | publisher=Unistar Books Pvt. Ltd. | author=ਰਾਜਪੁਰਾ, ਅਲੀ | year=2008 | location=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]] | isbn=978-81-7142-528-0}}</ref><ref name="jk">{{cite web | url=http://www.shivcharanjaggikussa.com/2012/01/blog-post.html | title=ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਯੁੱਗ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਮੂਰਤ ਬਾਈ ‘ਦੇਵ ਥਰੀਕੇ ਵਾਲਾ’ | publisher=ਸ਼ਿਵ ਚਰਨ ਜੱਗੀ ਕੁੱਸਾ | date=January 2012 | accessdate=August 18, 2012 | archive-date=ਮਾਰਚ 8, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120308054727/http://www.shivcharanjaggikussa.com/2012/01/blog-post.html | dead-url=yes }}</ref><ref name="yt">{{cite web | url=http://youtube.com/watch?v=L24kUOPWErA | title=radio spice interview-dev tharike wala pt 01.wmv | publisher=ਯੂ ਟਿਊਬ | date=February 20, 2012}}</ref> [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਨੂੰ ''[[ਕਲੀਆਂ]] ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ'' ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਵਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕਲੀ, ''[[ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ|ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ ਔਹ ਸੂਰਤ ਦੀਂਹਦੀ ਆ ਹੀਰ ਦੀ]]'' ਦੇਵ ਦੀ ਹੀ ਤਾਂ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name=ehkm/><ref name=jk/> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ 1939 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਸੰਨ 1945 ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਪਿੰਡ ਲਲਤੋਂ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਉਚੇਰੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। == ਗੀਤਕਾਰੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ == ਪਹਿਲਾਂ-ਪਹਿਲ ਦੇਵ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਈ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਚਿੱਤਰਕਾਰ [[ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖ ਕੇ [[ਹੀਰ]] ਲਿਖਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ। ਦੇਵ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ-ਗਾਥਾਵਾਂ]] ਅਤੇ [[ਕਲੀਆਂ]] ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਦੇਵ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਹੀਰ, [[ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਸੱਸੀ]] ’ਤੇ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਓਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤ-ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਜ਼ਰੀਏ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਇਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘[[ਬੇਗੋ ਨਾਰ-ਇੰਦਰ ਮੱਲ]]’ ‘[[ਪਰਤਾਪੀ ਸੁਨਿਆਰੀ-ਕਾਕਾ ਰੁਪਾਲੋਂ]]’ ਇਤਿਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਰਬੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਕਹਾਣੀਆਂ [[ਯੂਸਫ਼-ਜ਼ੁਲੈਖ਼ਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ੀਰੀਂ-ਫ਼ਰਹਾਦ]] ਇਤਿਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਦੇਵ ਨੇ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀਆਂ]] ਦੇ ਰੂ-ਬ-ਰੂ ਕੀਤਾ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। == ਕੁਝ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਲੀਆਂ == ਦੇਵ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਫਹਿਰਿਸਤ/ਲਿਸਟ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਜ਼ਿਕਰ ਗੀਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇ:- ;[[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ: #[[ਵਾਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ]] #[[ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ|ਤੇਰੇ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ (ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਕਲੀ)]] #ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਟਰੱਕ ਬੱਲੀਏ (ਫ਼ਿਲਮ: ਲੰਬੜਦਾਰਨੀ) #ਛੰਨਾ ਚੂਰੀ ਦਾ ([[ਕਲੀ]]) #ਜੁਗਨੀ #ਮੇਰੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਮੰਦਾ ਨਾ ਬੋਲੀਂ #ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਏ ਮਾਂ #ਸਾਹਿਬਾਂ ਬਣੀ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ #ਛੇਤੀ ਕਰ ਸਰਵਣ ਬੱਚਾ #ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ ;[[ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ: #ਜਿਉਣਾ ਮੌੜ #ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ #ਸੱਸੀ (ਦੋ ਊਠਾਂ ਵਾਲ਼ੇ ਨੀ) ;[[ਜਗਮੋਹਣ ਕੌਰ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ: #ਜੱਗਾ #ਪੂਰਨ (ਪੂਰਨ ਭਗਤ) == ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਐਪਰੀਸੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ == [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੋ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀਆਂ]], ਸ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਅਟਵਾਲ (ਸੋਖਾ ਉਦੋਪੁਰੀਆ) ’ਤੇ ਤਾਰੀ ਬਿਧੀਪੁਰੀਏ ਨੇ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ-ਜੀਅ ‘‘ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਐਪਰੀਸੇਸ਼ਨ ਸੁਸਾਇਟੀ’’ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਸਾਇਟੀ ਚੰਗੇ [[ਗੀਤਕਾਰ|ਗੀਤਕਾਰਾਂ]] ਅਤੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://ehmerapunjab.tumblr.com/post/31342238194/%E0%A8%B2-%E0%A8%95-%E0%A8%97-%E0%A8%A4-%E0%A8%B5%E0%A8%B0%E0%A8%97-%E0%A8%97-%E0%A8%A4-%E0%A8%A6-%E0%A8%B0%E0%A8%9A%E0%A8%A8%E0%A8%B9-%E0%A8%B0-%E0%A8%A6-%E0%A8%B5-%E0%A8%A5%E0%A8%B0-%E0%A8%95-%E0%A8%86-%E0%A8%B5-%E0%A8%B2 Eh Mera Punjab: ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਵਰਗੇ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ] *[http://punjabitribuneonline.com/2014/07/%E0%A8%A6%E0%A9%87%E0%A8%B5-%E0%A8%A5%E0%A8%B0%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%86%E0%A8%82-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A8%B2%E0%A8%9C/ ‘ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ’ ਦਾ ਦਲਜੀਤ ਧੂਰਕੋਟੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ] *[http://punjabitribuneonline.com/2013/07/%E0%A8%9F%E0%A8%BF%E0%A9%B1%E0%A8%B2%E0%A9%87-%E0%A8%B5%E0%A8%BE%E0%A8%B2%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%AE%E0%A8%BF%E0%A8%B2%E0%A8%BE-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%9C%E0%A9%B1%E0%A8%9F%E0%A9%80/ ‘ਟਿੱਲੇ ਵਾਲਿਆ ਮਿਲਾ ਦੇ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਨੂੰ’ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਦੇਵ ਥਰੀਕਿਆਂ ਵਾਲਾ] == ਫਿਲਮਾਂ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਸੀ ਪੁੰਨੂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਨਕ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੀਤ 'ਅੱਜ ਧੀ ਏਕ ਰਾਜੇ ਦੀ' ਗਾਇਆ ਸੀ ।<ref name="ngh">{{Cite web |title=Sassi Punnu ECLP 8929 LP Vinyl |url=http://www.ngh.co.in/products/1097-sassi-punnu-punjabi-lp-vinyl-records-music.aspx |access-date=16 May 2012 |website=Buy LP record |publisher=ngh.co.in}}{{Dead link|date=October 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ਫਿਲਮ "ਬਲਬੀਰੋ ਭਾਬੀ" ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ "ਸੁਚੇਆ ਵੇ ਭਾਬੀ ਤੇਰੀ" ਅਤੇ "ਦੱਤਾ ਤੇ ਭਗਤ ਸੂਰਮੇਂ" ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਹਿੱਟ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ "ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ" (1981) ਦਾ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ਦੇਵ ਥਾਰੀਕੇਵਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਸੁਰਿੰਦਰ ਛਿੰਦਾ|ਸੁਰਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]] ਦੁਆਰਾ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1939]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] agi8b0t1mvbf94yxslly1vq1wzs8gpv 0 16911 840802 714113 2026-06-14T17:48:41Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Cast" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352181993|Kartar Singh (film)]]" 840802 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ | image = | alt = | caption = | director = ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੈਫ਼ | producer = ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੈਫ਼ | screenplay = ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੈਫ਼ | story = | starring = [[ਅਲਾਊੱਦੀਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ)|ਅਲਾਊੱਦੀਨ]]<br>[[ਮੁਸਰਤ ਨਾਜ਼ਿਰ]]<br>[[ਸੁਧੀਰ (ਅਦਾਕਾਰ)|ਸੁਧੀਰ]] | music = ਸਲਾਮ ਇਕਬਾਲ | cinematography = ਨਸੀਮ ਹੁਸੈਨ | editing = | studio = ਜੀ.ਏ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ | distributor = ਜੀ.ਏ ਫ਼ਿਲਮਜ਼ | released = {{Film date|1959|06|18|df=y}} | runtime = | country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | language = ਪੰਜਾਬੀ | budget = | gross = }} '''ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ''' ([[ਸ਼ਾਹਮੁਖੀ]]: {{Nastaliq|کرتار سنگھ}}) ਸੰਨ 1959 ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ। ਸੈਫ਼-ਉਦ-ਦੀਨ ਸੈਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ ਹਨ। ਇਹ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਵੇਲੇ ਦੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]], [[ਹਿੰਦੂ]] ਅਤੇ [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਅਸਲੀ ਕਹਾਣੀ ’ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਅਲਾਊਦੀਨ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮੇ ਦੀ ਇਹ ਸੁਪਰਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। == ਅਦਾਕਾਰ == * ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਲਾਉਦੀਨ <ref name="citwf">{{Cite web |last=Alan Goble |title=Kartar Singh (film) |url=https://www.citwf.com/film181684.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130220736/https://www.citwf.com/film181684.htm |archive-date=30 January 2019 |access-date=7 June 2022 |website=Complete Index To World Film (CITWF) website}}</ref> * ਵੈਦ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ,ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਹਿੰਦੂ ''ਹਕੀਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੀਫ਼,'' <ref name="upperstall">{{Cite web |last=Karan Bali |date=9 April 2015 |title=Kartar Singh (a detailed film review) |url=https://upperstall.com/film/kartar-singh/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240526002929/https://upperstall.com/film/kartar-singh/ |archive-date=26 May 2024 |access-date=20 August 2024 |website=Upperstall.com website}}</ref> * ਸੁਧੀਰ ਉਮਰ ਦੀਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਸਿਪਾਹੀ <ref name="citwf" /><ref name="DT" /> * [[ਮੁਸੱਰਤ ਨਜ਼ੀਰ]],ਉਮਰ ਦੀਨ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਜੋ <ref name="citwf" /><ref name="DT">{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/180867/anti-pakistan-5-lesser-known-pakistani-movies-states-mistrust-culture/|title='Anti-Pakistan': 6 lesser-known Pakistani movies and state's mistrust of culture (scroll down to Kartar Singh (1959))|last=Hamza Rao|work=Daily Times newspaper|access-date=21 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418181547/https://dailytimes.com.pk/180867/anti-pakistan-5-lesser-known-pakistani-movies-states-mistrust-culture/|archive-date=18 April 2023}}</ref> * ਲੈਲਾ ਉਮਰ ਦੀਨ ਦੀ ਭੈਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * [[ਬਹਾਰ ਬੇਗਮ]] ਉਮਰ ਦੀਨ ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇ ਦੋਸਤ ਵਜੋਂ * ਪਿੰਡ ਦੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਵਜੋਂ ਫਜ਼ਲ ਹੱਕ * ਪਿੰਡ ਦੇ ਗਲੀ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਇਨਾਯਤ ਹੁਸੈਨ ਭੱਟੀ * ਐਮ. ਅਜਮਲ ਜਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ <ref name="citwf" /> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] e0vbbd4cvkcc8lo4uczwj5d5z0zgx1d 0 22469 840800 804167 2026-06-14T17:44:00Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355091760|Govind Nihalani]]" 840800 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | bgcolour = | name = ਗੋਬਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ | image = Govind Nihalani cropped, 2006.jpg | imagesize =200px | caption = | birth_date = 19 ਅਗਸਤ 1940 | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | height = | death_date = | death_place = | yearsactive = 1962 – ਹੁਣ | birthname = | othername = | spouse = | children = | occupation= [[ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ]], [[ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ]], [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], [[ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ]] | homepage = | awards = 2002 [[ਪਦਮ ਸ਼ਰੀ]] | filmfareawards= '''[[Filmfare Best Movie Award|Best Movie]]'''<br />1984 [[Ardh Satya]]<br />'''[[Filmfare Critics Award for Best Movie|Critics Award for Best Movie]]'''<br />2004 [[Dev (film)|Dev]]<br />'''[[Filmfare Best Director Award|Best Director]]'''<br />1981 [[Aakrosh]]<br />1984 [[Ardh Satya]]<br />'''[[Filmfare Best Cinematographer Award|Best Cinematographer]]'''<br />1980 [[Junoon]] | nationalfilmawards= '''[[National Film Award for Best Feature Film in Hindi|Best Feature Film in Hindi]]'''<br />1980 [[Aakrosh]]<br />1998 [[Hazaar Chaurasi Ki Maa]]<br />'''[[Nargis Dutt Award for Best Feature Film on National Integration|Best Feature Film on National Integration]]'''<br/>1988 [[Tamas]]<br />'''[[National Film Award for Best Cinematography|Best Cinematography]]'''<br />1979 [[Junoon]] }} '''ਗੋਵਿੰਦ ਨਿਹਲਾਨੀ''' (ਜਨਮ 19 ਅਗਸਤ 1940) ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ [[ਫਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ]], [[ਫਿਲਮ ਪ੍ਰੋਡਿਊਸਰ]], [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], ਅਤੇ [[ਸਿਨੇਮੈਟੋਗ੍ਰਾਫਰ]] ਹੈ। ਉਹ 70ਵਿਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ਫ਼ਿਲਮ ! scope="col" |ਸਾਲ. ! scope="col" |ਸਿਰਲੇਖ ! scope="col" width="65" |ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! scope="col" width="65" |ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ! scope="col" width="65" |ਲੇਖਕ ! class="unsortable" scope="col" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference(s)}} |- |1974 |''[[ਅੰਕੁਰ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਕੁਰ]]'' |ਨਹੀਂ | |- |1975 |''[[ਨਿਸ਼ਾਂਤ (1975 ਫ਼ਿਲਮ)|ਨਿਸ਼ਾਂਤ]]'' |ਨਹੀਂ | |- |1976 |ਮੰਥਨ |ਨਹੀਂ | |- |1977 |''[[ਭੂਮਿਕਾ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਭੂਮਿਕਾ]]'' |ਨਹੀਂ | |- |1978 |''ਕੋਂਡੁਰਾ'' |ਨਹੀਂ ,ਹਿੰਦੀ-ਤੇਲਗੂ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ | |- |1978 |''[[ਜੁਨੂੰਨ (1978 ਫ਼ਿਲਮ)|ਜੁਨੂਨ]]'' |ਨਹੀਂ | |- |1980 |''[[ਆਕ੍ਰੋਸ਼ (1980 ਫ਼ਿਲਮ)|ਆਕਰੋਸ਼]]'' |ਹਾਂ | |- |1981 |''[[ਕਲਯੁੱਗ (1981 ਫ਼ਿਲਮ)|ਕਲਯੁਗ]]'' |ਨਹੀਂ | |- |1982 |''ਵਿਜੇਤਾ'' |ਹਾਂ | |- |1982 |''ਅਰੋਹਨ'' |ਨਹੀਂ | |- |1983 |ਅਰਧ ਸਤਯ |ਹਾਂ | |- |1983 |''ਗੋਡਮ'' |ਨਹੀਂ | |- |1984 |''[[ਪਾਰਟੀ (1984 ਫ਼ਿਲਮ)|ਪਾਰਟੀ]]'' |ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ ਐਲਕੰਚਵਰ ਦੇ ਨਾਟਕ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ | |- |1985 |''ਅਘਾਤ'' |ਹਾਂ | |- |1988 |''[[ਤਮਸ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਤਮਸ]]'' |ਹਾਂ, ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ [[ਭੀਸ਼ਮ ਸਾਹਨੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। | |- |1990 |''[[ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ]]'' |ਹਾਂ | |- |1991 |''ਪਿਤਾ'' |ਹਾਂ |- |1991 |''ਰੁਕਮਾਵਤੀ ਕੀ ਹਵੇਲੀ'' |ਹਾਂ | |- |1991 |''ਜਜ਼ੀਰੇ'' |ਹਾਂ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ 'ਹੈਨਰਿਕ ਇਸਬੇਨ' ਪਲੇ-ਲਿਲਿਟਲ ਆਈਓਲਫ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ | |- |1994 |''ਦ੍ਰੋਹਕਾਲ'' |ਹਾਂ | |- |1996 |''ਸੰਸ਼ੋਧਨ'' |ਹਾਂ | |- |1996 |''ਕੁਰੂਥੀਪੁਨਲ'' |ਨਹੀਂ, ਤਾਮਿਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਦ੍ਰੋਹਕਾਲ "ਦਾ ਰੀਮੇਕ | |- |1998 |''ਹਜ਼ਾਰ ਚੌਰਸੀ ਕੀ ਮਾਂ'' |ਹਾਂ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀਃ [[ਮਹਾਸ਼ਵੇਤਾ ਦੇਵੀ|ਮਹਾਸਵੇਤਾ ਦੇਵੀ]] ਦੀ ਕਿਤਾਬ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ | |- |1999 |''ਤਕਸ਼ਕ'' |ਹਾਂ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ | |- |2001 |''ਡੈਹਮ'' |ਹਾਂ | |- |2004 |''ਦੇਵ'' |ਹਾਂ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਵੀ | |- |2017 |''ਟੀ ਅਨੀ ਇਤਾਰ'' |ਹਾਂ, ਮਰਾਠੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ |<ref>{{Cite web |last=Gahlot |first=Deepa |date=29 July 2017 |title=Govind Nihalani on his first Marathi movie 'Ti Ani Itar': 'It's about living between guilt and fear' |url=https://scroll.in/reel/845396/govind-nihalani-on-his-first-marathi-movie-ti-ani-itar-its-about-living-between-guilt-and-fear |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828040231/https://scroll.in/reel/845396/govind-nihalani-on-his-first-marathi-movie-ti-ani-itar-its-about-living-between-guilt-and-fear |archive-date=28 August 2022 |access-date=28 August 2022 |website=Scroll.in}}</ref> |- |2019 |ਅਪ ਅਪ ਏੰਡ ਅਪ |ਹਾਂ, ਸਿੱਧੇ-ਤੋਂ-ਵੀਡੀਓ | |} 60610zur2s5y5jj1qrm8lzvwnylgmqp 0 23837 840799 824046 2026-06-14T17:28:57Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1355881679|Nutan]]" 840799 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੂਤਨ | image =Nutan in Hrishikesh Mukherjee's Anari (1959) film.jpg |caption= ਨੂਤਨ ''[[ਅਨਾੜੀ]]'' ਵਿੱਚ (1959) | birth_name = ਨੂਤਨ ਸਾਮਰਥ | birth_date = {{birth date|1936|6|4|df=y}} | birth_place = [[ਬੰਬਈ]], [[ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|1991|2|21|1936|6|4|df=y}} | death_place = ਭਾਰਤ | other_names = | years_active ਰਜਨੀਸ਼ ਬਾਹਲ (1959–1991) (ਮੌਤ ਤੱਕ) | children = [[ਮੋਨੀਸ਼ ਬਾਹਲ]] | website = }} '''ਨੂਤਨ''' (24 ਜੂਨ 1936 -21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1991) ਸਾਮਰਥ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020526/spectrum/main9.htm |title=The Sunday Tribune - Spectrum - Article |publisher=Tribuneindia.com |date=26 May 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/feb/05din.htm |title=rediff.com, Movies: Forever Nutan |publisher=Rediff.com}}</ref> ਨੂਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇਲੀਟ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਕੁਮਾਰਸੇਨ ਸਾਮਰਥ ਸੀ। ਨੂਤਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1950 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਮਸਾਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਨੂਤਨ ਆਪਣੀਆਂ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਕਸਰ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।<ref name="unconventional">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/spectrum/main8.htm |title=The Sunday Tribune - Spectrum |publisher=Tribuneindia.com}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨੂਤਨ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਸੇਨੀਆ ਕੀਸਥ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 4 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਕਵੀ ਕੁਮਾਰਸਨ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੋਭਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਉਲਝਣਾ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ "ਪਤਲੀ" ਅਤੇ "ਬਦਸੂਰਤ" ਮੰਨਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite news|last1=Gupte|first1=Pranay|title=Alone and forgotten|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Alone-and-forgotten/article12718987.ece|issue=29 December 2010, updated 17 October 2016|newspaper=The Hindu|year=2010|quote=In the event, Shobhana married Kumarsen Samarth — one of the early developers of the Films Division of India — who hailed from the same CKP community.}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Bollywood–Film Actresses|author=Renu Saran|year= 2014|page=76|publisher=Diamond Books| quote=Nutan. She grew with complexes, she was termed skinny and ugly, yet her eyes told tales from the depth of the heart and she gave us more than three decades of her life. Daughter of an established actress Shobana Samarth, Nutan was born on June 4, 1936 in Mumbai..."}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nutan/photos/|title= Legendary wonderful Actress|newspaper= The Times of India}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ: ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਜਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਜੈਦੀਪ ਸੀ। ਜੈਦੀਪ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨੂਤਨ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਪੰਚਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਨੂੰ "ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ" ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{cite web|last1=Sharma|first1=Anshika|title=Nutan: The Woman Who Defined Bold and Beautiful in Bollywood in the 70s|url=https://www.vagabomb.com/Nutan-The-Woman-Who-Defined-Bold-and-Beautiful-in-Bollywood-in-the-80s/|accessdate=4 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170604070323/https://www.vagabomb.com/Nutan-The-Woman-Who-Defined-Bold-and-Beautiful-in-Bollywood-in-the-80s/|archivedate=4 June 2017|date=24 January 2017}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ== ਨੂਤਨ ਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੂਤਨ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਮੋਤੀਲਾਲ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਨੂਤਨ ਨੂੰ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਡੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਮਰਥ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੂਤਨ ਨੇ ਹਮ ਲੋਗ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ, ਨਗੀਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ "ਸੀਮਾ" ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਦੇਵ ਆਨੰਦ" ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, "ਅਨਾੜੀ" (ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਸੁਜਾਤਾ (ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਨਾਲ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਕਈ ਹੋਰ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਛਲੀਆ" (1960), "ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ" (1968), "ਦੇਵੀ" (1970) ਅਤੇ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਣ ਕੀ" (1978) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite journal|title=From the FIlmfare files...reviews from the 1960s|url=http://downloads.movies.indiatimes.com/site/jan2002/ifocus3.html|issue=January 2002|accessdate=27 September 2011|magazine=[[Filmfare]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070907040152/http://downloads.movies.indiatimes.com/site/jan2002/ifocus3.html|archivedate=7 September 2007}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ "ਦੇਵ ਆਨੰਦ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਪਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" (1957), "ਬਾਰੀਸ਼" (1957), "ਮੰਜਿਲ" (1960) ਅਤੇ "ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ" (1963) ਸਨ। 1963 ਵਿੱਚ, ਨੂਤਨ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ "ਬੰਦਿਨੀ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨ ਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ (ਧਰਮਿੰਦਰ) ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Bandini-A-Bimal-Roy-gem/Article1-2890.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125155018/http://www.hindustantimes.com/Bandini-A-Bimal-Roy-gem/Article1-2890.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=Bandini: A Bimal Roy gem |newspaper=Hindustan Times |date=30 May 2003 |accessdate=22 September 2011 }}</ref> "ਬੰਦਿਨੀ" ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂਤਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/slideshows/50s/50-3.htm |title=Bollywood Divas |publisher=Hindustantimes.com |date=4 June 1936 |accessdate=22 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023044401/http://www.hindustantimes.com/news/specials/slideshows/50s/50-3.htm |archivedate=23 October 2012 }}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਭਾਗ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ "80 ਆਈਕੋਨਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ 20 ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਐਵਰ ਮੇਡ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੂਤਨ, ਜਿਸ ਨੇ ... ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸੀ।" ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, "ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 25 ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਨੂਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Forbes">{{cite journal|last=Prasad|first=Shishir|author2=Ramnath, N.S|author3=Mitter, Sohini|date=27 April 2013|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|journal=[[Forbes India]]|publisher=Network 18|url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|accessdate=19 April 2015|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਾਨ (1967) ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1973 ਦੇ "ਸੌਦਾਗਰ" (1973) ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ BFJA ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ" (1978) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਸੰਜੁਕਤਾ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 42 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੰਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। 42 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੇਰੀ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਫੜ੍ਹੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ "ਸਾਜਨ ਕੀ ਸਹੇਲੀ" (1981) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਈਰਖਾਲੂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਧੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਮੇਰੀ ਜੰਗ" (1985), "ਨਾਮ" (1986) ਅਤੇ "ਕਰਮਾ" (1986) ਵਰਗੀਆਂ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀਦਾਰ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। "ਮੇਰੀ ਜੰਗ" ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ "ਕਾਨੂੰਨ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ" 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1991 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.streeshakti.com/bookS.aspx?author=24 |title=SHOBHNA SAMARTH (1915–2000) |publisher=streeshakti.com}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਸੀਬਵਾਲਾ (1992) ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ (1994) ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ "ਮੁਜਰੀਮ ਹਾਜ਼ਿਰ" ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਗੰਜ ਕੀ ਬਹੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਨੂਤਨ ਨੇ [[11 ਅਕਤੂਬਰ]] [[1959]] ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਕਮਾਂਡਰ ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਿਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨੀਸ਼, 1961 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਣੂਤਨ ਬਹਿਲ ਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।<ref>{{cite magazine|title=Drop-dead gorgeous: Nutan|url=http://www.filmfare.com/features/dropdead-gorgeous-nutan-4663.html|magazine=Filmfare|accessdate=3 June 2017|date=14 November 2013}}</ref> ਨੂਤਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਨੂਤਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਨਘੜਤ ਅਫਵਾਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|publisher=IndiaGlitz|url=https://www.indiaglitz.com/bollywood-big-and-famous-fights-hindi-news-77392|title=Bollywood Big and Famous Fights|year=2012|access-date=2020-04-16|archive-date=2020-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322153322/https://www.indiaglitz.com/bollywood-big-and-famous-fights-hindi-news-77392|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/169814/simplicity-personified.html|title=Simplicity personified|work=Deccan Herald|date=18 June 2011|author=Kohli, Suresh }}</ref><ref>{{cite magazine|title=Cine Blitz – Volume 5, Part 2 |page= 12|year=1979|quote= Some years ago, Sanjeev Kumar got one of his worst shocks when Nutan suddenly let fly a mighty, open-handed and quite painful slap on his face. This was because Nutan heard that Sanjeev was spreading rumours about the great love Nutan had for him which he couldn't reciprocate}}</ref> ==ਮੌਤ== ਨੂਤਨ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|last1=Farook|first1=Farhana|title='Her palms smelt of Chandan': A detailed account of the life of the legendary Nutan|url=http://www.filmfare.com/features/her-palms-smelt-of-chandan-a-detailed-account-of-the-life-of-the-legendary-nutan-18329.html|work=Filmfare|accessdate=3 June 2017|date=23 January 2017}}</ref> ਫਰਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬਰੇਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਗਰਜਨਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਫਿਲਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 12:07 ਵਜੇ ਹੋਈ।<ref>{{cite newspaper|title=Nutan dead|url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19910222&printsec=frontpage|page=1|accessdate=3 June 2017|work=The Indian Express|date=22 February 1991}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Actor Mohnish Behl's father dies in fire|url=http://www.rediff.com/movies/2004/aug/04bahl.htm|work=[[Rediff.com]]|date=4 August 2004}}</ref> ==ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ== ===ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ=== *1974: [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ ===[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼]]=== ;[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਵਾਰਡਜ਼]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Result |- | [[4th Filmfare Awards|1957]] !scope="row"| ''[[Seema (1955 film)|Seema]]'' | Gauri | {{yes2}}Won |- | [[7th Filmfare Awards|1960]] !scope="row"| ''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]'' | Sujata | {{yes2}}Won |- | [[8th Filmfare Awards|1961]] !scope="row"| ''[[Chhalia]]'' | Shanti | {{no2}}Nominated |- | [[11th Filmfare Awards|1964]] !scope="row"| ''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]'' | Kalyani | {{yes2}}Won |- | [[15th Filmfare Awards|1968]] !scope="row"| ''[[Milan (1967 film)|Milan]]'' | Radha | {{yes2}}Won |- | [[21st Filmfare Awards|1974]] !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]'' | Mahjubhi | {{no2}}Nominated |- | [[26th Filmfare Awards|1979]] !scope="row"| ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]'' | Sanjukta Chauhan | {{yes2}}Won |- |} ;[[Filmfare Best Supporting Actress Award]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Result |- |rowspan="2"| [[21st Filmfare Awards|1974]] !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]'' | Mahjubhi | {{no2}}Nominated |- !scope="row"| ''[[Anuraag (1972 film)|Anuraag]]'' | Anu Rai | {{no2}}Nominated |- |[[26th Filmfare Awards|1979]] !scope="row"| ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]''<ref>{{Cite web |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |title=Filmfare – the full coverage |access-date=2020-04-16 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> | Sanyukta Chauhan | {{no2}}Nominated |- | [[33rd Filmfare Awards|1986]] !scope="row"| ''[[Meri Jung]]'' | Aarti | {{yes2}}Won |- |} ===[[ਬੀ.ਐਫ.ਜੇ.ਏ.ਅਵਾਰਡਜ਼]]=== ;[[Bengal Film Journalists' Association Award for Best Actress (Hindi)|BFJA Award for Best Actress (Hindi)]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Notes |- | 1964 !scope="row"| ''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]''<ref name=r1/> | Kalyani | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |- | 1968 !scope="row"| ''[[Milan (1967 film)|Milan]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20100108050315/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196831.htm 31st Annual BFJA Awards. Awards For The Year 1967]. bfjaawards.com (1968)</ref> | Radha | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |-* | 1974 !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]''<ref>{{cite web|title=37th Annual BFJA Awards|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|publisher=[[BFJA Awards|BFJA]]|accessdate=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422070342/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|archivedate=22 April 2008}}</ref> | Mahjubhi | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |- |} ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable" |- !ਸਾਲ ||ਨਾਂ ||ਭੂਮਿਕਾ || ਨੋਟਸ |- |1950||''ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀ''||ਧੀ || |- | rowspan="2" |1951||''ਨਗੀਨਾ''|| || |- |''ਹਮਲੋਗ''|| || |- | rowspan="2" |1952||''ਸ਼ੀਸ਼ਮ''|| || |- |''ਪਰਬਤ''|| || |- | rowspan="2" |1953||''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ''||ਲੈਲਾ || |- |''ਆਘੋਸ਼''||ਮੀਰਾ || |- |1954||''[[ਸ਼ਬਾਬ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਬਾਬ]]''|| || |- |1955||''[[ਸੀਮਾ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੀਮਾ]]''||ਗੌਰੀ || |- |1956||''ਹੀਰ''||ਹੀਰ || |- |rowspan="3"|1957||''[[ਬਾਰਿਸ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਰਿਸ਼]]''||ਚੰਦਾ || |- |''[[ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ]]''||ਸ਼ਾਂਤੀ || |- ||''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾ ਤੂਫ਼ਾਨ''|| || |- |rowspan="5"|1958||''[[Chandan (film)|Chandan]]''|| || |- |''[[ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ]]''||ਆਸ਼ਾ || |- |''[[ਕਭੀ ਅੰਧੇਰਾ ਕਭੀ ਉਜਾਲਾ]]''|| || |- |''ਸੋਨੇ ਕੀ ਚਿੜੀਆ''||ਲਕਸ਼ਮੀ || |- |''ਆਖਰੀ ਦਾਓ''|| || |- |rowspan="3"|1959||''[[ਅਨਾੜੀ]]''||ਆਰਟੀ ਸੋਹਨਲਾਲ || |- |''[[ਕਨਹਇਆ (1959 film)|ਕਨਹਇਆ]]''||ਸ਼ਾਨੋ|| |- |''ਸੁਜਾਤਾ''||ਸੁਜਾਤਾ || |- |rowspan="4"|1960||''ਬਸੰਤ''|| || |- |''[[ਛਬੀਲੀ]]''|| || |- |''[[ਛਲੀਆ]]''||ਸ਼ਾਂਤੀ || |- |''[[ਮੰਜ਼ਿਲ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੰਜ਼ਿਲ]]''||ਪੁਸ਼ਪਾ || |- |1962||''[[ਸੂਰਤ ਔਰ ਸੀਰਤ]]''|| || |- |rowspan="3"|1963||''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]''||Kalyani || |- |''[[Dil Hi To Hai (1963 film)|Dil Hi To Hai]]''||Jameela || |- |''[[Tere Ghar Ke Samne]]''||Sulekha || |- |1964||''Chandi Ki Deewar''|| || |- |rowspan="2"|1965||''[[Khandan (1965 film)|Khandan]]''||Radha || |- |''[[Rishte Naate]]''||Savitri || |- |rowspan="4"|1966||''[[Chhota Bhai]]''|| || |- |''[[Chilaka Gorinka]]''|| || [[Telugu film]] |- |''[[Dil Ne Phir Yaad Kiya]]''||Ashoo, Shabnam || |- |''[[Kalapi]]''|| || |- | rowspan="4" |1967||''[[Dulhan Ek Raat Ki]]''||Nirmala || |- |''Laat Saheb''|| || |- |''[[Milan (1967 film)|Milan]]''||Radha || |- |Mehrban |Laxmi | |- |rowspan="2"|1968||''[[Gauri (1968 film)|Gauri]]''||Gauri || |- |''[[Saraswatichandra (film)|Saraswatichandra]]''||Kumud Sundari || |- |1969||''[[Bhai Bahen]]''||Mala || |- |rowspan="4"|1970||''[[Maa Aur Mamta]]''||Maya || |- |''[[Devi (1970 film)|Devi]]''||Devi || |- |''[[Maharaja]]''|| || |- |''[[Yaadgaar (1970 film)|Yaadgaar]]''||Bhavna || |- |rowspan="2"|1972||''[[Anuraag (1972 film)|Anuraag]]''||Anu Rai || |- |''[[Grahan]]''|| || |- |1973||''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]''||Mahjubhi || |- |1975||''[[Jogidas Khuman]]''|| || |- |rowspan="3"|1978||''[[Ek Baap Chhe Bete]]''|| || |- |''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]''||Sanjukta Chouhan || |- |''[[Saajan Bina Suhagan]]''|| Asha Chopra || |- |rowspan="2"|1980||''Saajan Ki Saheli''||Kunti Kumar || |- |''[[Kasturi (1980 film)|Kasturi]]''|| || |- |1982||''[[Jeeo Aur Jeene Do]]''|| || |- |1983||''[[Rishta Kagaz Ka]]''||Suman || |- |1984||''[[Yeh Kaisa Farz]]''|| || |- |rowspan="3"|1985||''[[Yudh (film)|Yudh]]''||Savitri Devi || |- |''[[Paisa Yeh Paisa]]''||Laxmi || |- |''[[Meri Jung]]''||Aarti Deepak Verma || |- |rowspan="3"|1986||''[[Sajna Saath Nibhana]]''||Shobha Rana || |- |''[[Karma (1986 film)|Karma]]''||Mrs Vishwa Pratap Singh || |- |''[[Naam (1986 film)|Naam]]''||Jaanki Kapoor || |- |1988||''[[Main Tere Liye]]''|| || |- | |[[Sone Pe Suhaaga|Sone Pe Suhaga]] |Usha Rani | |- | rowspan="3" |1989||''[[Mujrim Hazir]]''||Kaliganj ki bahu ||Tv Series |- |[[Mujrim]] |Yashoda Bose | |- |''[[Kanoon Apna Apna]]''||Lakshmi Singh || |- |1992||''[[Naseebwala]]''||Sharda || |} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |1950 |''ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀ'' |ਬੇਟੀ | |<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ|title=Hamari Beti|work=Screen World Publication's 75 Glorious Years of Indian Cinema: Complete Filmography of All Films (silent & Hindi) Produced Between 1913-1988|access-date=4 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624193107/https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ|archive-date=24 June 2016|publisher=Screen World Publication|year=1988|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |1951 |''ਨਗੀਨਾ'' |ਮੁਕਤਾ | | |- |''ਹਮ ਲੌਗ'' |ਪਾਰੋ | | |- | rowspan="2" |1952 |''ਸ਼ੀਸ਼ਮ'' | | | |- |''ਪਰਬਤ'' |ਪਰਬਤ | | |- | rowspan="3" |1953 |''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ'' |ਲੈਲਾ | | |- |''ਆਗੋਸ਼'' |ਮੀਰਾ | | |- |''ਮਾਲਕਿਨ'' | | | |- |1954 |''ਸ਼ਬਾਬ'' | | | |- |1955 |''ਸੀਮਾ'' |ਗੌਰੀ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Seema">{{Cite web |title=Seema : Lyrics and video of Songs from the Movie Seema (1955) |url=http://www.hindigeetmala.net/movie/seema.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203184201/https://www.hindigeetmala.net/movie/seema.htm |archive-date=3 December 2022 |access-date=21 July 2023}}</ref> |- |1956 |''ਹੀਰ'' |ਹੀਰ | | |- | rowspan="3" |1957 |''ਬਾਰਿਸ਼'' |ਚੰਦਾ | | |- |ੇਇੰਗ ਗੇਸਟ |ਸ਼ਾਂਤੀ | |<ref name="Cinestaan">{{Cite web |title=Paying Guest (1957) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/paying-guest-2388 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721190200/https://www.cinestaan.com/movies/paying-guest-2388 |archive-date=21 July 2023 |access-date=8 April 2022 |website=Cinestaan}}</ref> |- |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾ ਤੂਫ਼ਾਨ'' | | | |- | rowspan="6" |1958 |''ਚੰਦਨ'' | | | |- |''ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਠੱਗ'' |ਆਸ਼ਾ | | |- |''ਕਭੀ ਅੰਧੇਰਾ ਕਭੀ ਉਜਾਲਾ'' | | | |- |''ਸੋਨ ਕੀ ਚਿਡੀਆ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਆਖਰੀ ਦਾਓ'' | | | |- |''ਲਾਈਟ ਹਾਊਸ'' | | | |- | rowspan="3" |1959 |''[[ਅਨਾੜੀ]]'' |ਆਰਤੀ ਸੋਹਨਲਾਲ | |<ref>{{Cite web |title=7th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/7th_nff.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326125140/http://dff.nic.in/2011/7th_nff.pdf |archive-date=26 March 2015 |access-date=4 September 2011 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> |- |''ਕਨ੍ਹਈਆ'' |ਸ਼ਾਨੋ | | |- |''[[ਸੁਜਾਤਾ (1959 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੁਜਾਤਾ]]'' |ਸੁਜਾਤਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Rewind">{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Bollywood Rewind &#124; Sujata: When Bimal Roy took on caste discrimination and disguised it with a love story |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-rewind-sujata-nutan-sunil-dutt-bimal-roy-7555296/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019162320/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-rewind-sujata-nutan-sunil-dutt-bimal-roy-7555296/ |archive-date=19 October 2021 |access-date=19 October 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="4" |1960 |''ਬਸੰਤ'' |ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਏ | | |- |''ਛਾਬੀਲੀ'' | | | |- |''[[ਛਲੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਛਾਲੀਆ]]'' |ਸ਼ਾਂਤੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Yesterday once more">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/Yesterday-once-more/articleshow/2625024.cms|title=Yesterday once more|date=16 December 2007|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111010204934/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-16/special-report/27959340_1_vu-remakes-raj-kapoor|archive-date=10 October 2011}}</ref> |- |''ਮਨਜਿਲ'' |ਪੁਸ਼ਪਾ | | |- |1962 |''ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਰਤ'' | | | |- | rowspan="3" |1963 |''[[ਬੰਦਿਨੀ]]'' |ਕਲਿਆਣੀ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>[https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&dq=Bandini+1963+film&pg=PT623 Nutan] ''Encyclopaedia of Hindi cinema'', by Gulzar, Govind Nihalani, Saibal Chatterjee (Encyclopædia Britannica (India)). Popular Prakashan, 2003. {{ISBN|8179910660}}. ''P. 80, P. 599''.</ref> |- |''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' |ਜਮੀਲਾ | |<ref>{{Cite web |title=Movie Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539163 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129111127/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539163 |archive-date=29 January 2013 |access-date=14 December 2012 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ'' |ਸੁਲੇਖਾ | | |- |1964 |''ਚਾਂਦੀ ਕੀ ਦੀਵਾਰ'' | | | |- | rowspan="2" |1965 |''ਖਾਨਦਾਨ'' |ਰਾਧਾ | | |- |''ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ | | |- | rowspan="2" |1966 |''ਛੋਟਾ ਭਾਈ'' |ਅੰਨਪੂਰਨਾ | | |- |''ਦਿਲ ਨੇ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕੀਆ'' |ਆਸ਼ੂ/ਸ਼ਬਨਮ | | |- | rowspan="5" |1967 |''ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ'' |ਨਿਰਮਲਾ | | |- |''ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ'' |ਨਿੱਕੀ | | |- |''ਮਿਲਨ'' |ਰਾਧਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਮੇਹਰਬਾਨ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਮੇਰਾ ਮੁੰਨਾ'' |ਸੀਮਾ | | |- | rowspan="2" |1968 |''ਗੌਰੀ'' |ਗੌਰੀ | | |- |''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' |ਕੁਮੁਦ ਸੁੰਦਰੀ | |<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article87279.ece|title=Saraswatichandra (1968)|date=21 January 2010|work=The Hindu|access-date=8 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154515/https://www.thehindu.com/arts/cinema/article87279.ece%20/|archive-date=25 December 2018}}</ref> |- |1969 |''ਭਾਈ ਬਹਨ'' |ਮਾਲਾ | | |- | rowspan="4" |1970 |''ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਮਤਾ'' |ਮਾਇਆ | | |- |''ਦੇਵੀ'' |ਦੇਵੀ | | |- |''ਮਹਾਰਾਜਾ'' |ਕਮਲਾ | | |- |''ਯਾਦਗਾਰ'' |ਭਾਵਨਾ | | |- |1971 |''ਲੈਗਨ'' |ਸ਼ਾਂਤੀ | | |- | rowspan="3" |1972 |''ਅਨੁਰਾਗ'' |ਅਨੂ ਰਾਏ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="1972-b">{{Cite web |date=20 October 2013 |title=Box Office 1972 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg== |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020102113/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg== |archive-date=20 October 2013 |publisher=Box Office India}}</ref> |- |''ਗ੍ਰਹਨ'' | | | |- |''ਮੰਗੇਤਰ'' | | | |- |1973 |''ਸੌਦਾਗਰ'' |ਮਹਜ਼ਬੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Saudagar">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/saudagar-1973/article4294643.ece|title=Saudagar (1973)|date=10 January 2013|work=The Hindu|access-date=17 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212044136/http://www.thehindu.com/features/cinema/saudagar-1973/article4294643.ece|archive-date=12 December 2017}}</ref> |- |1975 |<nowiki><i id="mwBEU">ਜੋਗੀਦਾਸ ਖੁਮਾਨ</i></nowiki> | | | |- |1976 |''ਜ਼ਿੱਦ'' | | | |- | rowspan="4" |1977 |''ਮੰਦਿਰ ਮਸਜਿਦ'' | | | |- |''ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ'' | | | |- |''ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ'' |ਸੁਸ਼ੀਲਾ | | |- |''ਪਰਾਧ'' |ਵਿਦਿਆ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ | |- | rowspan="4" |1978 |''ਏਕ ਬਾਪ ਛੇ ਬੇਟੇ'' |ਜੋਇਸ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ | | |- |''ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ'' |ਸੰਜੁਕਤਾ ਚੌਹਾਨ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2024}} |- |''ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਨ'' |ਆਸ਼ਾ ਚੋਪਡ਼ਾ | | |- |''ਹਮਾਰਾ ਸੰਸਾਰ'' |ਗੀਤਾ | | |- | rowspan="2" |1980 |''ਕਸਤੂਰੀ'' |ਪ੍ਰਮੀਲਾ | | |- |''ਸਾਂਝ ਕੀ ਬੇਲਾ'' | | | |- |1981 |''ਸਾਜਨ ਕੀ ਸਹੇਲੀ'' |ਕੁੰਤੀ ਕੁਮਾਰ | | |- | rowspan="2" |1982 |''ਤੇਰੀ ਮਾਂਗ ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰ ਦੂੰ'' |ਕਾਮਿਨੀ 'ਲਾਲੀ' | | |- |''ਜੀਓ ਔਰ ਜੀਨੇ ਦੋ'' |ਡਾ. ਸੀਤਾ | | |- |1983 |''ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਗਜ਼ ਕਾ'' |ਸੁਮਨ | |<ref>{{Cite web |title=Rishta Kagaz Ka Movie Review {{!}} Rishta Kagaz Ka Movie Cast |url=https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/rishta-kagaz-ka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721134814/https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/rishta-kagaz-ka |archive-date=21 July 2023 |access-date=29 March 2022 |website=www.indianfilmhistory.com}}</ref> |- | rowspan="5" |1985 |''ਯੁੱਧ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ | | |- |''ਪੈਸਾ ਯੇ ਪੈਸਾ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਮੇਰੀ ਜੰਗ'' |ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਵਰਮਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਯੇ ਕੈਸਾ ਫਰਜ਼'' | | | |- |''ਪ੍ਯਾਰੀ ਭਾਬੀ'' | | | |- | rowspan="4" |1986 |''ਸਜਨਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ'' |ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਣਾ | | |- |''ਕਰਮ'' |ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ | |<ref name="1986-b">{{Cite web |date=15 January 2013 |title=Box Office 1986 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115031410/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-date=15 January 2013 |access-date=18 October 2021 |publisher=Box Office India}}</ref> |- |''ਨਾਮ'' |ਜਾਨਕੀ ਕਪੂਰ | |<ref name="Naam">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/naam-the-film-kumar-gaurav-made-for-buddy-sanjay-dutt/articleshow/44956266.cms|title=Naam: The film Kumar Gaurav made for buddy Sanjay Dutt|work=The Times of India|access-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429014431/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Naam-The-film-Kumar-Gaurav-made-for-buddy-Sanjay-Dutt/articleshow/44956266.cms|archive-date=29 April 2019|issn=0971-8257}}</ref> |- |''ਰਿਕੀ'' |ਸੀਤਾ | | |- |1987 |''ਹਿਫਾਜਤ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |1988 |''ਸੋਨ ਪੇ ਸੁਹਾਗਾ'' |ਊਸ਼ਾ | |<ref name="Sone">{{Cite web |date=6 May 2020 |title=Sone Pe Suhaaga 1988 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts 1980's Box Office Collection |url=https://ksboxoffice.com/sone-pe-suhaaga-1988-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124332/https://ksboxoffice.com/sone-pe-suhaaga-1988-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |archive-date=9 April 2023 |access-date=18 December 2021 |website=KS Box Office |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" |1989 |''ਮੁਜ਼ਰਿਮ'' |ਯਸ਼ੋਦਾ ਬੋਸ | | |- |''ਕਾਨੂੰਨ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿੰਘ | |<ref>{{Cite web |title=Kanoon Apna Apna (1989) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409143823/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57102 |archive-date=9 April 2015 |access-date=23 May 2015 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''ਗੁਰੂ ਜੀ।'' |ਯਸ਼ੋਦਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ | |<ref>{{Cite web |title=Guru-Hindi film details |url=http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Guru |access-date=27 July 2016 |publisher=IBOS}}{{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |- |1990 |''ਔਲਾਦ ਕੀ ਖ਼ਾਤਿਰ'' | | | |- |1991 |''ਗਰਜਨਾ'' | |ਅਣ-ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ | |- | rowspan="2" |1992 |''ਨਸੀਬਵਾਲਾ'' |ਸ਼ਾਰਦਾ | | |- |''ਦੀਵਾਨਾ ਆਸ਼ਿਕ'' |ਸੀਮਾ | | |- |1994 |''ਇਨਸਾਨੀਅਤ'' |ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ | |<ref>{{Cite web |date=4 August 2021 |title=Insaniyat 1994 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts 1990's Box Office Collection |url=https://ksboxoffice.com/insaniyat-1994-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220130252/https://ksboxoffice.com/insaniyat-1994-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |archive-date=20 February 2023 |access-date=18 December 2021 |website=KS Box Office |language=en-US}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] 41k3rjmg8dk3gnc8w3lzlj182u9qsbu 840832 840799 2026-06-15T10:30:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840832 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਨੂਤਨ | image =Nutan in Hrishikesh Mukherjee's Anari (1959) film.jpg |caption= ਨੂਤਨ ''[[ਅਨਾੜੀ]]'' ਵਿੱਚ (1959) | birth_name = ਨੂਤਨ ਸਾਮਰਥ | birth_date = {{birth date|1936|6|4|df=y}} | birth_place = [[ਬੰਬਈ]], [[ਬੰਬਈ ਪ੍ਰੈਜੀਡੈਂਸੀ]], ਭਾਰਤ | death_date = {{death date and age|1991|2|21|1936|6|4|df=y}} | death_place = ਭਾਰਤ | other_names = | years_active ਰਜਨੀਸ਼ ਬਾਹਲ (1959–1991) (ਮੌਤ ਤੱਕ) | children = [[ਮੋਨੀਸ਼ ਬਾਹਲ]] | website = }} '''ਨੂਤਨ''' (24 ਜੂਨ 1936 -21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1991) ਸਾਮਰਥ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020526/spectrum/main9.htm |title=The Sunday Tribune - Spectrum - Article |publisher=Tribuneindia.com |date=26 May 2002}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/feb/05din.htm |title=rediff.com, Movies: Forever Nutan |publisher=Rediff.com}}</ref> ਨੂਤਨ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇਲੀਟ ਪਰਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਾਮਰਥ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਕੁਮਾਰਸੇਨ ਸਾਮਰਥ ਸੀ। ਨੂਤਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1950 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਮਸਾਂ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਨੂਤਨ ਆਪਣੀਆਂ ਗੈਰ ਰਵਾਇਤੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਕਸਰ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟ ਲੈਂਦੀ ਸੀ।<ref name="unconventional">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/spectrum/main8.htm |title=The Sunday Tribune - Spectrum |publisher=Tribuneindia.com}}</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਨੂਤਨ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਮਰਾਠੀ ਹਿੰਦੂ ਚੰਦਰਸੇਨੀਆ ਕੀਸਥ ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ 4 ਜੂਨ 1936 ਨੂੰ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਕਵੀ ਕੁਮਾਰਸਨ ਸਮਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪਤਨੀ ਸ਼ੋਭਨਾ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਉਲਝਣਾ ਨਾਲ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ "ਪਤਲੀ" ਅਤੇ "ਬਦਸੂਰਤ" ਮੰਨਦੇ ਸਨ।<ref>{{cite news|last1=Gupte|first1=Pranay|title=Alone and forgotten|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/Alone-and-forgotten/article12718987.ece|issue=29 December 2010, updated 17 October 2016|newspaper=The Hindu|year=2010|quote=In the event, Shobhana married Kumarsen Samarth — one of the early developers of the Films Division of India — who hailed from the same CKP community.}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Bollywood–Film Actresses|author=Renu Saran|year= 2014|page=76|publisher=Diamond Books| quote=Nutan. She grew with complexes, she was termed skinny and ugly, yet her eyes told tales from the depth of the heart and she gave us more than three decades of her life. Daughter of an established actress Shobana Samarth, Nutan was born on June 4, 1936 in Mumbai..."}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Nutan/photos/|title= Legendary wonderful Actress|newspaper= The Times of India}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਸਨ: ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਜਾ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਜੈਦੀਪ ਸੀ। ਜੈਦੀਪ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨੂਤਨ ਨੇ 1953 ਵਿੱਚ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੇਂਟ ਜੋਸਫ਼ ਕਾਨਵੈਂਟ ਸਕੂਲ, ਪੰਚਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮਾਂ 'ਚ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫ਼ਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਉਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਨੂੰ "ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਹਾਲ" ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ।<ref>{{cite web|last1=Sharma|first1=Anshika|title=Nutan: The Woman Who Defined Bold and Beautiful in Bollywood in the 70s|url=https://www.vagabomb.com/Nutan-The-Woman-Who-Defined-Bold-and-Beautiful-in-Bollywood-in-the-80s/|accessdate=4 June 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170604070323/https://www.vagabomb.com/Nutan-The-Woman-Who-Defined-Bold-and-Beautiful-in-Bollywood-in-the-80s/|archivedate=4 June 2017|date=24 January 2017}}</ref> ==ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ== ਨੂਤਨ ਨੇ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਫ਼ਿਲਮ ''ਨਲ ਦਮਯੰਤੀ'' ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੂਤਨ ਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁਣੀ ਗਈ ਲੇਕਿਨ ਬਾਲੀਵੁਡ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਮੋਤੀਲਾਲ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਨੂਤਨ ਨੂੰ ਸਾਲ 1950 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਡੀ ਧੀ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸ਼ੋਭਨਾ ਸਮਰਥ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਨੂਤਨ ਨੇ ਹਮ ਲੋਗ, ਸ਼ੀਸ਼ਮ, ਨਗੀਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ਵਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁੱਝ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇ ਕੀਤਾ ਲੇਕਿਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਬ੍ਰੇਕ "ਸੀਮਾ" ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ, "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ "ਦੇਵ ਆਨੰਦ" ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 1959 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਹਿੱਟ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, "ਅਨਾੜੀ" (ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਸੁਜਾਤਾ (ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਨਾਲ) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ। 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਕਈ ਹੋਰ ਸਫ਼ਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ "ਛਲੀਆ" (1960), "ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ" (1968), "ਦੇਵੀ" (1970) ਅਤੇ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਣ ਕੀ" (1978) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref>{{cite journal|title=From the FIlmfare files...reviews from the 1960s|url=http://downloads.movies.indiatimes.com/site/jan2002/ifocus3.html|issue=January 2002|accessdate=27 September 2011|magazine=[[Filmfare]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070907040152/http://downloads.movies.indiatimes.com/site/jan2002/ifocus3.html|archivedate=7 September 2007}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸਹਿ-ਅਦਾਕਾਰ "ਦੇਵ ਆਨੰਦ" ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਕ੍ਰੀਨ ਕਪਲ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਚਾਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚ "ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ" (1957), "ਬਾਰੀਸ਼" (1957), "ਮੰਜਿਲ" (1960) ਅਤੇ "ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ" (1963) ਸਨ। 1963 ਵਿੱਚ, ਨੂਤਨ ਨੇ ਬਿਮਲ ਰਾਏ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ-ਯਥਾਰਥਵਾਦੀ "ਬੰਦਿਨੀ" ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੈਦੀ ਵਜੋਂ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ (ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ) ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਨ ਡਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਉਸ ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ (ਧਰਮਿੰਦਰ) ਵਿਚਕਾਰ ਚੋਣ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਮਨਾਉਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Bandini-A-Bimal-Roy-gem/Article1-2890.aspx |archive-url=https://archive.today/20130125155018/http://www.hindustantimes.com/Bandini-A-Bimal-Roy-gem/Article1-2890.aspx |url-status=dead |archive-date=25 January 2013 |title=Bandini: A Bimal Roy gem |newspaper=Hindustan Times |date=30 May 2003 |accessdate=22 September 2011 }}</ref> "ਬੰਦਿਨੀ" ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨੂਤਨ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/slideshows/50s/50-3.htm |title=Bollywood Divas |publisher=Hindustantimes.com |date=4 June 1936 |accessdate=22 September 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023044401/http://www.hindustantimes.com/news/specials/slideshows/50s/50-3.htm |archivedate=23 October 2012 }}</ref> ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। ਬੰਗਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਜਰਨਲਿਸਟਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸਾਲ ਦੀ ਤੀਜੀ ਸਰਬੋਤਮ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਹਿੰਦੀ ਭਾਗ) ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। 2010 ਵਿੱਚ, ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ "80 ਆਈਕੋਨਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ। ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ 20 ਸਰਬੋਤਮ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮਾਂ ਐਵਰ ਮੇਡ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ "ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਔਰਤ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ" ਕਰਾਰ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੂਤਨ, ਜਿਸ ਨੇ ... ਇਹ ਸਭ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸੀ।" ਸਾਲ 2013 ਵਿੱਚ, "ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ 25 ਮਹਾਨ ਅਭਿਨੈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ" ਦੀ ਇੱਕ ਸੂਚੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਫੋਰਬਸ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਨੂਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ "ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰੀ" ਵਜੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Forbes">{{cite journal|last=Prasad|first=Shishir|author2=Ramnath, N.S|author3=Mitter, Sohini|date=27 April 2013|title=25 Greatest Acting Performances of Indian Cinema|journal=[[Forbes India]]|publisher=Network 18|url=http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|accessdate=19 April 2015|archive-date=12 ਜਨਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160112014841/http://forbesindia.com/article/100-years-of-indian-cinema/25-greatest-acting-performances-of-indian-cinema/35125/0|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਾਨ (1967) ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1973 ਦੇ "ਸੌਦਾਗਰ" (1973) ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਛੇਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਅਤੇ ਤੀਜਾ BFJA ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। 1978 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ" (1978) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਸੰਜੁਕਤਾ ਚੌਹਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਵਾਂ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ, 42 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਤਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਧਾਰਕ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੰਜ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ। 42 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੇਰੀ ਵਿਜੇਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ 40 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਫੜ੍ਹੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ "ਸਾਜਨ ਕੀ ਸਹੇਲੀ" (1981) ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਈਰਖਾਲੂ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਜੋ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਧੀ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਦੇ 1980ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ "ਮੇਰੀ ਜੰਗ" (1985), "ਨਾਮ" (1986) ਅਤੇ "ਕਰਮਾ" (1986) ਵਰਗੀਆਂ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀਦਾਰ ਬਣਨ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। "ਮੇਰੀ ਜੰਗ" ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ "ਕਾਨੂੰਨ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ" 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 1991 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਹੋਈ।<ref>{{cite web |url=http://www.streeshakti.com/bookS.aspx?author=24 |title=SHOBHNA SAMARTH (1915–2000) |publisher=streeshakti.com}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਸੀਬਵਾਲਾ (1992) ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ (1994) ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਭੂਮਿਕਾ ਟੀ.ਵੀ ਸੀਰੀਅਲ "ਮੁਜਰੀਮ ਹਾਜ਼ਿਰ" ਵਿੱਚ ਕਾਲੀਗੰਜ ਕੀ ਬਹੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਨੂਤਨ ਨੇ [[11 ਅਕਤੂਬਰ]] [[1959]] ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ-ਕਮਾਂਡਰ ਰਜਨੀਸ਼ ਬਹਿਲ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁੱਤਰ ਮੋਹਨੀਸ਼, 1961 ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਟੀ ਪ੍ਰਣੂਤਨ ਬਹਿਲ ਵੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਨੂਤਨ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸੀ।<ref>{{cite magazine|title=Drop-dead gorgeous: Nutan|url=http://www.filmfare.com/features/dropdead-gorgeous-nutan-4663.html|magazine=Filmfare|accessdate=3 June 2017|date=14 November 2013}}</ref> ਨੂਤਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਥੱਪੜ ਮਾਰਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਰੁਮਾਂਟਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਅਫ਼ਵਾਹਾਂ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।" ਨੂਤਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸੰਜੀਵ ਕੁਮਾਰ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਮਨਘੜਤ ਅਫਵਾਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|publisher=IndiaGlitz|url=https://www.indiaglitz.com/bollywood-big-and-famous-fights-hindi-news-77392|title=Bollywood Big and Famous Fights|year=2012|access-date=2020-04-16|archive-date=2020-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200322153322/https://www.indiaglitz.com/bollywood-big-and-famous-fights-hindi-news-77392|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.deccanherald.com/content/169814/simplicity-personified.html|title=Simplicity personified|work=Deccan Herald|date=18 June 2011|author=Kohli, Suresh }}</ref><ref>{{cite magazine|title=Cine Blitz – Volume 5, Part 2 |page= 12|year=1979|quote= Some years ago, Sanjeev Kumar got one of his worst shocks when Nutan suddenly let fly a mighty, open-handed and quite painful slap on his face. This was because Nutan heard that Sanjeev was spreading rumours about the great love Nutan had for him which he couldn't reciprocate}}</ref> ==ਮੌਤ== ਨੂਤਨ ਨੂੰ 1990 ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|last1=Farook|first1=Farhana|title='Her palms smelt of Chandan': A detailed account of the life of the legendary Nutan|url=http://www.filmfare.com/features/her-palms-smelt-of-chandan-a-detailed-account-of-the-life-of-the-legendary-nutan-18329.html|work=Filmfare|accessdate=3 June 2017|date=23 January 2017}}</ref> ਫਰਵਰੀ 1991 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੀਮਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਬਰੇਚ ਕੈਂਡੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਗਰਜਨਾ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਫਿਲਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 12:07 ਵਜੇ ਹੋਈ।<ref>{{cite newspaper|title=Nutan dead|url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19910222&printsec=frontpage|page=1|accessdate=3 June 2017|work=The Indian Express|date=22 February 1991}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ 2004 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੇ ਹਾਦਸੇ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|title=Actor Mohnish Behl's father dies in fire|url=http://www.rediff.com/movies/2004/aug/04bahl.htm|work=[[Rediff.com]]|date=4 August 2004}}</ref> ==ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ== ===ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ=== *1974: [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]], ਭਾਰਤ ਦਾ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲ ਚੌਥਾ ਵੱਡਾ ਨਾਗਰਿਕ ਅਵਾਰਡ ===[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਜ਼]]=== ;[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਵਾਰਡਜ਼]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Result |- | [[4th Filmfare Awards|1957]] !scope="row"| ''[[Seema (1955 film)|Seema]]'' | Gauri | {{yes2}}Won |- | [[7th Filmfare Awards|1960]] !scope="row"| ''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]'' | Sujata | {{yes2}}Won |- | [[8th Filmfare Awards|1961]] !scope="row"| ''[[Chhalia]]'' | Shanti | {{no2}}Nominated |- | [[11th Filmfare Awards|1964]] !scope="row"| ''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]'' | Kalyani | {{yes2}}Won |- | [[15th Filmfare Awards|1968]] !scope="row"| ''[[Milan (1967 film)|Milan]]'' | Radha | {{yes2}}Won |- | [[21st Filmfare Awards|1974]] !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]'' | Mahjubhi | {{no2}}Nominated |- | [[26th Filmfare Awards|1979]] !scope="row"| ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]'' | Sanjukta Chauhan | {{yes2}}Won |- |} ;[[Filmfare Best Supporting Actress Award]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Result |- |rowspan="2"| [[21st Filmfare Awards|1974]] !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]'' | Mahjubhi | {{no2}}Nominated |- !scope="row"| ''[[Anuraag (1972 film)|Anuraag]]'' | Anu Rai | {{no2}}Nominated |- |[[26th Filmfare Awards|1979]] !scope="row"| ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]''<ref>{{Cite web |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |title=Filmfare – the full coverage |access-date=2020-04-16 |archive-date=2009-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> | Sanyukta Chauhan | {{no2}}Nominated |- | [[33rd Filmfare Awards|1986]] !scope="row"| ''[[Meri Jung]]'' | Aarti | {{yes2}}Won |- |} ===[[ਬੀ.ਐਫ.ਜੇ.ਏ.ਅਵਾਰਡਜ਼]]=== ;[[Bengal Film Journalists' Association Award for Best Actress (Hindi)|BFJA Award for Best Actress (Hindi)]] {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| Year !scope="col"| Film !scope="col"| Role !scope="col"| Notes |- | 1964 !scope="row"| ''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]''<ref name=r1/> | Kalyani | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |- | 1968 !scope="row"| ''[[Milan (1967 film)|Milan]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20100108050315/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/196831.htm 31st Annual BFJA Awards. Awards For The Year 1967]. bfjaawards.com (1968)</ref> | Radha | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |-* | 1974 !scope="row"| ''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]''<ref>{{cite web|title=37th Annual BFJA Awards|url=http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|publisher=[[BFJA Awards|BFJA]]|accessdate=23 February 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422070342/http://www.bfjaawards.com/legacy/pastwin/197437.htm|archivedate=22 April 2008}}</ref> | Mahjubhi | {{yes2}} Won-Best Actress in a Hindi Feature Film |- |} ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== {| class="wikitable" |- !ਸਾਲ ||ਨਾਂ ||ਭੂਮਿਕਾ || ਨੋਟਸ |- |1950||''ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀ''||ਧੀ || |- | rowspan="2" |1951||''ਨਗੀਨਾ''|| || |- |''ਹਮਲੋਗ''|| || |- | rowspan="2" |1952||''ਸ਼ੀਸ਼ਮ''|| || |- |''ਪਰਬਤ''|| || |- | rowspan="2" |1953||''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ''||ਲੈਲਾ || |- |''ਆਘੋਸ਼''||ਮੀਰਾ || |- |1954||''[[ਸ਼ਬਾਬ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਬਾਬ]]''|| || |- |1955||''[[ਸੀਮਾ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੀਮਾ]]''||ਗੌਰੀ || |- |1956||''ਹੀਰ''||ਹੀਰ || |- |rowspan="3"|1957||''[[ਬਾਰਿਸ਼ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਬਾਰਿਸ਼]]''||ਚੰਦਾ || |- |''[[ਪੇਇੰਗ ਗੈਸਟ]]''||ਸ਼ਾਂਤੀ || |- ||''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾ ਤੂਫ਼ਾਨ''|| || |- |rowspan="5"|1958||''[[Chandan (film)|Chandan]]''|| || |- |''[[ਦਿੱਲੀ ਕਾ ਠੱਗ]]''||ਆਸ਼ਾ || |- |''[[ਕਭੀ ਅੰਧੇਰਾ ਕਭੀ ਉਜਾਲਾ]]''|| || |- |''ਸੋਨੇ ਕੀ ਚਿੜੀਆ''||ਲਕਸ਼ਮੀ || |- |''ਆਖਰੀ ਦਾਓ''|| || |- |rowspan="3"|1959||''[[ਅਨਾੜੀ]]''||ਆਰਟੀ ਸੋਹਨਲਾਲ || |- |''[[ਕਨਹਇਆ (1959 film)|ਕਨਹਇਆ]]''||ਸ਼ਾਨੋ|| |- |''ਸੁਜਾਤਾ''||ਸੁਜਾਤਾ || |- |rowspan="4"|1960||''ਬਸੰਤ''|| || |- |''[[ਛਬੀਲੀ]]''|| || |- |''[[ਛਲੀਆ]]''||ਸ਼ਾਂਤੀ || |- |''[[ਮੰਜ਼ਿਲ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੰਜ਼ਿਲ]]''||ਪੁਸ਼ਪਾ || |- |1962||''[[ਸੂਰਤ ਔਰ ਸੀਰਤ]]''|| || |- |rowspan="3"|1963||''[[Bandini (1963 film)|Bandini]]''||Kalyani || |- |''[[Dil Hi To Hai (1963 film)|Dil Hi To Hai]]''||Jameela || |- |''[[Tere Ghar Ke Samne]]''||Sulekha || |- |1964||''Chandi Ki Deewar''|| || |- |rowspan="2"|1965||''[[Khandan (1965 film)|Khandan]]''||Radha || |- |''[[Rishte Naate]]''||Savitri || |- |rowspan="4"|1966||''[[Chhota Bhai]]''|| || |- |''[[Chilaka Gorinka]]''|| || [[Telugu film]] |- |''[[Dil Ne Phir Yaad Kiya]]''||Ashoo, Shabnam || |- |''[[Kalapi]]''|| || |- | rowspan="4" |1967||''[[Dulhan Ek Raat Ki]]''||Nirmala || |- |''Laat Saheb''|| || |- |''[[Milan (1967 film)|Milan]]''||Radha || |- |Mehrban |Laxmi | |- |rowspan="2"|1968||''[[Gauri (1968 film)|Gauri]]''||Gauri || |- |''[[Saraswatichandra (film)|Saraswatichandra]]''||Kumud Sundari || |- |1969||''[[Bhai Bahen]]''||Mala || |- |rowspan="4"|1970||''[[Maa Aur Mamta]]''||Maya || |- |''[[Devi (1970 film)|Devi]]''||Devi || |- |''[[Maharaja]]''|| || |- |''[[Yaadgaar (1970 film)|Yaadgaar]]''||Bhavna || |- |rowspan="2"|1972||''[[Anuraag (1972 film)|Anuraag]]''||Anu Rai || |- |''[[Grahan]]''|| || |- |1973||''[[Saudagar (1973 film)|Saudagar]]''||Mahjubhi || |- |1975||''[[Jogidas Khuman]]''|| || |- |rowspan="3"|1978||''[[Ek Baap Chhe Bete]]''|| || |- |''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]''||Sanjukta Chouhan || |- |''[[Saajan Bina Suhagan]]''|| Asha Chopra || |- |rowspan="2"|1980||''Saajan Ki Saheli''||Kunti Kumar || |- |''[[Kasturi (1980 film)|Kasturi]]''|| || |- |1982||''[[Jeeo Aur Jeene Do]]''|| || |- |1983||''[[Rishta Kagaz Ka]]''||Suman || |- |1984||''[[Yeh Kaisa Farz]]''|| || |- |rowspan="3"|1985||''[[Yudh (film)|Yudh]]''||Savitri Devi || |- |''[[Paisa Yeh Paisa]]''||Laxmi || |- |''[[Meri Jung]]''||Aarti Deepak Verma || |- |rowspan="3"|1986||''[[Sajna Saath Nibhana]]''||Shobha Rana || |- |''[[Karma (1986 film)|Karma]]''||Mrs Vishwa Pratap Singh || |- |''[[Naam (1986 film)|Naam]]''||Jaanki Kapoor || |- |1988||''[[Main Tere Liye]]''|| || |- | |[[Sone Pe Suhaaga|Sone Pe Suhaga]] |Usha Rani | |- | rowspan="3" |1989||''[[Mujrim Hazir]]''||Kaliganj ki bahu ||Tv Series |- |[[Mujrim]] |Yashoda Bose | |- |''[[Kanoon Apna Apna]]''||Lakshmi Singh || |- |1992||''[[Naseebwala]]''||Sharda || |} == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ. !ਸਿਰਲੇਖ !ਭੂਮਿਕਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ ! class="unsortable" |ਰੈਫ. |- |1950 |''ਹਮਾਰੀ ਬੇਟੀ'' |ਬੇਟੀ | |<ref>{{Cite news|url=https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ|title=Hamari Beti|work=Screen World Publication's 75 Glorious Years of Indian Cinema: Complete Filmography of All Films (silent & Hindi) Produced Between 1913-1988|access-date=4 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20160624193107/https://books.google.com/books?id=q7UEAQAAIAAJ|archive-date=24 June 2016|publisher=Screen World Publication|year=1988|language=en}}</ref> |- | rowspan="2" |1951 |''ਨਗੀਨਾ'' |ਮੁਕਤਾ | | |- |''ਹਮ ਲੌਗ'' |ਪਾਰੋ | | |- | rowspan="2" |1952 |''ਸ਼ੀਸ਼ਮ'' | | | |- |''ਪਰਬਤ'' |ਪਰਬਤ | | |- | rowspan="3" |1953 |''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ'' |ਲੈਲਾ | | |- |''ਆਗੋਸ਼'' |ਮੀਰਾ | | |- |''ਮਾਲਕਿਨ'' | | | |- |1954 |''ਸ਼ਬਾਬ'' | | | |- |1955 |''ਸੀਮਾ'' |ਗੌਰੀ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਬੈਸਟ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Seema">{{Cite web |title=Seema : Lyrics and video of Songs from the Movie Seema (1955) |url=http://www.hindigeetmala.net/movie/seema.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203184201/https://www.hindigeetmala.net/movie/seema.htm |archive-date=3 December 2022 |access-date=21 July 2023}}</ref> |- |1956 |''ਹੀਰ'' |ਹੀਰ | | |- | rowspan="3" |1957 |''ਬਾਰਿਸ਼'' |ਚੰਦਾ | | |- |ੇਇੰਗ ਗੇਸਟ |ਸ਼ਾਂਤੀ | |<ref name="Cinestaan">{{Cite web |title=Paying Guest (1957) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/paying-guest-2388 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721190200/https://www.cinestaan.com/movies/paying-guest-2388 |archive-date=21 July 2023 |access-date=8 April 2022 |website=Cinestaan}}</ref> |- |''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਯਾ ਤੂਫ਼ਾਨ'' | | | |- | rowspan="6" |1958 |''ਚੰਦਨ'' | | | |- |''ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਠੱਗ'' |ਆਸ਼ਾ | | |- |''ਕਭੀ ਅੰਧੇਰਾ ਕਭੀ ਉਜਾਲਾ'' | | | |- |''ਸੋਨ ਕੀ ਚਿਡੀਆ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਆਖਰੀ ਦਾਓ'' | | | |- |''ਲਾਈਟ ਹਾਊਸ'' | | | |- | rowspan="3" |1959 |''[[ਅਨਾੜੀ]]'' |ਆਰਤੀ ਸੋਹਨਲਾਲ | |<ref>{{Cite web |title=7th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/7th_nff.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150326125140/http://dff.nic.in/2011/7th_nff.pdf |archive-date=26 March 2015 |access-date=4 September 2011 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> |- |''ਕਨ੍ਹਈਆ'' |ਸ਼ਾਨੋ | | |- |''[[ਸੁਜਾਤਾ (1959 ਫ਼ਿਲਮ)|ਸੁਜਾਤਾ]]'' |ਸੁਜਾਤਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Rewind">{{Cite web |date=9 October 2021 |title=Bollywood Rewind &#124; Sujata: When Bimal Roy took on caste discrimination and disguised it with a love story |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-rewind-sujata-nutan-sunil-dutt-bimal-roy-7555296/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019162320/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/bollywood-rewind-sujata-nutan-sunil-dutt-bimal-roy-7555296/ |archive-date=19 October 2021 |access-date=19 October 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> |- | rowspan="4" |1960 |''ਬਸੰਤ'' |ਮੀਨਾਕਸ਼ੀ ਰਾਏ | | |- |''ਛਾਬੀਲੀ'' | | | |- |''[[ਛਲੀਆ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਛਾਲੀਆ]]'' |ਸ਼ਾਂਤੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Yesterday once more">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/special-report/Yesterday-once-more/articleshow/2625024.cms|title=Yesterday once more|date=16 December 2007|work=The Times of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111010204934/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-12-16/special-report/27959340_1_vu-remakes-raj-kapoor|archive-date=10 October 2011}}</ref> |- |''ਮਨਜਿਲ'' |ਪੁਸ਼ਪਾ | | |- |1962 |''ਸੂਰਤ ਅਤੇ ਸੀਰਤ'' | | | |- | rowspan="3" |1963 |''[[ਬੰਦਿਨੀ]]'' |ਕਲਿਆਣੀ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref>[https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC&dq=Bandini+1963+film&pg=PT623 Nutan] ''Encyclopaedia of Hindi cinema'', by Gulzar, Govind Nihalani, Saibal Chatterjee (Encyclopædia Britannica (India)). Popular Prakashan, 2003. {{ISBN|8179910660}}. ''P. 80, P. 599''.</ref> |- |''ਦਿਲ ਹੀ ਤੋ ਹੈ'' |ਜਮੀਲਾ | |<ref>{{Cite web |title=Movie Review |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539163 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130129111127/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539163 |archive-date=29 January 2013 |access-date=14 December 2012 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''ਤੇਰੇ ਘਰ ਕੇ ਸਾਮਨੇ'' |ਸੁਲੇਖਾ | | |- |1964 |''ਚਾਂਦੀ ਕੀ ਦੀਵਾਰ'' | | | |- | rowspan="2" |1965 |''ਖਾਨਦਾਨ'' |ਰਾਧਾ | | |- |''ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਾਤੇ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ | | |- | rowspan="2" |1966 |''ਛੋਟਾ ਭਾਈ'' |ਅੰਨਪੂਰਨਾ | | |- |''ਦਿਲ ਨੇ ਫਿਰ ਯਾਦ ਕੀਆ'' |ਆਸ਼ੂ/ਸ਼ਬਨਮ | | |- | rowspan="5" |1967 |''ਦੁਲਹਨ ਏਕ ਰਾਤ ਕੀ'' |ਨਿਰਮਲਾ | | |- |''ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ'' |ਨਿੱਕੀ | | |- |''ਮਿਲਨ'' |ਰਾਧਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਮੇਹਰਬਾਨ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਮੇਰਾ ਮੁੰਨਾ'' |ਸੀਮਾ | | |- | rowspan="2" |1968 |''ਗੌਰੀ'' |ਗੌਰੀ | | |- |''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' |ਕੁਮੁਦ ਸੁੰਦਰੀ | |<ref name="The Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article87279.ece|title=Saraswatichandra (1968)|date=21 January 2010|work=The Hindu|access-date=8 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225154515/https://www.thehindu.com/arts/cinema/article87279.ece%20/|archive-date=25 December 2018}}</ref> |- |1969 |''ਭਾਈ ਬਹਨ'' |ਮਾਲਾ | | |- | rowspan="4" |1970 |''ਮਾਂ ਅਤੇ ਮਮਤਾ'' |ਮਾਇਆ | | |- |''ਦੇਵੀ'' |ਦੇਵੀ | | |- |''ਮਹਾਰਾਜਾ'' |ਕਮਲਾ | | |- |''ਯਾਦਗਾਰ'' |ਭਾਵਨਾ | | |- |1971 |''ਲੈਗਨ'' |ਸ਼ਾਂਤੀ | | |- | rowspan="3" |1972 |''ਅਨੁਰਾਗ'' |ਅਨੂ ਰਾਏ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="1972-b">{{Cite web |date=20 October 2013 |title=Box Office 1972 |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg== |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020102113/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=178&catName=MTk3Mg== |archive-date=20 October 2013 |publisher=Box Office India}}</ref> |- |''ਗ੍ਰਹਨ'' | | | |- |''ਮੰਗੇਤਰ'' | | | |- |1973 |''ਸੌਦਾਗਰ'' |ਮਹਜ਼ਬੀ |ਨਾਮਜ਼ਦ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |<ref name="Saudagar">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/saudagar-1973/article4294643.ece|title=Saudagar (1973)|date=10 January 2013|work=The Hindu|access-date=17 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171212044136/http://www.thehindu.com/features/cinema/saudagar-1973/article4294643.ece|archive-date=12 December 2017}}</ref> |- |1975 |<nowiki><i id="mwBEU">ਜੋਗੀਦਾਸ ਖੁਮਾਨ</i></nowiki> | | | |- |1976 |''ਜ਼ਿੱਦ'' | | | |- | rowspan="4" |1977 |''ਮੰਦਿਰ ਮਸਜਿਦ'' | | | |- |''ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ'' | | | |- |''ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ'' |ਸੁਸ਼ੀਲਾ | | |- |''ਪਰਾਧ'' |ਵਿਦਿਆ |ਮਰਾਠੀ ਫ਼ਿਲਮ | |- | rowspan="4" |1978 |''ਏਕ ਬਾਪ ਛੇ ਬੇਟੇ'' |ਜੋਇਸ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ | | |- |''ਮੈਂ ਤੁਲਸੀ ਤੇਰੇ ਆਂਗਨ ਕੀ'' |ਸੰਜੁਕਤਾ ਚੌਹਾਨ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ |{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=September 2024}} |- |''ਸਾਜਨ ਬਿਨਾ ਸੁਹਾਨ'' |ਆਸ਼ਾ ਚੋਪਡ਼ਾ | | |- |''ਹਮਾਰਾ ਸੰਸਾਰ'' |ਗੀਤਾ | | |- | rowspan="2" |1980 |''ਕਸਤੂਰੀ'' |ਪ੍ਰਮੀਲਾ | | |- |''ਸਾਂਝ ਕੀ ਬੇਲਾ'' | | | |- |1981 |''ਸਾਜਨ ਕੀ ਸਹੇਲੀ'' |ਕੁੰਤੀ ਕੁਮਾਰ | | |- | rowspan="2" |1982 |''ਤੇਰੀ ਮਾਂਗ ਸਿਤਾਰੋਂ ਸੇ ਭਰ ਦੂੰ'' |ਕਾਮਿਨੀ 'ਲਾਲੀ' | | |- |''ਜੀਓ ਔਰ ਜੀਨੇ ਦੋ'' |ਡਾ. ਸੀਤਾ | | |- |1983 |''ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਾਗਜ਼ ਕਾ'' |ਸੁਮਨ | |<ref>{{Cite web |title=Rishta Kagaz Ka Movie Review {{!}} Rishta Kagaz Ka Movie Cast |url=https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/rishta-kagaz-ka |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230721134814/https://www.indianfilmhistory.com/movie-details/rishta-kagaz-ka |archive-date=21 July 2023 |access-date=29 March 2022 |website=www.indianfilmhistory.com}}</ref> |- | rowspan="5" |1985 |''ਯੁੱਧ'' |ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇਵੀ | | |- |''ਪੈਸਾ ਯੇ ਪੈਸਾ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |''ਮੇਰੀ ਜੰਗ'' |ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਆਰਤੀ ਵਰਮਾ |ਜਿੱਤਿਆ-ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | |- |''ਯੇ ਕੈਸਾ ਫਰਜ਼'' | | | |- |''ਪ੍ਯਾਰੀ ਭਾਬੀ'' | | | |- | rowspan="4" |1986 |''ਸਜਨਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਨਾ'' |ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਣਾ | | |- |''ਕਰਮ'' |ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ | |<ref name="1986-b">{{Cite web |date=15 January 2013 |title=Box Office 1986 |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115031410/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=125&catName=MTk4MC0xOTg5 |archive-date=15 January 2013 |access-date=18 October 2021 |publisher=Box Office India}}</ref> |- |''ਨਾਮ'' |ਜਾਨਕੀ ਕਪੂਰ | |<ref name="Naam">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/naam-the-film-kumar-gaurav-made-for-buddy-sanjay-dutt/articleshow/44956266.cms|title=Naam: The film Kumar Gaurav made for buddy Sanjay Dutt|work=The Times of India|access-date=15 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429014431/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Naam-The-film-Kumar-Gaurav-made-for-buddy-Sanjay-Dutt/articleshow/44956266.cms|archive-date=29 April 2019|issn=0971-8257}}</ref> |- |''ਰਿਕੀ'' |ਸੀਤਾ | | |- |1987 |''ਹਿਫਾਜਤ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ | | |- |1988 |''ਸੋਨ ਪੇ ਸੁਹਾਗਾ'' |ਊਸ਼ਾ | |<ref name="Sone">{{Cite web |date=6 May 2020 |title=Sone Pe Suhaaga 1988 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts 1980's Box Office Collection |url=https://ksboxoffice.com/sone-pe-suhaaga-1988-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409124332/https://ksboxoffice.com/sone-pe-suhaaga-1988-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |archive-date=9 April 2023 |access-date=18 December 2021 |website=KS Box Office |language=en-US}}</ref> |- | rowspan="3" |1989 |''ਮੁਜ਼ਰਿਮ'' |ਯਸ਼ੋਦਾ ਬੋਸ | | |- |''ਕਾਨੂੰਨ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ'' |ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿੰਘ | |<ref>{{Cite web |title=Kanoon Apna Apna (1989) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150409143823/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/57102 |archive-date=9 April 2015 |access-date=23 May 2015 |website=Bollywood Hungama}}</ref> |- |''ਗੁਰੂ ਜੀ।'' |ਯਸ਼ੋਦਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ | |<ref>{{Cite web |title=Guru-Hindi film details |url=http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Guru |access-date=27 July 2016 |publisher=IBOS }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> |- |1990 |''ਔਲਾਦ ਕੀ ਖ਼ਾਤਿਰ'' | | | |- |1991 |''ਗਰਜਨਾ'' | |ਅਣ-ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ | |- | rowspan="2" |1992 |''ਨਸੀਬਵਾਲਾ'' |ਸ਼ਾਰਦਾ | | |- |''ਦੀਵਾਨਾ ਆਸ਼ਿਕ'' |ਸੀਮਾ | | |- |1994 |''ਇਨਸਾਨੀਅਤ'' |ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇਵੀ | |<ref>{{Cite web |date=4 August 2021 |title=Insaniyat 1994 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts 1990's Box Office Collection |url=https://ksboxoffice.com/insaniyat-1994-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230220130252/https://ksboxoffice.com/insaniyat-1994-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/ |archive-date=20 February 2023 |access-date=18 December 2021 |website=KS Box Office |language=en-US}}</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1991]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] g9rl4n62n60nbxo7kmlq9j5hef0rkrb 0 27853 840824 819504 2026-06-15T05:24:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840824 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ | image = Tessy thomas.png | caption = | birth_name = | birth_date = ਅਪ੍ਰੈਲ 1964 (ਉਮਰ 50 ਸਾਲ) | birth_place = [[ਅਲਾਪੁਜ਼ਾ]], [[ਕੇਰਲ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.malayaly.com/php/showProfileDisplay.php?linkid=0&id=128 |title=ਡਾਃ ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ |access-date=2013-11-12 |archive-date=2012-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120422154720/http://www.malayaly.com/php/showProfileDisplay.php?linkid=0&id=128 |dead-url=yes }}</ref> | education = ਬੀ.ਟੈੱਕ. [[ਗੌਰਮਿੰਟ ਇੰਜੀਨੀਰਿੰਗ ਕਾਲਜ, ਥ੍ਰੀਸਰ]], ਪੁਣੇ ਦੇ ਆਰਮੈਂਟ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਤੋਂ ਐਮ.ਟੈਕ | occupation = ਵਿਗਿਆਨੀ | title = | family = | spouse = ਸਰੋਜ ਕੁਮਾਰ | children = ਤੇਜਾਸ | relatives = | ethnicity = | nationality = ਭਾਰਤੀ | religion = | years_active= 1988 – ਹੁਣ ਤੱਕ | credits = [[ਅਗਨੀ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ]] ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ [[ਅਗਨੀ-4]] | award = | website = }} '''ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ''' ([[ਮਲਿਆਲਮ]]: ടെസ്സി തോമസ്) (ਜਨਮ [[1964]]) ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੁਣ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਦੇ [[ਅਗਨੀ-5]] ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ) ਹੈ। ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ ਨੂੰ [[1988]] ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦੇ ਬਾਅਦ "ਅਗਨੀਪੁੱਤਰੀ ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ" ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਏ. ਪੀ. ਜੇ. ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ|ਅਬਦੁਲ ਕਲਾਮ]] ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਥਾਮਸ [[2008]] ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ ਬਣੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਗਨੀ-2]] ਦਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। [[2009]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ [[ਅਗਨੀ-4]] ਦੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਕਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।<ref>[http://www.khaskhabar.com/missile-woman-tacy-thomas-112011221817417709.html ਟੇਸੀ ਥਾਮਸ, ਭਾਰਤ ਦੀ "ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਔਰਤ" ]</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਥਾਮਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਪ੍ਰੈਲ 1963 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਅਲਾਪਪੁਝਾ,<ref>[https://web.archive.org/web/20120422154720/http://www.malayaly.com/php/showProfileDisplay.php?linkid=0&id=128 Profile of Dr.Tessy Thomas]</ref> ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਈਸਾਈ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1120429/jsp/7days/story_15431535.jsp|title=We watched breathlessly, praying for inner strength as the missile took off|work=The Telegraph|access-date=2018-01-20}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਦਰ ਟੇਰੇਸਾ (ਟੈਸੀ ਟੇਰੀਸਾ ਜਾਂ ਟ੍ਰੇਸੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਡੈਰੀਵੇਟਿਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ) ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":1">{{Citation|last=DD News|title=Tejasvini: Interaction with Tessy Thomas, The Missile Women of India|date=2016-10-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=6l9tM3G2AGs|accessdate=2018-01-20}}</ref> ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਈ.ਐਫ.ਐਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜਾਂ ਲੇਖਾਕਾਰ ਸਨ।.<ref>{{cite news |last1=Aji |first1=Sowmya |title=India's Missile Woman: Tessy Thomas |url=https://www.indiatoday.in/magazine/profile/story/20120507-tessy-thomas-drdo-hyderabad-758193-2012-04-28 |work=India Today |issue=7 May 2012 |date=28 April 2012 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |last1=Bagla |first1=Pallava |title=The 'missile woman' behind India's new ICBM |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-17781281 |work=BBC News |date=20 April 2012}}</ref> ਜਦੋਂ ਥਾਮਸ 13 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੌਰਾ ਪੈ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੱਜਾ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ, ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਲਿਆ।<ref name=":2">{{Citation|last=Atul Vidyalaya|title=Atul Vidyalaya - Speech - Agni Putri - Dr.Tessy Thomas, Missile Woman of India - 2015|date=2016-01-04|url=https://www.youtube.com/watch?v=SQ7jsY2N-i8|accessdate=2018-01-20}}</ref> ਉਹ ਥੰਬਾ ਰਾਕੇਟ ਲਾਂਚਿੰਗ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ 'ਚ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦਾ ਮੋਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਨੂੰ ਦੇਖ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਕਾਰਨ ਵੀ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":3">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-17781281|title=The 'missile woman' behind India's new ICBM|last=Bagla|first=Pallav|publisher=[[BBC Online]]|accessdate=21 April 2012}}</ref> ਥਾਮਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਟਰਵਿਊਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਛੇ ਦੇ ਛੇ ਭੈਣਾਂ-ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੈਰੀਅਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਮੁਹਾਰਤ ਪ੍ਹੋਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਐਮ.ਬੀ.ਏ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।<ref>{{Citation|last=INDIA SCIENCE NEWS ISN|title=Tessy Thomas.mp4|date=2013-02-09|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdvpvV13o9M|accessdate=2018-01-20}}</ref> ਥਾਮਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਉਹ 1988 ਵਿੱਚ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thebetterindia.com/122711/missile-woman-agniputri-tessy-thomas-drdo-kerala-india/|title=In Love With Rocket Science: The Story of Tessy Thomas, India's Missile Woman|date=2017-11-30|work=The Better India|access-date=2018-01-20|language=English}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਅਗਨੀ ਦੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਗਨੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਏ.ਪੀ.ਜੇ ਅਬਦੁੱਲ ਕਲਾਮ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੈਸੀ 3,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਅਗਨੀ-III ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦੀ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ।<ref name="kerala">[http://www.stateofkerala.in/news/dr%20tessy%20thomas%20is%20first%20woman%20scientist%20to%20head%20missile%20project.php Smt. Tessy Thomas is first woman scientist to head missile project] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120422005959/http://www.stateofkerala.in/news/dr%20tessy%20thomas%20is%20first%20woman%20scientist%20to%20head%20missile%20project.php |date=22 April 2012 }} .</ref> ਉਹ ਮਿਸ਼ਨ ਅਗਨੀ-ਚੌਥੇ ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 2011 ਵਿੱਚ ਪਰੀਖਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਟੈਸੀ ਨੂੰ 2009 ਵਿੱਚ 5,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰੇਂਜ ਅਗਨੀ-VI ਲਈ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/india/30409431_1_wheelers-island-agni-programme-agni-missiles |title='Agni Putri' Tessy Thomas breaks glass ceiling |access-date=2020-03-16 |archive-date=2012-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120419134057/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/india/30409431_1_wheelers-island-agni-programme-agni-missiles |dead-url=yes }}</ref> ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਡੀ.ਆਰ.ਡੀ.ਓ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ-ਜਨਰਲ, ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ (ਆਈ.ਐੱਨ.ਈ.ਈ.), ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਜੀਨੀਅਰਜ਼-ਇੰਡੀਆ (ਆਈ.ਆਈ.ਆਈ.) ਅਤੇ ਟਾਟਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੇਵਾ (ਟੀ.ਏ.ਐੱਸ.) ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗੀ ਹੈ। ==ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ== ਉਸ ਨੇ ਸਰੋਜ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਨੇਵੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਡਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜਸ ਹੈ।<ref name="IWSA">{{cite journal|date=September 2008|title=Meet India's "Missile Woman".|url=http://www.iwsa.net/BullJan09final.pdf|journal=IWSA Newsletter|volume=34|issue=3|accessdate=19 April 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130917090903/http://www.iwsa.net/BullJan09final.pdf|archivedate=17 September 2013|df=dmy-all}}</ref> ==ਅਵਾਰਡਜ਼== ਥਾਮਸ ਨੂੰ ਮਿਸਾਈਲ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਲਾਲ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref>{{cite news|title=Scientist honoured for work on Agni missile tech|url=http://www.moneycontrol.com/news/features/scientist-honoured-for-workagni-missile-tech_764008.html|accessdate=2 October 2012}}</ref><ref>{{cite news|title='Missile woman' Tessy Thomas conferred Shastri award|url=http://www.firstpost.com/fwire/missile-woman-tessy-thomas-conferred-shastri-award-476024.html|accessdate=2 October 2012|date=October 2, 2012}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਡਾ. ਥਾਮਸ ਕੰਗਨ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ, ਫੈਕਲਟੀ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼ - ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਰੂਰਲ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ, ਜੈਪੁਰ (ਐੱਫ.ਐੱਮ.ਐੱਸ.-ਆਈਆਰਐਮ) ਵਿਖੇ ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |title=6th Thought Leadership Lecture Series at FMS-IRM |url=https://www.iirm.ac.in/event/5 |website=The Faculty of Management Studies, Institute of Rural Management |accessdate=24 February 2020 |archive-date=23 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200223212756/https://www.iirm.ac.in/event/5 |url-status=dead }}</ref> ==ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ== * {{Cite journal|last=Thomas|first=Tessy|date=2005-07-01|title=Guidance Scheme for Solid Propelled Vehicle during Atmospheric Phase|journal=Defence Science Journal|language=en|volume=55|issue=3|pages=253–264|doi=10.14429/dsj.55.1987}} * {{Cite journal|last=Sudhakar|first=R.|last2=Venkanna|first2=M.|last3=Rao|first3=B. V. Papa|last4=Thomas|first4=Tessy|date=2017|title=Prediction of Real Gas and Non-Equilibrium Effects in the Gas Dynamics of Canister Launch Missile|journal=30th International Symposium on Ballistics|volume=0|doi=10.12783/ballistics2017/16878|isbn=978-1-60595-419-6}} * {{Cite web|url=https://search.proquest.com/openview/b7b53e7a1b3952bc5b6e2f890a907c63/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2028808|title=Online Trajectory Reshaping for a Launch Vehicle to Minimize the Final Error Caused by Navigation and Guidance - ProQuest|website=search.proquest.com|language=en|access-date=2018-01-21}} * {{Cite journal|last=|first=|date=|title=Quality Assessment of High Strength Metallic Rocket Motor Casings - A Non Destructive Testing Approach|url=https://www.ijedr.org/papers/IJEDR1504189.pdf|journal=2015 International Journal of Engineering Development and Research|volume=3|issue=4|pages=|via=|access-date=2020-03-16|archive-date=2020-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201205091800/https://www.ijedr.org/papers/IJEDR1504189.pdf|url-status=dead}} * {{Cite journal|last=Ghogale|first=Shrikant|last2=Venkanna|first2=M.|last3=Rao|first3=B. V. Papa|last4=Thomas|first4=Tessy|date=2017|title=Developmental Challenges during Realization of High Progressivity Rocket Motor|url=http://dpi-proceedings.com/index.php/ballistics30/article/view/16860|journal=30th International Symposium on Ballistics|volume=0|doi=10.12783/ballistics2017/16860|isbn=978-1-60595-419-6}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://www.youtube.com/watch?v=aVDDzOqXFw4 TV News Interview with Tessy Thomas] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀ ਲਵਸ ਵੁਮੈਨ 2020]] kysqrybyt5ey9ufcb2r3wpblgfmafc3 0 28478 840810 529263 2026-06-14T22:28:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840810 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਕੁਨੂ | native_name = | other_name = | image_skyline = Qunu, South Africa.jpg | image_caption = ਕੁਨੂ, [[ਨੈਲਸਨ ਮੰਡੇਲਾ]] ਦਾ ਪਿੰਡ | latd = 31|latm = 47|lats = | longd = 28|longm = 37|longs = | province =ਈਸਟਰਨ ਕੇਪ | district = ਓ. ਆਰ. ਟੈਮਬੋ | municipality = King Sabata Dalindyebo | established_date = | government_type = <!-- Ward 00 --> | leader_party = | leader_title = Councillor | leader_name = | area_footnotes = {{#tag:ref|{{cite web|url=http://census.adrianfrith.com/place/23623011|title=Sub Place Qunu|work=Census 2001|access-date=2013-12-16|archive-date=2013-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212053225/http://census.adrianfrith.com/place/23623011|url-status=dead}}|name=census2001}} | area_total_km2 = 1.65 | population_total = 213 | population_footnotes =<ref name="census2001" /> | population_as_of = 2001 | elevation_m = | postal_code = | postal2_code = 5105 | area_code = | website = }} '''ਕੁਨੂ ''' ({{IPA-all|ˈk͡ǃuːnu|pron}}) ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਈਸਟਰਨ ਕੇਪ ਪ੍ਰਾਂਤ, {{convert|32|km|0|abbr=on}} ਵਿੱਚ ਬੱਟਰਵਰਥ ਅਤੇ ਮਥਾਥਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਮਥਾਥਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] rymsu874cxu5gw37fbkrkl5yiy3dwi1 0 47124 840798 832261 2026-06-14T17:18:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840798 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group| |group= ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ <br /> ''Muintir na hÉireann'' |image = <div style="white-space:nowrap;"> [[File:Oscar Wilde portrait by Napoleon Sarony - albumen.jpg|x60px]][[File:Liam Neeson Deauville 2012.jpg|x60px]][[File:Bono at the 2009 Tribeca Film Festival.jpg|x60px]][[File:Bram Stoker 1906.jpg|x60px]][[File:Cillian Vallely on Uilleann Pipes.jpg|x60px]][[File:George best 1976.jpg|x60px]]<br/> [[File:Mary McAleese.jpg|x60px]][[File:HRM EHS p56.jpg|x60px]][[File:PierceBrosnanCannesPhoto2.jpg|x60px]][[File:Éamon de Valera.jpg|x60px]][[File:Aodh Mór Uî Néill (anglicisé comme, Hugh The Great O'Neill).jpg|x60px]][[File:Robert Boyle 0001.jpg|x60px]][[File:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|x60px]] <br/> [[File:Andrea corr glastonbury.jpg|x60px]][[File:Theobald Wolfe Tone - Project Gutenberg 13112.png|x60px]][[File:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|x60px]][[File:Arthur Guinness.jpg|x60px]][[File:Brian Boru, King of Munster.jpg|x60px]][[File:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.png|x60px]][[File:SaoirseRonanSept11TIFF.jpg|x60px]]<br/> [[File:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|x60px]][[File:Daniel O'Connell.png|x60px]][[File:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 restored.jpg|x60px]][[File:Enya - The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg|x60px]][[File:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|x60px]][[File:Douglas Hyde 2.jpg|x60px]][[File:Michael Collins 1921.jpg|x60px]] </div> |caption=1st row: [[ਆਸਕਰ ਵਾਇਲਡ]] • [[Maureen O'Hara]] • [[ਲਿਆਮ ਨੀਸਨ]] • [[ਬੋਨੋ]] • [[Bram Stoker]] • [[Cillian Vallely]] • [[George Best]]<br/> 2nd row: [[Mary McAleese]] • [[Ernest Shackleton]] • [[Pierce Brosnan]] • [[Éamon de Valera]] • [[Hugh O'Neill, Earl of Tyrone|Hugh O'Neill]] • [[Robert Boyle]] • [[Brigit of Kildare|Saint Brigid]]<br/> 3rd row: [[Andrea Corr]] • [[Theobald Wolfe Tone]] • [[Edward Carson, Baron Carson|Edward Carson]] • [[Arthur Guinness]] • [[Brian Boru]] • [[Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington|Duke of Wellington]] • [[Saoirse Ronan]]<br/> 4th row: [[Jonathan Rhys Meyers]] • [[Daniel O'Connell]] • [[James Joyce]] • [[Enya]] • [[W.B. Yeats]] • [[Douglas Hyde]] • [[Michael Collins (Irish leader)|Michael Collins]] |poptime ='''[[Circa|c.]] 70–80 million''' worldwide<ref>{{Cite web |url=http://www.scotland.gov.uk/Publications/2009/05/28141101/6 |title=The Scottish Diaspora and Diaspora Strategy: Insights and Lessons from Ireland |access-date=2015-02-12 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183242/https://www2.gov.scot/Publications/2009/05/28141101/6 |url-status=dead }}</ref> |popplace = {{flag|Republic of Ireland}}<br>{{flagicon|UK}} [[Northern Ireland]] |region1 = {{flagcountry|United States}} |pop1 = 40,000,000+ |ref1 =<ref>{{cite web|author=American FactFinder, United States Census Bureau|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-parsed=true&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format=|title=U.S. Census Bureau, 2007|publisher=Factfinder.census.gov|accessdate=2010-05-30|archive-date=2012-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107121635/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410054142/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-parsed=true&-ds_name=ACS_2007_1YR_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format= |date=2010-04-10 }}</ref> |region2 = {{flagicon|UK}} [[Great Britain#Political definition|Great Britain]] |pop2 = 14,000,000 |ref2 =<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/1224611.stm|title=One in four Britons claim Irish roots|publisher=BBC News|date=2001-03-16|accessdate=2010-03-28}}</ref> |region3 = {{flagcountry|Australia}} |pop3 = 7,000,000 |ref3 =<ref>{{Cite web |url=http://www.dfa.ie/home/index.aspx?id=32623 |title=Minister for Foreign Affairs, Dermot Ahern T.D., announces Grants to Irish Community Organisations in the Southern Hemisphere |access-date=2013-07-28 |archive-date=2013-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130728145239/http://www.dfa.ie/home/index.aspx?id=32623 |dead-url=no }}</ref> |region4 = {{flagcountry|Canada}} |pop4 = 4,544,870 |ref4 =<ref name="CanadaCensus">{{cite web|url=http://www12.statcan.gc.ca/nhs-enm/2011/dp-pd/dt-td/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=0&GK=0&GRP=0&PID=105396&PRID=0&PTYPE=105277&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2013&THEME=95&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF=|title=Ethnic Origin (264), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3), Generation Status (4), Age Groups (10) and Sex (3) for the Population in Private Households of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agglomerations, 2011 National Household Survey|publisher=[[Statistics Canada]]|year=2011}}</ref> |region5 = {{flagcountry|Argentina}} |pop5 = 1,000,000 |ref5 =<ref name="Argentina">{{Cite web |url=http://www.irishabroad.com/news/irishpost/featurearticles/anirisheasterrising.asp |title=An Irish Argentine in the Easter Rising |access-date=2015-02-12 |archive-date=2016-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331234708/http://www.irishabroad.com/news/irishpost/featurearticles/anirisheasterrising.asp |dead-url=yes }}</ref> |region6 = {{flagcountry|Mexico}} |pop6 = |ref6 = |region7 = [[Irish by Country|Other Regions]] |pop7 = |ref7 = |region8 = |pop8 = |ref8 = |langs = [[ਆਇਰਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ]], [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] <small>([[Hiberno-English]] dialect)</small>, [[Ulster Scots dialects|Ulster Scots]], [[Shelta language|Shelta]] |rels = Mainly [[Christianity]]<br><small>(majority [[Roman Catholicism in Ireland|Roman Catholicism]]; minority [[Protestantism in Ireland|Protestantism]], especially [[Presbyterian Church in Ireland|Presbyterianism]], [[Church of Ireland|Anglicanism]], [[Methodist Church in Ireland|Methodism]])<br>see also: [[Religion in Ireland]] |related =[[Anglo-Irish people|Anglo-Irish]], [[Breton people|Bretons]], [[Cornish people|Cornish]], [[English people|English]], [[Icelanders]],<ref>Helgason, Agnar, et al. "Estimating Scandinavian and Gaelic ancestry in the male settlers of Iceland." The American Journal of Human Genetics 67.3 (2000): 697-717.</ref> [[Manx people|Manx]], [[Vikings|Norse]], [[Scottish people|Scots]], [[Ulster Scots people|Ulster Scots]], [[Welsh people|Welsh]] Other [[Northern European]] ethnic groups |footnotes = * Around 800,000 Irish born people reside in Britain, with around 14,000,000 people claiming Irish ancestry.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/britain/article/0,,1871753,00.html|title=More Britons applying for Irish passports &#124; UK news &#124; guardian.co.uk|work=The Guardian|location=London|date= 2006-09-13|accessdate=2009-12-31| first=Owen| last=Bowcott}}</ref> }} '''ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ''' [[ਆਇਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤੱਤਵੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 9000 ਸਾਲ ਤੋਂ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਜਨਸੰਖਿਆ ਲਗਭਗ 63 ਲੱਖ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 8 ਕਰੋੜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਆਇਰਿਸ਼ ਹਨ। ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ; [[ਕਨੇਡਾ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕਾ]], [[ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ]], ਬ੍ਰਿਟੇਨ, [[ਅਰਜਨਟੀਨਾ]], [[ਮੈਕਸੀਕੋ]] ਆਦਿ। ਆਇਰਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਮਾਤਰਾ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/DebatesWebPack.nsf/takes/dail1987042900006#N6|title=Dáil Éireann - 29/Apr/1987 Ceisteanna — Questions. Oral Answers. - Australian Bicentenary|publisher=Oireachtasdebates.oireachtas.ie|date=1987-04-29|accessdate=2014-03-01|archive-date=2018-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224183253/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1987-04-29/#N6|dead-url=yes}}</ref><ref>Ann C. Humphrey. “They Accuse Us of Being Descended from Slaves”. Settlement History, Cultural Syncretism, and the Foundation of Medieval Icelandic Identity. Rutgers University, 2009.</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} apcav6txkdobusam2j4eeeh4jd3qgn7 0 52437 840827 823359 2026-06-15T06:51:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840827 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ੌਜੀ ਟੱਕਰ |conflict= ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ |image= [[File:The Hanging by Jacques Callot.jpg|300px]] |caption= ''[[ਲੇ ਗਖ਼ਾਂ ਮੀਜ਼ੈਖ਼ ਦ ਲਾ ਗੈਖ਼]]'' (''ਜੰਗ ਦੇ ਭਾਰੇ ਸੰਤਾਪ''), 1632 [[ਜਾਕ ਕਾਲੋ]] ਵੱਲੋਂ |date=1618–1648 |place=ਯੂਰਪ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਜੋਕਾ ਜਰਮਨੀ) |result=[[ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਾਲਨ ਦਾ ਅਮਨ]] * [[ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਮੱਤ|ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ]] ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਰਿਵਾਜ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ * ਹਾਬਸਬੁਰਕ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਘਟੀ * ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ [[ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ * [[ਸਪੇਨੀ ਸਾਮਰਾਜ]] ਵੱਲੋਂ [[ਡੱਚ ਗਣਰਾਜ]] ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ * [[ਬੂਖ਼ਬੋਂ ਖ਼ਾਨਦਾਨ]] ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾਈ * [[ਸਵੀਡਨੀ ਸਲਤਨਤ]] ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ * [[ਜਗੀਰਦਾਰੀ]] ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ<ref>{{cite book|last=Helmolt|first=Hans Ferdinand|title=The World's History: Western Europe to 1800|year=1903|publisher=W. Heinemann|isbn=0-217-96566-0|page=573|url=http://books.google.com/books?id=dLVLAAAAMAAJ&pg=PA431&dq=end+of+feudalism+thirty+years+war&hl=en&sa=X&ei=MYpQT-7qNqHw0gHx_oHIDQ&ved=0CFIQ6AEwBjgK#v=onepage&q=end%20of%20feudalism%20thirty%20years%20war&f=false}}</ref> * [[ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ]] ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਅਕੇਂਦਰੀਕਰਨ * 1659 ਤੱਕ [[ਫ਼ਰਾਂਸ-ਸਪੇਨ ਜੰਗ (1635)|ਫ਼ਰਾਂਸ-ਸਪੇਨ ਜੰਗ]] * ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਰਸੂਖ਼ ਵਿੱਚ ਡਾਢਾ ਉਤਰਾਅ * ਕਈ ਜਰਮਨ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ |casus= |territory= |combatant1= '''ਪ੍ਰੋਟੈਸਟੈਂਟ ਰਾਜ ਅਤੇ ਹਿਮਾਇਤੀ''' {{flagicon|ਸਵੀਡਨ|1562}} [[Swedish Empire|Sweden]] (from 1630)<br /> {{flagcountry|ਫ਼ਰਾਂਸ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ}} (1635 ਤੋਂ)<br /> {{Flagicon|ਡੈੱਨਮਾਰਕ}} [[ਡੈੱਨਮਾਰਕ-ਨਾਰਵੇ]] (1625–1629)<br /> {{Flagicon|ਬਹੀਮੀਆ}} [[ਬਹੀਮੀਆ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਬਹੀਮੀਆ]] (1618–1620)<br /> {{flag|ਸੰਯੁਕਤ ਸੂਬੇ}}<br /> {{Flagcountry|ਜ਼ਾਕਸਨ ਦਾ ਹਲਕਾ}}<br /> {{Flagicon image|Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg}} [[Electoral Palatinate]] (until 1623)<br /> {{Flagicon image|Brandenburg_Wappen.svg}} [[Brandenburg-Prussia]]<br /> [[File:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|17px]] [[Brunswick-Lüneburg]]<br /> {{Flagcountry|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ}} (1625–30)<ref>ਸਪੇਨ ਨਾਲ਼ ਜੰਗ 1625–30 (ਅਤੇ ਫ਼ਰਾਂਸ ਨਾਲ਼ 1627–29).</ref> <br> {{Flagicon image|Flag of Transylvania before 1918.svg}} [[Principality of Transylvania (1570–1711)|Transylvania]]<br /> Hungarian Anti-Habsburg Rebels<ref>"into line with army of Gabriel Bethlen in 1620." Ágnes Várkonyi: Age of the Reforms, Magyar Könyvklub publisher, 1999. ISBN 963-547-070-3</ref> '''ਮਦਦਗਾਰ'''<br> {{flagicon|Ottoman Empire}} [[Ottoman Empire]]<br> {{Flagicon image|Flag of Oryol ship (variant).svg}}[[Russian Tsardom]]<ref>Russia supported Sweden against Poland-Lithuania ([[Smolensk War]])</ref> |combatant2='''Roman Catholic States and Allies''' {{flag|Holy Roman Empire}} * {{Flagicon image|Catholic League (Germany).svg|22px}} [[Catholic League (German)|Catholic League]] * {{Flagicon|Habsburg Monarchy}} [[Archduchy of Austria|Austria]] * {{Flagicon|Bohemia}} [[Kingdom of Bohemia|Bohemia]] (after 1620) {{flagicon|Spain|1506}} [[Spanish Empire]]<br> [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|23px]] [[Kingdom of Hungary (1538–1867)|Hungary]]<ref>Ervin Liptai: Military history of Hungary, Zrínyi Military Publisher, 1985. ISBN 9633263379</ref><br>{{flag|Kingdom of Croatia (Habsburg)|name=Kingdom of Croatia}}<ref>[[:hu:Huszár#A magyar huszár a 16-17. században|Hussar (Huszár)]] [[:hu:Kezdőlap|hu.wikipedia]]</ref><br> {{Flagicon|Denmark}} [[Denmark-Norway]] (1643–1645)<ref>Denmark fought Sweden and the Dutch Republic in the [[Torstenson War]]</ref> '''Supported by'''<br> {{Flagicon image|Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg}} [[Polish–Lithuanian Commonwealth|Poland-Lithuania]]<br/>{{Flagicon image|Flag of the Cossack Hetmanate.svg}} [[Ukrainian Cossacks]] |commander1={{Flagicon|Sweden|1562}} [[Gustavus Adolphus of Sweden|Gustavus II Adolphus]]{{KIA}}<br />{{Flagicon|Sweden|1562}} [[Axel Oxenstierna]] {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Johan Banér]]<br /> {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Lennart Torstenson]]<br /> {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Gustav Horn, Count of Pori|Gustav Horn]]<br /> {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Carl Gustaf Wrangel]]<br /> {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Charles X Gustav of Sweden|Charles X Gustav]]<br /> {{Flagicon|Sweden|1562}} [[Alexander Leslie, 1st Earl of Leven|Alexander Leslie]]<br /> {{flagicon|Kingdom of France}} [[Louis XIII of France]]<br /> {{flagicon|Kingdom of France}} [[Cardinal Richelieu]]<br /> {{flagicon|Kingdom of France}} [[Isaac Manasses de Pas, Marquis de Feuquieres|Marquis de Feuquieres]]{{KIA}}<br /> {{flagicon|Kingdom of France}} [[Louis II de Bourbon, Prince de Condé|Louis II de Bourbon]]<br /> {{flagicon|Kingdom of France}} [[Henri de la Tour d'Auvergne, Vicomte de Turenne|Vicomte de Turenne]]<br /> {{Flagicon|Bohemia}} {{Flagicon image|Flag of The Electoral Palatinate (1604).svg}} [[Frederick V, Elector Palatine]]<br /> {{Flagicon|Bohemia}} [[Jindrich Matyas Thurn]]<br /> {{Flagicon|Bohemia}} [[Christian I, Prince of Anhalt-Bernburg|Christian I of Anhalt-Bernburg]]<br /> {{Flagicon|Denmark}} [[Christian IV of Denmark]]<br /> {{Flagicon|Electorate of Saxony}} [[Bernhard of Saxe-Weimar]]<br /> {{Flagicon|Electorate of Saxony}} [[John George I of Saxony|Johann Georg I of Saxony]]<br /> {{flagicon|Dutch Republic}} [[Maurice of Nassau]] <br /> {{Flagicon|Dutch Republic}} [[Piet Pieterszoon Hein]]<br />{{flagicon|Dutch Republic}} [[William of Nassau (1601–1627)|William of Nassau]]<br />{{flagicon|Dutch Republic}} [[Frederik Hendrik of Orange]] <br /> {{Flagicon|Dutch Republic}} [[Maarten Tromp]]<br />{{flagicon|Dutch Republic}} [[Ernst Casimir]] <br /> {{Flagicon|Dutch Republic}} [[Hendrik Casimir I]]<br /> {{flagicon|Kingdom of England}} [[George Villiers, 1st duke of Buckingham|Duke of Buckingham]]<br /> {{flagicon|Kingdom of England}} [[Horace Vere, 1st Baron Vere of Tilbury|Sir Horace Vere]]<br /> {{Flagicon image|Flag of Transylvania before 1918.svg}} [[Gabriel Bethlen]]<br /> [[Peter Ernst, Graf von Mansfeld|Ernst von Mansfeld]]<br /> [[File:Coat of Arms of Brunswick-Lüneburg.svg|17px]] [[Christian of Brunswick]] |commander2={{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Philip IV of Spain]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Gaspar de Guzmán, Count-Duke of Olivares|Count-Duke of Olivares]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Gonzalo Fernández de Córdoba (1585–1645)|Gonzalo Fernández de Córdoba]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Ambrogio Spinola|Ambrosio Spinola]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Cardinal-Infante Ferdinand]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Gómez Suárez de Figueroa, 3rd Duke of Feria|Duke of Feria]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Fadrique Álvarez de Toledo y Mendoza|Fadrique de Toledo]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Antonio de Oquendo]]<br /> {{flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Carlos Coloma]]<br> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Francisco de Melo]]<br /> {{Flagicon|ਸਪੇਨ|1506}} [[Diego Felipez de Guzmán, 1st Marquis of Leganés|Diego Felipez de Guzmán]]<br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Albrecht von Wallenstein]]<br /> {{flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Johann Tserclaes, Count of Tilly]]{{KIA}}<br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Ferdinand II, Holy Roman Emperor|Ferdinand II]]<br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Ferdinand III, Holy Roman Emperor|Ferdinand III]] <br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Franz von Mercy]]{{KIA}}<br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}} [[Johann von Werth]]<br /> {{Flagicon|ਪਵਿੱਤਰ ਰੋਮਨ ਸਲਤਨਤ}}[[Gottfried Heinrich Graf zu Pappenheim]]{{KIA}}<br /> {{Flagicon image|Catholic League (Germany).svg|22px}} [[Maximilian I, Elector of Bavaria|Maximilian I of Bavaria]] |strength1= 149,000 ਸਵੀਡਨੀ (1632)<ref>[[Thirty Years' War#Swedish intervention (1630–1635)|Swedish intervention]]</ref><br> 35,000 ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਤੇ ਨਾਰਵੇਈ (1625)<ref>[[Thirty Years' War#Danish intervention (1625–1629)|Danish intervention]]</ref><br> 77,000 ਨੀਦਰਲੈਂਡੀ (1629)<ref>page 54 http://www.pikeandshotsociety.org/documents/article4.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924073231/http://www.pikeandshotsociety.org/documents/article4.pdf |date=2015-09-24 }} "When the dutch army was increased to 77.000 in 1629 during the threatened Spanish invasion..."</ref><br> ਤਕਰੀਬਨ: 100–150,000 ਜਰਮਨ<br> 150,000 ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ <br> 30–40,000 ਬਹੀਮੀਆਈ ਮਿਲਖਾਂ <br> 30,000 ਹੰਗਰੀਆਈ (Anti-Habsburg Hungarian rebels) <br> 6,000 Transylvanians<br /><ref>[[Gabriel Bethlen]]'s army numbered 5,000 Hungarian pikemen and 1,000 German mercenary, with the anti-Habsburg Hungarian rebels numbered together approx. 35,000 men. ''László Markó:'' The Great Honors of the Hungarian State (A Magyar Állam Főméltóságai), Magyar Könyvklub 2000. ISBN 963-547-085-1</ref><br/> 60,000 ਉਸਮਾਨੀ ਘੋੜਸਵਾਰ (as support to [[Frederick V, Elector Palatine]]) |strength2= 300,000 ਸਪੇਨੀ (includes soldiers from the [[Spanish Netherlands]] and Italy)<br> 100–200,000 ਜਰਮਨ<br> Approx: 20,000 ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਆਈ ਘੋੜਸਵਾਰ<ref>''László Markó:'' The Great Honors of the Hungarian State (A Magyar Állam Főméltóságai), Magyar Könyvklub 2000. ISBN 963-547-085-1</ref> |casualties1= |casualties2= |casualties3= '''8,000,000''' including civilian casualties<ref>{{cite book|title=Europe, a history|first=Norman|last=Davis|publisher=Oxford University Press|year=1996|isbn=978-0-7126-6633-6|page=568}}</ref> |campaignbox = }} '''ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ''' [[ਕੇਂਦਰੀ ਯੂਰਪ]] ਵਿੱਚ 1618 ਅਤੇ 1648 ਵਿਚਕਾਰ ਲੜੀਆਂ ਗਈਆ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ce6/history/A0848495.html|title=Thirty Years War|publisher=www.infoplease.com|accessdate=24 May 2008}}</ref> ਇਹ [[ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਯੂਰਪੀ ਇਤਿਹਾਸ]] ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਰੂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ==External links== {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Thirty Years War|ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ}} *[http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-thirty-years-war/ The Thirty Years' War – ਚੈੱਕ ਗਣਰਾਜ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080504165414/http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-thirty-years-war/ |date=2008-05-04 }} *[http://www.1911encyclopedia.org/Thirty_Years'_War ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ – ਲਵਟੂਨੋ 1911] *[http://www.newadvent.org/cathen/14648b.htm ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ – ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਆਨਕੋਸ਼] *[http://www.historylearningsite.co.uk/thirty_years_war.htm ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100310123001/http://www.historylearningsite.co.uk/thirty_years_war.htm |date=2010-03-10 }} ਲਰਨਿੰਗਸਾਈਟ *[http://www.timelines.info/history/conflict_and_war/15th_-_17th_century_conflicts/thirty_years_war/ Thirty Years' War Timeline] *[http://www.westfaelischer-frieden.de Project "Peace of Westphalia" (among others with Essay Volumes of the 26th Exhibition of the Council of Europe "1648: War and Peace in Europe", 1998/99)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200530113024/https://www.lwl.org/westfaelische-geschichte/portal/Internet/finde/langDatensatz.php?urlID=459&url_tabelle=tab_websegmente |date=2020-05-30 }} *''[http://www.gutenberg.org/etext/6775 ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਦਾ ਅਤੀਤ]'' by [[Friedrich von Schiller]] at [[Project Gutenberg]] *[http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509124540/http://www.pipeline.com/~cwa/TYWHome.htm |date=2008-05-09 }} *[http://www.bbc.co.uk/programmes/b015c342#synopsis BBC Radio4 documentary – ਜਰਮਨੀ ਦੀ ਕਾਢ: ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਅਤੇ ਮਾਗਦੇਬੁਰਕ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੀਹ-ਸਾਲਾ ਜੰਗ]] t1l90mr7ew7rxkt2skugviwp64no29l 0 53499 840791 837263 2026-06-14T16:37:59Z -Lemmy- 10837 840791 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname =ਏਨਟ੍ਰਾਛਟ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ | image = | fullname = ਏਨਟ੍ਰਾਛਟ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ | founded = 08 ਮਾਰਚ 1899<ref>{{Cite web |url=http://www.eintracht.de/english/company_club/eintracht_ev/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-30 |archive-date=2013-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920020612/http://www.eintracht.de/english/company_club/eintracht_ev/ |dead-url=yes }}</ref> | ground = [[ਡੌਇੱਚ ਬੈਂਕ ਪਾਰਕ]]<ref>{{Cite web |url=http://www.eintracht.de/english/stadium/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-11-30 |archive-date=2013-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922020724/http://www.eintracht.de/english/stadium/ |dead-url=yes }}</ref><br />[[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ]] | capacity = 59,500 | chairman = Mathias Beck | manager = Adi Hütter | league = [[ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ]] | website = http://www.eintracht.de/ | pattern_la1 = _frankfurt2627h | pattern_b1 = _frankfurt2627h | pattern_ra1 = _frankfurt2627h | pattern_sh1 = _frankfurt2627h | pattern_so1 = _frankfurt2627hl | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = | body2 = | rightarm2 = | shorts2 = | socks2 = | pattern_la3 = | pattern_b3 = | pattern_ra3 = | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = | body3 = | rightarm3 = | shorts3 = | socks3 = }} '''ਏਨਟ੍ਰਾਛਟ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ''', ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/blogs/philminshull/2010/05/the_great_european_cup_final_o.html|title=The great European Cup final of 1960 remembered|date=19 May 2010|publisher=BBC}}</ref>, ਇਹ [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ]], [[ਜਰਮਨੀ]] ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ [[ਡੌਇੱਚ ਬੈਂਕ ਪਾਰਕ]], [[ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ]] ਅਧਾਰਤ ਕਲੱਬ ਹੈ<ref>http://int.soccerway.com/teams/germany/eintracht-frankfurt/979/venue/</ref>, ਜੋ ਬੁੰਡਸਲੀਗਾ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।<ref>http://int.soccerway.com/teams/germany/eintracht-frankfurt/979/</ref> {{-}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons category|Eintracht Frankfurt|ਏਨਟ੍ਰਾਛਟ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ}} * [http://www.eintracht.de/ ਏਨਟ੍ਰਾਛਟ ਫ਼ਰਾਂਕਫ਼ੁਰਟ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਰਮਨੀ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ]] fkfao9obhgv8pw5gfpnybxgesmaxdix 0 75330 840804 839431 2026-06-14T17:58:32Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Compositions" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1314810270|Sudarshan Faakir]]" 840804 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ |image=|native_name=سدرشن فاکر|native_name_lang=ur |birth_date= {{birth date|1934|11|11|df=y}} |birth_place=[[ਜਲੰਧਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ)|ਪੰਜਾਬ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]] |death_date={{death date and age|2008|02|19|1934|11|11|df=y}} |death_place=ਜਲੰਧਰ, [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] |occupation=ਕਵੀ, ਗੀਤਕਾਰ }} '''ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਕਾਮਿਰ ''' (11 ਨਵੰਬਰ, 1934–19 ਫਰਵਰੀ, 2008) ਤਖ਼ਲਸ ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਇੱਕ ਫਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ, ਡਾਇਲਾਗ ਲੇਖਕ, ਰੰਗਕਰਮੀ, ਰੇਡੀਓ ਆਰਟਿਸਟ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਗਮ ਅਖ਼ਤਰ ਅਤੇ [[ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਦੀਆਂ 26 ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਜਗਜੀਤ ਨੇ ਸੁਰਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਬਾਰੇ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹਮਵਤਨੀ (ਪੰਜਾਬੀ), ਹਮਜ਼ੁਬਾਂ ([[ਪੰਜਾਬੀ]]) ਤੇ ਹਮਮਿਜ਼ਾਜ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਸੰਗੀਤਕ ਟਿੰਬਰ (ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਸਰੂਪ) ਨੂੰ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਸਾਡੀ ਜੁਗਲਬੰਦੀ ਸਹੀ ਬੈਠਦੀ ਹੈ।<ref name="ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ">{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2016/02/%E0%A8%87%E0%A8%A8%E0%A8%B8%E0%A8%BE%E0%A8%A8%E0%A9%80%E0%A8%85%E0%A8%A4-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%B6%E0%A8%BE%E0%A8%87%E0%A8%B0/ | title=ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸ਼ਾਇਰ | publisher=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਂਨ | date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | accessdate=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 | author=ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇਜ | pages=6}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 1934 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਲੜਕਪਨ ਦੇ ਦਿਨ ਗੁਜ਼ਾਰੇ। ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਚਲੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। ਕਾਲਜ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰਿਹਾ। ਗ਼ਾਲਿਬ ਛੂਟੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਟਿਕਾਣਾ ਜਲੰਧਰ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈੜੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਮਰਾ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਕਵੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹਿਫ਼ਲ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਮਜਨੂੰ ਵਾਂਗ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦਾ, ਇੱਕ ਫਕੀਰ (ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੀ ਕਲਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ) ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਖੀਆਂ ਉਸਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅਸਫਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਗ਼ਮਖੋਰ ਸ਼ੁਦਾਅ ਝਲਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|last1=Kalia|first1=Ravindra|title=Ghalib Chhuti Sharaab|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|publisher=Vani Prakashan|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਡੀ. ਏ. ਵੀ. ਕਾਲਜ ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਐਮ. ਏ. (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ) ਦੀਆਂ ਡਿਗਰੀਆਂ ਲਈਆਂ।ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਚ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਮੋਹਨ ਰਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਟਕ 'ਆਸਾੜ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ' ਦਾ ਸਫ਼ਲ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|title=An Interview with Sudarshan Faakir|url=https://groups.google.com/forum/#!msg/mujik-magic/NvlKlBBjdxc/QT1QE0gifsgJ|accessdate=9 June 2014|publisher=The Tribune (Chandigarh)|date=9 August 2005}}</ref> ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਰੇਡੀਓ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿਥੇ ਉਸ ਨੇ ਜੈ ਦੇਵ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਹੇਠ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖੇ, ਫਿਲਮ 'ਯਲਗਾਰ' ਦੇ ਡਾਇਲਾਗ ਲਿਖੇ। ਭੀਮਸੇਨ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦੂਰੀਆਂ'' ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਗਾਣਾ - ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' ਏਨਾ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੀਤਕਾਰ ਵਜੋਂ 'ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਐਵਾਰਡ' ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਐਨ. ਸੀ. ਸੀ. ਵੱਲੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਗੀਤ ''ਹਮ ਸਬ ਭਾਰਤੀਯ'' ਹੈਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੀਤ ''ਹੇ ਰਾਮ ਹੇ ਰਾਮ'' ਦੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫ਼ਾਕਿਰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਉਰਦੂ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਘਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਕਬੀਲੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫਕੀਰ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤਕਾਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਗੀਤ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ''ਵੋਹ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਸ਼ਤੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਨੰਬਰ - ''ਹੇ ਰਾਮ... ਹੇ ਰਾਮ'' ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਡੇਟ ਕੋਰ (ਭਾਰਤ)]] ਗੀਤ- ''ਹਮ ਸਭ ਭਾਰਤੀ ਹੈ'' ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਗੈਰ-ਫ਼ਿਲਮੀ ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਫ਼ਾਕਿਰ ਨੇ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।<ref>{{cite book|title=Music, Books on Music, and Sound Recordings, Volume 2|date=30 Jan 2008|publisher=Library of Congress|location=Washington|pages=157, 158|isbn=9780520045026|url=https://books.google.com/books?id=AQVXAAAAMAAJ&q=sudarshan+faakir+book|accessdate=9 June 2014}}</ref> ਸੁਦਰਸ਼ਨ 'ਫ਼ਾਕਿਰ' 'ਮੱਲਿਕਾ-ਏ-ਗ਼ਜ਼ਲ' ਬੇਗਮ ਅਖਤਰ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਸ਼ਾਇਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਈਆਂ। ਉਹ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਹਿ-ਯਾਤਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1982 ਵਿੱਚ 'ਵੋ ਕਾਗਜ਼ ਕੀ ਕਿਸ਼ਤੀ, ਵੋ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾ ਪਾਣੀ' ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪੂਰਨਤਾਵਾਦੀ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ। ਫ਼ਾਕਿਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਹੇ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜੋ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਜਿਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ '[[ਦੀਵਾਨ (ਸ਼ਾਇਰੀ)|ਦੀਵਾਨ]]' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 18 ਫਰਵਰੀ 2008 ਨੂੰ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ 73 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਮਾਡਲ ਟਾਊਨ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name=tribune>{{cite news|last1=Banerji|first1=Aparna|title=Lyricist Sudarshan Fakir dead|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20080220/punjab1.htm|accessdate=9 June 2014|agency=Tribune News Service|work=The Tribune|date=19 February 2008}}</ref><ref>{{cite web|title=Jewels of Jalandhar - Sudarshan Fakir|url=http://www.jalandhari.com/Jewels/sudarshan-fakir|website=Jalandhari|accessdate=9 June 2014}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੁਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਨਵ ਸੀ।<ref name="tribune"><cite class="citation news" contenteditable="false">Banerji, Aparna (19 February 2008). </cite></ref> == ਧੁਨਾਂ == # ਅਗਰ ਹਮ ਕਹੇ ਔਰ ਮੁਸਕੁਰਾ # ਗਮ ਬੜੇ ਆਤੇ ਹੈ ਕਾਤਿਲ ਕੀ ਨੀਗਹੋਂ ਕੀ ਤਰਹ।<ref name="wisconsin"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/isongs/indexes/lyrics/sudarshan_faakir.html "Songs of Sudarshan Faakir"]. ''<span class="url">[http://pages.cs.wisc.edu/~navin pages.cs.wisc.edu/~navin]</span>''. </cite></ref> # ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਕੀ ਕੋਈ ਦੁਆ ਨਾ ਕਰੋ <ref name="wisconsin"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="wisconsin"/> # ਯੇ ਦੌਲਤ ਵੀ ਲੈ ਲੋ, ਯੇ ਸ਼ੌਹਤਰ ਵੀ ਲੈ ਲੋ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="wisconsin"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਣਾ, ਆਣਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ,1979)<ref name="wisconsin"/> # ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕੈਸੇ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਜਾਣੇ ਕੋਈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਯਲਗਰ, 1992)<ref name="geetmala"><cite class="citation web" contenteditable="false">[http://hindigeetmala.net/lyricist/sudarshan_faakir.php "Songs of Sudarshan Kaafir"]. ''<span class="url">[http://hindigeetmala.net/ hindigeetmala.net]</span>''. </cite></ref> # ਬੇਜੁਆਨੀ ਜੁਆਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ (ਇਕੱਲਾ ਗੀਤ)<ref name="geetmala"/> # ਫਿਰ ਆਜ ਮੁਝੇ ਤੁਮਕੂ ਇਤਨਾ ਬਤਾਨਾ ਹੈ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਆਜ,1987)<ref name="geetmala"/> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ ਜਬ ਤੁੰਹਾਰੇ ਗ਼ਮ ਨਹੀਂ ਥੇ (ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ, 1979)<ref name="geetmala"/> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕਰ ਆ ਗਿਆ<ref name="geetmala"/> # ਅਪਨੋਂ ਕੇ ਸਿਤੰਬ ਹਮਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ<ref name="geetmala"/> # ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੈਂ ਏ ਡੋਸੇ ਯਹ ਮਨਯਾਰ ਕਿਓ ਹੈ।<ref name="geetmala"/> # ਤੁਹੀ ਤੋ ਹੈ ਰਾਧਾ ਕਾ ਸ਼ਾਮ (ਭਗਤੀ ਗੀਤ) == ਰਚਨਾਵਾਂ == # ਅਗਰ ਹਮ ਕਹੇਂ ਔਰ ਵੋ ਮੁਸ੍ਕੁਰਾ <ref name="wisconsin">{{Cite web |title=Songs of Sudarshan Faakir |url=http://pages.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/isongs/indexes/lyrics/sudarshan_faakir.html |access-date=9 June 2014 |website=pages.cs.wisc.edu |publisher=Navin - University of Wisconsin}}</ref> # ਤੇਰੀ ਆਂਖੋਂ ਮੇਂ ਹਮਨੇ ਕਿਆ ਦੇਖਾ <ref name="Manish_Payale">{{Cite web |title=Songs of Sudarshan Faakir |url=https://www.youtube.com/watch?v=YpX2Nrvx_ek&list=RDGMEMGrteXtxPBPAdTt0v8Udy3w&index=2}}</ref> # ਗਮ ਬੜੇ ਆਤੇ ਹੈਂ ਕਾਤਿਲ ਕੀ ਨਿਗਾਹ ਕੀ ਤਰਹ <ref name="wisconsin" /> # ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਕੀ ਕੋਈ ਦਵਾ ਨਾ ਕਰੋ <ref name="wisconsin" /> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕੇ ਆ ਗਿਆ <ref name="wisconsin" /> # ਯੇ ਦੌਲਤ ਭੀ ਲੇ ਲੋ, ਯੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਭੀ ਲੇ ਲੋ (1987 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆਜ' ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="wisconsin" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਆਨਾ, ਆਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ (1979 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ) <ref name="wisconsin" /> # ਹੋ ਜਾਤਾ ਹੈ ਕੈਸੇ ਪਿਆਰ, ਨਾ ਜਾਨੇ ਕੋਈ (1992 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਯਲਗਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="geetmala">{{Cite web |title=Songs of Sudarshan Kaafir |url=http://hindigeetmala.net/lyricist/sudarshan_faakir.php |access-date=9 June 2014 |website=Hindi Geet Mala |publisher=Hindi Geetmala}}</ref> # ਬੇਜ਼ੁਬਾਨੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਨਾ ਹੋ ਜਾਏ (ਗ਼ੈਰ-ਫ਼ਿਲਮ) <ref name="geetmala" /> # ਫਿਰ ਆਜ ਮੁਝੇ ਤੁਮਸੇ ਬਸ ਇਤਨਾ ਬਤਾਨਾ ਹੈ (1987 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਜ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ) <ref name="geetmala" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੈਂ ਜਬ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਗਮ ਨਹੀਂ (1979 ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੂਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ) <ref name="geetmala" /> # ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੁਝੇ ਜੀਆ ਹੈ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਹਰ ਖੁਦ ਮੈਨੇ ਪੀਆ ਹੈ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ <ref name="geetmala" /> # ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੀ ਸਹਰ ਲੇਕ ਆ ਗਯਾ <ref name="geetmala" /> # ਪੱਥਰ ਕੇ ਖੁਦਾ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਨਮ ਅਪਨੋ ਕੇ ਸਿਤਮ ਹਮ ਸੇ ਬਤਾਏ ਨਹੀਂ ਜਾਤੇ <ref name="geetmala" /> # ਆਜ ਕੇ ਦੌਰ ਮੇ ਏ ਦੋਸਤ ਯੇ ਮੰਜ਼ਰ ਕਯੋਂ ਹੈ <ref name="geetmala" /> # "ਬਰਸਾਤ ਕੇ ਮੌਸਮ ਮੇਂ" ਨਾਜ਼ਾਇਜ਼ ਤੋਂ [1995] <ref> {{Citation |last=Tips Official |title=Barsaat Ke Mausam Mein - Naajayaz {{!}} Naseeruddin Shah & Ajay Devgn {{!}} Kumar Sanu & Roop Kumar Rathod |date=2011-07-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=KE9FCDyOcjM |access-date=2017-05-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1934]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2008]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 0swc9p1r02sltg9p4ckrkd1qfv1io5n 0 77957 840819 709691 2026-06-15T04:26:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840819 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ | background = ਸੋਲੋ ਸਿੰਗਰ | image = Melt-2013-James Blake-7 (cropped) (cropped).jpg | caption = ਮੈਲਟ ਫੈਸਟੀਵਲ 2013 'ਤੇ ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ | alias = {{hlist|ਹਾਰਮੋਨੀਮਿਕਸ|ਵਨ-ਟੇਕ ਬਲੇਕ}} | birth_name = ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਲਿਥਰਲੈਂਡ | birth_date = {{birth date and age|1988|9|26|df=y}} | birth_place = [[ਲੰਡਨ]], ਇੰਗਲੈਂਡ<!--No boroughs/neighborhoods, just cities per format.--> | genre = {{hlist|[[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ]]|ਸਮਕਾਲੀ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ|ਬਾਸ ਸੰਗੀਤ|ਸੋਲ ਸੰਗੀਤ|ਪੋਸਟ-ਡਬਸਟੇਪ}} | occupation = {{hlist|ਗਾਇਕ | ਗੀਤਕਾਰ | ਬਹੁ-ਸਾਜ਼ੀ| ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ}} | instrument = {{hlist|ਵੋਕਲਸ |ਪਿਆਨੋ |ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰ}} | years_active = 2009–present | label = {{hlist|1-800 ਡਾਇਨਾਸੌਰ|ਆਰ ਐਂਡ ਐੱਸ |ਐਟਲਾਸ |ਏ ਐਂਡ ਐਮ |ਪੋਲੀਡੋਰ ਯੂਨੀਵਰਸਲ ਰਿਪਬਲਿਕ |ਹੇਸਲ ਆਡੀਓ}} | associated_acts = {{hlist|ਬ੍ਰਾਇਨ ਐਨੋ| ਮਾਉਂਟ ਕਿੰਬੀ|ਵ ਨੈਵਰ||[[ਟਰੈਵਿਸ ਸਕੌਟ]]}} | website = {{URL|https://www.jamesblakemusic.com}} }} '''ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਲਿਥਰਲੈਂਡ''' (ਜਨਮ 26 ਸਤੰਬਰ 1988),<ref name="youtube.com">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=pH2Bw8dusHg|title=James Blake on his 23rd Birthday, Limit To Your Love|publisher=YouTube|date=26 September 2011|accessdate=18 February 2013}}</ref> '''ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ''' ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਇੱਕ ਲੰਡਨ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸੰਗੀਤ]] ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ ਹੈ।<span class="cx-segment" data-segmentid="169"></span> ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2010 ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਈਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਤਿੱਕੜੀ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਵੈ-ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲੋਚਨਾ ਨਾਜ਼ੁਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="allmusic bio">{{cite web|title=James Blake – Biography & History|url=https://www.allmusic.com/artist/james-blake-mn0002435745/biography|website=[[AllMusic]]|accessdate=26 January 2018}}</ref> ਉਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਐਲਬਮ ਓਵਰਗ੍ਰਾਉਂ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਤੌਰ [[ਮਰਕਰੀ ਪ੍ਰਾਇਜ਼]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="imorecords">{{cite web |url=http://www.imorecords.co.uk/drumandbasslabels/ministry-of-sound-biography |title=Ministry of Sound Biography – The IMO Records Blog |publisher=Imorecords.co.uk |date=3 November 2011 |accessdate=18 February 2013 |archive-date=1 ਅਗਸਤ 2012 |archive-url=https://archive.today/20120801221301/http://www.imorecords.co.uk/drumandbasslabels/ministry-of-sound-biography |url-status=dead }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਕਲਾਕਾਰ ਲਈ 2014 ਵਿੱਚ ਬਲੇਕ ਨੂੰ [[ਗ੍ਰੈਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/5819883/grammy-awards-2014-full-nominations-list-complete-nominees|title=Grammy Awards 2014: Full Nominations List|date=7 December 2013|work=Billboard|accessdate=22 September 2014}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਤੀਜਾ ਐਲਬਮ 'ਦਿ ਕਲਰ ਇਨ ਐਨੀਥਿੰਗ' ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web |url=https://www.rollingstone.com/music/news/james-blake-releases-surprise-the-colour-in-anything-album-20160505 |title=James Blake Releases Surprise 'The Colour in Anything' Album |work=[[Rolling Stone]] |first=Althea |last=Legaspi |date=5 May 2016 |accessdate=6 May 2016 |archive-date=7 ਮਈ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507130247/http://www.rollingstone.com/music/news/james-blake-releases-surprise-the-colour-in-anything-album-20160505 |dead-url=yes }}</ref> ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ [[ਮਾਉਂਟ ਕਿਮੀ]] ਅਤੇ [[ਬੋਨ ਆਈਵਰ]] ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ [[ਕੇਂਦ੍ਰਿਕ ਲੇਮਰ]], ਬਿਓਂਸੀ, [[ਵਿੰਸ ਸਟੇਪਲਸ]] ਅਤੇ [[ਫ੍ਰੈਂਕ ਓਸ਼ੀਅਨ]] ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="allmusic bio"/> ਬਲੇਕ ਨੇ ਉਪਨਾਮ ਹਾਰਮਨੀਮਿਕਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੀਮਿਕਸ ਵਰਕ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="allmusic bio"/> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਜੇਮਜ਼ ਲਾਇਥਰਲੈਂਡ]] ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.thefader.com/2011/02/11/james-blake-re-conquers-the-bbc-covers-his-dad-and-joni-mitchell |title=James Blake Re-Conquers The BBC, Covers His Dad and Joni Mitchell « The FADER |publisher=Thefader.com |date=11 February 2011 |accessdate=11 April 2013}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਿਆਨੋ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ<ref name="pitchfork">{{cite web|last1=Pytlik|first1=Mark|title=James Blake|url=http://pitchfork.com/features/interview/7941-james-blake/|website=[[Pitchfork Media]]|accessdate=13 August 2016}}</ref> ਕਲਾਸੀਕਲ ਟਰੇਨਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰੈਜੂਂਜ ਪਾਰਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਵਿਨਚਮੋਰ ਹਿੱਲ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲਾਤੀਮਰ ਸਕੂਲ, ਐਡਮੰਟਨ ਵਿਖੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਗੋਲਡਸਿਮਥ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/education/universityeducation/student-life/10268868/James-Blake-my-university-experience.html |title=Interview: My university experience « The Telegraph |publisher=Thetelegraph.co.uk | first=Rhiannon | last=Edwards|date=5 September 2013 |accessdate=28 September 2013}}</ref> ਸਕੂਲੇ ਵਿੱਚ, ਬਲੇਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ "ਬਾਸ ਸੁਸਾਇਟੀ" ਸੰਗੀਤ ਰਾਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟੈਂਸ, ਸਕਰੀਮ ਅਤੇ ਬੈਂਗਾ ਵਰਗੇ ਯੂਕੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== [[File:James Blake.jpg|thumb|250px|left|ਜੂਨ 2011 [[ਗਲਸਟਨਬਰੀ ਫੈਸਟੀਵਲ]] ਵਿੱਚ ਜੇਮਜ਼ ਬਲੇਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ]] ਬਲੈਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੈਗਰੂਮ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਜੁਲਾਈ 2009 ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਏਅਰ ਐਂਡ ਲਾਕ ਇਸਫੋਫ" ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਮੈਗਿੰਸਟ ਰਿਕਾਰਡ ਲੇਬਲ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੇਮ ਹੇਕਕ, ਐਕਸਟੈਂਡਡ ਪਲੇਅ ਬੀਬੀਸੀ ਰੇਡੀਓ 1 ਡੀਜੇ ਗਿਲਸ ਪੀਟਰਸਨ ਦੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Gilles Peterson">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00scy17 |title=Radio 1 Programmes – Gilles Peterson, James Blake Live In The Studio |publisher=BBC |date=19 May 2010 |accessdate=12 December 2010}}</ref> ==ਸੰਗੀਤਕ ਸ਼ੈਲੀ== ਬਲੇਕ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਂਸ ਅਤੇ ਬਾਸ ਸਟਾਈਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ]] ਕੰਮ<ref name="line">{{cite web|last1=Haddrill|first1=Matthew|title=James Blake – Overgrown|url=http://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/james-blake-overgrow-122739|website=The Line of Best Fit|accessdate=10 May 2016}}</ref> ਹਨ, (ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2-ਕਦਮ ਅਤੇ ਬਰੀਡ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਇਸਟਿਕਸ ਦਾ ਸਟਾਰ ਡਬਸਟੈਪ) ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ '90s ਟਰਿੱਪ ਹੌਪ ਅਤੇ ਆਰ ਐੰਡ ਬੀ।<ref name="ebeats">{{cite web|last1=[[Mark Fisher (theorist)|Mark Fisher]]|title=The Secret Sadness of the 21st Century|url=http://www.electronicbeats.net/mark-fisher-recommends-james-blakes-overgrown/|website=[[Electronic Beats]]|accessdate=10 May 2016|archive-date=11 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611091508/http://www.electronicbeats.net/mark-fisher-recommends-james-blakes-overgrown/|url-status=dead}}</ref><ref name="p4kvocab">{{cite web|last1=Bevan|first1=David|title=New Vocabulary|url=http://pitchfork.com/features/article/7886-new-vocabulary/|website=[[Pitchfork Media]]|accessdate=10 May 2016}}</ref> 2010 ਈਪੀਜ਼ (ਬੇਲਸ ਸਕੈਚ, ਸੀ.ਐੱਮ.ਯੂ.ਕੇ., ਅਤੇ ਕਲੇਵੀਅਰਕੇਕੇ) ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤ੍ਰਿਭੁਣਾ 'ਤੇ, ਬਲੈਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼' 90 ਦੇ ਆਰ ਐਂਡ ਬੀ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬਾਸ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀਜ਼, ਅਤੇ ਨਿਊਨਤਮ, ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਰੇਹੈਮਜ਼ ਤੋਂ ਵੋਕਲ ਨਮੂਨੇ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਜਾਂ ਸੰਸਾਧਿਤ ਹੈ।<ref name="ebeats"/><ref name="ra">{{cite web|last1=Miller|first1=Derek|title=James Blake – James Blake: RA Review|url=https://www.residentadvisor.net/review-view.aspx?id=8630|website=[[Resident Advisor]]|accessdate=10 May 2016|archive-date=24 ਨਵੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124021040/http://www.residentadvisor.net/review-view.aspx?id=8630|dead-url=yes}}</ref><ref name="p4k">{{cite web |title=James Blake: CMYK EP |first=Mike|last=Powell |date=24 May 2010 |url=http://pitchfork.com/reviews/albums/14229-cmyk-ep/ |accessdate=26 February 2012}}</ref> ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਲੇਕ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ "ਪੋਸਟ-ਡਬਸਟੈਪ" ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੈਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ [[ਸ਼ੈਲੀ]] ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/learningzone/clips/a-profile-of-james-blake-post-dubstep-artist/11912.html |title=A profile of James Blake – post-dubstep artist |publisher=[[BBC News]] |date=6 January 2011}}</ref><ref name=S>{{cite web |url=https://www.spin.com/2011/03/listen-10-post-dubstep-artists-who-matter/ |title=10 Post-Dubstep Artists Who Matter |last=Aaron |first=Charles |work=[[Spin (magazine)|Spin]] |date=4 March 2011 |access-date=11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-date=19 ਜੁਲਾਈ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180719084253/https://www.spin.com/2011/03/listen-10-post-dubstep-artists-who-matter/ |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|colwidth=30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{commons category|James Blake (musician)|ਜੇਮਸ ਬਲੇਕ}} * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://jamesblakemusic.com/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਇਕ]] 22u7kx4bd94q28tf7uxnpa1ktue2qjw 0 92745 840809 601728 2026-06-14T22:14:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840809 wikitext text/x-wiki '''ਕਿਰਨ ਹੱਕ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਮਾਡਲ ਹੈ (ਜਨਮ 26 ਅਕਤੂਬਰ 1988 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]])<ref>{{Cite web|url=http://www.profilepk.com/Kiran-Haq_573.html|title=Kiran Haq|website=www.profilepk.com|access-date=2016-04-05|archive-date=2016-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20160330063207/http://www.profilepk.com/Kiran-Haq_573.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://showbizpak.com/kiran-haq-biography-profile-and-pictures/|title=Kiran Haq: Biography, Profile and Pictures!|website=Pakistan Showbiz|language=en-US|access-date=2016-04-05|archive-date=2016-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406125735/http://showbizpak.com/kiran-haq-biography-profile-and-pictures/|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਰੀਅਰ == ਹੱਕ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਟੇਲਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਨ ਗਈ। 2014 ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਏ ਅਜਨਬੀ ਲੜੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਉਫਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਿਹੜਾ ਕੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਏ-ਪਲਸ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲੜੀਵਾਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਟੀ.ਵੀ. ਨੇ ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.televisionpost.com/television/zindagi-to-air-shehr-e-ajnabi-from-3-february/|title=Zindagi to air ‘Shehr E Ajnabi’ from 3 February {{!}} TelevisionPost.com|website=www.televisionpost.com|access-date=2016-04-05|archive-date=2016-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221222417/http://www.televisionpost.com/television/zindagi-to-air-shehr-e-ajnabi-from-3-february/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fashiontrends.pk/pakistani/designers/kiran-haq-pictures-and-profile/|title=Kiran Haq Pictures And Profile - Fashion 2015|website=www.fashiontrends.pk|access-date=2016-04-05}}</ref> == ਡਰਾਮਾ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ਸਾਲ !ਲੜੀਵਾਰ !ਭੂਮਿਕਾ !ਚੈਨਲ |- | 2011 | ''ਅਕਬਰੀ ਅਸਘਰੀ'' |ਸ਼ਾਬੋ | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.<br> ]] |- | 2012 | ''ਬਾਨੋ ਬਜ਼ਾਰ'' | ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ.<br> |- | 2012 | ''ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਸੌਕਤ ਅਲੀ'' | ਏ ਪਲਸ ਏਂਟਰਟੇਨਰ |- | 2012 | ਮੀ ਰਕਸਮ | ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ. |- | 2012 | ਸੀਰਤ ਏ ਮੁਸਤਕਿਮ |ਏਕਸਪ੍ਰੈਸ ਏਂਟਰਟੇਨਰ" |- | 2012 | ''ਸਹੇਲੀਆਂ'' |ਪਰਿਸ਼ੇ | ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. |- | 2013 | ''ਲਾਗੇ ਨਾ ਜੀਆ'' |ਜਸਮੀਨ (ਜੈਜ਼) | ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. |- | 2013 |ਹਿਸਾਰ ਏ ਇਸ਼ਕ<br> | ਉਰਦੂ ਵਨ<br> |- | 2013 | ''ਆਏ ਦਸ਼ਟ ਏ ਜੁਨੂਨ'' | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.]] |- | 2014 | ''ਸ਼ਹਿਰ-ਏ-ਅਜਨਬੀ'' |ਉਫਕ | ਏ ਪਲਸ ਏਂਟਰਟੇਨਰ |- | 2014 | ''ਲਵ ਲਾਇਫ ਔਰ ਲਾਹੌਰ'' | ਏ.ਪਲਸ |- | 2014 | ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ'' |ਸੁੰਬਾਈ | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.]] |- | 2015 | ''ਸੰਗਤ'' |ਫ਼ਰਹ | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.]] |- | 2015 | ''ਮਾਨ'' |ਵਫਾ | [[ਹਮ ਟੀਵੀ|ਹਮ ਟੀ.ਵੀ.]] |- | 2015 | ''ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਕਿਆ ਹੋ'' |ਮਹੀਨ | ਪੀ.ਟੀ.ਵੀ. |- | 2016 | ''ਸੰਗਦਿਲ (ਟੀ.ਵੀ. ਲੜੀਵਾਰ)<br> '' |ਸੋਫਿਆ | ਜੀਓ ਏਂਟਰ ਟੇਨਰ |- | 2016 | ''ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਔਰ ਕਿਤਨੇ ਜਖਮ<br> '' |ਐਮਨ | ਟੀ.ਵੀ. ਵਨ ਗਲੋਬਲ<br> |- | 2016 | ਨਾਈਮਤ |ਜ਼ਰਾ | ਅਰੀ ਡਿਜਿਟਲ<br> |- | 2016 |ਕੋਣ ਕਰਤਾ ਹੈ ਵਫਾ<br> | ਏ ਪਲਸ ਏਂਟਰਟੇਨਰ |- | 2017 |ਪਿੰਜਰਾਂ | ਏ ਪਲਸ ਏਂਟਰਟੇਨਰ |- | 2017 | ਖਾਲੀ ਹਾਥ(ਜੀਓ ਟੀ.ਵੀ.) |ਸੋਬਿਆ | ਜੀਓ ਏਂਟਰ ਟੇਨਰ<br> |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * ਸੂਚੀ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ * ਸੂਚੀ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] mdvjf6h9o9mw5lhg287lszdlsxvh6pd 0 93073 840797 759485 2026-06-14T17:15:50Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352862032|Vinod Khanna]]" 840797 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ | image = VinodKhanna.jpg | caption = ਜਨਵਰੀ 2012 ਵਿੱਚ ਖੰਨਾ | native_name = | native_name_lang = | birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1946|10|6}}<ref name="Times">{{cite Death=27 April 2017web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/the-uncensored-vinod-khanna/articleshow/17277243.cms |title=The uncensored Vinod Khanna |publisher=''Times of India'' |date=27 July 2002 |author=Anubha Sawhney |accessdate=9 December 2011}}</ref> | birth_place =[[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਸੂਬਾ, [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]]<br/><small>(ਹੁਣ [[ਖ਼ੈਬਰ ਪੰਖ਼ਤੂਨਖਵਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])</small> | death_date = 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017<ref>http://www.financialexpress.com/entertainment/actor-vinod-khanna-passes-away/644314/</ref> | occupation = ਅਦਾਕਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ | spouse = ਗੀਤਾਂਜਲੀ (1971–1985 ਤਲਾਕ) <br> ਕਵਿਤਾ (1990–ਵਰਤਮਾਨ) | children = [[ਰਾਹੁਲ ਖੰਨਾ]] (ਪੁੱਤਰ)<br>[[ਅਕਸ਼ੇ ਖੰਨਾ]] (ਪੁੱਤਰ)<br>ਸਾਕਸ਼ੀ ਖੰਨਾ (ਪੁੱਤਰ)<br>ਸ਼ਰਧਾ ਖੰਨਾ (ਪੁੱਤਰੀ) | imagesize = | yearsactive = | othername = | homepage = }} '''ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ''' (6 ਅਕਤੂਬਰ 1946 – 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਸਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਉੱਘੇ ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ ਵੀ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ 1968 ਤੋਂ 2013 ਦੌਰਾਨ 141 ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। 27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017<ref>[http://www.news18.com/news/movies/veteran-actor-vinod-khanna-passes-away-at-70-1385173.html Vinod Khanna Dies at 70 After Battle With Cancer]</ref> ਨੂੰ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਨ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ==ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਖੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਨੂੰ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਿਸ਼ਨਚੰਦ ਖੰਨਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਕਮਲਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/happy-birthday-vinod-khanna_144028.html|title=Happy birthday Vinod Khanna|work=Zee News|access-date=2017-04-27|archive-date=2016-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315061051/http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/happy-birthday-vinod-khanna_144028.html|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ [[ਮੁੰਬਈ]] ਆ ਗਿਆ। ਖੰਨਾ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸੇਂਟ ਜ਼ੇਵੀਅਰ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। 1957 ਵਿੱਚ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਹੁਣ ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ਵਾਲੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਦੁਬਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਜਾਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਨਾਸਿਕ ਨੇੜਲੇ ਦਿਓਲਾਲੀ ਵਿਖੇ ਬਣੇ ਬਰਨਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਖੰਨਾ ਨੇ "ਸੋਲਵਾਂ ਸਾਲ" ਅਤੇ "ਮੁਗ਼ਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ" ਕ੍ਰਿਤ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਵੱਲ ਰੂਚੀ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ। ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਨੇ ਸਿਡਨਹਮ ਕਾਲਜ, ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਸੀ। ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ== {{ਅਨੁਵਾਦ}} {| class="wikitable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! Year !! Film !! Role !! Notes |- |rowspan="1"| 2015 || ''[[Dilwale (2015 film)|Dilwale]]'' || Randhir Bakshi || |- | 2014 || ''[[Koyelaanchal]]'' || Saryu Bhan Singh ''aka'' Maalik || |- | 2013 || ''[[Ramaiya Vastavaiya]]'' || Station Master || |- |rowspan="2"| 2012 || ''[[Dabangg 2]]'' || Prajapati Pandey || |- | ''[[Players (film)|Players]]'' || Victor Braganza || |- |rowspan="2"| 2010 || ''[[Dabangg]]'' || Prajapati Pandey || |- | ''[[Red Alert: The War Within]]'' || Krishnaraj || |- |rowspan="3"| 2009 || ''[[99 film|99]]'' || JC || |- | ''[[Wanted (2009 film)|Wanted]]'' || Retd. Police Officer Shrikant Shekhawat || |- |''Fast forward'' || || |- |rowspan="2"| 2008 || ''[[Ek Thi Rani Aisi Bhi]]'' || Jivajirao Scindia || |- | ''[[Halla Bol]]'' || Himself || Special Appearance |- |rowspan="3"| 2007 || ''[[Godfather (2007 film)|Godfather]]'' || || |- | ''[[Risk (2007 film)|Risk]]'' || Khalid Bin Jamal (As Randeeb Hooda || |- | ''[[Chooriyan]]'' || || |- || 2005 || ''[[Pehchaan: The Face of Truth]]'' || Advocate Deepak Khanna || |- || 2004 || ''Bhola in Bollywood'' || Himself || Special Appearance |- |rowspan="2"| 2002 || ''[[Kranti (2002 film)|Kranti]]'' || Awadesh Pratap Singh|| |- | ''[[Leela (2002 film)|Leela]]'' || Nashaad || |- || 2001 || ''[[Deewaanapan]]'' || Ranvir Choudhary || |- |rowspan="3"| 1997 || ''[[Dus (1997 film)|Dus]]'' || General || Incomplete |- | ''[[Himalay Putra]]'' || ACP Suraj Khanna || Also Producer of the film |- |''[[Dhaal]]'' || Inspector Varun Saxena || |- || 1996 || ''[[Muqadama]]'' || Captain Ajit Singh || |- || 1995 || ''[[Janam Kundli]]'' || Randhir 'Junior' Mehra || |- |rowspan="3"| 1994 || ''[[Eena Meena Deeka]]'' || Deeka || |- | ''[[Ekka Raja Rani]]'' || Ashwini Bhave || |- | ''Pyar Ka Rog'' || Army Officer || |- |rowspan="2"| 1993 || ''[[Kshatriya (film)|Kshatriya]]'' || Raja Jaswant Singh (Mirtagarh) || |- | ''[[Insaniyat Ke Devta]]'' || Balbir || |- |rowspan="6"| 1992 || ''[[Parampara (1993 film)|Parampara]]'' || Thakur Prithvi Singh || |- | ''[[Humshakal]]'' || Insp. Vinod/Sunil Kumar/Dadu Kaliya || |- | ''[[Nishchaiy]]'' || Ravi Yadav || |- | ''Maarg'' || || |- | ''[[Police Aur Mujrim]]'' || DSP Vishal Khanna || |- | ''[[Waqt Ka Badshah]]'' || || |- |rowspan="4"| 1991 || ''[[Khoon Ka Karz]]'' || Karan || |- | ''[[Farishtay]]'' || Dheeru || |- | ''[[Dharam Sankat]]'' || Birju || |- | ''[[Garajna]]'' || || |- |rowspan="7"| 1990 || ''[[Muqaddar Ka Badshaah]]'' || Naresh || |- | ''[[Jurm (1990 film)|Jurm]]'' || Inspector Shekhar Varma || |- | ''[[C.I.D. (1990 film)|CID]]'' || Police Inspector Veer Sehgal || |- | ''[[Lekin...]]'' || Samir Yogi || |- | ''[[Maha-Sangram]]'' || Vishal || |- | ''[[Kaarnama]]'' || Suraj || |- | ''Patthar Ke Insan'' || Arjun || |- |rowspan="5"| 1989 || ''[[Chandni]]'' || Lalit Khanna || |- | ''[[Batwara]]'' || Vikram Singh || |- | ''[[Suryaa: An Awakening]]'' || Suraj Singh || |- | ''[[Mahaadev]]'' || Arjun Singh || |- | ''[[Ustaad (1989 film)|Ustaad]]'' || || |- |rowspan="4"| 1988 || ''[[Dayavan]]'' || Shakti Vellu/ Dayavan || |- | ''[[Rihaee (1988 film)|Rihaee]]'' || Amarji || |- | ''[[Aakhri Adaalat]]'' || Inspector Amar Kaushal || |- | ''[[Faisla]]'' || Birju || |- |rowspan="4"| 1987 || ''[[Insaaf (1987 film)|Insaaf]]'' || Avinash Kapoor || |- | ''[[Satyamev Jayate (1987 film)|Satyamev Jayate]]'' || Police Inspector Arjun Singh || |- | ''Zameen'' || || |- | ''Raj Kapoor'' || Himself || Special Appearance (during funeral) |- ||1983 || ''[[Daulat Ke Dushman]]'' || Vinod || |- |rowspan="5"| 1982 || ''[[Rajput]]'' || Bhanu || |- | ''Raaj Mahal'' || || |- | ''[[Insaan (1982 film)|Insaan]]'' || || |- | ''[[Daulat (1982 film)|Daulat]]'' || Ravi/ Kunwar Dilip Singh || |- | ''Taaqat'' || || |- |rowspan="4"| 1981 || ''Ek Aur Ek Gyarah'' || || |- | ''[[Khuda Kasam (1981 film)|Khuda Kasam]]'' || Sumer Singh || |- | ''Jail Yatra'' || Raju Verma || |- | ''[[Kudrat]]'' || Dr. Naresh Gupta || |- |rowspan="5"| 1980 || ''[[The Burning Train]]'' || Vinod Verma || |- | ''[[Qurbani (1980 film)|Qurbani]]'' || Amar ||Nominated, [[Filmfare Best Actor Award]] |- | ''Garam Khoon'' || || |- | ''Zalim'' || || |- | ''[[Bombay 405 Miles]]'' || Kanhaiya || |- |rowspan="5"| 1979 || ''[[Lahu Ke Do Rang (1979 film)|Lahu ke Do Rang]]'' || Inspector Raj Singh / Gopi Lathuria || |- | ''[[Do Shikaari]]'' || Satish || |- | ''Yuvraaj'' || Gajendra/ Vikramdev || |- | ''[[Meera (1979 film)|Meera]]'' || Rana Bhojraj Sesodia || |- | ''[[Sarkari Mehmaan]]'' || Anand || |- |rowspan="7"| 1978 || ''[[Main Tulsi Tere Aangan Ki]]'' || Ajay Chouhan || |- | ''[[Daku Aur Jawan]]'' || || |- | ''[[Muqaddar Ka Sikander]]'' || Vishal Anand || Nominated, [[Filmfare Best Supporting Actor Award]] |- | ''[[Aakhri Daku]]'' || || |- | ''[[Khoon Ka Badla Khoon]]'' || || |- | ''[[Khoon Ki Pukaar]]'' || Sher Singh/Amrit || |- | ''[[Inkaar (1978 film)|Inkaar]]'' || CID Officer Amarnath "Amar" Gill || |- |rowspan="9"| 1977 || ''[[Parvarish (1977 film)|Parvarish]]'' || Kishan || |- | ''[[Adha Din Adhi Raat]]'' || || |- | ''[[Amar Akbar Anthony]]'' || Amar || |- | ''[[Khoon Pasina]]'' || Aslam Sher Khan / Shera || |- | ''[[Hatyara]]'' || Vijay D. Singh/Inspector Ajay Singh || |- | ''[[Aap Ki Khatir (1977 film)|Aap Ki Khatir]]'' || Sagar || |- | ''Jallian Wala Bagh'' || || |- | ''[[Maha Badmaash]]'' || || |- | ''[[Chor Sipahee]]'' || Raja Dada / Raja Khanna || |- |rowspan="5"| 1976 || ''[[Hera Pheri (1976 film)|Hera Pheri]]'' || Ajay || Nominated, [[Filmfare Best Supporting Actor Award]] |- | ''[[Lagaaam]]'' || || |- | ''[[Nehle Pe Dehla]]'' || || |- | ''[[Shankar Shambhu]]'' || Pappu R. Singh/Shambhu L. 'Chhotey Thakur' Singh || |- | ''[[Shaque]]'' || Vinod Joshi || Nominated, [[Filmfare Best Actor Award]] |- |rowspan="4"| 1975 || ''[[Zameer (1974 film)|Zameer]]'' || Daku Suraj Singh / Chimpoo || |- | ''[[Qaid (film)|Qaid]]'' || Advocate Jai Saxena || |- | ''[[Prem Kahani (1975 film)|Prem Kahani]]'' || Sher Khan || |- | ''[[Sewak]]'' || || |- |rowspan="6"| 1974 || ''[[Haath Ki Safai]]'' || Shankar Kumar || '''Winner''', [[Filmfare Best Supporting Actor Award]] |- | ''[[Imtihan]]'' || Pramod Sharma || |- | ''[[Kunwara Baap (1974 film)|Kunwara Baap]]'' || Police Inspector Ramesh || Guest Appearance |- | ''[[Patthar Aur Payal]]'' || Surajbhan Singh 'Sarju' || |- | ''[[Chowkidar]]'' || Gopal || |- | ''[[Farebi]]'' || || |- |rowspan="8"| 1973 || ''[[Kuchhe Dhaage]]'' || Thakur Lakhan Singh || |- | ''[[Aarop]]'' || Subhash || |- | ''[[Achanak (1973 film)|Achanak]]'' || Major Ranjeet Khanna || |- | ''[[Anokhi Ada]]'' || Gopal || |- | ''[[Dhamkee]]'' || || |- | ''Gaddar'' || Inspector Raj Kumar 'Raja' || |- | ''[[Paanch Dushman]]'' || || |- | ''[[Pyaar Ka Rishta]]'' || || |- |rowspan="6"| 1972 || ''[[Parichay]]'' || Amit || |- | ''[[Do Yaar]]'' || || |- | ''[[Ek Bechara]]'' || || |- | ''[[Ek Hasina Do Diwane]]'' || Prakash || |- | ''[[Ek Khiladi Bawan Pattey]]'' || || |- | ''[[Parchhaiyan (film)|Parchhaiyan]]'' || || |- |rowspan="12"| 1971 || ''[[Mera Gaon Mera Desh]]'' || Jabbar Singh || |- | ''[[Reshma Aur Shera]]'' || Vijay Singh || |- | ''[[Mere Apne]]'' || Shyam || |- | ''[[Elaan (1971 film)|Elaan]]'' || Ram Singh || |- | ''[[Hungama (1971 film)|Hungama]]'' || Preetam || |- | ''[[Rakhwala]]'' || Shyam || |- | ''[[Preetam]]'' || Anil Thakur || |- | ''[[Jaane-Anjaane]]'' || Police Inspector Hemant || |- | ''[[Dost Aur Dushman]]'' || || |- | ''[[Hum Tum Aur Woh]]'' || Vijay || |- | ''[[Memsaab (film)|Memsaab]]'' || Arjun || |- | ''[[Guddi (1971 film)|Guddi]]'' || Himself || shooting of ''[[Mere Apne]]'' (uncredited) |- |rowspan="4"| 1970 || ''[[Sachaa Jhutha]]'' || Inspector Pradhan || |- | ''[[Aan Milo Sajna]]'' || Anil Choudhury || |- | ''[[Mastana]]'' || Police Inspector Prasad || |- | ''[[Purab Aur Paschim]]'' || Gopi's groom || |- || 1969 || ''Nateeja'' || || |- || 1968 || ''Man Ka Meet'' || || |} == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਅਕਤੂਬਰ 1946 ਨੂੰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ (ਹੁਣ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ ਖੰਨਾ ਦੇ ਘਰ [[ਖੱਤਰੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੂ|ਹਿੰਦੂ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":14">{{Cite web |date=6 October 2013 |title=Happy birthday Vinod Khanna |url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity/happy-birthday-vinod-khanna_144028.html |access-date=14 March 2016 |website=Zee News}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਕਪੜੇ ,ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Sawhney |first=Anubha |date=27 July 2002 |title=The uncensored Vinod Khanna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/the-uncensored-vinod-khanna/articleshow/17277243.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭਰਾ ਪ੍ਰਮੋਦ ਖੰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ''ਦਬੰਗ 3'' (2019) ਲਈ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਖੰਨਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] (ਵਰਤਮਾਨ ਮੁੰਬਈ) ਚਲੇ ਆਏ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/films/2017/04/28/bollywood-star-vinod-khanna-has-died-aged-70/|title=Bollywood star Vinod Khanna has died, aged 70|date=28 April 2017|work=The Daily Telegraph|access-date=28 April 2017|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/films/2017/04/28/bollywood-star-vinod-khanna-has-died-aged-70/|archive-date=12 January 2022}}</ref> ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਨੇ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਸੇਂਟ ਮੈਰੀ ਸਕੂਲ, ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਏ।<ref>{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/people/vinod-khanna-the-debonair-actor-who-will-forever-remain-amar-in-hindi-films-1999900.html|title=Vinod Khanna—The debonair actor who will forever remain 'Amar' in Hindi films!|date=27 April 2017|work=Zee News|access-date=27 April 2017|language=en}}</ref> ਸੰਨ 1957 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ [[ਦਿੱਲੀ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ 1960 ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਬੰਬਈ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ ਨੂੰ [[ਨਾਸ਼ਿਕ|ਨਾਸਿਕ]] ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਦਿਓਲਾਲੀ]] ਦੇ ਬਾਰਨਜ਼ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬੋਰਡਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਖੰਨਾ ਨੇ ਸੋਲਵਾ ਸਾਲ ਅਤੇ ''[[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]]'' ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੇਖੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name=":13">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/delhi-times/The-uncensored-Vinod-Khanna/articleshow/17277243.cms|title=The uncensored Vinod Khanna|work=The Times of India|access-date=28 April 2017}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਿਡਨਹੈਮ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਕਾਮਰਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=My government |url=https://india.gov.in/my-government/indian-parliament/vinod-khanna |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708135211/https://www.india.gov.in/my-government/indian-parliament/vinod-khanna |archive-date=8 July 2018}}</ref> ਖੰਨਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਸ੍ਟ੍ਰਡ ਵੀਕਲੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਰਸਾਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਟੈਸਟ ਖਿਡਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਕੁੰਦਰਨ) ਨਾਲ ਨਿਰਪੱਖ ਕ੍ਰਿਕਟ ਖੇਡਦਾ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੈਂ [[ਗੁੰਡੱਪਾ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ|ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ]] ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਪਿਆਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਹੈ ਨਾ ਕਿ ਫਿਲਮਾਂ ! <ref>{{Cite web |title=Actor, seeker: A star trek ends |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/actor-seeker-neta-a-stars-trek-ends/articleshow/58409126.cms= |website=The Times of India}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{commons category}} * {{IMDb name|id=0451396|name=Vinod Khanna}} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20071211120409/http://164.100.24.209/newls/Biography.aspx?mpsno=197 |date=11 December 2007 |title=Parliamentary Biography }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2017]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ 2014–2019]] k2v5s3pelszng4qaya35hs1ii8rqqhq 0 98565 840817 751825 2026-06-15T03:44:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840817 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | image = ZRahman.jpg | imagesize = | name = ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ | bangla_name = {{lang|bn|জিয়া হায়দার রহমান}} | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = | death_date = | birth_place = [[ਸਿਲਹਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] | resting_place = | occupation = ਲੇਖਕ | nationality = ਬਰਤਾਨਵੀ | citizenship = | alma_mater = [[ਬਾਇਲਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ]] | period = | genre = | subject = | movement = | notableworks = | awards = |website = {{URL|http://www.ziahaiderrahman.com|ziahaiderrahman.com}} }} '''ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ''' ({{Lang-bn|জিয়া হায়দার রহমান}}, <span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'z' in 'zoom'">z</span><span title="/iː/: 'ee' in 'fleece'">iː</span><span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə</span></span> <span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'h' in 'hi'">h</span><span title="/aɪ/: 'i' in 'tide'">aɪ</span><span title="'d' in 'dye'">d</span><span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə</span><span title="'r' in 'rye'">r</span></span> <span style="border-bottom:1px dotted"><span title="'r' in 'rye'">r</span><span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː</span><span title="'m' in 'my'">m</span><span title="/ə/: 'a' in 'about'">ə</span><span title="'n' in 'nigh'">n</span></span>/</span>{{IPAc-en|z|iː|ə|_|h|aɪ|d|ə|r|_|r|ɑː|m|ə|n}}) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ, ''ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਵ੍ਹੱਟ ਵੀ ਨੋ'', 2014 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/In_the_Light_of_What_We_Know#Critical_Reception Critical reception of ''In the Light of What We Know'']</ref> ਅਗਸਤ 2015 ਵਿਚ, ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਮਜ਼ ਟੇਟ ਬਲੈਕ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/books/2015/aug/17/james-tait-black-prize-goes-to-zia-haider-rahman-debut-novel|title=James Tait Black prize goes to Zia Haider Rahman's debut novel|author=Alison Flood|accessdate=August 17, 2015|newspaper=[[The Guardian]]}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਉਦਘਾਟਨੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਨਾਲਡ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਇਨਾਮ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref name="overamsteluitgevers.nl">[http://www.overamsteluitgevers.nl/post/?N_ID=1369 "Hollands Dieps congratulates Zia Haider Rahman"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108175057/http://www.overamsteluitgevers.nl/post/?N_ID=1369 |date=2018-01-08 }} 18 September 2016</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹਾਰਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ,<ref>[https://www.radcliffe.harvard.edu/people/zia-haider-rahman "Fellows"] 14 May 2017</ref> ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਫਾਰ ਅਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀ, ਪ੍ਰਿੰਸਟਨ ਵਿੱਚ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੀ ਵਿਜ਼ਟਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[http://ziahaiderrahman.com/events-media/ "About"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017155846/http://ziahaiderrahman.com/events-media/ |date=2017-10-17 }} 22 July 2017</ref> ਰਹਿਮਾਨ, ਨਿਊ ਅਮਰੀਕਾ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀ.ਸੀ. ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਰਿਕ ਅਤੇ ਵੈਂਡੀ ਸਮਿਟ ਫੈਲੋ 2017 ਵੀ ਹੈ।<ref name="newamerica.org">[https://www.newamerica.org/fellows/press-releases/new-america-announces-fellows-class-2017/ "New America Announces Fellows Class of 2017"] 15 September 2016</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਈਕਲ ਅਤੇ ਨੀਨਾ ਸੁਨਡੇਲ ਅਤੇ ਯੇਡੋ ਵਿਖੇ ਜੇਮਜ਼ ਸਿਲਬਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੈਲਮਾ ਸ਼ਾਪੀਰੋ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਇੱਕ ਬਰੂਨੋ ਕਰੇਸਕੀ ਫੋਰਮ, ਵਿਏਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਵੀ ਹੈ। <ref>[http://ziahaiderrahman.com/events-media/ "About"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017155846/http://ziahaiderrahman.com/events-media/ |date=2017-10-17 }} 20 April 2017</ref> == ਪਿਛੋਕੜ == ਰਹਿਮਾਨ ਦਾ ਜਨਮ ਪੇਂਡੂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਲਹਟ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ  ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਦੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਸਿਲਹਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਕੁਝ ਬੰਗਾਲੀ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।<ref>[http://www.wnyc.org/story/light-what-we-know-novel-zia-haider-rahman WNYC The Leonard Lopate Show] 1 May 2014</ref> ਜਦੋਂ ਰਹਿਮਾਨ ਛੋਟਾ ਹੀ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੌਂਸਿਲ ਐਸਟੇਟ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਵੀਰਾਨ ਇਮਾਰਤ ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਬੱਸ ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਵੇਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦਰਜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਸਰਬੰਗੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲਿਆ।  ਗੇਰਨੀਕਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਇੱਕ ਵਿਕਸਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਬੁਰੀਆਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.guernicamag.com/interviews/how-do-you-know/|title=How Do You Know?|last=Jonathan Lee|date=23 October 2014|work=[[Guernica (magazine)|Guernica]]}}</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਬਾਇਲਓਲ ਕਾਲਜ, ਆਕਸਫੋਰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਆਨਰਜ਼ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੈਕਸਿਮਿਲਨੀਅਮ ਅਤੇ ਮਿਊਨਿਖ, ਕੈਮਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗਲੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਵਕੀਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੈਕਟਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਗੋਲਡਮੈਨ ਸਾਕਸ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦ੍ਰਤ, ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>[https://www.theguardian.com/books/2014/jan/12/debut-authors-2014-observer-fiction] 12 January 2014 ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Guardian The Guardian]''.</ref> ਉਸ ਨੇ ਟਰਾਂਸਪੇਰੈਂਸੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਲਈ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Dhaka University|date=3 December 2014|url=http://ziahaiderrahman.com/video-dhaka-university/|access-date=13 ਅਕਤੂਬਰ 2017|archivedate=13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413223316/http://ziahaiderrahman.com/video-dhaka-university/}}</ref> == ਕੰਮ == ਰਹਿਮਾਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ''ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਵ੍ਹੱਟ ਵੀ ਨੋ'' ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੇਮਜ਼ ਵੁੱਡ, ਲੁਈਸ ਅਡਲਰ, ਅਮਿਤਾਵ ਕੁਮਾਰ, ਜੋਇਸ ਕੈਰਲ ਓਟਸ ਅਤੇ ਵੈਂਡੀ ਲੈੱਸਰ ਦੀ ਉੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਖੱਟੀ। ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਤਾਬ ਯਾਦੋ ਵਿਖੇ ਉੱਤਰੀ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web|url=http://arts.gov/art-works/2014/spotlight-yaddo-artist-colony|title=Spotlight on Yaddo Artist Colony|date=3 September 2014|website=[[National Endowment for the Arts|NEA]]}}</ref> == ਹੋਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Zia_Haider_Rahman_-_Kolkata_2015-01-29_5237.JPG|right|thumb|ਰਹਿਮਾਨ ਕੋਲਕਾਤਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ (ਜਨਵਰੀ 2015)]] ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਸਰਕਾਰ ਯਾਦਗਾਰੀ ਲੈਕਚਰ 2015 ਦੇਣ ਲਈ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬੁੱਕ ਫ਼ੇਅਰ ਵੱਲੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। <ref>[http://ziahaiderrahman.com/aks/ "On Freedom of Expression and a Writer's Predicament"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304070210/http://ziahaiderrahman.com/aks/ |date=2016-03-04 }} 29 January 2015</ref> ਉਹ ਫਰਵਰੀ - ਮਾਰਚ 2016 ਵਿੱਚ ਨੀਦਰਲੈਂਡ ਦੇ ਐਮਟਰਡਮ, ਨੀਦਰਲੈਂਡਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ-ਲੇਖਕ ਸੀ।<ref>[http://www.uva.nl/nieuws-agenda/nieuws/uva-nieuws/content7/2016/02/zia-haider-rahman-benoemd-tot-writer-in-residence.html "Zia Haider Rahman benoemd tot writer in residence"] 10 February 2016</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੇ ਮੌਰੀਅਨ ਫਰੀਲੀ ਅਤੇ ਅਨਟੋਨੀਆ ਫਰੇਜ਼ਰ, ਵਿੱਕੀ ਫੈਦਰਸਟੋਨ ਅਤੇ ਪੀਟਰ ਸਟੋਥਾਰਡ ਨਾਲ  2016 ਦੇ ਪੀਈਐਨ ਪਿਨਟਰ ਇਨਾਮ ਦੇ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।ਇਹ ਇਨਾਮ 2009 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲਿਸ਼ ਪੀਈਐਨ ਦੁਆਰਾ ਨੋਬਲ ਲੌਰੇਟ ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ ਹੈਰੋਲਡ ਪੇਂਟਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[http://www.thebookseller.com/news/pen-pinter-prize-judges-announcement-and-expansion-prize-eligibility-322876 "PEN Pinter Prize extends reach beyond UK"] 17 February 2016</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਨਾਮ ਲਈ ਅਨੁਭਵੀ ਲੇਖਕ ਮਾਰਗਰੇਟ ਐਟਵੁੱਡ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। <ref>[https://www.theguardian.com/books/2016/jun/16/margaret-atwood-wins-2016-pen-pinter-prize "Margaret Atwood wins 2016 PEN Pinter prize"] 17 October 2016</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ 15 ਸਤੰਬਰ, 2016 ਨੂੰ ਨਿਊ ਅਮੈਰਿਕਾ ਦੁਆਰਾ 2017 ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਿਊ ਅਮਰੀਕਾ ਫੈਲੋਜ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਾਰਕਾਂ-ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ, ਉਤਪਾਦਕਾਂ, ਪ੍ਰੈਕਟੀਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਡੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਨਤਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। <ref name="newamerica.org"/> ਜ਼ਿਆ ਹੈਦਰ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਇਨ ਦ ਲਾਈਟ ਆਫ ਵ੍ਹੱਟ ਵੀ ਨੋ'' ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਨਾਲਡ ਮੈਕਡੋਨਲਡ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="overamsteluitgevers.nl"/> ਇਹ ਇਨਾਮ ਉਸ ਨਵੇਂ ਲੇਖਕ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਆਲਿਟੀ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਰਹਿਮਾਨ ਦੱਖਣੀ ਨਿਉ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ਿਟਿੰਗ ਫੈਕਲਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸ਼ਨ ਅਤੇ  ਗੈਰ-ਫਿਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੋ-ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਐਮਐਫਏ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>[http://www.marketwired.com/press-release/acclaimed-british-novelist-zia-haider-rahman-to-join-snhu-mfa-as-visiting-faculty-2205518.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518235411/http://www.marketwired.com/press-release/acclaimed-british-novelist-zia-haider-rahman-to-join-snhu-mfa-as-visiting-faculty-2205518.htm |date=2017-05-18 }} 27 March 2017</ref> ਰਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਹਾਵਰਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ ਫੈਲੋ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>[https://globenewswire.com/news-release/2017/06/02/1006335/0/en/Zia-Haider-Rahman-appointed-to-Radcliffe-Fellowship.html] 18 July 2017</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.ziahaiderrahman.com Author's website] * [http://www.abc.net.au/radionational/programs/booksandarts/zia-haider-rahman/6517150 (Audio) ABC RN 'Books & Art'], 3 June 2015 * Wood, James. [http://www.newyorker.com/magazine/2014/05/19/the-world-as-we-know-it "The World As We Know It: Zia Haider Rahman's Dazzling Début"] 19 May 2014, ''The New Yorker'' [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 3ncvngpe69ne7wkj4od8tc4qkxlu7bz 0 99349 840816 586140 2026-06-15T03:42:04Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840816 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Zhalay Sarhadi<br>ژالے سرحدی|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|birth_date={{Birth-date and age|June 11, 1981}}|birth_place=[[Karachi]], [[Sindh]]|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->|nationality=[[Pakistani]]|occupation=Actress, model, VJ|spouse=Amir Anees (m. 2012)|relatives=[[Zia Sarhadi]] (grandfather)<br>[[Khayyam Sarhadi]] (uncle)}}ਜ਼ਹਾਲੇ ਸਰਹਦੀ, ਵੀ ਜ਼ੈਲ ਸਰਹਦੀ ਦੀ ਲਿਖਤ, (ਉਰਦੂ: ژالے سرحدی) (ਜੂਨ 11, 1981 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਵੀ.ਜੇ. ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.tv.com.pk/celebrity/Zhalay-Sarhadi/102|title=Biography of the model and actress, Zhalay Sarhadi|publisher=tv.com.pk|access-date=January 25, 2013}}</ref> S ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਫਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੜੀਵਾਰ ਉਤਰਨ (2010), ਮਧੀਹਾ ਮਾਲੀਆ (2012), ਅਕਸ (2012), ਡਾਇਜੈਸਟ ਰਾਈਟਰ (2014) ਅਤੇ ਰੰਗਾ ਲਾਗਾ(2015) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਰਹੱਦੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਅਮੀਰ ਅਨੀਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਅਨਯਾ ਹੈ। ਉਹ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਅਭਿਨੇਤਾ ਖਯਾਮ ਸਰਹਦੀ (ਦੇਰ ਨਾਲ) ਅਤੇ ਜ਼ੀਆ ਸਰਹਦੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.profilepk.com/Zhalay-Sarhadi_462.html|title=Profile: Zhalay Sarhadi|publisher=profilepk.com|access-date=January 25, 2013|archive-date=ਜਨਵਰੀ 16, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116233441/http://www.profilepk.com/Zhalay-Sarhadi_462.html|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == Zਜ਼ਹਾਲੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਲਿਹਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਰੈਮਪ ਦੀਆਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=http://tribune.com.pk/story/78275/zhalay-sarhadi-the-glamour-girl-of-the-ramp/|title=The glamour girl of the ramp in Pakistan|date=November 22, 2010|work=[[The Express Tribune]]|access-date=January 25, 2013}}</ref>  ਉਸਨੇ ਜਿਓ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਿਆਲਟੀ ਸ਼ੋਅ ਸ਼ਾਂਦੀ ਆਨ ਲਾਇਨ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thenewstribe.com/2012/12/03/appreciation-motivates-me-zhalay-sarhadi/|title=An interview of Sarhadi with The News Tribe|date=December 3, 2012|work=thenewstribe.com|access-date=January 25, 2013|archive-date=ਜਨਵਰੀ 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117000930/http://www.thenewstribe.com/2012/12/03/appreciation-motivates-me-zhalay-sarhadi/|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਜਲਾਇਬੀ ਵਿੱਚ 'ਜਵਾਨੀ' ਨਾਂ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਈਟਮ ਨੰਬਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" |+key ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | 2008 |''[[ਰਾਮਚੰਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ|Ramchand Pakistani]]'' | Lakshmi |- | 2015 |''Jalaibee'' | Bunno |- | 2017 |''Chalay Thay Sath'' | TBA |} === ਟੈਲੀਵਿਜਨ === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਹੁਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ |- | ''Masuri'' | Aimen | | |- | 2012 | ''Aks'' | Zohra | |- | ''Barzakh'' | Sabahat | | |- | ''Chanp Tayyar Hai'' | Fatima | | |- | 2012 | ''Daray Daray Naina'' | Rinek | |- | 2012 | ''Kitni Girhain Baaki Hain'' | Aima | Episode: "Dekh Kabira Dekh" |- | 2012 | ''Kahi Un Kahi'' | Maryam | |- | ''Karachi High'' | Zarrish | | |- | ''Madham Madham'' | Naveen | | |- | 2012 | ''Madiha Maliha'' | Madiha | |- | ''Main Mummy Aur Woh'' |Farzana | | |- | 2008 | ''[[ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਮਿੱਟੀ|Mutthi Bhar Mitti]]'' |Durrain | |- | 2012 | ''Nadamat'' |Sanam | |- | ''Najia'' |Saiqa | | |- | 2011 | ''Sabz Pari Laal Kabootar'' |Fouzia | |- | 2010 | ''Uraan'' |Ayesha | |- | ''Woh Rishtey Woh Natey'' |Atiqa | | |- | 2012 | ''Halka Na Lo'' | Zubia | |- | ''Justuju'' | Sabiha | | |- | 2014-15 | ''[[ਡਾਇਜੈਸਟ ਰਾਈਟਰ|Digest Writer]]'' | Rida Anmol | |- | 2015 | ''Choti Si Ghalat Fehmi'' | Hijaab | |- | 2015 | ''Sartaj Mera Tu Raaj Mera'' |Neelam | |- | 2015 | ''Rang Laaga'' |Seema | |- | 2015 | ''Deemak'' | Hafza | |- | 2017 | ''Dil-e-Jaanam'' | Asma | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|3160387}} * {{facebook|104543335528}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] cbzi8m5pu79o6xl69iyb4ffoj6k3e9o 0 101908 840806 709694 2026-06-14T19:12:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840806 wikitext text/x-wiki {{Infobox software |name = ਐਕੂਆ |screenshot = ਯੁਸੈਮਿਟੀ ਵਿੱਚ ਐਕੂਆ ਕੰਟਰੋਲ.png |screenshot size = 350px |caption = ਐਕੂਆ ਕੰਟਰੋਲ [[ਓਐਸ ਐਕਸ ਯੁਸੈਮਿਟੀ]] ਵਿਚ |developer = [[ਐਪਲ ਇੰਕ.]] |released = {{Start date|2000|01}} |status = ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ |programming language = [[ਸੀ++]]<ref>{{cite web|url=http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |title=The Programming Languages Beacon, v10.0 |first=Vincent |last=Lextrait |date=January 2010 |accessdate=March 14, 2010 |deadurl=yes |archiveurl=https://archive.today/20120530/http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |archivedate=May 30, 2012 }}</ref> |operating system = [[ਮੈਕਓਐਸ]] |genre = [[ਡੈਸਕਟਾਪ ਵਾਤਾਵਰਨ]] |license = [[ਮਲਕੀਅਤ ਸਾਫਟਵੇਅਰ|ਮਲਕੀਅਤ]] [[ਈਯੂਐੱਲਏ]] }} '''ਐਕੂਆ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Aqua''') ਇੱਕ ਗਰਾਫਿਕਲ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੰਟਰਫੇਸ (GUI) ਹੈ ਅਤੇ [[ਐਪਲ]] ਦੇ [[ਮੈਕਓਐਸ]] ਆਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਵਿਜ਼ੁਅਲ ਥੀਮ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{Official website|https://developer.apple.com/library/mac/documentation/UserExperience/Conceptual/OSXHIGuidelines/index.html|name = ਐਪਲ ਹਿਊਮਨ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼}} * {{Cite web|url = http://www.512pixels.net/blog/2014/4/aqua-past-future|title = ਐਪਲ ਦੇ ਐਕੂਆ ਯੂਜ਼ਰ ਇੰਟਰਫੇਸ ਦਾ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ|date = April 24, 2014|website = 512 ਪਿਕਸਲ|last = ਹੈਕੇਟ|first = ਸਟੀਫਨ|access-date = ਦਸੰਬਰ 31, 2017|archive-date = ਮਾਰਚ 25, 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160325222522/http://www.512pixels.net/blog/2014/4/aqua-past-future|url-status = dead}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਭਾਸ਼ਾ]] 983tsza7ifj8dwp9zh3mvb90t4fcraw 0 102741 840801 729080 2026-06-14T17:47:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840801 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਇਸ਼ੀਤਾ ਦੱਤਾ |image=Ishita Dutta at the Club in Andheri (02).jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|08|26}} | birth_place = [[ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ]], [[ਬਿਹਾਰ]], [[ਭਾਰਤ]]<br/>(now in [[ਝਾਰਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]]) | residence = | occupation = ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ | years active = 2011–ਵਰਤਮਾਨ | religion = | spouse = {{marriage|[[ਵਾਤਸਲ ਸੇਠ]]|2017}} | nationality = [[Indian people|ਭਾਰਤੀ]] | relatives = [[ਤਨੂਸ਼੍ਰੀ ਦੱਤਾ]] (ਭੈਣ) | height = {{convert|5|ft|6|in|cm}}<ref>{{cite web|url=http://www.celebsfacts.com/ishita-dutta/|title=Ishita Dutta Facts, Bio|publisher=Celebrity Facts|date=|accessdate=14 September 2017|archive-date=15 ਸਤੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915025240/http://www.celebsfacts.com/ishita-dutta/|url-status=dead}}</ref> | website = }} '''ਇਸ਼ਿਤਾ ਦੱਤਾ''' (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ 1990) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ 'ਦਿਸ਼ਯਮ' (2015) ਅਤੇ 'ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ' ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਏਕ ਘਰ ਬਨਾਉਂਗਾ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਦੱਤਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Ishita-Dutta-Happy-With-Kannada-Debut/2015/01/08/article2608405.ece|title=Ishita Dutta Happy With Kannada Debut|work=The New Indian Express|access-date=8 June 2015|archive-date=3 ਮਈ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503203549/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Ishita-Dutta-Happy-With-Kannada-Debut/2015/01/08/article2608405.ece|url-status=dead}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਦੱਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/8756/|title=Working with Ajay Devgn, Tabu and Nishikant was superb - Ishita Dutta|last=Tuteja|first=Joginder|date=31 July 2015|website=Bollywood Hungama|access-date=2016-08-09|quote=Since I am from Jamshedpur, I tried to remember how I was in school.}}</ref> ਉਹ ਡੀ.ਬੀ.ਏਮ. ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਨਗਰ, ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ. ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ, ਤਨੁਸ਼੍ਰੀ ਦੱਤਾ, ਫਿਮੀਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ / ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ (2004)। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਇਸ਼ਿਤਾ ਦੱਤਾ ਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵੱਤਸਲ ਸ਼ੇਠ ਨਾਲ ਡੇਟਿੰਗ ਸੀ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੜੀ ਰਿਸ਼ਨਟਨ ਸੌਦਾਗਰ - ਬਾਜ਼ੀਗਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ਼ਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਤਸਲ ਨੇ 28 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tatanagarlive.com/entertainment/bollywood-actress-ishita-dutta-jamshedpur-got-married-mumbai|title=Bollywood Actress Ishita Dutta Of Jamshedpur Got Married In Mumbai|work=Tatanagar Live|access-date=26 January 2018|archive-date=26 ਜਨਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126125719/http://www.tatanagarlive.com/entertainment/bollywood-actress-ishita-dutta-jamshedpur-got-married-mumbai|dead-url=yes}}</ref> == ਟੈਲੀਵਿਜਨ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0px; margin-bottom: 10px;" ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸ਼ੋਅ ! scope="col" | ਭੂਮਿਕਾ ! scope="col" | ਚੇਂਨਲ |- | 2013–14 | ''ਏਕ ਘਰ ਬਣਾਊਗਾ'' |ਪੂਨਮ ਨਾਥ /a  ਗਰਗ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] |- | 2013 |''ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ 6'' |ਖੁਦ / ਮਹਿਮਾਨ | [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] |- | 2016 |''ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਸੌਦਾਗਰ'' | ਅਰੁੰਦਿਤੀ |ਲਾਈਫ ਓਕੇ |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ == ਦੱਤਾ ਨੇ ਸ਼ੋਅ 'ਏਕ ਘਰ ਬੇਨਾਉਂਗਾ' ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੁਰਸਕਾਰ / ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" ! ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਸ਼੍ਰੇਣੀ !ਸੋ !ਨਤੀਜਾ |- | rowspan="1" | 2013 | rowspan="2" |ਸਟਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਅਵਾਰਡ | ਪਸਦਿੰਦਾ ਧੀ | rowspan="2" |ਏਕ ਘਰ ਬਣਾਊਗਾ | rowspan="3" {{nom}} |- |2014 | ਪਸਦਿੰਦਾ ਧੀ |} == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=7181900|name=Ishita Dutta}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1990]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] imbebdtt518gicl4367agsvrqfj2cpf 0 115510 840796 762202 2026-06-14T17:04:59Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350940666|Atul Prasad Sen]]" 840796 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ | image = Barrister_Atul_Prasad_Sen,_Lucknow.jpg | imagesize = 200px | caption = ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਨੇ | birth_date = {{birth date|1871|10|20|df=y}} | birth_place = [[ਢਾਕਾ]], [[ਬੰਗਾਲ ਪ੍ਰੈਸੀਡੈਂਸੀ|ਬੰਗਾਲ]], [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼|ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | death_date = {{death date and age|1934|8|26|1871|10|20|df=y}} | death_place = [[ਲਖਨਊ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਿਆਸਤਾਂ, [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਵਕੀਲ, ਕਵੀ, ਸਿੱਖਿਅਕ | period = [[ਬੰਗਾਲ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ]] | years_active = 1900–1934 }} '''ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ''' {{lang-bn|অতুল প্রসাদ সেন }} (20 ਅਕਤੂਬਰ 1871 – 26 ਅਗਸਤ 1934) ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਵਕੀਲ, ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ, ਸਿੱਖਿਅਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਿਕ ਬੋਧੀ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਹੇਮੰਤਾ ਸ਼ਸ਼ੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵੈਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਦੱਖਣੀ [[ਸ਼ਰੀਅਤਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਰੀਅਤਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਿਕਰਮਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਮਗੋਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="basu">{{cite book|first=Kalyan Kumar|last=Basu|title=আমারে এ আঁধারে (Amare e aandhare)|publisher= Abhyudoy Prakash Mandir, 6 Bankim Chatujje Street, Kolkata 12|year= 1969}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ == 1890 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪਾਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੁਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨੂੰ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਦੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। [ਏ] ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਵਿੰਦੋ ਘੋਸ਼, [[ਚਿਤਰੰਜਨ ਦਾਸ]], [[ਸਰੋਜਨੀ ਨਾਇਡੂ]] ਅਤੇ ਦਿਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰੇ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ । ==ਹਵਾਲੇ== <references /> rrq8vnjwkwh2gobl644ejrz9g6486di 0 116790 840811 617253 2026-06-14T22:50:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840811 wikitext text/x-wiki '''ਕੇ ਉਲੇਂਡੇ ਬੈਰੇਟ''' ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ [[ਕਵੀ]], [[ਅਭਿਨੇਤਾ]], [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਭੋਜਨ ਬਲੌਗਰ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਰਕਰ ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]], ਲਿੰਗ ਗੈਰ-ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਅਤੇ ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਅਧਾਰਿਤ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url = http://queermemoir.com/2011/08/|title = Queer Memoir: LETTERS|date = |accessdate = |website = |publisher = |last = |first = }}</ref><ref>{{Cite web|url = http://www.visibilityproject.org/kay-ulanday-barrett-new-york/|title = <nowiki>Kay Ulanday Barrett | New York</nowiki>|date = |accessdate = |website = |publisher = |last = |first = }}</ref> ਬੈਰੇਟ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ [[ਕੂਈਰ]] ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ, [[ਟ੍ਰਾਂਸਜੇਂਡਰ]], ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਏਸ਼ਿਆਈ ਅਤੇ ਫਿਲਪਿਨੋ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਉਲੇਂਡੇ ਬੈਰੇਟ ਦਾ ਜਨਮ [[ਮੈਕਨਵ ਸਿਟੀ]], [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਘੱਟ ਆਮਦਨੀ ਅਤੇ ਵਰਕਿੰਗ ਵਰਗ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਬੈਰੇਟ ਨੇ ਮੋਟਲ ਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੈਰੇਟ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], ਇਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਲਬੇਨੀ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਲੋਗਨ ਸਕੇਅਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਬੈਰੇਟ ਨੇ ਫਿਰ ਡਿਪੌੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਖੇ ਅੰਡਰਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਨਾਲ ਵਿਮੈਨ ਐਂਡ ਜੈਂਡਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਬੈਰੇਟ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕੰਮ ਨੂੰ '90 ਦੇ ਬੋਲੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ, ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਥੀਏਟਰ, ਹਿੱਪ-ਹੋਪ ਅਤੇ ਸੈਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅੰਦੋਲਨ ਦੁਆਰਾ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਧੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਕ ਸੀ। ==ਕਵਿਤਾ== ਬੈਰੇਟ ਨੇ 'ਵੇਨ ਦ ਚਾਂਟ ਕਮਜ਼' ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜਿਸਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://www.goodreads.com/book/show/32041560-when-the-chant-comes</ref> ਦੂਜਾ ਕਾਵਿ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ 'ਮੋਰ ਦੇਨ ਓਰੇਂਜਸ' 2020 ਵਿੱਚ ਸਿਬਲਿੰਗ ਰਿਵਲਰੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਲੇਖਕ ਦਾ ਕੰਮ ਕਈ ਮੈਗਜ਼ੀਨਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬਿੱਚ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਪੀ.ਬੀ.ਐਸ. ਨਿਊਜ਼ ਆਵਰਜ, ਟ੍ਰਾਂਸ ਬੋਡੀਜ਼, ਟ੍ਰਾਂਸ ਸੇਲਵਜ਼,<ref name=Plenitude>{{Cite web|url=http://plenitudemagazine.ca/kay-ulanday-barrett-on-community-art-and-activism/|title=Kay Ulanday Barrett on Community, Art and Activism|author=Rachna Contractor|website=Plenitude Magazine|language=en-us|date=2015-04-26|access-date=2016-03-15}}</ref> ਦ ਐਡਵੋਕੈਟ, ਆਉਟ ਮੈਗਜ਼ੀਨ, ਦੇਮ ਅਤੇ ਥਰਡ ਵਿਮਨ ਪ੍ਰੈੱਸ<ref name=Plenitude /> ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਐਵਾਰਡ == ਬੈਰੇਟ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ:<ref>{{Cite web|url = http://www.kaybarrett.net/about/performances-recognition/|title = Kay Barrett CV & Recognition|date = |accessdate = |website = |publisher = |last = |first = |archive-date = 2015-01-10|archive-url = https://web.archive.org/web/20150110041801/http://www.kaybarrett.net/about/performances-recognition/|dead-url = yes}}</ref> * 9 Transgender and Gender Nonconforming Writers You Should Know: VOGUE (2018) *The Leeway Foundation, Funding Panelist & Judge (2018) *Lambda Literary Review, Writer-In-Residence: Poetry (2018) *Pushcart Prize, Nomination: Poetry (2017) *Pushcart Prize, Nomination: Poetry (2016) *Trans 100, Curator (2014) * 18 Million Rising Filipino American History Month Hero (2013) * Trans 100: 100 Most Amazing Transgender People in the U.S. (2013) * Trans Justice Funding Panel (2013) * Trans 100 Honoree, (2013) * QWOC Media Wire’s Top 5 LGBT People of Color POETS (2013) * Transgender Leadership Summit Advisory Board (2012) * Filipino American Historical Society Feature (2011) * Campus PRIDE HOT List Artist (2009–2010) * Crossroads Foundation।ndividual Activist Award (2005) * Gwendolyn Brooks Open-Mic Award, Finalist (2005) * The Windy City Times "30 Under 30" Award (2005) * The Windy City Times PRIDE Poetry 1st Prize (2009) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[http://www.kaybarrett.net/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190419232927/http://www.kaybarrett.net/ |date=2019-04-19 }} *[https://www.pbs.org/newshour/poetry/racial-disability-lgbtq-justice-common/ "What racial, disability and LGBTQ justice have in common"], ''PBS News Hour'' *[http://www.poormagazine.org/node/4722 Trans Man of Color with a Disability, Kay Ulanday Barrett, Breaks।t Down Poetically, Politically & Personally] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190427055518/http://www.poormagazine.org/node/4722 |date=2019-04-27 }} ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁੰਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] bbvqnhd1y0yujmfjfo4netqzx098kdz 0 122168 840807 599039 2026-06-14T19:55:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840807 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler|image=USO Holiday Tour at Advisory Post Lightning 171224-D-PB383-051 (25427550568).jpg|caption=Fox in December 2017|birth_name=Victoria Elizabeth Crawford<ref name=owow>{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/a/alicia-fox/|title=Alicia Fox|accessdate=April 17, 2018|publisher=Online World of Wrestling}}</ref>|birth_date={{birth date and age|1986|6|30}}<ref name=slam/>|birth_place=[[Ponte Vedra Beach, Florida]],<br>U.S.<ref name=owow/>|resides=[[Jacksonville, Florida|Jacksonville]], [[Florida]],<br>U.S.|names='''Alicia Fox'''<ref name=owow/><br>Tori<ref name=owow/><br>Victoria Crawford<ref name=owow/>|height={{height|ft=5|in=9}}<ref name=wwe/>|family=[[Christina Crawford (wrestler)|Christina Crawford]] (sister)|weight={{convert|119|lb|kg|abbr=on}}<ref name=owow/>|billed=Ponte Vedra Beach, Florida<ref name=wwe/> [[Long Island, New York]]|trainer=[[Ohio Valley Wrestling]]<ref name=owow/><br>[[Florida Championship Wrestling]]<ref name=owow/>|debut=July 1, 2006<ref name=owow/>|retired=}} '''ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਐਲਿਜ਼ਾਬੇਥ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ, 1986)<ref name="slam">{{Cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|title=Alicia Fox|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 18, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150418174408/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/Bios/fox_alicia.html|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਸਾਬਕਾ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ]] ਜੋ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਐ'''ਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ''' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 13 ਜੂਨ, 2008 ਨੂੰ ਐਲੀਸੀਆ ਫੌਕਸ ਨਾਮ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਦੀ ਚਾਲ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦਿਆਂ ''ਸਮੈਕਡਾਉਨ'' ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="McNamara">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/06/14/5877586.html|title=Smackdown: Batista avoids being banished|last=McNamara, Andy|date=June 14, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਈਸੀਡਬਲਯੂ ਬ੍ਰਾਂਡ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਡੀਜੇ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕੀਤਾ।<ref name="Bishop">{{Cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2008/11/18/7456451.html|title=ECW: Dancing to Survivor Series|last=Bishop, Matt|date=November 18, 2008|website=Slam! Sports|publisher=[[Canadian Online Explorer]]|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ,<ref name="PWTorchRaw081009">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_34323.shtml|title=Keller's WWE Raw report 8/10: Results, thoughts, observations, nitpicks, quotebook|last=Keller, Wade|authorlink=Wade Keller|date=August 10, 2009|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref><ref name="PWTorchRaw081009"/> ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਜੂਨ 2010 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਉਸਨੇ ਖਿਤਾਬ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕੀਤਾ,<ref name="Caldwell">{{Cite web|url=https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_42085.shtml|title=WWE News: Fatal Four-Way PPV News & Notes – three new champions, bonus matches, Vince McMahon appearance|last=Caldwell, James|date=June 20, 2010|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਅਫਰੀਕੀ ਅਮਰੀਕੀ ਦਿਵਸ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Divas1">{{Cite web|url=http://www.wwe.com/inside/titlehistory/divas/14798866|title=History of the Divas Championship: Alicia Fox|date=June 20, 2010|publisher=[[World Wrestling Entertainment]]|access-date=June 21, 2010|archive-date=ਜਨਵਰੀ 19, 2013|archive-url=https://www.webcitation.org/6Dn2Ao255?url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/divas/14798866|dead-url=yes}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਈ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਲੜੀ ' ''ਕੁਲ ਦਿਵਸ'' ' ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ! ਮੁੱਖ ਪਲੱਸਤਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ।<ref name="TD">{{Cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|last=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|access-date=April 17, 2018}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1986 ਨੂੰ ਫਲੋਰਿਡਾ ਦੇ ਪੋਂਟੇ ਵੇਦਰਾ ਬੀਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਕੁਸ਼ਤੀ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ == === ਵਿਸ਼ਵ ਕੁਸ਼ਤੀ ਮਨੋਰੰਜਨ /ਡਬਲਯੂ ਡਬਲਯੂ ਈ === ==== ਓਹੀਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (2006–2007) ==== 2006 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ [[ਡਬਲਯੂ.ਡਬਲਯੂ.ਈ.|ਵਰਲਡ ਰੈਸਲਿੰਗ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ]] (ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ) ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਓਡਿਓ ਵੈਲੀ ਰੈਸਲਿੰਗ (ਓਵੀਡਬਲਯੂ), ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਦੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ 1 ਜੁਲਾਈ, 2006 ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਮਾਰਟਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਓਡੀਬੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਮੈਚ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਹੇਠ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਰੈਫਰੀ ਵਜੋਂ, ਡੈਬਿ . ਕੀਤਾ।<ref name="OVW06">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2006/|title=Ohio Valley Wrestling (2006)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> 6 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਕੁਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਵੇਂ ਰਿੰਗ ਨਾਮ '''ਟੋਰੀ ਦੇ''' ਹੇਠ, ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਮਹੀਨੇ [[ਮਿਕੀ ਜੇਮਜ਼]], ਓਡੀਬੀ ਅਤੇ ਕੇਟੀ ਲੀਆ ਸਮੇਤ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਟੈਗ ਟੀਮ ਦੋਵਾਂ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ, ਉਸਨੇ ਏਲੀਯਾਹ ਬੁਰਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਚੇਤ ਦਿ ਜੇਟ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਚਾਂ ਲਈ ਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਗਿਆ। 18 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਟੈਲੀਵੀਯਨ ਟੈਪਿੰਗਜ਼ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਬੈਥ ਫੀਨਿਕਸ ਨੂੰ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੇਰੇਨਾ ਡੀਬ ਦੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਾਰ ਗਈ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ, 20 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਹਾਊਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਗੌਂਟਲੇਟ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਅਗਲੀ ਰਾਤ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਫਿਨਿਕਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੇ ਅੱਠ ਔਰਤ ਅਲਮੀਨੇਸ਼ਨ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਦੁਆਰਾ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਫੋਨੀਕਸ ਦੇ ਦੋ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ, ਨਿਰਵਿਘਨ ਸ਼ਾਸਨ ਵਜੋਂ ਚੈਂਪੀਅਨ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।<ref name="OVWwomens">{{Cite web|url=http://www.ovwtv.com/titles|title=OVW Women's Championship|publisher=[[Ohio Valley Wrestling]]|access-date=April 17, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 17, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417192420/http://www.ovwtv.com/titles|url-status=dead}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2007 ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ, ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਈ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੀਨਿਕਸ ਨੇ ਓਡੀਬੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੂੰ ਲੀ ਜਾਂ ਡੀਬ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="OVW07">{{Cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/ovw/_2007/|title=Ohio Valley Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|access-date=April 17, 2018}}</ref> ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ "ਮਿਸ ਓਵੀਡਬਲਯੂ" ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਮਰੀਸੇ ਓਏਲਲੇਟ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਪਰੈਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਨਾ ਰੌਕਾ ਨਾਲ ਮੈਚਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਅੰਤਮ ਰੂਪ 21 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਓਵੀਡਬਲਯੂ ਮਹਿਲਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਓਡੀਬੀ ਨੇ ਜਿੱਤਿਆ। ==== ਫਲੋਰਿਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਕੁਸ਼ਤੀ (2007–2008) ==== ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ 2 ਸਤੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਡਬਲਿਊ.ਡਬਲਿਊ.ਈ. ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਖੇਤਰ ਫਲੋਰੀਡਾ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਰੈਸਲਿੰਗ (FCW) ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਡੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="FCW07">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007/|title=Florida Championship Wrestling (2007)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818202851/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2007|archive-date=August 18, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਦੀ FCW ਇਨ-ਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 25 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਨੈਟੀ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਇੱਕ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ 'ਦ ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ' (ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲ) ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।<ref name="FCW072" /> ਉਸ ਨੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹੋਏ, ਬੇਲਾ ਟਵਿਨਸ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਲਾ ਟਵਿੰਸ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ 23 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਲ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਅਤੇ ਸ਼ੀਮਸ ਓ'ਸ਼ੌਨੇਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਕੋਫੀ ਕਿੰਗਸਟਨ ਨੇ ਹਰਾਇਆ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਟੌਮੀ ਟੇਲਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਾਇਨਾ ਅਤੇ ਰੌਬਰਟ ਐਂਥਨੀ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਲੜਾਈ 2008 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ, ਬੇਲਾਸ ਨੇ 8 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਮੈਰੀਸੇ ਓਏਲੇਟ ਨੂੰ ਅਤੇ 19 ਅਤੇ 29 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਅਤੇ ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਮੈਚ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਟੈਗ ਟੀਮ ਸਾਥੀ, ਨੀਡਹਾਰਟ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੀਡਹਾਰਟ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਾ 5 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚ ਦੇ ਜੇਤੂ ਪੱਖ 'ਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ 26 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੈਚ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref name="FCW083" /> ਸਮੈਕਡਾਉਨ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਿੰਗ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜੈਕ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮਾਈਕ ਕ੍ਰੂਏਲ ਅਤੇ ਵੇਸਲੇ ਹੋਲੀਡੇ ਅਤੇ ਗੇਬੇ ਟਫਟ ਅਤੇ ਮੇਲਿਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮਿਸ਼ਰਤ ਟੈਗ ਟੀਮ ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਬਰੀਅਲ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੰਗਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref name="FCW082" /> ਫੌਕਸ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2008 ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ FCW ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਜੈਨੀ ਕੁਇਨ ਅਤੇ ਟਿਫਨੀ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਂਜੇਲਾ ਫੋਂਗ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ।<ref name="FCW08" /><ref name="FCW09">{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|title=Florida Championship Wrestling (2009)|publisher=Online World of Wrestling|archive-url=https://web.archive.org/web/20090327015834/http://www.onlineworldofwrestling.com/results/fcw/_2009/|archive-date=March 27, 2009|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> == ਹੋਰ ਮੀਡੀਆ == 2013 ਵਿੱਚ, ਫੌਕਸ ਨੇ ਲੈਲਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਜ਼ ਕੱਪਕੇਕ ਵਾਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name="CCWar">{{cite web|url=http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|title=WWE SummerSlam|publisher=[[Food Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170109022256/http://www.foodnetwork.com/shows/cupcake-wars/900-series/wwe-summerslam.html|archive-date=January 9, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਫੌਕਸ ਅਤੇ ਦ ਮਿਜ਼ ਨੇ ਕਾਰਟੂਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦੇ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਗੇਮ ਅਵਾਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫੌਕਸ ਨੇ WWE ਅਤੇ ਈ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਟੋਟਲ ਦਿਵਸ ਲਈ ਮਹਿਮਾਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਕੀਤੀ!<ref name="TD2">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|title=WWE News: WWE & E! announce "Total Divas" details, number of episodes, male cast members|author=Caldwell, James|date=July 12, 2013|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180919075806/https://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_71912.shtml|archive-date=September 19, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਜੁਲਾਈ 2013 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੋਸਟ-ਸ਼ੋਅ ਯੂਟਿਊਬ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਤੇ ਰੇਨੀ ਯੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਵਜੋਂ, ਕੁੱਲ ਦਿਵਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕੀਤਾ। ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਮੁੱਖ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 2017 ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਿਹਾ।<ref name="TDmain">{{cite web|url=https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|title=WWE News: New cast members for "Total Divas," plus 2015 premiere date for next set of episodes|author=Caldwell, James|date=October 20, 2014|publisher=Pro Wrestling Torch|archive-url=https://web.archive.org/web/20180418031653/https://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_81352.shtml|archive-date=April 18, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਸਿਫਾਈ ਸੀਰੀਜ਼ ਡੋਮਿਨੀਅਨ ਦੇ ਦੋ ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਅਭਿਨੈ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Editor in Chief">{{cite web|url=http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|title=Alicia Fox to Appear on This Thursday's 'Dominion'|author=Erin|date=July 6, 2015|publisher=Diva Dirt|archive-url=https://web.archive.org/web/20180417105635/http://www.diva-dirt.com/112492/alicia-fox-to-appear-on-this-thursdays-dominion/|archive-date=April 17, 2018|access-date=April 17, 2018|quote=Alicia, who filmed her guest appearances earlier this year, will appear on the season two premiere this Thursday as well as the following week’s episode|url-status=live}}</ref> ਫੌਕਸ ਨੌਂ WWE ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ WWE ਸਮੈਕਡਾਉਨ ਬਨਾਮ ਰਾ 2011 ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ WWE '12 (DLC), WWE 13<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|title='WWE '13' roster revealed at SummerSlam Axxess|author=Matthew Artus & Alex Giannini|date=August 18, 2012|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20151002142256/http://www.wwe.com/inside/thq/wwe-13/wwe-13-roster-revealed-live-summerslam-axxess-26046043|archive-date=October 2, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K16<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|title=Superstars and Divas featured on WWE 2K16 roster list|date=September 15, 2015|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150916095334/http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas-27794108|archive-date=September 16, 2015|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K17<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|title=Superstars to be featured on WWE 2K17 roster|author=Matthew, Artus|date=June 27, 2016|publisher=[[WWE]].com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170730014455/http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/article/wwe-2k17-roster-playable-characters-superstars|archive-date=July 30, 2017|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K18, WWE 2K19<ref>{{cite web|url=https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster|title=WWE 2K19 roster: every confirmed wrestler, plus 20+ rumoured new faces|last=Wilson|first=Ben|date=July 11, 2018|publisher=[[GamesRadar+]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717070646/https://www.gamesradar.com/wwe-2k19-roster/|archive-date=July 17, 2018|access-date=July 17, 2018|url-status=live}}</ref>, WWE 2K20 ਅਤੇ WWE 2K ਬੈਟਲਗ੍ਰਾਉਂਡਸ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਜੁਲਾਈ 2017 ਵਿੱਚ, ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਫੌਕਸ ਖਿਡੌਣੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੈਟਲ ਦੁਆਰਾ WWE ਫੈਸ਼ਨ ਗੁੱਡੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|title=First look: Mattel's WWE Superstars fashion doll line|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313203533/http://www.wwe.com/inside/mattel/gallery/wwe-superstars-fashion-doll-line-reveal-sdcc-photos#fid-40119850|archive-date=March 13, 2018|access-date=April 17, 2018|url-status=live}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ ਵਿੱਚ, WWE ਨੇ ਆਪਣੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ 'ਤੇ ਟੀ-ਸ਼ਰਟਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਐਲਿਸੀਆ ਫੌਕਸ ਦੇ ਲਿਬਾਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite web|url=https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|title=Alicia Fox finally got a WWE shirt, but she might wish she hadn't|author=Sean Reuter|date=October 13, 2017|publisher=Cageside Seats|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112025316/https://www.cagesideseats.com/2017/10/13/16472700/alicia-fox-finally-got-wwe-shirt-might-wish-she-hadnt-crazy-bad|archive-date=November 12, 2020|access-date=January 14, 2021|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨਾ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਟੈਂਪਾ ਬੇ ਬੁਕੇਨੀਅਰਜ਼ ਚੀਅਰਲੀਡਰ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wrestleview.com/misc-news/15435-news-on-bruce-prichard-alicia-fox-sheamus-more/|title=News on Bruce Prichard, Alicia Fox, Sheamus, more|last=Gerweck, Steve|date=July 10, 2010|access-date=April 17, 2018|publisher=WrestleView}}</ref> ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਨ ਲੌਰੀਨਾਇਟਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੈਸ਼ਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਬਲਯੂਡਬਲਯੂਈ ਨਾਲ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਸੀ।<ref name="slam"/> 2010 ਤੋਂ 2012 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪਹਿਲਵਾਨ ਸਟੂ ਬੇਨੇਟ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬਣੀ ਰਹੀ।<ref name="www.sportskeeda.com">{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|title=WWE News: Alicia Fox opens up about dating Wade Barrett and her career|last1=Ferns|first1=Alex|date=3 October 2017|work=www.sportskeeda.com|access-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20181118233540/https://www.sportskeeda.com/wwe/alicia-fox-talks-about-what-it-was-like-dating-wade-barrett-and-about-being-embarrassed-about-her-career|archive-date=November 18, 2018|language=en-us|url-status=live}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਲਿਲੀਅਨ ਗਾਰਸੀਆ ਦੇ ਪੋਡਕਾਸਟ, ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਗਲੋਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੌਰਾਨ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ-ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref name="www.sportskeeda.com2" /> ਨਵੰਬਰ 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਖਾਤਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇਪਣ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=https://twitter.com/AliciaFoxy/status/1062349794994204673/|title=@AliciaFoxy on Twitter|date=November 13, 2018|access-date=January 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029190013/https://api.twitter.com/1.1/jot/client_event.json|archive-date=October 29, 2021|url-status=live}}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|title=Alicia Fox Addresses Recovery from Alcoholism, Says She's a Few Months Sober|date=November 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191121164603/https://www.prowrestlingsheet.com/alicia-fox-recovery-alcoholism-alcohol-sober/#.XdeTxpMza1t|archive-date=November 21, 2019|access-date=November 22, 2019|url-status=live}}</ref> ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਆਪਣੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਤਕ ਲਾਈਮਲਾਈਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਅਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਦ ਬੇਲਾਸ ਪੋਡਕਾਸਟ ਦੇ 15 ਜੁਲਾਈ, 2020 ਐਪੀਸੋਡ 'ਤੇ, ਬਰੀ ਬੇਲਾ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਾਫੋਰਡ ਹੁਣ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/evolution-special-with-charlotte-flair/id1451565442?i=1000484991699/|title=Evolution Special with Charlotte Flair|date=July 15, 2020}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਮਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] <references /> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Victoria Crawford}} * {{Professional wrestling profiles|cagematch=3585|wrestlingdata=3001|iwd=alicia-fox-3889|name=Alicia Fox}} * {{IMDb name|3046945|Victoria Crawford}} 4ovinxkadx1kzjbde7b64jeqkbmkfmn 0 133692 840820 840578 2026-06-15T04:52:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840820 wikitext text/x-wiki ਜਨਮ - 20 ਮਾਰਚ 1941 ਨੈਸ਼ਨਾਲਿਟੀ - ਇੰਡੀਆ ਅਵਾਰਡ- ਨੋਬਲ ਪੀਸ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਟੁ ਆਈ.ਪੀ.ਸੀ.ਸੀ ਅਉਥਰ ਇਨ 2007, ਬੁਟਰੋਸ ਘਾਲੀ ਅਵਾਰਡ, ਭਸੀਨ ਅਵਾਰਡ [http://irade.org/Dr.JyotiKParikh_2.html ਜੋਤੀ ਕਿਰੀਟ ਪਰੀਖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220222214121/https://irade.org/Dr.JyotiKParikh_2.html |date=2022-02-22 }} ਇਕਸਾਰ ਰਿਸਰਚ ਅਤੇ ਐਕਸ਼ਨ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ IRADe ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਹੈ| ਉਹ ਇੱਕ [ [https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/committeescouncils_details.php?nodeid=7 https://archivepmo.nic.in/drman] ] ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇੰਡਿਆ ਅਤੇ 2007 ਵਿੱਚ ਆਈਪੀਸੀਸੀ ਲੇਖਕਾਂ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿ ofਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਜੀਆਈਡੀਆਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿ forਟ ਫਾਰ ਅਪਲਾਈਡ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (IIASA), ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ [[ਨੀਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿ .ਸ਼ਨ ਫਾਰ ਟਰਾਂਸਫਾਰਮਿੰਗ ਇੰਡੀਆ (ਨੀਤੀ ਆਯੋਗ)]] (1978–80) ਵਿੱਚ ਇੱਕ energyਰਜਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਯੂ ਐਨ ਯੂ, ਟੋਕਿਓ (1995–96) ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ ਐਡਵਾਂਸਡ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਆਈਏਐਸ) ਵਿਖੇ ਵਿਜ਼ਟਿੰਗ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸੀ| ਉਹ 1997-98 ਲਈ ਆਈਜੀਆਈਡੀਆਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸੀ। <ref>http://www.igidr.ac.in/conf/AES2012/links/jyoti.pdf</ref> ਉਸ ਕੋਲ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਬਾਰੇ ਤਕਰੀਬਨ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ| == ਸਿੱਖਿਆ == ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਐੱਸ.ਸੀ. [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਰਕਲੀ|ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ, ਬਰਕਲੇ]] ਤੋਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਗਣਿਤ ਵਿਚ 1964 ਵਿਚ ਅਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ [[ਪੀਐਚ.ਡੀ.|ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ.]] , ਕਾਲਜ ਪਾਰਕ 1967 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਸੀ | == ਕਰੀਅਰ == ਪਰੀਖ ਨੇ [[ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ]], ਯੂਐਸ ਦੇ ਊਰਜਾ ਵਿਭਾਗ, ਈਈਸੀ, ਬ੍ਰਸੇਲਜ਼ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਅਦਾਰਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੂ ਐਨ ਆਈ ਡੀ ਓ, ਐਫਏਓ, ਯੂ ਐਨ ਯੂ, ਯੂਨੈਸਕੋ, ਅਤੇ ਯੂ ਐਨ ਡੀ ਪੀ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://persmin.gov.in/MajorEvents/GlobalWarming_ClimateChange/CVs.htm|title=Dr. Jyoti K Parikh|date=|publisher=Ministry of Personnel, Public Grievances and Pensions|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161519/http://persmin.gov.in/MajorEvents/GlobalWarming_ClimateChange/CVs.htm|archive-date=2011-07-21|access-date=2011-02-10}}</ref> 1976-78 ਅਤੇ 1980-86 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ [[ਆਸਟਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਫਾਰ ਅਪਲਾਈਡ ਸਿਸਟਮ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ (IIASA) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1978-80 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਨਵੀਂ [[ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ (ਭਾਰਤ)|ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਯੋਜਨਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ energyਰਜਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।]] 1986-2003 ਤੱਕ, ਉਸਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਇੰਸਟੀਚਿਉਟ ਆਫ਼ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਰਿਸਰਚ (ਆਈਜੀਆਈਡੀਆਰ) ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.direc2010.gov.in/pdf/jyoti-parekh.pdf|title=(Ms.) Dr. Jyoti K Parikh|date=|publisher=Delhi International Renewable Energy Conference 2010|access-date=2011-02-10|archive-date=2011-07-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721155539/http://www.direc2010.gov.in/pdf/jyoti-parekh.pdf|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਨੇ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੋਜ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 25 ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਮੋਨੋਗ੍ਰਾਫਾਂ ਦਾ ਸੰਪਾਦਿਤ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਕੀਤਾ ਹੈ| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਨੀਤੀਗਤ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ, ਮਾਡਲਿੰਗ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਮੁਲਾਂਕਣ, ਬਿਜਲੀ ਖੇਤਰ, ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਿਹਤ, ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ| <ref>{{Cite web |url=http://irade.org/MicrosoftWord-ListofCCpub.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-14 |archive-date=2021-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921200957/https://irade.org/MicrosoftWord-ListofCCpub.pdf |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਵੀ ਹਨ | ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਚਲਾਏ ਹਨ. ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਉਰਜਾ ਦੀ ਮੰਗ ਮਾਡਲਿੰਗ, ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ, ਪੇਂਡੂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮਾਸ ਵੰਡ, ਊਰਜਾ ਨੀਤੀ, ਬਿਜਲੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਡਿਮਾਂਡ ਸਾਈਡ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਘਟਾਓ, ਗੱਲਬਾਤ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤ ਲੇਖਾ, ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਗਠਨ ਖਪਤ ਦੇ ਪੈਟਰਨ, ਵਾਧੇ ਦੀਆਂ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਵਿਧਾ (ਜੀ.ਈ.ਐੱਫ.), ਜੀ.ਈ.ਐੱਫ. ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੁਸ਼ਲ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ, ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਜਵਾਬ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿਚ ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ, ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਸੰਯੁਕਤ ਲਾਗੂ: ਉੱਤਰ-ਦੱਖਣ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇ ਮੌਕੇ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਊਰਜਾ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸੈਨੀਟੇਸ਼ਨ, ਵਾਤਾਵਰਣਿਕ ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ. ਇਹ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਫੋਕਸ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਹਵਾ ਦੀ ਕੁਆਲਟੀ; ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਆਲਟੀ; ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਮਿਉਨਿਟੀ ਲੈਂਡ ਰੀਜਨਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹਨ | ਡਾ ਪਾਰਿਖ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦੱਸ ਸੀ [https://archivepmo.nic.in/drmanmohansingh/committeescouncils_details.php?nodeid=7 ਜਲਵਾਯੂ ਬਦਲਾਅ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਪਰਿਸ਼ਦ], <ref>{{Cite web |url=http://www.ipcc.ch/pdf/press-releases/ipcc-wg3-ar5-authors.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-14 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921053859/http://www.ipcc.ch/pdf/press-releases/ipcc-wg3-ar5-authors.pdf |dead-url=yes }}</ref> ਜੋ ਕਿ ਿਨਰਧਾਰਨ, ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੇ ਲਈ ਕੌਮੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਤਾਲਮੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ| ਆਈਆਰਏਡੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਉਸਨੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸੰਮਲਤ ਵਿਕਾਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੀਤੀਗਤ ਖੋਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ| ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪਰਿਪੇਖਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਊਥ ਏਸ਼ੀਆ ਪਾਵਰ ਟਾਰਡੇ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਲਵਾਯੂ ਲਚਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਊਰਜਾ, ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਨੀਤੀ-ਪੱਧਰ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਖੋਜ ਇਕ ਬਹੁ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ, ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ == ਪਰੀਖ ਦਾ ਵਿਆਹ ਡਾ. ਕਿਰੀਟ ਪਰਖ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ | ਉਸਦਾ ਬੇਟਾ ਮੌਲਿਕ ਪਰੀਖ ਐਰੀਜ਼ੋਨਾ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ <ref>{{Cite web|url=http://physics.asu.edu/people/faculty/maulik-parikh|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055642/http://physics.asu.edu/people/faculty/maulik-parikh|archive-date=2013-09-21|access-date=2013-09-20}}</ref> ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਧੀ ਅਨੋਖੀ ਪਰੀਖ ਜੋਹਾਨਸਬਰਗ, ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। == ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਅਵਾਰਡ == * [[ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਬਾਰੇ ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ|ਆਈ ਪੀ ਸੀ ਸੀ ਦੇ]] ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਵਜੋਂ, ਇਕ ਸੰਗਠਨ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ 2007 ਦੇ [[ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] <ref>{{Cite web|url=http://www.ipcc.ch/meetings/session29/inf2.pdf|title=Session 29 Minutes|date=|publisher=Intergovernmental Panel on Climate Change|access-date=2011-02-10|archive-date=2010-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20101219073434/http://ipcc.ch/meetings/session29/inf2.pdf|dead-url=yes}}</ref> * Achieਰਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ - 2000 * [http://www.projectstoday.com/Directory/Company/IBPL-Urja-Research-Foundation ਆਈ ਬੀ ਪੀ ਐਲ ਊਰਜਾ ਰਿਸਰਚ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304055141/http://www.projectstoday.com/Directory/Company/IBPL-Urja-Research-Foundation |date=2016-03-04 }} ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ 50 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਲ - 1998 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਊਰਜਾ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ * ਊਰਜਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਸੁਨਹਿਰੀ ਜੁਬਲੀ (1997) * "ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਿਸਰਚ ਫਾਰ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ" (1996) ਵਿਚ ਦੂਜਾ ਇਨਾਮ ਆਈ.ਐੱਫ.ਆਰ.ਐੱਸ. * ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਸਾਇੰਸਜ਼, ਭਾਰਤ ਦੇ ਫੈਲੋ * ਸਿਸਟਮਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਤੋਂ ਗੋਲਡ ਮੈਡਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ * ਜਪਾਨ ਫਾਊਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਲਈ ਬੂਟਰੋਸ ਗਾਲੀ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ * ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਓ ਪੀ ਭਸੀਨ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] bc6yg6fqv9tu171wnjcdytnil2nizgt 0 134123 840789 560610 2026-06-14T16:10:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840789 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਨੁਰਾਧਾ ਐਨ. ਨਾਇਕ | image = Anuradha N. Naik receiving the Nari Shakti Puraskar (sq cropped).jpg | image_size = | caption = ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ | birth_name = | birth_date = 20ਵੀਂ ਸਦੀ | birth_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | other_names = | known_for = ਖੋਲਾ ਕੈਨਕੋਨਾ ਚਿਲੀ ਕਲਿਟੀਵੇਟਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਲਈ | education = ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ | employer = ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ, ਭਾਰਤ (ਐਨ.ਆਈ.ਓ.) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਕੋਸਟਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ.) | occupation = ਖੋਜ ਕਰਤਾ | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | signature = | website = | footnotes = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] }} '''ਅਨੁਰਾਧਾ ਨ. ਨਾਇਕ''' [[ਗੋਆ]] ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਸਟਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਸੀ.ਏ.ਆਰ.ਆਈ.) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਖੋਲਾ ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਿਚ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ|2018 ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੁਰਾਧਾ ਨ. ਨਾਇਕ [[ਗੋਆ]] ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਬੋਟਨੀ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref name="Times-130319">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/68382920.cms|title=Goan botanist helps tribals conserve, promote Khola chilli, gets nat’l award|date=13 March 2019|work=The Times of India|access-date=11 December 2020|agency=TNN|language=en}}</ref> <ref name="Congrats">{{Cite web|url=https://www.unigoa.ac.in/uploads/confg_docs/20190311.103432~Anuradha-Naik.pdf|title=Congratulations|website=unigoa.ac.in|publisher=University of Goa|access-date=11 December 2020|archive-date=6 ਫ਼ਰਵਰੀ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206090529/https://www.unigoa.ac.in/uploads/confg_docs/20190311.103432~Anuradha-Naik.pdf|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਨਾਇਕ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਓਸ਼ਨੋਗ੍ਰਾਫੀ (ਐਨ.ਆਈ.ਓ.) ਅਤੇ ਫਿਰ [[ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ|ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਉਂਸਲ ਆਫ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ]] ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਕੋਸਟਲ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ.) ਵਿਖੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Times-130319"/><ref name="Spicy">{{Cite news|url=https://www.thegoan.net//the-spicy-side-of-goan-heritage/50035.html|title=The spicy side of Goan heritage|last=Pawaskar|first=Bharati|work=The Goan|access-date=11 December 2020|language=en}}</ref> ਸੀ.ਸੀ.ਆਰ.ਆਈ. ਵਿਖੇ, ਕੈਬੋ ਡੀ ਰਾਮ ਜਾਣ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲਾਲ ਖੋਲਾ ਮਿਰਚਾਂ ਧੁੱਪ ਵਿਚ ਸੁੱਕਣ ਲਈ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਮਿਰਚਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੋਲਾ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਕੈਨਕੋਨਾ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="Times-060720">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/agri-dept-to-try-growing-khola-chillies-on-flat-land/articleshow/76804361.cms|title=Agri dept to try growing Khola chillies on flat land|last=Sayed|first=Nida|date=6 July 2020|work=The Times of India|access-date=11 December 2020|agency=TNN|language=en}}</ref> ਮਿਰਚਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਦਿਵਾਸੀ ਔਰਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਇਕ ਨਾਲ ਵਧਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।<ref name="Spicy"/> ਉਸਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਸੰਗਠਨ, ਖੋਲਾ ਕੈਨਕੋਣਾ ਚਿਲੀ ਕਲਿਟੀਏਟਰਜ਼ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਕ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਵੇਚਦੀ ਹੈ। ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਪਲਾਂਟ ਜੀਨੋਮ ਸੇਵੀਅਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਨੂੰ 2018 [[ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।<ref name="Times-060720"/><ref name="Times-130319"/> ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ ਸਿਰਫ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਇਕ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲਾ ਗੋਨ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ ==   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ 2018 ਵਿਜੈਤਾ]] 8jh7cthgv3lsh0t7dwf9qtwjtue0lxn 0 135685 840825 567207 2026-06-15T06:00:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840825 wikitext text/x-wiki ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ [[ਭੋਜਨ]] ਹੈ ਜੋ ਸਤਨਧਾਰੀ ਜੀਵ, ਆਮ ਤੌਰ ਡੰਗਰ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ, ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ ਅਤੇ ਊਠ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦਹੀਂ, ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। <ref name="rurdev">{{cite book | url=http://www.rurdev.usda.gov/rbs/pub/cir116.pdf | chapter=Cooperatives in the Dairy Industry | publisher=United States Department of Agriculture, Rural Development | title=Cooperative Information, Report 1, Section 16 | date=September 2005 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101012183148/http://www.rurdev.usda.gov/rbs/pub/cir116.pdf | archive-date=2010-10-12 }}</ref><ref>FAO, [ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/011/i0521e/i0521e00.pdf Milk for Health and Wealth]{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, FAO, Rome, 2009</ref> ਇੱਕ ਸਹੂਲਤ ਜੋ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਨੂੰ ਡੇਅਰੀ, ਜਾਂ ਡੇਅਰੀ ਫੈਕਟਰੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="npr">[https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=112002639 Independent Farmers Feel Squeezed By Milk Cartel] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311211135/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=112002639 |date=2011-03-11 }} by John Burnett. All Things Considered, National Public Radio. 20 August 2009.</ref> ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਇਲਾਵਾ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=https://www.bostonglobe.com/business/2016/06/07/judge-approves-settlement-northeast-dairy-farmers/gDtYBPE6tu5DwW9K3oelIK/story.html|title=Judge approves $50m settlement to Northeast dairy farmers|website=Bostonglobe.com|date=2016-06-08|author=Lisa Rathke|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819011602/https://www.bostonglobe.com/business/2016/06/07/judge-approves-settlement-northeast-dairy-farmers/gDtYBPE6tu5DwW9K3oelIK/story.html|archive-date=2016-08-19}}</ref><ref>{{cite web |url=https://lovelocal.in/pc/dairy |title=online milk delivery |publisher=lovelocal.in |access-date=2021-06-15 |archive-date=2021-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210611095232/https://www.lovelocal.in/pc/dairy |url-status=dead }}</ref> ===ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ=== ===ਦੁੱਧ=== ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਉਤਪਾਦ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਕਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਮ, ਮੱਖਣ, [[ਪਨੀਰ]], ਬਾਲ ਫਾਰਮੂਲਾ, ਅਤੇ [[ਦਹੀ]]। ===ਦਹੀਂ=== [[ਦਹੀਂ]], ਇਹ ਥਰਮੋਫਿਲਿਕ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਧ ਖੱਟਾ ਕਰਕੇ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਟਰੈਪਟੋਕੋਕਸ ਸੈਲੀਵੇਰੀਅਸ ਐਸਐਸਪੀ. ਥਰਮੋਫਿਲਸ ਅਤੇ ਲੈਕਟੋਬੈਸੀਲਸ ਡੈਲਬਰੂਇਕੀ ਐਸਐਸਪੀ. ਬਲਗੇਰੀਕਸ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੈਕਟੋਬੈਸੀਲਸ ਐਸਿਡਫਿਲਸ। ===ਮੱਖਣ=== ਮੱਖਣ, ਜਿਆਦਾਤਰ ਦੁੱਧ ਦੇ ਫੈਟ, ਕਰੀਮ ਨੂੰ ਰਿੜਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ===ਪਨੀਰ=== [[ਪਨੀਰ]], [[ਦੁੱਧ]] ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ, ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਝ ਖਾਸ ਮੋਲਡ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ===ਸਿਧਾਂਤ ਪਖੋਂ ਪਰਹੇਜ਼=== ਵੇਗਨਿਜ਼ਮ, ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੀਟ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਨੈਤਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਕਿ ਡੇਅਰੀ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=https://freefromharm.org/dairyfacts/ |title=Archived copy |access-date=2018-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220092250/https://freefromharm.org/dairyfacts/ |archive-date=2018-02-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ilovecheese.com/lactose_intolerant_faqs.asp |title=DairyGood.org &#124; Home |publisher=Ilovecheese.com |access-date=2014-07-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130730190352/http://www.ilovecheese.com/lactose_intolerant_faqs.asp |archive-date=2013-07-30 }}</ref> ਸਾਲ 2010 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਡੇਅਰੀ ਸੈਕਟਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੈਸ਼ਵਿਕ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗੈਸ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਦਾ 4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.farmhousecheesemakers.com/pdo-our-provenance/ | title=Example of cheese regulations: "West Country Farmhouse Cheddar" must be aged for 9 months |publisher=Farmhousecheesemakers.com |access-date=2014-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711084008/http://www.farmhousecheesemakers.com/pdo-our-provenance// |archive-date=2014-07-11 }}</ref><ref>{{cite news |last=O’Hagan |first=Maureen |url=https://undark.org/article/cows-holstein-diversity/ |title=From Two Bulls, 9 Million Dairy Cows |work=Undark Magazine |date=2019-06-19 |access-date=2019-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619132011/https://undark.org/article/cows-holstein-diversity/ |archive-date=2019-06-19}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ]] pabn1f79jz270ue0f0fu4cjf4ukrg3w 0 137135 840831 749186 2026-06-15T10:12:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840831 wikitext text/x-wiki ਪਰਸਨਲ ਕੇਅਰ (ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ) ਜਾਂ ਟਾਇਲਟਰੀਜ਼ ਉਹ ਉਪਭੋਗਤਾ ਉਤਪਾਦ ਹਨ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਸਫਾਈ, ਨਿੱਜੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੌਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਪਰਸਨਲ ਕੇਅਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਤੱਥ ਇਸ ਖਪਤਕਾਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰਸਨਲ ਕੇਅਰ ਅਤੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਸੈਕਟਰ ਨੇ ਲਗਾਤਾਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਵਾਧਾ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਿਟੇਲ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਬੁਟੀਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਇੱਥੇ ਵਧੀਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇਖਭਾਲ ਮਾਰਕੇਟ |publisher=pexport.gov.il|url=https://www.export.gov.il/files/cosmetics/ReportonIndianCosmeticsIndustry.pdf}}</ref> ==ਘਰੇਲੂ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰੁਝਾਨ== ਭਾਰਤੀ ਕਾਸਮੈਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ - ਸਰੀਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਸ਼ਿੰਗਾਰ। ਭਾਰਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ (ਬੀਪੀਸੀ) ਉਦਯੋਗ 800 ਕਰੋੜ ਡਾਲਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ 'ਤੇ ਖਰਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ==ਉਤਪਾਦ== ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਲੀਨਜ਼ਿੰਗ ਪੈਡਸ, ਕੋਲੋਨਜ਼, ਕਾਟਨ ਸਵੈਬ, ਕਾਟਨ ਪੈਡ, ਡੀਓਡੋਰੈਂਟ, ਆਈ ਲਾਈਨਰ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਕਲੀਪਰ, ਲਿਪ ਗਲੋਸ, ਲਿਪਸਟਿਕ, ਲਿਪ ਬਾਮ, ਲੋਸ਼ਨ, ਮੇਕਅਪ, ਹੱਥ ਧੋਣ ਵਾਲਾ ਸਾਬਣ, ਫੇਸ਼ੀਅਲ ਕਲੀਨਜ਼ਰ, ਬਾਡੀ ਵਾਸ਼, ਨੇਲ ਫਾਈਲਾਂ, ਪੋਮੇਡ, ਪਰਫਿਉਮ, ਰੇਜ਼ਰ, ਸ਼ੇਵਿੰਗ ਕਰੀਮ, ਮਾਇਸਚੁਰਾਈਜ਼ਰ, ਬੇਬੀ ਪਾਉਡਰ, ਟਾਇਲਟ ਪੇਪਰ, ਟੁੱਥਪੇਸਟ, ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਗਿੱਲੇ ਵਾਈ, ਤੌਲੀਏ ਅਤੇ ਸ਼ੈਂਪੂ। ਹੁਣ ਕਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਉਤਪਾਦ ਉਪਲਬਧ ਹਨ, 100% ਹੱਥ ਨਾਲ ਬਣੇ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਂਡੇਡ ਸਾਬਣ ਉਪਲਬਧ ਹਨ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਔਨਨਲਾਈਨ ਸਟੋਰਾਂ ਅਤੇ ਏਗਰੀਗੇਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹੋ।<ref>{{cite web|title=ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਤਪਾਦ|publisher=lovelocal.in|url=https://www.lovelocal.in/pc/personal-care|access-date=2021-09-13|archive-date=2021-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210913052552/https://www.lovelocal.in/pc/personal-care|url-status=dead}}</ref> ==ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ== ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਮ ਟਾਇਲਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਸਾਬਣ ਦੀ ਛੋਟੀ ਬਾਰ * ਡਿਸਪੋਸੇਬਲ ਸ਼ਾਵਰ ਕੈਪ * ਮੋਇਸਚਰਾਇਜ਼ਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਬੋਤਲ * ਸ਼ੈਂਪੂ ਅਤੇ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਬੋਤਲਾਂ * ਟਾਇਲਟ ਪੇਪਰ * ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਦਾ ਡੱਬਾ * ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਤੌਲੀਏ * ਡਿਸਪੋਸੇਜਲ ਜੁੱਤੀ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੱਪੜਾ * ਟੁੱਥਪੇਸਟ * ਬ੍ਰਸ਼ * ਕੋਲੋਨ ==ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ== ਦਵਾ ਉਤਪਾਦਨ ਉਦਯੋਗਾਂ ਅਤੇ ਪਰਸਨਲ ਕੇਅਰ ਉਤਪਾਦਾਂ (ਪੀਪੀਸੀਪੀਜ਼) ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੀ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੀਪੀਸੀਪੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਿਹਤ ਜਾਂ ਕਾਸਮੈਟਿਕ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਜਾਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਉਤਪਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ 2 ਕਰੋੜ ਟਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੀਪੀਸੀਪੀਜ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{cite journal | vauthors = Wang J, Wang S | title = Removal of pharmaceuticals and personal care products (PPCPs) from wastewater: A review | journal = Journal of Environmental Management | volume = 182 | pages = 620–640 | date = November 2016 | doi = 10.1016/j.jenvman.2016.07.049 }}</ref>ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ "ਤਰਜੀਹੀ ਪਦਾਰਥ" ਐਲਾਨਿਆ ਹੈ।[[Environmental impact of pharmaceuticals and personal care products#cite note-WFD2013-2|^[3]]] ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਦੇ ਜਲਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਪੀਸੀਪੀ ਦੇ ਕਣ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਜ਼ਹਿਰੀਲੇਪਨ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਅਤੇ ਬਾਇਓਅਕੁਮੂਲੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜੋਖਮਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਖੋਜ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਖੋਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਤਪਾਦ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਰਲ ਰੀਫ <ref>{{Cite journal| vauthors = Shinn H |date=2019 |title=ਕੋਰਲਾਂ ਅਤੇ ਜਲਜੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਫਿਲਟਰਸ ਅਤੇ ਸਨਸਕ੍ਰੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਗ੍ਰੰਥ ਸੂਚੀ |publisher=NOAA ਕੇਂਦਰੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ |url=https://repository.library.noaa.gov/view/noaa/22758|language=en|doi=10.25923/hhrp-xq11}}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Downs CA, Kramarsky-Winter E, Segal R, Fauth J, Knutson S, Bronstein O, Ciner FR, Jeger R, Lichtenfeld Y, Woodley CM, Pennington P, Cadenas K, Kushmaro A, Loya Y | display-authors = 6 | title = ਸਨਸਕ੍ਰੀਨ ਯੂਵੀ ਫਿਲਟਰ, ਆਕਸੀਬੇਨਜ਼ੋਨ (ਬੈਂਜ਼ੋਫੇਨੋਨ -3) ਦੇ ਟੌਕਸਿਕੋਪੈਥੋਲੌਜੀਕਲ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ, ਕੋਰਲ ਪਲੈਨੁਲੇ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸੈੱਲਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਯੂਐਸ ਵਰਜਿਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਦੂਸ਼ਣ ਤੇ | journal = ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪੁਰਾਲੇਖ | volume = 70 | issue = 2 | pages = 265–88 | date = February 2016 | pmid = 26487337 | doi = 10.1007/s00244-015-0227-7 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Downs CA, Kramarsky-Winter E, Fauth JE, Segal R, Bronstein O, Jeger R, Lichtenfeld Y, Woodley CM, Pennington P, Kushmaro A, Loya Y | display-authors = 6 | title = Toxicological effects of the sunscreen UV filter, benzophenone-2, on planulae and in vitro cells of the coral, Stylophora pistillata | journal = Ecotoxicology | volume = 23 | issue = 2 | pages = 175–91 | date = March 2014 | pmid = 24352829 | doi = 10.1007/s10646-013-1161-y}}</ref> ਅਤੇ ਮੱਛੀ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite journal | vauthors = Niemuth NJ, Klaper RD | title = ਉਭਰ ਰਹੇ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਦੂਸ਼ਿਤ ਮੈਟਫੋਰਮਿਨ ਇੰਟਰਸੈਕਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਉਪਜਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ | journal = ਕੀਮੋਸਫੀਅਰ | volume = 135 | pages = 38–45 | date = September 2015 | pmid = 25898388 | doi = 10.1016/j.chemosphere.2015.03.060 | doi-access = free | bibcode = 2015Chmsp.135...38N }}</ref><ref>{{Cite journal| vauthors = Larsson DG, Adolfsson-Erici M, Parkkonen J, Pettersson M, Berg AH, Olsson PE, Förlin L |date=1999-04-01|title=ਐਥੀਨਾਈਲੋਏਸਟਰਾਡੀਓਲ - ਇੱਕ ਅਣਚਾਹੀ ਮੱਛੀ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ? |journal=ਜਲ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ |language=en|volume=45|issue=2|pages=91–97|doi=10.1016/S0166-445X(98)00112-X|issn=0166-445X}}</ref> ਪੀਪੀਸੀਪੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਨਿਰੰਤਰ ਫਾਰਮਾਸਿਉਟੀਕਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ (ਈਪੀਪੀਪੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਥਾਈ ਜੈਵਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਸੀਵਰੇਜ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਟਰੀਟਮੈਂਟ ਪੜਾਅ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਲਾਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। <ref name=":0" /> ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆੰ== <references/> 79p3wknbtb1vdbwajuqmfvt72ha2by2 0 144338 840814 768454 2026-06-15T02:10:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840814 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer |name = ਗੌਰਵ ਸ਼ਰਮਾ |image = |caption = |birth_date = {{Birth date and age|1992|3|04|df=y}} |birth_place = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ<ref>{{Cite web|url=https://journal.media/interview-with-gaurav-sharma-author-of-gone-are-the-days|title=Interview with Gaurav Sharma, Author of 'Gone are the Days'|website=ਜਰਨਲ.ਮੀਡਿਆ|access-date=2 October 2017|archive-date=10 ਨਵੰਬਰ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110172116/https://journal.media/interview-with-gaurav-sharma-author-of-gone-are-the-days|url-status=dead}}</ref> |nationality = ਕੈਨੇਡੀਅਨ<ref>{{Cite web|url=https://news24online.com/trending/book-review-gaurav-sharmas-diary-of-a-whimsical-lover-is-a-delightful-read/3405/|title=Book Review – Gaurav Sharma’s Diary of a Whimsical Lover is a Delightful Read|first=Prateek|last=Gautam|date=23 July 2022}}</ref> |education = ਲਾਂਗਰਾ ਕਾਲਜ, ਹੀਜੀਸੀਪੀਆਈਯੂ |occupation = ਲੇਖਕ, ਨਾਵਲਕਾਰ, ਉੱਦਮੀ |notableworks = ਡਾਇਰੀ ਆਫ ਏ ਵਿਮਸੀਕਲ ਆਫ ਏ ਲਵਰ;''ਗਾਡ ਆਫ ਦ ਸੁਲਲਾਇਡ'';''ਲੋਂਗ ਲਿਵ ਦ ਸੁਲਲਾਇਡ'';''ਦ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੋਰੀ ਆਫ ਐਨ ਆਥਰ'';''ਗੋਨ ਆਰ ਦ ਡੇਜ਼'' | years_active = 2011–ਮੌਜੂਦਾ | website = {{URL|http://authorgauravsharma.com}} }} '''ਗੌਰਵ ਸ਼ਰਮਾ''' (ਜਨਮ: 4 ਮਾਰਚ 1992) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਲਿਖਾਰੀ|ਲੇਖਕ]] ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ [[ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ|ਨਾਵਲ]] ''ਗੋਨ ਆਰ ਦ ਡੇਜ਼'' ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/lifestyle/culture/from-textbooks-to-novels-a-young-authors-search-for-success201709201658210003/|title=From textbooks to novels: A young author's search for success|date=20 September 2017|work=Asian News International|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207013036/https://www.aninews.in/news/lifestyle/culture/from-textbooks-to-novels-a-young-authors-search-for-success201709201658210003/|archive-date=7 दिसंबर 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.uniindia.com/-gone-are-the-days-vignettes-of-nostalgia/features/news/1005344.html|title='Gone are the Days': Vignettes of nostalgia|date=30 September 2017|work=United News of India|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224919/http://www.uniindia.com/-gone-are-the-days-vignettes-of-nostalgia/features/news/1005344.html|archive-date=3 दिसंबर 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thestatesman.com/books-education/discovery-misery-smart-shopping-1502497254.html|title=Books for the weekend|date=22 September 2017|work=The Statesman|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207014057/http://www.thestatesman.com/books-education/discovery-misery-smart-shopping-1502497254.html|archive-date=7 दिसंबर 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/110917/book-review-a-boys-journey-to-make-it-big-in-life-and-everything-in-between.html|title=A boy's journey to make it big in life; and everything in between|date=11 September 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104153755/http://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/110917/book-review-a-boys-journey-to-make-it-big-in-life-and-everything-in-between.html|archive-date=4 नवंबर 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.patrika.com/jaipur-news/gone-are-the-days-novel-published-1808903/|title=नॉवेल गॉन आर द डेज प्रकाशित, युवाआें काे आ रही पसंद|last=|first=|date=|website=patrika.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207015041/https://www.patrika.com/jaipur-news/gone-are-the-days-novel-published-1808903/|archive-date=7 दिसंबर 2017|dead-url=|access-date=}}</ref> ਇਸ ਨਾਵਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੌਰਵ ਨੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰੀ]] ਅਤੇ ਜਨ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.asianage.com/life/more-features/101017/in-conversation-with-gaurav-sharma-about-his-book-gone-are-the-days-and-the-journey-it-portrays.html|title=In conversation with Gaurav Sharma about his book Gone are the Days and the journey it portrays|date=10 October 2017|work=The Asian Age|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171207015801/http://www.asianage.com/life/more-features/101017/in-conversation-with-gaurav-sharma-about-his-book-gone-are-the-days-and-the-journey-it-portrays.html|archive-date=7 दिसंबर 2017}}</ref> == ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੌਰਵ ਦਾ ਬਚਪਨ [[ਸੀਤਾਮੜ੍ਹੀ|ਸੀਤਾਮੜੀ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਬੀਤਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਐਨ.ਐਸ.ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.writerstory.com/gaurav-sharma-interview/|title=Gaurav Sharma Interview – Gone are the Days Book|last=|first=|date=|website=WriterStory|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212062506/http://www.writerstory.com/gaurav-sharma-interview/|archive-date=12 फ़रवरी 2017|access-date=}}</ref> ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, [[ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਸੰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://ggsipuresults.nic.in/ipu/results/2014/100714/24_BJMC_2_4_6.pdf|title=2014 BJMC Results|last=|first=|date=|website=GGSIU Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20150501194342/http://ggsipuresults.nic.in/ipu/results/2014/100714/24_BJMC_2_4_6.pdf|archive-date=1 मई 2015|dead-url=|access-date=}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਗੌਰਵ ਨੇ ਲੰਗਾਰਾ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਬਿਜ਼ਨਸ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਡਿਗਰੀ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web|url=https://issuu.com/langaracollege/docs/convocation_publication_-_2016/19|title=The Graduands: June 8, 2016 - 2:00 pm|last=|first=|date=|website=Issuu.com|publisher=|access-date=|archive-date=ਸਤੰਬਰ 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901025204/https://issuu.com/langaracollege/docs/convocation_publication_-_2016/19|url-status=dead}}</ref> ਗੌਰਵ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.samacharplus.com/index.php/hi/2014-08-28-11-38-16/24-2014-08-28-08-47-57/18718-|title='गॉन आर द डेज' नॉवेल को पसंद कर रहे हैं YOUTH, लेखक बोले- 'जिंदगी की है कहानी'|last=|first=|date=|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180102013212/http://www.samacharplus.com/index.php/hi/2014-08-28-11-38-16/24-2014-08-28-08-47-57/18718-|archive-date=2 जनवरी 2018|dead-url=}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਗੌਰਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਜਿਮਸ ਰੇਡੀਓ 90.4 MHz, ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ, ਇੰਡੀਆ ਟੂਡੇ ਗਰੁੱਪ ਅਤੇ [[ਐਨਡੀਟੀਵੀ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.writerstory.com/gaurav-sharma-interview/|title=Gaurav Sharma Interview – Gone are the Days Book|last=|first=|date=|website=WriterStory|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212062506/http://www.writerstory.com/gaurav-sharma-interview/|archive-date=12 फ़रवरी 2017|access-date=}}</ref> 2011 ਵਿੱਚ, 19 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕ, ''ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਂਡ ਗ੍ਰਾਫਿਕਸ ਰੀਡਿਫਾਈਨਡ'' ਲਿਖੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.jimsd.org/resources/naacreports/AQAR(2012-13).pdf|title=Annual Quality Assurance Report (AQAR) Pg. 14|last=|first=|date=|website=jimsd.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117180931/http://jimsd.org/resources/naacreports/AQAR(2012-13).pdf|archive-date=17 नवंबर 2016|dead-url=|access-date=}}</ref> 2013 ਵਿੱਚ ''ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਰੀਡਿਫਾਈਨਡ'' ਲਿਖੀ।<ref>{{Cite web|url=https://books.google.ca/books?id=G_bGBAAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=photography+redefined&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=photography%20redefined&f=false|title=Photography Redefined|last=|first=|date=|website=Google Books|publisher=|access-date=}}</ref> ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ ''ਡਿਵਲਮੈਂਟ ਐਂਡ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਮੋਰਫੋਸਿਸ'' ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਅਭਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੁਸਤਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nbtindia.gov.in/writereaddata/attachmentnews/saturday-february-22-201411-09-05-amshow-daily-on-22-02-2014.pdf|title=2014 another title to be released|last=|first=|date=|website=National Book Trust|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916084331/http://nbtindia.gov.in/writereaddata/attachmentNews/saturday-february-22-201411-09-05-amshow-daily-on-22-02-2014.pdf|archive-date=16 सितंबर 2014|dead-url=|access-date=}}</ref> ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਾਸ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਐਂਡ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ, [[ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ]] ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://nimcj.org/library/View_bookdetail.php?book_id=Development%20and%20Communication%20morphosis|title=NIMCJ Library Catalogue: Development and Communication Morphosis|last=|first=|date=|website=nimcj.org|publisher=National Institute of Mass Communication and Journalism|access-date=}}</ref> ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਗੌਰਵ ਨੇ ਗੋਨ ਆਰ ਦ ਡੇਜ਼ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਤਾਬ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਆਤਮਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਤੇ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/from-textbooks-to-novels-a-young-author-s-search-for-success-117092000794_1.html|title=From textbooks to novels: A young author's search for success|date=20 September 2017|work=Business Standard|access-date=10 नवंबर 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215000718/http://www.business-standard.com/article/news-ani/from-textbooks-to-novels-a-young-author-s-search-for-success-117092000794_1.html|archive-date=15 दिसंबर 2017}}</ref><ref>{{Cite book|title=Gone are the Days|last=Sharma|first=Gaurav|publisher=Kaplaz Publications, an imprint of Gyan Books Pvt. Ltd.|year=2016|isbn=9789351282372|location=New Delhi}}</ref> ਗੌਰਵ ਮੀਡੀਅਮ ਅਤੇ ਯੂਥ ਕੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਬਲੌਗਰ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://medium.com/@authorgaurav/|title=Gaurav Sharma Profile in Medium|last=|first=|date=|website=Medium|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215001404/https://medium.com/@authorgaurav/|archive-date=15 दिसंबर 2017|access-date=}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youthkiawaaz.com/author/gaurav_sharma/|title=Gaurav Sharma Profile in Youth Ki Awaaz|last=|first=|date=|website=Youth Ki Awaaz|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171215001659/https://www.youthkiawaaz.com/author/gaurav_sharma/|archive-date=15 दिसंबर 2017|access-date=}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1zmwpvyt1f96pkji32ig601e90521ds 0 146878 840829 810884 2026-06-15T10:05:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840829 wikitext text/x-wiki {{Infobox chef <!-- for more information see [[:Template:Infobox chef/doc]] --> | name = Nisha Katona<br /><small>[[Order of the British Empire|MBE]]</small> | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = 6th [[Chancellor of Liverpool John Moores University]] | 1blankname = {{nowrap|[[Vice-Chancellor of Liverpool John Moores University|Vice-Chancellor]]}} | 1namedata = Mark Power | term_start = 1 January 2022 | predecessor = [[Brian Leveson]] | successor = }} | image = Nisha Katona sourcing supplies for Mowgli Street Food recipes.jpg | caption = Nisha Katona | image_size = 180px | birth_date = {{birth date and age|1971|10|23|df=yes}} | birth_place = [[Ormskirk]], [[Lancashire]], [[England]] | style = [[Indian cuisine|Indian]] | occupation = CEO, Restauranteur, Barrister, Author, TV Chef | spouse = Zoltan Katona | children = 2 | restaurants = {{Plainlist| * Mowgli, Bold Street, Liverpool * Mowgli, Corn Exchange, Manchester * Mowgli, Water Street, Liverpool * Mowgli, Grand Central, Birmingham * Mowgli, Westgate, Oxford * Mowgli, Stoney Street, Nottingham * Mowgli, Ecclesall Road, Sheffield * Mowgli, Church Street, Cardiff * Mowgli, Saint Martins, Leicester * Mowgli, Boar Lane, Leeds * Mowgli, Cheshire Oaks, Cheshire * Mowgli, Cheltenham, Gloucestershire * Mowgli, Charlotte Street, London * Mowgli, St Vincent Street, Glasgow * Mowgli, Church Street, Preston }} | Website = {{URL|http://www.mowglistreetfood.com/}} }} '''ਨਿਸ਼ਾ ਕਾਟੋਨਾ''', MBE (ਜਨਮ 23 ਅਕਤੂਬਰ 1971) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਮੋਗਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਮੋਗਲੀ ਟਰੱਸਟ ਚੈਰਿਟੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਲੇਖਕ, ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਉਹ 20 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਕਾਟੋਨਾ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਸਰਕਟ 'ਤੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਬਾਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬੈਰਿਸਟਰ ਵਜੋਂ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="web1">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-39489784|title=The people who changed careers and never looked back|date=4 December 2017|work=BBC News|access-date=26 February 2018}}</ref> 2008 ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦਾ ਟਰੱਸਟੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਦਫ਼ਤਰ, ਪਬਲਿਕ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref name="web2">{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/publications/nisha-katona-and-sir-robert-crawford-cbe-reappointed-as-trustees-of-national-museums-liverpool|title=Nisha Katona and Sir Robert Crawford CBE reappointed as Trustees of National Museums Liverpool|publisher=[[gov.uk|HM Government]]|access-date=26 February 2018}}</ref> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਬਦਲਿਆ।<ref name="web4">{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sponsored/foodanddrink/indian-curry-recipe/10699563/pataks-nisha-katona-judge-flavour.html|title=Nisha Katona: a great judge of flavour|publisher=[[The Daily Telegraph|Telegraph_Media_Group]]|access-date=13 November 2017}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਮੋਗਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ [https://mowglitrust.com ਮੋਗਲੀ ਟਰੱਸਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207203501/https://mowglitrust.com/ |date=2022-12-07 }} ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਰਿਟੀ ਲਈ £300,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="charity1">{{Cite web|url=https://www.clatterbridgecc.nhs.uk/news/leading-restaurant-cooks-massive-donation-clatterbridge-cancer-charity|title=Leading restaurant cooks up a massive donation to The Clatterbridge Cancer Charity|publisher=[[Clatterbridge Cancer Centre NHS Foundation Trust|The Clatterbridge Cancer Charity]]|access-date=20 March 2018|archive-date=10 ਦਸੰਬਰ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210001810/https://www.clatterbridgecc.nhs.uk/news/leading-restaurant-cooks-massive-donation-clatterbridge-cancer-charity|url-status=dead}}</ref><ref name="charity2">{{Cite web|url=https://www.maggiescentres.org/about-maggies/news-and-publications/latest-news/celebrating-our-partnership-mowgli-street-food/|title=Celebrating our Partnership with Mowgli Street Food|publisher=[[Maggie's Centres|Maggies]]|access-date=20 March 2018|archive-date=20 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180320230803/https://www.maggiescentres.org/about-maggies/news-and-publications/latest-news/celebrating-our-partnership-mowgli-street-food/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://register-of-charities.charitycommission.gov.uk/charity-search/?p_p_id=uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_regId=1173842&_uk_gov_ccew_onereg_charitydetails_web_portlet_CharityDetailsPortlet_subId=0|title=THE MOWGLI TRUST - Charity 1173842|website=register-of-charities.charitycommission.gov.uk|language=en-GB|access-date=4 May 2021}}</ref> ਕਾਟੋਨਾ 4 ਕੁੱਕਬੁੱਕਾਂ: ''ਪਿੰਪ ਮਾਈ ਰਾਈਸ'', ''ਦ ਸਪਾਈਸ ਟ੍ਰੀ'', ''ਦ ਮੋਗਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ: ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਅਤੇ ਦ 30-ਮਿੰਟ ਮੋਗਲੀ'' ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਕਿਤਾਬ, ''ਮੀਟ ਫ੍ਰੀ ਮੋਗਲੀ'' 8 ਨਵੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੀਬੀਸੀ, ਆਈਟੀਵੀ, ਚੈਨਲ 4, ਚੈਨਲ 5, ਫੂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ 4 ਦੀ ਕਿਚਨ ਕੈਬਿਨੇਟ ਸਮੇਤ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 1 ਜਨਵਰੀ 2022 ਨੂੰ, ਕਾਟੋਨਾ ਨੂੰ ਲਿਵਰਪੂਲ ਜੌਹਨ ਮੂਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰ ਬ੍ਰਾਇਨ ਲੇਵੇਸਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਐਮਰੀਟਸ ਚਾਂਸਲਰ ਬਣੇਗੀ।<ref name="chancellor_ljmu">{{Cite web|url=https://www.ljmu.ac.uk/about-us/structure/our-next-chancellor|title=Our next Chancellor|access-date=20 July 2021|archive-date=20 ਜੁਲਾਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210720085612/https://www.ljmu.ac.uk/about-us/structure/our-next-chancellor|url-status=dead}}</ref> ਜੁਲਾਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਕਾਟੋਨਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਗਠਿਤ ਹੋਸਪਿਟੈਲਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੀਮ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.uk/government/news/new-hospitality-council-to-guide-the-sectors-recovery|title=New Hospitality Council to guide the sector's recovery|website=GOV.UK|language=en|access-date=18 October 2021}}</ref> ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਪਰਾਹੁਣਚਾਰੀ ਫਰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਠੀਕ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲਚਕੀਲਾ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ। == ਪਹਿਲਾ ਜੀਵਨ == ਨਿਸ਼ਾ ਓਰਮਸਕਿਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਸਕਾਰਿਸਬ੍ਰਿਕ ਹਾਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਲਿਵਰਪੂਲ ਜੌਹਨ ਮੂਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਿਆ,<ref name="Evans">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/how-i-made-it-nisha-katona-founder-of-mowgli-0rx23qrrc|title=How I Made It: Nisha Katona, founder of Mowgli|last=Evans|first=Peter|work=[[The Times]]|access-date=2 July 2021|language=en|issn=0140-0460}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਪਤੀ ਜ਼ੋਲਟਨ ਕਾਟੋਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੀ।<ref name="Byford">{{Cite web|url=https://www.realitytitbit.com/bbc/nisha-katona-masterchef|title=Celebrity MasterChef: Who is Nisha Katona?|last=Celine Byford|date=11 August 2021|publisher=Reality Titbit|access-date=29 October 2021|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029095230/https://www.realitytitbit.com/bbc/nisha-katona-masterchef|url-status=dead}}</ref> ਨਿਸ਼ਾ ਨੇ 1996 ਵਿੱਚ ਇਨਸ ਆਫ ਕੋਰਟ ਸਕੂਲ ਆਫ ਲਾਅ ਵਿੱਚ ਬੈਰਿਸਟਰ ਵਜੋਂ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲਿੰਕਨ ਇਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।<ref name="Evans" /> ਕਾਟੋਨਾ ਨੇ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਚਾਵਾਸੇ ਕੋਰਟ ਚੈਂਬਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬੈਰਿਸਟਰ<ref name="web6">{{Cite news|url=https://www.thetimes.co.uk/article/how-i-made-it-nisha-katona-founder-of-mowgli-0rx23qrrc|title=How I Made It: Nisha Katona, founder of Mowgli|last=Evans|first=Peter|access-date=26 February 2018|publisher=[[The Times|News UK]]}}</ref> ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 2008 ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਖੇਡ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲਿਵਰਪੂਲ ਦੇ ਟਰੱਸਟੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਡਿਟ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ। 2009 ਵਿੱਚ ਕੈਬਨਿਟ ਦਫ਼ਤਰ ਨੇ ਜਨਤਕ ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜਦੂਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == [[ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ|ਬੀਬੀਸੀ]], ਚੈਨਲ 4, ਆਈਟੀਵੀ ਅਤੇ ਦ ਫੂਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਲਈ ਕਾਟੋਨਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਲੌਰੇਨ, ਸੰਡੇ ਬ੍ਰੰਚ,<ref name="web3">{{Cite web|url=https://greatbritishspeakers.co.uk/item/1862-nisha-katona|title=Nisha Katona|access-date=26 February 2018}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸੀਕ੍ਰੇਟ ਸ਼ੈੱਫ, ਮਾਈ ਕਿਚਨ ਰੂਲਜ਼, ਮਾਈ ਸਪਾਈਸ ਕਿਚਨ ਅਤੇ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣਾ ਭਾਰਤੀ ਭੋਜਨ ਸਫ਼ਰਨਾਮਾ [https://www.bbc.co.uk/programmes/p06f2frm ਪਕਵਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ], 'ਤੇ ਦਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਸ ਮਾਰਨਿੰਗ - ਆਈਟੀਵੀ<ref>{{Cite tweet|dead-url=Nisha Katona|user=NishaKatona|title=On @thismorning morning @itv next Wednesday the 24th I am doing a hauntingly magical Butternut and Spinach curry. I cannot tell you how ridiculously excited I am to introduce you to 2 new spices-so to cook along please go out and buy fenugreek seeds and asafoetida, turmeric Chili https://t.co/hn2RUfES1m|accessdate=30 May 2022}}</ref> ਤੇ ਗੈਸਟ ਸ਼ੈੱਫ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। 14 ਫਰਵਰੀ 2021 ਨੂੰ, ਏ ਟੇਸਟ ਆਫ਼ ਇਟਲੀ ਨਾਮਕ 10-ਭਾਗ ਦੀ ਰਸੋਈ ਯਾਤਰਾ ਲੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਚੈਨਲ 4 ਅਤੇ ਮੋਰ 4 'ਤੇ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਾਟੋਨਾ ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.channel4.com/press/news/channel-4-serves-taste-italy|title=Channel 4 serves up A Taste of Italy|website=channel4.com|access-date=18 February 2021}}</ref> 16 ਮਾਰਚ 2021 ਨੂੰ, ਉਹ ਇੰਟੀਰੀਅਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾਨ ਜੱਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਨੇ ਹੇਬਡਨ ਬ੍ਰਿਜ ਵਿੱਚ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite tweet|dead-url=Nisha Katona|user=NishaKatona|title=I’m joining @chattyman and @mogundehin on Interior Design Masters tonight at 8pm on BBC2 - I design every single brick and seat of every Mowgli. The experience of diners from walking past to deciding whether to return is my absolute passion tune in and see what you reckon 😁 https://t.co/gfLDmJjgh2|accessdate=30 May 2022}}</ref> 13 ਜੁਲਾਈ 2021 ਨੂੰ, ਕਾਟੋਨਾ ਆਈਟੀਵੀ ਦੇ ਕੁਕਿੰਗ ਵਿਦ ਦਿ ਸਟਾਰਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸ਼ੈੱਫਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਾਥੀ (ਹੈਰੀ ਜੁਡ) ਨੂੰ ਪਕਵਾਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਾਈਨਲ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਹੈਰੀ ਜੂਡ ਨੂੰ ਜੇਤੂ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/entertainment/cooking-with-the-stars-celebrity-line-up/|title=Cooking with the Stars celebrity line-up: Meet the ITV show's famous contestants and chefs|website=Radio Times|language=en|access-date=23 September 2021}}</ref> == ਕਿਤਾਬਾਂ == * [https://www.amazon.co.uk/gp/product/B075JQ2D96/ref=dbs_a_def_rwt_hsch_vapi_tkin_p1_i0 Mowgli Street Food: Stories and recipes from the Mowgli Street Food restaurants] * [https://www.amazon.co.uk/gp/product/B01I2JOTKW/ref=dbs_a_def_rwt_hsch_vapi_tkin_p1_i1 The Spice Tree: Indian Cooking Made Beautifully Simple] * [https://www.amazon.co.uk/Pimp-My-Rice-Delicious-recipes-ebook/dp/B015XPJPAW/ref=sr_1_1?dchild=1&keywords=pimp+my+rice&qid=1620123694&s=digital-text&sr=1-1 Pimp My Rice: Delicious recipes from across the globe] * [https://www.amazon.co.uk/gp/product/1848994001/ref=dbs_a_def_rwt_bibl_vppi_i3 The 30-Minute Mowgli: Fast Easy Indian from the Mowgli Home] * [https://www.amazon.co.uk/Meat-Free-Mowgli-Delicious-Plant-Based/dp/1848994117 Meat Free Mowgli: Simple & Delicious Plant Based Indian Meals] == ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ == {| class="wikitable" |+ਮੋਗਲੀ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ! ਟਿਕਾਣਾ ! ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ |- | ਮੋਗਲੀ, ਬੋਲਡ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਲਿਵਰਪੂਲ | 2014 |- | ਮੋਗਲੀ, ਕੌਰਨ ਐਕਸਚੇਂਜ, ਮਾਨਚੈਸਟਰ | 2015 |- | ਮੋਗਲੀ, ਵਾਟਰ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਲਿਵਰਪੂਲ | 2016 |- | ਮੋਗਲੀ, ਗ੍ਰੈਂਡ ਸੈਂਟਰਲ, ਬਰਮਿੰਘਮ | 2017 |- | ਮੋਗਲੀ, ਵੈਸਟਗੇਟ, ਆਕਸਫੋਰਡ | 2018 |- | ਮੋਗਲੀ, ਸਟੋਨੀ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਨੌਟਿੰਘਮ | 2018 |- | ਮੋਗਲੀ, ਐਕਸੇਸਲ ਰੋਡ, ਸ਼ੈਫੀਲਡ | 2019 |- | ਮੋਗਲੀ, ਚਰਚ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਕਾਰਡਿਫ | 2019 |- | ਮੋਗਲੀ, ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨਜ਼, ਲੈਸਟਰ | 2019 |- | ਮੋਗਲੀ, ਬੋਅਰ ਲੇਨ, ਲੀਡਜ਼ | 2020 |- | ਮੋਗਲੀ, ਚੇਸ਼ਾਇਰ ਓਕਸ, ਏਲੇਸਮੇਰ ਪੋਰਟ | 2021 |- | ਮੋਗਲੀ, ਬਰੂਅਰੀ ਕੁਆਰਟਰ, ਚੇਲਟਨਹੈਮ | 2021 |- | ਮੋਗਲੀ, ਸ਼ਾਰਲੋਟ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਲੰਡਨ | 2021 |- | ਮੋਗਲੀ, ਸੇਂਟ ਵਿਨਸੈਂਟ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਗਲਾਸਗੋ | 2022 |- | ਮੋਗਲੀ, ਚਰਚ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਪ੍ਰੈਸਟਨ | 2022 |- | ''ਮੋਗਲੀ, ਹੈਨੋਵਰ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਐਡਿਨਬਰਗ'' | ''(ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ)'' |- | ''ਮੋਗਲੀ, ਕੌਰਨ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਬ੍ਰਿਸਟਲ'' | ''(ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ)'' |- | ਮੋਗਲੀ, ''ਡਿਊਕ ਲੇਨ, ਬ੍ਰਾਇਟਨ'' | ''(ਜਲਦੀ ਹੀ ਖੁੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ)'' |} == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਸਰਵੋਤਮ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਵਾਰਡ 2021 - ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ 100 ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵੱਡੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ - ਰੈਂਕ #28। <ref>{{Cite web|url=https://www.b.co.uk//companies/mowgli-street-food|title=Best Companies {{!}} Mowgli Street Food|website=www.b.co.uk|access-date=24 June 2021}}</ref> * ਕੈਜ਼ੂਅਲ ਡਾਇਨਿੰਗ ਅਵਾਰਡਜ਼ 2020 - ਸਾਲ ਦਾ ਟ੍ਰੇਲਬਲੇਜ਼ਰ ਅਵਾਰਡ। <ref>{{Cite web|url=https://www.casualdiningshow.co.uk/press-releases/uks-best-pubs-restaurants-revealed-at-the-casual-dining-awards-2020/|title=UK's best pubs & restaurants revealed at the Casual Dining Awards 2020|last=Jones|first=Emma-Louise|date=20 February 2020|website=Casual Dining Show|language=en-US|access-date=4 May 2021}}</ref> * ਵਪਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ - ਐਜ ਹਿੱਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2019)। <ref>{{Cite web|url=https://www.edgehill.ac.uk/news/2019/12/restaurant-owner-and-top-judge-to-be-awarded-honorary-doctorates/|title=Restaurant owner and top judge to be awarded honorary doctorates|date=3 December 2019|website=News|language=en-GB|access-date=4 May 2021|archive-date=4 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504135710/https://www.edgehill.ac.uk/news/2019/12/restaurant-owner-and-top-judge-to-be-awarded-honorary-doctorates/|dead-url=yes}}</ref> * ਆਨਰੇਰੀ ਫੈਲੋ - ਲਿਵਰਪੂਲ ਜੌਨ ਮੂਰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (2019)। <ref>{{Cite web|url=http://www.ljmu.ac.uk/about-us/about-liverpool-john-moores-university/fellows/honorary-fellows-2019/nisha-katona|title=Nisha Katona MBE|website=www.ljmu.ac.uk|language=en|access-date=4 May 2021|archive-date=6 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210506050837/https://www.ljmu.ac.uk/about-us/about-liverpool-john-moores-university/fellows/honorary-fellows-2019/nisha-katona|url-status=dead}}</ref> * MBE - (ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਆਨਰਜ਼ 2019) ਭੋਜਨ ਉਦਯੋਗ ਲਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name="award5">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-merseyside-46703855|title=New Year Honours 2019: Mowgli founder Nisha Katona honoured|date=28 December 2018|work=BBC News|access-date=3 January 2019}}</ref> * LDC ਸਿਖਰ ਦੇ 50 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਗੂ, 2019। <ref>{{Cite web|url=https://ldc.co.uk/top-50/2019-2/|title=2019|website=LDC|language=en-GB|access-date=4 May 2021}}</ref> * ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਾਸਟ ਟ੍ਰੈਕ 100 2019 - ਸਰਵੋਤਮ ਉਭਰਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਅਵਾਰਡ। <ref>{{Cite web|url=https://www.fasttrack.co.uk/fast-track-100-companies-honoured-2/|title=Fast Track|last=TWK|date=17 September 2020|website=Fast Track|language=en-GB|access-date=4 May 2021|archive-date=4 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504135712/https://www.fasttrack.co.uk/fast-track-100-companies-honoured-2/|dead-url=yes}}</ref> * ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ 100 2019 - ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਟੀਮ ਅਵਾਰਡ। <ref>{{Cite web|url=https://www.fasttrack.co.uk/fast-track-100-companies-honoured/|title=Fast Track|last=TWK|date=17 May 2019|website=Fast Track|language=en-GB|access-date=4 May 2021|archive-date=4 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504135710/https://www.fasttrack.co.uk/fast-track-100-companies-honoured/|dead-url=yes}}</ref> * ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ 100 2019 - ਰੈਂਕ #45। <ref>{{Cite web|url=https://www.fasttrack.co.uk/company_profile/mowgli-street-food-2/|title=Fast Track|last=TWK|website=Fast Track|language=en-GB|access-date=4 May 2021|archive-date=4 ਮਈ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504135710/https://www.fasttrack.co.uk/company_profile/mowgli-street-food-2/|dead-url=yes}}</ref> * ਸੰਡੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਫਾਸਟ ਟਰੈਕ 100 2018 - ਰੈਂਕ #17। <ref name="award4">{{Cite web|url=http://www.fasttrack.co.uk/league-tables/fast-track-100/league-table/|title=Fast Track 100 league table - 2018|access-date=3 December 2018|archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181105050508/http://www.fasttrack.co.uk/league-tables/fast-track-100/league-table/|dead-url=yes}}</ref> * ਰਿਟੇਲਰਾਂ ਦਾ ਰਿਟੇਲਰ ਵਿਜੇਤਾ 2018 - ਉੱਭਰਦਾ ਸੰਕਲਪ। <ref name="award1">{{Cite web|url=https://www.rroty.co.uk/winners-2018/|title=2018 Winners|access-date=21 March 2018|archive-date=22 ਮਾਰਚ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322090648/https://www.rroty.co.uk/winners-2018/|url-status=dead}}</ref> * ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਸੋਸ਼ਲ ਦੀ ਸਾਲ 2018 ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਉਦਯੋਗਪਤੀ <ref name="award2">{{Cite web|url=https://www.wireless-social.com/wifi-news/womens-entrepreneur-award/|title=Wireless Social's Woman Entrepreneur of the Year|last=Ross|first=Julian|date=7 September 2018|website=wireless social|access-date=28 September 2018}}</ref> * ਬਿਜ਼ਨਸ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ, ਸਿਟੀ ਆਫ ਲਿਵਰਪੂਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਅਵਾਰਡਸ - 2018। * ਸਰਵੋਤਮ ਮੱਧਮ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ, ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਵਪਾਰ ਮਾਸਟਰ ਅਵਾਰਡ - 2018। * ਮਾਸੇਰਾਤੀ ਟੌਪ 100, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ <ref name="award3">{{Cite web|url=https://www.thetimes.co.uk/article/maserati-top-100-peoples-choice-tp7gj2vm3|title=Maserati Top 100: People's choice|last=Lynch|first=Andrew|date=29 April 2018|website=The Sunday Times|access-date=28 September 2018}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://nishakatona.com/ ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://www.mowglistreetfood.com/ ਮੋਗਲੀ ਦੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] * [https://mowglitrust.com ਮੋਗਲੀ ਟਰੱਸਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207203501/https://mowglitrust.com/ |date=2022-12-07 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]] ead8z4qcilq7s0pjj5gj9a8u7x81k6s 0 149950 840795 828314 2026-06-14T16:59:54Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Prominent folk artists of Uttarakhand" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352712941|Music of Uttarakhand]]" 840795 wikitext text/x-wiki {{More citations needed}} [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਦਾ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਉਂ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਤੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਗੀਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਆਮ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਤਾਂ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਰਵਾਇਤਾਂ, ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਾਤਰ, ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਗੀਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢੋਲ ਦਮਾਉ, ਤੁਰੀ, ਰਣਸਿੰਘਾ, [[ਢੋਲਕੀ]], ਡੌਰ, ਥਾਲੀ, ਭੰਕੋਰਾ ਅਤੇ ਮਸ਼ਕਬਾਜਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। [[ਤਬਲਾ]] ਅਤੇ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ]] ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਲੋਕ ਗੀਤ ਬਦਲ ਗਏ ਹਨ। ਗਜੇਂਦਰ ਰਾਣਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ, ਗੋਪਾਲ ਬਾਬੂ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ, ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ, ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਆਧੁਨਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਥੀਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦੇ, ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਮੰਡਲ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਪੰਵਾੜਾ, ਉਦਾਸੀ ਖੱਦਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਗਰ, ਥੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਝੋਰਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ == ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ 'ਤੇ ਕਦੇ ਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਾਇਕ ਹਨ: * ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ: ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ-ਗਾਇਕ, ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਆਪਣੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਜਾਗਰ ਅਤੇ ਰਾਜੂਲਾ ਮਲੂਸ਼ਾਹੀ ਗੀਤ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/09/01/stories/200609010227030*htm|title=The Hindu, 1 September 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211142921/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/09/01/stories/200609010227030*htm|archive-date=11 December 2007|access-date=2 December 2007|url-status=usurped}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੁਮਾਓਨੀ ਗੀਤ ਬੇਦੂ ਪਕੋ ਬਾਰੋ ਮਾਸਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.euttarakhand.com/bedu-pako-song|title=Bedu Pako Song - From Uttarakhand to Globe|date=2016-11-16|work=Uttarakhand Stories - Connect to Uttarakhand with Uttarakhand and Share Stories|access-date=2018-09-09|language=en-US}}</ref> ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ]] [[ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ]] ਦਾ ਵੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੈਂਡ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੀਤ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੀ [[ਕੁਮਾਊਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ|ਕੁਮਾਉਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ]] ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗੀਤ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ: ਉਸਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਹਰ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਾਗਰ, ਚੌਮਾਸਾ, ਠਡਿਆ, ਜਾਂ ਪਲੇਬੈਕ। ਉਸਨੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ, ਜੌਨਸਾਰੀ, ਰਾਵਲਤੀ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਗਾਏ ਹਨ। ਉਸਨੇ "ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਗੀਤਮਾਲਾ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਗੀਤਮਾਲਾ 10 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ ਬੁਰੰਸ ਨਾਮ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ। ਬਰਾਂਸ ਪਹਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫੁੱਲ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਪਰ-ਹਿੱਟ ਐਲਬਮਾਂ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੇ "ਚੱਕਰਾਚਲ", "ਘਰਜਵਾਈਂ", "ਮੇਰੀ ਗੰਗਾ ਹੋਲੀ ਤਾ ਮਾਈਮਾ ਆਲੀ" ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਇਸ ਨਾਮਵਰ ਗਾਇਕ ਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਵਿਧਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਬੋਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੂਝ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ "ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ" ਅਤੇ "ਨੌਛਮੀ ਨਰੈਣਾ" ਨੇ ਲਹਿਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। "[[ਟੀਹਰੀ ਡੈਮ]]" ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉਜਾੜੇ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨੌਛਮੀ ਨਰਾਇਣਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨਰਾਇਣ ਦੱਤ ਤਿਵਾਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਗੋਪਾਲ ਬਾਬੂ ਗੋਸਵਾਮੀ: ਆਪਣੀ ਸੁਰੀਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਲਈ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੰਤਕਥਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.apnauttarakhand.com/gopal-babu-goswami/|title=Gopal Babu Goswami « Apna Uttarakhand|website=www.apnauttarakhand.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20090927032952/http://apnauttarakhand.com/gopal-babu-goswami|archive-date=2009-09-27|url-status=dead}} </ref> ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੈਲੇ ਬਾਜੇ ਮੁਰਲੀ, ਘੁਘੁਟੀ ਨਾ ਬਾਸਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੀਤ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਗੋਪਾਲ ਦਾ ਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰੋਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। * ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ "ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ 2500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਮਾਓਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/some-lonely-peaks-for-chander-singh-rahi/article609283*ece|title=Some lonely peaks for Chander Singh Rahi|last=Rajan|first=Anjana|date=2014-06-08|work=The Hindu|access-date=2018-09-09|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/folk-singer-chandra-singh-rahi-passes-away.html|title=Folk singer Chandra Singh Rahi passes away|last=Pioneer|first=The|work=The Pioneer|access-date=2018-09-09|language=en|archive-date=2018-09-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180909221906/https://www.dailypioneer.com/2016/state-editions/folk-singer-chandra-singh-rahi-passes-away.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ਾਲੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ 'ਸਾਰਗ ਤਾਰਾ', 'ਭਾਨਾ ਹੈ ਰੰਗੀਲੀ ਭਾਣਾ', 'ਸੌਲੀ ਘੁਰਾ ਘੁਰ', 'ਸਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ', 'ਹਿਲਮਾ ਚਾਂਡੀ ਕੁ, ਅਤੇ 'ਜਰਾ ਠੰਡੂ ਛੱਲਾ ਦੀ' ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਗਾਇਕ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਤੇਰੀ ਮੁਖੀਰੀ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਹੀ ਕਈ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਦੇ ਗਾਇਕ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ ਨੇ ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।<ref name=":0" /> ਰਾਹੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੀਤ ਫਲੇਰੀਆ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਅਚਾਰੀ ਜਾਗਰ - ਚੈਤਾ ਕੀ ਚੈਤਵਾਲੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 2016 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੀਮੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। * ਮੀਨਾ ਰਾਣਾ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਔਰਤ ਗਾਇਕਾ। * ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ: ਗੜ੍ਹਵਾਲ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਉੱਘੇ ਲੋਕ ਗਾਇਕ। * ਗਿਰੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ 'ਗਿਰਦਾ': ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਗੀਤਕਾਰ, ਗਾਇਕ, ਕਵੀ, ਜੈਵਿਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਕੁਨ। * ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਰਤਵਾਨ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਜਾਗਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ। ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਸੰਗੀਤ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗੀਤ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ/ਕੈਸੇਟ ਨਿਰਮਾਤਾ ਏਜੰਸੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਾ ਵੀਡੀਓ ਕੈਸੇਟਾਂ, ਨੀਲਮ ਕੈਸੇਟਾਂ, ਅਤੇ [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇਖੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੈਸੇਟਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ। ਦਰਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੋਨਿਆਂ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ, ਮੰਗਲੇਸ਼ ਡੰਗਵਾਲ, ਗਜੇਂਦਰ ਰਾਣਾ, ਬੀ ਕੇ ਸਾਮੰਤ, ਕਲਪਨਾ ਚੌਹਾਨ, ਮਾਇਆ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਨਿਰਾਲਾ ਅਤੇ ਦੀਪਕ ਚਮੋਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਐਲਬਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ "ਮਾਇਆ ਕੀ ਯਾਦ", "ਤਕ ਤਕਾ ਕਮਲਾ" ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ; ਗਜੇਂਦਰ ਰਾਣਾ ਦੀ <nowiki>''</nowiki>ਮਾਲੂ<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>ਰਾਣੀ ਗੋਰਖਾਣੀ<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>ਲੀਲਾ ਘਸਿਆਰੀ<nowiki>''</nowiki>, <nowiki>''</nowiki>ਪੁਸ਼ਪਾ<nowiki>''</nowiki>; ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਰਤਵਾਨ ਦੀ "ਸਰੂਲੀ" ਅਤੇ "ਰਾਜੁਲੀ"; ਦੀਪਕ ਚਮੋਲੀ ਦਾ ਨਿਰਭਗੀ ਕੋਰੋਨਾ ਅਤੇ ਹੇ ਮੇਰੀ ਸਵਾਨੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵੀਡੀਓ ਕੈਮਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਯੰਤਰਾਂ ਦੀ ਆਸਾਨ ਉਪਲਬਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਐਲਬਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਨਾਚ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਮਾਓਨੀ/ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇੰਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਆਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਜਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਡੀਜੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। == ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ == * ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਵਾਇਤੀ ਸੰਗੀਤ ਯੰਤਰ ਉੱਤਰਾਖੰਡੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ... * ਢੋਲ: ਇਹ ਇੱਕ ਢੋਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜੀ ਜਾਂ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਖੋਖਲੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ... * ਦਮਾਮਾ: ਦਾਮਾ ਲੱਕੜ, ਚਰਮ-ਪੱਤਰ ਅਤੇ ਸਫ਼ੂਦ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਪਰਕਸ਼ਨ ਯੰਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ ਹੈ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੇਘਾਲਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੈਂਡ ਡਰੱਮ, ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦਿਵਾਸੀ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। * ਤੁਰਤੂਰੀ ਜਾਂ ਤੁਰ੍ਹੀ : ਤੁਰ੍ਹੀ ਕਾਂਸੀ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹਵਾ ਦਾ ਯੰਤਰ ਹੈ। * ਬਿਨਈ: ਬਿਨਾਈ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਯੰਤਰ ਹੈ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਲੁਹਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਰ ਵਿਚ, ਇਹ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ. ਲੋਹੇ ਦੇ ਦੋ ਮੋਟੇ ਜੁੜੇ ਟਵੀਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲਾ ਬੈਂਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। * ਮੁਸ਼ਕ ਬੀਨ ਜਾਂ ਬੈਗਪਾਈਪ : ਮਸ਼ਕ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕ ਬਾਜਾ, ਮਸਕ, ਮਿਸ਼ੇਕ, ਮੇਸ਼ੇਕ, ਮੋਸ਼ੁਗ, ਮੋਸ਼ਕ, ਮੋਸ਼ੂਕ, ਮਸ਼ਕ ਬਿਨ, ਬਿਨ ਬਾਜੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬੈਗਪਾਈਪ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਸੁਦੂਰਪੱਛਮ ਸੂਬੇ (ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਜੀ) ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਦਾ ਦਾਰਚੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ) ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ। * ਮੁਰਲੀ ਜਾਂ ਬੰਸਰੀ: ਬਾਂਸੁਰੀ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਸ ਲੀਲਾ ਨਾਚ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੰਤਕਥਾ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਹਵਾ ਦੇ ਯੰਤਰ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਨਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਰਲੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਸਾਧਨ ਸ਼ੈਵਵਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਹੈ। == ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ == * ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ (1928-1997): ਕੁਮਾਉਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੋਕ-ਗਾਇਕ, ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਰਾਜੂਲਾ ਮਾਲੂਸ਼ਾਹੀ ਬੈਲੇਡ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।[1] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੁਮਾਉਂਤੀ ਗੀਤ ਬੇਡੂ ਪਾਕੋ ਬਾਰੋ ਮਾਸਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।[2] ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਬਕਾ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਦਾ ਪਸੰਦੀਦਾ ਗੀਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ ਕੁਮਾਉਂ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰੈਜੀਮੈਂਟਲ ਗੀਤ ਵੀ ਹੈ। ਨਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ (1949-ਵਰਤਮਾਨ): ਨੇਗੀ ਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਕ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜਾਗਰ, ਚੌਮਾਸਾ, ਥਡਿਆ, ਜਾਂ ਪਲੇਬੈਕ ਹੋਵੇ।[3] ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਅਤੇ ਜੌਂਸਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤ ਗਾਏ ਹਨ।[3] ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵੀ ਹਨ।[ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] ਚੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ: ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਡੂੰਘੀ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਪਿਆਰ ਨਾਲ "ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾਹਾ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ[4] ਉਸਨੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ 2500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕੁਮਾਓਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ।[5] ਉਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਤੇਰੀ ਮੁਖਿਰੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਸਨ। ਮੀਨਾ ਰਾਣਾ, ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇਗੀ, ਗਿਰੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ 'ਗਿਰਦਾ', ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਰਤਵਾਨ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੋਕ ਗਾਇਕ ਹਨ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} 0tifquke3icfdj75i4ndb0f43bqpx1r 0 150696 840805 743043 2026-06-14T18:08:22Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Introduction" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1350991308|Bengali poetry]]" 840805 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ''' ਬੰਗਾਲੀ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਹਨ। [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਕਵਿਤਾ (ਜਿਵੇਂ ''ਚਰਿਆਪਦ'' ), [[ਮੱਧਕਾਲ|ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੌਰ]] ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਯੁੱਗ । ਸਾਰੇ ਯੁੱਗਾਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਕਾਵਿ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਪੁਨਰਜਾਗਰਣ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀ [[ਚੰਡੀਦਾਸ]], ਅਲੌਲ, ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ, [[ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ|ਮਾਈਕਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦੱਤ]], ਨਬੀਨਚੰਦਰ ਸੇਨ, [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]], ਦਵਿਜੇਂਦਰਲਾਲ ਰੇ, ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਦੱਤਾ, [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]], ਜੀਵਨਾਨੰਦ [[ਜੀਬਨਾਨੰਦ ਦਾਸ|ਦਾਸ]], ਜਸੀਮੁਦੀਨ, ਸੁਕਾਂਤਾ ਅਲਮਮੁਦਰਿਆ , ਜੈਸੀਮੂਦੀਨ ਹਨ। == ਜਾਣ-ਪਛਾਣ == [[ਤਸਵੀਰ:BankimRabindranath.jpg|left|thumb| [[ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ [[ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ]] ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦਾ [[ਜਨ ਗਣ ਮਨ]] [[ਜਨ ਗਣ ਮਨ|ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਹੈ]], ਦੋਵੇਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।]] ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਵੈਦਿਕ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ [[ਸਹਜਾ|ਸਹਿਜਯਾ]] ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ - ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੋਧੀ]] ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ।{{Better source needed|date=March 2021}} ਮੱਧਕਾਲੀ ਦੌਰ ਨੇ {{Transliteration|sa|[[puthi]]s}} ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ|ਮੁਸਲਿਮ]] ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਾਵਿ-ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆਇਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਗ਼ਰੀਬੁੱਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ "ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ" ਨਾਲ ਇਸ {{Transliteration|sa|puthi}} ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਲੜਾਈਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ {{Transliteration|sa|puthis}}, ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੋਂਗੋਨਾਮੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧੁਨ ਵਿਚ ਸੁਹਜਮਈ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। [[ਕਰਬਲਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ {{Transliteration|ar|marsiya}} ( [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਵਿੱਚ 'ਦੁੱਖ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ) ਸਾਹਿਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਅਤੇ ਮਾਰਸੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ|ਅਰਬ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਈਰਾਨ|ਪਰਸ਼ੀਆ]] ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ [[ਬੰਗਾਲ]] ਅਤੇ ਅਰਾਕਾਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫੈਜ਼ੁੱਲਾ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੈਨਬ ਦੀ ਚੌਤਿਸ਼ਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਕਤੁਲ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਾਸਿਮ-ਏਰ ਲੋਦਾਈ ਓ ਫਾਤਿਮਾ-ਆਰ ਸੁਰਤਨਾਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਪਰਸੋ-ਅਰਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਯੁੱਗ == ਚਰਿਆਪਦ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਵਿ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਨਮੂਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਵ-ਭਾਰਤੀ ਆਰੀਆ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਜਨਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ, ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਬੋਧੀ ਸਿੱਧਚਾਰੀਆ ਸਨ। ਲੁਈ ਪਾ, ਕੁੱਕੁਰੀਪਾ, ਬਿਰੁਪਾ, ਗੁੰਡਰੀਪਾ, ਚਤਿਲਪਾ, ਭੁਸੁਕ ਪਾ, ਕਾਹਨਪਾ, ਕੰਬਲੰਬਰਪਾ, ਡੋਂਬੀਪਾ, ਸ਼ਾਂਤੀਪਾ, ਮਹਿਤਪਾ, ਵੀਨਾਪਾ, ਸਰਹਪਾ, ਸ਼ਬਰ ਪਾ, ਅਜ਼ਦੇਬਪਾ, ਧੇਨਪਾਨਾ, ਡੰਕਾਪਾ, ਦਾਰਿਕਪਾ ਧੰਪਾ, ਤੰਤਰੀਪਾ, ਤੰਤਰੀਪਾ ਦੁਆਰਾ 24 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚਾਰਿਆਪਦ ਸਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ 1200-1350 ਈਸਵੀ ਨੂੰ "ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਕਾਲਾ ਯੁੱਗ" ਵਜੋਂ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ [[Baduchandidas|ਬਦੁਚੰਡੀਦਾਸ]] ਦੁਆਰਾ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਕੀਰਤਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਹੋਰ ਕਮਾਲ ਦੇ ਕਵੀ [[ਵਿੱਦਿਆਪਤੀ|ਵਿਦਿਆਪਤੀ]], ਗਿਆਨਦਾਸ, ਗੋਵਿੰਦਦਾਸ, ਯਸ਼ੋਰਾਜ ਖਾਨ, ਚਾਂਦਕਾਜੀ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਬਾਸੂ, ਬਲਰਾਮ ਦਾਸ, ਨਰਹਰੀ ਦਾਸ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦਾਸ, ਬਾਸੁਦਾਵਾਸ, ਬੰਸੀਬਾਦ ਸਨ। ਸਈਅਦ ਸੁਲਤਾਨ, ਹਰਹਰੀ ਸਰਕਾਰ, ਫਤਿਹ ਪਰਮਾਨੰਦ, ਘਨਸ਼ਿਆਮ ਦਾਸ, ਗਯਾਸ ਖਾਨ, ਅਲੌਲ, ਦੀਨ ਚੰਡੀਦਾਸ, ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਹਰੀਦਾਸ, ਸ਼ਿਵਰਾਮ, ਕਰਮ ਅਲੀ, ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਹੀਰਾਮਣੀ, ਭਵਨੰਦ। ਮੰਗਲ ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ ਹਨ ਕਨਹਰੀ ਦੱਤ, ਨਰਾਇਣ ਦੇਵ, ਵਿਜੇਗੁਪਤਾ, ਬਿਪ੍ਰਦਾਸ ਪਿਪਲਾਈ, ਮਾਧਵ ਆਚਾਰੀਆ, ਮੁਕੁੰਦਰਾਮ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਘਨਰਾਮ ਚੱਕਰਵਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀਸ਼ਿਆਮ ਪੰਡਿਤ, ਭਾਰਤ ਚੰਦਰ ਰਾਏ ਗੁਣਾਕਰ, ਖੇਮਾਨੰਦ, ਕੇਤਕਾ ਦਾਸ ਖੇਮਾਨੰਦ, ਦਵਿਜ ਰਾਮ ਮਾਧਵ, ਰੁਦਿਕ ਮਾਧਵ, ਰੁਦਿਕ ਏ. ਭੱਟ, ਖੇਲਾਰਾਮ, ਰੂਪਰਾਮ, ਸੀਤਾਰਾਮ ਦਾਸ, ਸ਼ਿਆਮਜ। 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ਾਕਤ ਭਗਤੀ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀ [[ਭਰਤਚੰਦਰ ਰੇ|ਭਰਤਚੰਦਰ ਰੇਅ]] ਅਤੇ ਰਾਮਪ੍ਰਸਾਦ ਸੇਨ ਸਨ। == ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ (1800-ਮੌਜੂਦਾ) == ਮੱਧ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕਵੀਆਂ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ: [[ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤਾ]] (1812-1859), ਉਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਮਾਇਕਲ ਮਧੁਸੂਦਨ ਦੱਤ|ਮਾਈਕਲ ਮਧੂਸੂਦਨ ਦੱਤ]] (1824-1873) ਨੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਪੈਰਾਡਾਈਮ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ - ਉਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੰਗਾਲੀ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ ਚੱਕਰਵਰਤੀ (1835-1894) ਜੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰੀ ਕਵੀ ਸਨ, ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਕਬੀਗੁਰੂ ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] (1861-1941) ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਸਮੇਤ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ "ਸਾਧੂ" ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲੂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਵੀ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ - ਜੋ "ਰਬਿੰਦਰ ਸੰਗੀਤ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਗੀਤ "ਜਨ ਗਣ ਮਨ" ਅਤੇ "ਅਮਰ ਸੋਨਾਰ ਬੰਗਲਾ" ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਹਨ। ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ 'ਤੇ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇੰਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਸਾਰੇ ਬੰਗਾਲੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ "ਰਾਬਿੰਦਰਿਕ ਯੁੱਗ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਬਿੰਦਰਿਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਤੇਂਦਰਨਾਥ ਦੱਤਾ, [[ਕਾਮਿਨੀ ਰਾਏ|ਕਾਮਿਨੀ ਰੇ]], ਉਪੇਂਦਰਕਿਸ਼ੋਰ ਰਾਏਚੌਧਰੀ, [[ਸ਼ੁਕੁਮਾਰ ਰਾਏ|ਸੁਕੁਮਾਰ ਰੇ]], ਜਤਿੰਦਰ ਮੋਹਨ ਬਾਗਚੀ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਰਾਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕਲਾਸੀਕਲ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਅੰਤ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬੰਗਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ, ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਵੀ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਪਣਾਈ, ਬੰਗਾਲੀ ਰੋਮਾਂਸਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤ ਕੀਤਾ। ਮੋਹਿਤਲਾਲ ਮਜੂਮਦਾਰ, [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] ਅਤੇ ਜਤਿੰਦਰਨਾਥ ਸੇਨਗੁਪਤਾ ਵਰਗੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। "ਬਿਦਰੋਹੀ ਕਵੀ" ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਿਰੋਧੀ ਦੌਰ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ "ਨਜ਼ਰੂਲ ਗੀਤੀ" ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਜ਼ਰੁਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵੀ ਵੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ " ਬਿਦਰੋਹੀ " ਨੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਭਾਰਤੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਅੰਦੋਲਨ]] 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ। ਟੈਗੋਰ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜੋ 1940 ਤੋਂ 60 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ ਚੱਲੀ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ [[ਅਮਿਯਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ|ਅਮਿਆ ਚੱਕਰਵਰਤੀ]] (1901–1966), [[ਜੀਬਨਾਨੰਦ ਦਾਸ|ਜੀਵਨਾਨੰਦ ਦਾਸ]] (1899–1954), [[ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਸੂ|ਬੁੱਧਦੇਵ ਬਾਸੂ]] (1906–1964), [[ਬਿਸ਼ਨੂ ਦੇ|ਬਿਸ਼ਨੂ ਡੇ]] (1909–1962), ਸੁਧੀੰਦਰਨਾਥ ਦੱਤਾ (1909–1962) ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਗਹਿਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ। 1901–1960), [[Sablu Shahabuddin|ਸਬਲੂ ਸ਼ਹਾਬੂਦੀਨ]] (1957–1999)। ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ|ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] (1933–1995), ਸਾਂਖ [[ਸ਼ੰਖਾ ਘੋਸ਼|ਘੋਸ਼]] (1932–2021), ਤਰਪਦਾ ਰੇ (1936–2007) [[ਸੁਨੀਲ ਗੰਗੋਪਾਧਿਆਏ]] (1935–2012) - ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਤਿਬਾਸ ਸਮੂਹ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਸੀਮੁਦੀਨ ਦੇ ਪੇਸਟੋਰਲ ਮੂਡ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੱਲੀ ਕਬੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। "ਭੁੱਖੀਵਾਦੀ ਲਹਿਰ" ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਭਰੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਕਵੀਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਮਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧੁਰੀ|ਮਲਯ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। == ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਵੀ == 1947 [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ|ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਵਾਦੀ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸਾਹਿਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸੀ। [[ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਇ|ਸ਼ਕਤੀ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]], [[ਬਿਨੈ ਮਜੂਮਦਾਰ|ਬਿਨਯ ਮਜੂਮਦਾਰ]], ਸਮੀਰ ਰਾਏਚੌਧਰੀ, [[ਮਲਾ ਰਾਏ ਚੌਧੁਰੀ|ਮਲਯ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ]], ਸੁਬਿਮਲ ਬਾਸਕ, [[Pranabkumar Chattopadhyay|ਪ੍ਰਣਬਕੁਮਾਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]], [[ਸੁਬੋਧ ਸਰਕਾਰ]] ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰਾ ਪਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਇਆ, ਕਈਆਂ ਨੇ [[ਕਾਜ਼ੀ ਨਜ਼ਰੁਲ ਇਸਲਾਮ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਾਲੀ ਮੁਸਲਿਮ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਾਰੂਖ ਅਹਿਮਦ, ਤਾਲੀਮ ਹੁਸੈਨ, ਗੁਲਾਮ ਮੁਸਤਫਾ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨ ਯਜ਼ਦਾਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ|ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ]] ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਗਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਲ ਮਹਿਮੂਦ ਨੂੰ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਉਭਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ [[ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ|ਬੰਗਾਲੀ]] ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="thedailystar1">{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/news-detail-193948|title=Al Mahmud turns 75|date=2011-07-13|work=The Daily Star|access-date=2019-02-15|language=en}}</ref> == ਜਾਣ ਪਛਾਣ == [[ਤਸਵੀਰ:BankimRabindranath.jpg|left|thumb|[[ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ]] ਦੀ ਕਵਿਤਾ [[ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ]] [[ਜਨ ਗਣ ਮਨ|ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ]] ਹੈ ਅਤੇ [[ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] ਦਾ [[ਜਨ ਗਣ ਮਨ]] ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਾਨ ਹੈ, ਦੋਵੇਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।]] <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ</sup> <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਸਮਾਜਿਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ। ਇਹ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਹਜਯਾ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ</sup> <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">ਉਲਟ ਵੈਦਿਕ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ - ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੋਧੀ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। [1] </sup> <sup class="noprint Inline-Template noprint noexcerpt Template-Fact" style="white-space:nowrap;">[ਬਿਹਤਰ ਸ੍ਰੋਤ ਲੋੜੀਂਦਾ][ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ]</sup> ਮੱਧਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪੁਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਸ਼ਬਦਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਅਤੇ [[ਅਰਬੀ ਪਰਾਇਦੀਪ|ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ]] ਪ੍ਰਭਾਵ ਲਿਆਂਦਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਹ ਗਰੀਬਉੱਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ "ਅਮੀਰ ਹਮਜ਼ਾ" ਨਾਲ ਇਸ ਪੋਥੀ ਰੁਝਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਕਈ ਜੋਂਗੋਨਾਮਾ, ਪੁਥੀ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਜੋਂਗੋਨਾਮਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਯਾਂ ਸੋਗ ਦੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਰਚੇ ਹੋਏ ਸਨ। [[ਕਰਬਲਾ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਰਸੀਆ ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ 'ਸੋਗ' ਦਾ ਅਰਥ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਅਤੇ ਮਰਸੀਆ ਸਾਹਿਤ ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਰਬ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਾਰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ। ਮੁਸਲਿਮ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ [[ਬੰਗਾਲ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਅਰਾਕਾਨ ਵਿੱਚ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ ਫੈਜ਼ੁੱਲਾ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੈਨਬ ਦੀ ਚੌਤੀਸ਼ਾ, ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਕਤੁਲ ਹੁਸੈਨ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਬਾਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕਾਸਿਮ-ਏਰ ਲੋਦਾਈ ਓ ਫਾਤਿਮਾ-ਆਰ ਸੁਰੋਤਨਾਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੇ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ [[ਈਰਾਨ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]-ਅਰਬੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਮੁਸਲਿਮ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite Banglapedia|article=Janganama|author=Khandker Muzammil Haq}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਬੰਗਾਲੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} p8wcywy3liumcmldpm2p16nm3yt7vl4 0 164233 840793 808746 2026-06-14T16:40:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840793 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਅਲੰਕ੍ਰਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵਾ | image = File:Alankrita Shrivastava at Stockholm Film Festival - 2016 (38432410636) (cropped).jpg | caption = 2016 ਵਿੱਚ ਸਟਾਕਹੋਮ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵਾ | birth_date = {{birth date and age|1979|08|21|df=yes}} | education = | occupation = ਡਾਇਰੈਕਟਰ • ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਅਲੰਕ੍ਰਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵਾ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Alankrita Shrivastava''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। 2011 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕ੍ਰੇਟੇਲ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੂਮੈਨਜ਼ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਿਕਸ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਫਿਲਮ ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ'' ਲਈ ਇੱਕ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ [[ਜਾਮੀਆ ਮਿਲੀਆ ਇਸਲਾਮੀਆ]] ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ]] ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸਨੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ]] ਲਈ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ''ਅਫਰਾਨ'' (2005) ਅਤੇ ''ਰਜਨੀਤੀ'' (2010) ਸਮੇਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਅ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ 2011 ਦੀ ਫਿਲਮ ''ਟਰਨਿੰਗ 30'' ਨਾਲ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਲੈਕ ਕਾਮੇਡੀ ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ'' ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ। ਫਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਨਾਲ, [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡਸ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾ|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਝਾਅ]] ਲਈ ਐਸੋਸੀਏਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਗੰਗਾਜਲ'', ''ਅਪਹਰਣ'', ''ਲੋਕਨਾਇਕ'', ''ਦਿਲ ਦੋਸਤੀ'', ''ਖੋਇਆ ਖੋਇਆ ਚੰਦ'', ਅਤੇ ''ਰਾਜਨੀਤੀ'' ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਅ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |last=Lata Khubchandani |title=Alankrita Shrivastava |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/alankrita-shrivastava/269952 |access-date=23 June 2017 |website=Outlook}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.salon.com/2017/09/12/patriarchy-knows-no-religion-the-director-alankrita-shrivastava-talks-lipstick-under-my-burkha/|title="Patriarchy knows no religion.": director Alankrita Shrivastava discusses "Lipstick Under My Burkha|date=12 September 2017|work=Salon|access-date=21 November 2017|language=en-US}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਟਰਨਿੰਗ 30'' ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |date=2019 |title="Made in Heaven is about society!" |url=https://www.youtube.com/watch?v=KDYFejlfcTE&list=PLBwihZbXetF_83w70V41bdGnu2cOAoouN |access-date=25 June 2019 |publisher=Kovid Gupta Films |via=[[YouTube]]}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ਫਿਰ 2012 ਵਿੱਚ ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ'' ਦੀ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਲਿਖੀ। ਉਸਨੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਦੀ ਲੈਬ ਲਈ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ|ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਖੇ ਖਰੜਾ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ [[ਉਰਮੀ ਜੁਵੇਕਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thenewsminute.com/article/always-have-be-defensive-about-my-films-lipstick-under-my-burkha-director-64918|title=Always have to be defensive about my films: 'Lipstick Under My Burkha' director|date=9 July 2017|work=[[The News Minute]]|access-date=20 July 2018}}</ref> ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ ਦਾ''<ref>{{Cite web |title=The Spirit of Asia Award of Tokyo International Film Festival 2016 goes to Indian director Alankrita Shrivastava - News - Japan Foundation Asia Center |url=http://jfac.jp/en/culture/news/tiff-2016-spirit-of-asia-award-161118/ |access-date=19 June 2017 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਟੋਕੀਓ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁੰਬਈ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2017 ਵਿੱਚ ਮਿਆਮੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Lipstick Under My Burkha |url=http://2016.tiff-jp.net/en/lineup/works.php?id=48 |access-date=19 June 2017 |publisher=[[Tokyo International Film Festival]] |archive-date=30 ਜੁਲਾਈ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730080702/http://2016.tiff-jp.net/en/lineup/works.php?id=48 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Spirit of Asia Award of Tokyo International Film Festival 2016 goes to Indian director Alankrita Shrivastava - News - Japan Foundation Asia Center |url=http://jfac.jp/en/culture/news/tiff-2016-spirit-of-asia-award-161118/ |access-date=19 June 2017 }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=2 November 2016 |title=‘Lipstick Under My Burkha’ Receives Oxfam Award For Best Film On Gender Equality |url=https://www.scoopwhoop.com/Lipstick-Under-My-Burkha-Receives-Oxfam-Award-For-Best-Film-On-Gender-Equality/#.o5jt8zbvv |access-date=19 June 2017 |website=ScoopWhoop}}</ref> ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ ਨੂੰ'' ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ 2017 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਂਟਰਲ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਫਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ (ਸੀਬੀਐਫਸੀ) ਨੇ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਗਈ ਜਿਨਸੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।<ref name="mirror">{{Cite news|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/cbfc-refuses-to-certify-prakash-jhas-film-lipstick-under-my-burkha/articleshow/57302257.cms|title=CBFC refuses to certify Prakash Jha's film Lipstick Under My Burkha|last=Lohana|first=Avinash|date=23 February 2017|work=Mumbai Mirror|access-date=23 February 2017}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਅਪੀਲੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (FCAT) ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਚਰਚਾ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਿਸਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਮੂਲ ਕੱਟ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਬਦਲਾਅ ਹੋਏ, FCAT ਸੰਗਠਨ ਨੇ CBFC ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਨੂੰ A ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।<ref name="THR">{{Cite web |last=Nyay Bhushan |date=26 April 2017 |title=Feminist Drama 'Lipstick Under My Burkha' Cleared for Indian Theatrical Release With Edits |url=http://www.hollywoodreporter.com/news/feminist-drama-lipstick-under-my-burkha-cleared-indian-theatrical-release-edits-997604 |access-date=26 April 2017 |website=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref name="safi">{{Cite web |last=Michael Safi |date=26 April 2017 |title=Indian film board clears Lipstick Under My Burkha for release |url=https://www.theguardian.com/film/2017/apr/26/indian-film-board-clears-lipstick-under-my-burkha-release |access-date=26 April 2017 |website=[[The Guardian]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=5 June 2017 |title=Finally, 'Lipstick Under My Burkha' has a release date |url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/lipstick-under-my-burkha-has-a-release-date/article18722860.ece |access-date=5 June 2017 |website=[[The Hindu]] |agency=Press Trust of India}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਨੇ ''ਏਜੰਸੀ-ਫਰਾਂਸ ਪ੍ਰੈਸ'' ਨਾਲ ਬਦਲਾਅ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕਟੌਤੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ FCAT ਬਹੁਤ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਬਿਰਤਾਂਤ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪਤਲਾ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵਾਂਗੇ।"<ref name="safi" /> ''ਲਿਪਸਟਿਕ ਅੰਡਰ ਮਾਈ ਬੁਰਖਾ'' ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 21 ਜੁਲਾਈ 2017 ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਆਲੋਚਕਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰੇ ਲਈ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="lipstick RT">{{Cite web |title=Lipstick Under My Burkha |url=https://www.rottentomatoes.com/m/lipstick_under_my_burkha |access-date=8 October 2019 |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref><ref name="july21">{{Cite web |date=19 June 2017 |title=Lipstick Under My Burkha to arrive with a dash of red on July 21, release date announced with a bold poster. See photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/lipstick-under-my-burkha-to-arrive-with-a-dash-of-red-on-july-21-release-date-announced-with-a-bold-poster-see-photo-4711356/ |access-date=19 June 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1979]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] dd5awp4gvkzs80l2b30xj713wvy3d6z 0 167589 840813 742136 2026-06-15T02:05:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840813 wikitext text/x-wiki {{Infobox body of water | name = ਗੋਵਰਧਨ ਸਾਗਰ ਝੀਲ | basin_countries = India | image_bathymetry = | caption_bathymetry = | location = [[ਉਦੈਪੁਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] | coordinates = {{Coord|24.53763|N|73.68365|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}} | type = [[ਸਰੋਵਰ]], ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ | inflow = | outflow = | catchment = | width = | length = | area = {{convert|3.75|km|abbr=on}} | depth = {{convert|9|m|abbr=on}} | max-depth = {{convert|9|m|abbr=on}} | volume = | shore = | elevation = | islands = | cities = [[ਉਦੈਪੁਰ]] | date-built = 1565 | reference = http://www.udaipur.org.uk/lakes/udai-sagar-lake.html }} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] [[Category:Pages using infobox body of water with auto short description]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''ਗੋਵਰਧਨ ਸਾਗਰ ਝੀਲ''' ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ [[ਉਦੈਪੁਰ]] ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਝੀਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Govardhan Sagar Lake - Udaipur, Rajasthan {{!}} All About India |url=https://allaboutindia.info/tourism/attractions-in-udaipur/govardhan-sagar-lake/ |access-date=2022-03-01 |language=en-US}}</ref> ਇਹ ਉਦੈਪੁਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਨਕਲੀ ਝੀਲ ਹੈ। ਇਹ ਝੀਲ ਉਦੈਪੁਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। <ref name=":1">{{Cite web |last=Chadha |first=Sneha |date=2019-10-05 |title=Goverdhan Sagar Lake: The Southern Delight of Udaipur |url=https://myudaipurcity.com/goverdhan-sagar-lake/ |access-date=2021-06-07 |website=My Udaipur City |language=en-us }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਗੋਵਰਧਨ ਸਾਗਰ ਝੀਲ 9 ਮੀਟਰ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ 3750 ਮੀਟਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name=":1" /> ਝੀਲ [[ਪਿਛੋਲਾ ਝੀਲ|ਪਿਚੋਲਾ ਝੀਲ]] ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। <ref name=":1" /> <ref name=":2">{{Cite journal|last=Bairwa|first=Vedrahi|last2=Sharma|first2=Bhanu|last3=Sharma|first3=S|last4=Raj Keer|first4=Naresh|last5=Kumar|first5=Vijay|date=2019-05-11|title=ICTHYOFAUNAL DIVERSITY OF GOVERDHAN SAGAR LAKE, UDAIPUR, RAJASTHAN|url=https://www.researchgate.net/publication/339252792|journal=Journal of Experimental Zoology|volume=23|pages=631–633}}</ref> ਇਹ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ 32 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਲਗਭਗ 9 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। <ref name=":2" /> * ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ * ਕੈਚਮੈਂਟ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਈਨਿੰਗ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ * ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ * ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਅਤੇ ਸੀਵਰੇਜ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡੈਮਾਂ ਅਤੇ ਜਲ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * [[ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਉਦੈਪੁਰ]] * ਉਦੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀ ਆਕਰਸ਼ਣ == ਹਵਾਲੇ == <references /> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉਦੈਪੁਰ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਝੀਲਾਂ]] gxjxbdlpyrh3xg4e4ula4yr54jfb941 0 168856 840821 683896 2026-06-15T05:00:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840821 wikitext text/x-wiki   '''ਵਿਲੀਅਮ ਜੌਹਨ ਚਾਰਲਸ''' {{Post-nominals|country=GBR|CBE}} (27 ਦਸੰਬਰ 1931 - 21 ਫਰਵਰੀ 2004) ਇੱਕ ਵੈਲਸ਼ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸੈਂਟਰ-ਫਾਰਵਰਡ ਜਾਂ ਸੈਂਟਰ-ਬੈਕ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਸੀ। ਜੌਹਨ [[ਲੀਡਸ ਯੁਨਾਈਟਡ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ]] ਅਤੇ [[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੈਂਟਸ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="IFHOF">{{Cite web |title=JOHN CHARLES – International Football Hall of Fame |url=http://www.ifhof.com/hof/charles.asp}}</ref> ਚਾਰਲਸ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫੁਟਬਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.90min.com/posts/50-greatest-footballers-all-time-ranked|title=The 50 greatest footballers of all time|date=13 May 2019|access-date=26 April 2023|publisher=[[90min]]}}</ref> ਚਾਰਲਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲੀਡਜ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਉਹ 1949 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ, [[ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਸਵਾਨਸੀ ਟਾਊਨ]] ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ, ਗਤੀ, ਤਕਨੀਕ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਟੀਚੇ ਲਈ ਅੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਜਾਂ ਫਾਰਵਰਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।<ref name="ilpalloneracconta">{{Cite web |title=John William CHARLES |url=http://ilpalloneracconta.blogspot.ca/2007/12/john-william-charles.html |access-date=23 December 2014 |publisher=Il Pallone Racconta |language=it}}</ref> <ref name="tuttojuve">{{Cite web |last=Bedeschi |first=Stefano |date=24 December 2015 |title=Gli eroi in bianconero: John CHARLES |url=http://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-john-charles-265117 |access-date=22 August 2016 |publisher=TuttoJuve.com |language=it |archive-date=14 ਦਸੰਬਰ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221214210346/https://www.tuttojuve.com/gli-eroi-bianconeri/gli-eroi-in-bianconero-john-charles-265117 |url-status=dead }}</ref> 1952 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਰਲਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਅਕਸਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਅਤੇ ਉਹ 1954 ਵਿੱਚ ਸੈਕਿੰਡ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਸਕੋਰਰ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੂੰ ਕਲੱਬ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਕਲੱਬ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਕਲੱਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਚਾਰਲਸ ਨੇ 1956-57 ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਫਸਟ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸਕੋਰਰ ਅਤੇ ਲੀਡਜ਼ ਲਈ ਅੱਠਵੇਂ ਸਥਾਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ। 1957 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਜੁਵੈਂਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਗਿਆਮਪੀਏਰੋ ਬੋਨੀਪਰਟੀ ਅਤੇ ਓਮਰ ਸਿਵੋਰੀ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ''ਪਵਿੱਤਰ ਟ੍ਰਾਈਡੈਂਟ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਲੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੰਜ ਸੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ''ਸਕੂਡੇਟੋ'' ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਕੋਪਾ ਇਟਾਲੀਆ ਜਿੱਤਿਆ। 1957-58 ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ''ਕੈਪੋਕੈਨੋਨੀਅਰ'' ਜੇਤੂ ਵੀ ਸੀ। 1962 ਵਿੱਚ, ਚਾਰਲਸ ਲੀਡਜ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਅਸਫਲ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਆਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਉਹ [[ਏ. ਐੱਸ. ਰੋਮਾ|ਰੋਮਾ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਚਾਰਲਸ [[ਕਾਰਡਿਫ਼ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਕਾਰਡਿਫ ਸਿਟੀ]] ਲਈ ਖੇਡਣ, ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੇਅਰਫੋਰਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਅਤੇ ਮੇਰਥਰ ਟਾਈਡਫਿਲ ਵਿਖੇ ਖਿਡਾਰੀ-ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਰ-ਲੀਗ ਫੁੱਟਬਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪੂਰੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਜੁਵੈਂਟਸ, ''ਇਲ ਗਿਗਾਂਟੇ ਬੁਓਨੋ'' (ਦਿ ਜੈਂਟਲ ਜਾਇੰਟ) ਲਈ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਉਪਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="tuttojuve" /> 1998 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੀਗ 100 ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 2002 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫੁੱਟਬਾਲ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2004]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1931]] s3fx28rl0eo38dylyywwzwksbu6dxrw 0 177124 840826 813878 2026-06-15T06:31:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840826 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਤਗ਼ਰੀਦ ਆਰੇਫ ਨਾਜੱਰ | image = Taghreed Aref Najjar.png | birth_date = {{birth date and age|1951|9|28|df=y}} | birth_place = [[ਅਮਾਨ]], ਜਾਰਡਨ | nationality = ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ, ਜਾਰਡਨੀਅਨ | education = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੀਏ | alma_mater = ਅਮਰੀਕਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਬੇਰੂਤ | occupation = ਲੇਖਕ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ | years_active = 1977–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਤਗ਼ਰੀਦ ਨਾਜੱਰ''' ([[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]]: تغريد النجار) (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1951) ਇੱਕ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ-ਜਾਰਡਨੀਅਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹ 50 ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ]] ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, [[ਸਵੀਡਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ|ਸਵੀਡਿਸ਼]], [[ਤੁਰਕੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੁਰਕੀ]] ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਅਲ ਸਲਵਾ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਹਾਊਸ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਲ ਨਜੱਰ ਨੇ ਕਈ ਸਾਹਿਤਕ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ 2017 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਏਤਿਸਲਾਤ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। <ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Taghreed Areef Najjar |url=https://2018.litfest-archives.com/authors/taghreed-al-najjar/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118152802/https://2018.litfest-archives.com/authors/taghreed-al-najjar/ |archive-date=2023-11-18 |access-date= |website=[[Emirates Airline Festival of Literature]] |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਜਾਰਡਨੀਅਨ ਰਾਈਟਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। <ref name=":1">{{Cite web |last= |first= |date= |title=What Happened to my Brother Ramez? |url=http://alsalwabooks.com/en/shop/arabic-childrens-books/early-reader-kids-books/dahnoun-series/happened-brother-ramez/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926165658/http://alsalwabooks.com/en/shop/arabic-childrens-books/early-reader-kids-books/dahnoun-series/happened-brother-ramez/ |archive-date=26 ਸਤੰਬਰ 2020 |access-date=3 October 2020 |website=Al Salwa Books |url-status=dead }}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਨਜੱਰ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1951 ਨੂੰ [[ਜਾਰਡਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=About the Author: Taghreed Najjar |url=http://alsalwabooks.com/en/shop/arabic-childrens-books/teen-books/whose-doll-is-this/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020143343/http://alsalwabooks.com/en/shop/arabic-childrens-books/teen-books/whose-doll-is-this/ |archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |access-date=3 October 2020 |website=Al Salwa Books |url-status=dead }}</ref> 1973 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਬੇਰੂਤ ਦੀ ਅਮਰੀਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਡਿਗਰੀ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=Taghreed Najjar |url=https://www.goodreads.com/author/show/3057555.Taghreed_Najjar |archive-url= |archive-date= |access-date=3 October 2020 |website=[[goodreads]]}}</ref> ਨਜੱਰ ਨੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਸਫ਼ਵਾਨ ਦਿ ਐਕਰੋਬੈਟ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web |last=Qualey |first=M Lynx |date=21 November 2019 |title=Palestinian-Jordanian author Taghreed Najjar on the importance of Arabic books for children |url=https://www.thenational.ae/arts-culture/books/palestinian-jordanian-author-taghreed-najjar-on-the-importance-of-arabic-books-for-children-1.940181 |archive-url= |archive-date= |access-date=3 October 2020 |website=the National}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਗਾਂ ਲਈ 65 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਰਡਨ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name=":0"/> ਉਸ ਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਹਾਕ ਆਈ ਮਿਸਟਰੀ" ਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਏਟੀਸਾਲਾਟ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਯੰਗ ਅਡਲਟ ਬੁੱਕ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>{{Cite web |last= |first= |date=10 October 2014 |title=Etisalat Award for Arabic Children's Literature announces 6th edition's shortlist |url=http://wam.ae/en/details/1395270682577 |archive-url= |archive-date= |access-date=3 October 2020 |website=Emirates News Agency}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ "ਰਘਦਾ ਦੀ ਟੋਪੀ" ਨੂੰ ਅੱਠਵੇਂ ਸੈਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ੇਖ ਜ਼ਾਇਦ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date=16 March 2014 |title=Sheikh Zayed Book Award Announces Shortlist for Eighth Session |url=https://www.zayedaward.ae/en/media.center/news/sheikh.zayed.book.award.announces.shortlist.for.eighth.session.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20201025075921/https://www.zayedaward.ae/en/media.center/news/sheikh.zayed.book.award.announces.shortlist.for.eighth.session.aspx |archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |access-date=3 October 2020 |website=[[Sheikh Zayed Book Award]] |url-status=dead }}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਨਜੱਰ ਨੂੰ ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਡਗ੍ਰੇਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |last= |first= |date=8 December 2019 |title=Taghreed Najjar Nominated for 2019 Astrid Lindgren Memorial Award |url=http://alsalwabooks.com/en/blog/taghreed-najjar-nominated-for-2019-astrid-lindgren-memorial-award/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201020142029/http://alsalwabooks.com/en/blog/taghreed-najjar-nominated-for-2019-astrid-lindgren-memorial-award/ |archive-date=20 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |access-date=3 October 2020 |website=Al Salwa Books |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੁਰਕੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਸਵੀਡਿਸ਼, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। <ref name=":1"/> ਨਜੱਰ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ ਅਮੀਰਾਤ ਏਅਰਲਾਈਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ਼ ਲਿਟਰੇਚਰ ਵਰਗੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ, ਸਮਾਗਮਾਂ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ <ref name=":0" /> == ਕੰਮ == === ਬਾਲ === * ''ਸਫ਼ਵਾਨ ਦਿ ਐਕਰੋਬੈਟ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਸਫ਼ਵਾਨ ਅਲ ਬਹਿਲਵਾਨ), 1977 * ''ਆਈ ਐਮ ਅਮੇਜ਼ਿੰਗ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਅਨਾ ਮੁਧੀਸ਼ਾ), 1999 * ''ਆਈ ਕੈਨ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਇਨਾਨੀ ਅਸਟੇਟੀ), 1999 * ''ਨੋਟ ਯਟ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਲਾਇਸਾ ਬਾਦ), 1999 * ''ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਜ਼ੈਦ'' (ਅਸਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਅਖੀ ਜ਼ੈਦ), 1999 * ''ਵਨ ਡਾਰਕ ਨਾਈਟ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਫਾਈ ਲੈਲਾ ਮੋਥਲੇਮਾ), 1999 * ''ਦਿ ਲਾਈ ਦੈਟ ਗ੍ਰੂ ਬਿਗਰ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਅਲ ਕੇਥਬਾ ਅਲਤੀ ਕਬਰਾਤ), 2001 * ''ਵਾਈ ਆਈ ਸ਼ੁਡ ਸਲੀਪ ਅਰਲੀ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਲਿਮਥਾ ਅਨਾਮੂ ਬਕਰਾਨ?), 2001 * ''ਦ ਨਾਇਸੈਸਟ ਡੇਅ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਅਹਲਾ ਯੂਮ), 2004 * ''ਏ ਫਰੌਗ ਇਨ ਕਲਾਸਰੂਮ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਫਾਈ ਸਫੀਨਾ ਡੇਫਦਾ), 2004 * ''ਡੌਂਟ ਵੌਰੀ ਡੈਡ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਲਾ ਤਕਲਕ ਯਾ ਅਬੀ), 2004 * ''ਫਰਸਟ ਡੇਅ ਆਫ਼ ਦ ਸਕੂਲ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਅਵਲ ਯੂਮ ਮਦਰਸਾ), 2005 * ''ਮਾੲੀ ਫੇਵਰਟ'' ਅੈਨੀਮਲ (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਹਯਾਵਾਨੀ ਅਲ ਮੁਫਾਦਲ), 2005 * ''ਵੈਨ ਦ ਡੋਰਬੈੱਲ ਰੈਂਗ'' (ਮੂਲ ਸਿਰਲੇਖ: ਐਂਡਮਾ ਯਾਦੁਕੂ ਅਲ ਬਾਬ), 2006 * == ਇਨਾਮ == ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਏਤਿਸਲਾਤ ਅਵਾਰਡ, ਸ਼ੇਖ ਜ਼ੈਦ ਬੁੱਕ ਅਵਾਰਡ, ਅਤੇ ਐਸਟ੍ਰਿਡ ਲਿੰਡਗ੍ਰੇਨ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਅਵਾਰਡ ਸਮੇਤ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟਲਿਸਟ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਉਸ ਦੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ "ਮਿਊਜ਼ੀਕਲ ਟਿੱਕਲਜ਼" ਨਾਮਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਚਿਲਡਰਨ ਲਿਟਰੇਚਰ ਦੁਆਰਾ 2012/2013 ਵਿੱਚ ਅਰਬ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name=":1"/> * ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ "ਵਾਟ ਹੈਪਨਡ ਟੂ ਮਾਈ ਬ੍ਰਦਰ ਰਮੀਜ਼?" ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਅਰਬੀ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਲਈ ਏਤਿਸਲਾਤ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। <ref>{{Cite web |last=NNCPR |date=5 November 2017 |title=Etisalat Award for Arabic Children's Literature Sheds Light on the Winning Titles of 2017 |url=https://nncpr.com/etisalat-award-for-arabic-childrens-literature-sheds-light-on-the-winning-titles-of-2017/ |archive-url= |archive-date= |access-date=3 October 2020 |website=nnc }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * ਇਮਾਨ ਅਲ ਯੂਸਫ * ਮਾਰੀਆ ਡਾਡੌਚ * ਹੁਦਾ ਹਮਦ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਔਰਤ ਲੇਖਕ]] f323uvr1uoot84p6jmiglrwzv7ntk5k 0 182434 840790 818218 2026-06-14T16:13:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840790 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = | image = Apu Biswas portrait 2017.jpg }} '''ਅਬੋਂਤੀ ਬਿਸਵਾਸ''' (ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1989) ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਟੇਜ ਨਾਮ ਅਪੂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ [[ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ]] ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਪਤਨੀ ਹੈ।<ref name="daily-sun">{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/printversion/details/260621/Happy-birthday-Apu-Biswas--|title=Happy birthday, Apu Biswas|work=Daily Sun|access-date=30 November 2019|archive-date=13 ਅਗਸਤ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813120056/https://www.daily-sun.com/printversion/details/260621/Happy-birthday-Apu-Biswas--|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arts & Entertainment Desk |date=2023-11-08 |title=I am called 'Dhallywood Queen' because of Shakib Khan: Apu Biswas |url=https://www.thedailystar.net/entertainment/news/i-am-called-dhallywood-queen-because-shakib-khan-apu-biswas-3464866 |access-date=2023-12-31 |website=The Daily Star |language=en}}</ref> ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਲ ਸ਼ੋਕਲੇ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੋਟੀ ਟੱਕਰ ਕਬਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕੀਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਜਨਮ 11 ਅਕਤੂਬਰ 1989 ਨੂੰ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਬੋਗਰਾ ਵਿੱਚ ਅਬੋਂਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਡੀ. 2014) ਅਤੇ ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਡੀ। 2020) ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="daily-sun" /><ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.prothomalo.com/entertainment/করোনায়-মা-হারালেন-অপু-বিশ্বাস|date=18 September 2020|work=Prothom Alo|access-date=18 September 2020|language=bn|script-title=bn:করোনায় মা হারালেন অপু বিশ্বাস}}</ref> ਉਪੇਂਦਰਨਾਥ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ੇਫਾਲੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਪੁ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਕੈਰੀਅਰ == ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ 2006 ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮ ''ਕਾਲ ਸ਼ੋਕਲੇ'' ਨਾਲ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="daily-sun" /> ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੋਟੀ ਟੱਕਰ ਕਬਿਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ 2013 ਵਿੱਚ ''ਦੇਵਦਾਸ'' ਦੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਰੀਮੇਕ ਵਿੱਚ [[ਪਾਰਵਤੀ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref name="na13Feb2013">{{Cite news|url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-02-13&nid=39887|title=Devdas {{as written|'fina|liy' [sic]}} gets release on Friday|date=13 February 2013|work=New Age|access-date=5 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102210644/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-02-13&nid=39887|archive-date=2 November 2013}}</ref> ਉਸ ਨੇ 2013 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਮਾਈ ਨੇਮ ਇਜ਼ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://dhakamirror.com/entertainment/cinema-bangla/sakib-jalil-fight-to-grab-eid-market/|title=Sakib, Jalil fight to grab Eid market|work=Dhaka Mirror|access-date=5 September 2023|archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906015039/https://dhakamirror.com/entertainment/cinema-bangla/sakib-jalil-fight-to-grab-eid-market/|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 18 ਅਪ੍ਰੈਲ 2008 ਨੂੰ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸ਼ਾਕਿਬ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/frontpage/shakib-khan-married-me-1389424|title=I married Shakib Khan in 2008|work=The Daily Star|access-date=8 December 2017}}</ref> ਇਸ ਜੋਡ਼ੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਬਰਾਮ ਖਾਨ ਜੋਏ (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ, 2016) ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thedailystar.net/arts-entertainment/dhallywood-actress-apu-biswas-claims-she-married-no-1-shakib-khan-1389115|title=Will accept my son, not Apu: Shakib Khan|date=10 April 2017|work=The Daily Star|access-date=26 April 2018}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ 10 ਅਪ੍ਰੈਲ 2017 ਤੱਕ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਅਪੁ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.dhakatribune.com/showtime/2017/11/11/rumours-shakib-apu-divorce-air/|title=Rumours of Shakib - Apu divorce in the air|date=11 November 2017|work=Dhaka Tribune|access-date=26 April 2018}}</ref> ਖਾਨ ਨੇ 22 ਨਵੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ 22 ਫਰਵਰੀ 2018 ਨੂੰ ਜੋਡ਼ੇ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://bdnews24.com/entertainment/2017/12/07/apu-desperate-to-save-marriage-with-co-star-shakib-for-their-son|title=Apu desperate to save marriage with co-star Shakib for their son -bdnews24.com|last=Rudrakkha|first=Rudra|date=7 December 2017|work=bdnews24.com|access-date=26 April 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2018/03/13/184297.php|work=Bhorer Kagoj|access-date=30 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200114072829/https://www.bhorerkagoj.com/print-edition/2018/03/13/184297.php|archive-date=14 January 2020|language=bn|script-title=bn:শাকিব-অপুর বিচ্ছেদ চূড়ান্ত}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਪੂ ਇਸਲਾਮ ਖਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਅਪੂ ਇਸਲਾਮ ਖ਼ਾਨ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ]] ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/bengali/news-39554623|date=10 April 2017|work=BBC News বাংলা|access-date=8 June 2020|language=bn|script-title=bn:শাকিব খান আমার সন্তানের বাবা: অপু বিশ্বাস}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/readers-column/2018/03/11/313307|date=11 March 2018|work=Bangladesh Pratidin|access-date=8 June 2020|language=bn|script-title=bn:অপু ইসলাম কি আবার অপু বিশ্বাস হয়ে যাবেন?}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bd-pratidin.com/entertainment/2019/09/29/461325|date=29 September 2019|work=Bangladesh Pratidin|access-date=8 June 2020|language=bn|script-title=bn:অপু বিশ্বাসের ভিন্ন সুর!}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.channelionline.com/দিনশেষে-শাকিব-একা-আমি-না-অ/|date=4 November 2017|work=Channel i|access-date=8 June 2020|language=bn|script-title=bn:দিনশেষে শাকিব একা, আমি না: অপু বিশ্বাস}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.daily-sun.com/post/427052/Religious-belief-of-Apu-Biswas-her-son-Joy|title=Religious belief of Apu Biswas her son Joy|work=Daily Sun|access-date=2024-03-26|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709234855/https://www.daily-sun.com/post/427052/Religious-belief-of-Apu-Biswas-her-son-Joy|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] qn872vtspnoaouoe8zqoa44wmrp41dx 0 182717 840815 836001 2026-06-15T02:16:34Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840815 wikitext text/x-wiki '''ਗ੍ਰੇਸੀ ਡੀਜ਼ੀਨੀ''' (ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ, 1995) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ।<ref name="DOB-Tweet">{{Cite tweet|user=GracieDzienny}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGracie_Dzienny2012">Gracie Dzienny [@GracieDzienny] (August 7, 2012). [https://twitter.com/GracieDzienny/status/232844696286789632 "@ProdieG26 August 26,1995"] ([[ਟਵੀਟ (ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ)|Tweet]])<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2016-07-21</span></span> &#x2013; via [[ਟਵਿਟਰ|Twitter]].</cite></ref><ref name="Facebook">{{Cite web |title=Gracie Dzienny – About |url=https://www.facebook.com/pages/Gracie-Dzienny/157610004271052?sk=info&tab=page_info |access-date=2015-08-30 |publisher=Facebook}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.facebook.com/pages/Gracie-Dzienny/157610004271052?sk=info&tab=page_info "Gracie Dzienny – About"]. Facebook<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2015-08-30</span></span>.</cite></ref><ref name="Toledo-Blade">{{Cite news|url=http://www.toledoblade.com/Peach-Weekender/2011/04/21/Gracie-Dzienny-next-in-Toledo-areas-Tinseltown-tradition.html|title=Gracie Dzienny next in Toledo area's Tinseltown tradition|last=Kirk Baird|date=April 21, 2011|work=[[The Blade (Toledo)|The Toledo Blade]]|access-date=2015-08-01|archive-date=2017-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023174642/http://www.toledoblade.com/Peach-Weekender/2011/04/21/Gracie-Dzienny-next-in-Toledo-areas-Tinseltown-tradition.html|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFKirk_Baird2011">Kirk Baird (April 21, 2011). [http://www.toledoblade.com/Peach-Weekender/2011/04/21/Gracie-Dzienny-next-in-Toledo-areas-Tinseltown-tradition.html "Gracie Dzienny next in Toledo area's Tinseltown tradition"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023174642/http://www.toledoblade.com/Peach-Weekender/2011/04/21/Gracie-Dzienny-next-in-Toledo-areas-Tinseltown-tradition.html |date=2017-10-23 }}. ''[[ਬਲੇਡ (ਟੋਲੇਡੋ)|The Toledo Blade]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2015-08-01</span></span>.</cite></ref> ਉਹ ਨਿਕਲੋਡੀਅਨ ਦੇ ਸੁਪਾ ਨਿੰਜਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਾਂਡਾ ਮੈਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਫੈਮਿਲੀ ਦੇ ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਰ ਡੈਨਵਿਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੰਚ, ਸੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਦੇ ''ਚਿਡ਼ੀਆਘਰ'' ਵਿੱਚ ਕਲੇਮੈਂਟੀਨ ਲੇਵਿਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਦੇ ਫਸਟ ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਐਲਿਨੋਰ ਫੇਅਰਮੌਂਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ<ref name="TFC-SN">{{Cite web |date=April 8, 2011 |title=Students By Day, Ninjas By Night In Nickelodeon's "Supah Ninjas," New Live-Action Comedy Series Bowing Saturday, April 16, At 8:30 P.M. (ET/PT) |url=http://www.thefutoncritic.com/news/2011/04/08/students-by-day-ninjas-by-night-in-nickelodeons-supah-ninjas-new-live-action-comedy-series-bowing-saturday-april-16-at-830-pm-et-pt-933112/20110408nickelodeon01/ |access-date=2015-08-01 |website=[[The Futon Critic]]}}</ref><ref name="AE-CL">{{Cite web |last=Valerie Anne |date=March 10, 2015 |title=Gracie Dzienny of "Chasing Life" talks Greer, Grenna and faking those tennis skills |url=http://www.afterellen.com/tv/419463-gracie-dzienny-chasing-life-talks-greer-grenna-faking-tennis-skills |access-date=2015-08-01 |website=[[After Ellen]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFValerie_Anne2015">Valerie Anne (March 10, 2015). [http://www.afterellen.com/tv/419463-gracie-dzienny-chasing-life-talks-greer-grenna-faking-tennis-skills "Gracie Dzienny of "Chasing Life" talks Greer, Grenna and faking those tennis skills"]. ''[[ਐਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ|After Ellen]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2015-08-01</span></span>.</cite></ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਅਗਸਤ, 1995 ਨੂੰ, ਟੋਲੇਡੋ, ਓਹੀਓ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਈਕ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref name="DOB-Tweet" /><ref name="Facebook" /><ref name="Toledo-Blade" /> ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਹੈ। ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲੌਰੀਅਲ ਦੁਆਰਾ ਸਪਾਂਸਰ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਡਲਿੰਡ ਕੀਤੀ। ਮਾਡਲਿੰਗ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਟੈਪ, ਜੈਜ਼, ਬੈਲੇ ਅਤੇ ਹਿੱਪ ਹੌਪ ਡਾਂਸ ਦੀ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੁਪਾਹ ਨਿੰਜਾਸ ਪਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ]] ਚਲੇ ਗਏ।[3]<ref name="Toledo-Blade" /> ਉਸ ਦੇ ਸੁਪਾਹ ਨਿੰਜਾਸ ਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ ਜਾਰਜ ਟੇਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਇੱਕ "ਸੰਗੀਤਕ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ" ਹੈ।<ref>{{Cite magazine|last=Hillary Busis|date=February 7, 2013|title=Internet hero George Takei talks 'Star Trek' and Nickelodeon's 'Supah Ninjas'|url=https://www.ew.com/article/2013/02/07/george-takei-supah-ninjas-star-trek|magazine=[[Entertainment Weekly]]|access-date=2015-08-12|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714171317/http://www.ew.com/article/2013/02/07/george-takei-supah-ninjas-star-trek|url-status=dead}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਨੇ ਅਮਾਂਡਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਸੂਪਾਹ ਨਿੰਜਾਸ ਉੱਤੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਦਰਜਨ ਬਾਅਦ ਦੇ ਆਡੀਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name="Toledo-Blade" /> 2014 ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਨੇ ਏ. ਬੀ. ਸੀ. ਫੈਮਿਲੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਚੇਜ਼ਿੰਗ ਲਾਈਫ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੀਰ ਡੈਨਵਿਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਪਾਤਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ, ਬ੍ਰੇਨਾ (ਹੇਲੀ ਰਾਮ) ਦੀ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੈ।<ref name="AE-CL" /> ਦਸੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਜ਼ੂ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਬੰਬਲਬੀ'' ਦੀ ਕਾਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। 2021 ਵਿੱਚ, ਡੀਜ਼ੀਨੀ ਨੇ [[ਨੈਟਫਲਿਕਸ|ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ]] ਸੁਪਰਹੀਰੋ ਸੀਰੀਜ਼ ਜੁਪੀਟਰਜ਼ ਲਿਗੇਸੀ ਵਿੱਚ ਰੂਬੀ ਰੈਡ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://screenrant.com/jupiters-legacy-cast-character-powers-union-guide-explained/|title=Jupiter's Legacy Cast, Characters & Powers Explained|last=Mae Abdulbaki|date=May 7, 2021|work=[[Screen Rant]]|access-date=2021-08-22}}</ref> ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਵੈਮਪਾਇਰ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ ਫਸਟ ਕਿਲ ਵਿੱਚ ਵੈਮਪਾਇਰ ਐਲਿਨੋਰ ਫੇਅਰਮੌਂਟ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://deadline.com/2021/05/first-kill-netflix-ya-vampire-drama-series-full-cast-1234765111/|title='First Kill': Netflix's YA Vampire Drama Series Sets Full Cast|last=Denise Petski|date=May 27, 2021|work=Deadline Hollywood|access-date=2021-08-22}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] rqr019v8h0a2d0kp21g1s02tj7jfqjl 0 183018 840808 838718 2026-06-14T22:12:25Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840808 wikitext text/x-wiki {{Reflist}} '''ਕਿਰਨ ਮਲਿਕ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Kiran Malik''') ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਅਤੇ ਫਿਲਮ [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=February 27, 2023 |title=60 Seconds With Kiran Malik |url=https://magtheweekly.com/detail/8040-60-seconds-with-kiran-malik |website=Mag - The Weekly}}</ref> ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਪਿੰਕੀ ਮੇਮਸਾਬ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="TheNews">{{Cite web |date=2020-03-29 |title=Kiran Malik: The newfound actor |url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/635453- |access-date=2020-12-09 |website=The News on Sunday (TNS) |language=en }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Thank you Kiran Malik for making something so delicate and intricate, look so beautiful |url=https://www.zainabsalman.com/thank-you-kiran-malik-for-making-something-so-delicate-and-intricate,-look-so-beautiful |access-date=2023-04-12 |website=ZAINAB SALMAN |language=en |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412144851/https://www.zainabsalman.com/thank-you-kiran-malik-for-making-something-so-delicate-and-intricate,-look-so-beautiful |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਦੁਬਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਐਚਆਰ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮਾਡਲਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=18 March 2023 |title=BEAUTY TALK |url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/1063545-beauty-talk |website=The News International}}</ref> ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਉਸਨੇ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਂਡਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="DAWN">{{Cite web |last=Jawaid |first=Mohammad Kamran |date=2020-04-19 |title=SPOTLIGHT: GETTING NOTICED |url=https://www.dawn.com/news/1550400 |access-date=2020-12-09 |website=DAWN.COM |language=en}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == 2018 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਫਿਲਮ ''ਪਿੰਕੀ ਮੇਮਸਾਬ'' ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਜੋ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=2018-12-12 |title=Despite its talented cast and progressive story, Pinky Memsaab could not shatter the glass ceiling |url=http://tribune.com.pk/article/75314/d |access-date=2020-12-09 |website=The Express Tribune}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਜ਼ਰਾਰ'' ਸੀ ਜੋ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2022 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ''ਪਿੰਕੀ ਮੇਮਸਾਬ'' ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮ ''ਮਨੀ ਬੈਕ ਗਾਰੰਟੀ'' ਵੀ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਦਮ ਮਸਤਮ'' ਦੇ ਇੱਕ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2020-01-29 |title=Kiran Malik to have a special dance number in Dum Mastam |url=https://www.somethinghaute.com/kiran-malik-to-have-a-special-dance-number-in-dum-mastam/ |access-date=2020-12-09 |website=Something Haute |language=en-US }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਫ਼ਰਵਰੀ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕਿਰਨ ਨੇ ਫਾਰੂਕ ਮਲਿਕ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=December 8, 2022 |title=Kiran Malik Loves |url=https://tribune.com.pk/story/2195284/kiran-malik-loves |website=The Express Tribune}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|8124608}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਰਾਚੀ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] pw8jskxc6qgjosmmo95ktlz88vk3ro6 0 194551 840794 790970 2026-06-14T16:45:39Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Compositions" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1301186209|Ragamalika]]" 840794 wikitext text/x-wiki '''[[ਰਾਗ|ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ]] ('''ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਓਹ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਗ ਕਦੰਬਕਮ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਦੇ ਸਮਾਨਾਂਤਰ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਾਲਮਾਲਿਕਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਹਨ।<ref name=":0" /> ਨਵਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਿਸਮ ਦੀ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗੀਤ 9 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਨੂੰ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਰਚਨਾਵਾਂ ਲਈ ''ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਚੱਕਰਵਰਤੀ'' (ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ 108 ਰਾਗਾਂ ਅਤੇ 108 ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੀ ''<nowiki/>'ਅਸ਼ਤੋਤਰਸ਼ਤਾ ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ''', ਅਤੇ ਮਹਾ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਅਈਅਰ ਦੀ 'ਮੇਮੇਲਾਕਾਰਟਾ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ' ਵਰਗੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਟੁਕਡ਼ਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ 72 ਸੰਪੂਰਨਾ ਮੇਲਕਰਤਾ ਰਾਗਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Royal Carpet Carnatic Composers: MahA VaidhyanAtha Sivan Shivan VaidyanAta Iyer |url=https://karnatik.com/co1113.shtml |access-date=2020-06-12 |website=karnatik.com}}</ref> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨਃ * ''ਮਾਨਸ ਵੇਰੂਤਾਰੁਲਾ, ਸ਼ਿਵਮੋਹਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੰਨੂ, ਸਮਾਜਗਮਨ ਨਿੰਨੂ ਕੋਰਿਨਾਦਿਰਾ,'' ਅਤੇ ਅਸ਼ਤੋਤਰਸ਼ਾਤ ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ * ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਮ ਭਜੇਹਮ, ਮਾਧੋ ਮੰਪਟੂ, ਸਿਮਹਾਸਨਸਥੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਾਚੰਦਰਬਿੰਬਾ ਵਡਾਨੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ <ref name=":1" /> * ਵਲਚੀ ਵਾਚੀ, ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਨਵਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਵਰਨਮ <ref name=":2">{{Cite book|location=Trivandrum}}</ref> * ''ਭਵਯਾਮੀ'' ਅਤੇ ''ਕਮਲਾਜਸਿਆ'', ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ <ref name=":2" /> * ਬਾਰੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਇਆ ਕਨਕਦਾਸ ਦੁਆਰਾ * [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ''ਕੁਰਾਈ ਓਨਰਮ ਇਲਾਈ'' * ਅਤਰੰਗੀ ਰੇ ਤੋਂ [[ਏ. ਆਰ. ਰਹਿਮਾਨ]] ਦੁਆਰਾ 'ਤੁਮਸੇ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ' <ref>{{Citation |title=Tumhein Mohabbat Live Performance by AR Rahman ft.Irshad Kamil {{!}} Arijit Singh {{!}} Atrangi Re |url=https://www.youtube.com/watch?v=R5xpA6UKRHI |language=en |access-date=2022-11-08}}</ref> == Compositions == ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨਃ * ''ਮਾਨਸ ਵੇਰੂਤਾਰੁਲਾ, ਸ਼ਿਵਮੋਹਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨੰਨੂ, ਸਮਾਜਗਮਨ ਨਿੰਨੂ ਕੋਰਿਨਾਦਿਰਾ,'' ਅਤੇ ਅਸ਼ਤੋਤਰਸ਼ਾਤ ਰਾਗਤਾਲਾਮਾਲਿਕਾ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ * ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਮ ਭਜੇਹਮ, ਮਾਧੋ ਮੰਪਟੂ, ਸਿਮਹਾਸਨਸਥੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨਾਚੰਦਰਬਿੰਬਾ ਵਡਾਨੇ ਮੁਥੁਸਵਾਮੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ <ref name=":1" /> * ਵਲਚੀ ਵਾਚੀ, ਪਟਨਾਮ ਸੁਬਰਾਮਣੀਆ ਅਈਅਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਨਵਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਵਰਨਮ <ref name=":2">{{Cite book|location=Trivandrum}}</ref> * ਭਵਯਾਮੀ (ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਸਾਵੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਰਾਗਮਾਲਿਕਾ ਨੂੰ ਸੇਮਨਗੁਡੀ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਅਈਅਰ ਅਤੇ ''ਕਮਲਾਜਸਿਆ'' ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਤੀ ਥਿਰੂਨਲ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਗਿਆ <ref name=":2" /> * ਬਾਰੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਇਆ ਕਨਕਦਾਸ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ * [[ਸੀ. ਰਾਜਾਗੋਪਾਲਚਾਰੀ|ਸੀ. ਰਾਜਗੋਪਾਲਾਚਾਰੀ]] ਦੁਆਰਾ ''ਕੁਰਾਈ ਓਨਰਮ ਇਲਾਈ ਰਚੀ ਗਈ'' == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} q0gxkcdhoj1tw6v7uzbha9i34wc0rns 0 194960 840812 826856 2026-06-15T01:11:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840812 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food|name=ਗਿਨਾਟੈਂਗ ਇਸਡਾ|image=File:5134Cuisine foods of Bulacan 01.jpg|caption={{lang|fil|ਗਿਨਾਟੈਂਗ [[tuna|ਤੰਬਾਕੋਲ]]}} ([[ਟੁਨਾ]])}} '''''ਗਿਨਾਟੈਂਗ ਇਸਡਾ''''' ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਮੱਛੀ ਦਾ ਸਟੂ ਹੈ ਜੋ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ]] ਵਿੱਚ [[ਮੱਛੀ (ਭੋਜਨ)|ਮੱਛੀ]] ਅਤੇ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਸਣ, ਅਦਰਕ, ਪਿਆਜ਼, ''[[ਬਾਗੋਂਗ|ਪੈਟਿਸ]]'' (ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਟਣੀ ਜਾਂ ''ਬੈਗੂਂਗ ਅਲਾਮਾਂਗ'' ( ਝੀਂਗਾ ਪੇਸਟ ) ਅਤੇ ਨਮਕ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ''ਗਿਨਾਤਨ'' ਹੈ। ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਸੰਸਕਰਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ '''''ਗਿਨਤਾੰਗ ਪਕਸੀਵ ਨਾ ਇਸਦਾ''''' ਜਾਂ '''''ਪਕਸੀਵ ਨਾ ਇਸਦਾ ਸਾ ਗਾਟਾ''''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ''ਗਿਨਾਤਾੰਗ ਇਸਦਾ'' ''ਗਿਨਾਤਨ'' ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ।<ref name="pp">{{Cite web |date=May 17, 2018 |title=Paksiw na Salmon sa Gata |url=https://panlasangpinoy.com/paksiw-na-salmon-sa-gata/ |access-date=April 20, 2019 |website=Panlasang Pinoy}}</ref> == ਨਾਮ == ''ਗਿਨਾਟੈਂਗ ਇਸਦਾ'' ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ"। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਰਤੀ ਗਈ ਮੱਛੀ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਣਾ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ। ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਇਸਡਾ'' ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਮ ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਤਿਲਪੀਆ'' ( ਤਿਲਾਪੀਆ ),<ref name="pc">{{Cite web |title=Ginataang Tilapia With Mustasa |url=http://pinoycookery.com/ginataang-tilapia-with-mustasa/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623102436/http://pinoycookery.com/ginataang-tilapia-with-mustasa/ |archive-date=June 23, 2017 |access-date=April 20, 2019 |website=Pinoy Cookery}}</ref> ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਤੰਬਾਕੋਲ'' ( ਯੈਲੋਫਿਨ ਟੂਨਾ ),<ref>{{Cite web |title=RECIPE: Ginataang tambakol |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/23/19/recipe-ginataang-tambakol |access-date=April 20, 2019 |website=ABS-CBN News}}</ref> ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਗਲੁੰਗਗੋਂਗ'' ( ਬਲੈਕਫਿਨ ਸਕੈਡ ), <ref name="Angeles">{{Cite web |last=Angeles |first=Mira |title=Ginataang Galunggong (Fish Cooked in Coconut Milk) Recipe |url=https://www.yummy.ph/recipe/ginataang-galunggong-recipe-a394-20160704 |access-date=April 20, 2019 |website=Yummy.ph}}</ref> ਅਤੇ ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਤੁਲਿੰਗਨ'' ( ਸਕਿਪਜੈਕ ਟੂਨਾ )।<ref>{{Cite web |date=June 11, 2016 |title=Ginataang Tulingan (Tuna Mackerel in Coconut Milk) |url=https://www.atbp.ph/2016/06/11/ginataang-tulingan-tuna-mackerel-coconut-milk/ |access-date=April 20, 2019 |website=Atbp.ph |archive-date=ਜੁਲਾਈ 11, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711040202/https://www.atbp.ph/2016/06/11/ginataang-tulingan-tuna-mackerel-coconut-milk/ |url-status=dead }}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:9810Cuisine_food_of_Bulacan_19.jpg|right|thumb|200x200px|{{Lang|fil|Ginataang [[tilapia]]}}]] == ਵੇਰਵਾ == [[ਮੱਛੀ]] ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ''ਗਿਨਾਟਾਂਗ ਇਸਡਾ'' ਦਾ ਸੈਕੰਡਰੀ ਤੱਤ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਪੇਚੇ'' ਹੁੰਦੇ ਹਨ,<ref name="ayb">{{Cite web |date=October 4, 2017 |title=Ginataang Isda: How to Make this Quick and Simple Fish Simmered in Coconut Milk |url=https://ayellowbowl.com/ginataang-isda/ |access-date=April 20, 2019 |website=A Yellow Bowl}}</ref> ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਰਾਈ|ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਸਾਗ]],<ref name="pc" /> [[ਪਾਲਕ]],<ref name="FC">{{Cite web |title=Spicy Ginataang Tilapia |url=http://www.filipinochow.com/spicy-ginataang-tilapia/ |access-date=April 20, 2019 |website=Filipino Chow}}</ref> [[ਬੰਦ ਗੋਭੀ|ਬੰਦਗੋਭੀ]]<ref name="philc">{{Cite web |title=Filipino Ginataang Isda or Fish in Coconut Cream Recipe |url=http://www.philippinecountry.com/filipino_recipe/seafoods/ginataan.html |access-date=April 20, 2019 |website=PhilippineCountry.com |archive-date=ਨਵੰਬਰ 4, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151104095656/http://www.philippinecountry.com/filipino_recipe/seafoods/ginataan.html |url-status=dead }}</ref> ਅਤੇ [[ਕਰੇਲਾ|ਕਰੇਲੇ ਦੇ]] ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,<ref name="pp" /> ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਸਣ, ਅਦਰਕ (ਜਾਂ ਹਲਦੀ), ਪਿਆਜ਼, ਨਮਕ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਸੁਆਦ ਲਈ, ''[[ਬਾਗੋਂਗ|ਪੈਟਿਸ]]'' (ਮੱਛੀ ਦੀ ਚਟਣੀ) ਜਾਂ ''ਬੈਗੂਂਗ ਅਲਾਮਾਂਗ'' ( ਝੀਂਗਾ ਪੇਸਟ ) ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਡਿਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਸੰਸਕਰਣ ''ਸਿਲਿੰਗ ਹਾਬਾ'' ਅਤੇ/ਜਾਂ ''ਲਾਬੂਯੋ'' ਮਿਰਚਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="pc" /> ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ]] ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਪਤਲਾ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ]] ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗਾੜ੍ਹਾ [[ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਦੁੱਧ|ਨਾਰੀਅਲ ਕਰੀਮ]] ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="pc" /> == ਰੂਪ == ਪਕਵਾਨ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਰੂਪ ''ਗਿਨਾਤਾੰਗ ਪਕਸੀਵ ਨਾ ਇਸਦਾ'' ਜਾਂ ''ਪਕਸੀਵ ਨਾ ਇਸਦਾ ਸਾ ਗਾਟਾ'' ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬਰੋਥ ਨੂੰ ਖੱਟਾ ਕਰਨ ਲਈ [[ਸਿਰਕਾ|ਸਿਰਕੇ]] ਦੇ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੇ ''ਗਿਨਾਟਾਨ'' ਅਤੇ ''ਪਾਕਸੀਵ'' ਤਰੀਕਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।<ref name="pp" /><ref>{{Cite web |title=Ginataang Paksiw na Galunggong |url=http://blogs.oshopping.com.ph/ginataang-paksiw-na-galunggong/ |access-date=April 20, 2019 |website=Life Made Easy |archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 20, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420063141/http://blogs.oshopping.com.ph/ginataang-paksiw-na-galunggong/ |url-status=dead }}</ref><ref name="cb">{{Cite web |title=Ginataang Isda Recipe |url=https://www.casabaluartefilipinorecipes.com/2015/06/ginataang-isda.html |access-date=April 20, 2019 |website=Casa Baluarte Filipino Recipes}}</ref> == ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਪਕਵਾਨ == ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਪਕਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਫਿਲੀਪੀਨੋ ਪਕਵਾਨ ਹਨ ਜੋ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ''ਗਿਨਾਤਾਂਗ ਇਸਦਾ'' ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਪਕਵਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ''ਲੀਨਾਰੰਗ'', ''ਕਿਨੀਲਾਵ'', ਅਤੇ ''ਸਿਨੰਗਲੇ'' ਵਰਗੇ ਪਕਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਗਿਨਾਤਾਂਗ ਕਲਾਬਾਸਾ * ਨਾਰੀਅਲ ਸੂਪ * ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons category inline}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|32em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਛੀ ਦੇ ਪਕਵਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] 4sn02yjn4v5rbp67ubwkgdi0ctf9n9l 0 196143 840792 799989 2026-06-14T16:40:51Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Playing Style" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1309289140|Parur Sundaram Iyer]]" 840792 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Parur Sundaram Iyer | image = | alt = | caption = | birth_date = {{birth year|1891}} | birth_place = Kerala, India | death_date = {{death year and age|1974|1891}} | genre = [[Carnatic music]], [[Hindustani classical music]] | occupation = Violinist | instrument = Violin | years_active = }} '''ਪਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ''' [[ਕੇਰਲ]] ਦੇ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਾਵਾਂ, ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ]] ਸ਼ੈਲੀ , ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name=":0">{{Citation |title=Parūr Sundaram Iyer |date=2011 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3771 |work=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195650983.001.0001 |isbn=978-0-19-565098-3 |access-date=2021-10-08}}</ref> ਅਈਅਰ ਨੂੰ 1972 ਵਿੱਚ [[ਕੇਰਲ ਸੰਗੀਤਾ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kerala Sangeetha Nataka Akademi Award: Classical Music |url=http://www.keralaculture.org/classical-music-a-ksna/464 |access-date=26 February 2023 |publisher=Department of Cultural Affairs, Government of Kerala}}</ref> == ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੂਰ ਬਾਨੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਪਰੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="parur_bio">{{Cite web |title=Parur M.S. Anantharaman - rasikas.org |url=https://www.rasikas.org/forums/viewtopic.php?t=2721 |access-date=2021-10-08 |website=www.rasikas.org}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪਰੂਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸੰਨ 1909 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਡੀ. ਪਲੁਸਕਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਯ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1922 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕੀ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀਕੇਸਨਾਲੂਰ ਮੁੱਤਿਆ ਭਗਵਦਰ ਅਤੇ ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਤ ਭਗਵਦਰ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਸਾਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Parur Sundaram Iyer |url=https://www.sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=97 |access-date=2021-10-08 |website=www.sruti.com}}</ref> == ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ == ਉਹ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਭਾਗੀਰਥੀ ਅਮ੍ਮਲ ਦੇ ਅੱਠ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧੀ, ਐਸ ਸੀਤਲਕਸ਼ਮੀ (ਬੀ 1920) ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਲ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਇਆ।<ref>https://dhvaniohio.org/wp-content/uploads/2011/12/parur.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਐਮ. ਐਸ. ਅਨੰਤਰਮਨ (ਆਈ. ਡੀ. 1), ਚੌਥਾ ਬੱਚਾ ਅਤੇ ਐਮ. ਐਸ ਗੋਪਾਲਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਉਰਫ ਐਮ. ਐਸਜੀ, (ਆਈ. ਡਿ. 2), ਅੱਠਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਾਇਲਿਨ ਵਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਪਰੂਰ ਬਾਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਿਨ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅਨੰਤਰਮਣ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਐੱਮ. ਏ. ਸੁੰਦਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਐੱਮਏ. ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਐੱਸ. ਐੱਸ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛੋਟੇ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਐੱਮ. ਐੱਸ. ਜੀ. ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਾ ਕਲਾਨਿਧੀ ਅਤੇ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰੂਰ ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਸੰਬਰ 1974 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Citation |title=Parūr Sundaram Iyer |date=2011 |url=https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3771 |work=The Oxford Encyclopaedia of the Music of India |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acref/9780195650983.001.0001 |isbn=978-0-19-565098-3 |access-date=2021-10-08}}<cite class="citation cs2" data-ve-ignore="true">[https://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195650983.001.0001/acref-9780195650983-e-3771 "Parūr Sundaram Iyer"], ''The Oxford Encyclopaedia of the Music of India'', Oxford University Press, 2011, [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1093/acref/9780195650983.001.0001|10.1093/acref/9780195650983.001.0001]], [[ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਸਟੈਂਡਰਡ ਬੁੱਕ ਨੰਬਰ|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-565098-3|<bdi>978-0-19-565098-3</bdi>]]<span class="reference-accessdate">, retrieved <span class="nowrap">2021-10-08</span></span></cite></ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਇਲਨ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਰੂਰ ਬਾਨੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਦੇ ਜੱਦੀ ਸਥਾਨ ਪਾਰੂਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="parur_bio">{{Cite web |title=Parur M.S. Anantharaman - rasikas.org |url=https://www.rasikas.org/forums/viewtopic.php?t=2721 |access-date=2021-10-08 |website=www.rasikas.org}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਕੇਰਲ ਦੇ ਪਾਰੂਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਰਨਾਟਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸੰਨ 1909 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਡਿਤ ਵੀ. ਡੀ. ਪਲੁਸਕਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਧਰਵ ਮਹਾ ਵਿਦਿਆਲਯ, ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੈਕਲਟੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 1922 ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਾਇਲਿਨ ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਕੁਝ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/maestro-who-put-parur-on-the-world-music-map/article4285942.ece|title=Maestro who put Parur on the world music map|date=2013-01-08|work=The Hindu|access-date=2021-10-08|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰੀਕੇਸਨਾਲੂਰ ਮੁਥ੍ਹੈਯਾ ਭਗਵਦਰ ਅਤੇ ਚੈਂਬਾਈ ਵੈਦਿਆਨਾਤ ਭਗਵਦਰ ਵਰਗੇ ਸਾਥੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੁੰਦਰਮ ਅਈਅਰ ਅਬਦੁਲ ਕਰੀਮ ਖਾਨ ਸਾਬ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੈਂਬਰ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |title=Parur Sundaram Iyer |url=https://www.sruti.com/index.php?route=archives/artist_details&artId=97 |access-date=2021-10-08 |website=www.sruti.com}}</ref> t2qxwwl1a5m3qnyocddb5mm1cta0prr 3 201088 840822 822537 2026-06-15T05:10:37Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dagoofybloke]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Abhinab Pegu]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 822537 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Dagoofybloke}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 07:37, 20 ਅਕਤੂਬਰ 2025 (UTC) rkdgmyrykqhd7qx1sz7qckaktz97v57 0 203915 840788 839929 2026-06-14T15:44:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 840788 wikitext text/x-wiki 2026 ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਨਾਮ ਮੌਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵਰਣਮਾਲਾ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਐਂਟਰੀ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਦੀ ਹੈ: * ਨਾਮ, ਉਮਰ, ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਦੇਸ਼, ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ (ਜੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ), ਕਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਲਈ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ (ਜੇ ਪਤਾ ਹੋਵੇ), ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਵਾਲਾ। {{TOC right}} == ਮਾਰਚ == === 21 === * ਡੈਨਿਸ ਕੌਂਡਰੀ, 74 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪਹਿਲਵਾਨ ( CWA, ਜਿਮ ਕਰੌਕੇਟ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ, WCW )। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * [[ਮਧੂਮਿਤਾ ਰਾਉਤ]], 59 ਸਾਲ, ਭਾਰਤੀ [[ਉੜੀਸੀ|ਓਡੀਸੀ]] ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਡਾ ਰੌਬਰਟਸ, 66, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਕੈਂਸਰ। === 20 === * ਆਰਿਫ਼, 84 ਸਾਲ, ਈਰਾਨੀ ਗਾਇਕ।<ref>[https://www.radiozamaneh.com/883240/ درگذشت عارف عارف‌کیا: سلطان قلب‌ها نوروز جنگی را ندید] {{In lang|fa}}</ref> * ਲੀਨਾਸ ਬੈਨਿਸ, 27, ਲਿਥੁਆਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਇਥਲੀਟ (2022)।<ref>[https://www.lrt.lt/naujienos/sportas/10/2873150/in-memoriam-lietuvos-biatlonininkai-gedi-komandos-draugo-banio-visada-liksi-musu-sirdyse In Memoriam. Lietuvos biatlonininkai gedi komandos draugo Banio: visada liksi mūsų širdyse] {{In lang|lt}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਨਿਕੋਲਸ ਬ੍ਰੈਂਡਨ, 54 ਸਾਲ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ ( ''ਬਫੀ ਦ ਵੈਂਪਾਇਰ ਸਲੇਅਰ'', ''ਕ੍ਰਿਮੀਨਲ ਮਾਈਂਡਸ'', ''ਸਾਈਕੋ ਬੀਚ ਪਾਰਟੀ'' )। * ਅਲੇਨ ਬ੍ਰਿਲੇਟ, 78 ਸਾਲ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.ansa.it/canale_scienza/notizie/biotech/2026/03/20/addio-ad-alain-brillet-fra-i-pionieri-della-ricerca-sulle-onde-gravitazionali_49c926e1-6cb7-428e-b059-eab9d0ce6126.html Addio ad Alain Brillet, fra i pionieri della ricerca sulle onde gravitazionali] {{In lang|it}}</ref> * ਰੌਜਰ ਬਰੂਲੋਟ, 79, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਪੋਰਟਸਕਾਸਟਰ ( ਮਾਂਟਰੀਅਲ ਐਕਸਪੋਜ਼ )। * ਅਰਨੇਸਟੋ ਚੈਰਕੁਇਸ ਬਿਆਲੋ, 85 ਸਾਲ, ਉਰੂਗਵੇ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਰਜਨਟੀਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://www.infobae.com/teleshow/2026/03/21/murio-ernesto-cherquis-bialo-el-adios-a-un-maestro-del-periodismo/ Murió Ernesto Cherquis Bialo: el adiós a un maestro del periodismo] {{In lang|es}}</ref> * ਫਿਲਾਰੇਟ ਡੇਨੀਸੇਂਕੋ, 97, ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਪਦ-ਅਧਿਕਾਰੀ, ਕੀਵ ਦਾ ਮੁਖੀ (1995 ਤੋਂ)।<ref>[https://glavred.net/ukraine/serdce-ostanovilos-skonchalsya-pochetnyy-patriarh-pcu-filaret-10750544.html "Зупинилося серце": помер Почесний Патріарх ПЦУ Філарет] {{In lang|uk}}</ref> * ਸਟੀਵ ਗੇਨਸ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਂਸਰ। * ਬੋਜ਼ੋ ਕੋਪ੍ਰੀਵਿਕਾ, 75 ਸਾਲ, ਸਰਬੀਆਈ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਨਾਟਕੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।<ref>[https://nova.rs/kultura/preminuo-bozo-koprivica/ Preminuo Božo Koprivica] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਾ ਕੁਰਕਜ਼ਾਬ-ਪੋਮੀਆਨੋਵਸਕਾ, 85 ਸਾਲ, ਪੋਲਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਅਨੁਵਾਦਕ।<ref>[https://www.radiokrakow.pl/aktualnosci/zmarla-aleksandra-kurczab-pomianowska-aktorka-rezyserka-i-pisarka/ Zmarła Aleksandra Kurczab-Pomianowska - aktorka, reżyserka i pisarka] {{In lang|pl}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * Isabelle Mergault, 67, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''You Are So Beautiful''), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/20/isabelle-mergault-realisatrice-comedienne-et-chroniqueuse-est-morte-a-l-age-de-67-ans_6672710_3382.html Isabelle Mergault, réalisatrice, comédienne et chroniqueuse, est morte à l’âge de 67 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਨੈਨੀ, 68–69, ਈਰਾਨੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ ਜਨਰਲ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਟੇਸਾ ਰਿਚਰਡਸ, 75 ਸਾਲ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਡਾਕਟਰ, ਕੈਂਸਰ। (ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਿਸ਼ੇਲ ਰੋਲਾਂਡ, 78, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਓਨੋਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.sudouest.fr/vin/info-sud-ouest-bordeaux-l-oenologue-michel-rolland-est-mort-28366585.php Info sud ouest. Bordeaux : l’œnologue Michel Rolland est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੈਲਵਿਨ ਟੌਮਕਿੰਸ, 100, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਲੋਚਕ (''ਦ ਨਿਊਯਾਰਕਰ''), ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਰਿਕ ਯੰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ਼ ਫੇਮ ਬੁਲਫਾਈਟਰ ਅਤੇ ਰੋਡੀਓ ਜੋਕਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 19 === * ਮਾਰਕੋ ਅਲੇਓਟੀ , 67, ਇਤਾਲਵੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।[it]<ref>[https://torino.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/marco_aleotti_morto_regista_porta_a_porta_torinese-425232127/ Marco Aleotti morto a 67 anni: fu regista di Porta a Porta e di tanti eventi in mondovisione] {{In lang|it}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਨਵਾਰੂਲ ਅਜੀਮ ਆਰਿਫ਼, 74, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਬੈਂਕਰ, ਸੀਯੂ <ਆਈਡੀ 2 ਦੇ ਉਪ-ਕੁਲਪਤੀ ਅਤੇ ਆਈਆਈਯੂਸੀ (2021-2024), ਐਸਆਈਬੀਐਲ <ਆਈਡੀ 1 ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ। * ਏਸ਼ੇਲ ਅਰਮੋਨੀ , 67, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।[he]<ref>[https://www.globes.co.il/news/article.aspx?did=1001538020 אשל ארמוני, מנכ"ל משרד הבינוי והשיכון לשעבר, הלך לעולמו] {{In lang|he}}</ref> * ਅੰਬਰਟੋ ਬੋਸੀ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਪੀ. (ID1), 2008 ਤੋਂ ਦੋ ਵਾਰ ਐਮ. ਈ. ਪੀ., ਅਤੇ ਲੇਗਾ ਨੋਰਡ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/politica/2026/03/19/news/umberto_bossi_morto-15552072/amp/ È morto Umberto Bossi, fondatore della Lega] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਈਕਲ ਬਾਮਬਾਂਗ ਹਾਰਟੋਨੋ, 86, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬੈਂਕਰ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸਿਗਰੇਟ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਜ ਪਲੇਅਰ, ਪੌਲੀਟ੍ਰੋਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਡੀਜਰਮ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ (1963 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.cnbcindonesia.com/news/20260319144608-4-720262/berita-duka-michael-bambang-hartono-meninggal-dunia-siang-ini Berita Duka: Michael Bambang Hartono Meninggal Dunia Siang Ini] {{In lang|id}}</ref> * ਰੇਮੰਡ ਐਲ. ਈਥਿੰਗਟਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਲੀਓਨਟੋਲੋਜਿਸਟ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਫਿਨਾਜ਼ੀ ਐਗਰੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਇਓਕੈਮਿਸਟ।[it]<ref>[https://roma.repubblica.it/cronaca/2026/03/19/news/alessandrofinazzi-agro_morto_rettore_tor_vergata-425233302/ È morto a 85 anni Alessandro Finazzi-Agrò, per dodici anni rettore dell'università di Tor Vergata] {{In lang|it}}</ref> * ਖਾਮਿਦ ਗੀਜ਼ਾਤੁਲਿਨ , 94, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[http://ufaras.ru/?p=33647 Ушел из жизни член-корреспондент РАН, доктор экономических наук, профессор Гизатуллин Хамит Нурисламович] {{In lang|ru}}</ref> * ਪੀਟਰ ਹਾਲਾਜ਼, 86, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://maszol.ro/kultura/Elhunyt-Halasz-Peter-neprajzkutato Elhunyt Halász Péter néprajzkutató- a Maszol.ro portálról] {{In lang|hu}}</ref> * ਨਿਕੋਲਸ ਹੇਸਮ, 73, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ (2021 ਤੋਂ) ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖੀ (2016 ਤੋਂ) । * ਗੈਰੀ ਲਿਓ, 81, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਰਗਬੀ ਲੀਗ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਾਲਮੈਨ ਟਾਈਗਰਜ਼) * ਸਿਲਵੀਨੋ ਲੌਰੋ, 67, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਵਿਟੋਰੀਆ ਸੇਤੁਬਲ, [[ਐੱਸ. ਐੱਲ. ਬੇਨਫ਼ੀਕਾ|ਬੇਨਫਿਕਾ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.abola.pt/noticias/morreu-silvino-2026031918041911185 Morreu Silvino] {{In lang|pt}}</ref> * ਜੂਨ ਮਾਤਸੁਮੋਤੋ, 75, ਜਾਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੋ ਵਾਰ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ, ਉਪ ਮੁੱਖ ਕੈਬਨਿਟ ਸਕੱਤਰ (2008-2009), ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਸੇਫਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (2016-2017), ਪੇਟ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://nk.jiho.jp/article/300742 松本純元国家公安委員長が死去元衆院議員、日薬連盟特別参与] {{In lang|ja}}</ref> * ਸਾਲੇਹ ਮੁਹੰਮਦੀ, 19, ਈਰਾਨੀ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਕੇ ਫਾਂਸੀ. * [[ਚੱਕ ਨੌਰਿਸ]], 86, ਅਮਰੀਕੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ, ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਕਰ, ਟੈਕਸਾਸ ਰੇਂਜਰ'', ਮਿਸਿੰਗ ਇਨ ਐਕਸ਼ਨ, ਡ੍ਰੈਗਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਤੇ ਲੇਖਕ) । * ਮਿਨਚੋ ਪ੍ਰਜ਼ਾਨਿਕੋਵ , 88, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ [bg]<ref>[https://www.edna.bg/izvestni/napusna-ni-legendarniiat-sinoptik-mincho-praznikov-4683957 Напусна ни легендарният синоптик Минчо Празников] {{In lang|bg}}</ref> * ਜੋਏਲ ਪਾਬਲੋ ਸਾਲੂਦ, 62, ਫਿਲੀਪੀਨ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਫਿਲੀਪੀਨ ਸਟਾਰ'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ) * ਜੈਫ ਵੈੱਬ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਚੀਅਰਲੀਡਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਵਰਸਿਟੀ ਸਪਿਰਟ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਚੀਅਰ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਇੱਕ ਗਿਰਾਵਟ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਅਲੇਸ ਜ਼ੇਡਨਿਕ , 68, ਚੈੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[Ostrava|ਓਸਟਰਾਵਾ]] ਦੇ ਮੇਅਰ (2002-2006) ।[cs]<ref>[https://moravskoslezsky.denik.cz/zpravy_region/ales-zednik-primator-honorarni-konzul-ostrava-umrti-politika-dydzej-kontroverze.html Ostrava smutní: Zemřel bývalý primátor a honorární ruský konzul Aleš Zedník] {{In lang|cs}}</ref> === 18 === * ਅਬਦ ਅਲਘਾਨੀ ਅਬੂ ਅਲਾਜ਼ਮ, 83, ਮੋਰੱਕੋ ਦੇ ਲੇਖਕ।[ar]<ref>[https://elaph.com/Web/Culture/2026/03/1591751.html وفاة الكاتب والمترجم المغربي عبد الغني أبو العزم] {{In lang|ar}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਬੂ ਸ਼ਾਹਲਾ, ਫਲਸਤੀਨੀ ਅੱਤਵਾਦੀ, ਖਾਨ ਯੂਨਿਸ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਫੀਲਡ ਕਮਾਂਡਰ। * ਕੈਰੋਲੀ ਤਾਮਾਸ ਬਾਰਟਲ , 92, ਸਲੋਵਾਕ [[Premonstratensians|ਪ੍ਰੀਮੋਨਸਟ੍ਰੇਟੇਨਸੀਅਨ]] ਭਿਕਸ਼ੂ।[hu]<ref>[https://felvidek.ma/2026/03/19/szombaton-bucsuztatjak-bartal-karoly-tamas-emeritus-jaszovari-apatot/ Szombaton búcsúztatják Bartal Károly Tamás emeritus jászóvári apátot] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਕਰ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਸਾਈਕਲਿਸਟ (1964) * ਮਾਈਕ ਕਲੈਮਪਿਟ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID1), 2021 ਤੋਂ ਕੈਂਸਰ. * ਸੰਡੋਰ ਡੇਵਿਡ , 89, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।[hu]<ref>[https://www.origo.hu/sport/sport-egyeni/2026/03/gyasz-elhunyt-david-sandor-lapaj-sportriporter Gyász: elhunyt a magyar sportújságírás meghatározó alakja, Dávid Sándor] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਲੋਇਸ ਡੇਲਮੋਰ, 76, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉੱਤਰੀ ਡਕੋਟਾ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1994-2018) * ਯਾਕੋਬ ਐਦਰੀ, 75, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (2003-2013), ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ (2006) ਅਤੇ ਨੇਗੇਵ ਅਤੇ ਗਲੀਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ [ID1]। * ਮੈਨੂਅਲ ਏਟੁਰਾ, 93, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਐਥਲੈਟਿਕ ਬਿਲਬਾਓ) । * ਟੌਮ ਜਾਰਜਨ, 88, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਿਟਨ ਦ ਲਾਈਨਾਂ, ਏ ਫਿਸ਼ ਕਾਲਡ ਵਾਂਡਾ, ਨੋਟਸ ਆਨ ਏ ਸਕੈਂਡਲ) * ਹੇਸੁਕੇ ਹਿਰੋਨਾਕਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ, ਹਿਰੋਨਾਕਾ ਡੀਕੰਪੋਜੀਸ਼ਨ [[ਫ਼ੀਲਡਜ਼ ਤਗਮਾ|ਫੀਲਡਜ਼ ਮੈਡਲ]] ਜੇਤੂ (1970) ।<ref>[https://www.asahi.com/articles/ASV3L20SXV3LUTFL00QM.html 広中平祐さん死去　フィールズ賞受賞の数学者・元山口大学長] {{In lang|ja}}</ref> * ਰਿਕ ਹੋਗਾਬੋਮ, 47, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੰਪਾ ਦੇ ਮੇਅਰ (2026) * ਮੁਹੰਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਜਨਨਾਤੀ, 93, ਈਰਾਨੀ ਮਰਜਾ '<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6777590/آیت-الله-العظمی-جناتی-شاهرودی-درگذشت آیت الله العظمی جناتی شاهرودی درگذشت] {{In lang|fa}}</ref> * ਇਸਮਾਈਲ ਖਾਤਿਬ, 64-65, ਈਰਾਨੀ ਮੌਲਵੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਖੁਫੀਆ ਮੰਤਰੀ (2021 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਰੂਨ ਮੈਸਜ਼ [ਐਸਵੀ], 97, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਹੇਡਮੋਰਾ ਐਸਕੇ, ਲੇਕਸੈਂਡਸ ਆਈਐਫ, ਗੈਸ ਐਚਕੇ.[sv]<ref>[https://www.aftonbladet.se/sportbladet/hockey/a/Pdplk0/leksands-forsta-guldtranare-rune-mases-dod-blev-97-ar Tränarlegendaren Rune Mases är död – blev 97 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਪੀਟਰ ਥੌਮਸਨ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟੇਜ ਪ੍ਰਚਾਰਕ। * ਸੋਰਿਨ ਤੁਫਾਨ, 57, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰੂਲ ਕਾਂਸਤਾਨਟਾ) ਡੁੱਬ ਗਿਆ।<ref>[https://www.euronews.ro/articole/surse-sorin-tufan-fostul-mare-fotbalist-al-farului-si-stelei-printre-disparutii-in-incidentul-din-portul-midia Surse: Sorin Tufan, fostul mare fotbalist al Farului și Stelei, printre dispăruții în incidentul din Portul Midia] {{In lang|ro}}</ref> * ਫਿਨ-ਏਰਿਕ ਵਿਨਜੇ, 90, ਨਾਰਵੇਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.khrono.no/finn-erik-vinje-er-dod/1046534 Finn-Erik Vinje er død] {{In lang|nn}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਵ੍ਹਾਈਟ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਟੇਨਰ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) === 17 === * ਡੌਗ ਕੈਮਿਲੀ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ਡੌਜਰਜ਼, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਸੈਨੇਟਰਜ਼) * ਚੀਓਨ ਸ਼ਿਨ-ਇਲ , 82, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਵਪਾਰੀ।[ko] * ਲੋਰੇਨਾ ਕਲੇਅਰ ਫੈਸੀਓ, 82, ਕੋਸਟਾ ਰਿਕਨ ਘੋਡ਼ਸਵਾਰ, ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ (1998-2002), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://crhoy.com/nacionales/muere-lorena-clare-esposa-del-expresidente-miguel-angel-rodriguez/ Muere Lorena Clare, esposa del expresidente Miguel Ángel Rodríguez] {{In lang|es}}</ref> * ਜੌਨ ਕੋਲੀ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ। * ਅਨੀਬਲ ਕ੍ਰਿਸਟੋਬੋ, 54, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਕਵੀ।<ref>[https://elpais.com/cultura/2026-03-19/muere-anibal-cristobo-a-los-54-anos-un-gran-editor-precario.html Muere Aníbal Cristobo a los 54 años: un gran editor precario] {{In lang|es}}</ref> * ਜੈਕਬ ਡੇਰੇਚ-ਕ੍ਰਜ਼ੀਕੀ, 56, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2001-2005) ।<ref>[https://radiogorzow.pl/426904/nie-zyje-jakub-derech-krzycki/ Nie żyje Jakub Derech-Krzycki] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੋਮਿਨਿਕਾ ਐਲਿਸਚੇਰੋਵਾ , 23, ਚੈੱਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਭਾਵਕ, ਪਹਿਲਵਾਨ ਅਤੇ ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.[cs]<ref>[https://www.irozhlas.cz/zpravy-domov/zemrela-dominika-elischerova-alias-mina-bylo-ji-23-let-influencerka-mela-nehodu_2603180629_jar Zemřela Dominika Elischerová alias Mína, bylo jí 23 let. Influencerka a zápasnice měla nehodu v Thajsku] {{In lang|cs}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਗੈਲੇ, 83, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.bio.u-szeged.hu/sztehirek/2026-marcius/elhunyt-galle-laszlo-professzor?objectParentFolderId=46632 Elhunyt Prof. Dr. Gallé László, az SZTE Ökológiai Tanszék alapítója] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੀ. ਐਮ. ਫਜ਼ਲੁਲ ਹੱਕ, 83, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1996-2006) । * ਜਾਰਜੀਆ ਦੀ ਇਲੀਆ II, 93, ਜਾਰਜੀਅਨ ਆਰਥੋਡਾਕਸ ਹਾਈਰਚ, ਕੈਥੋਲਿਕਸ-ਪੈਟ੍ਰਿਆਰਚ ਆਫ ਆਲ ਜਾਰਜੀਆ (1977 ਤੋਂ ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ ਖੂਨ ਵਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) । * ਲਿਊਬੋਮੀਰ ਕਲਿਸੁਰੋਵ , 82, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅੰਡਰਵਾਟਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[bg]<ref>[https://paragraf.bg/pochina-doajenat-na-balgarskata-podvodna-fotografiya-lyubomir-klisurov/ Почина доайенът на българската подводна фотография Любомир Клисуров] {{In lang|bg}}</ref> * ਬੈਟੀਨਾ ਕੋਸਟਰ, 66, ਜਰਮਨ ਗਾਇਕਾ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ।<ref>[https://www.stiletv.it/news/117140/capaccio-paestum-addio-alla-cantante-sassofonista-e-attrice-tedesca-bettina-koster Capaccio Paestum: addio alla cantante, sassofonista e attrice tedesca Bettina Köster] {{In lang|it}}</ref> * ਰੇਨੇਲ ਕਰੂਜ਼, 37, ਅਮਰੀਕੀ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ। * 67 ਸਾਲਾ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ, ਈਰਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੁਪਰੀਮ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਦੋ ਵਾਰ ਸਕੱਤਰ, ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2008-2020), ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰੀ (1992-1994), ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਮੇਸਨ, 100, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ (1987-1995), ਨਿਊ ਸਾਊਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦੇ ਜੱਜ ਅਤੇ ਹਾਈ ਕੋਰਟ (1972-1987) । * ਮਾਰਕ ਮੈਕਲੇਨੇ, 56, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਿੰਸ ਐਡਵਰਡ ਟਾਪੂ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (2021 ਤੋਂ) * 87 ਸਾਲਾ ਸਲਾਵਾ ਰਾਚੇਵਾ, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਕਠਪੁਤਲੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://nova.bg/news/view/2026/03/17/530614/отиде-си-слава-рачева-актрисата-дала-гласа-си-на-педя-човек-лакът-брада/ Отиде си Слава Рачева - актрисата, дала гласа си на Педя човек-лакът брада] {{In lang|bg}}</ref> * ਜ਼ਲਾਟਕੋ ਸਿਮੇਂਕ, 87, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1964) । * ਘੋਲਮਰੇਜ਼ਾ ਸੁਲੇਮਾਨੀ, 61-62, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਬਸੀਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ (2019 ਤੋਂ) ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਲੈਰੀ ਸਟਾਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੰਸਾਸ ਸਿਟੀ ਅਥਲੈਟਿਕਸ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਮੇਟਸ, ਸੈਨ ਡਿਏਗੋ ਪੈਡਰੇਜ਼) * ਸ਼ਮਸ ਸੁਮਨ, 59, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਜੋ''ਜੋਯਜੱਤਰਾ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਸੂ ਵੈਗਨਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੇਵਾਡਾ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1991-1995) === 16 === * ਮਾਰਸੇਲੋ ਅਰਾਜੋ, 78, ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੇ ਖੇਡ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ (ਫੁੱਟਬਾਲ ਡੀ ਪ੍ਰਾਈਮੇਰਾ) <ref>[https://www.infobae.com/deportes/2026/03/16/murio-el-historico-relator-marcelo-araujo/ Murió Marcelo Araujo, el histórico periodista de Fútbol de Primera que revolucionó la forma de relatar en TV] {{In lang|es}}</ref> * 76 ਸਾਲਾ [[ਨਵਨਿੰਦਰ ਬਹਿਲ]], ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਇਸ਼ਕਬਾਜ਼'', ਹੋਟਲ ਸਾਲਵੇਸ਼ਨ, ''ਖੁਫੀਆ'' ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ) । * ਜੈਮੀ ਬਲੈਂਕਸ, 54, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਅਰਬਨ ਲੀਜੈਂਡ, ''ਵੈਲੇਨਟਾਈਨ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਟਾਰਮ ਚੇਤਾਵਨੀ) * ਯਵੇਸ ਚੇਵਾਲਾਰਡ, 79, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.pf-13.com/P1220.aspx?IdPer=eaowxmjdY Avis de décès de Monsieur Yves Chevallard] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡੇਲਾਸ, 86, ਫ੍ਰੈਂਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://actualitte.com/article/129976/edition/jean-delas-cofondateur-de-l-ecole-des-loisirs-est-mort Jean Delas, cofondateur de L'école des loisirs, est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੀਨ ਡਰਫਲਰ, 101, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਓਰੇਗਨ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1988-1994), ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (2001-2003) ਅਤੇ ਓਰੇਗਨ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ <ਆਈਡੀ2। * ਪੈਟਰਿਕ ਡੇਵੋਲਫ, 75, ਫ੍ਰੈਂਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.lefilmfrancais.com/cinema/175428/disparition-de-patrick-dewolf Disparition de Patrick Dewolf] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਲਜ਼ਾ ਗੋਏਵਾ , 97, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਚਿੱਤਰਕਾਰ।[bg]<ref>[https://www.segabg.com/category-culture/golyamata-bulgarska-hudozhnichka-elza-goeva-izduhna-na-97 Голямата българска художничка Елза Гоева издъхна на 97] {{In lang|bg}}</ref> * ਆਂਦਰੇ ਗੋਲਿਕੋਵ [ਰੂਸੀ], 80, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://m.5-tv.ru/news/5061083/umer-legendarnyj-akter-mhat-imeni-gorkogo-andrej-golikov-aii/ Умер легендарный актер МХАТ имени Горького Андрей Голиков] {{In lang|ru}}</ref> * ਜੇਮਜ਼ ਐਨ. ਹਾਰਡਿਨ ਜੂਨੀਅਰ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਜਰਮਨਵਾਦੀ। * ਈ. ਗ੍ਰੈਡੀ ਜੌਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਪੰਜਵੇਂ ਸਰਕਟ ਲਈ ਯੂਐਸ ਕੋਰਟ ਆਫ਼ ਅਪੀਲਜ਼ ਦੇ ਜੱਜ (1982 ਤੋਂ) * ਡੋਲੋਰੇਸ ਕੀਨ, 72, ਆਇਰਿਸ਼ ਲੋਕ ਗਾਇਕ (ਡੀ ਡੈਨਨ) * ਸਰਗੇਈ ਮੈਕਸਿਮੈਂਕੋ, 71, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।[ru]<ref>[https://inp.bsu.by/index.php/ru/institut-ru/novosti/494-sergej-afanasevic-maksimenko-13-08-1954-16-03-2026 Сергей Афанасьевич Максименко 13.08.1954 – 16.03.2026] {{In lang|ru}}</ref> * ਏਰਨੋ ਮੇਜ਼ਰੋਸ, 90, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਹਵਾ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.blikk.hu/aktualis/belfold/meszaros-erno-mta-meteorologus-halal-gyasz/skfgv6b Meghalt Mészáros Ernő] {{In lang|hu}}</ref> * ਅਲਫਰੈਡ ਜੇ. ਨੋਲ, 66, ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017-2019) <ref>[https://kurier.at/politik/inland/jurist-und-ex-poltiker-alfred-noll-verstorben/403141366 Jurist und Ex-Politiker Alfred Noll verstorben] {{In lang|de}}</ref> * ਜੁਆਨ ਓਚਾਗਾਵੀਆ ਲਾਰੈਨ [ਫਰੈਡ], 97, ਚਿਲੀਅਨ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਜੈਸੂਇਟ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।[fr]<ref>[https://www.osservatoreromano.va/it/news/2026-03/quo-063/morto-in-cile-il-padre-gesuita-juan-ochagavia-larrain.html Morto in Cile il padre gesuita Juan Ochagavía Larraín] {{In lang|it}}</ref> * ਐਰਿਕ ਓਵਰਮੀਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਬੌਸ਼'', ਲਾਅ ਐਂਡ ਆਰਡਰ, ''[[ਦ ਵਾਇਰ]]'') * ਵੇਨ ਪਰਕਿਨਜ਼, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਗਿਟਾਰਿਸਟ, ਸਟ੍ਰੋਕ। * ਓਵੇ ਪਿਹਲ, 87, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ। * ਮੋਨਰੋ ਪ੍ਰਾਈਸ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ। * ਓਰੀਅਨ ਸੈਮੂਅਲਸਨ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਖੇਤੀਬਾਡ਼ੀ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਡਬਲਯੂਜੀਐਨ) * ਕੀਕੀ ਸ਼ੇਪਾਰਡ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਅਪੋਲੋ ਵਿਖੇ ਸ਼ੋਅਟਾਈਮ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * 84 ਸਾਲਾ ਸੀਸਾਬਾ ਸਿਕਲੋਸ, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1990-1994) ।<ref>[https://24.hu/belfold/2026/03/16/siklos-csaba-jozsef-meghalt/ Meghalt Siklós Csaba József volt miniszter] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਸਟ੍ਰੈਨਸਕੀ, 78, ਚੈੱਕ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਚਸੀ ਵਿਟਕੋਵਿਸ, ਐਚਸੀ ਜ਼ਲਿਨ) ।<ref>[https://www.hc-vitkovice.cz/article/13642-Vitkovicka-rodina-smutni-Ve-veku-78-let-zemrel-Vladimir-Stransky Vítkovická rodina smutní: Ve věku 78 let zemřel Vladimír Stránský] {{In lang|cs}}</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਅਵੇਯੂ ਸਿਮੇ, ਘਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ * ਮਾਰੇਕ ਟਰੌਂਬਸਕੀ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ।[pl]<ref>[https://bielsko.biala.pl/aktualnosci/60246/nie-zyje-prof-marek-trombski-odeszla-postac-wybitna-i-niezwykle-zasluzona-dla-bielska-bialej-foto Nie żyje prof. Marek Trombski. Odeszła postać wybitna i niezwykle zasłużona dla Bielska-Białej - foto] {{In lang|pl}}</ref> * ਬੌਬ ਤੁਲੀਅਸ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ (ਆਈ. ਐਮ. ਐਸ. ਏ.) === 15 === * ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੇਸੇਰਾ, 61, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਹੁਦੇ ਦੇ ਉਮੀਦਵਾਰ (2026) <ref>[https://rpp.pe/politica/elecciones/napoleon-becerra-candidato-presidencial-del-partido-de-los-trabajadores-y-emprendedores-fallecio-en-un-accidente-noticia-1680139 Falleció Napoleón Becerra, candidato presidencial del Partido de los Trabajadores y Emprendedores, tras un accidente de tránsito] {{In lang|es}}</ref> * ਅਬਦੁਲਰਹਮਾਨ ਅਲ-ਬਿਸ਼ੀ, 43, ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਅਲ ਨਾਸਰ ਐਫ.ਸੀ.|ਅਲ-ਨਾਸਰ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੇਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਪਾਕੀ ਕੈਨਜ਼ੀ , 78, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/musica/2026/03/16/paki-canzi-nuovi-angeli-morto Addio a Paki Canzi, cantante e pianista dei Nuovi Angeli. Aveva 78 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਕਲਾਰਕ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਇਨ ਦ ਹੀਟ ਆਫ ਦ ਨਾਈਟ, ਦ ਆਊਟਲਾ ਜੋਸੀ ਵੇਲਜ਼, ਦ ''ਜੈਫ ਫੌਕਸਵਰਥੀ ਸ਼ੋਅ'') ਰੀਡ਼੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ। * ਕੇਨ ਕੋਲ, 82, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1964) ਅਤੇ ਕੋਚ। * ਅਲੇਸੈਂਡਰੋ ਕੋਰਟੀਜ਼ ਡੀ ਬੋਸਿਸ, 99, ਇਤਾਲਵੀ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.ilrestodelcarlino.it/ancona/cronaca/addio-allambasciatore-de-bosis-abito-daadcfe6 Addio all'ambasciatore De Bosis: abitò la Torre, emblema di Portonovo] {{In lang|it}}</ref> * ਲੇਨ ਡੀਟਨ, 97, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜਾਸੂਸ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਆਈ. ਪੀ. ਸੀ. ਆਰ. ਈ. ਐੱਸ. ਐੱਫ. ਫਾਈਲ, ਐਨ ਐਕਸਪੈਸਿਵ ਪਲੇਸ ਟੂ ਡਾਈ, ਐਕਸ. ਪੀ. ਡੀ.) * ਬਿੱਲ ਡੈਮਪਸੇ, 83, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਡਾਈਟਜ਼, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਲੇਖਕ (ਹੈਲੋਃ ਦ ਫਲੱਡ) । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜਿਮ ਫਲੀਟਿੰਗ, 70, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਏਅਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਕਲਾਇਡ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਕਿਲਮਾਰਨਕ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਕਿਲਮਾਰਨੌਕ]]) । * ਵਾਲਟਰ ਫਰੀਨਾ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੋਕਰ ਖਿਡਾਰੀ।[it]<ref>[https://www.grinderlabpoker.it/addio-valter-farina-primo-braccialettato-wsop-italiano-storia/ Addio a Valter Farina, il primo braccialettato WSOP italiano nella storia del poker] {{In lang|it}}</ref> * ਕਿਰਕ ਫ੍ਰਾਂਸਿਸ, 77-78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਊਂਡ ਇੰਜੀਨੀਅਰ (ਦ ''ਬੋਰਨ ਅਲਟੀਮੇਟਮ'', ''ਐਲ. ਏ. ਗੁਪਤ'', ''ਜੁਰਾਸਿਕ ਵਰਲਡ'') <ref>[https://www.tvazteca.com/azteca7/oscar/premios-oscar-2026-lista-artistas-que-aparecieron-en-el-in-memoriam/ In Memoriam Premios Oscar 2026: todos los actores, actrices y directores recordados en la gala] {{In lang|es}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੇਮਜ਼ ਐਮ. ਹਿਊਸਟਨ, 103, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਟਿਲਾ ਲੋਟੇ, 91, ਹੰਗਰੀਆਈ ਅਦਾਕਾਰ।<ref>[https://magyarnemzet.hu/kultura/2026/03/lote-attila-jaszai-mari-dijas-szinesz Elhunyt Lőte Attila Jászai Mari-díjas színész] {{In lang|hu}}</ref> * ਇਰਮੇਲੀ ਮੈਕਲੇ, 83, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੌਪ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215726 Iskelmälaulaja Irmeli Mäkelä on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਏਜੀਡੀਓ ਮਾਰਜ਼ੋਨਾ, 81-82, ਇਤਾਲਵੀ ਕਲਾ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ।<ref>[https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/kunstsammler-und-maezen-egidio-marzona-gestorben-200639184.html Kunstsammler und Mäzen Egidio Marzona gestorben]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|de}}</ref> * ਸਿਨਜ਼ੀਆ ਆਸਕਰ, 63, ਇਤਾਲਵੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.ilmattino.it/spettacoli/musica/morta_cinzia_oscar_annuncio_figlio_cantante_chi_era-9417541.html È morta Cinzia Oscar, lutto nel mondo della musica: «Sono morto insieme a te, mamma», le parole del figlio] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਰੈਂਡਰਿਆਮੰਡਰਾਟੋ, 67, ਮਾਲਾਗਾਸੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਆਰਥਿਕਤਾ ਮੰਤਰੀ (2019-2021) ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ (2021) ।<ref>[https://midi-madagasikara.mg/richard-randriamandrato-lancien-ministre-de-leconomie-et-des-finances-nest-plus/ Richard Randriamandrato : L'ancien ministre de l'Économie et des Finances n'est plus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਜਮਾਲ ਰੇਯਾਨ, 72, ਫਲਸਤੀਨੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (''ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ'') । * ਬਰੂਨੋ ਸਲੋਮੋਨ, 55, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ਸੀ, ਫੈਜ਼ ਪਾਸ ça, ''ਮੈਡੇਲੀਨ ਕੋਲਿਨਜ਼'', ਤਮਾਰਾ.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/15/bruno-salomone-acteur-dans-fais-pas-ci-fais-pas-ca-est-mort-a-l-age-de-55-ans_6671288_3382.html Bruno Salomone, acteur dans « Fais pas ci, fais pas ça », est mort à l'âge de 55 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਂਡਰੀ ਸਰਡਯੁਕ, 87, ਯੂਕਰੇਨੀ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਮੰਤਰੀ (1996-1999) <ref>[https://amnu.gov.ua/pishov-z-zhyttya-akademik-namn-ukrayiny-andrij-myhajlovych-serdyuk/ Пішов з життя академік НАМН України] {{In lang|uk}}</ref> * ਸ਼ੋਸਾਨਾ ਸਟਰੋਕ, 34, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਾਰਕੁਨ। * ਵਾਕਾਸ਼ੀਮਾਜ਼ੂ ਮੁਤਸੂਓ, 69, ਜਪਾਨੀ ਸੂਮੋ ਪਹਿਲਵਾਨ।<ref>[https://www.nikkansports.com/battle/sumo/photonews/photonews_nsInc_202603150001936-0.html 元大関若嶋津の日高六男さん死去、69歳 現役時代は優勝2度 9年前に倒れ頭部手術受ける] {{In lang|ja}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਐਚ. ਵਾਲਡੇਕ, 69, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਮਾਰੀਅਸ ਵਾਈਡਰਿੰਸਕੀ , 74-75, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[pl]<ref>[https://zpaf.pl/aktualnosci/M-Widerynski-zmarl-15-03-2026/ Dotarła do nas smutna wiadomość: dziś, 15 marca 2026 zmarł Mariusz Wideryński] {{In lang|pl}}</ref> * ਯੂਜਨੀਅਸ ਵਾਈਜ਼ਨਰ [ਪਲ], 94, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।[pl]<ref>[https://nekrologi.wyborcza.pl/0,11,,601324,Eugeniusz-Wyzner-nekrolog.html Eugeniusz Wyzner roku zmarł] {{In lang|pl}}</ref> === 14 === * ਲਿਉਡਮੀਲਾ ਅਰਿਨੀਨਾ, 99, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਏ ਟੀਚਰ ਆਫ਼ ਸਿੰਗਿੰਗ, ਵੇਟਿੰਗ ਫਾਰ ਲਵ, ਗੈਸਟ ਫਰੌਮ ਦ ਫਿਊਚਰ) <ref>[https://news.ru/culture/skonchalas-izvestnaya-artistka-dolgozhitelnica Скончалась известная артистка из фильма «Гостья из будущего»] {{In lang|ru}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਬਾਬਾਯੇਵ, 74, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://mediaport.ua/pomer-pochesnyy-hromadianyn-kharkova-volodymyr-babaiev/ Помер почесний громадянин Харкова Володимир Бабаєв] {{In lang|uk}}</ref> * ਜੋਚੇਨ ਬਾਕਫੈਲਡ, 73, ਜਰਮਨ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1976) <ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/olympiasieger-aus-mv-boxer-jochen-bachfeld-gestorben,bachfeld-100.html Olympiasieger aus MV: Boxer Jochen Bachfeld gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਰਾਏ ਆਰ. ਬਰੇਰਾ ਸੀਨੀਅਰ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, ਟੈਕਸਸ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ (1968-1969) <ref>[https://www.expressnews.com/san-antonio-weather/article/roy-barrera-sr-san-antonio-trial-attorney-legend-22079640.php 'A legal legend': Roy Barrera Sr. was first Hispanic to lead San Antonio Bar Association] {{Subscription required}}</ref> * ਜੋਜ਼ੇਫ਼ ਬੇਨਕੇ, 88, ਹੰਗਰੀਆਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[hu]<ref>[https://aok.pte.hu/hu/hirek/hir/18313 Gyászhír – elhunyt dr. Benke József] {{In lang|hu}}</ref> * ਜੇਨਸ ਬਲੌਰਟ, 87, ਜਰਮਨ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਸਾਈਕੋਆਕੌਸਟਿਕਸ) * ਲੈਂਬਰਟੋ ਕਾਰਡੀਆ, 91, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦਾ ਸਕੱਤਰ (1995-1996) <ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/e-morto-lamberto-cardia-a-palazzo-chigi-poi-presidente-della-consob_4ecad71a-629f-4386-9ea1-8b2f016501b9.html È morto Lamberto Cardia, il 'timoniere' nelle tempeste finanziarie] {{In lang|it}}</ref> * ਅਮੀਲੀਆ ਕੈਸਡੇਈ, 96, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1976-1979), ਵੇਨੇਟੋ ਦੀ ਖੇਤਰੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1985-1990) ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2026/03/14/morta-amelia-casadei-fu-parlamentare-e-consigliera-veneta-dc_c5df5292-a811-4f8e-a151-e91f14c3fdb1.html Morta Amelia Casadei, fu parlamentare e consigliera veneta Dc] {{In lang|it}}</ref> * ਬ੍ਰਾਇਨ ਕਲਾਰਕ, 87, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਂਗਲਰ, ਛਾਤੀ ਦੀ ਲਾਗ.<ref>[https://www.thetimes.com/uk/obituaries/article/brian-clarke-obituary-distinguished-angling-writer-86fkbk8dv Brian Clarke obituary: distinguished angling writer] {{Subscription required}}</ref> * ਲੋਵਰਕਾ ਕੋਰਾਲਿਕ , 58, ਕ੍ਰੋਏਸ਼ੀਅਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.hipzg.hr/preminula-lovorka-coralic-1968-2026/ Preminula dr. sc. Lovorka Čoralić 1968.-2026.] {{In lang|hr}}</ref> * ਗੇਮਾ ਕੁਏਰਵੋ, 91, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵੇਂਟੇ ਏ ''ਅਲੇਮੇਨੀਆ, ਪੇਪੇ'', ਦੋ ਮਰਦ ਅਤੇ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਐਕਵੀ ਨੋ ਹੇ ਕਵੀਨ ਵਿਵਾ.<ref>[https://www.lavanguardia.com/gente/20260314/11489982/gemma-cuervo-actriz-muere-aqui-no-hay-quien-viva.html Muere la actriz Gemma Cuervo a los 91 años] {{In lang|es}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਸੀਨ ਡੈਮੀਚੇਲ, 87, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ।<ref>[https://www.corsenetinfos.corsica/La-disparition-de-Francine-Demichel-juriste-et-universitaire-engagee-au-service-de-l-Universite-de-Corse_a89709.html La disparition de Francine Demichel, juriste et universitaire engagée au service de l'Université de Corse] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੂਰਦੀਨ ਜੌਦੀ , 92, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦਾ ਡਿਪਲੋਮੈਟ।[ar] * ਪਾਓਲੋ ਫਰਨਾਂਡੋ, 58, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਚਾਰ ਵਾਰ ਡਿਪਟੀ ਰਹੇ।<ref>[https://g1.globo.com/df/distrito-federal/noticia/2026/03/14/morre-ex-deputado-federal-do-df-professor-paulo-fernando.ghtml Morre Professor Paulo Fernando, ex-deputado federal do DF, aos 58 anos] {{In lang|pt}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਗਾਰੋ, 88, ਰੂਸੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਮੈਨੇਜਰ, ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ।[ru]<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/15-03-2026/umer-akter-komedii-kavkazskaya-plennica-ili-novye-priklyucheniya-shurika-i-kin-dza-dza-nikolai-garo/ Умер актер комедий «Кавказская пленница, или Новые приключения Шурика» и «Кин-дза-дза!» Николай Гаро] {{In lang|ru}}</ref> * ਪਾਲ ਜੇਰੀਮੀਆ, 81, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੁਰਗਨ ਹੈਬਰਮਾਸ, 96, ਜਰਮਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ (''ਸੰਚਾਰਕ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ'') <ref>[https://www.tagesspiegel.de/kultur/philosoph-und-soziologe-jurgen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-15358274.html Philosoph und Soziologe: Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਓਡ ਹੋਲਟਨ, 85, ਨਾਰਵੇਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-2005) ।<ref>[https://www.nrk.no/ostfold/tidligere-stortingspolitiker-odd-holten-er-dod-1.17812276 Tidligere stortingspolitiker Odd Holten er død] {{In lang|no}}</ref> * ਸਰਜ ਮੈਥਿਯੂ, 90, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1973-1976), ਸੈਨੇਟਰ (1977-2004) ।<ref>[https://www.leprogres.fr/politique/2026/03/14/serge-mathieu-ancien-senateur-du-rhone-est-decede-a-l-age-de-90-ans Serge Mathieu, ancien sénateur du Rhône entre 1977 et 2004, est décédé à l'âge de 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਸ਼ਿਗੇਕੀ ਮੋਰੀ, 88, ਜਾਪਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ [[ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਮਲਾ|ਪਰਮਾਣੂ ਬੰਬ]] ਤੋਂ ਬਚੇ ਵਿਅਕਤੀ। * ਸਰਜੀਓ ਮੇਰੁਸੀ, 83, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[it]<ref>[https://www.lastampa.it/novara/2026/03/14/news/morto_sergio_merusi_sindaco_lega_novara_politica-15545368/ Morto Sergio Merusi, primo sindaco leghista di Novara] {{In lang|it}}</ref> * ਹੈਨਰੀ ਨੋਵੋਸੂ, 62, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਬੈਂਕ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਗੇਟਵੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ) । * ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਏ. ਸਿਮਜ਼, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ, [[ਆਰਥਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਨੋਬਲ]] ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ (2011) * ਸਟੀਵ ਥੈਲ, 71, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਵਕੀਲ। * ਬਰਟੇ ਵੀਸ, 84, ਡੈੱਨਮਾਰਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ (1993-1997) ।<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/seneste/tidligere-minister-birte-weiss-er-doed Tidligere minister Birte Weiss er død] {{In lang|da}}</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਬੀ. ਵਿਟਕੋਵਰ, 91, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ। * ਫਿਲ ਵੂਲਸ, 66, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ|ਐਮ. ਪੀ.]] (1997-2010), ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਜਾਰਡਨ ਰਾਈਟ, 33, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਿਐਲਿਟੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ (''ਇਕੋ ਇਕ ਰਸਤਾ ਏਸੇਕਸ ਹੈ'', ਐਕਸ ਆਨ ਦ ਬੀਚ) * ਸੁੰਦਰਤਾ ਜ਼ਿਬੁਲਾ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2019-2024) === 13 === * ਜੌਨ ਐਲਫੋਰਡ, 54, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਗ੍ਰੇਂਜ ਹਿੱਲ, ਲੰਡਨ ਦਾ ਬਰਨਿੰਗ ਹਿੱਲ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਅਪਰਾਧੀ। * ਨਿਕ ਬੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ। * ਜਿਓਵਾਨੀ ਬੋਲਜ਼ੋਨੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸੈਂਪਡੋਰੀਆ, [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], [[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]]) ।[it]<ref>[https://www.genoaoggi.it/societa/palmares/addio-a-giovanni-bolzoni-lo-sconquasso-che-porto-il-genoa-in-a/ Addio a Giovanni Bolzoni: lo "Sconquasso" che portò il Genoa in A] {{In lang|it}}</ref> * ਬਿਲੀ ਕੈਂਪਬੈਲ, 81, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮਦਰਵੈਲ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈਲ, 64, ਵੈਲਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਮੋਟਰਹੈੱਡ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਜੋਖਮ, ਫਿਲ ਕੈਂਪਬੈੱਲ ਅਤੇ ਬੈਸਟਰਡ ਸੰਨਜ਼) ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਐਮੀ ਕੈਰ, 34, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਰੀਡਿੰਗ, ਉੱਤਰੀ ਇਲੀਨੋਇਸ ਹਸਕੀਜ਼, ਆਈ. ਐਲ. ਸੈਂਡਵਿਕਨ ਬ੍ਰੇਨ ਟਿਊਮਰ) * ਫਰੈਂਸੀਨ ਡੇਸਕੈਰੀਜ਼, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸਮਾਜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.lapresse.ca/actualites/2026-03-13/pionniere-du-feminisme-au-quebec/la-sociologue-francine-descarries-n-est-plus.php La sociologue Francine Descarries n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਬ੍ਰਾਇਨ ਡੋਹਰਟੀ, 57, ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''[[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ|ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]]'', ਦ ''[[ਦ ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਜਰਨਲ|ਵਾਲ ਸਟ੍ਰੀਟ ਜਰਨਲ]]'' ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਰੈਡਿਕਲਸ ਫਾਰ ਕੈਪੀਟਲਜ਼ਮ) * ਐਚ. ਜੇ. ਡੋਰਾ, 83, ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ। * ਪਾਲ ਆਰ. ਏਰਲਿਚ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ (ਦ ਪਾਪੂਲੇਸ਼ਨ ਬੰਬ ਕੈਂਸਰ) । * ਐਨਵੋਈ ਐਲਨ, 12, ਫ੍ਰੈਂਚ ਥੋਰਬ੍ਰੇਡ ਰੇਸਹੌਰਸ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਰਾਲਫ਼ ਫਰੀਬਰਗ, 89, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਹੂਫ਼ਵੁਡਸਟੈਡਸਬਲਾਡੇਟ) ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1970-1979) ।<ref>[https://yle.fi/a/74-20215157 Toimittaja, suur­lähettiläs ja entinen SDP:n kansan­edustaja Ralf Friberg on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਐਨ ਗਲੱਕਮੈਨ, 98, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਰਥੀ। * ਸ਼ੁਜਾਤ ਹਾਸ਼ਮੀ, 75, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਵਾਰਿਸ'', ਖਾ''ਖ਼ਾਕ ਔਰ ਖ਼ੂਨ'', ''ਵੱਡਾ ਖਾਨ'') । (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਕਰਿਨ, 73, ਰੂਸੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੰਟਮੈਨ (ਪੀਟਰ ਦ ਗ੍ਰੇਟ) <ref>[https://news.mail.ru/society/70149590/ Умер каскадер из фильма «ТАСС уполномочен заявить» Александр Карин] {{In lang|ru}}</ref> * ਸੁਲਤਾਨ ਅਲੀ ਕੇਸ਼ਤਮੰਦ, 90, ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (ID2), 1989-1990 * ਮਾਰੀਅਨ ਕੀਲੇਕ, 84, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਪੋਗੋ ਸਜ਼ੈਕਸੀਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://pilkanozna.pl/nie-zyje-marian-kielec-legendarny-gracz-pogoni-szczecin-mial-84-lata/ Nie żyje Marian Kielec. Legendarny gracz Pogoni Szczecin miał 84 lata.] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਧੂ ਮਲਹੋਤਰਾ, 72, ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਵਿਸ਼ਨਾਥ, ''ਸਤ੍ਤੇ ਪੇ ਸੱਤਾ'', ''ਕਯਾਮਤ'') । * ਬਿਲੀ ਮੈਕਕੁਲੋਫ, 90, ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਆਰਸਨਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਆਰਸੇਨਲ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * İlber Ortaylı 78, ਤੁਰਕੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।[20] * ਜੌਨ ਐਮ. ਪਰਕਿਨਜ਼, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਈਸਾਈ ਉਪਦੇਸ਼ਕ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ। * ਏਨਰਿਕ ਰੇਨਾ, 85, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਐਫਸੀ ਬਾਰਸੀਲੋਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ (2003) <ref>[https://www.sportaragon.com/articulo/futbol-aragon/muere-enric-reyna-expresidente-fc-barcelona/20260313105300149320.html Muere Enric Reyna, expresidente del FC Barcelona] {{In lang|es}}</ref> * ਮਰਸੀਡੀਜ਼ ਰਿਬੇਰਾ ਸੈਂਜ਼ , 111, ਸਪੇਨੀ ਡਾਂਸਰ।[ca]<ref>[https://www.diaridegirona.cat/girona/2026/03/14/mor-mercedes-ribera-creadora-primera-127963851.html Mor Mercedes Ribera, fundadora de la primera escola de dansa a Girona] {{In lang|ca}}</ref> * ਜ਼ਿਗਮੰਡ ਰਿਟੋਕ, 96, ਹੰਗਰੀਅਨ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://mta.hu/mta_hirei/elhunyt-ritook-zsigmond-az-mta-rendes-tagja-115217 Elhunyt Ritoók Zsigmond, az MTA rendes tagja] {{In lang|hu}}</ref> * ਫ਼ਾਤਮਾ ਸਰਹਾਨ, 97, ਮਿਸਰੀ ਗਾਇਕਾ।<ref>[https://www.elbalad.news/6901678 وفاة المطربة الشعبية فاطمة سرحان.. ونادية مصطفى تنعى الراحلة] {{In lang|ar}}</ref> * ਜੌਨ ਏ. ਸ਼ਾਉਡ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਨਰਲ, ਸੁਪਰੀਮ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਅਲਾਇਡ ਪਾਵਰਜ਼ ਯੂਰਪ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਇੱਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ * ਡੌਗ ਸ਼ਿਵਲੀ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨਿਊ ਓਰਲੀਨਜ਼ ਸੇਂਟਸ, ਅਟਲਾਂਟਾ ਫਾਲਕਨਜ਼, ਹਿਊਸਟਨ ਆਇਲਰਸ)। * ਈਲੀ ਸਿਲਡ, 83, ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਇੱਕ ਝੂਠੇ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨਾਲ ਡੇਵਿਲ)।<ref>[https://www.ohtuleht.ee/melu/1153279/suri-pikaaegne-ugala-naitleja-eili-sild-torga Suri pikaaegne Ugala näitleja Eili Sild-Torga] {{In lang|et}}</ref> * ਗੋਰਡਨ ਵਾਲੇਸ, 82, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਡਨਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਡੰਡੀ]], ਮੌਂਟਰੋਜ਼ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਇਥ ਰੋਵਰਜ਼)। * ਵੁਲਫਰੇਡੋ ਵਾਈਲਡਪਰੇਟ ਡੀ ਲਾ ਟੋਰੇ, 92, ਸਪੇਨੀ ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ <ref>[https://diariodeavisos.elespanol.com/esquelas/2026/03/13/40017/ Don Wolfredo Wildpret de la Torre] {{In lang|es}}</ref> * ਸਿਤੀ ਨੋਰਮਾ ਯਾਕੂਬ, 85, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮਲਾਇਆ ਦੇ ਮੁੱਖ ਜੱਜ (2004-2006)। === 12 === * ਡੈਨੀਅਲ ਅਮੀ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://obituaries.montlawn.com/obituaries/daniel-amey-jr Daniel Irwin Amey, Jr.]</ref> * ਅਰਨੀ ਅਨਾਸਟੋਸ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WABC) ਅਤੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.cbsnews.com/newyork/news/ernie-anastos-dies-at-82/ Ernie Anastos, legendary NYC news anchor, dies at 82]</ref> * ਟੋਨੀ ਬਾਲਸਾਮੋ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਕਬਜ਼)।<ref>[https://www.massapequafuneralhome.com/obituaries/Anthony-Balsamo?obId=47537753 Anthony Balsamo]</ref> * ਐਨਰਿਕਾ ਬੋਨਾਕੋਰਟੀ, 76, ਇਤਾਲਵੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ (ਨੌਨ ਏ ਲਾ ਰਾਏ) ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ (ਯੂਅਰ ਵਾਈਸ ਇਜ਼ ਏ ਲਾਕਡ ਰੂਮ ਐਂਡ ਓਨਲੀ ਆਈ ਹੈਵ ਦ ਕੀ, ਦ ਸੈਂਸੁਅਲ ਮੈਨ), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.ansa.it/english/news/2026/03/12/italian-actress-tv-presenter-enrica-bonaccorti-dies-aged-76_f10e24df-470e-4235-b876-f8b6d17772d2.html Italian actress, TV presenter Enrica Bonaccorti dies aged 76]</ref> * ਟੌਮ ਬ੍ਰਾਊਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀਸੀ ਲਾਇਨਜ਼)।<ref>[https://cfjctoday.com/2026/03/16/lions-say-canadian-football-hall-of-famer-tom-brown-has-died-at-age-89/ Lions say Canadian Football Hall of Famer Tom Brown has died at age 89]</ref> * ਅਸੀਮ ਬੁਖਾਰੀ, 76, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਬਦਮਾਸ਼ ਗੁੱਜਰ)।<ref>[https://images.dawn.com/news/1195005/actor-asim-bukhari-passes-away-in-lahore Actor Asim Bukhari passes away in Lahore]</ref> * ਅਲ ਫੇਸਟਾ [ਇਹ], 68, ਇਤਾਲਵੀ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਜੌਨ ਫਿਸ਼ਰ ਬਰਨਜ਼, 81, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ (ਦ ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼), ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.thedailybeast.com/pulitzer-prize-winning-foreign-correspondent-john-f-burns-dies-at-81/ Pulitzer Prize-Winning Foreign Correspondent Dies at 81]</ref> * ਬਰੂਨੋ ਕੌਂਟਰਾਡਾ, 94, ਇਤਾਲਵੀ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/13/news/bruno_contrada_morto_super_poliziotto_misteri_mafia-425218469/amp/ Morto Bruno Contrada, il super poliziotto dei misteri di Palermo] {{in lang|it}}</ref> * ਜੋਰੀ ਲੂਏਲੋਫ ਫ੍ਰਾਈਡਮੈਨ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਿਊਜ਼ ਐਂਕਰ (WMAQ)।<ref>[https://www.chicagotribune.com/2026/03/16/jorie-lueloff-obituary-newscaster/ Jorie Lueloff, long known as first female news anchor on Chicago TV, dies at 85]</ref> * ਰੇਨੀ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, ਬੈਰੋਨੈਸ ਫ੍ਰਿਟਚੀ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਈਫ ਪੀਅਰ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਲਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (2005–2024)।<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0mgdennwd4o Baroness remembered as 'kind, caring person']</ref> * ਅਨਾਸਤਾਸੀਓਸ ਗੋਨਿਸ, 99–100, ਯੂਨਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (1993–1996)।<ref>[https://www.in.gr/2026/03/12/politics/epikairotita/pethane-o-proin-vouleytis-kai-epitimos-proedros-tou-elegktikou-synedriou-anastasios-gkonis/ Πέθανε ο πρώην βουλευτής και επίτιμος πρόεδρος του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Αναστάσιος Γκόνης] {{in lang|el}}</ref> * ਹਰੀਮੁਰਲੀ, 27, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਰਸਿਕਨ, ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥਨੀ, ਅੰਨਾਨ ਥੰਪੀ), ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਪੈਟਰੋ ਹਾਸਿਯੂਕ, 75, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਪੀ (2006–2012)।<ref>[https://www.news18.com/movies/malayalam-cinema/malayalam-actor-harimurali-child-artiste-from-rasikan-and-amar-akbar-anthony-dies-at-27-9956576.html Malayalam Actor Harimurali, Child Artiste From Rasikan And Amar Akbar Anthony, Dies At 27]</ref> * ਗੁਇਲਾਉਮ ਹੂਫੌਏਟ-ਬੋਇਗਨੀ, 88, ਆਈਵੋਰੀਅਨ ਬੈਂਕਰ।<ref>[https://www.aip.ci/332768/aip-necrologie-deces-de-guillaume-houphouet-boigny-fils-du-pere-fondateur-de-la-cote-divoire/ AIP/ Nécrologie: décès de Guillaume Houphouët-Boigny, fils du Père fondateur de la Côte d'Ivoire] {{in lang|fr}}</ref> * ਕੇਵਿਨ ਕੀਲੀ, 64, ਆਇਰਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਲਿਮੇਰਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (2009–2010), ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ।<ref>[https://www.live95fm.ie/news/live95-news/tributes-pour-in-for-passionate-former-limerick-mayor-kevin-kiely-following-his-passing/ Tributes pour in for 'passionate' former Limerick Mayor Kevin Kiely following his passing]</ref> * ਵਲੇਰੀ ਕਿਰਸ, 80, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://kultuur.postimees.ee/8362917/valeri-kirsi-vanasoidukite-ekspositsioon-sulges-uksed Valeri Kirsi vanasõidukite ekspositsioon sulges uksed] {{in lang|et}}</ref> * ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਲੇਮਸਲੇ, 73, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1997–2017)।<ref>[https://www.ladepeche.fr/2026/03/13/de-la-confederation-paysanne-a-lassemblee-disparition-de-patrick-lemasle-ancien-depute-de-la-haute-garonne-13271099.php De la Confédération paysanne à l'Assemblée : disparition de Patrick Lemasle, ancien député de la Haute-Garonne] {{in lang|fr}}</ref> * ਡੋਨਾਲਡ ਲਿਆਓ, 96, ਹਾਂਗ ਕਾਂਗ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ, ਹਾਊਸਿੰਗ ਸਕੱਤਰ (1980–1985) ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ (1985–1989)।<ref>[https://news.mingpao.com/pns/%E6%B8%AF%E8%81%9E/article/20260313/s00002/1773338931190 為公屋設計獨立廚廁 「華富邨之父」廖本懷辭世]</ref> * ਐਂਟੋਨ ਲੌਰੋ, 73, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997–2004), ਡਿਪਟੀ (2004–2009)। * ਬਰਨੀ ਲਿੰਚ, 72, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਯੂਰੋਗਲਾਈਡਰ) ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ ("ਸਵਰਗ (ਮਸਟ ਬੀ ਦੇਅਰ)", "ਵੀ ਵਿਲ ਟੂਗੇਦਰ"), ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.pontevedraviva.com/gl/xeral/morre-anton-louro-referente-psoe-pontevedres_515378_102.html Morre Antón Louro, referente do PSOE pontevedrés] {{in lang|gl}}</ref> * ਬਰਨਟ ਮੇਲੈਂਡ, 67, ਨਾਰਵੇਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬ੍ਰਾਈਨ, ਵਾਈਕਿੰਗ)।<ref>[https://www.abc.net.au/news/2026-03-17/bernie-lynch-eurogliders-founder-dies-of-cancer/106463680 Eurogliders founder Bernie Lynch dies age 72]</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟਾ ਮੈਗਨਸਨ, 91, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਮੌਤ ਦੀ ਸਫਾਈ ਦੇ ਵਕੀਲ।<ref>[https://www.theguardian.com/books/2026/mar/16/margareta-magnusson-swedish-death-cleaning-author-dies-age-92 Margareta Magnusson, Swedish 'death cleaning' author, dies age 92]</ref> * ਟ੍ਰੇਵਰ ਮੈਕਮਹੋਨ, 96, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ)।<ref>[https://www.thepost.co.nz/sport/360966592/trevor-mcmahon-who-was-new-zealands-oldest-surviving-test-cricketer-has-died-age-96 Trevor McMahon, who was New Zealand's oldest surviving test cricketer, has died at age 96]</ref> * ਬੌਬਾਕਰ ਔਲਦ ਮੈਸੌਦ, 80, ਮੌਰੀਟਾਨੀਅਨ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/mauritanian-anti-slavery-stalwart-boubacar-151816129.html Mauritanian anti-slavery stalwart Boubacar Ould Messaoud dead]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਜੈਨੀ ਮਰੇ, 75, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ (ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਘੰਟਾ)।<ref>[https://www.itv.com/news/2026-03-20/dame-jenni-murray-former-bbc-presenter-dies-aged-75 Dame Jenni Murray, former BBC presenter, dies aged 75]</ref> * ਹਜਾਲਮਾਰ ਐੱਚ. ਰਾਗਨਾਰਸਨ, 73, ਆਈਸਲੈਂਡਿਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ। * ਜੈਕ ਰੇਵੇਲ, 83, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.mbl.is/frettir/innlent/2026/03/13/hjalmar_h_ragnarsson_latinn/ Hjálmar H. Ragnarsson látinn] {{in lang|is}}</ref> * ਫਹਿਦ ਬਿਨ ਮਹਿਮੂਦ ਅਲ ਸੈਦ, 85, ਓਮਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1979 ਤੋਂ)।<ref>[https://www.muscatdaily.com/2026/03/12/oman-mourns-the-passing-of-h-h-sayyid-fahd-bin-mahmoud/ Oman mourns the passing of H H Sayyid Fahd bin Mahmoud Al Said]</ref> * ਸੋਏਦਜਾਨਾ ਸਾਪੀ'ਈ [id], 95, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਅਕਾਦਮਿਕ, ਬੈਂਡੁੰਗ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1978–1979)।<ref>[https://itb.ac.id/berita/obituari-selamat-jalan-prof-dr-soedjana-sapiie-ketua-rektorium-itb-periode-19781979/63344 Selamat Jalan Prof. Dr. Soedjana Sapi'ie, Ketua Rektorium ITB Periode 1978–1979] {{in lang|id}}</ref> * ਪੀਟਰ ਸਿਮ, 73, ਇਸਟੋਨੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਜਾਰਜ, ਆਨ ਦ ਵਾਟਰ)। * ਆਂਦਰੇਈ ਸੋਕਾਸੀ, 59, ਰੋਮਾਨੀਅਨ ਵੇਟਲਿਫਟਰ, ਓਲੰਪਿਕ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1984)। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://www.news.ro/sport/haltere-andrei-socaci-vicecampion-olimpic-in-1984-a-murit-la-59-de-ani-1922401612272026030922375539 Haltere: Andrei Socaci, vicecampion olimpic în 1984, a murit la 59 de ani] {{in lang|ro}}</ref> * ਪੈਟਰਿਕ ਟ੍ਰੇਮੇਜ, 71, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1995–1997)। (ਇਸ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ)<ref>[https://presseagence.fr/paris-udi-patrick-tremege-nous-a-quittes/ PARIS : UDI – Patrick TREMEGE nous a quittés] {{in lang|fr}}</ref> * ਰਾਬਰਟ ਟ੍ਰਾਈਵਰਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਕਾਸਵਾਦੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://jjffh.com/tribute/details/1239/Robert-Trivers/obituary.html Robert Trivers]</ref> * ਯੂਲੀਅਨ ਵਰਾਬੇਟ, 70, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਹੋਲੋਗ੍ਰਾਫ), ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.radioromaniacultural.ro/sectiuni-articole/muzica-dans-arte/a-murit-iulian-vrabete-basistul-trupeiholograf-id52670.html A murit Iulian Vrabete, basistul trupei Holograf] {{in lang|ro}}</ref> * ਜੋਆਚਿਮ ਵਾਂਕੇ, 84, ਜਰਮਨ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪ੍ਰੈਲੇਟ, ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1980–1994) ਅਤੇ ਅਰਫਰਟ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ (1994–2012)।<ref>[https://www.bistum-erfurt.de/presse_archiv/nachrichtenarchiv/detail/vestigia-christi-sequi-den-spuren-christi-folgen/ Zum Tod von Bischof em. Joachim Wanke] {{in lang|de}}</ref> === 11 === * ਜੀਨ-ਫ੍ਰੈਂਕੋਇਸ ਬੋਕਲੇ, 54, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ilgiornaledellarte.com/Articolo/Addio-allartista-martinicano-JeanFrancois-Bocle- Addio all'artista martinicano Jean-François Boclé] {{In lang|it}}</ref> * ਰੋਨ ਡੇਲਾਨੀ, 91, ਆਇਰਿਸ਼ ਦੌਡ਼ਾਕ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1956) * ਵੈਲਨਟਿਨ ਗਨੋਸ਼ੇਵ, 74, ਰੂਸੀ ਸਰਕਸ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਸਰਕ ਡੂ ਸੋਲੀਲ, ਮਾਸਕੋ ਸਟੇਟ ਸਰਕਸ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ) ।<ref>[https://www.bfm.ru/news/600464 Умер цирковой режиссер Валентин Гнеушев] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਿਸ਼ੇਲ ਹੁਲਿਨ, 90, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/13/la-mort-du-philosophe-michel-hulin-grand-connaisseur-de-la-pensee-indienne_6671047_3382.html La mort du philosophe Michel Hulin, grand connaisseur de la pensée indienne] {{In lang|fr}}</ref> * ਜਿਯੋਂਗ ਚੀ-ਗਿਯੂਨ, 94-95, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਆਂ ਮੰਤਰੀ (1982) <ref>[https://www.hankyung.com/article/202603114831Y [부고] 정치근(전 법무부장관)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਨਿਆਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਝੱਕਰ, 71, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮ. ਐਨ. ਏ. (ID1), 2018-2023। * ਗਲੇਡਿਸ ਕੋਕੋਰਵੇ, 78, ਮੋਟਸਵਾਨਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ ਸਪੀਕਰ (2014-2019) । * ਲੇਵਿਸ ਲੇਹਰਮੈਨ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ। * ਨੇਵ ਮੈਕਈਵਾਨ, 91, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਵੈਲਿੰਗਟਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) । * ਲੂਸੀਆਨੋ ਮੈਗਨਾਲਬੋ, 82, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (1996-2006) ।<ref>[https://www.corriereadriatico.it/macerata/morto_magnalbo_notte_macerata_politico_senatore_alleanza_nazionale-9409357.html Addio all'ex senatore Luciano Magnalbò: politico, giornalista e scrittore maceratese] {{In lang|it}}</ref> * ਮਾਰਸੇਲੀਨੋ ਮੀਅਰੇਸ ਸੋਟੋਲੋਂਗੋ, 88-89, ਕਿਊਬਨ-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ।<ref>[https://www.cibercuba.com/noticias/2026-03-12-u1-e43231-s27061-nid322907-fallece-marcelino-miyares-veterano-brigada-2506-lider Fallece Marcelino Miyares, veterano de la Brigada 2506 y líder democristiano del exilio cubano] {{In lang|es}}</ref> * ਸਾਲਿਹ ਮੁਸਲਿਮ, 75, ਸੀਰੀਆਈ ਕੁਰਦਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਰਦੇ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਏ। * ਕੈਥਰੀਨ ਨੋਲਨ, 67, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਟੇਟ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ, ਕੈਂਸਰ * ਜੂਡੀ ਪੇਸ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪੇਟਨ ਪਲੇਸ'', ਦਿ ਯੰਗ ਵਕੀਲ, ''ਬ੍ਰਾਇਨ ਦਾ ਗੀਤ'') * ਰੌਬਿਨ ਪੀਜ਼ਰ, 83, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ (ਜੀ. ਸੀ. ਐਚ. ਕਿਊ.) ਨਾਗਰਿਕ ਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਐਮਰੀਟਸ। * ਵੈਂਡੀ ਪਲੇਫੇਅਰ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪ੍ਰਿਜ਼ਨਸਰ) * ਕਿਰਿਲ ਪੌਪ ਹਰਿਸਤੋਵ, 58, ਮੈਸੇਡੋਨੀਅਨ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਾਲ-ਕੈਨ-ਕੈਨ'') । * ਜੈਸੀ ਰੋਥ, 91, ਅਮਰੀਕੀ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜਿਸਟ। * ਸੇਰੇਨਾ ਦਾ ਗੀਤ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ। * ਹੈਨਰੀਕ ਸਟ੍ਰੋਨਿਯਰਜ਼, 89, ਪੋਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਕ੍ਰਾਕੋਸੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਟਾਲ ਮੀਲੇਕ) ।<ref>[http://www.90minut.pl/news/340/news3408900-Zmarl-Henryk-Stroniarz.html Zmarł Henryk Stroniarz] {{In lang|pl}}</ref> * ਮਾਰਥਾ ਸੁੰਡਕੁਇਸਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਰਵਿਸ ਐਗਜ਼ੀਕਿਊਟਿਵ, ਯੂਐਸਓ ਲਈ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1989-1992). * ਅਲੀ ਮੁਸੱਲਮ ਤਬਾਜਾ, ਈਰਾਨੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਕਮਾਂਡਰ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਗੈਰੀ ਵੈਗਨਰ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਫਿਲਡੇਲ੍ਫਿਯਾ ਫਿਲੀਜ਼, ਬੋਸਟਨ ਰੈਡ ਸੋਕਸ) * ਮਰੀਨਾ ਯੂਸਫ, 84, ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ। === 10 === * ਮੋਹਿਉਦੀਨ ਅਹਿਮਦ, 75, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1986-1988), ਨਮੂਨੀਆ। * ਡੈਰੇਕ ਬੇਲੋਟੀ, 79, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਸਾਊਥਐਂਡ ਯੂਨਾਈਟਿਡ, ਗਿਲਿੰਘਮ, [[ਸਵਾਨਜ਼ੀ ਸਿਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਸਵੈਨਸੀਆ ਸਿਟੀ]]) * ਆਈਜੇਐਫ ਬਲੋਕਰ, 95, ਡੱਚ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੀ ਫਰੈੱਡ ਹੈਚ ਸ਼ੋਅ, ਜ਼ੇਗ 'ਐਨਜ਼ ਆਆ, ਵੈਨ ਓਕੇਲ ਦੇ ਡਿਸਕੋਹੋਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰ) ।<ref>[https://noordkop247.nl/nieuws/ijf-blokker-barend-servet-op-95-jarige-leeftijd-overleden/ IJf Blokker (Barend Servet) op 95-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਅਬਦੁਲਵਹਾਬ ਦਾਰੌਸ਼, 82, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਕਨੈਸਤ|ਐਮ. ਕੇ.]] (1984-1999) ।<ref>[https://www.israelhayom.co.il/israelnow/article/20083652 ח"כ לשעבר עבד אל-והאב דראושה הלך לעולמו בגיל 82] {{In lang|he}}</ref> * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬ੍ਰਾਇਸ ਈਚੇਨੀਕ, 87, ਪੇਰੂ ਦੇ ਲੇਖਕ (ਏ ਵਰਲਡ ਫਾਰ ਜੂਲੀਅਸ, ਹੁਏਰਟੋ ਸੇਰਾਡੋ) । * ਪਾਸਕਲ ਈਦੋਹ ਅਗਬੋਵ, 55, ਟੋਗੋਲੇਸ ਵਪਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸੇਵਕ।<ref>[https://interfaxpress.tg/necrologie-pascal-agbove-nest-plus/ Nécrologie : Pascal Agbove n'est plus]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਬੀਰੇਨ ਸਿੰਗ ਐਂਗਟੀ, 81, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2004-2019) । * ਲੁਕ ਗਿਆਰਡ, 69, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕਾਰਟੂਨਿਸਟ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.actuabd.com/+Le-bedeiste-quebecois-Luc-Giard-nous-quitte-a-69-ans+ Le bédéiste québécois Luc Giard nous quitte à 69 ans]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|fr}}</ref> * ਸੁਜ਼ਨ ਹਾਕ, 80, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਮਾਈਕਲ ਹੇਗ, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ (ਦ ''ਹੌਬਿਟ'', ਐਲਿਸਜ਼ ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਇਨ ਵੰਡਰਲੈਂਡ) * ਜ਼ਡੇਨੇਕ ਹਮੇਲ, 79, ਚੈੱਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਯੂਐਸਕੇ ਪ੍ਰਾਹਾ, ਸਲੋਵਾਨ ਔਰਬਿਸ ਪ੍ਰਾਹਾ ਬੀਕੇ, ਚੈਕੋਸਲੋਵਾਕੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਕੋਚ) ।<ref>[https://www.sport.cz/clanek/basketbal-zemrel-byvaly-reprezentant-a-uspesny-trener-narodniho-tymu-hummel-5416886 Zemřel bývalý trenér reprezentace Hummel] {{In lang|cs}}</ref> * ਅਲੋਜ਼ਜ਼ ਇਹਾਨ, 64, ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ ਇਮਿਊਨੋਲੋਜਿਸਟ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਵਲੇਰੀਉ ਇਰੀਮੇਸਕੂ, 85, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਪੈਰਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਲੱਬ, ਸਪੋਰਟਿੰਗ ਕਲੱਬ ਡੀ 'ਐਂਗੌਲੇਮ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://evz.ro/doliu-in-sportul-romanesc-fostul-antrenor-de-rugby-valeriu-irimescu-a-murit-la-85-de-ani.html Doliu în sportul românesc. Fostul antrenor de rugby Valeriu Irimescu a murit la 85 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੋਇਡ ਜੋਨਸ, 74, ਵੈਲਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ। * ਕਿਮ ਯੋਂਗ-ਚਾਏ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨੌਓਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੇਅਰ (1996-1998) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310159900505 JP가 신뢰한 원내총무...김용채 전 건설교통부 장관 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਓਰਹਾਨ ਕੇਨਾਕ, 56, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੇਇਕਟਾਸ, ਟ੍ਰੈਬਜ਼ੋਨਸਪੋਰ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.hurriyet.com.tr/sporarena/trabzonsporun-yardimci-antrenoru-orhan-kaynak-hayatini-kaybetti-43125860 Trabzonspor'un yardımcı antrenörü Orhan Kaynak hayatını kaybetti] {{In lang|tr}}</ref> * ਲਾਸਲੋ ਕਿਸ, 75, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਜੱਜ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ਼ (1998-2016) <ref>[https://ajk.pte.hu/hu/hirek/gyaszhir-11 Gyászhír] {{In lang|hu}}</ref> * ਹਰਮਨ ਕੁਲਕੇ, 87, ਜਰਮਨ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ। * ਲੀ ਸਾਂਗ-ਹੀ, 80, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (2008-2009) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260310117400504 이상희 전 국방부 장관 별세...향년 80세] {{In lang|ko}}</ref> * ਮੂਨ ਯੋਂਗ-ਜੂ, 93, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1981-1985) <ref>[https://www.yna.co.kr/view/AKR20260311076300505 [부고] 문용주(전 국회의원)씨 별세] {{In lang|ko}}</ref> * ਜਿਓਰਗੋਸ ਪੈਨੋਸੋਪੌਲੋਸ, 84, ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਮੇਨੀਆ'', ਲਵ ਮੀ ਨੋਟ?<ref>[https://www.tovima.gr/2026/03/10/society/pethane-o-giorgos-panousopoulos-o-ellinas-kinimatografistis-pou-simadepse-tin-eikona-stin-ellada/ Πέθανε ο Γιώργος Πανουσόπουλος - Ο σκηνοθέτης που σημάδεψε την εικόνα στην Ελλάδα] {{In lang|el}}</ref> * ਰਾਓਲ ਡੇਲ ਪੋਜੋ [ ਸ੍ਪੈਨਿਸ਼], 89, ਸਪੇਨੀ ਪੱਤਰਕਾਰ।[es]<ref>[https://www.infobae.com/espana/2026/03/10/muere-el-periodista-raul-del-pozo-a-los-89-anos/ Muere el periodista Raúl del Pozo a los 89 años] {{In lang|es}}</ref> * ਵਿਕਟਰ ਸ਼ਰੇਡਰ, 74, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2011-2021) ।<ref>[https://omsk.aif.ru/incidents/umer-byvshiy-mer-omska-viktor-shreyder-na-75-godu-zhizni Мэр Омска выразил соболезнования с связи со смертью Виктора Шрейдера] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਨੇਲ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਜੈਟਸ) * ਠੱਕਲੀ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ, 72, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (''ਜੇਨਾ ਨੱਚਥਰਾਮ'', ਵਿਟਨੇਸ, ''ਅਦੁਤਥੂ'' ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ) । * ਮੇਲਵਿਨ ਸਟੇਨਬਰਗ, 92, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ (1987-1995) ਅਤੇ ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1967-1987) । * ਫੁਮੀਕੋ ਤਾਕੇਸ਼ਿਤਾ , 69, ਜਪਾਨੀ ਨਾਵਲਕਾਰ।[ja]<ref>[https://www.yomiuri.co.jp/national/20260315-GYT1T00082/ 絵本作家の竹下文子さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਲੁਕ ਵੈਨ ਡੇਰ ਕੇਲਨ, 77, ਬੈਲਜੀਅਨ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਜ਼ਾਲੇਕ [਷੍], 30, ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ [[Reggaeton|ਰੈਗੇਟਨ]] ਗਾਇਕ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ।[es]<ref>[https://www.elheraldo.co/colombia/2026/03/11/en-accidente-de-transito-muere-el-cantante-barranquillero-zalek/ En accidente de tránsito muere el cantante barranquillero Zalek] {{In lang|es}}</ref> === 9 === * ਅੰਬਰਟੋ ਅਲੇਮੰਡੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ।<ref>[https://www.lastampa.it/torino/2026/03/10/news/morto_umberto_allemandi_editore_arte-15539010/ Morto l'editore Umberto Allemandi, addio al signore dell'arte] {{In lang|it}}</ref> * ਰਿਚਰਡ ਬੋਜੁਲਿਚ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋ ਖਿਡਾਰੀ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਬਟਰਫੀਲਡ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸਹਾਇਕ (ਐਫ. ਏ. ਏ. ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ), ਵਾਟਰਗੇਟ ਘੁਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸ਼ਖਸੀਅਤ। * ਤਮਾਲ ਰਾਏ ਚੌਧਰੀ, 80, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਚੁਣੌਤੀ'', ''ਚੰਦਰ ਪਹਾਡ਼'', ''ਬਿੰਦਾਸ'') ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਪੈਟਰੀਸ਼ੀਆ ਕਲਾਰਕ, 99, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਲੇਖਕ, ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ। * ਮੇਰਿਲ ਕੁੱਕ, 79, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (1997-2001) * ਮਾਰੀਓ ਡੀ 'ਐਕਵਿਸਟੋ, 95, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/politica/2026/03/09/news/morto_mario_d_acquisto_democrazia_cristiana-425209444/ Morto Mario D'Acquisto, l'ultimo dirigente della Dc di Andreotti e Lima] {{In lang|it}}</ref> * ਟੌਮੀ ਡੀਕਾਰਲੋ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਬੋਸਟਨ) ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਕੈਂਸਰ. * ਓਲੇਕਸੈਂਡਰ ਡੋਵਾਚ, 52, ਯੂਕਰੇਨੀ ਫੌਜੀ ਪਾਇਲਟ, ਯੂਕਰੇਨ ਦਾ ਹੀਰੋ (2025) <ref>[https://sud.ua/uk/news/ukraine/355359-komandir-39-y-brigady-takticheskoy-aviatsii-aleksandr-dovgach-pogib-vo-vremya-boevogo-zadaniya-na-vostoke Командир 39-ї бригади тактичної авіації Олександр Довгач загинув під час бойового завдання на Сході] {{In lang|uk}}</ref> * ਪਿਏਰੇ ਅਲ-ਰਾਇ, 50, ਲੇਬਨਾਨੀ ਮੈਰੋਨਾਈਟ ਪਾਦਰੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ।<ref>[https://www.vaticannews.va/fr/eglise/news/2026-03/bombardements-au-liban-le-pere-pierre-el-raii-tue.html Bombardements au Liban, le père Pierre El Raii tué] {{In lang|fr}}</ref> * ਬਲੇਕ ਐਮਨਜ਼, 81, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਦੇਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹੋਸਟ (ਫਨੀ ਫਾਰਮ, ਚੇਨ ਰਿਐਕਸ਼ਨ) * 55 ਸਾਲਾ ਇੰਗਿਨ ਫਿਰਾਤ, ਤੁਰਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਸਾਈਪਾ, ਮਾਲਡੋਵਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ, ਕੀਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * ਗਾਬਾ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਗਿਟਾਰਿਸਟ (ਚਾਕੈਓਸ ਯੂਕੇ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸੀਜ਼ਰ ਗੁਟੀਰੇਜ਼ ਪੇਨਾ, 69, ਪੇਰੂਵੀਅਨ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://peruenergia.com.pe/cesar-gutierrez-pena-figura-del-sector-energia-fallece-a-los-69-anos/ César Gutiérrez Peña, figura del sector energía, fallece a los 69 años] {{In lang|es}}</ref> * ਹੀਓਰਿਜ਼ ਹੇਲੇਨਕਾਂਕਾ, 89, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://nashaniva.com/389919 Памёр прафесар Георгій Галенчанка — гісторык, які вярнуў Скарыну сапраўднае імя] {{In lang|be}}</ref> * ਮਾਰਜਨ ਜੇਵਨੀਕਰ , 76, ਸਲੋਵੇਨੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।[sl]<ref>[https://www.noviglas.eu/poslovil-se-je-marjan-jevnikar/ Poslovil se je Marjan Jevnikar] {{In lang|sl}}</ref> * ਜੋਸੇਫ ਕ੍ਰੈਟੋਚਵਿਲਾ , 80, ਚੈੱਕ ਕੈਮਿਸਟ।[cz]<ref>[https://www.cskb.cz/2026/03/09/smutecni-oznameni-rndr-josef-kratochvila/ Smuteční oznámení – RNDr. Josef Kratochvíla] {{In lang|cs}}</ref> * ਕਲੌਸ ਕ੍ਰਿਬਬੇਨ, 88, ਜਰਮਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸ਼ਲੇਸਵਿਗ-ਹੋਲਸਟੀਨ ਦੇ ਲੈਂਡਟੈਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1975-1996) ।<ref>[https://hamburgertrauer.de/traueranzeige/klaus-kribben/videoanzeige Klaus Kribben] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੀਸਾ ਕੁਰਦੀਅਨ [ਹਾਇ], 82, ਅਰਮੀਨੀਆਈ ਸਿਨੇਮਾਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।[hy]<ref>[https://kino.mail.ru/news/118678-umerla-operator-multfilma-v-sinem-more-v-beloj-pene-alisa-kyurdian/ Умерла оператор мультфильма «В синем море, в белой пене» Алиса Кюрдиан] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਲਨ ਲੀਗਰ, 78, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ। * ਯੂਕੀ ਮੈਦਾ , 52, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਵ ਹਿਨਾ, ਸ਼ਿਨ ਕੋਇਹੀਮ ਮੁਸੋ, ਟ੍ਰਾਂਸਫਾਰਮਰਜ਼ਃ ਆਰਮਾਦਾ. [ja]<ref>[https://encount.press/archives/959203/ 前田ゆきえさんが死去、52歳 2月末に声優引退] {{In lang|ja}}</ref> * ਮੌਰੀਸੀਓ ਨਾਨੀ, 46, ਉਰੂਗੁਆਈ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਵਾਂਡਰਰਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.montevideo.com.uy/Deportes/Fallecio-Mauricio-Nanni-exfutbolista-y-gerente-deportivo-del-Montevideo-Wanderers-uc955422 Falleció Mauricio Nanni, exfutbolista y gerente deportivo del Montevideo Wanderers] {{In lang|es}}</ref> * 53 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਨੇਕਰਾਸੋਵ, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਡੈਨਮੋ ਮਾਸਕੋ|ਡਾਇਨਾਮੋ ਮਾਸਕੋ]], ਖਿਮਕੀ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://veteranfcdynamo.ru/ushyol-iz-zhizni-sergej-nekrasov/ Ушёл из жизни Сергей Некрасов] {{In lang|ru}}</ref> * ਫੈਸਟਸ ਓਨਿਗਬਿੰਡੇ, 88, ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) * [[ਕੇ ਐਨ ਪਾਨੀਕਰ|ਕੇ. ਐਨ. ਪਨਿਕਰ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ। * ਕਾਵੂਰੀ ਸਾਂਬਾ ਸ਼ਿਵਾ ਰਾਓ, 82, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਕੱਪਡ਼ਾ ਮੰਤਰੀ<ref>[https://zeenews.india.com/telugu/vijayawada-city-news/ex-central-minister-died-kavuri-samba-siva-rao-died-due-to-ill-health-ta-292344 Kavuri Samba Siva Rao Died: కేంద్ర మాజీ మంత్రి కావూరి సాంబశివ రావు కన్నుమూత.. పలువురు సంతాపం..] {{In lang|te}}</ref> * ਲਿਓਸ ਸਿਮੈਨਕ, 79, ਚੈੱਕ-ਜਰਮਨ-ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://krkonossky.denik.cz/zpravy_region/zemrel-cestovatel-leos-simanek-dobrodruh-z-podkrkonosi-prozil-zivot-plny-vyprav.html Zemřel cestovatel Leoš Šimánek. Dobrodruh z Podkrkonoší prožil život plný výprav] {{In lang|cs}}</ref> * ਫਿਲ ਸਮਰਿੱਲ, 78, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਬਰਮਿੰਘਮ ਸਿਟੀ]], [[ਮਿੱਲਵਾਲ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਮਿਲਵਾਲ]], [[ਹਡਰਜ਼ਫ਼ੀਲਡ ਟਾਊਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਟਾਊਨ]]) * 51 ਸਾਲਾ ਜਨੇ ਟੂਓਮੇਲਾ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.expressen.se/nyheter/sverige/den-leende-styckmordaren-janne-tuomela-har-dott/ Den leende styckmördaren Janne Tuomela har dött] {{In lang|sv}}</ref> * ਵੋਲੋਦੀਮੀਰ ਵਲਾਸੇਂਕੋ, 77, ਯੂਕਰੇਨੀ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਡਾਕਟਰ।[uk]<ref>[https://www.myvin.com.ua/news/46556-pomer-profesor-vinnytskoho-torhovelno-ekonomichnoho-instytutu-volodymyr-vlasenko Помер професор Вінницького торговельно-економічного інституту Володимир Власенко] {{In lang|uk}}</ref> * ਵੈਂਗ ਜਿਨਸ਼ਾਨ, 81, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਾਰਟੀ ਸਕੱਤਰ (2007-2010) ਅਤੇ ਅਨਹੁਈ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (2003-2007) ।<ref>[https://www.bjnews.com.cn/detail/1773099147129520.html 王金山同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਵਿਲੀ ਐਂਥਨੀ ਵਾਟਰਸ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਓਪੇਰਾ ਕੰਡਕਟਰ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਓਪੇਰਾ) । === 8 === * ਸੱਯਦ ਮੁਹੰਮਦ ਨਕੀਬ ਅਲ-ਅਤਾਸ, 94, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ। * ਬੀ. ਵੋਂਗਰ, 94, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ (''ਟੋਟੇਮ ਅਤੇ ਓਰੇ'') <ref>[https://www.blic.rs/vesti/drustvo/umro-sreten-bozic-cuveni-srpski-pisac-koji-je-osvojio-svet/wf5j4tq Umro čuveni srpski pisac Krcun ga ostavio bez posla, on peške stigao do Pariza i postao legenda! Evo ko je bio Sreten Božić koji je osvojio svet] {{In lang|sr}}</ref> * ਅਬੂ ਅਲ ਕਾਸਿਮ ਬਾਬਿਆਨ, ਈਰਾਨੀ ਫੌਜੀ ਜਨਰਲ, ਖਤਾਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ। * ਹੰਸ-ਜਾਰਜ ਬੈਕਹੌਸ, 96-97, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://www.ca-ira.net/abschied-von-hans-georg-backhaus/ Abschied von Hans-Georg Backhaus] {{In lang|de}}</ref> * ਮੈਰਿਕਲਾ ਬੋਗਿਓ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://tg24.sky.it/spettacolo/2026/03/09/morta-regista-maricla-boggio È morta la regista Maricla Boggio, pioniera del documentario sociale] {{In lang|it}}</ref> * ਫਿਲਿਪ ਬੋਰਨ, 72, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਬਾਇਓਇਨਫੋਰਮੈਟੀਸ਼ੀਅਨ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਮੈਸੋਥੈਲੀਓਮਾ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਕੈਂਪ, 87, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਸਪਾਨਯੋਲ, ਕੈਟੇਲੋਨੀਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਸੈਂਟਸ) <ref>[https://www.elpuntavui.cat/esports/article/52-futbol-catala/2626063-mor-antoni-camps-iconic-futbolista-catala-dels-setanta.html Mor Antoni Camps, icònic futbolista català dels setanta] {{In lang|ca}}</ref> * ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਕੋਜੋਕਾਰੀਉ, 60, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਤੀਨਾ ਬਾਇਆ ਮਾਰੇ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://rugbyromania.ro/fostul-mare-international-constantin-cojocariu-s-a-stins-din-viata/ Fostul mare internațional, Constantin Cojocariu, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਲੁਫਿਆ ਅਲ-ਦੁਲੈਮੀ, 87, ਇਰਾਕੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://shafaq.com/ar/مجتـمع/الموت-يغيب-حياة-الكاتبة-العراقية-لطيفة-الدليمي وفاة الكاتبة والروائية العراقية لطيفة الدليمي عن عمر ناهز 86 عاماً] {{In lang|ar}}</ref> * ਜ਼ੇਫ ਐਲਿਸ, 37, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰੈਪਰ। * ਅਲਬਰਟ ਫਲਾਲੇਵ, 95, ਰੂਸੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ।[ru]<ref>[https://kras.mk.ru/social/2026/03/09/ushyol-iz-zhizni-byvshiy-rektor-krasnoyarskogo-peduniversiteta-albert-falaleev.html Ушёл из жизни бывший ректор Красноярского педуниверситета Альберт Фалалеев] {{In lang|ru}}</ref> * ਕਰਜ਼ੀਆ ਫੇਰਾਰੀ , 96, ਇਤਾਲਵੀ ਲੇਖਕ।[it]<ref>[https://www.milanotoday.it/attualita/curzia-ferrari-morta.html Curzia Ferrari è morta. È stata una giornalista e scrittrice, famosa per le traduzioni dei poeti russi] {{In lang|it}}</ref> * ਮੈਟ ਗਲਾਘੇਰ, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ (ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਆਰ. ਐਫ. ਸੀ.) ਮੋਟਰ ਨਿਊਰੋਨ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ. * ਮੁਹੰਮਦ ਹੰਸਲ, 78, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਰੈਫਰੀ।<ref>[https://www.aps.dz/fr/sports/sport-collectif/mmhxa1oq-l-ancien-arbitre-international-mohamed-hansal-inhume-au-cimetiere-d-ain-el-beida L'ancien arbitre international Mohamed Hansal inhumé au cimetière d'Aïn El-Beïda] {{In lang|fr}}</ref> * ਦਿਲਵਰਥ ਕਰਾਕਾ, 75, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਹਰਬਸ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ) (ਇੱਕ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਡੇਵਿਡ ਕੀਨ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਚੇਅਰ (1984-2011) ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਾਈਫਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2011-2013), ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ। * ਵਾਲਿਦ ਖਲੀਦੀ, 100, ਫਲਸਤੀਨੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.palestine-studies.org/ar/node/1658684 رحيل وليد الخالدي الرئيس الفخري لمؤسسة الدراسات الفلسطينية وأحد مؤسسيها (1925 - 2026)] {{In lang|ar}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਸਰ ਐਂਥਨੀ ਲੇਗੇਟ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨੋਬਲ ਇਨਾਮ|ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ (2003) * ਆਰਟੁਰੋ ਲੋਪੇਜ਼, 90, ਬੋਲੀਵੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚਾਕੋ ਪੈਟਰੋਲੇਰੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://brujuladigital.net/deportes/2026/03/08/murio-arturo-lopez-nuestro-arquero-campeon-del-63-58102 Murió Arturo López, nuestro arquero campeón del 63] {{In lang|es}}</ref> * ਸਲਾਵੋਲਜੁਬ ਮਾਰਜਾਨੋਵਿਕ, 71, ਸਰਬੀਆਈ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗ੍ਰੈਂਡਮਾਸਟਰ।<ref>[https://www.rts.rs/sport/ostali-sportovi/5902979/slavoljub-marjanovic-sahovski-savez-srbije-2026.html Преминуо велемајстор и један од најуспешнијих српских шахиста Славољуб Марјановић] {{In lang|sr}}</ref> * ਫਹਾਦ ਅਲ-ਮੇਜ਼ਮੇਦ, 33, ਕੁਵੈਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਅਲ ਕਾਦਸੀਆ ਐਸ. ਸੀ., ਅਲ-ਸਲਮੀਆ ਐਸ. * ਮੰਤਾਨਾ ਮੋਰਾਕੁਲ, 102, ਥਾਈ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ।<ref>[https://www.naewna.com/entertain/951476 สิ้นศิลปินแห่งชาติ 'มัณฑนา โมรากุล'ด้วยโรคชราสิริอายุ 103 ปี] {{In lang|th}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਨੋਰਵੇਲ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ। * ਡੇਵਿਡ ਰੋਕਨੀ, 94, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕਰਨਲ। (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਸ਼ੇਨ ਰੂਟ, 53, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਡਰੰਮਰ (ਬਲੱਡ ਡਸਟਰ) । * ਰੇ ਸ਼ੋਨਕੇ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਡੱਲਾਸ ਕਾਉਬਾਇਸ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਰੈਡਸਕਿਨਸ, ਕੈਂਸਰ) । * ਜਰਜ਼ੀ ਸਿਜ਼ਮੈਨਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1972-1985) ।<ref>[https://mhprl.pl/jerzy-szymanek-1937-2026-w-sluzbie-ruchu-ludowego-i-rzeczypospolitej/ Jerzy Szymanek (1937–2026). W służbie ruchu ludowego i Rzeczypospolitej] {{In lang|pl}}</ref> * ਮੌਲਾਨਾ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਾਰੀ, 86, ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮੀ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ। === 7 === * ਵਿਦੀ ਅਲਦੀਆਨੋ, 35, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਗਾਇਕ-ਗੀਤਕਾਰ, ਗੁਰਦੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.cnnindonesia.com/hiburan/20260307174639-234-1335438/vidi-aldiano-meninggal-dunia/ Vidi Aldiano Meninggal Dunia] {{In lang|id}}</ref> * ਐਡੁਆਰਡ ਅਪਾਲਕੋਵ, 56, ਰੂਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਾਇਨਾਮੋ ਸਟਾਵਰੋਪੋਲ, ਬੇਲਸ਼ਿਨਾ ਬੋਬਰੂਸ.<ref>[https://dynamost.ru/news/umer-eduard-apalkov Умер Эдуард Апальков] {{In lang|ru}}</ref> * ਅਬੋਲਗਸੀਮ ਬਾਬੇਅਨ, ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਫੌਜੀ ਦਫਤਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਖਾਤਮ-ਅਲ ਅਨਬੀਆ ਕੇਂਦਰੀ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ, ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ। * ਸਾਦੋਕ ਬੇਲੈਡ, 87, ਟਿਊਨੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.leaders.com.tn/article/37841-le-doyen-sadok-belaid-est-decede-l-erudition-et-l-ingeniosite-de-l-architecture-instituionnelle Le doyen Sadok Belaid est décédé : l'érudition et l'ingeniosité de l'architecture instituionnelle] {{In lang|fr}}</ref> * ਮੈਰੀ-ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਬੌਟਨੇਟ, 77, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਐਮਈਪੀ (2014-2019) <ref>[https://www.lejournaldici.com/actualite-23395-albi-deces-de-marie-christine-boutonnet-ancienne-deputee-europeenne-du-rn Albi. Décès de Marie-Christine Boutonnet, ancienne députée européenne du RN] {{In lang|fr}}</ref> * ਡੇਵਿਡ ਬ੍ਰਿਗਾਤੀ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਜੋਏ ਡੀ ਅਤੇ ਸਟਾਰਲਿਟਰਜ਼, ਦਿ ਰਾਰਾਸਕਲਜ਼) * ਰੋਸਟਿਸਲਾਵ ਚੈਪੀਕ, 88, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1998) ।<ref>[https://www.volyn.com.ua/news/303690-pomer-vidomyi-volynskyi-polityk-narodnyi-deputat-ii-sklykannia-rostyslav-chapiuk Помер відомий волинський політик, народний депутат ІІ скликання Ростислав Чапюк] {{In lang|uk}}</ref> * ਨਿਕ ਸੀਆਨਸੀਓ, 79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਓਲੰਪਿਕ ਵੇਟਲਿਫਟਰ (1972) * ਜੈਮੀ ਡਨ, 75, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕਠਪੁਤਲੀ (ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਹੋਸਟ) * ਡੌਨੀਡੋਨੀ ਫਤਹ, 76, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਬਾਸਿਸਟ (ਰੱਬ ਦੀ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ, ਸਰਕੋਪੀਨੀਆ, ਨਾਡ਼ੀ ਰੁਕਾਵਟ, ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ) ।<ref>[https://entertainment.kompas.com/read/2026/03/07/123417266/sebelum-meninggal-donny-fattah-god-bless-berjuang-melawan-3-penyakit Sebelum Meninggal, Donny Fattah God Bless Berjuang Melawan 3 Penyakit] {{In lang|id}}</ref> * ਰੋਜ਼ ਮੈਰੀ ਹੇਕ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਜਨਰਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1991-2004) * ਇਆਨ ਹੰਟਲੇ, 52, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ (ਸੋਹਮ ਕਤਲ) ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। * ਐਡੀ ਇਲਿੰਗਵਰਥ, 87, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਵਿਕਟੋਰੀਆ) * ਸਮੀਰ ਕਰਾਬਾਸੀਕ, 59, ਬੋਸਨੀਅਨ ਓਲੰਪਿਕ ਕੈਨੋਇਸਟ (1996) <ref>[https://www.klix.ba/sport/ostali-sportovi/preminuo-samir-karabasic-kamaco-predstavnik-bih-na-olimpijskim-igrama-1996-godine/260307036 Preminuo Samir Karabašić Kamačo, predstavnik BiH na Olimpijskim igrama 1996. godine] {{In lang|bs}}</ref> * ਵਾਲਟਰ ਮਾਰਟੀਨੋ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਡਰੰਮਰ (ਗੋਬਲਿਨ) <ref>[https://www.elbapress.it/2026/03/07/la-scomparsa-di-walter-martino-maestro-della-batteria/ La scomparsa di Walter Martino, maestro della batteria] {{In lang|it}}</ref> * ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਮੈਕਡੋਨਲਡ, 84, ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ (ਦੇਸ਼ ਜੋਅ ਅਤੇ ਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ (ਆਈ-ਫੀਲ-ਲਾਈਕ-ਆਈ ਐਮ-ਫਿਕਸਿਨ-ਟੂ-ਡਾਈ ਰਾਗ) ਪਾਰਕਿੰਸਨ 'ਸ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ. * ਔਗੀ ਮੇਅਰਸ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਸਰ ਡਗਲਸ ਕੁਇੰਟੇਟ, ਟੈਕਸਾਸ ਟੋਰਨਾਡੋਸ) । * ਟਰੌਏ ਮਰੇ, 63, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਬਲੈਕਹਾਕਸ, ਵਿਨੀਪੈਗ ਜੈਟਸ, ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਅਵਲਾਂਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਕ, ਸਟੈਨਲੇ ਕੱਪ ਚੈਂਪੀਅਨ (1996) ਕੈਂਸਰ। * ਕੈਮਰੂਨ ਓਨਟਕੋ, 33, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਬੀ. ਸੀ. ਲਾਇਨਜ਼) । * ਵਿਸੇਂਟ ਪਨਿਆਗੁਆ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਰੀਅਲ ਮੈਡਰਿਡ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://basketmaniatenerife.es/necrologicas/muere-a-los-78-anos-vicente-paniagua-leyenda-del-baloncesto-espanol/ Muere a los 78 años Vicente Paniagua, leyenda del baloncesto español] {{In lang|es}}</ref> * ਨੀਨਲ ਪੈਟਰੋਵਾ , 101, ਰੂਸੀ ਬੈਲੇ ਡਾਂਸਰ।[ru]<ref>[https://www.mariinsky.ru/news1/2026/march/5/ Не стало балерины Нинель Александровны Петровой] {{In lang|ru}}</ref> * ਮੈਟ ਸਾਲਟਰ, 49, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ (ਬ੍ਰਿਸਟਲ ਅਤੇ ਰਗਬੀ ਲੀਗ (ਲੰਡਨ ਬ੍ਰੋਂਕੋਸ ਖਿਡਾਰੀ) । * ਨੂਨੋ ਮੋਰਾਇਸ ਸਾਰਮੇਂਟੋ, 65, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੰਤਰੀ (2002-2005), ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2005-2009) ।<ref>[https://www.jn.pt/nacional/artigo/morreu-nuno-morais-sarmento-antigo-ministro-da-presidencia/18059530 Morreu Nuno Morais Sarmento, antigo ministro da Presidência] {{In lang|pt}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ, 85, ਭਾਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਵਾਨ। * ਸ਼ੈਲਡਨ ਵੇਨਿਗ, 98, ਅਮਰੀਕੀ ਵਪਾਰੀ, ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਰਿਸਰਚ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ। === 6 === * ਗਰਦਾ ਐਂਟੀ, 96, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.corren.se/kultur/kisa/artikel/kanda-forfattaren-gerda-antti-ar-dod-det-kanns-tungt/lqm6gopr Författaren Gerda Antti har gått bort – blev 96 år] {{In lang|sv}}</ref> * ਨਾਰਾਇਣ ਬਰੇਥ, 68, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ। * ਰੋਲਫ ਬਿਰਖੋਲਜ਼ਰ, 76, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[1. ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ ਕਲਨ|1. ਐਫਸੀ ਕੋਲਨ]], ਕੇਐਸਵੀ ਹੇਸਨ ਕਾਸੇਲ ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਐਫਐਸਵੀ ਫਰੈਂਕਫਰਟ) <ref>[https://fc.de/aktuelles/news/fc-trauert-um-ehemaligen-torwart-rolf-birkhoelzer FC trauert um ehemaligen Torwart Rolf Birkhölzer] {{In lang|de}}</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਡੁਲੀਚੇਂਕੋ, 84, ਰੂਸੀ-ਐਸਟੋਨੀਅਨ ਐਸਪੇਰਾਂਟਿਸਟ, ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਵਿਕ ਸੂਖਮ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ।<ref>[https://inslav.ru/event/ushel-iz-zhizni-ad-dulichenko Ушел из жизни А.Д. Дуличенко] {{In lang|ru}}</ref> * ਗਾਇਲਾ ਗੋਬੀ ਫੇਹਰ, 82, ਸਰਬੀਆਈ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.vajma.info/cikk/kultura/17018/Elhunyt-Gobby-Feher-Gyula.html Elhunyt Gobby Fehér Gyula] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਫ੍ਰਾਂਸਿਸਕੋ ਫਰਨਾਂਡੀਜ਼ ਕਾਰਵਾਜਲ, 88, ਸਪੇਨੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.omnesmag.com/it/notizie/muore-francisco-fernandez-carvajal/ Muore Francisco Fernández Carvajal, autore di 'Hablar con Dios' ed ex direttore della rivista 'Palabra'] {{In lang|it}}</ref> * ਪਾਸਕਵੇਲ ਫਿਓਰ, 72, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਸੀ. ਨਪੋਲੀ|ਨੈਪੋਲੀ]], ਉਦਿਨੀਜ਼) <ref>[https://www.ilmattino.it/sport/sscnapoli/napoli_morto_pasquale_fiore_storico_secondo_portiere_azzurro_degli_anni_70-9400594.html Napoli, morto Pasquale Fiore: storico secondo portiere azzurro degli anni '70] {{In lang|it}}</ref> * ਫ੍ਰੈਂਕੋ ਵਿਟੋ ਗੈਜ਼ਾ, 66, ਇਤਾਲਵੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://palermo.repubblica.it/societa/2026/03/06/news/morto_vito_gaiezza_musicista_palermitano-425204393/ Morto Vito Gaiezza, musicista palermitano a tutto tondo. Aveva 66 anni] {{In lang|it}}</ref> * ਥਾਮਸ ਜੈਂਟੀਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਕਲਾ ਜੌਹਰੀ। * ਜੌਰਜੀਓ ਗੋਸੇਟੀ, 70, ਇਤਾਲਵੀ ਫ਼ਿਲਮ ਆਲੋਚਕ, ਪੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਬੰਧਕਾਰ।<ref>[https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/2026/03/06/e-morto-giorgio-gosetti-storico-critico-cinematografico-a-lungo-allansa_49afa63e-34b2-4f93-ae7a-ca2cdbed06ce.html Addio a Giorgio Gosetti, il cinema come vita, vocazione e sguardo al futuro] {{In lang|it}}</ref> * ਕੋਲੀਨ ਹਨਬੂਸਾ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯੂਐਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (ID2), ਕੈਂਸਰ * ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਦੌਡ਼ਾਕ, 76 ਸਾਲਾ ਨਾਥਨ ਹੇਲੀ, ਇੱਕ ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗ ਦੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। * ਆਂਦਰੇ ਕਬੀਲੇ, 87, ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਨੀਮਸ ਓਲੰਪਿਕ) <ref>[https://www.objectifgard.com/actualites/nimes-olympique-la-legende-andre-kabile-est-decedee-160567.php Nîmes Olympique La légende André Kabile est décédée] {{In lang|fr}}</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਂਡਕੋਵ, 76, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1994-1996) <ref>[https://ulan.mk.ru/social/2026/03/06/ushel-iz-zhizni-deputat-gosdumy-ot-buryatii-pervogo-sozyva.html Ушел из жизни депутат Госдумы от Бурятии первого созыва] {{In lang|ru}}</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਸੀ. ਲੀਰੀ, 87, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕਨੈਕਟੀਕਟ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1967-1973) * ਜਾਨ ਲੇਨਫਰਿੰਕ, 80, ਡੱਚ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ।<ref>[https://www.nu.nl/media/6388417/voormalig-tv-presentator-jan-lenferink-80-overleden.html Voormalig tv-presentator Jan Lenferink (80) overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀਓ ਮਾਰਸੀਨਾ, 80, ਇਤਾਲਵੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਕੀਓਮਾ'', ''ਵੈਟੀਕਨ ਸਾਜ਼ਿਸ਼'', ਟੋਰਨੈਡੋਃ ਦ ਲਾਸਟ ਬਲੱਡ) <ref>[https://alphabetcity.it/2026/03/06/tony-marsina-e-morto-chi-era-lattore-cattivo-del-cinema-di-genere-eta-film-e-addio-a-nardo/ Tony Marsina è morto: chi era l'attore "cattivo" del cinema di genere, età, film e addio a Nardò] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260306202349/https://alphabetcity.it/2026/03/06/tony-marsina-e-morto-chi-era-lattore-cattivo-del-cinema-di-genere-eta-film-e-addio-a-nardo/ |date=2026-03-06 }} {{In lang|it}}</ref> * ਲੋਲੋ ਮਤਾਲਾਸੀ ਮੋਲੀਗਾ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੋਆ ਦਾ ਗਵਰਨਰ (2013-2021) । * ਥੈਡਿਅਸ ਮੋਸਲੀ, 99, ਅਮਰੀਕੀ ਮੂਰਤੀਕਾਰ। * ਗੋਵਿੰਦ ਪਰਮਾਰ, 72, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਐਮ. ਐਲ. ਏ. (ID1), 2017 ਤੋਂ. * ਪੈਟਰਿਕ ਪਾਸਕੁਲੀ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹੋਬੋਕੇਨ, ਨਿਊ ਜਰਸੀ ਦਾ ਮੇਅਰ (1988-1993) * ਐਂਟੋਨੀਓ ਪੁੱਡੂ, 81, ਇਤਾਲਵੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼।<ref>[https://www.unionesarda.it/sport/lo-sport-sardo-piange-la-scomparsa-a-81-anni-di-tonino-puddu-h7f9fhvf Lo sport sardo piange la scomparsa a 81 anni di Tonino Puddu] {{In lang|it}}</ref> * ਐਲਨ ਰਿਜ, 91, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਐਮਐਲਏ (1968-1980) <ref>[https://www.broomead.com.au/news/broome-advertiser/former-liberal-kimberley-mla-keith-alan-ridge-dies-aged-91--c-21909979 Former Liberal Kimberley MLA Keith Alan Ridge dies aged 91] {{Subscription required}}</ref> * ਜੈਨੀਫ਼ਰ ਰੁਨਯੋਨ, 65, ਅਮਰੀਕੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਐਨਥਰ ਵਰਲਡ, ਘੋਸਟਬਸਟਰਸ, ਚਾਰਲਸ ਇਨ ਚਾਰਜ਼ ਕੈਂਸਰ) * ਨੋਰਮਾ ਸੀ. ਰਸਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਦੱਖਣੀ ਕੈਰੋਲੀਨਾ ਸੈਨੇਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ (1981-1983) * ਇੰਗ੍ਰਿਡ ਸਮਿਥੂਸਨ, 66, ਜਰਮਨ ਓਪਰੇਟਿਕ ਸੋਪ੍ਰਾਨੋ।<ref>[https://www.aachen-gedenkt.de/traueranzeige/ingrid-schmithuesen Ingrid Schmithüsen] {{In lang|de}}</ref> * ਤ੍ਸੁਤੋਮੂ ਸ਼ਿਬਯਾਮਾ, 84, ਜਪਾਨੀ ਐਨੀਮੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (''ਡੋਰੇਮੋਨ'') ਫੇਫਡ਼ਿਆਂ ਦਾ ਕੈਂਸਰ। * ਟੀਅਰਨੀ ਥਾਈਸ, 59, ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿੱਖਿਅਕ। * ਕ੍ਰਿਸਟੋਸ ਵਲਾਵਾਨਿਡਿਸ, 81, ਯੂਨਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਦਮਾਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ'', ''ਲੋਫਿੰਗ ਅਤੇ ਛਲਾਵਰਣ'', ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ... ਸਿਲੀਕਾਨ ਹੰਝੂ ਅਤੇ ਕਵੀ) ।<ref>[https://www.cnn.gr/style/politismos/story/522807/pethane-o-ithopoios-xristos-valavanidis-se-ilikia-81-eton Πέθανε ο ηθοποιός Χρήστος Βαλαβανίδης σε ηλικία 81 ετών] {{In lang|el}}</ref> * ਹੰਸ ਵੈਗਨਰ, 62, ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਡੱਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2006) <ref>[https://www.albrandswaard.nl/actueel/oud-burgemeester-van-albrandswaard-hans-wagner-overleden/ Oud-burgemeester van Albrandswaard Hans Wagner overleden]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|nl}}</ref> === 5 === * ਰੇਨਾਲਡੋ ਅਲੇਉਇਆ, 53, ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੇ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਬਹਿਆ, ਐਸਪੇਰਾਂਸ, ਸੀਅਰ) ਕਾਰਡੀਓਰੇਸਪਿਰੇਟਰੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ।<ref>[https://diariodonordeste.verdesmares.com.br/jogada/morre-reinaldo-aleluia-ex-jogador-do-ceara-aos-53-anos-de-idade-1.3747754 Morre Reinaldo Aleluia, ex-jogador do Ceará, aos 53 anos de idade] {{In lang|pt}}</ref> * ਸੇਸਿਲ ਐਲ. ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1963-1979) * ਬੌਬੀ ਕਮਿੰਸ, 74, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਗੈਂਗਸਟਰ। * ਮੌਰਿਸ ਜੇ. ਫ੍ਰੀਡਮੈਨ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ, ਅਮੈਰੀਕਨ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ (2002-2003) * ਪੇਡਰੋ ਫ੍ਰੀਡਬਰਗ, 90, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਮੈਕਸੀਕਨ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://elpais.com/mexico/2026-03-05/muere-pedro-friedeberg-maestro-mexicano-del-surrealismo.html Muere Pedro Friedeberg, maestro mexicano del surrealismo] {{In lang|es}}</ref> * ਐਂਟੋਨੀ ਘੰਡੌਰ, 83, ਲੇਬਨਾਨੀ ਲੇਖਕ। * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਗੁੱਟ, 78, ਰੂਸੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://superomsk.ru/news/159146-obyavleno_o_smerti_sozdatelya_fakulteta_kompyutern/ Объявлено о смерти создателя факультета компьютерных наук ОмГУ] {{In lang|ru}}</ref> * ਐਚ. ਐਚ. ਹਾਮਿਦ, 83, ਭਾਰਤੀ ਓਲੰਪਿਕ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (1960) * ਬੌਬ ਹਾਰਲਨ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਾਰਜਕਾਰੀ (ਗ੍ਰੀਨ ਬੇ ਪੈਕਰਸ) * [[ਟੋਨੀ ਹੋਰ|ਸਰ ਟੋਨੀ ਹੋਰ]], 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ (ਕੁਇਕਸੋਰਟ, ਕੁਇੱਕਸੀਲੈਕਟ, ਹੋਰ ਲੌਜਿਕ) * ਜਰਜ਼ੀ ਜੋਜ਼ੇਫਿਕ, 88, ਪੋਲਿਸ਼ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1989-1991) ।<ref>[https://www.portel.pl/wiadomosci/zmarl-jerzy-jozefiak/148303 Zmarł Jerzy Józefiak] {{In lang|pl}}</ref> * 87 ਸਾਲਾ ਉਲਾਦਜ਼ਿਮਿਰ ਕਾਰੀਜ਼ਨਾ, ਬੇਲਾਰੂਸ ਦਾ ਕਵੀ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ) <ref>[https://belta.by/society/view/ushel-iz-zhizni-narodnyj-poet-chlen-sojuza-pisatelej-belarusi-vladimir-karizna-768015-2026/ Ушел из жизни народный поэт, один из авторов Государственного гимна Республики Беларусь Владимир Каризна] {{In lang|ru}}</ref> * ਆਂਦਰੇਸ ਕੈਟੋਨਾ, 88, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਵਾਟਰ ਪੋਲੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਓਲੰਪਿਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜੇਤੂ (1960) <ref>[https://olimpia.hu/hirek/elhunyt-katona-andras-bronzermes-fair-play-dijas-vizilabdazo Elhunyt Katona András bronzérmes, Fair Play-díjas vízilabdázó]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|hu}}</ref> * ਯੋਨੀਕੋ ਕਿਟਾਗਾਵਾ, 94, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਦਾਕਾਰ (ਕਿਨੀਕੂਮਨ, ''ਟਾਈਗਰ ਮਾਸਕ'', ਸੈਲੀ ਦ ਵਿਚ ਨਮੂਨੀਆ) । * ਬਰਨਾਰਡ ਲਾਫਾਯੇਟ, 85, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ. * ਮਾਰਗਰੇਟ ਲਾਮੌਰ, 69, ਫ੍ਰੈਂਚ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪਲੌਡਲਮੇਜ਼ੋ ਦੇ ਮੇਅਰ (2001-2025) ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ (2002-2012) ।<ref>[https://www.letelegramme.fr/finistere/ploudalmezeau-29830/marguerite-lamour-ex-maire-de-ploudalmezeau-et-patronne-des-pompiers-finisteriens-est-decedee-a-lage-de-69-ans-6996691.php Marguerite Lamour, ex-maire de Ploudalmézeau et patronne des pompiers finistériens, est décédée à l'âge de 69 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੇਨ ਲਾਪੋਟਾਇਰ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਪਿਆਫ'', ਲਵ ਹਰਟਸ, ''ਰੇਬੇਕਾ'' ਟੋਨੀ ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ (1981) * ਜੋਨ ਲੈਟਜ਼ਲ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ। * ਐਂਟੋਨੀਓ ਲੋਬੋ ਐਂਟੂਨਸ, 83, ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਨਾਵਲਕਾਰ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਭੂਮੀ, ਫੈਡੋ ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰਿਨੋਆ) । * ਕੈਰੇਲ ਮਾਲੀ, 95, ਚੈੱਕ ਵਕੀਲ, [[ਚਾਰਲਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਰੈਕਟਰ (1995-1999) ।<ref>[https://www.ceska-justice.cz/2026/03/zemrel-emeritni-rektor-univerzity-karlovy-karel-maly/ Zemřel emeritní rektor Univerzity Karlovy Karel Malý] {{In lang|cs}}</ref> * ਜੈਕ ਮਿਸ਼ੇਲ, 84, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://ici.radio-canada.ca/nouvelle/2184546/jacquesl-michel-deces-mort-chanteur L'auteur-compositeur-interprète Jacques Michel est décédé] {{In lang|fr}}</ref> * ਜੋਆਕਿਨ ਪਲਾਸਿਨ, 51, ਸਪੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਆਰਾਗੋਨ ਦੇ ਕੋਰਟੇਸ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2011 ਤੋਂ) ।<ref>[https://www.eldiariodehuesca.com/actualidad/fallece-joaquin-palacin-presidente-chunta-aragonesista-pasion-politica-excelencia-humana_41302_102.html Fallece Joaquín Palacín, presidente de Chunta Aragonesista, pasión política y excelencia humana] {{In lang|es}}</ref> * ਕੋਰੀ ਪਾਰਕਰ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (''ਬਿਲੌਕਸੀ ਬਲੂਜ਼'', ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ 13th: ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਵਿਲ ਅਤੇ ਗ੍ਰੇਸ ਕੈਂਸਰ. * ਈਗਰਾ ਲੇਵਿਸ ਰੌਬਰਟਸ, 86, ਵੈਲਸ਼ ਲੇਖਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਕਵੀ। * ਮਿਹੈਲ ਸੇਚੀਚਿਨ, 82, ਮੋਲਡੋਵਨ ਪਿਆਨੋਵਾਦਕ, ਮਾਰੀਆ ਬੀਸੂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਪੇਰਾ ਅਤੇ ਬੈਲੇ ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (1990-1992) ।<ref>[https://aquarelle.md/dirijorul-si-artistul-poporului-din-r-moldova-mihail-secichin-s-a-stins-din-viata-94900 Dirijorul și artistul poporului din R. Moldova, Mihail Secichin, s-a stins din viață] {{In lang|ro}}</ref> * ਏਲੀ ਸ਼ਮੀਰ, 91-92, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਗਣਿਤ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://modaotevel.co.il/אליהו-שמיר-ז״ל/ אליהו שמיר ז״ל] {{In lang|he}}</ref> * ਜੈਨਿਸ ਸਟ੍ਰੀਕਸ, 89, ਲਾਤਵੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਏ ਲਿਮੋਸਿਨ ਦ ਕਲਰ ਆਫ਼ ਮਿਡਸਮਰਜ਼ ਈਵ, ਸਿਲਵੇਕਾ ਬੇਅਰਨਸ. <ref>[https://www.lsm.lv/raksts/kultura/kino-foto-un-tv/05.03.2026-89-gadu-vecuma-muziba-devies-izcilais-latviesu-kinorezisors-janis-streics.a637580/ 89 gadu vecumā mūžībā devies izcilais latviešu kinorežisors Jānis Streičs] {{In lang|lv}}</ref> * ਲੀ ਟਰਨਰ, 89, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਡਰੀਮ ਵੀਵਰਜ਼) * ਮਸਾਰੂ ਉਰਾਤਾ, 100, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (ID2), 1992-1998. <ref>[https://www.jiji.com/jc/article?k=2026030601108 元自民党参院議員の浦田勝さん死去] {{In lang|ja}}</ref> * ਸੈਂਡੀ ਵਰਨਿਕ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਏ. ਐਲ. ਐਫ., ਹੈਪੀ ਗਿਲਮੋਰ, ''ਡੈਫ ਕਾਮੇਡੀ ਜੈਮ'') * ਡੇਵਿਡ ਵਾਈਲਡ, 75, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ (ਡਰਬੀਸ਼ਾਇਰ) (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਲਬਰਟ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ, 94, ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਹਿਤਕ ਏਜੰਟ। === 4 === * ਕੈਥਰੀਨ ਸੀ. ਬਲੇਕ, 75, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਮੁੱਖ ਜੱਜ ਅਤੇ ਜੱਜ (1995 ਤੋਂ) ਮੈਰੀਲੈਂਡ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ।<ref>[https://www.mdd.uscourts.gov/catherine-c-blake-district-judge Catherine C. Blake, District Judge]</ref> * ਜਾਨੂਸ ਸੇਗਲਿਸਕੀ, 76, ਪੋਲਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (1972) <ref>[https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Zmarl-Janusz-Ceglinski-koszykarz-Wybrzeza-olimpijczyk-z-Monachium-n215660.html Zmarł Janusz Cegliński, koszykarz Wybrzeża, olimpijczyk z Monachium] {{In lang|pl}}</ref> * ਡੈਨਿਸ ਕੋਮੇਟੀ, 76, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਖੇਡ ਟਿੱਪਣੀਕਾਰ, ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਵੈਸਟ ਪਰਥ) <ref>[https://www.espn.com/afl/story/_/id/48094461/afl-legendary-sports-commentator-dennis-cometti-dies-aged-76 Legendary sports commentator Dennis Cometti dies aged 76]</ref> * ਲਾਇਲ ਕਾਨਵੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਠਪੁਤਲੀ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰ<ref>[https://www.toughpigs.com/lyle-conway/ RIP Puppet Designer Lyle Conway]</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਜੈਕੀ ਕਪਿਟ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਗੋਲਫਰ।<ref>[https://www.cpcleburne.com/obituaries/jackie-cupit Jackie Cupit]</ref> * ਵਸੀਲੀਓਸ ਡੈਨੀਅਲ, 87, ਯੂਨਾਨੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਨੇਜਰ (ਪਨਾਥਿਨਾਇਕੋਸ, ਓਲੰਪਿਆਕੋਸ ਵੋਲੋਸ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.sport24.gr/football/pethane-o-vasilis-daniil/ Πέθανε ο Βασίλης Δανιήλ] {{In lang|el}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਅਹਿਮਦ ਇਬਰਾਹਿਮ ਦਰਵੇਸ਼, 83, ਮਿਸਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਕਵੀ।<ref>[https://www.ghadnews.net/2026/03/04/وفاة-الناقد-الأدبي-د-أحمد-درويش-عن-عمر-ي/ وفاة الناقد الأدبي د.أحمد درويش عن عمر يناهز 84 عاما] {{In lang|ar}}</ref> * ਲੂਈਸ ਡੇਲ ਕੈਸਟੀਲੋ ਐਸਟਰਾਡਾ, 90, ਉਰੂਗੁਆਈ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਮੋਂਟੇਵੀਡੀਓ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (1988-1999) ਅਤੇ [[Diocese of Melo|ਮੇਲੋ]] ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ [ID2]।<ref>[https://www.montevideo.com.uy/Noticias/Fallecio-a-los-90-anos-el-obispo-Luis-del-Castillo-figura-central-de-la-Iglesia-uruguaya-uc954859 Falleció a los 90 años el obispo Luis del Castillo, figura central de la Iglesia uruguaya] {{In lang|es}}</ref> * ਰੋਸਰੀਓ ਡੀ ਵਿੰਸੈਂਜੋ, 84, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ([[ਇੰਟਰ ਮਿਲਣ|ਇੰਟਰ ਮਿਲਾਨ]], [[ਜੇਨੋਵਾ ਸੀ. ਐੱਫ਼. ਸੀ.|ਜੇਨੋਆ]], ਯੂ. ਸੀ. ਸੰਪਦੋਰੀਆ) <ref>[https://www.adnkronos.com/sport/calcio-addio-al-leggendario-portiere-di-vincenzo-gioco-con-inter-lazio-genoa-e-samp_2uxYjdgezYkx748GYrxVUQ Calcio, addio al leggendario portiere Di Vincenzo: giocò con Inter, Lazio, Genoa e Samp] {{In lang|it}}</ref> * ਅਨੀਸ ਦਜਾਦ, 51, ਅਲਜੀਰੀਆ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ (ਲਾ ਵੀ ਡੀ 'ਪ੍ਰੈੱਸ. <ref>[https://www.24hdz.dz/anis-djaad-realisateur-voix-singuliere-cinema-algerie/ Décès du réalisateur Anis Djaâd, une voix singulière du cinéma algérien] {{In lang|fr}}</ref> * ਹੇਲੇਨ ਡੋਰਲਾਕ, 90, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/04/helene-dorlhac-de-borne-secretaire-d-etat-sous-giscard-et-mitterrand-est-morte-a-90-ans_6669558_3382.html Hélène Dorlhac de Borne, secrétaire d'Etat sous Giscard et Mitterrand, est morte à 90 ans] {{In lang|fr}}</ref> * ਐਚ. ਕੇ. ਦੁਆ, 88, ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰ (''[[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼]]'', ''[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]]''[[ਰਾਜ ਸਭਾ|ਐਮ. ਪੀ.]] (2009-2015) <ref>[https://www.tribuneindia.com/news/delhi/hk-dua-former-editor-in-chief-of-the-tribune-passes-away/ HK Dua, former Editor-in-Chief of The Tribune, passes away]</ref> * ਰੋਨੀ ਐਲਡਰਿਜ, 95, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1989-2001) ।<ref>[https://ny1.com/nyc/all-boroughs/news/2026/03/05/former-activist-and-city-councilmember-ronnie-eldridge-dies Former activist and City Councilmember Ronnie Eldridge dies]</ref> * ਲੂ ਹੋਲਟਜ਼, 89, ਅਮੈਰੀਕਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਕਾਲਜ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕੋਚ (ਨੋਟਰੇ ਡੈਮ ਫਾਈਟਿੰਗ ਆਇਰਿਸ਼, ਅਰਕਾਨਸਾਸ ਰੇਜ਼ਰਬੈਕਸ, ਐਨਸੀ ਸਟੇਟ ਵੁਲਫਪੈਕ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਕਾਸਟਰ) ।<ref>[https://chicago.suntimes.com/college-sports/2026/03/04/former-notre-dame-football-coach-lou-holtz-dies-at-age-89 Former Notre Dame football coach Lou Holtz dies at age 89]</ref> * ਤੋਸ਼ੀਕਾਜ਼ੂ ਕਾਵਾਸਾਕੀ, 70, ਜਪਾਨੀ ਪੇਪਰ ਫੋਲਡਰ ਅਤੇ ਓਰੀਗਾਮੀ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰ।<ref>[https://origami.jp/m_kawasaki/ 川崎敏和さん逝去] {{In lang|ja}}</ref> * ਜਾਰਜ ਕੋਚ, 54, ਜਰਮਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਫਾਰਚੂਨ ਡਸਲਡੋਰਫ, ਐਮਐਸਵੀ ਡੁਇਸਬਰਗ, 1. ਐਫਸੀ ਕੈਸਰਸਲਾਉਟਰਨ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.focus.de/sport/ex-torwart-georg-koch-nach-schwerer-krankheit-gestorben_8d5706fe-08a2-42f7-bf9d-5c89f9018479.html Ex-Torwart Georg Koch nach schwerer Krankheit gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮੋਸੀਓਆ ਲੇਕੋਟਾ, 77, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਨਸਲਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਕੁਨ, ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ (1999-2008) ਅਤੇ ਫ੍ਰੀ ਸਟੇਟ ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ (1994-1996), ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.enca.com/news-top-stories/cope-co-founder-and-leader-mosiuoa-lekota-has-died COPE co-founder and leader Mosiuoa Lekota has died]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਲੋ, 78, ਅਮਰੀਕੀ ਕੈਮਿਸਟ।<ref>[https://www.purdue.edu/newsroom/2026/Q1/phil-low-purdue-drug-discovery-scholar-and-impactful-innovator-whose-discoveries-saved-lives-dies-at-78/ Phil Low, Purdue drug discovery scholar and impactful innovator whose discoveries saved lives, dies at 78]</ref> * ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ-ਚਾਈਲਡਜ਼, 77, ਅਮਰੀਕੀ ਵਸਰਾਵਿਕ ਕਲਾਕਾਰ, ਮੈਕੇਂਜ਼ੀ ਚਾਈਲਡਜ਼ ਦੀ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ।<ref>[https://cnycentral.com/news/local/victoria-mackenzie-childs-co-founder-of-iconic-pottery-brand-dead-at-77 Victoria Mackenzie-Childs, co-founder of iconic pottery brand dead at 77]</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਏ. ਮੈਕਡੋਨਲ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਿਸ਼ਪ (2001-2004) ਅਤੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਸਪ੍ਰਿੰਗਫੀਲਡ ਦੇ ਬਿਸ਼ਪ [ID2], ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.westernmassnews.com/2026/03/05/former-springfield-bishop-timothy-mcdonnell-passes-away/ Former Springfield Bishop Timothy McDonnell passes away]</ref> * ਰਸਲ ਡਬਲਯੂ. ਮੇਅਰ ਜੂਨੀਅਰ, 93, ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਗੂਮਮੈਨ (1966-1974) ਅਤੇ ਸੇਸਨਾ (ID3), <ref>[https://aviationweek.com/business-aviation/aircraft-propulsion/aviation-legend-russ-meyer-jr-dies-93 Aviation Legend Russ Meyer Jr. Dies At 93]</ref> * ਵੀ. ਆਰ. ਮੁਥੂ, 72, ਭਾਰਤੀ ਤਿਲ ਤੇਲ ਉਦਯੋਗ ਕਾਰਜਕਾਰੀ, ਇਦਯਾਮ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1987 ਤੋਂ) <ref>[https://www.uniindia.com/industrialist-v-r-muthu-the-brain-behind-idhayam-oil-brand-is-no-more/south/news/3762170.html Industrialist V.R.Muthu, the brain behind Idhayam oil brand is no more]</ref> * ਅਨਾ ਲੁਈਸਾ ਪੇਲੂਫੋ, 96, ਮੈਕਸੀਕਨ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਲਾਸ ਸੇਨੋਰਿਟਸ ਵਿਵਾਂਕੋ, ''ਦ ਫੈਂਟਮ ਆਫ਼ ਦ ਅਪਰੇਟਾ'', ਪੇਪਰ ਫਲਾਵਰਜ਼) ।<ref>[https://www.nmas.com.mx/entretenimiento/muere-ana-luisa-peluffo-actriz-mexicana-cine-de-oro-telenovelas-sonadoras-lazos-de-amor/ Muere Ana Luisa Peluffo, Actriz Mexicana del Cine de Oro y Telenovelas] {{In lang|es}}</ref> * ਸੋਲੀ ਫਿਲੈਂਡਰ, 65, ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਡੇਵਿਲਜ਼ ਪੀਕ) ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://sahistory.org.za/people/soli-philander Soli Philander]</ref> * ਬੋਰਿਸ ਪੋਡਕੋਰੀਤੋਵ, 77, ਕਿਰਗਿਜ਼ਸਤਾਨ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਐਲਗਾ ਫਰੂਨਜ਼, [[ਐੱਫ਼. ਸੀ. ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ|ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਮਾਸਕੋ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ (ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://sport.akipress.org/news:2426067 Умер заслуженный тренер Кыргызской ССР по футболу Борис Подкорытов] {{In lang|ru}}</ref> * ਬਰਨਾਰਡ ਰੈਂਡਸ, 92, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://www.schott-music.com/en/blog/in-memoriam-bernard-rands-1934-2026 In Memoriam: Bernard Rands (1934-2026)]</ref> * ਏਰੀ ਸਲੀਨ, 79, ਫ਼ਿਨਲੈਂਡੀ ਓਲੰਪਿਕ ਹਰਡਲਰ ਅਤੇ ਸਪ੍ਰਿੰਟਰ (1972) <ref>[https://yle.fi/a/74-20213614 Aitajuoksija Ari Salin, 79, on kuollut] {{In lang|fi}}</ref> * ਮੌਟਾ ਪੇਂਡਾ, ਕੈਮਰੂਨ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀਅਨ <ref>[https://www.lebledparle.com/le-comedien-mouta-penda-est-mort-a-douala/ "Le comédien Mouta Penda est mort à Douala] {{In lang|fr}}</ref> * ਸੋਂਗ ਪਿੰਗ, 108, ਚੀਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਗਠਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ (1987-1989), ਸਟੇਟ ਕਾਊਂਸਲਰ (1983-1988), ਅਤੇ ਗਾਂਸੂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ (1977-1979) ।<ref>[https://www.news.cn/politics/20260304/fba0f7b6626a4e81b20cf589c77bc140/c.html 宋平同志逝世] {{In lang|zh}}</ref> * ਸ਼ੇਖ ਮਹਿਬੂਬ ਸੁਭਾਨੀ, 71, ਭਾਰਤੀ ਨਾਦਾਸਵਰਮ ਖਿਡਾਰੀ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/nadaswaram-exponent-sheik-mahaboob-subhani-passes-away/article70703312.ece Nadaswaram exponent Sheik Mahaboob Subhani passes away]</ref> * ਵਿਲੀਅਮ ਥੋਰਸਨ, 93, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਜਿਮਨਾਸਟ, ਓਲੰਪਿਕ ਚੈਂਪੀਅਨ (1952) <ref>[https://www.gp.se/sport/os-guldmedaljoren-william-thoresson-fran-goteborg-ar-dod.9c19c60b-0604-4c5a-8679-f53196d68025 OS-guldmedaljören William Thoresson från Göteborg är död] {{In lang|sv}}</ref> * ਜੋਸਫ਼ ਟੀ. ਥ੍ਰੈਸਟਨ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਨੇਵੀ ਸਿਸਟਮ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.givnish.com/obituaries/joseph-threston/#!/Obituary Joseph Thomas Threston]</ref> * ਫਿਲਿਪ ਟਰੱਸਟਮ, 85, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਲਾਖਣਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾਵਾਦੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://toiotautahi.org.nz/whats-happening/farewell-philip-trusttam/ Farewell, Philip Trusttum]</ref> * ਏਕਤੇਰਿਨਾ ਵੇਦੁਨੋਵਾ, 45, ਰੂਸੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''ਸਕਲੀਫੋਸੋਵਸਕੀ'') ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਟੱਕਰ.<ref>[https://www.vedomosti.ru/society/news/2026/03/07/1181424-aktrisa-ekaterina-vedunova Актриса Екатерина Ведунова и ее дочь погибли в ДТП] {{In lang|ru}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸ ਵ੍ਹੀਲਰ, 52, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ੈੱਫ।<ref>[https://people.com/british-tv-chef-chris-wheeler-dies-11920228 British TV Chef Dies as Culinary Stars Share Tributes to the 'Extraordinary' Man]</ref> === 3 === * ਅਲਫਰੇਡੋ ਬੇਂਗਜ਼ਨ, 90, ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਡਾਕਟਰ, ਸਿਹਤ ਸਕੱਤਰ (1986-1992) <ref>[https://www.rappler.com/philippines/former-health-secretary-alfredo-bengzon-dies/ Former health secretary Dr. Alran Bengzon dies at 90]</ref> * ਰਾਏ ਬੁੱਕ ਬਿੰਡਰ, 82, ਅਮਰੀਕੀ ਬਲੂਜ਼ ਸੰਗੀਤਕਾਰ।<ref>[https://stpetecatalyst.com/st-pete-blues-guitar-legend-roy-book-binder-dies/ St. Pete blues guitar legend Roy Book Binder dies]</ref> * ਜੈਕ ਚੈਂਬਰਜ਼, 87, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.legacy.com/ca/obituaries/theglobeandmail/name/john-chambers-obituary?id=60959610 John Chambers]</ref> * ਵਿਜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, 81, ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ (''[[ਦੇਵਦਾਸ (2002 ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]]'', ''ਚੇਨ ਕੁਲੀ ਕੀ ਮੈਂ ਕੁਲੀ'', ਗੁਜ਼ਾਰੀਸ਼) ।<ref>[https://www.cinemaexpress.com/hindi/news/2026/Mar/04/devdas-actor-vijay-crishna-no-more Devdas actor Vijay Crishna passes away]</ref> * 97 ਸਾਲਾ ਸਰਗੇਈ ਦੁਵਾਕਿਨ, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਯਹੂਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰ ਓਬਲਾਸਟ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ (1971-1985) <ref>[https://dzen.ru/a/aaoUd1YrWnb-BNWD Ушел из жизни один из бывших руководителей ЕАО Сергей Дувакин] {{In lang|ru}}</ref> * ਟੇਟੈਡ ਐਮੀਰੀ, 78-79, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਕਾਊਂਟਡਾਊਨ, ਫਾਸਟ ਫਾਰਵਰਡ, ''ਕੈਥ ਅਤੇ ਕਿਮ'' ਕੈਂਸਰ) ।<ref>[https://tvtonight.com.au/2026/03/vale-ted-emery.html Vale: Ted Emery]</ref> * ਡੇਵਿਡ ਯੂਜੀਨ ਫੇਲਹਾਉਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਪਾਦਰੀ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1990-2015) ।<ref>[https://victoriadiocese.org/our-bishop Bishop Emeritus David E. Fellhauer]</ref> * ਐਲਵਿਨ ਗ੍ਰੀਨ, 48, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.henryhandfuneralhome.com/obituary/alvin-michael-greene Alvin Michael Greene of Manning, South Carolina]</ref> * ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦੀ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਪ੍ਰਭਾਵਕ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ, 45 ਸਾਲਾ ਨੈਨਸੀ ਗਰੇਵਾਲ, ਨੂੰ ਚਾਕੂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>[https://www.cbc.ca/news/canada/windsor/windsor-lasalle-homicide-9.7116485 Social media account touting Khalistani extremism claims responsibility for death of Windsor, Ont., woman]</ref> * ਗੁਸਤਾਵ ਗਨਸਨਹੀਮਰ, 91, ਜਰਮਨ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਚਰਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.mainpost.de/schweinfurt/stadtschweinfurt/schweinfurt-gustav-gunsenheimer-ist-kurz-vor-seinem-92-geburtstag-gestorben-113633957 Gustav Gunsenheimer ist kurz vor seinem 92. Geburtstag gestorben] {{In lang|de}}</ref> * ਮਸਾਕੋ ਇਕੇਦਾ, 87, ਜਪਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਗਲੈਕਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ 999, ਐਮ ਫਾਰ ਦਿ ਐਸ!<ref>[https://www.oricon.co.jp/news/2441028/ 声優・池田昌子さん死去 87歳 「銀河鉄道999」メーテル、オードリー・ヘプバーンの吹き替え担当【報告全文】] {{In lang|ja}}</ref> * ਪੈਟਰਿਸ ਜੀਨਰ, 81, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਲਾਕਾਰ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਉੱਕਰੀ.<ref>[https://www.simplifia.fr/avis-de-deces/patrice--jean-marie--valere-jeener-1090558 Monsieur Patrice, Jean-Marie, Valère Jeener] {{In lang|fr}}</ref> * 89 ਸਾਲਾ ਉਨ੍ਨੀ-ਲੀਜ਼ ਜੋਨਸਮੋਇਨ, ਨਾਰਵੇਈ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://snl.no/Unni-Lise_Jonsmoen Unni-Lise Jonsmoen] {{In lang|no}}</ref> * ਬਿਲੀ ਲਿਓਨ ਕੀਅਰਸ, 53, ਅਮਰੀਕੀ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ, ਘਾਤਕ ਟੀਕੇ ਦੁਆਰਾ ਫਾਂਸੀ.<ref>[https://www.tcpalm.com/story/news/local/florida/2026/03/03/billy-kearse-executed-for-killing-fort-pierce-officer-danny-parrish-1991-death-row-florida-murder/88907537007/ Billy Kearse executed for killing Fort Pierce Officer Danny Parrish]</ref> * ਜ਼ਸੋਲਟ ਕਰੇਸਟਲੀ, 91, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ।<ref>[https://www.mediafax.ro/cultura-media/a-murit-zsolt-kerestely-compozitorul-avea-91-de-ani-23696626 A murit Zsolt Kerestély. Compozitorul avea 91 de ani] {{In lang|ro}}</ref> * ਮੁਹੰਮਦ ਅਲ-ਖਲੀ, 88, ਸੀਰੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਖੁਫੀਆ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ (1970-1987) ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ <ref>[https://www.newarab.com/news/notorious-syrian-intel-chief-muhammad-al-khouli-dies-beirut Notorious Syrian Air Force Intelligence chief Muhammad al-Khouli dies in Beirut]</ref> * ਕੈਰਲ ਕਿਟਮੈਨ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.nytimes.com/2026/03/18/arts/carol-kitman-dead.html Carol Kitman, 96, Dies; Photographer Documented the Vindman Twins] {{reg}}</ref> * ਮੁਜਾਹਿਦ, 30, ਅਮਰੀਕੀ ਥਰੋਬ੍ਰੇਡ ਦੌਡ਼ ਘੋਡ਼ਾ।<ref>[https://www.thoroughbreddailynews.com/dewhurst-winner-and-italian-champion-sire-mujahid-dies-at-30/ Dewhurst Winner and Italian Champion Sire Mujahid Dies at 30]</ref> * ਕਲੌਸ ਮੂਲਰ, 81, ਜਰਮਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ <ref>[https://www.jungewelt.de/artikel/518933.nachruf-der-streitbare.html Der Streitbare] {{In lang|de}}</ref> * ਫਰਨਾਂਡੋ Óਨੇਗਾ, 78, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਭਾਸ਼ਣ ਲੇਖਕ (ਪੁਏਡੋ ਪ੍ਰੋਮੀਟਰ ਵਾਈ ਪ੍ਰੋਮੇਟੋ) ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸੰਚਾਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ।<ref>[https://www.elmundo.es/television/medios/2026/03/03/69a725ade85ece235f8b458e.html Muere Fernando Ónega, el arquitecto del relato político de la Transición] {{In lang|es}}</ref> * ਬੌਬ ਰੋਸੇਨਫਾਰਬ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਲੇਖਕ (''ਕਦਮ ਦਰ ਕਦਮ'', ਕੌਣ ਬੌਸ ਹੈ?<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-rosenfarb-dead-whos-the-boss-step-by-step-1236522484/ Bob Rosenfarb, Writer-Producer on 'Who's the Boss?' and 'Step by Step,' Dies at 74]</ref> * ਪੀਟਰ ਸ਼ਨਾਇਡਰ, 85, ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ (ਬਰਲਿਨ ਨੌਆ.<ref>[https://www.sueddeutsche.de/kultur/peter-schneider-tot-nachruf-volker-schloendorff-li.3440988 „Er wusste um seine vielen Freunde"] {{In lang|de}}</ref> * ਵੈਲਨਟਿਨ ਸ਼ਚੇਰਬਕੋਵ, 89, ਰੂਸੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, [[ਸੰਘ ਦਾ ਸੋਵੀਅਤ|ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ (1979-1984) <ref>[https://kokshetau.asia/aqmolanews/nekrolog-2/ Некролог]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{In lang|ru}}</ref> * ਕੇ. ਪੀ. ਉਨਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, 89, ਭਾਰਤੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1971-1996) ।<ref>[https://www.newindianexpress.com/story/states/kerala/2026/Mar/03/former-union-minister-k-p-unnikrishnan-passes-away-at-90 Former Union Minister K P Unnikrishnan passes away at 90]</ref> * ਗੈਬਰੀਏਲ ਵਿਐਨੇਲੋ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਬਾਸਕਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ (ਓਲੰਪੀਆ ਮਿਲਾਨੋ, ਰੇਅਰ ਵੇਨੇਜ਼ੀਆ, ਵਾਰੇਸ.<ref>[https://www.eurohoops.net/en/euroleague/1938711/gabriele-vianello-dies-at-87-olimpia-milano-euroleague/ Olimpia Milano's EuroLeague champion Gabriele Vianello dies at 87]</ref> * ਲਾਸਲੋ ਵਿੰਸ, 74, ਹੰਗਰੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1998-2014) ।<ref>[https://www.csongrad.hu/elhunyt-vincze-laszlo-volt-orszaggyulesi-kepviselo/ Elhunyt Vincze László volt országgyűlési képviselő] {{In lang|hu}}</ref> (ਇਸ ਮਿਤੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) * ਐਂਡਰਿ W ਵਾਟਸਨ, 64, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਐਸਟਨ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (2008-2014) ਅਤੇ ਗਿਲਡਫੋਰਡ (2014 ਤੋਂ) ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਮੈਂਬਰ (2022 ਤੋਂ) ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਟਿਕ ਕੈਂਸਰ.<ref>[https://www.altonherald.com/news/tributes-paid-as-bishop-of-guildford-andrew-watson-dies-aged-64-after-cancer-diagnosis-884230 Tributes paid as Bishop of Guildford Andrew Watson dies aged 64 after cancer diagnosis]</ref> * ਐਂਡਰੀਆ ਵੀਸ, 60, ਅਮਰੀਕੀ ਰੱਬੀ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.jta.org/2026/03/04/obituaries/andrea-weiss-trailblazing-reform-movement-rabbi-who-merged-scholarship-and-activism-dies-at-60 Andrea Weiss, trailblazing Reform rabbi who merged scholarship and activism, dies at 60]</ref> * ਵੈਲੇਨਟੀਨਾ ਯੇਸ਼ਚੇਂਕੋ, 79, ਯੂਕਰੇਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1990-1994) ।<ref>[https://unn.ua/news/pomerla-narodna-deputatka-pershoho-sklykannia-valentyna-yeshchenko Померла народна депутатка першого скликання Валентина Єщенко] {{In lang|uk}}</ref> === 2 === * ਜੋਸ ਲੁਈਸ ਅਲਵਾਰੇਜ਼, 65, ਚਿਲੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਡਿਪੋਰਟਸ ਲਾ ਸੇਰੇਨਾ, ਕੋਲੋ-ਕੋਲੋ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) ਜਿਗਰ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.biobiochile.cl/noticias/deportes/futbol/futbol-nacional/2026/03/02/muere-jose-pele-alvarez-exdelantero-colo-colo.shtml Muere José "Pelé" Álvarez, exdelantero de Colo Colo: fue cuatro veces campeón con los albos] {{In lang|es}}</ref> * ਨਤਾਲ ਅਮੋਡੀਓ, 92, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਡਿਪਟੀ (1979-1992) ।<ref>[https://www.lasicilia.it/news/politica/3020558/pozzallo-piange-la-scomparsa-dell-on-natalino-amodeo-figura-iconica-della-politica-locale.html Pozzallo piange la scomparsa dell'on. Natalino Amodeo, figura iconica della politica locale] {{In lang|it}}</ref> * ਜਹਾਂਆਰਾ ਆਰਜ਼ੂ, 93, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਕਵੀ।<ref>[https://www.daily-sun.com/bangladesh/860934/ekushey-padak-winning-poet-jahanara-arju-passes-away-at-93 Ekushey Padak-winning poet Jahanara Arju passes away at 93]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ਕੇਵਿਨ ਐਸ਼ਕ੍ਰਾਫਟ, 81, ਇੰਗਲਿਸ਼ ਰਗਬੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਲੇਹ, ਵਾਰਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਕੋਚ (ਸੈਲਫੋਰਡ) <ref>[https://warringtonwolves.com/news/2026/march/Obituary-Kevin-Ashcroft/ Obituary | Kevin Ashcroft]</ref> * ਜਾਰੋਸਲਾਵ ਬਲਾਜ਼ਕੇ, 87, ਚੈੱਕ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ।[cz]<ref>[https://www.proglas.cz/o-nas-a-s-nami/aktuality-z-proglasu/odesel-jaroslav-blazke/ Odešel Jaroslav Blažke] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਹਿੰਦਰ ਬੋਹਰਾ, 79, ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (''ਤੇਜਾ'', ਹਿਊਮ ਤੁਮਸੇ ਪਿਆਰ ਕਿਤਨਾ) ।<ref>[https://www.timesnownews.com/entertainment-news/tv/karanvir-bohra-dad-producer-mahendra-bohra-passes-away-article-153749849 Karanvir Bohra's Dad, Producer Mahendra Bohra, Passes Away]</ref> * ਐਲਿਸ ਚੀਅਨ ਚਾਂਗ, 75, ਤਾਈਵਾਨੀ ਅਣੂ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਿਊਰੋਸਾਇੰਟਿਸਟ।<ref>[https://www.cdn-news.org/news/N2603050001 奠基PCR商用化，關鍵推手錢嘉韻教授安息主懷上帝引領的精采人生] {{In lang|zh}}</ref> * ਸਿਡਨੀ ਡੋਰਸੀ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸ਼ੈਰਿਫ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਕਾਤਲ।<ref>[https://www.fox5atlanta.com/news/former-dekalb-sheriff-convicted-murderer-sidney-dorsey-has-died Former DeKalb sheriff, convicted murderer Sidney Dorsey has died]</ref> * ਉਮਰ ਜ਼ਾਬਰਾਲੋਵ, 67, ਰੂਸੀ ਬੈਂਕਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੈਨੇਟਰ (2004-2009), ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ।<ref>[https://meduza.io/news/2026/03/02/baza-i-mash-biznesmen-umar-dzhabrailov-pokonchil-s-soboy Бизнесмен Умар Джабраилов покончил с собой] {{In lang|ru}}</ref> * ਲੇਨ ਗੈਰੀ, 84, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਕੁਆਰਮੈਨ ਨਮੂਨੀਆ) ।<ref>[https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/quarrymens-len-garry-dies-aged-33514245 The Quarrymen's Len Garry dies aged 84 as tributes paid to legend who played with Lennon and McCartney]</ref> * ਐਂਡਰਿਊ ਗਨ, 58, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਫ੍ਰੀਕੀ ਫ੍ਰਾਈਡੇ, ਸਕਾਈ ਹਾਈ, ''ਕਰੂਏਲਾ'') ਐਮੀਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੈਟਰਲ ਸਕਲੋਰੋਸਿਸ ਤੋਂ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ.<ref>[https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/andrew-gunn-dead-disney-producer-1236518932/ Andrew Gunn, Producer Behind Disney Hits 'Freaky Friday,' 'Sky High,' Dies at 58]</ref> * ਇਵਾਨ ਹਾਲ, 93, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.yahoo.com/news/articles/ivan-hall-impassioned-architectural-historian-060000152.html Ivan Hall, impassioned architectural historian who joined the Georgian Group aged 12]</ref> * ਡਗਲਸ ਹੈਮਬਿੱਜ, 98, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼-ਜੰਮਪਲ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਐਂਗਲੀਕਨ ਪਾਦਰੀ, ਕੈਲੇਡੋਨੀਆ ਦਾ ਬਿਸ਼ਪ (1969-1980) ਅਤੇ ਨਿਊ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ (1980-1993) ।<ref>[https://www.vancouver.anglican.ca/news/letter-from-archbishop-stephens Letter from Archbishop Stephens]</ref> * ਸਟੀਫਨ ਹਿਬਰਟ, 68, ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰ (ਪਲਪ ਫਿਕਸ਼ਨ, ਟਰੂ ਜੈਕਸਨ, ਵੀਪੀ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਲੇਖਕ (ਲੇਟ ਨਾਈਟ ਵਿਦ ਡੇਵਿਡ ਲੈਟਰਮੈਨ) ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ.<ref>[https://www.tmz.com/2026/03/06/stephen-hibbert-dead/ 'Pulp Fiction's The Gimp Stephen Hibbert Dead at 68]</ref> * ਪੈਟ ਹਾਈਲੈਂਡ, 84, ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਜੌਕੀ ਅਤੇ ਘੋਡ਼ੇ ਦੇ ਟ੍ਰੇਨਰ।<ref>[https://www.racingvictoria.com.au/news/2026/03/02/vale-pat-hyland Vale Pat Hyland]</ref> * ਨਿਕੋਲੇ ਕੋਲਿਆਡਾ, 68, ਰੂਸੀ ਨਾਟਕਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਬਲ ਨਮੂਨੀਆ।<ref>[https://www.teatral-online.ru/news/39730/ Умер Николай Коляда] {{In lang|ru}}</ref> * ਟਿਮੋਥੀ ਡੀ. ਲਿਓਨਾਰਡ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸੈਨੇਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲਈ ਯੂਐਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਜੱਜ (1992 ਤੋਂ) <ref>[https://www.fjc.gov/history/judges/leonard-timothy-d Leonard, Timothy D.]</ref> * ਹੁਸੈਨ ਮਕਲੇਡ, ਲੇਬਨਾਨੀ [[ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ]] ਅੱਤਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਮੁਖੀ, ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ <ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-head-hezbollahs-intelligence-headquarters-2026-03-02/ Israeli military says it killed head of Hezbollah's intelligence headquarters]</ref> * ਡੈਨੀਅਲ ਮਿਗਲੀਓਰ, 90, ਅਮਰੀਕੀ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://ptsem.edu/about/the-quad/news/princeton-seminary-mourns-the-passing-of-professors-migliore-and-hendrix/ In Memoriam: Professors Migliore and Hendrix]</ref> * ਇਰਾਕੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, 66 ਸਾਲਾ ਯਾਨਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<ref>[https://www.frontlinedefenders.org/en/case/iraq-killing-woman-human-rights-defender-and-feminist-yanar-mohammed Iraq: killing of woman human rights defender and feminist Yanar Mohammed]</ref> * ਹੇਲੇਨ ਮੌਚਾਰਡ-ਜ਼ੈ, 85, ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.memorialdelashoah.org/en/hommage-helene-mouchard-zay.html Tribute to Hélène Mouchard-Zay, founding president of the CERCIL– Memorial Museum for Children of the Vel d'Hiv, passed away on Monday, March 2 in Orléans, at the age of 85]</ref> * ਓਂਗ ਕੋਕ ਹੈ, 80, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਈਕਰੋਬਾਇਓਲੋਜਿਸਟ।<ref>[https://www.starcherish.com/profile/obituaries/50737 Professor Ong Kok Hai]</ref> * ਕੋਹੀ ਓਟਸੁਕਾ, 66, ਜਪਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਕੌਂਸਲਰਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2001-2024), ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ।<ref>[https://mainichi.jp/articles/20260304/k00/00m/040/366000c 元参院議員の大塚耕平氏が死去 66歳 日銀職員経て民主党で初当選] {{In lang|ja}}</ref> * ਚੇਜ਼ ਪਿਸਟਨ, 42, ਅਮਰੀਕੀ ਰੇਸਿੰਗ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.si.com/onsi/racing-america/news/chase-pistone-former-nascar-competitor-dies-aged-42 Chase Pistone, Former NASCAR Competitor, Dies Aged 42]</ref> * ਪਾਕੇਟਸ ਵਾਰਹੋਲ, 33, ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕੈਪਚਿਨ ਮੰਕੀ ਕਲਾਕਾਰ।<ref>[https://www.ctvnews.ca/toronto/article/pockets-warhol-a-painting-monkey-who-raised-money-for-charity-dies-at-ontario-sanctuary/ Pockets Warhol, a painting monkey who raised money for charity, dies at Ontario sanctuary]</ref> * ਬਿਲੀ ਰਾਫਰ, 96, ਅਮਰੀਕੀ ਸਟਾਕ ਕਾਰ ਡਰਾਈਵਰ।<ref>[https://www.jayski.com/2026/03/05/sad-news-bill-rafter/ Sad News – Bill Rafter]</ref> * ਜੌਨ ਰੇਸਮੈਨ, 70, ਅਮਰੀਕੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਕੰਸਾਸ ਹਾਊਸ ਆਫ਼ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ (2017 ਤੋਂ) <ref>[https://sunflowerstatejournal.com/olathe-lawmaker-passes-away/ Olathe lawmaker passes away]</ref> * ਬੇਨੇਡੇਟੋ ਸਾਂਤਾਪੋਲਾ, 87, ਇਤਾਲਵੀ ਗੁੰਡਾ।<ref>[https://palermo.repubblica.it/cronaca/2026/03/02/news/mafia_nitto_santapaola_morto-425195922/ Mafia, è morto il boss Nitto Santapaola nel carcere di Milano] {{In lang|it}}</ref> * ਸੁਤਰੀਸਨੋ, 90, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਫੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ (1993-1998), ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ (1988-1993), ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ (1986-1988) ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ।<ref>[https://jakartaglobe.id/news/indonesias-sixth-vice-president-try-sutrisno-passes-away-at-90 Indonesia's Sixth Vice President Try Sutrisno Passes Away at 90]</ref> * ਓਲੀਵਰ ਥਿਲ, 55, ਡੱਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=60590 Architect Oliver Thill op 55-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਸਲਾਵਾ ਸੁਕਰਮੈਨ, 85, ਰੂਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਲਿਕੁਇਡ ਸਕਾਈ) ।<ref>[https://www.thevoicemag.ru/stars/news/02-03-2026/umer-za-nedelyu-do-dnya-rojdeniya-rejisser-filma-bednaya-liza-slava-cukerman/ Умер за неделю до дня рождения режиссер фильма «Бедная Лиза» Слава Цукерман] {{In lang|ru}}</ref> * ਮਾਈਕ ਵਰਨਨ, 81, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਅਲਬਾਟ੍ਰਾਸ, "ਹੋਕਸ ਪੋਕਸ") ਸੰਗੀਤ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਸਟੂਡੀਓ ਦੇ ਮਾਲਕ (ਨੌਰਟਨ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗਾਂ ਸਟੂਡੀਓਜ਼) <ref>{{Cite web |url=https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |title=Mike Vernon, Legendary Producer and British Blues Champion Has Died Aged 81 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260308064438/https://www.mnprmagazine.com/music-news/mike-vernon-dies-at-81/ |url-status=dead }}</ref> * ਯੂਜਨੀਓ ਵਿਆਲ, 86, ਇਤਾਲਵੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ।<ref>[https://www.lastampa.it/alessandria/2026/03/02/news/morto_eugenio_viale_bistefani_parlamentare_forza_italia_casale_monferrato-15528923/ Addio a Eugenio Viale, fu titolare della Bistefani di Casale e parlamentare di Forza Italia] {{In lang|it}}</ref> * ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਘਮਾਰੇ, 91, ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2008-2014) <ref>[https://www.thehindu.com/news/national/maharashtra/ex-parliamentarian-and-academician-janardan-waghmare-dies/article70694067.ece Ex-parliamentarian and academician Janardan Waghmare dies]</ref> * ਡੇਵਿਡ "ਡਾਇਮੰਡ ਡੇਵ" ਵਾਈਟੇਕਰ, 88, ਅਮਰੀਕੀ ਕਵੀ ਅਤੇ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://missionlocal.org/2026/03/remembering-diamond-dave/ Remembering 'Diamond' Dave Whitaker, 88, San Francisco's common thread]</ref> === 1 === * ਯੂਜੀਨੀਆ ਬਾਲਸੇਲਜ਼, 82, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਕਲਾਕਾਰ, ਕੈਂਸਰ।<ref>[https://www.lavanguardia.com/cultura/20260301/11478554/muere-82-anos-eugenia-balcells-artista-visual-medalla-merito-bellas-artes.html Muere a los 82 años Eugènia Balcells, artista visual y Medalla al Mérito en las Bellas Artes] {{In lang|es}}</ref> * [[ਜੀਲਾਨੀ ਬਾਨੋ|ਜਿਲਾਨੀ ਬਾਨੋ]], 89, ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ।<ref>[https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/renowned-urdu-writer-jeelani-bano-passes-away-at-90/article70692446.ece Renowned Urdu writer Jeelani Bano passes away at 90]</ref> * ਮਾਰਕ ਬਿੱਟਨਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਲੇਖਕ, ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ<ref>{{Cite web |url=https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |title=Mark Bittner, Writer and Musician Known for 'The Wild Parrots of Telegraph Hill,' Dies at 74 |access-date=2026-03-21 |archive-date=2026-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260325084834/https://sfist.com/2026/03/12/mark-bittner-writer-and-musician-known-for-the-wild-parrots-of-telegraph-hill-dies-at/ |url-status=dead }}</ref> * ਜੈਕੋਪੋ ਕਾਮਾਗਨੀ, 48, ਇਤਾਲਵੀ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ, ਦਿਲ ਦੀ ਸਰਜਰੀ ਤੋਂ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ।<ref>[https://bleedingcool.com/comics/marvel-comics-artist-jacopo-camagni-died-this-morning-at-the-age-of-48/ Marvel Comics Artist Jacopo Camagni Died This Morning At The Age Of 48]</ref> * ਵਸੀਲੇ ਕਾਂਸਟੈਂਟੀਨ ਮਾਓ, 88, ਰੋਮਾਨੀਆਈ ਰਗਬੀ ਯੂਨੀਅਨ ਕੋਚ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://rugbyromania.ro/s-a-stins-din-viata-vasile-constantin-mao-unul-dintre-pilonii-pe-care-s-a-construit-rugby-ul-romanesc/ S-a stins din viață Vasile Constantin Mao, unul dintre pilonii pe care s-a construit rugby-ul românesc] {{In lang|ro}}</ref> * ਡੇਵਿਡੀ ਓਡਸਨ, 78, ਆਈਸਲੈਂਡ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ (1991-2004), ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ [ID3], ਅਤੇ ਰਿਕਜਾਵਿਕ ਦੇ ਮੇਅਰ (1982-1991) ।<ref>[https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-03-02-david-oddsson-er-latinn-468372 Davíð Oddsson er látinn] {{In lang|is}}</ref> * ਡੈਗਫਿਨ ਫੋਲੇਸਲ, 93, ਨਾਰਵੇਈ-ਜੰਮਪਲ ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ।<ref>[https://philosophy.stanford.edu/news/memoriam-professor-dagfinn-follesdal In Memoriam: Professor Dagfinn Føllesdal]</ref> * ਆਂਦਰੇਜ਼ ਗਾਸੀਨੀਕਾ-ਜੋਜ਼ਕੋਵੀ, 79-80, ਪੋਲਿਸ਼ ਪਹਾਡ਼ੀ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।<ref>[https://wiadomosci.gazeta.pl/polska/7,198072,32635119,andrzej-gasienica-jozkowy-nie-zyje-topr-zegna-legende.html Andrzej Gąsienica-Józkowy nie żyje. TOPR żegna legendę] {{In lang|pl}}</ref> * ਸੁਜ਼ਾਨ ਗਨਜ਼ਬਰਗਰ, 86, ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.legacy.com/us/obituaries/name/suzanne-gunzburger-obituary?id=60916008 Suzanne Gunzburger]</ref> * ਕੋਡੀ ਖੋਰਕ, 35, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੇ ਰਿਜ਼ਰਵ ਕਪਤਾਨ।<ref>[https://www.mywinterhaven.com/m/newsflash/home/detail/176 Winter Haven Honors the Life and Service of Captain Cody A. Khork]</ref> * ਯੂਰੀ ਕੋਰੋਲੇਵ, 91, ਰੂਸੀ ਆਈਸ ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ (ਸੇਵਰਸਟਲ ਚੇਰੇਪੋਵੇਟਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ।<ref>[https://iz.ru/2051324/skonchalsia-chlen-zala-slavy-mezhdunarodnoi-federatcii-khokkeia-iurii-korolev-izi Скончался член зала славы Международной федерации хоккея Юрий Королев] {{In lang|ru}}</ref> * ਸਲਾਵੋ ਕ੍ਰੁਮੋਵ, 50, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (2023-2024) ।<ref>[https://eurocom.bg/2026/03/01/pochina-deputatat-ot-vazrazhdane-slavcho-krumov/ Почина депутатът от „Възраждане" Славчо Крумов] {{In lang|bg}}</ref> * ਵਿਆਚੇਸਲਾਵ ਕਲੇਪਿਕੋਵ, 76, ਯੂਕਰੇਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ।<ref>[https://www.sq.com.ua/ukr/novini/02.03.2026/pomer-vidomii-xarkivskii-fizik Помер відомий харківський фізик] {{In lang|uk}}</ref> * ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲੀਯਤੁਲ ਮੈਮੁਨਾਹ, 47, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ।<ref>[https://www.antaranews.com/berita/5445274/ketua-kpai-margaret-aliyatul-maimunah-meninggal-dunia-minggu Ketua KPAI Margaret Aliyatul Maimunah meninggal dunia, Minggu] {{In lang|id}}</ref> * ਰਿਨੋ ਮਾਰਚੇਸੀ, 88, ਇਤਾਲਵੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ([[ਏਸੀਐਫ ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ|ਫਿਓਰੇਂਟੀਨਾ]], [[ਇਟਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]] ਅਤੇ ਮੈਨੇਜਰ ([[ਜੁਵੇਂਟਸ ਫੁੱਟਬਾਲ ਕਲੱਬ|ਜੁਵੇਂਟਸ]]) <ref>[https://www.metropolisweb.it/2026/03/01/morto-rino-marchesi-alleno-maradona-platini/ Morto Rino Marchesi, allenò Maradona e Platini] {{In lang|it}}</ref> * ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਜਾਨਸਨ ਮੈਕਫੈਲ, 80, ਅਮਰੀਕੀ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਸੇਂਟ ਆਗਸਟੀਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਕੈਂਸਰ <ref>[https://www.ccdaily.com/2026/03/newsmakers-351/ Newsmakers]</ref> * ਕੇਥੇ ਮੇਨਜ਼ਲ-ਜੋਰਡਨ, 109, ਜਰਮਨ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.thueringer-allgemeine.de/lokales/erfurt/article411349981/aelteste-erfurterin-gestorben-im-stadtbild-finden-sich-ihre-spuren.html Älteste Erfurterin gestorben: Im Stadtbild finden sich ihre Spuren] {{In lang|de}}</ref> * ਅਰਨੌਡ ਨਗੂਫੈਕ, 38, ਕੈਮਰੂਨ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ।<ref>[https://actucameroun.com/2026/03/01/necrologie-le-journaliste-de-canal-2-international-arnaud-nguefack-est-mort/ Nécrologie : le journaliste de Canal 2 International Arnaud Nguefack est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਕਲੇਮੈਂਟ ਓਬਰੇਰੀ, 59, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਾਮਿਕਸ ਕਲਾਕਾਰ (ਆਯਾ ਡੀ ਯੋਪੋਗੋਂ) ।<ref>[https://www.nouvelobs.com/culture/20260302.OBS112821/clement-oubrerie-dessinateur-de-aya-de-yopougon-est-mort.html Clément Oubrerie, dessinateur de « Aya de Yopougon », est mort] {{In lang|fr}}</ref> * ਨੇਵਿਲ ਪੀਟ, 78, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ।<ref>[https://www.odt.co.nz/news/dunedin/conservationist-author-deeply-loving-man Conservationist, author a 'deeply loving' man]</ref> * ਜੋਸੇਪ ਪੇਰਾਰਨੋ, 97, ਸਪੇਨੀ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰੀ।<ref>[https://www.catalunyacristiana.cat/mor-el-teoleg-josep-perarnau-espelt-autor-dels-documents-del-concili-vatica-ii Mor el teòleg Josep Perarnau Espelt, autor dels primers 'Documents del Concili Vaticà II'] {{In lang|ca}}</ref> * ਬੌਬ ਪਾਵਰ, 74, ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਕਾਰਡ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਇੰਜੀਨੀਅਰ।<ref>[https://www.wbls.com/news/bob-power-legendary-music-engineer-and-producer-passes-away-at-74/ Bob Power, Legendary Music Engineer And Producer, Passes Away At 74]</ref> * ਰੇਮੀ ਸ਼ਿਯੂਰਰ, 91, ਸਵਿਸ ਸਿਆਸਤਦਾਨ, ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (1991-2003) ।<ref>[https://www.rtn.ch/rtn/Actualite/Region/20260302-Remy-Scheurer-s-en-est-alle.html Rémy Scheurer s'en est allé] {{In lang|fr}}</ref> * ਲੁਬੋਮੀਰ ਸਿਕ, 98, ਚੈੱਕ ਖੇਤਰੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ।<ref>[https://www.idnes.cz/olomouc/zpravy/lubomir-sik-zemrel-litovel-kronika-druha-svetova-valka.A260305_104207_olomouc-zpravy_hava Kvůli původu ho utlačovali, matku věznili. Zemřel kronikář Šik, vzor a persona Litovle] {{In lang|cs}}</ref> * ਮਾਈਕ ਸਮਿਥ, 59, ਸਕਾਟਿਸ਼ ਕ੍ਰਿਕਟਰ ([[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕ੍ਰਿਕਟ ਟੀਮ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ]]) <ref>[https://www.heraldscotland.com/sport/25904398.cleared-scotland-cricket-legend-reacts-hall-fame-reinstatement/ Scotland cricket legend back in Hall of Fame after accusations]</ref> * ਜੇ. ਸਟ੍ਰਾਸ, ਸਵੀਡਿਸ਼ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਮੋਰਲਾਕਸ) <ref>[https://www.verdammnis.com/news/johann-strauss-de-morlocks-n-est-plus Johann Strauss de Morlocks n'est plus] {{In lang|fr}}</ref> * ਕੇਨਿਥ ਟ੍ਰੌਡ, 90, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਨਿਰਮਾਤਾ (ਪੈਨੀਜ਼ ਫਰੌਮ ਹੈਵਨ) <ref>[https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2026/mar/03/kenith-trodd-obituary Kenith Trodd obituary]</ref> * ਜੋਨਾਥਨ ਟਾਈਲਰ, 85, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ।<ref>[https://www.yorkpress.co.uk/news/25927478.tributes-former-sheriff-york-green-jonathan-tyler/ Tributes for former Sheriff of York and Green Jonathan Tyler]</ref> * ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਟਜ਼ੋਨੀਸ, 88, ਯੂਨਾਨੀ-ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ।<ref>[https://www.momus.gr/en/news/momus-apohaireta-ton-alexandro-tzoni MOMUS bids farewell to Alexander Tzonis]</ref> * ਜਾਰਜੀ ਵੇਲਿਨੋਵ, 68, ਬਲਗੇਰੀਅਨ ਫੁੱਟਬਾਲਰ (ਚੇਰਨੋ ਮੋਰ, ਸੀਐਸਕੇਏ ਸੋਫੀਆ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ) <ref>[https://www.bgonair.bg/a/7-sport/411551-pochina-legendata-na-tsska-georgi-velinov Почина легендата на ЦСКА - Георги Велинов] {{In lang|bg}}</ref> * ਜਿਰੀਨਾ ਵੇਸਲਸਕਾ , 82, ਚੈੱਕ ਨਸਲੀ ਵਿਗਿਆਨੀ।[cz]<ref>[https://www.nulk.cz/2026/03/03/†-zemrela-jirina-veselska/ † Zemřela Jiřina Veselská] {{In lang|cs}}</ref> * ਗੈਰੀ ਵਾਕਰ, 83, ਅਮਰੀਕੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ (ਦ ਸਟੈਂਡੇਲਜ਼, ਦ ਵਾਕਰ ਬ੍ਰਦਰਜ਼) <ref>[https://www.hitzound.com/rip-gary-walker-overleden-the-walker-brothers/ RIP : Gary Walker overleden (The Walker Brothers)] {{In lang|nl}}</ref> * ਵੋਂਗ ਕਿਊ-ਕਿਟ, 81, ਮਲੇਸ਼ੀਅਨ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟਿਸਟ।<ref>[https://shaolin.org/images-home/funeral1.jpg Obituary]</ref> * ਯੂਕੀ ਬੀ, 56, ਡੱਚ ਰੈਪਰ।<ref>[https://www.rtl.nl/boulevard/artikel/5573354/nederlandse-rapper-yukkie-b-56-overleden Nederlandse rapper Yukkie B op 56-jarige leeftijd overleden] {{In lang|nl}}</ref> * ਵਾਦਿਮ ਜ਼ੇਲੀਚੇਨੋਕ, 70, ਰੂਸੀ ਟਰੈਕ ਅਤੇ ਫੀਲਡ ਕੋਚ।<ref>[https://life.ru/p/1847184 Ушёл из жизни экс-тренер сборных СССР и России по лёгкой атлетике Виктор Зеличенок] {{In lang|ru}}</ref> == ਪਿਛਲੇ ਮਹੀਨੇ == * [[ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] * [[ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ]] == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2026]] 9v2quqofm5niqdh39f5qsjb9s345dj0 15 204706 840787 2026-06-14T13:23:42Z ~2026-34865-63 60652 "فیلمبنگالیجفتگیریسکسی فیلمخرواسبجفتگیری" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 840787 wikitext text/x-wiki فیلمبنگالیجفتگیریسکسی فیلمخرواسبجفتگیری nyud5ybehd03299yy1j96klzvze40ol 2 204707 840818 2026-06-15T04:07:14Z Manick22 45472 + 840818 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wikipedia user | gender = Male | image = Random drawing.jpg | name = Manick22 | birthdate = {{Birth date and age|2001|05|22|df=yes}} | birthplace = Tamil Nadu | real_name = Manickavasagam U | country = {{IND}} | languages = Tamil {{Infobox | decat = yes | child = yes | label1= Name (in Tamil) | data1 = மாணிக்கவாசகம் ஊ }} | blood_type = [https://www.youtube.com/watch?v=gr7TttotBD8&t=3271s B+ve] | personality_type = Introvert | marital status = Never married }} [https://pa.wikipedia.org/wiki/User:Manick22?action=purge Purge this page] oublayfsqqfmyv99t8woncqoezh7kt3 3 204708 840823 2026-06-15T05:10:37Z Mfield 58361 Mfield ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Dagoofybloke]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Abhinab Pegu]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Dagoofybloke|Dagoofybloke]]" to "[[Special:CentralAuth/Abhinab Pegu|Abhinab Pegu]]" 840823 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Abhinab Pegu]] 4bbqddufcfpugiur4xtu24aicjh8vm8