ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 2300 841155 841061 2026-06-19T18:17:54Z Nitesh Gill 8973 /* ਪੌਣਪਾਣੀ */ 841155 wikitext text/x-wiki {{about|ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ ਰਾਜ|ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ|ਪੰਜਾਬ|ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਹੋਰ ਵਰਤੋਂ|ਪੰਜਾਬ (ਗੁੰਝਲ-ਖੋਲ੍ਹ)}} {{Infobox Indian state or territory | name = ਪੰਜਾਬ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Golden Temple, Amritsar, Punjab UNAG.jpg | photo2a = Virasat-e-Khalsa-Roxy.jpg | photo2b = Devi Talab Mandir.jpg | photo3a = Fateh Burj night.png | photo3b = Khalsa College-Monumentos de Amritsar-India16.JPG | photo4a = Panorama of Jallianwala Bagh-IMG 6348 (cropped).jpg | photo4b = Qila Mubarak In 2015.jpg | spacing = 2 | color_border = | color = | size = 260 | border = no | foot_montage = ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਘੜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ: [[ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ]]; [[ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ|ਦੇਵੀ ਤਾਲਾਬ ਮੰਦਰ, ਜਲੰਧਰ]]; [[ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]]; [[ਕਿਲਾ ਮੁਬਾਰਕ]]; [[ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ਼|ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਯਾਦਗਾਰ]]; [[ਫਤਿਹ ਬੁਰਜ]]; [[ਵਿਰਾਸਤ-ਏ-ਖਾਲਸਾ]]}} | type = ਰਾਜ | etymology = ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ | image_seal = Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg{{!}}class=skin-invert | image_map = IN-PB.svg | coordinates = {{coord|30.79|75.84|region:IN-PB_type:adm1st|display=inline,title}} | region = ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ | before_was = [[ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ]]<br/>[[ਪੈਪਸੂ]] | formation_date4 = 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਅਤੇ 1 ਨਵੰਬਰ 1966 (Reorganisation) | capital = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ | largestcity = ਲੁਧਿਆਣਾ | districts = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|23]] | Governor = [[ਗੁਲਾਬ ਚੰਦ ਕਟਾਰੀਆ]] | Chief_Minister = [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | party = [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ|ਆਪ]] | legislature_type = ਇੱਕ ਸਦਨੀ | assembly = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] | assembly_seats = 117 ਸੀਟਾਂ | rajya_sabha_seats = 7 ਸੀਟਾਂ | lok_sabha_seats = 13 ਸੀਟਾਂ | judiciary = [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ]] | area_total_km2 = 50362 | area_rank = 20ਵਾਂ | elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |title=Know Punjab – Government of Punjab, India |url=https://punjab.gov.in/know-punjab/ |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713061012/https://punjab.gov.in/know-punjab/ |url-status=live }}</ref> | elevation_m = | elevation_max_m = 1,000 | elevation_max_point = ਨੈਣਾ ਦੇਵੀ ਰੇਂਜ ਦੀ ਬਿਨ੍ਹਾ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਚੋਟੀ | elevation_min_m = 105 | elevation_min_point = [[ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ]] | population_footnotes = <ref>{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}</ref> | population_total = {{IncreaseNeutral}} 31,188,000 | population_as_of = 2025 | population_rank = 16ਵਾਂ | population_density = 550 | population_urban = 42.55% | population_rural = 57.45% | population_demonym = [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] | 0fficial_Langs = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]]<ref name="2011lang">{{cite web|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|title=Report of the Commissioner for linguistic minorities: 50th report (July 2012 to June 2013)|publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India|access-date=4 December 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf|archive-date=8 July 2016}}</ref> | official_script = [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ]] | GDP_footnotes = <ref>{{cite web |last=Singh |first=Shruti |date=8 April 2025 |title=Punjab Budget Analysis 2025-26 |url=https://prsindia.org/files/budget/budget_state/punjab/2025/Punjab_Budget_Analysis_2025-26.pdf |website=[[PRS Legislative Research]] |access-date=17 July 2025}}</ref> | GDP_total = {{Increase}} $104.86 ਬਿਲੀਅਨ (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $441.71 ਬਿਲੀਅਨ (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_year = 2025–26 ਅੰਦਾਜ਼ਨ | GDP_rank = 16ਵਾਂ | GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|244527|lk=r}} (ਨਾਮਾਤਰ)<br/>{{Increase}} $14,163 (ਪੀਪੀਪੀ) | GDP_per_capita_rank = 19ਵਾਂ | HDI = {{Increase}} 0.698 {{color|orange|Medium}}<ref>{{cite web |title=India: Subnational HDI |url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/ |website=Global Data Labs |access-date=8 June 2025}}</ref> | HDI_year = 2022 | HDI_rank = 12ਵਾਂ | literacy = 83.4%<ref>{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 & above, rural+urban (column 6))}}</ref> | literacy_year = 2024 | literacy_rank = 23ਵਾਂ | sex_ratio = 906[[ਔਰਤ|♀]]/1000 [[ਮਰਦ|♂]]<ref>{{Cite web |title=Sex ratio of State and Union Territories of India as per National Health survey (2019–2021) |url=https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |website=Ministry of Health and Family Welfare, India |access-date=8 January 2023 |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108164803/https://main.mohfw.gov.in/basicpage-14 |url-status=live }}</ref> | sexratio_year = 2025 | sexratio_rank = 25ਵਾਂ | iso_code = IN-PB | registration_plate = PB | website = punjab.gov.in | mammal = [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] | bird = ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ<ref>{{cite news|title=State Bird is BAAZ|url=http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213412/http://www.dayandnightnews.com/2011/05/baaz-is-back-as-punjabs-state-bird/|archive-date=14 July 2014}}</ref> | fish = [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ ਡਾਲਫਿਨ]] | flower = [[ਗਲੈਡੀਓਲਸ]] | tree = [[ਟਾਹਲੀ]] | fruit = [[ਮੈਂਡਰਿਨ ਸੰਤਰਾ|ਮੈਂਡਰਿਨ]] | image_highway = SH IN-PB.png | SH_numbers = [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਟੇਟ ਹਾਈਵੇਅਸ ਦੀ ਸੂਚੀ|PB SH1 - PB SH41]] }} '''ਪੰਜਾਬ''' ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤ‍ਰ]] ਦਾ ਇੱਕ ਭਾਗ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ]] ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ)|ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ<ref name="Borders">{{cite web|title=Border Area Development Programmes in Punjab|url=http://pbplanning.gov.in/pdf/Annexure-VI.pdf|publisher=Department of Planning Punjab|access-date=22 March 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160910030353/http://pbplanning.gov.in/pdf/annexure-vi.pdf|archive-date=10 September 2016}}</ref> ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (19,445 ਵਰਗ ਮੀਲ) ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਲ [https://www.panjaabstudy.com/2022/07/gk-questions-in-punjabi-general-knowledge-in-punjabi.html ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ] ਦਾ 1.53% ਹੈ।<ref name="censusofficial">{{cite web|title=Official site of the Ministry of Statistics and Programme Implementation, India|url=http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|access-date=20 July 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203163229/http://mospi.nic.in/mospi_new/upload/SYB2013/ch2.html|archive-date=3 December 2013}}</ref> ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਵਜੋਂ 20ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਲੁਧਿਆਣਾ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਮੋਗਾ]], [[ਸੰਗਰੂਰ]], [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪਟਿਆਲਾ]] ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ। 1947 ਵਿਚ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] ਦੇ '''ਪੰਜਾਬ''' ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>https://www.bbc.com/punjabi/articles/c1ep8748d57o</ref> 1966 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬਣਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਸੂਬਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ [[ਸਿੱਖ]] ਬਹੁਮਤ (59%) ਵਿੱਚ ਹਨ। ਯੂਨਾਨੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ''ਪੈਂਟਾਪੋਟਾਮੀਆ'' ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਸਨ<ref>https://brainly.in/question/19636090</ref> ਜੋ ਕਿ ਪੰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਡੈਲਟਾ ਹੈ। ਪਾਰਸੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ''ਅਵੈਸਟਾ'' ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ '''ਹਪਤਾ ਹੇਂਦੂ''' ਜਾਂ '''ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ''' (ਸੱਤ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈਆਂ, ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼-ਦੁਆਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿੱਤਾ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਣਕ ਉਤਪਾਦਕ ਹੈ। ਕਣਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ [[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਨਾਜ ਮੰਡੀ '''[[ਖੰਨਾ]]''' ਵਿਖੇ ਹੈ।<ref>https://www.punjabijagran.com/punjab/ludhiana-sack-piles-in-khanna-asia-s-largest-grain-market-problems-facing-farmers-in-harvesting-new-crops-9059612.html</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਯੋਗ: ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਪਕਰਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਖੇਡ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮਾਨ, ਸਿਲਾਈ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਮਸ਼ੀਨੀ ਸੰਦ, ਸਟਾਰਚ, ਸਾਈਕਲ, ਖੰਡ, ਖਾਦ ਵਰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਵਿੱਤੀ ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਹਨ। ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਖੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਪਾਤ ਦੇ ਰੋਲਰ ਮਿੱਲਾਂ ਦੇ ਕਾਰਖਾਨੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਇਸਪਾਤ ਨਗਰੀ [[ਮੰਡੀ ਗੋਬਿੰਦਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਟੀਲ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਸ਼ਬਦ ਉਤਪਤੀ == ਪੰਜਾਬ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਪੰਜ' ਅਤੇ 'ਆਬ' ਦਾ ਮੇਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ''ਪੰਜ ਪਾਣੀ'' ਅਤੇ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ''ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ'' ਹੈ। ਇਹ ਪੰਜ ਦਰਿਆ: [[ਸਤਲੁਜ]], [[ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ|ਬਿਆਸ]], [[ਰਾਵੀ]], [[ਚਨਾਬ ਦਰਿਆ|ਚਨਾਬ]] ਅਤੇ [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜਿਹਲਮ]] ਹਨ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਮਹਾਭਾਰਤ]] ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਪੰਚਨਦ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite book|author=Bombay (INDIA) : State) |title=Gazetteer of the Bombay Presidency ... |url=http://books.google.com/books?id=0bkMAAAAIAAJ |accessdate=18 January 2012 |year=1896 |publisher=Printed at the Government Central Press}}</ref><ref>Gazetteer of the Bombay Presidency ..., Volume 1, Part 1-page-11</ref> [[ਹੜੱਪਾ]] (ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]],[[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ) ਜਿਹੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਕਰਕੇ ਸਿੰਧੂ-ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਪੰਜਾਬ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਾਫੀ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਸੱਭਿਅਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ ਪੂਰੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ [[ਗੰਧਾਰ]], ਮਹਾਂਜਨਪਦ, ਨੰਦ, ਮੌਰੀਆ, ਸ਼ੁੰਗ, ਕੁਸ਼ਾਨ, ਗੁਪਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ, ਗੁੱਜਰ-ਪ੍ਰਤੀਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੂਰ ਪੂਰਵੀ ਸੀਮਾ ਸਿੰਧੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਡੇ ਸੀ। ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿੱਖਰੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ) ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਟਿਕਾਣੇ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਹੱਲਿਆਂ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫ਼ਾਰਸੀਆਂ, ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਸਿਥੀਅਨਾਂ, ਤੁਰਕਾਂ, ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਕਈ ਸੌ ਸਾਲ ਖ਼ੂਨ-ਖ਼ਰਾਬਾ ਝੱਲਿਆ। ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਹਿੰਦੂ, ਬੋਧੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ/ਪਾਰਸੀ, ਮੱਧ-ਏਸ਼ੀਆਈ, ਇਸਲਾਮੀ, ਅਫ਼ਗਾਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ [[ਤਕਸ਼ਿਲਾ]] ਸ਼ਹਿਰ [[ਭਰਤ]] (ਭਗਵਾਨ [[ਰਾਮ]] ਦੇ ਭਰਾ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਮਹਾਨ ਵੈਦਿਕ ਵਿਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਚਾਣਕਯ ਮੁਨੀ ਸੀ। ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦਾ ਇੱਕ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਕਈ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਉਹ ਸਮਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇ ਕੁੱਝ ਹਿੱਸੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਲ਼ ਗਏ ਜਾਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਭੁਗਤਾਨ ਬਦਲੇ ਅਜ਼ਾਦ ਇਲਾਕੇ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ, ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਨ। ਮੱਧ 19ਵੀ ਸਦੀ 'ਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਸ਼ਾ [[ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਉਰਦੂ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। == ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਹਾਣੀ == ਪ੍ਰਾਚੀਨ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਤੇ ਸਰਹੱਦਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ: ਪੂਰਬ (ਚੜ੍ਹਦੇ) ਵੱਲ ਜਮਨਾ ਅਤੇ ਪੱਛਮ (ਲਹਿੰਦੇ) ਵੱਲ [[ਸਿੰਧ]] ਦਰਿਆ। ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ। # [[ਜੇਹਲਮ ਦਰਿਆ|ਜੇਲ੍ਹਮ]] # [[ਚਨਾਬ]] # [[ਰਾਵੀ ]] # [[ਬਿਆਸ]] # [[ਸਤਲੁਜ]] === ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ === ਸੱਤਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਪਤ-ਸਿੰਧੂ ਕਹਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੂਬਾ ਪੰਜ-ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਪੰਜ-ਨਦ ਅਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਪੰਜ-ਆਬ’ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1799 ਤੋ 1849 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਰਹੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਂ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧੀਨਗੀ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਪਟਿਆਲ਼ਾ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਤੱਕ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਤੇ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜ਼ਾਦ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ। 1849 ਤੋ 1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦਾ ਗੁਲਾਮ ਰਿਹਾ ਤੇ 1947 ਈ: ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਤੇ ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ}} ਜਦੋ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਲਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ [[ਸਿਆਲਕੋਟ]], [[ਲਾਹੌਰ]] ਤੇ [[ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਿੰਟਗੁਮਰੀ]] ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ [[ਬਹਾਵਲਪੁਰ]] ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਆ ਗਏ। === ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ === ਬਟਵਾਰੇ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਅੰਬਾਲਾ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੁੜਗਾਉਂ, ਰੋਹਤਕ, ਕਰਨਾਲ, ਹਿਸਾਰ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਅੰਬਾਲਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। #[[ਲਾਹੌਰ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ, ਸਿਆਲਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਛੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ]] ਵਿੱਚ ਜੇਹਲਮ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਸ਼ਾਹਪੁਰਾ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। #[[ਜਲੰਧਰ]] ਵਿੱਚ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। #[[ਮੁਲਤਾਨ]] ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਝੰਗ, ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਪੁਰਾਣਾ ਪੰਜਾਬ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਲਹਿੰਦਾ ਪੰਜਾਬ,]] [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], [[ਹਿਮਾਚਲ]] , [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] , [[ਦਿੱਲੀ]] ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੂਬਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਬਣਦਾ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉੱਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖ ਸਨ, ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਵੱਖ ਸੀ, ਬੋਲੀ ਵੱਖ ਸੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੱਖ ਸੀ, ਕਾਨੂੰਨ ਵੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਨ 1947 ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਨ 1966 ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਹੋਰ ਸਟੇਟਾਂ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ]] ਬਣਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਇਹ ਸਭ ਤਾਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਬਣ ਸਕੇ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸੰਨ 1849 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਵਰਨਰ ਹਾਰਡਿੰਗ ਤੇ ਲਾਰਡ ਲਾਰੈਂਸ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਕਲਕੱਤਾ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀ, ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਜੰਗਨਾਮੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਦਾ - ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਦੋਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ - ਮਤਲਬ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ - ਦੇਸ਼ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ 1900 ਸੰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਜੰਗਨਾਮਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ। === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ === ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ‘ਚੋਂ ਮੁਲਤਾਨ ਜਾਂ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਵਰਗੇ ਖਿੱਤੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕੀ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਉਹ ਖਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਰਚੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਆਦਿ ਕਵੀ [[ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ]] ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਕੰਧਾਰ]], [[ਮੱਕਾ|ਮੱਕੇ]] ਅਤੇ [[ਬਗ਼ਦਾਦ]] ਦੀ ਜ਼ਿਆਰਤ ‘ਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਚੋਖਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉਸ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ [[ਸਰਾਇਕੀ]] ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਰਚੀਆਂ-ਮਿਚੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਨਾ ਦੋ ਸਕੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪੀਡੀ ਗਲਵੱਕੜੀ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਮੂਲ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਿੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸਮਾਦੀ ਰੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸਰਾਇਕੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖਰਾ ਪੰਜਾਬ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ‘ਸਰਾਇਕਸਤਾਨ’ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਵੈਸੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਹੱਕ ਉਦੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮਿਲਿਆ ਜਦੋਂ [[ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ]] ਦੇ ਮੋਹਰੀ, ਸਰਦਾਰ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ [[ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਨੇ 19 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨ 1799 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ [[ਲਾਹੌਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਸੌ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਫ਼ਸੋਸ, ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ੈਬਰ ਤਕ ਰਾਜ ਜਮਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਵ, ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹੱਦਾਂ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਤਾਂ ਕਈ ਸਦੀਆਂ, ਸਿੰਧ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਭਾਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ 1 ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ [[ਗੋਪੀ ਚੰਦ ਭਾਰਗਵ]] ਸਨ। ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪਾਲ ਧਰਮਵੀਰ ਸਨ। ਇਸ ਵਿਚ 17 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੇ 83 ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਸਨ। ਨਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਕਰੋੜ, 11 ਲੱਖ, 47 ਹਜ਼ਾਰ 54 ਸੀ ਅਤੇ ਰਕਬਾ 50,225 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਆਬਾਦੀ 56% ਸੀ। 1967 ਦੀਆਂ ਅਸੈਂਬਲੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ, 104 ਹਲਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ 62 ਤੇ 1969 ਵਿਚ 81 ਸਿੱਖ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਨਵੰਬਰ, 1966 ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ। ===ਮਨੋਰੰਜਨ=== ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨ ਘੱਟ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਹੀ ਉਧਰ ਨੂੰ ਮੁਹਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਸਿਊਣ ਦੇ ਦੇਣੇ। ਹਰੇਕ ਲਈ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀ ਚਾਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਪਿੰਡ ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਲੱਗਣਾ ਤਾਂ ਕਈ-ਕਈ ਪਿੰਡ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਨੇ ਮੇਲੇ ਵਾਸਤੇ ਪੈਸੇ ਜੋੜਨੇ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੰਗਾਂ ਲੈਣੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। [[ਤੁਰਲੇ ਵਾਲੀ ਪੱਗ]] ਤੇ ਫੱਬਵੇਂ ਕੁੜਤੇ ਚਾਦਰੇ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਵੇਖਣਾ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਫੁਲਕਾਰੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਹੇੜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੇੜਾਂ ‘ਚ ਮੇਲਾ ਦੇਖਣ ਆਉਣਾ। ਉਹ ਮਦਾਰੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਘੋਲ। ਉਹ ਹਾਜ਼ਮੇ 'ਚ ਰਹੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੁੱਸਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸੌ ਸਾਲ ਦਾ ਬਾਬਾ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ‘ਚ ਗੇੜਾ ਲਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੇਰ ਦੋ ਸੇਰ ਦੁੱਧ ਡੀਕ ਲਾ ਕੇ ਪੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕਿਲੋ-ਕਿਲੋ ਬੇਸਣ ਖਾ ਜਾਂਦੇ। ਦੁੱਧ ‘ਚ ਘਿਉ ਪਾ ਕੇ ਪੀਂਦੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨੋਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਨਹੀਂ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। == ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Assembly_09.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀ ਇਮਾਰਤ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਰਾਜ ਕੋਲ ਇੱਕ ਸੰਸਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਰਾਜ [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ|ਗਵਰਨਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਿਆਦ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]], ਇਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ 117 ਮੈਂਬਰ ਸਿੰਗਲ-ਸੀਟ ਹਲਕਿਆਂ ਤੋਂ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://www.punjabassembly.nic.in/index.php/about-vidhan-sabha|title=About Vidhan Sabha|website=punjabassembly.nic.in|access-date=7 October 2019}}</ref> ਮੌਜੂਦਾ ਸਰਕਾਰ [[ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2022|2022 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] ਨੇ 117 ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 92 ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ [[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ 22 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਹੈ, ਜੋ ਕਿ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇੱਕ [[ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਾਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦੇਸ|ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਸ਼ਾਖਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈਕੋਰਟ|ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|title=Jurisdiction and Seats of Indian High Courts|publisher=Eastern Book Company|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510190512/http://www.ebc-india.com/lawyer/hcourts.htm|archive-date=10 May 2008|access-date=12 May 2008}}</ref> ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਹਨ [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ (ਪੰਜਾਬ)|ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]], ਇੱਕ ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ ਤੋਂ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਪਾਰਟੀ, [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]], ਇੱਕ [[ਸਿੱਖ]] [[ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਰਾਜਨੀਤੀ|ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ]] [[ਪੰਜਾਬੀਅਤ]] ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ]], ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ|ਕੇਂਦਰਵਾਦੀ]] [[ਵੱਡਾ ਤੰਬੂ|ਆਲ]] ਪਾਰਟੀ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Kumar|first=Ashutosh|date=2004|title=Electoral Politics in Punjab: Study of Akali Dal|journal=Economic and Political Weekly|volume=39|issue=14/15|pages=1515–1520|issn=0012-9976|jstor=4414869}}</ref> ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1950 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਠ ਵਾਰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸ਼ਨ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ]] ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ 3,510 ਦਿਨ, ਜੋ ਕਿ ਲਗਭਗ 10 ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਿਚ ਸੀ। ਪੰਜਾਬ 1987 ਤੋਂ 1992 ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ। ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ [[ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਸਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਦਿਨਕਰ ਗੁਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ,<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/dinkar-gupta-appointed-new-dgp-of-punjab/articleshow/67881667.cms|title=DGP Punjab: Dinkar Gupta appointed new DGP of Punjab {{!}} Chandigarh News - Times of India|last=Verma|first=Sanjeev|date=7 February 2019|work=The Times of India|access-date=2 November 2019|language=en}}</ref> ਅਤੇ 70,000 ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਐਸਐਸਪੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ 26 ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਖੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਲਿਸ ਕਮਿਸ਼ਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == [[ਪੰਜਾਬ]] ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰਕਬਾ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਃ ਮੀਃ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ (latitudes) 29.30° ਤੋਂ 32.32° ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਰੇਖਾਂਸ਼ (longitudes) 73.55° ਤੋਂ 76.50° ਪੂਰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ">[http://www.sabhyachar.com/geoinfo.php ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਰੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306114318/http://sabhyachar.com/geoinfo.php |date=2016-03-06 }} sabhyachar.com</ref> ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ]] ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ===ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ=== ਪੰਜਾਬ ਦੂਜੀ, ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਚੌਥੀ [[ਭੂਚਾਲ]] ਜੋਨਾਂ ਹੇਠ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਜੋਨ ਧੀਮੇ, ਤੀਜੀ ਮੱਠੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਜ਼ੋਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਜਲਗਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀ ਥਾਵਾਂ == ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰ-ਭੂਮੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਕੁਝ ਕੁ ਹਨ: #[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ 'ਚ ਹਰੀਕੇ ਵਿਖੇ [[ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਣ]] ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥ #[[ਕਾਂਝਲੀ ਜਲਗਾਹ|ਕਾਂਝਲੀ]] ਤਰ-ਭੂਮੀ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਕਪੂਰਥਲਾ ਸਤਲੁਜ ਵਾਟਰ ਬਾਡੀ ਤਰ-ਭੂਮੀ- [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਰੋਪੜ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਪਾਰਕ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਰੂਪਨਗਰ]] #ਛੱਤਬੀੜ- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਸ ਏ ਐਸ ਨਗਰ ,[[ਮੋਹਾਲੀ]] #ਬਾਨਸਰ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਸੰਗਰੂਰ]] #ਆਮ ਖ਼ਾਸ ਬਾਗ਼ (ਸਰਹੰਦ)- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] #ਰਾਮ ਬਾਗ਼ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] #ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] #ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਬਾਗ਼- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਪਟਿਆਲਾ]] #ਬੀੜ ਤਲਾਬ -ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]] <ref>{{cite web|url=http://www.india-travel-information.com/india-information/Indian-States/Punjab/333-Flora-And-Fauna.html|title=Indian States : Punjab :: Flora And Fauna|publisher=India Travel Information|date=|accessdate=2010-07-18}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲਿਆਂ , ਚੋਂਆਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ [[ਛੱਪੜ|ਛੱਪੜਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਸਥਾਨਕ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ [[ਮਗਰਮੱਛ]] ਵੀ ਆਮ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਰੇਸ਼ਮ]] ਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਾਚ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਧੂਮੱਖੀ ਪਾਲਣ ਨਾਲ [[ਮੋਮ]] ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਊਠ]] ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀਆਂ ਚਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਵੱਗ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="sadapunjab.com">{{cite web|url=http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|title=Climate And Resources In Punjab|publisher=Sadapunjab.com|accessdate=2010-07-18|archive-date=2010-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223192003/http://www.sadapunjab.com/cv/Literature_On_Punjab/PUNJAB/Climate_And_Resources_In_Punjab/index0.html|dead-url=yes}}</ref> ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ 'ਚ ਘੋੜੇ ਵੀ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਜਗ੍ਹਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਸੱਪ ਕੋਬਰਾ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਸਤਨਧਾਰੀ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਊਦਬਿਲਾਵ, ਜੰਗਲੀ ਸੂਰ, ਚਮਗਾਦੜ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੇ, ਕਾਟੋ, ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਨਿਉਲੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਫ਼ਸਲੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਪਣਾਉਣ ਕਾਰਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਰਗੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਣੀ ਮੰਗਦੀ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖੇਤੀ ਵਾਸਤੇ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ 14 ਲੱਖ ਟਿਊੁਬਵੈੱਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੇਰੋਕ ਖਿਚਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਕੁਸ਼ਲ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਤਹਿ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%96%E0%A9%87%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%B5%E0%A9%B0%E0%A8%A8%E0%A8%A4%E0%A8%BE-%E0%A8%B2%E0%A8%88-%E0%A8%AC%E0%A8%A3%E0%A9%87-%E0%A8%A0%E0%A9%8B/|title=ਖੇਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਲਈ ਬਣੇ ਠੋਸ ਨੀਤੀ|date=2018-07-30|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-01|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਰਾਜਸੀ ਪੰਛੀ [[ਬਾਜ਼|ਬਾਜ]] <ref>{{cite web|url=http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|title=Panjab Tourism, General Information|accessdate=2010-11-09|archive-date=2010-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20101126233343/http://www.punjabtourism.in/geninfo.html|url-status=dead}}</ref>, ਰਾਜਸੀ ਪਸ਼ੂ [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ]] ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਰੁੱਖ [[ਟਾਹਲੀ]] ਹੈ। ==ਪੌਣਪਾਣੀ== [[File:Punjab Monsoon.jpg|thumb|[[ਪੰਜਾਬ|ਮਾਨਸੂਨ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼]]]] [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਮੌਸਮੀ ਲੱਛਣ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ ਵਾਲੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਲਾਨਾ ਤਾਪਮਾਨ -4 ਤੋਂ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਿਮਾਲਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਵਸੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਇਲਾਕੇ'ਚ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਹੋਰ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਘੱਟ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ({{convert|0.2|C|F}}) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ {{convert|0.5|C|F}} ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਿਹਾ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ {{convert|5|C|F}} ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|27|C|F}} ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ {{convert|21|C|F}} ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਔਸਤ ਮਾਸਿਕ ਤਾਪਮਾਨ ਸੀਮਾ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ {{convert|9|C|F}} ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ {{convert|18|C|F}} ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="auto" /> {{Climate chart|Amritsar|3.8|17.7|27.1|6.7|21.7|39.8|11.2|27.0|32.6|16.6|34.4|21.9|21.9|39.4|20.8|24.7|38.9|80.9|25.7|35.0|181.6|25.3|34.1|168.9|22.7|33.9|90.7|16.4|32.0|12.3|9.4|27.0|5.8|4.6|20.9|6.8|float=left|clear=none}}{{Amritsar weatherbox}} {{Ludhiana weatherbox}} ===ਮੌਸਮ=== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਮੌਸਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: #ਗਰਮੀਆਂ (ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ), ਜਦੋਂ ਤਾਪਮਾਨ ੪੫ ਡਿਗਰੀ ਸੈ. ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। #ਮਾਨਸੂਨ (ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ), ਜਦੋਂ ਔਸਤਨ ਸਲਾਨਾ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਰਧ-ਪਹਾੜੀ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ੯੬ ਸੈ.ਮੀ. ਅਤੇ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ੪੬ ਸੈ.ਮੀ. ਹੁੰਦੀ ਹੈ। #ਸਰਦੀਆਂ(ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ), ਜਦੋਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ੦ ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ਭੂਗੋਲਿਕ ਜਾਣਕਾਰੀ" /> ===ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ=== ਇੱਥੇ ਮਾਰਚ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਲਾ ਬਦਲਦਾ ਮੌਸਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ==ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ== [[File:Blackbuck male female.jpg|thumb|ਨਰ ਅਤੇ ਮਾਦਾ ਕਾਲੇ ਹਿਰਨ]] === ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ === [[ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਖੇਤਰ ਪਸ਼ੂ-ਪੌਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ-ਦੇਸ਼ੀ ਜੋਨਾਂ 'ਚੋਂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ੁੱਲਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ 'ਚੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ੩੫੫, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਝਾੜਾਂ ਜਾਂ ਲਘੂ-ਝਾੜਾਂ ਦੀਆਂ 70, ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 19 ਅਤੇ ਵੱਟ-ਮਰੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ 21 ਕਿਸਮਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬੀਜਾਣੂ-ਦਾਈ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 31, ਨਾੜੀ-ਮੁਕਤ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ 27 ਅਤੇ ਨੰਗੇ ਬੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਦੀ 1 ਕਿਸਮ (ਪਾਈਨਸ ਰੌਕਸਬਰਗੀ) ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਭਿੰਨਤਾ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 396, ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀਆਂ 214, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 55, ਭੁਜੰਗਾਂ ਦੀਆਂ 20 ਅਤੇ ਸਤਨਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ 19 ਜਾਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>Jerath, Neelima, Puja & Jatinder Chadha (Editors), 2006. Biodiversity in the Shivalik Ecosystem of Punjab. [[Punjab State Council for Science and Technology]], Bishen Singh Mahendra Pal Singh, Dehradun.</ref> === ਕੁਦਰਤੀ ਜੰਗਲ === ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਦੇ ਆਈਆਰਐਸ ਰਿਸੋਰਸਸੈਟ -2 ਐਲਆਈਐਸਐਸ III ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕਵਰ 1,848.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਰਾਜ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 3.67% ਹੈ। ਆਈਐਸਐਫਆਰ 2017 ਵਿੱਚ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਿਛਲੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 11.63 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੰਗਲ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ [[ਰੂਪਨਗਰ]] ਦਾ ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਸਥਾਨ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਮੁਲਤਾਨ]] ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਤਮ ਅੰਬਾਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਈ ਫ਼ਲ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੰਤਰਾ, ਅਨਾਰ, ਸੇਬ, ਆੜੂ, ਅੰਜੀਰ, ਸ਼ਹਿਤੂਤ, ਬਿਲ, ਖ਼ੁਰਮਾਨੀ, ਬਦਾਮ ਅਤੇ ਬੇਰ ਵੀ ਭਰਪੂਰ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web|url=http://fsi.nic.in/isfr19/vol2/isfr-2019-vol-ii-punjab.pdf|title=ਫੋਰੈਸਟ ਸਰਵੇਖਣ|last=|first=|date=|website=Forest Survey of India|publisher=|access-date=2020-02-24}}</ref> == ਸੱਭਿਆਚਾਰ== [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਾਦਗੀ, ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਮੇਲੇ, ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਸਨ। ਲੋਕ ਰੱਜ ਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਸਾਦਾ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਪੂਰੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੀ ਘੜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਦੁਖ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਇਕ ਘਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਆਉਣਾ ਤਾਂ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੂਰੇ ਪਿੰਡ ‘ਚ ਏਕਤਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਦੁੱਧ ਪੀਂਦੇ ਸਨ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਚਰਖੇ ਕੱਤਦੀਆਂ, ਫੁਲਕਾਰੀ ਕੱਢਦੀਆਂ, ਮੱਖਣ ਰਿੜਕਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>https://www.punjabijagran.com/editorial/general-the-women-of-old-punjab-used-to-adorn-themselves-in-simplicity-in-the-present-era-pretentiousness-has-become-dominant-9157293.html</ref> ਹਰੇਕ ਘਰ ‘ਚ ਮੱਝਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਸ ‘ਚ ਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਛੋਲੇ ਤੇ ਦਾਣੇ ਦਿੰਦਾ। ਸਫਾਈ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। == ਜਨਸੰਖਿਆ == ===ਅਬਾਦੀ ਅੰਕੜੇ=== 2011 ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀ ਕੁੱਲ ਅਬਾਦੀ 2,77,43,338 ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦਾ 2.29% ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,46,39,465 ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 1,31,03,873 ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/stock/profiles/en/IND003_Punjab.pdf|title=Punjab Profile|last=|first=|date=|website=Census info India|publisher=|access-date=2020-03-05}}</ref> ਹਾਲੀਆ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੂਬਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਓੜੀਸਾ, ਬਿਹਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੋਂ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ 15-20% ਅਬਾਦੀ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਆਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 75.84% ਹੈ: ਪੁਰਸ਼ ਸਾਖਰਤਾ 80.44% ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਾਖਰਤਾ 70.73% ਹੈ। ਅਬਾਦੀ ਦੇ ਅਧਾਰ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ [[ਬਰਨਾਲਾ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ 550 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ ਹੈ। ਜਨਸੰਖਿਆ ਘਣਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਲ੍ਹਾ [[ਮੁਕਤਸਰ]] ਹੈ। ਖੇਤਰਫ਼ਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਲੁਧਿਆਣਾ]] ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਮੋਹਾਲੀ]] ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦੀ ਸੂਚੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ :- {|class="sortable wikitable" style="text-align:center;font-size: 9pt" |- !rowspan="1"|ਰੈਕ !width="150" rowspan="1"| ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ !rowspan="1"|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਆਬਾਦੀ 2011 !rowspan="1"|ਮਰਦ !rowspan="1"|ਔਰਤਾਂ !width="90" rowspan="1"|ਅਬਾਦੀ<br/> 6 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ !width="90" rowspan="1"|ਸ਼ਾਖਰਤਾ ਦਰ !ਹਵਾਲਾ |- |align="right"|1 |align=left|[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |align="right"|1,867,816 |align="right"|1,630,923 |384,114 |82.20 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/594-ludhiana.html|title=Ludhiana District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|2 |align=left|[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |align="right"|1,318,408 |align="right"|1,172,248 |281,795 |76.27 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/602-amritsar.html|title=Amritsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|3 |align=left|[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |align="right"|1,145,211 |align="right"|1,048,379 |226,302 |82.48 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/590-jalandhar.html|title=Jalandhar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|4 |align=left|[[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |1,895,686 |align="right"|1,002,522 |align="right"|893,164 |212,892 |75.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/601-patiala.html|title=Patiala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|5 |align=left|[[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |align="right"|743,197 |align="right"|645,328 |151,145 |68.28 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/599-bathinda.html|title=Bathinda District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|6 |align=left|[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |612,310 |align="right"|313,291 |align="right"|299,019 |62,719 |79.78 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/592-shahid-bhagat-singh-nagar.html|title=Shahid Bhagat Singh Nagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|7 |align=left|[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |align="right"|809,057 |align="right"|777,568 |168,331 |84.59 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/591-hoshiarpur.html|title=Hoshiarpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |8 | align="left" |[[ਮੋਗਾ]] | 995,746 | align="right" |525,920 | align="right" |469,826 |107,336 |70.68 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/595-moga.html|title=Moga District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |9 | align="left" |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] | 901,896 | align="right" |475,622 | align="right" |426,274 |104,419 |65.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/597-muktsar.html|title=Muktsar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |align="right"|10 |align=left|[[ਬਰਨਾਲਾ]] |595,527 |align="right"|317,522 |align="right"|278,005 |64,987 |67.82 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/607-barnala.html|title=Barnala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |11 | align="left" |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] | 2,029,074 | align="right" |1,071,637 | align="right" |957,437 |248,103 |68.92 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/596-firozpur.html|title=Firozpur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- | align="right" |12 | align="left" |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | 815,168 | align="right" |426,311 | align="right" |388,857 |86,025 |79.07 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/589-kapurthala.html|title=Kapurthala District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |13 |align="left"|[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |2,298,323 |1,212,617 |1,085,706 |253,579 |79.95 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/588-gurdaspur.html|title=Gurdaspur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |14 |align="left"|[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,655,169 |878,029 |777,140 |181,334 |67.99 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/606-sangrur.html|title=Sangrur District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |15 |align="left"|[[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |320,795 |279,368 |63,271 |79.35 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/593-fatehgarh-sahib.html|title=Fatehgarh Sahib District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |16 |align="left"|[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |326,671 |290,837 |69,311 |69.55 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/598-faridkot.html|title=Faridkot District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |17 |align="left"|[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |408,732 |361,019 |84,763 |61.83 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/600-mansa.html|title=Mansa District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |18 |align="left"|[[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |357,485 |327,142 |72,926 |82.19 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/604-rupnagar.html|title=Rupnagar District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |19 |align="left"|[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |589,369 |530,258 |137,223 |67.81 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/603-tarn-taran.html|title=Tarn Taran District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |20 |align="left"|[[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |529,253 |465,375 |115,644 |83.80 |<ref>{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/census/district/605-mohali.html|title=Mohali (Sahibzada Ajit Singh Nagar) District Population Census 2011-2020, Punjab literacy sex ratio and density|website=www.census2011.co.in|access-date=2020-03-05}}</ref> |- |} ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੂਬਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੀ ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਹੈ। ਤਕਰੀਬਨ 66% ਅਬਾਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 34% ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਬੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 1000 ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਿਰਫ਼ 895 ਇਸਤਰੀਆਂ ਹਨ। === ਧਰਮ === [[File:Amritsar Golden Temple 3.JPG|thumb|ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਰਮ [[ਸਿੱਖ]] ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ 57.69% ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਧਰਮ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਬਾਦੀ ਦਾ 38.49% ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਇੱਥੇ [[ਇਸਲਾਮ]] (1.57%), [[ਇਸਾਈ ਧਰਮ|ਇਸਾਈਅਤ]] (1.2%), [[ਬੁੱਧ ਧਰਮ|ਬੁੱਧ]] (0.2%) ਅਤੇ [[ਜੈਨ ਧਰਮ|ਜੈਨ]] (0.2%) ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੰਜ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ, [[ਪਠਾਨਕੋਟ]], [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]]। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੰਦੂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਦੋਆਬਾ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ]] ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕੋ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ (54.50%)।<ref>{{Cite web |title=Malerkotla City Population 2026 {{!}} Literacy and Hindu Muslim Population |url=https://www.census2011.co.in/census/city/20-malerkotla.html |access-date=2026-01-05 |website=www.census2011.co.in}}</ref> [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜੇਹਾ ਜ਼ਿਲਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਸਾਈ 10% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ (10.44%)।<ref>http://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW03C-01%20MDDS.XLS</ref> ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੁਰਦੁਆਰਾ]] [[ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ]] ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸ੍ਰੀ [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]] ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ [[ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬਾਨ|ਪੰਜ ਤਖ਼ਤਾਂ]] ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਹਨ: [[ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ|ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ]], [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ]] ਅਤੇ [[ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ|ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]]। ਸਿੱਖ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਵਿਸਾਖੀ]], [[ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ]], [[ਗੁਰਪੁਰਬ]], [[ਦਿਵਾਲੀ]]) ਦੇ ਮੌਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ 'ਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਰ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਬਨਾਵਟ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ===ਭਾਸ਼ਾ=== ਪੰਜਾਬੀ, ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਕਿ [[ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ|ਗੁਰਮੁਖੀ]] ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜ-ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>[http://www.indiasite.com/language/punjabi.html Punjabi Language, official Language of Punjab, Regional Languages of Punjab] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924034446/http://www.indiasite.com/language/punjabi.html |date=2015-09-24 }}. Indiasite.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਵਾਸ <ref>[http://www.apnaorg.com/articles/articledawn/ Punjabi in North America]. Apnaorg.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਅਤੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗੀਤ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਦਾ ਝੁਕਾਅ ਵੀ ਆਮ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਹਰਿਆਣਾ]],<ref>[http://www.dnaindia.com/india/report_punjabi-edges-out-tamil-in-haryana_1356124 Punjabi edges out Tamil in Haryana – India – DNA]. Dnaindia.com (2010-03-07). Retrieved on 2012-01-18.</ref> [[ਦਿੱਲੀ]] ਅਤੇ [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ <ref>[http://www.publications.parliament.uk/pa/cm199900/cmhansrd/vo000307/halltext/00307h02.htm House of Commons Hansard Debates for 7 Mar 2000 (pt 2)]. Publications.parliament.uk (2000-03-07). Retrieved on 2012-01-18. []</ref> ਅਤੇ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/Punjabi_is_Canadas_4th_most_top_language/articleshow/2782138.cms | work=The Times Of India | title=Punjabi is 4th most spoken language in Canada – Times Of India}}</ref> ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਅਤੇ [[ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। <ref name="languages.iloveindia.com">[http://languages.iloveindia.com/punjabi.html Punjabi Language, Gurmukhi , Punjabi Literature, History Of Punjabi Language, State Language Of Punjab]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Languages.iloveindia.com. Retrieved on 2012-01-18.</ref> ਇਸਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਪ-ਬੋਲੀਆਂ [[ਮਾਝੀ]], [[ਮਲਵਈ]], [[ਦੁਆਬੀ]] ਅਤੇ [[ਪੁਆਧੀ]] ਹਨ। <ref name="languages.iloveindia.com"/> ==ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲ੍ਹੇ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width="98%" |- ! width=2% |# ! width=14% |ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ! width=14% |ਜਨਸੰਖਿਆ (2011) ! width=14% |ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |- |1 | [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |2,490,656 |2,673 |- |2 |[[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] |5,95527 |1,423 |- |3 | [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] |1,388,525 |3,355 |- |4 |[[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |825,629 |2,190 |- |5 | [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] |1,180,483 |3113 |- |6 |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |617,508 |1,472 |- |7 |[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |600,163 |1,180 |- |8 | [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |1,621,725 |2,610 |- |9 |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |1,586,625 |3,397 |- |10 |[[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] |2,193,590 |2,625 |- |11 |[[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] |815,168 |1,646 |- |12 |[[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |3,498,739 |3,744 |- |13 |[[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] |429,754 |837 |- |14 |[[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] |769,751 |2,174 |- |15 |[[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] |901,896 |2,596 |- |16 |[[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] |995,746 |2,235 |- |17 | [[ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ]] |994,628 |1,188 |- |18 |[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] |626,154 |929 |- |19 | [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] |2,892,282 |3,175 |- |20 | [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] |684,627 |1,400 |- |21 |[[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] |1,203,153 |2,848 |- |22 |[[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] |612,310 |1,283 |- |23 |[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] |1,119,627 |2,414 |} == ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ == ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ- * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] * [[ਪਠਾਨਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ==ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ== ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4 ਜਿਲ੍ਹੇ ਹਨ- * [[ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਨਵਾਂਸਹਿਰ (ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ)]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] ==ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ== ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ - ਮਾਲਵਾ - ਸਤਲੁਜ ਤੇ ਘੱਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। * [[ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] * [[ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * [[ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਗਾ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] * [[ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ) * [[ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] == ਆਰਥਿਕਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ੇਤੀਬਾੜੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁਲ ਵਾਹੀਯੋਗ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ 98.8% ਖੇਤਰ ਉਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 2003-04 ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੱਧਰੀ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 2 ਲੱਖ 3 ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ। "ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਐਗਰੋ-ਇੰਡਸਟ੍ਰੀਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ" (P.A.I.C) ਰਾਜ ਵਿਚ ਖੇਤੀ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਇੰਫੋਟੈੱਕ (Punjab Info‌ Tech) ਰਾਜ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਆਧਰਿਤ ਸਨਅਤਾਂ ਦੀ ਏਜੰਸੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿਚ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਪਰ ਲਾਲ ਫੀਤਾਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ, ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਘੜਮੱਸ, ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਪੌਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਨ-ਮਾਲ ਲਈ ਜੋਖ਼ਿਮ ਆਦਿ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਨਅਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਰੋੜਾ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/07/%E0%A8%B8%E0%A8%A8%E0%A8%85%E0%A8%A4%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%B0%E0%A8%A8-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%B9-%E0%A8%95%E0%A8%BF%E0%A8%89%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A9%88/|title=ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੈ ਸਕਿਆ ਪੰਜਾਬ?|last=ਨਿਰਮਲ ਸੰਧੂ|first=|date=2018-07-20|work=ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ|access-date=2018-08-10|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਲੋਕ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ ਅਤੇ [[ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 117 ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 7 ਹਨ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀਟਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- * '''ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਾਨਸਾ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਾਨਸਾ]] 2. [[ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸਰਦੂਲਗੜ੍ਹ]] 3. [[ਬੁਢਲਾਡਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੁਢਲਾਡਾ]] * '''ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 6 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 2. [[ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਠਿੰਡਾ ਸ਼ਹਿਰੀ]] 3. [[ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁੱਚੋ ਮੰਡੀ]] 4. [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] 5. [[ਮੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੌੜ]] 6. [[ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ]] * '''ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟਾਂ 4 ਹਨ-''' 1. [[ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਘਾ ਪੁਰਾਣਾ]] 2. [[ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ]] 3. [[ਮੋਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੋਗਾ]] 4. [[ਧਰਮਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧਰਮਕੋਟ]] * '''ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ]] 2. [[ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਕੋਟਕਪੂਰਾ]] 3. [[ਜੈਤੋ (ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਜੈਤੋ]] * '''ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ]] 2. [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦਿਹਾਤੀ]] 3. [[ਜ਼ੀਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜ਼ੀਰਾ]] 4. [[ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਗੁਰੂ ਹਰ ਸਹਾਏ]] * '''ਮੁਕਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮੁਕਤਸਰ]] 2. [[ਲੰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲੰਬੀ]] 3. [[ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ]] 4. [[ਮਲੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੋਟ]] * '''ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਜਲਾਲਾਬਾਦ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲਾਲਾਬਾਦ]] 2. [[ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ]] 3. [[ਅਬੋਹਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਬੋਹਰ]] 4. [[ਬੱਲੂਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਲੂਆਣਾ]] * '''ਬਰਨਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਬਰਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਰਨਾਲਾ]] 2. [[ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਮਹਿਲ ਕਲਾਂ]] 3. [[ਭਦੌੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭਦੌੜ]] * '''ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 5 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਸੰਗਰੂਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੰਗਰੂਰ]] 2. [[ਸੁਨਾਮ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਸੁਨਾਮ]] 3. [[ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਿੜ੍ਹਬਾ]] 4. [[ਲਹਿਰਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਲਹਿਰਾ]] 5. [[ਧੂਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਧੂਰੀ]] * '''ਪਟਿਆਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 8 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਪਟਿਆਲਾ]] 2. [[ਨਾਭਾ]] 3. [[ਸਮਾਣਾ]] 4. [[ਘਨੌਰ]] 5. [[ਰਾਜਪੁਰਾ]] 6. [[ਪਟਿਆਲਾ ਦੇਹਾਤੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਟਿਆਲਾ ਦਿਹਾਤੀ]] 7. [[ਸਨੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਨੌਰ]] 8. [[ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ੁਤਰਾਣਾ]] * '''ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਡੇਰਾ ਬਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਸੀ]] 2. [[ਖਰੜ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਖਰੜ]] 3. [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਮੋਹਾਲੀ]] * '''ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ]] 2. [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਰੂਪਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰੂਪਨਗਰ]] * '''ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸੀਟਾਂ 3 ਹਨ-''' 1. [[ਅਮਲੋਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਲੋਹ]] 2. [[ਬਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੱਸੀ ਪਠਾਣਾਂ]] 3. [[ਫਤਹਿਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * '''ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 14 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੂਰਬੀ]] 2. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੱਖਣੀ]] 4. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੈਂਟਰਲ]] 5. [[ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਲੁਧਿਆਣਾ ਉੱਤਰੀ]] 6. [[ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਾਹਨੇਵਾਲ]] 7. [[ਪਾਇਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਾਇਲ]] 8. [[ਦਾਖਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਾਖਾ]] 9. [[ਖੰਨਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੰਨਾ]] 10. [[ਸਮਰਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਮਰਾਲਾ]] 11. [[ਗਿੱਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗਿੱਲ]] 12. [[ਆਤਮ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਤਮ ਨਗਰ]] 13. [[ਰਾਏਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਏਕੋਟ]] 14. [[ਜਗਰਾਉਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਗਰਾਉਂ]] * '''ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 9 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਉੱਤਰੀ]] 2. [[ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਪੱਛਮੀ]] 3. [[ਜਲੰਧਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਸੈਂਟਰਲ]] 4. [[ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜਲੰਧਰ ਕੈਂਟ]] 5. [[ਸ਼ਾਹਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਹਕੋਟ]] 6. [[ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਰਤਾਰਪੁਰ]] 7. [[ਫਿਲੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਿਲੌਰ]] 8. [[ਨਕੋਦਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਨਕੋਦਰ]] 9. [[ਆਦਮਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਆਦਮਪੁਰ]] * '''ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] 2. [[ਕਾਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਾਦੀਆਂ]] 3.[[ਦੀਨਾ ਨਗਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦੀਨਾਨਗਰ]] 4.[[ਬਟਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਟਾਲਾ]] 5.[[ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ੍ਰੀ ਹਰਗੋਬਿੰਦਪੁਰ]] 6.[[ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਚੂੜੀਆਂ|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਚੁੜੀਆਂ]] 7.[[ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] * '''ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 11 ਹਨ'''- 1.[[ਅਜਨਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਜਨਾਲਾ]] 2.[[ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਰਾਜਾ ਸਾਂਸੀ]] 3. [[ਮਜੀਠਾ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮਜੀਠਾ]] 4.[[ਜੰਡਿਆਲਾ ਗੁਰੂ ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਜੰਡਿਆਲਾ]] 5.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਉੱਤਰੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਉੱਤਰ]] 6.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਪੱਛਮੀ) ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੱਛਮੀ]] 7.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਬੀ]] 8 [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੱਖਣੀ]]9.[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕੇਂਦਰ]] 10. [[ਅਟਾਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਟਾਰੀ]] 11. [[ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ]] * '''ਤਰਨਤਾਰਨ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1.[[ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ|ਤਰਨਤਾਰਨ]] 2.[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] 3. [[ਖੇਮ ਕਰਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਖੇਮ ਕਰਨ]] 4.[[ਪੱਟੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪੱਟੀ]] * '''ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 7 ਹਨ'''- 1.[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] 2.[[ਚੱਬੇਵਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਚੱਬੇਵਾਲ]] 3. [[ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਮੁਕੇਰੀਆਂ]] 4. [[ਦਸੂਹਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਦਸੂਹਾ]] 5. [[ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਾਸੀ]] 6. ਉਰਮਾਰ 7. [[ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ]] * '''ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 4 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਭੁਲੱਥ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੁਲੱਥ]] 2. [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] 3. [[ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ]] 4. [[ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਫਗਵਾੜਾ]] * '''ਪਠਾਨਕੋਟ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਹਨ'''- 1.[[ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਪਠਾਨਕੋਟ]] 2. [[ਸੁਜਾਨਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸੁਜਾਨਪੁਰ]] 3. [[ਭੋਆ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਭੋਆ]] * '''ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 3 ਸੀਟਾਂ ਹਨ'''- 1. [[ਬੰਗਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬੰਗਾ]] 2. [[ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ|ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ]] 3. [[ਬਲਾਚੌਰ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਬਲਾਚੌਰ]] * '''ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀਆਂ 2 ਸੀਟਾਂ ਹਨ-''' 1. [[ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਹਲਕਾ|ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ]] 2.[[ਅਮਰਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਅਮਰਗੜ੍ਹ]] ==ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਸੀਟਾਂ== ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੀਆਂ ਕੁਲ੍ਹ 13 ਸੀਟਾਂ ਹਨ। * [[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]] * [[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] * [[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]] * [[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]] * [[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] * [[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]] * [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] * [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] * [[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] * [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] * [[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]] == ਸਾਖ਼ਰਤਾ == ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 75.84 ℅ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 80.44℅, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ 70.73℅ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਖ਼ਰਤਾ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਜਿਲ੍ਹੇ ਦੀ 84.6% ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ [[ਮਾਨਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਭਾਰਤ|ਮਾਨਸਾ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (61.8%) ਦੀ ਹੈ। ਹੇਠ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਟੇਬਲ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਲ 2011 ਦੇ ਸੈਨਸਸ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ।<ref>{{cite web | url=https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | title=Punjab Literacy Rate 2023 | access-date=2023-08-12 | archive-date=2023-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230701144320/https://www.indiacensus.net/states/punjab/literacy | url-status=dead }}</ref><ref name="auto1"/> {|class="wikitable sortable" |+ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਾਖ਼ਰਤਾ ਦਰ - ਸੈਨਸਸ 2011 !ਸਥਾਨ !ਜ਼ਿਲਾ !ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |- |1||ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ||84.59% |- |2||ਮੋਹਾਲੀ||83.80% |- |3||ਜਲੰਧਰ||82.48% |- |4||ਲੁਧਿਆਣਾ||82.20% |- |5||ਰੂਪਨਗਰ||82.19% |- |6||ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ||79.95% |- |7||ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ||79.78% |- |8||ਫ਼ਤਹਿਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ||79.35% |- |9||ਕਪੂਰਥਲਾ||79.07% |- |10||ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ||76.27% |- |11||ਪਟਿਆਲਾ||75.28% |- |12||ਮੋਗਾ||70.68% |- |13||ਫਰੀਦਕੋਟ||69.55% |- |14||ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ||68.92% |- |15||ਬਠਿੰਡਾ||68.28% |- |16||ਸੰਗਰੂਰ||67.99% |- |17||ਬਰਨਾਲਾ||67.82% |- |18||ਤਰਨ ਤਾਰਨ||67.81% |- |19||ਮੁਕਤਸਰ||65.81% |- |20||ਮਾਨਸਾ||61.83% |} == ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ== 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 1000 ਮਰਦਾਂ ਪਿੱਛੇ 893 ਔਰਤਾਂ ਹਨ। 0 ਤੋਂ 6 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ 846 ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਬਠਿੰਡਾ ਜਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਜ਼]] * [[ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਜ]] * [[ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist|2}} {{ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)}} {{ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] 0o2wmav621yaa9ou3us6spfhxkjz8pa 0 11982 841149 822652 2026-06-19T17:00:03Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Artistry and legacy" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357596505|Dilip Kumar]]" 841149 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ | image =Dilip Kumar 2006.jpg | caption = 1946 ਵਿੱਚ ਕੁਮਾਰ | other_names = | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸੁਫ ਖ਼ਾਨ | birth_date = {{birth date|1922|12|11|df=yes}} | death_date = {{death date and age|2021|7|7|1922|12|11|df=yes}} | birth_place = <!-- city, administrative region, country" (nothing below 'city'; no neighbourhoods or boroughs) -->[[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]], [[ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]<br>{{small|(ਹੁਣ [[ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]])}}<ref name="independent">{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/twitter-chief-hints-he-may-have-to-divulge-users-names-2289187.html|work=[[The Independent]] |location=UK |title=Twitter chief hints he may have to divulge users' names|date=May 26, 2011 |access-date=December 13, 2011 |first=Lewis |last=Smith}}</ref> | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ | resting_place = ਜੁਹੂ ਕਬਰਸਤਾਨ, ਮੁੰਬਈ<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dilip-kumar-laid-to-rest-at-juhu-qabrastan-1825000-2021-07-07|title=Dilip Kumar laid to rest at Juhu Qabrastan|publisher=India Today|access-date=9 July 2021|archive-date=8 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210708001330/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/dilip-kumar-laid-to-rest-at-juhu-qabrastan-1825000-2021-07-07|url-status=live}}</ref> | nationality = {{plainlist| *ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ (1922-1947) *ਭਾਰਤੀ (1947-2021) }} | occupation = {{hlist|ਅਦਾਕਾਰ|[[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]]}} | spouse = {{ubl | {{marriage|[[ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ]]|1966}} | {{marriage|ਆਸਮਾ ਰਹਿਮਾਨ|1981|1983|reason=divorced}} }} | relatives = | years_active = 1944–1999 | awards = {{ubl | ਸਰਵੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ (8 ਵਾਰ) | [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] (1994) }} | honours = {{ubl | [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] (1991) | [[ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] (1998) | [[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] (2015) }} | signature = Dilip Kumar signature.svg | signature_alt = ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਦਸਤਖਤ | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = [[ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ]], [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] | constituency = [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] | termstart = 3 ਅਪਰੈਲ 2000 | termend = 2 ਅਪਰੈਲ 2006 }} }} '''ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ''' (11 ਦਸੰਬਰ 1922 - 7 ਜੁਲਾਈ 2021) ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਸੋਗੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਟਰੈਜਡੀ ਕਿੰਗ<ref>{{cite news|title=Tragedy king Dilip Kumar turns 88|url=http://www.indianexpress.com/news/tragedy-king-dilip-Dilip-Kumar-turns-88/723390/|newspaper=[[The Indian Express]]|date=11 December 2010|accessdate=21 June 2012}}</ref> ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਰਬ-ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸੀ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਯੂਸੁਫ ਖ਼ਾਨ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਜਨਮ [[ਪੰਜਾਬ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਬਰਤਾਨਵੀ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ [[ਮੁੰਬਈ]] ਆ ਵਸੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕਰ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਛਾਣ ਮਿਲੇ। 1933 ਵਿਚ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਦੀ ਉਮਰ 44 ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਰਾ ਬਾਨੋ ਦੀ 22ਸੀ।{{ਸਰੋਤ ਚਾਹੀਦਾ}} 19੮੦ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਲਈ ਆਸਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਉਹ [[ਰਾਜ ਸਭਾ]] ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। == ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ == ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਆਮ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।<ref>{{Cite web |date=2021-07-07 |title=Remembering Dilip Kumar: 7 evergreen classics that made him the 'Original King' of Hindi cinema |url=https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/remembering-dilip-kumar-7-evergreen-classics-that-made-him-the-original-king-of-hindi-cinema-1005774.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713232313/https://www.deccanherald.com/entertainment/entertainment-news/remembering-dilip-kumar-7-evergreen-classics-that-made-him-the-original-king-of-hindi-cinema-1005774.html |archive-date=13 July 2021 |access-date=2021-07-13 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਮਹਾਨ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਿਨੇਮਾ|ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]] ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀਡ਼੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੰਚ [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ]], [[ਮਨੋਜ ਕੁਮਾਰ]], [[ਧਰਮਿੰਦਰ]], [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]], [[ਸ਼ਾਹ ਰੁਖ਼ ਖ਼ਾਨ|ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ]], [[ਕਮਲ ਹਸਨ|ਕਮਲ ਹਾਸਨ]], [[ਮਾਮੂਟੀ|ਮਮੂਟੀ]], [[ਆਮਿਰ ਖ਼ਾਨ|ਆਮਿਰ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਨਸੀਰੁੱਦੀਨ ਸ਼ਾਹ|ਨਸੀਰੂਦੀਨ ਸ਼ਾਹ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":1">{{Cite web |last=Mazumder |first=Ranjib |date=2015-12-11 |title=Before Brando, There Was Dilip Kumar |url=https://www.thequint.com/entertainment/before-brando-there-was-dilip-kumar |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210726201214/https://www.thequint.com/entertainment/before-brando-there-was-dilip-kumar |archive-date=26 July 2021 |access-date=2021-07-26 |website=TheQuint |language=en}}</ref> ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਸਕੂਲ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਸੱਤਿਆਜੀਤ ਰੇ]] ਦੁਆਰਾ ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ "''ਅੰਤਮ ਵਿਧੀ ਅਭਿਨੇਤਾ''" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2012-02-08 |title=The Hindu : Arts / Magazine: Unmatched innings |url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article597902.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208164035/http://www.thehindu.com/arts/magazine/article597902.ece |archive-date=2012-02-08 |access-date=2021-07-26 |website=[[The Hindu]]}}</ref> "ਤ੍ਰਿਏਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ-ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਿਕਡ਼ੀ" ([[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਦੇਵ ਅਨੰਦ|ਦੇਵ ਆਨੰਦ]] ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ "''ਅਭਿਨੈ ਸਮਰਾਟ''" (ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ "ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸਮਰਾਟ") ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/legendary-trio-of-dilip-kumar-raj-kapoor-and-dev-anand-make-a-comeback-via-karismas-instagram-2481479|title="Legendary Trio" Of Dilip Kumar, Raj Kapoor And Dev Anand Make A Comeback Via Karisma's Instagram|last=Basu|first=Nilanjana|work=NDTV|access-date=27 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217130119/https://www.ndtv.com/entertainment/legendary-trio-of-dilip-kumar-raj-kapoor-and-dev-anand-make-a-comeback-via-karismas-instagram-2481479|archive-date=17 February 2022}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਨਾਟਕੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "ਟ੍ਰੈਜੇਡੀ ਕਿੰਗ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਡਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕਡੜ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ "ਦਿ ਫਸਟ ਖਾਨ" ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="indianexpress">{{Cite web |date=11 December 2016 |title=Happy Birthday Dilip Kumar: As Dilip Kumar turns 94, a look at his titanic reputation as India's finest method actor |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dilip-kumar-happy-birthday-turns-94-a-look-at-his-journey-india-first-method-actor-4420625/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321214400/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dilip-kumar-happy-birthday-turns-94-a-look-at-his-journey-india-first-method-actor-4420625/ |archive-date=21 March 2019 |access-date=21 March 2019 |website=Indianexpress.com}}</ref> ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ "''ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਕੋਹਿਨੂਰ''" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=7 July 2021 |title=Dilip Kumar last rites: The Kohinoor of Indian cinema laid to rest |url=https://www.etvbharat.com/english/national/sitara/cinema/dilip-kumar-last-rites-the-kohinoor-of-indian-cinema-laid-to-rest/na20210707173017208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022195848/https://www.etvbharat.com/english/national/sitara/cinema/dilip-kumar-last-rites-the-kohinoor-of-indian-cinema-laid-to-rest/na20210707173017208 |archive-date=22 October 2021 |access-date=2021-10-22 |website=ETV Bharat News}}</ref> ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਤਾਰੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਈਕਨ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤ ਵਾਲੇ ਅਦਾਕਾਰ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite web |last=Desk |first=Wion Photo |title=Remembering Dilip Kumar: The most iconic films of the megastar of Bollywood - Entertainment News |url=https://www.wionews.com/photos/rise-of-indias-first-super-star-dilip-kumar-from-mughal-e-azam-to-karma-386/amp |access-date=2022-11-01 |website=www.wionews.com}}</ref> ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਲਾਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ "ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/remembering-dilip-kumar-the-pole-star-of-the-golden-age-of-hindi-cinema/article35182969.ece|title=Dilip Kumar, the pole star of a golden age of Hindi cinema, no more|last=Kumar|first=Anuj|date=2021-07-07|work=The Hindu|access-date=2022-11-16|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ [[ਮੈਥਿਲੀ ਰਾਓ]] ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੌਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ==ਸਨਮਾਨ== 1980 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਸ਼ੇਰੀਫ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। 1994ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ]] ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦਾ ਸਰਵ ਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਸਨਮਾਨ [[ਨਿਸ਼ਾਨ-ਏ-ਇਮਤਿਆਜ਼]] ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਕੈਰੀਅਰ== ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ਜਵਾਰ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਸੀ, ਜੋ 1944 ਵਿੱਚ ਆਈ। 1949 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਵਾਈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਦਿਦਾਰ (1951) ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਸ (1955) ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਕਨੀਏ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਟਰੇਜੀਡੀ ਕਿੰਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। [[ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ (1960 ਫ਼ਿਲਮ)|ਮੁਗਲ-ਏ-ਆਜ਼ਮ]] (1960) ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਮੁਗਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ [[ਜਹਾਂਗੀਰ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿੱਟੀ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਸੀ, ਅਤੇ 2004 ਵਿੱਚ ਰੰਗੀਨ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਉਸਨੇ 1961 ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ - ਜਮਨਾ ਫਿਲਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਸੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। 1970, 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਘੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਿਲਮਾਂਸੀ: ਵਿਧਾਤਾ (1982), ਦੁਨੀਆ (1984), ਕਰਮਾ (1986), ਇੱਜਤਦਾਰ (1990) ਅਤੇ ਸੌਦਾਗਰ (1991)। 1998 ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਫਿਲਮ ਕਿਲਾ ਉਸਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਮੇਸ਼ ਸਿੱਪੀ ਦੀ ਫਿਲਮ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। == ਇਨਾਮ== ====[[ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਇਨਾਮ]]==== * [[1983]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਸ਼ਕਤੀ]] * [[1968]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਰਾਮ ਔਰ ਸ਼ਿਆਮ]] * [[1965]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਲੀਡਰ]] * [[1961]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਕੋਹਿਨੂਰ]] * [[1958]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਨਯਾ ਦੌਰ]] * [[1957]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਦੇਵਦਾਸ (1955 ਫ਼ਿਲਮ)|ਦੇਵਦਾਸ]] * [[1956]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਆਜਾਦ]] * [[1954]] - [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਦਾਕਾਰ ਇਨਾਮ]] - [[ਦਾਗ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Dilip Kumar|ਦਲੀਪ ਕੁਮਾਰ}} * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes}} * {{BH person}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1922]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2021]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] 0mu892mchfhizr2dbsknqlhbj6tkam7 0 16435 841210 836733 2026-06-20T05:52:57Z Jagmit Singh Brar 17898 841210 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ | Img = | Img_capt = | Img_size = | Background = solo_singer | Birth_name = ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ | Alias = | image = Debi Makhsuspuri.png | birth_date = {{birth date and age|1966|6|10|df=y}} | birth_place = ਮਖਸੂਸਪੁਰ, [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] | Origin = [[ਕੈਨੇਡਾ]] | instrument = | Genre = = [[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]], [[ਪੌਪ ਸੰਗੀਤ|ਪੌਪ]], [[ਕਵਿਤਾ]] | Occupation = [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਗੀਤ ਲੇਖਕ]], [[ਕਵੀ]] | years_active = 1994-ਹਾਲ, [[ਗੀਤਕਾਰ]] - 1986-ਹਾਲ | label = | associated_acts = [[ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ]], [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]], [[ਸਰਬਜੀਤ ਚੀਮਾ]], [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]], [[ਸੰਗਤਾਰ]], [[ਕਮਲ ਹੀਰ]], ਪ੍ਰਿੰਸ ਘੁੰਮਣ | website = {{URL|http://debimakhsoospuri.net/}} }} [[ਤਸਵੀਰ:Debi Makhsuspuri.jpg|thumb|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ 2026 ਵਿੱਚ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Debi Makhsoospuri.jpg|thumb|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ 2026 ਵਿੱਚ।]] '''ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Debi Makhsoospuri;''' [[ਜਨਮ ਨਾਮ|ਜਨਮ]]''': ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ'''; ਮਿਤੀ 10 ਜੂਨ 1966) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ [[ਗਾਇਕ]], [[ਗੀਤਕਾਰ]], [[ਸ਼ਾਇਰ|ਸ਼ਾਇਰ]] ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੁਰੁਆਤ ਵਿੱਚ ਗੀਤਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ ਗਾਇਕ [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਨੇ ਗਾਇਆ।<ref>{{Cite web |date=2012-07-05 |title=Debi Makhsoospuri Biography » 5abi Music |url=http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |access-date=2025-05-11 |website=web.archive.org |archive-date=2012-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705000426/http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |url-status=bot: unknown }}</ref><ref name="ps">{{cite web | url=http://www.punjabspider.com/resources/2784-Biography-famous-Punjabi-singer-Debi.aspx | title=Debi Makhsoospuri | publisher=[http://www.punjabspider.com PunjabSpider.com] | accessdate=ਨਵੰਬਰ 18, 2012}}</ref> ਉਦੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]], [[ਕਮਲ ਹੀਰ]], [[ਸਰਦੂਲ ਸਿਕੰਦਰ]], ਅਤੇ [[ਹੰਸ ਰਾਜ ਹੰਸ]] ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਜਦ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ" ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=2017-07-04 |title=Debi Makhsoospuri - Punjabi Singer, Songwriter, Poet |url=https://drytickets.com.au/celebrity/debi-makhsoospuri/#:~:text=He%20now%20lives%20in%20Canada,album%20Jad%20Maa%20Nayi%20Rehndi. |access-date=2025-05-11 |website=DryTickets.com.au |language=en}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਦੇਬੀ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਜਨਮ 10 ਜੂਨ 1966 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ [[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਖਸੂਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="pm">{{cite web |date=ਮਈ 2011 |title=Debi Makhsoospuri Biography |url=http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120705000426/http://www.5abimusic.com/2011/05/debi-makhsoospuri-biography.html |archive-date=2012-07-05 |accessdate=ਨਵੰਬਰ 18, 2012 |publisher=[http://www.5abimusic.com 5abiMusic.com] |dead-url=yes}}</ref> ਉਹ ਹੁਣ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਜਦ ਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ" 1994 ਵਿੱਚ ਆਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਦੱਸਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਓਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਾਹਿਰ ਲੁਧਿਆਣਵੀ]], [[ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ|ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਬਟਾਲਵੀ]], [[ਡਾ. ਜਗਤਾਰ]], ਅਤੇ [[ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ|ਡਾ, ਸੁਰਜੀਤ ਪਾਤਰ]] ਦੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਆਪਣੀ ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗੀਤ ਪਿਆਰ, ਦਿਲ ਟੁੱਟਣ, ਤਾਂਘ, ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਰੇਕ ਟੁਕੜਾ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲੱਭਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਪਹਿਲਾ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਗੀਤ ਗਾਇਕ [[ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ]] ਨੇ ਗਾਇਆ। ਗੀਤਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਜਿਆਦਾਤਰ [[ਮਨਮੋਹਨ ਵਾਰਿਸ]] ਅਤੇ [[ਕਮਲ ਹੀਰ]] ਲਈ ਗੀਤ ਲਿਖੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਖੁਦ ਗਾਇਕ ਵਜੋਂ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। == ਲਾਈਵ ਅਤੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਈਆਂ ਐਲਬਮਾਂ == ਉਸਨੇ 15 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਅਤੇ 6 ਲਾਈਵ ਐਲਬਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। * ਅੱਖੀਆਂ - 1998 * ਬੱਲੇ ਨੀ ਬੱਲੇ - 1999 * ਸਾਡੀ ਗਲੀ ਲੰਘਦੇ ਰਹੋ - 1999 * ਮੁਖੜੇ ਦਾ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ - 2001 * ਯਾਰਾਨੇ - 2003 * ਸੋਨੇ ਦਾ ਤਵੀਤ - 2004 * ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ - 2008 * ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ 17 - 2009 * ਮੈਨੁ ਮੇਰਾ ਮਾਲਕਾ - 2009 * ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਮਹਿੰਦੀ - 2009 * ਯੂਕੇ ਰੌਕਿੰਗ ਪਾਰਟੀ ਗਰੂਵ ਇਨ - 2009 * ਡੀਜੇ ਸਟਾਈਲ ਆਓ ਰੌਕ - 2009 * ਮਿਹਰਬਾਨੀ - 2011 * ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ - 2011 * ਮਹਿਬੂਬ - 2011 * ਦੇਬੀ ਦੀ ਯਾਦ: ਯਾਦਾਂ - 2012 * ਯਾਰਾਨੇ - 2012 * ਤੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ - 2013 * ਸਾਜਨਾ - 2014 * ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ - 2021 * ਅੱਖੀਆਂ ਡਾਕੇ ਮਾਰਦੀਆਂ - 2024 * ਮੁਹੱਬਤ - 2025<ref>{{Cite web |title=Debi Makhsoospuri |url=https://soundcloud.com/debimakhsoospuri/albums |access-date=2025-05-11 |website=SoundCloud |language=en}}</ref> === ਲਾਈਵ === * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 1 - 2004 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 2 - 2005 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 3 - 2007 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 4 - 2009 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 5 (ਸਲਾਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ) - 2013 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 6 - 2017 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 7 (ਦਿਲ ਦੀ ਦੌਲਤ) - 2020 * ਦੇਬੀ ਲਾਈਵ 8 (ਕਿੱਸੇ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ) - 2024 === ਸਿੰਗਲ ਗੀਤ === * ਤੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ (ਰਣਜੀਤ ਰਾਣਾ ਨਾਲ) - 2019 * ਕਵਿਤਾ - 2020 * ਹੁਸਨ - 2020 * ਝਾਂਜਰ - 2021 * ਪਾਰਟੀਸ਼ਨ 1947 (ਫੀਚਰ [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]]) - 2022<ref>{{Citation |title=Partition 1947 (Full Song) Debi Makhsoospuri Ft. Gurpreet Ghuggi |date=2021-08-17 |url=https://www.imdb.com/title/tt35317724/?ref_=mv_desc |type=Music |access-date=2025-05-11}}</ref> * ਅਹਿਸਾਨ - 2022 * ਪਿਤਾ - 2023 * ਆਪਾਂ ਵਿਛੜੇ - 2024 * ਜਵਾਨੀ ([[ਸੁਲਤਾਨ (ਰੈਪਰ)|ਸੁਲਤਾਨ]] ਨਾਲ) -2025 === ਫਿਲਮਾਂ === * ਸ਼ਾਇਰ (2024) (ਮਹਿਮਾਨ ਦਿੱਖ)<ref>{{Citation |last=Singh |first=Uday Pratap |title=Shayar |date=2024-04-19 |url=https://www.imdb.com/title/tt31228642/?ref_=nmbio_mbio |type=Drama |others=Praveen Kumar Aawara, Bunty Bains, Neeru Bajwa |publisher=Nagaada Film Studio, Neeru Bajwa Entertainment |access-date=2025-05-11}}</ref> * [[ਚਾਲੀ ਦਿਨ]] (2026) == ਕਿਤਾਬਾਂ == * ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਚਿਰਾਗ<ref>{{Cite web |title=Umidan De Chirag – Azaad Publications |url=https://azaadpublications.com/product/umidan-de-chirag/ |access-date=2025-05-11 |language=en-US |archive-date=2025-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712002001/https://azaadpublications.com/product/umidan-de-chirag/ |url-status=dead }}</ref> ਉੱਪਰ ਦੱਸੀ ਗਈ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਲਾਈਨਾਂ ਸ਼ਾਇਰੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ:<poem> ਕੀ ਕਹਿਣੇ ਮੇਰੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ.. ਤੇਰੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਲੇ ਨੇ.. ਦੁੱਖ ਆਪਣੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਦੇਵਾਂ.. ਮੈਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਪਾਲੇ ਨੇ.. !! </poem> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਾਇਰ]] tos50hwmrnoe21fs0had9cttd17514h 0 17048 841142 823873 2026-06-19T15:52:01Z Geoffroi 60728 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:31-primavera,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182..jpg]] → [[File:31-primavera,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg]] #6 841142 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = ਗੁਲਾਬ | image = Rosa rubiginosa 1.jpg | image_caption = "ਰੋਜ਼ਾ ਰੁਬੀਜੀਨੋਸਾ" | regnum = ਪੌਦਾ | unranked_divisio = ਐਂਜੀਓਸਪਰਮਸ | unranked_classis = ਯੂਡੀਕੋਟਸ | unranked_ordo = ਰੋਜ਼ੀਡਸ | ordo = ਰੋਜ਼ੇਲਸ | familia = ਰੋਸੇਸੀ | subfamilia = | genus = ਰੋਜ਼ਾ | genus_authority = | synonyms = | subdivision_ranks = | subdivision = }} '''ਗੁਲਾਬ''' ਇੱਕ ਸਦਾਬਹਾਰ, ਝਾੜੀਦਾਰ, ਰੋਜ਼ੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਾ ਜੀਨਸ ਦਾ ਇੱਕ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪੌਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਝਾੜੀਆਂ, ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਣੇ ਅਕਸਰ ਤਿੱਖੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟੇ ਤੋਂ ਗੁਲਾਬੀ, ਲਾਲ, ਸੰਤਰੇ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਯੂਰਪ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕਾ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਬ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮਹੱਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਕਾਰਣ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਪੌਦੇ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਖੇਪ, ਛੋਟੇ ਗੁਲਾਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਤ ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਾਈਬ੍ਰਿਡਾਈਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਗ ਦੇ ਗੁਲਾਬਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਬਨਸਪਤੀ ਵਿਗਿਆਨ == [[ਪੱਤਾ|ਪੱਤੇ]] ਤਣੇ 'ਤੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ 5 ਤੋਂ 15 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ (2.0 ਤੋਂ 5.9 ਇੰਚ) ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ ਸਟਿਪਿਊਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਬੇ, ਪਿੰਨੇਟ (ਪਿੰਨੇਟ ) ਵਿੱਚ; ਪੱਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਦਾਣਾਦਾਰ ਹਾਸ਼ੀਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਤਣੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੁਲਾਬ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਤੋਂ) ਸਦਾਬਹਾਰ ਜਾਂ ਲਗਭਗ ਇੰਨੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। === ਕੰਡੇ === ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਤਣੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਵਾਧੇ, ਭਾਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ "ਕੰਡੇ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਕਨੀਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਐਪੀਡਰਮਿਸ (ਤਣੇ ਦੇ ਟਿਸ਼ੂ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ) ਦੇ ਵਾਧੇ, ਅਸਲ ਕੰਡਿਆਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਜੋ ਕਿ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਤਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਕੰਡੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਾਤਰੀ-ਆਕਾਰ ਦੇ ਹੁੱਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਲਾਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਨਸਪਤੀ 'ਤੇ ਲਟਕਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਰੋਜ਼ਾ ਰੁਗੋਸਾ'' ਅਤੇ ''ਆਰ.'' ''ਪਿੰਪਿਨੇਲੀਫੋਲੀਆ'' ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਕੰਡੇ ਸੰਘਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ, ਪਰ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੀ [[ਰੇਤ|ਰੇਤ ਨੂੰ]] ਫਸਾਉਣ ਅਤੇ [[ਖੋਰ (ਧਰਤ ਵਿਗਿਆਨ)|ਕਟੌਤੀ ਨੂੰ]] ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ [[ਜੜ੍ਹ|ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੀ]] ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਅਨੁਕੂਲਤਾ (ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਤੱਟਵਰਤੀ ਰੇਤ ਦੇ ਟਿੱਬਿਆਂ 'ਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਗਦੀਆਂ ਹਨ)। ਕੰਡੇ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੁਲਾਬ ਅਕਸਰ [[Deer|ਹਿਰਨ]] ਦੁਆਰਾ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਵੈਸਟੀਜੀਅਲ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਬਿੰਦੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਕੋਲਡ ਸਪਰਿੰਗ ਹਾਰਬਰ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੇ ਪੌਦਾ ਜੈਨੇਟਿਕਸਿਸਟ ਜ਼ੈਕਰੀ ਲਿਪਮੈਨ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਕੰਡੇ LOG ਜੀਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Satterlee|first=J.W.|last2=Alonso|first2=D.|last3=Gramazio|first3=P.|date=2024|title=Convergent evolution of plant prickles by repeated gene co-option over deep time.|journal=Science|volume=385|issue=6708|page=1663|bibcode=2024Sci...385o1663S|doi=10.1126/science.ado1663|pmc=11305333|pmid=39088611}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2024/08/01/science/how-did-roses-get-their-thorns.html|title=How Did Roses Get Their Thorns?|last=Zimmer|first=Carl|date=August 1, 2024|work=The New York Times|access-date=1 September 2024}}</ref> ਗੁਲਾਬ ਵਿੱਚ LOG ਜੀਨ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਕੰਡੇ (ਵੱਡੇ ਕੰਡੇ) ਛੋਟੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਏ। {{Gallery|Rose Prickles.jpg|ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਕੰਡੇ|Roseleaves3800px.JPG|ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ|mode=packed}} === ਫੁੱਲ === ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੇ [[ਫੁੱਲ|ਫੁੱਲਾਂ]] ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੱਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ''ਰੋਜ਼ਾ ਓਮੀਏਨਸਿਸ'' ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾ ਸੇਰੀਸੀਆ'' ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਪੱਤੀ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੋਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿੱਟੀ ਜਾਂ ਗੁਲਾਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਲੀ ਜਾਂ ਲਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪੰਜ ਸੇਪਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਜਾਂ ਕੁਝ ''ਰੋਜ਼ਾ ਓਮੀਏਨਸਿਸ'' ਅਤੇ ''ਰੋਜ਼ਾ ਸੇਰੀਸੀਆ'' ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ)। ਇਹ ਉੱਪਰੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਬੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਲ ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਹਰੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗੀਨ ਪੱਤੀਆਂ ਧੁਰੇ 'ਤੇ ਮਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਬੰਡਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਤੀਆਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਫੈਲਦੇ ਹਨ;<ref name="AJB">{{Cite journal|last=Jackson|first=Gemma|date=October 1934|title=The morphology of the flowers of ''Rosa'' and certain cloesly related genera|url=https://bsapubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/j.1537-2197.1934.tb04973.x|journal=American Journal of Botany|volume=21|issue=8|pages=453–466|bibcode=1934AmJB...21..453J|doi=10.1002/j.1537-2197.1934.tb04973.x|url-access=subscription}}</ref> {{Reference page|458-459}}ਪੱਤੀਆਂ ਗਾਇਨੋਸੀਅਮ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਕੱਪ ਜਾਂ ਡਿਸਕ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।<ref name="AJB" /> {{Reference page|453}}ਕਈ ਸੁਪੀਰੀਅਰ ਅੰਡਕੋਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਐਚੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite book|location=Cambridge}}</ref> {{Gallery|Rose hip 02 ies.jpg|ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਗੁਲਾਬ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲੰਬਕਾਰੀ ਭਾਗ|Roses Boutons FR 2012.jpg|ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼|||A close-up of climbing roses.jpg|ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼|mode=packed}}<div class="mod-gallery mod-gallery-default mod-gallery-center"><div class="main"><div><gallery class="nochecker bordered-images whitebg" heights="180" mode="packed" widths="180"> Rose hip 02 ies.jpg|ਇੱਕ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਗੁਲਾਬ ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਦਾ ਲੰਬਕਾਰੀ ਭਾਗ Roses Boutons FR 2012.jpg|ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ A close-up of climbing roses.jpg|ਚੜ੍ਹਦੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ </gallery></div></div></div> == ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਗਿਆਨ == === ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ === ਜੰਗਲੀ ਗੁਲਾਬ ਕਈ ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੇਜ਼ਬਾਨ ਪੌਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੂਜੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਰੋਜ਼ੇਸੀ|ਰੋਸੇਸੀ]] ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਨਸਲਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ ਗੁਲਾਬ ਅਕਸਰ [[ਕੀਟ|ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ]], ਅਰੈਕਨੀਡ ਅਤੇ [[ਉੱਲੀ|ਫੰਗਲ]] ਕੀੜਿਆਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯਮਤ ਇਲਾਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭਦਾਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਗਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। == ਵਰਤੋਂ == * ਸਜਾਵਟੀ ਪੌਦਿਆਂ ਵਜੋਂ * ਗੁਲਦਸਤੇ * [[ਅਤਰ]] / ਇਤਰ * ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ * ਕਲਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਵਾਦ <gallery> ਤਸਵੀਰ:Rosa_sulfurea_001.JPG|''ਰੋਜ਼ਾ ਹੇਮਿਸਫੇਅਰਿਕਾ'' ਪਿਅਰੇ-ਜੋਸਫ ਰੇਡਾਊਟ (1759-1840) ਦੁਆਰਾ ਪਾਣੀ ਦਾ ਰੰਗ ਤਸਵੀਰ:Gulaab_Jamun_(homemade!)_bright.jpg|thumb|ਗੁਲਾਬ ਜਲ ਨਾਲ ਬਣਿਆ [[ਗੁਲਾਬ ਜਾਮਨ|ਗੁਲਾਬ ਜਾਮੁਨ]] ਤਸਵੀਰ:Rosa_rubiginosa_hips.jpg|''ਰੋਜ਼ਾ ਰੁਬੀਜੀਨੋਸਾ'' ਕੁੱਲ੍ਹੇ ਤਸਵੀਰ:Bouquet_de_roses_roses.jpg|thumb|ਗੁਲਾਬੀ ਗੁਲਾਬਾਂ ਦਾ ਗੁਲਦਸਤਾ </gallery> == ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿੱਚ == <poem> ਤਿੰਨਾ ਦਿਨਾ ਦੀ ਮੇਰੀ ਤਿੰਨ ਪਾ ਮੱਖਣੀ, ਖਾ ਗਿਆ ਟੁੱਕ ਤੇ ਧਰ ਕੇ, ਨੀ ਲੋਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਮਾੜਾ ਮਾੜਾ, ਮੈ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਮਰ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਵੇ ਗੁਲਾਬ ਦਿਆ, ਆਜਾ ਨਦੀ ਚੌ ਤਰ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਵੇ ........, </poem> ==ਗੈਲਰੀ== <gallery widths="200px" heights="200px"> ਤਸਵੀਰ:Tang-4.jpg|alt=Avalokiteśvara as Guide of Souls [zh] (late 9th c.) with a rose twig on the left|ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ:百花圖卷-長春花.jpg|alt=13th-century Chinese painting of Rosa chinensis 'Old Blush'|13ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ''ਰੋਜ਼ਾ ਚਾਈਨੇਨਸਿਸ'' ਦੀ ਚੀਨੀ ਪੇਂਟਿੰਗ ' ਓਲਡ ਬਲਸ਼ ' ਤਸਵੀਰ:31-primavera,Taccuino Sanitatis, Casanatense 4182.jpg|alt=Illustration of roses from a 14th-century edition of Tacuinum Sanitatis|''ਟੈਕੁਇਨਮ ਸੈਨੀਟੈਟਿਸ'' ਦੇ 14ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤੋਂ ਗੁਲਾਬਾਂ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। ਤਸਵੀਰ:Codex_Manesse_Rudolf_von_Neuenburg.jpg|alt=Codex Manesse illuminated with roses, illustrated between 1305 and 1340 in Zürich. It contains love songs in Middle High German|ਕੋਡੈਕਸ ਮੈਨੇਸੇ ਗੁਲਾਬਾਂ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 1305 ਅਤੇ 1340 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ੁਰੀਖ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਿਡਲ ਹਾਈ ਜਰਮਨ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਗੀਤ ਹਨ। ਤਸਵੀਰ:Pisanello_-_Madone_à_la_caille.jpg|alt=Madonna of the Quail (c. 1420) with roses in the background|''ਬਟੇਰ ਦੀ ਮੈਡੋਨਾ'' (ਲਗਭਗ 1420) ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰ:Maria_Amelia_of_Braganza.jpg|alt=Princess Maria Amélia of Brazil with a rose in her hair (1849)|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਮਾਰੀਆ ਅਮੇਲੀਆ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਨਾਲ (1849) ਤਸਵੀਰ:The_Roses_of_Heliogabalus.jpg|alt=The Roses of Heliogabalus by Alma-Tadema (1888)|ਅਲਮਾ-ਤਦੇਮਾ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ''"ਦਿ ਗੁਲਾਬ ਆਫ਼ ਹੈਲੀਓਗਾਬਾਲਸ"'' (1888) ਤਸਵੀਰ:Et-Viljandi_coa.svg|alt=White rose pictured in the coat of arms of Viljandi|ਵਿਲਜੰਡੀ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟਾ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਤਸਵੀਰ। ਤਸਵੀਰ:Tudor_Rose.svg|alt=The Tudor rose is a combination of the red rose of Lancaster and the white rose of York|ਟਿਊਡਰ ਗੁਲਾਬ ਲੈਂਕੈਸਟਰ ਦੇ ਲਾਲ ਗੁਲਾਬ ਅਤੇ ਯੌਰਕ ਦੇ ਚਿੱਟੇ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਤਸਵੀਰ:Imperial_Order_of_the_Rose_(Brazil)_-_Fram_Museum.jpg|alt=Insignia of the Brazilian Order of the Rose|ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲੀਅਨ ਆਰਡਰ ਆਫ਼ ਦ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੁੱਲ]] <references /> {{ਅਧਾਰ}} dpovzft2sck1lhufenssb10yawi0dph 0 20859 841202 734858 2026-06-20T04:59:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841202 wikitext text/x-wiki [[Image:Soyuz 18 booster.jpg|thumb|upright=1.2|[[ਕਜ਼ਾਖ਼ਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ ਬੈਕਨੂਰ ਦੇ 1/5 ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸੋਇਊਜ਼-ਯੂ ਰਾਕਟ]] '''ਰਾਕਟ''' ਇੱਕ ਮਿਸਾਇਲ, ਪੁਲਾੜੀ ਜਹਾਜ਼ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਜਿਹਾ [[ਸਵਾਰੀ|ਵਾਹਨ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੁਆਰਾ ਧਕੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਕਟ ਇੰਜਨ ਦੀ ਭਾਫ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਕਟ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਧਕੱਲਣ ਵਾਲੇ ਬਰੂਦ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref name="RPE7">{{harvnb|Sutton|2001}} chapter 1</ref> ਇਹ ਇੰਜਨ ਭੌਤਿਕੀ ਦੇ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੰਜਨ ਆਪਣਾ ਬਰੂਦ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਪਿਛਾਂਹ ਛੱਡ ਕੇ ਰਾਕਟ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਧਕੱਲਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{ਵਿਕਸ਼ਨਰੀ}} {{ਕਾਮਨਜ਼ ਸ਼੍ਰੇਣੀ|Rockets}} ; ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਏਜੰਸੀਆਂ * [http://www.sderotmedia.com/ ਇਜ਼ਰਾਇਲ ਵਿਚਲੇ ਰਾਕਟ ਬਾਰੇ] * [http://ast.faa.gov/ FAA Office of Commercial Space Transportation] * [http://www.nasa.gov/ National Aeronautics and Space Administration (NASA)] * [http://www.nar.org/ National Association of Rocketry (USA)] * [http://www.tripoli.org/ Tripoli Rocketry Association] * [http://www.acema.com.ar/ Asoc. Coheteria Experimental y Modelista de Argentina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027001020/http://acema.com.ar/ |date=2020-10-27 }} * [http://www.ukra.org.uk/ United Kingdom Rocketry Association] * [http://www.modellraketen.org/ IMR - German/Austrian/Swiss Rocketry Association] * [http://www.canadianrocketry.org/ Canadian Association of Rocketry] * [http://www.isro.org/ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਘੋਖ ਸੰਸਥਾ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205151510/http://www.isro.org/ |date=2012-02-05 }} ; ਜਾਣਕਾਰੀ-ਭਰਪੂਰ ਸਾਈਟਾਂ * [[Encyclopedia Astronautica]] - [http://www.astronautix.com/lvs/ Rocket and Missile Alphabetical Index] * [http://www.braeunig.us/space/index.htm Rocket and Space Technology] * Gunter's Space Page - [http://space.skyrocket.de/ Complete Rocket and Missile Lists] * [http://www.pwrengineering.com/data.htm Rocketdyne Technical Articles] * [http://www.relativitycalculator.com/rocket_equations.shtml Relativity Calculator - Learn Tsiolkovsky's rocket equations]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405084158/http://www.relativitycalculator.com/rocket_equations.shtml |date=2023-04-05 }} * [http://sites.google.com/site/rgoddardsite Robert Goddard--America's Space Pioneer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205053231/http://sites.google.com/site/rgoddardsite/ |date=2009-02-05 }} fb9vw6dw4pnkaznpmdalgw0alxrczga 0 21420 841220 709695 2026-06-20T08:48:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841220 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਨਾਂ = ਲਕਸਰ |official_name = |other_name = |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ = الأقصر {{ar icon}} |ਬਸਤੀ_ਕਿਸਮ = ਸ਼ਹਿਰ |image_skyline = |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = |nickname = |ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = PONTY-Collage Luxor.png |ਚਿੱਤਰਅਕਾਰ = 300px |ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਸਿਖਰ: ਅਮੂਨ-ਰੇ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ-ਦੁਆਰ, ਦੂਜੀ ਖੱਬੇ: ਲਕਸਰ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਰਾਤ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਦੂਜੀ ਸੱਜੇ: ਦਿਉ-ਕੱਦ ਮਿਮਨਨ ਮੂਰਤੀ, ਵਿਚਕਾਰ ਖੱਬੇ: ਮਹਾਨ ਹਿਪੋਸਟਾਈਲ ਹਾਲ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ, ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਜੇ: ਦੈਰ ਅਲ-ਬਚਾਰੀ ਵਿਖੇ ਹਤਸ਼ਪਸੁਤ ਮੰਦਰ, ਚੌਥੀ ਖੱਬੇ: ਕਰਨਾਕ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਰਾਮਸਸ ਮੂਰਤੀ, ਚੌਥੀ ਸੱਜੇ: ਕਰਨਾਕ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਸੂਈ ਸਮਾਰਕ, ਹੇਠਾਂ: ਮਹਾਨ ਹਿਪੋਸਟਾਈਲ ਹਾਲ ਦੇ ਥੰਮ੍ਹ |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ =ਮਿਸਰ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ =ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਲਕਸਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ |pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਅਕਾਰ =300 |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{flag|ਮਿਸਰ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜਪਾਲੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਲਕਸਰ |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |seat_type = |seat = |parts_type = |p1 = |p2 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_name1 = |established_title = |area_magnitude = |ਖੇਤਰਫਲ_ਪਗਨੋਟ =<ref name=99stats/> |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =416 |ਉਚਾਈ_ਮੀਟਰ = 76 |elevation_ft = |elevation_max_m = |elevation_max_ft = |elevation_min_m = |elevation_min_ft = |ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ =2012 |ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ =<ref name=2010stats/> |population_note = |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =506588 |ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 =1200 |population_density_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coor_pinpoint = |latd=25 |latm=41 |lats= |latNS=N |longd=32 |longm=39 |longs= |longEW=E |ਡਾਕ_ਕੋਡ_ਕਿਸਮ = ਡਾਕ ਕੋਡ |ਡਾਕ_ਕੋਡ = 85511 |ਖੇਤਰ_ਕੋਡ = (+20) 95 |ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.luxor.gov.eg www.luxor.gov.eg] |footnotes = }} '''ਲਕਸਰ''' ({{lang-ar|الأقصر}} ''{{transl|ar|ਅਲ-ਅਕਸਰ&#x202f;}}''; [[ਮਿਸਰੀ ਅਰਬੀ]]: ''{{transl|arz|Loʔṣor}}''&nbsp; {{IPA-arz|ˈloʔsˤoɾ|IPA}}; [[ਸੈਦੀ ਅਰਬੀ]]: ''{{transl|aec|Logṣor}}''&nbsp; {{IPA-arz|ˈloɡsˤor|}}) ਉਤਲੇ (ਦੱਖਣੀ) [[ਮਿਸਰ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਲਕਸਰ ਰਾਜਪਾਲੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 487,896 (2010 ਅੰਦਾਜ਼ਾ) ਹੈ<ref name=2010stats>[https://web.archive.org/web/20120509202042/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1280273714&lng=de&des=wg&geo=-69&srt=npan&col=adhoq&msz=1500&men=gcis&lng=en World Gazetteer - Egypt: largest cities and towns and statistics of their population] (retrieved 2010-7-27)</ref> ਜਿਸਦਾ ਖੇਤਰਫਲ ਲਗਭਗ 416 ਵਰਗ ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।<ref name=99stats>{{Cite web |url=http://www.luxor.gov.eg/population.htm |title=luxor.gov.eg |access-date=2013-04-23 |archive-date=2007-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070609233846/http://www.luxor.gov.eg/population.htm |dead-url=yes }}</ref> ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਥੀਬਜ਼ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ<ref>{{cite web|title=Luxor, Egypt|url=http://news.bbc.co.uk/dna/place-lancashire/plain/A2082845|access-date=2013-04-23|archive-date=2013-04-19|archive-url=https://archive.today/20130419153726/http://news.bbc.co.uk/dna/place-lancashire/plain/A2082845|dead-url=yes}}</ref> ਕਈ ਵਾਰ "ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ 'ਚ ਬਣਿਆ ਅਜਾਇਬਘਰ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਸਰੀ ਕਰਨਾਕ ਅਤੇ ਲਕਸਰ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰ ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਹੱਦ ਅੰਦਰ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਸਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] f8aups2ueqqsmww958lfxw0mkd0xbxk 0 21561 841183 751713 2026-06-20T01:30:36Z CommonsDelinker 156 Replacing "Bangles..jpg with [[File:Rack_of_bangles.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: fixing the quotation marks and doubled period). 841183 wikitext text/x-wiki [[File:ਤੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ.jpg|thumb|ਤੀਆਂ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੀਆਂ]] {{Infobox holiday |holiday_name = ਤੀਆਂ (ਪੰਜਾਬ/ਹਰਿਆਣਾ) |official name = ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ |image = |type = ਤੀਜ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ |nickname = ਤੀਜ |observedby =ਸਿੱਖ ਤੇ ਹਿੰਦੂ |begins = ਸਾਓੁਣ ਚਾਨਣੀ |ends =ਸਾਓੁਣ ਪੁੰਨਿਆ |date = ਜੁਲਾਈ/ਅਗਸਤ |dedicatedto = ਮਾਨਸੂਨ }} '''ਤੀਆਂ''' ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ [[ਸਾਵਣ|ਸਾਉਣ]] ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਾ ਮਹੀਨਾ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਹੈ। ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ [[ਤੀਜ]] ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ '''ਤੀਆਂ''' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਚੱਲਦਾ ਹੈ | ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ]] ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੀਆਂ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋ ਪਾਉਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਦਿਨ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਜ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਮੁਟਿਆਰਾਂ, ਕੁੜੀਆਂ, ਬੱਚੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਵੰਗਾਂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੀਂ ਗਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੀਆਂ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰਹਾਂ ਤੇ ਸੱਸਾਂ ਦਾ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਰਹਿਣਾ ਕਰੋਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮਾੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਵਿਆਹੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਕੱਟਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਤੀਆਂ ਅਸਲ ਵਿਚ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤੀਆਂ ਵਿਚ ਖੀਰ, ਕੜਾਹ, ਪੂੜੇ, ਗੁਲਗੁਲੇ ਆਦਿ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਤੀਆਂ ਵਿਚ ਪਿੱਪਲ, ਬਰੋਟੇ, ਨਿੰਮਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਪੀਂਘਾਂ ਪਾ ਕੇ ਬੂਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਨੱਚਦੀਆਂ ਸਨ। ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਰੰਗਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਨਾਉਂਦਾ। ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੀਆਂ ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਅਤੀਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ।ਹੁਣ ਕੁੜੀਆਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਾਲਜਾਂ, ਕੱਲਬਾਂ ਵਿਚ ਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟ ਕੇ, ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਇਕ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਡਰਾਮਾ ਜਿਹਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼|last=ਕਹਿਲ|first=ਹਰਕੇਸ਼ ਸਿੰਘ|publisher=Unistar books pvt.ltd|year=2013|isbn=978-93-82246-99-2|location=[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]]}}</ref> ==ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਓਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਸੰਬੰਧੀ== ਪੰਜਾਬ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਮਾਪੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਆਂਹਦੜ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਧਾਰੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੱਠੀਆਂ, ਬਿਸਕੁਟ ਤੇ ਹੋਰ ਮਠਿਆਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਬੈਠੀਆਂ ਸਜ-ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਪੇਕੇ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਣੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱÎਭਿਆਚਾਰ ‘ਤੇ ਪਏ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚੋਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜ ਲੋਪ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪੀਂਘਾਂ ਝੂਟਦੀਆਂ [[ਗਿੱਧਾ]] ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਦੇਖਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਚਾਅ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦੱਸਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਘਟਣ ਕਰ ਕੇ ਤੀਆਂ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦੇ ਖੜਾਕ ਪੈਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਇਹ ਤੀਆਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਦਾ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਹਮਦਰਦ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਪਰਾਲੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਇੱਕਾ-ਦੁੱਕਾ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਤੀਆਂ ਲਵਾ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਟੀ ਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਆਂ ਦੇ ਵਿਹੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਧਮਾਲ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਭੱਠੀ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤੀਆਂ ਦੀ ਧਮਾਲ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲੀ ਪੱਛਮੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਅੱਤਵਾਦ ਤੋਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਇਹ ਤੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਟੇਜਾਂ ‘ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਬਿਊਟੀ ਪਾਰਲਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਬਨਾਉਟੀ ਗਹਿਣੇ ਪਾ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਆਉ! ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਮੀਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੁਰਾਤਨ ਤੀਆਂ ਦੇ ਪਿੜਾਂ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਸਥਾਪਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਈਏ ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਡੇ ਅਮੀਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਧਾਂਕ ਕਾਇਮ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕੇ।'''<ref name="ਤੀਆਂ">{{cite web | url=http://www.teeyandamela.com/ | title=ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ | accessdate=21 ਜੁਲਾਈ 2016 | archive-date=2022-08-03 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220803034406/http://www.teeyandamela.com/ | url-status=dead }}</ref>''' ਤੀਆਂ ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤੀਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੀਤ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਪੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੇਕੇ ਲੈ ਆਉਦੇ ਹਨ। ਕੁੜੀਆਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਮਹਿੰਦੀ ਲਾਉਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਚੂੜੀਆਂ ਵੀ ਚੜਾਉਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਸਾਂਝੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਿੱਪਲਾਂ, ਟਾਹਲੀਆਂ ਤੇ ਪੀਘਾਂ ਪਾਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਗੋਲ ਘੇਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਦੀਆਂ ਹਨ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਆਖਰੀ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਹਰਾ ਕੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਘੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੁੰਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੱਅਲੋ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨਾਲੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਦੀਆਂ ਹਨ।ਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਸੌਹਰੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਪੇਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਤੇ ਬਿਸਕੁਟ ਦੇ ਕੇ ਤੋਰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸਾਉਥਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਉਣ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਸ਼ਗਣ== ਤੀਆਂ ਦੇ ਤਿਓਹਾਰ ਸਮੇਂ ਵਿਆਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਪੇ ਘਰੋਂ ਸੂਟ, ਲੱਡੂ, ਮੇਹੰਦੀ ਸ਼ਗਣ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref name="autogenerated1">Alop Ho Raha Punjabi Virsa: Harkesh Singh KehalUnistar Books PVT Ltd {{ISBN|81-7142-869-X}}</ref> <gallery> File:Boondi laddoo.JPG|ਬੂੰਦੀ ਲੱਡੂ File:Rack of bangles.jpg|ਚੂੜੀਆਂ File:Henna.jpg|ਮੇਹੰਦੀ File:Shalwar kameez Colours.jpg|ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਟ File:Whitechapel dresses 1.jpg|ਸਾੜੀ File:Columpio.jpg|ਪੀਂਘ </gallery> ==ਗਿੱਧਾ== ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਗਿੱਧਾ ਪਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਪੀਂਘਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <blockquote><poem> ਸਾਉਣ ਦਾ ਮਹੀਨਾ, ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਮੋਰ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ਜਾਣਾ, ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਮੋੜ ਵੇ, ਅਸਾਂ ਨੀ ਸੌਹਰੇ ........... ਸਾਉਣ ਵੀਰ ਕੱਠੀਆਂ ਕਰੇ, ਭਾਦੋਂ ਚੰਦਰੀ ਵਿਛੋੜੇ ਪਵੇ, ਸਾਉਣ ਵੀਰ ....... ਸਾਉਣ ਮਹੀਨਾ ਦਿਨ ਤੀਆਂ ਦੇ, ਸਭੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਆਈਆਂ, ਨੀ ਸੰਤੋਂ ਸ਼ਾਮੋ ਹੋਈਆਂ ਕੱਠੀਆਂ, ਵੱਡੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਂਈਆਂ, ਨੀ ਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਫਿੰਨੋ ਦਾ ਤਾਂ, ਚਾਅ ਚੁੱਕਿਆਂ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਝੂਟਾ ਦੇ ਦਿਓ ਨੀ,ਦੇ ਦਿਓ ਨੀ, ਮੇਰਾ ਲੱਕ ਹੁਲਾਰੇ ਖਾਵੇ, ਝੂਟਾ ਦੇ ........ ਆਉਂਦੀ ਕੁੜੀਏ,ਜਾਂਦੀ ਕੁੜੀਏ, ਤੁਰਦੀ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂ, ਨੀ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਪੈਰ ਪੱਟ ਲੈ, ਤੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਪਿੱਪਲ ਦੀ ਛਾਵੇਂ, ਨੀ ਕਾਹਲੀ ....... ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ,ਵਰ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਫੇਰ, ਤੀਆਂ ਤੀਜ ਦੀਆਂ ........ </poem></blockquote> <gallery> File:Haryali Teej.jpg|ਤੀਆਂ ਮਨਾਉਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ |ਪੰਜਾਬਣਾਂ |ਪੰਜਾਬਣਾਂ File:Giddha dance Teeyan Punjab Teej India.jpg|ਗਿੱਧਾ |ਗਿੱਧਾ File:Giddha dance Teeyan Punjab Teej India 3.jpg|ਗਿੱਧਾ |ਤੀਆਂ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਤਿਉਹਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪਰਿਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ ਕੋਸ਼]] mabc7zucitodotn4uqi7ysmcx6r4fmc 0 28399 841134 579796 2026-06-19T12:27:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841134 wikitext text/x-wiki '''ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ''' ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ [[ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ]] ([[ਰਾਜਸਥਾਨ]]) ਦਾ ਹੈ | ==ਇਤਿਹਾਸ== ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]] ਦੇ ਵਾਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਇਸੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ [[ਰਾਣਾ ਸਾਂਗਾ]], [[ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ]], [[ਜੈਮਲ ਫੱਤਾ]], [[ਦੁੱਲਾ ਭੱਟੀ]] ਆਦਿ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨਾਲ ਲੋਹਾ ਲਿਆ | ਮਹਾਰਾਣਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਨ ਨਾ ਮੰਨੀ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ [[ਮੁਗਲ]] ਤੇ ਫਿਰ [[ਬਰਤਾਨਵੀ]] ਹਕੂਮਤ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਦੇ ਰਹੇ | ==ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ== [[ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ 1871 ਈ: ਵਿੱਚ ਕਾਲੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਫਿਰਕਾ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ | ਦੇਸ਼ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 31 ਅਗਸਤ 1952 ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਜਰਾਇਮ ਪੇਸ਼ਾ ਐਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਈ | ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ 31 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ | ==ਰਿਹਾਇਸ== ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਇਕੱਲੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ [[ਭਾਰਤ]] ਅੰਦਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ 2 ਕਰੋੜ ਦੇ ਕਰੀਬ ਆਬਾਦੀ ਹੈ<ref>http://punjabinews.ihues.com/ਜਨਗਣਨਾ-’ਚ-ਐਸ-ਟੀ-ਕਾਲਮ-ਪਾਉਣ-ਸ/{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | ਉਸਾਰੂ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ 'ਚ ਜਿਥੇ ਧੀ-ਧਿਆਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ==ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ== ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬਰਾਤ ਦਾ ਸਮੂਹ ਖਰਚ ਜਿਥੇ ਲੜਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਉਠਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਣੀ ਸਮੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੋਹਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਸਮਾਜ 'ਢਕਾ ਕਰਨਾ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਲੜਕੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਬਰਾਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਸੱਜਣ-ਮਿੱਤਰ ਵਿੱਤੀ ਸਹਿਯੋਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਜਿਥੇ ਨਿਉਂਦੇ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਨਗਦ ਰਾਸ਼ੀਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਉਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਗਣਾ ਨਿਉਂਦਾ ਮੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਲੜਕੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਭਾਂਡੇ, ਕੱਪੜੇ ਆਦਿ ਘਰੇਲੂ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲਾ ਸਮਾਨ ਵੀ ਉਕਤ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ 'ਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਵੱਲੋਂ 'ਖੱਟ ਲੈਣਾ' ਦਾ ਨਾਂਅ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ | ਕਬੀਲੇ ਅੰਦਰ ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਰਦ ਵਿਆਹ ਕਰ ਕੇ ਔਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ, ਉਥੇ ਲੜਕੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਦਾਜ-ਦਹੇਜ ਲੈਣਾ ਕਬੀਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮਝ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੋਣ ਉੱਤੇ 7 ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਣੀਆਂ ਖਵਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ | ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਕਬੀਲੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਬੋਝ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਗੋਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੋਢੇ ਨਾਲ ਮੋਢਾ ਜੋੜ ਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਖੇਤਾਂ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ, ਪੱਠੇ ਲਿਆਉਣ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੇਚਣ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਲਈ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ | ==ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਂ== ਕਿਸੇ ਜ਼ਮਾਨੇ 'ਚ ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲਾ ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਸਮੂਹ ਪਰਿਵਾਰ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ | ਬਾਵਰੀਆ ਕਬੀਲੇ ਨੂੰ ਬਣਦੇ ਹੱਕ ਦਿਵਾਉਣ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਅਕ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਰਾਖਵੇਂਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਾਭ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਮਾਜ ਦੇ ਸਿਰਕੱਢ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ 'ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਸਮਸਤ ਬਾਵਰੀਆ ਸਮਾਜ ਸੰਗਠਨ' ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਜਥੇਬੰਦੀ ਗਠਿਤ<ref>http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130320/19/83095.cms#83095|ਬਾਵਰੀਆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304125524/http://beta.ajitjalandhar.com/news/20130320/19/83095.cms#83095{{!}}ਬਾਵਰੀਆ |date=2016-03-04 }} ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੂਬਾ ਪੱਧਰੀ ਬੈਠਕ</ref> ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{ਅੰਤਕਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਬੀਲੇ]] sa050csv0z44dcmi28eyei192po2ovu 0 28463 841150 567876 2026-06-19T17:04:05Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Filmography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1351808694|Khwaja Ahmad Abbas]]" 841150 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ / ਕੇ ਏ ਅੱਬਾਸ | image =K.A.ABBAS.jpg | imagesize = | caption = | birth_name = ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ | birth_date = {{Birth date|df=yes|1914|6|7|}} <!-- Do not add flag icons to place of birth/death, per [[WP:FLAG]] --> | birth_place = [[ਪਾਨੀਪਤ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | occupation = ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], ਅਤੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1987|6|1|1914|6|7 }} | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | years_active = 1935–1987 }} ''' ਖ਼ਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ''' ({{lang-hi|ख़्वाजा अहमद अब्बास}}) (7 ਜੂਨ 1914 – 1 ਜੂਨ 1987) ਜਾਂ '''ਕੇ ਏ ਅੱਬਾਸ''', ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਨਾਵਲਕਾਰ, [[ਪਟਕਥਾ ਲੇਖਕ]], ਅਤੇ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]] ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ''ਅਲੀਗੜ ਓਪੀਨੀਅਨ'' ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬੰਬੇ ਕਰਾਨੀਕਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਤੌਰ ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਸਮੀਖਿਅਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਕਲਮ ''ਦ ਲਾਸਟ ਪੇਜ'' ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਕਾਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ 1941 ਤੋਂ 1986 ਤੱਕ ਚੱਲਿਆ। ਅੱਬਾਸ [[ਇਪਟਾ]] ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://punjabitribuneonline.com/news/features/living-here-dying-here-khwaja-ahmad-abbas-81312|title=ਜੀਣਾ ਯਹਾਂ ਮਰਨਾ ਯਹਾਂ : ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ|last=ਗੁਰਬਚਨ|first=ਗੁਰਬਚਨ|date=27-06-2021|website=Tribuneindia News Service|language=pa|access-date=2021-06-27}}</ref> ==ਜੀਵਨੀ== ਖਵਾਜਾ ਅਹਿਮਦ ਅੱਬਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੂਨ 1914 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਪਾਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਅੱਬਾਸ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਸਨ ਜੋ 1857 ਦੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਗਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗ਼ੁਲਾਮ-ਉਸ-ਸਿਬਤੈਨ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤਰ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਸਰੂਰ ਖਾਤੂਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਯੂਬ ਅੰਸਾਰੀ ਤੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ। ਆਪਣੀ ਅਰੰਭਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਲਈ, ਅੱਬਾਸ ਸਾਹਿਬ ਹਾਲੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਗਏ ਜਿਸਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਖਵਾਜਾ ਅਲਤਾਫ ਹੁਸੈਨ ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗਾਲਿਬ ਦੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ; ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਨੀਪਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 7ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, 15 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੈਟਰਿਕ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ [[ਅਲੀਗੜ ਮੁਸਲਿਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੀ ਏ (1933) ਅਤੇ ਐਲ . ਐਲ . ਬੀ (1935) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ==ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫਰ== 1945 ਵਿੱਚ ਖਵਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ [[ਇਪਟਾ]] (ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਪਲਸ ਥਿਏਟਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਲਈ 1943 ਦੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਅਕਾਲ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ [[ਧਰਤੀ ਕੇ ਲਾਲ]] ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ। 1951 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ 'ਨਯਾ ਸੰਸਾਰ' ਨਾਮ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੰਪਨੀ ਬਣਾ ਲਈ ਜਿਸਨੇ [[ਅਨਹੋਨੀ (1952)]] ਵਰਗੀਆਂ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਅੱਬਾਸ ਦੀ ਫਿਲਮ ਰਾਹੀ [[(1953)]], ਮੁਲਕ ਰਾਜ ਆਨੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਹ ਦੇ ਬਾਗਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੇਤਨ ਆਨੰਦ ਲਈ [[ਨੀਚਾ ਨਗਰ]] (1946) ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅੱਬਾਸ ਨੇ ਵੀ. ਸ਼ਾਂਤਾਰਾਮ ਲਈ ਡਾ. ਕੋਟਨੀਸ ਕੀ ਅਮਰ ਕਹਾਣੀ (1946) ਵੀ ਲਿਖੀ ਸੀ।<ref>[http://hi.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%96%E0%A4%BC%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE_%E0%A4%85%E0%A4%B9%E0%A4%AE%E0%A4%A6_%E0%A4%85%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%B8 ख़्वाजा अहमद अब्बास - भारतकोश]</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ ==   ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਕਾਲਮਨਵੀਸ]] cdgwnhqoo3she450d7n71ir88jalsei 0 30112 841158 812763 2026-06-19T19:57:49Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841158 wikitext text/x-wiki [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ [[ਰਾਜਪਾਲ| ਰਾਜਪਾਲਾਂ]] ਦੀ ਸੂਚੀ {| class="sortable wikitable" |- !scope=col style="width: 175px;"|ਰਾਜ <br/> <small> (ਪੂਰਵ ਰਾਜਪਾਲ) !scope=col style="width: 175px;"|ਨਾਮ !scope=col style="width: 125px;"|ਪਦਗ੍ਰਹਿਣ <br/> <small> (ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਿਆਦ) !scope=col class=unsortable|ਹਵਾਲਾ |- align=center style="height: 60px;" | [[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <br/> <small> ([[ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਨਿਰਭਏ ਸ਼ਰਮਾ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 5 | 29 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 5 | 29 }}) |<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2013-05-30 / india / 39628292_1_arunachal-pradesh-indian-army-nabam-tuki New Arunachal governor sworn in ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301225008/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2011-03-01 }}. [[ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]], 30 ਮਈ 2013, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px;" | [[ਅਸਮ]] <br/> <small> ([[ਅਸਮ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਜਾਨਕੀ ਬੱਲਭ ਪਟਨਾਇਕ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 12 | 11 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 12 | 11 }}) |<ref>[http://www.dnaindia.com / india / report_janaki-ballabh-patnaik-sworn-in-as-new-governor-of-assam_1322634 Janaki Ballabh Patnaik sworn in as new governor of Assam ].ਡੀਏਨਏ.11 ਦਸੰਬਰ 2009, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px;" | [[ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <br/> <small> ([[ਆਂਧਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਇੱਕਾਡੁ ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਸਿੰਹਨ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 12 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 12 | 28 }}) |<ref>ਜੇ ਬਾਲਾਜੀ, [http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / narasimhan-to-look-after-andhra-pradesh / article127356.ece Narasimhan to look after Andhra Pradesh ]. [[ਦ ਹਿੰਦੂ]].28 ਦਸੰਬਰ 2009, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px;" | [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <br/> <small> ([[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਬਨਵਾਰੀ ਲਾਲ ਜੋਸ਼ੀ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 7 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 7 | 28 }}) |<ref>ਆਤੀਕ ਖਾਨ, [http://www.thehinretrieved on 19 january 2014.du.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / no-raj-bhavangovt-confrontation-joshi / article241230.ece No Raj Bhavan–Govt.confrontation: Joshi ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ਦ ਹਿੰਦੂ, 29 ਜੁਲਾਈ 2009, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style="height: 60px;" | [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] <br/> <small> ([[ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਅਜੀਜ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 15 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 15 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-newdelhi / aziz-qureshi-sworn-in-as-uttarakhand-governor / article3423732.ece Aziz Qureshi sworn in as Uttarakhand Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.16 ਮਈ 2012.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਓਡੀਸ਼ਾ]] <br/> <small> ([[ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਐਸ ਸੀ ਜਮੀਰ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 21 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 21 }}) |<ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / sc-jamir-sworn-in-as-new-governor-of-odisha / article4533759.ece S.C Jamir sworn in as new Governor of Odisha ].ਬਿਜਨਸ ਲਕੀਰ.21 ਮਾਰਚ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਕਰਨਾਟਕ]] <br/> <small> ([[ਕਰਨਾਟਕ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਹੰਸਰਾਜ ਭਾਰਦਵਾਜ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 6 | 29 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 6 | 29 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-karnataka / bhardwaj-sworn-in-karnataka-governor / article272571.ece Bhardwaj sworn in Karnataka Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.30 ਜੂਨ 2009.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਕੇਰਲ]] <br/> <small> ([[ਕੇਰਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਨਿਖਿਲ ਕੁਮਾਰ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 23 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 23 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / news / national / nikhil-kumar-sworn-in-as-governor-of-kerala / article4541690.ece Nikhil Kumar sworn in as Governor of Kerala ].ਦ ਹਿੰਦੂ.23 ਮਾਰਚ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਗੁਜਰਾਤ]] <br/> <small> ([[ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਕਮਲਿਆ ਬੇਨੀਵਾਲ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 11 | 27 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 11 | 27 }}) |<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2009-11-28 / ahmedabad / 28105588_1_23rd-governor-kamla-beniwal-devendra-nath-dwivedi Kamla Beniwal sworn in as Guj governor ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301225008/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2011-03-01 }}.ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, 28 ਨਵੰਬਰ 2009, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਗੋਵਾ]] <br/> <small> ([[ਗੋਵਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਭਾਰਤ ਵੀਰ ਵਾਂਚੂ]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 4 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 4 }}) |<ref>[http://www.rajbhavangoa.org / governor_resume.htm Profile of H.E.Shri Bharat Vir Wanchoo, Governor of Goa ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120818064847/http://www.rajbhavangoa.org/ |date=2012-08-18 }}.ਰਾਜ-ਮਹਿਲ, ਗੋਵਾ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] <br/> <small> ([[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਸ਼ੇਖਰ ਦੱਤ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 23 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 23 }}) |<ref>[http://cgvidhansabha.gov.in / english / governor3.htm H.E.Shri Shekhar Dutt, Governor of Chhattisgarh ].ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਿਧਾਨਸਭਾ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] <br/> <small> ([[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਰਾਜ)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਵੋਹਰਾ]] | {{dts|format=dmy|2008 | 6 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2008 | 6 | 25 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / vohra-sworn-in-as-new-jammu-and-kashmir-governor / article1284775.ece Vohra sworn in as new Jammu and Kashmir Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.26 ਜੂਨ 2008.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਝਾਰਖੰਡ]] <br/> <small> ([[ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਸਇਦ ਅਹਿਮਦ (ਰਾਜਨੀਤੀਵਾਨ)|ਸਇਦ ਅਹਿਮਦ]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 4 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 4 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / new-jharkhand-governor-assumes-charge / article2425148.ece New Jharkhand Governor assumes charge ].ਦ ਹਿੰਦੂ.5 ਸਤੰਬਰ 2011.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਤਮਿਲਨਾਡੁ]] <br/> <small> ([[ਤਮਿਲ ਨਾਡੁ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਕੋਨਿਜੇਟੀ ਰੋਸਈਆ]] | {{dts|format=dmy|2011 | 8 | 31 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 8 | 31 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / i-will-be-a-wellwisher-of-tamil-nadu-says-new-governor-rosaiah / article2416160.ece I will be a well-wisher of Tamil Nadu, says new Governor Rosaiah ].ਦ ਹਿੰਦੂ, 1 ਸਤੰਬਰ 2011, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਤਿਰਪੁਰਾ]] <br/> <small> ([[ਤਿਰਪੁਰਾ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਦੇਵਾਨੰਦ ਨਰਮ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 25 }}) |<ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / konwar-takes-oath-as-tripura-governor / article4546986.ece Konwar takes oath as Tripura Governor ].ਬਿਜਨਸ ਲਕੀਰ.25 ਮਾਰਚ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਨਾਗਾਲੈਂਡ]] <br/> <small> ([[ਨਾਗਾਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ (ਆਈਪੀਐਸ)|ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 21 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 21 }}) |<ref>[http://www.hindustantimes.com / india-news / ashwani-kumar-sworn-in-as-governor-of-nagaland / article1-1029863.aspx Ashwani Kumar sworn in as governor of Nagaland ].ਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਸ, 21 ਮਾਰਚ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬ]] <br/> <small> ([[ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਾਟਿਲ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) |<ref name = SHIVRAJ >[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / patil-sworn-in-as-new-punjab-governor / article689406.ece Patil sworn in as new Punjab Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.23 ਜਨਵਰੀ 2010.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ]] <br/> <small> ([[ਪੱਛਮ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਐਮ ਕੇ ਨਾਰਾਇਣਨ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 24 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 24 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / mk-narayanan-assumes-charge / article690756.ece M.K.Narayanan assumes charge ].ਦ ਹਿੰਦੂ.25 ਜਨਵਰੀ 2010, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਬਿਹਾਰ]] <br/> <small> ([[ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਗਿਆਨਦੇਵ ਯਸ਼ਵੰਤਰਾਵ ਪਾਟਿਲ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 3 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 3 | 22 }}) |<ref>[http://www.thehindubusinessline.com / news / states / dy-patil-sworn-in-as-governor-of-bihar / article4538321.ece D.Y Patil sworn in as Governor of Bihar ].ਬਿਜਨਸ ਲਕੀਰ.22 ਮਾਰਚ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਮਨੀਪੁਰ]] <br/> <small> ([[ਮਨੀਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ ਦੁੱਗਲ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 12 | 31 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 12 | 31 }}) |<ref>ਇਬੋਯਾਇਮਾ ਲੇਥੰਗਬਮ, [http://www.thehindu.com / news / national / other-states / vinod-kumar-duggal-takes-over-as-manipurs-governor / article5523162.ece Vinod Kumar Duggal sworn in Manipur Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.31 ਦਸੰਬਰ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <br/> <small> ([[ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਰਾਮ ਨਰੇਸ਼ ਯਾਦਵ]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 8 }}) |<ref>[http://www.rajbhavanmp.in / guvs_list_all.asp Governors of Madhya Pradesh ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120817014257/http://www.rajbhavanmp.in/pachmarhi.asp |date=2012-08-17 }}.ਰਾਜ-ਮਹਿਲ, ਮਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] <br/> <small> ([[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਨਾਰਾਇਣਨ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / constitution-is-my-commander-says-sankaranarayanan / article689549.ece Constitution is my commander, says Sankaranarayanan ].ਦ ਹਿੰਦੂ.23 ਜਨਵਰੀ 2010, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਮੀਜੋਰਮ]] <br/> <small> ([[ਮੀਜੋਰਮ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਵੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮਨ]] | {{dts|format=dmy|2011 | 9 | 2 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2011 | 9 | 2 }}) |<ref>[http://articles.economictimes.indiatimes.com / 2011-09-02 / news / 30106061_1_new-governor-chief-minister-lal-thanhawla-mizoram Vakkom B Purusothaman new governor of Mizoram ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140305000447/http://articles.economictimes.indiatimes.com/ |date=2014-03-05 }}.ਦ ਇਕੋਨੋਮਿਕ ਟਾਈਮਸ, 2 ਸਤੰਬਰ 2011.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਮੇਘਾਲਏ]] <br/> <small> ([[ਮੇਘਾਲਏ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਕਾਂਤ ਪਾਲ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 8 }}) |<ref>[http://articles.timesofindia.indiatimes.com / 2013-07-09 / guwahati / 40468441_1_meghalaya-governor-mukul-sangma-ranjit-shekhar-mooshahary Krishan Kant Paul becomes Meghalaya governor ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110301225008/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/ |date=2011-03-01 }}. [[ਦ ਟਾਈਮਸ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]].9 ਜੁਲਾਈ 2013.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] <br/> <small> ([[ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਮਾਰਗਰੇਟ ਅਲਵਾ]] | {{dts|format=dmy|2012 | 5 | 12 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 5 | 12 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-newdelhi / margaret-alva-takes-oath-as-rajasthan-governor / article3413975.ece Margaret Alva takes oath as Rajasthan Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ.13 ਮਈ 2012.ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਸਿੱਕਿਮ]] <br/> <small> ([[ਸਿੱਕਿਮ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਸ਼ਰੀਨਿਵਾਸ ਦਾਦਾਸਾਹੇਬ ਪਾਟਿਲ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 20 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 20 }}) |<ref>[http://rajbhavansikkim.gov.in / MessageDetl.aspx ? MsgID = 85 Message of Hon’ble Governor of Sikkim Shri Shriniwas Patil on the assumption of Office ], ਰਾਜ-ਮਹਿਲ, ਗੰਗਟੋਂਕ, ਸਿੱਕਿਮ, 20 ਜੁਲਾਈ 2013, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਹਰਿਆਣਾ]] <br/> <small> ([[ਹਰਿਆਣੇ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਜਗਨਨਾਥ ਪਹਾੜੀਆ]] | {{dts|format=dmy|2009 | 7 | 27 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2009 | 7 | 27 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / pahadia-takes-charge-as-governor / article240774.ece Pahadia takes charge as Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ, 28 ਜੁਲਾਈ 2009, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] <br/> <small> ([[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਉਰਮਿਲਾ ਸਿੰਘ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 25 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 25 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / tp-otherstates / new-governor-takes-oath / article691631.ece New Governor takes oath ].ਦ ਹਿੰਦੂ.26 ਜਨਵਰੀ 2010, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |} ==ਕੇਂਦਰਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ == {| class="sortable wikitable" |- align=center !scope=col style="width: 175px;"| ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ <br/> <small> (ਸਾਬਕਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ) !scope=col style="width: 175px;"| ਨਾਮ !scope=col style="width: 125px;"| ਪਦ ਗ੍ਰਹਿਣ <br/> <small> (ਕਾਰਜਕਾਲ ਮਿਆਦ) !scope=col class=unsortable| ਹਵਾਲੇ |- align=center style="height: 60px;" | [[ਅੰਡਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪਸਮੂਹ]] <br/> ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ <br/> <small> ([[ਅੰਡਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪਸਮੂਹ ਦੇ ਉਪਰਾਜਪਾਲ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਏ ਕੇ ਸਿੰਘ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 8 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 8 }}) |<ref>[http://www.and.nic.in / gov / lgprofile.php Profile of Lieutenant Governor Andaman & Nicobar Islands ], ਅੰਡਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] <br/> ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ <br/> <small> ([[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਪਾਟਿਲ]] | {{dts|format=dmy|2010 | 1 | 22 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2010 | 1 | 22 }}) |<ref name = SHIVRAJ/> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ]] <br/>ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ <br/> <small> ([[ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਾਸਕ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ]] | {{dts|format=dmy|2012 | 8 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 8 | 28 }}) |<ref>[http://daman.nic.in / websites / Administrator / index.asp Profile of Honble Administrator ].ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਵ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ]] <br/>ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ <br/> <small> ([[ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭੱਲਾ]] | {{dts|format=dmy|2012 | 8 | 28 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 8 | 28 }}) |<ref>[http://dnh.nic.in / administrator.html Profile of Honble Administrator ].ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਦਿੱਲੀ]] <br/>ਦੇ ਉਪਰਾਜਪਾਲ <br/> <small> ([[ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਨਜੀਬ ਜੰਗ]] | {{dts|format=dmy|2013 | 7 | 9 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 9 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / todays-paper / tp-national / najeeb-jung-swornin-as-delhi-lt-governor / article4900019.ece Najeeb Jung sworn-in as Delhi Lt.Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ, 10 ਜੁਲਾਈ 2013, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਪੁੱਡੂਚੇਰੀ]] <br/>ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲ <br/> <small> ([[ਪੁੱਡੂਚੇਰੀ ਦੇ ਉਪ-ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | [[ਵੀਰੇਂਦਰ ਕਟਾਰਿਆ]] | {{ dts | format = dmy | 2013 | 7 | 10 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2013 | 7 | 10 }}) |<ref>[http://www.thehindu.com / news / national / other-states / virendra-kataria-sworn-in-as-puducherry-lieutenant-governor / article4901592.ece Virendra Kataria sworn in as Puducherry Lieutenant Governor ].ਦ ਹਿੰਦੂ, 10 ਜੁਲਾਈ 2013, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |- align=center style=“height: 60px;” | [[ਲਕਸ਼ਦੀਪ]] <br/>ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ <br/> <small> ([[ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਸੂਚੀ]]) | ਐਚ.ਰਾਜੇਸ਼ ਪ੍ਰਸਾਦ | {{dts|format=dmy|2012 | 11 | 7 }} <br/> <small> ({{age in years and days | 2012 | 11 | 7 }}) |<ref>[http://lakshadweep.nic.in / administrator.html Bio-data of the Honble Administrator ], ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਕਸ਼ਦੀਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਕ ਵੈੱਬਸਾਈਟ, ਅਭਿਗਮਨ ਤਾਰੀਖ: 5 ਮਾਰਚ 2014</ref> |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 1btnsnkfqhaqv0mylfdpms2h9kri9ig 0 38941 841152 824045 2026-06-19T17:20:41Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Awards" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1339166420|Mazhar Ali Khan (singer)]]" 841152 wikitext text/x-wiki '''ਮਜ਼ਹਰ ਅਲੀ ਖਾਨ''' ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਠੁਮਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ, [[ਪਟਿਆਲਾ ਘਰਾਣਾ]] ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਪਾਲ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੁਹੂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਨੁਰਾਧਾ ਪਾਲ ਕਲਚਰਲ ਅਕੈਡਮੀ (ਏਪੀਸੀਏ ਮੁੰਬਈ)<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-beauty-of-patiala-gharana/article22621825.ece|author=Jyoti Nair|date=2 February 2018|url-status=dead|title=Bade Ghulam Ali Khan - Patriarch of the Patiala gharana|newspaper=The Hindu newspaper |archive-url=https://web.archive.org/web/20220826084405/https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-beauty-of-patiala-gharana/article22621825.ece|archive-date=26 August 2022|access-date=12 November 2024}}</ref> ਰਾਹੀਂ ਪਰਕਸ਼ਨ ਕਲਾਸਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YdtqrooCo-oC&q=Mazhar+Ali+Khan+Patiala+Gharana|last=Sharma |first=Manorma |year=2006 |title=Tradition of Hindustani Music |pages=124–126 |isbn=9788176489997}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == * 1995 ਵਿੱਚ, [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ]] ਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਗਾਇਕ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। * 2005 ਵਿੱਚ, [[ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ]] ਦੁਆਰਾ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਸੰਗੀਤ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ 'ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ ਟੋਰਾਂਟੋ' ਪੁਰਸਕਾਰ * ਲਾਹੌਰ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਸਿਕ ਕਲਾਕਾਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ]] ocefyztks65rlh1ddh7olaog5t07cg1 0 47247 841184 836366 2026-06-20T01:32:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841184 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = ਮੀਰ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਭੁੱਟੋ<br><small>مير مرتضی بھٹو</small> | image = | image_size = | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|df=yes|1954|09|18}} | birth_place = [[ਕਰਾਚੀ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | death_date = {{Death date and age|df=yes|1996|09|20|1954|09|18}} | death_place =ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ | cause = [[ਪੁਲਿਸ ਮੁਕਾਬਲਾ]] | resting_place = [[ਗੜ੍ਹੀ ਖ਼ੁਦਾ ਬਖਸ਼]], [[ਸਿੰਧ]], ਪਾਕਿਸਤਾਨ | alias = | allegiance = [[ਅਲ-ਜ਼ੁਲਫਕਾਰ]] | motive = ਜ਼ਿਆ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਪਲਟਾ | charge = ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ<br> ਦਹਿਸ਼ਤਗਰਦੀ | conviction = 1981, ਫੌਜੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ ਨੇ | conviction_penalty = ਮੌਤ | conviction_status = | occupation =ਸਿਆਸਤਦਾਨ | spouse = Fauzia Fasihuddin Bhutto<br>[[Ghinwa Bhutto]] | parents = [[ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ]]<br>[[ਨੁਸਰਤ ਭੁੱਟੋ]] }} ''ਮੀਰ ਗੁਲਾਮ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਭੁੱਟੋ''' (18 ਸਤੰਬਰ 1954 - 20 ਸਤੰਬਰ 1996), ਇਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ 'ਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ''ਅਲ-ਜ਼ੁਲਫਕਾਰ''<ref>{{Cite web |url=http://www.najamsethi.com/murtaza-bhuttos-dilemma/ |title=Sethi, Najam: The Dilemma of Murtaza Bhutto, The Friday Times, (1993) |access-date=2014-09-20 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070834/http://www.najamsethi.com/murtaza-bhuttos-dilemma/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.waterstones.com/waterstonesweb/products/raja+anwar/the+terrorist+prince/5493636/ Anwar, Raja: The Terrorist Prince ]</ref> ਦਾ ਨੇਤਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਜੁਲਫਿਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਜਨਰਲ ਜ਼ਿਆ ਉਲ ਹੱਕ ਦੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ 1979 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫਾਂਸੀ ਲਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਮੀਰ ਮੁਰਤਜ਼ਾ ਨੇ ਅਲ-ਜ਼ੁਲਫਕਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਰਾਚੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਏਅਰਲਾਈਨਜ਼ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਨੇਤਾ ਚੌਧਰੀ ਜ਼ਹੂਰ ਇਲਾਹੀ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਈ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿੰਧੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] 0l2qeak0rcn71dczfbwz3prbhlyd585 0 49601 841138 812758 2026-06-19T14:13:47Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841138 wikitext text/x-wiki {{Infobox Historic Site |name= ਬੇਲਵੇਰ ਕਿਲਾ |partof= |location=[[ਪਾਲਮਾ ਦੇ ਮਲੋਰਕਾ]], [[ਸਪੇਨ]] |map_type= |map_alt= |latitude=39.56375 |longitude=2.619338 |coordinates= |image=[[File:Castillo de Bellver.jpg|300px]] |caption=ਕਿਲੇ ਤੇ ਹਵਾਈ ਝਾਤ |type= |built=1311 |builder=Pere Salvà |materials=Marès |height=112 m | designation1 = ਸਪੇਨ | designation1_offname = Castillo Bellver | designation1_type = ਅਹਿੱਲ | designation1_criteria = ਸਮਾਰਕ | designation1_date = 3 ਜੂਨ 1931<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> | designation1_number = RI-51-0000411 |used= |demolished= |condition= |ownership=Palma de Mallorca City Council |controlledby= |garrison= |commanders= |occupants= |battles= |events= }} '''ਬੇਲਵੇਰ ਮਹਲ'''<ref>{{Cite web |url=http://www.castlexplorer.org/european-medieval-castles/bellver-castle-spain/ |title=Bellver Castle, Spain |access-date=2014-10-16 |archive-date=2007-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070902084422/http://www.castlexplorer.org/european-medieval-castles/bellver-castle-spain/ |dead-url=yes }}</ref> ([[ਕਾਤਾਲਾਨ ਭਾਸ਼ਾ]]: Castell de Bellver) ਇੱਕ ਮਹਲ ਹੈ। ਇਹ ਗੋਥਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿ [[ਪਾਲਮਾ]] ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ ਪਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.mallorcawebsite.com/balearik/bellver.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2014-10-16 |archive-date=2015-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107010321/http://www.mallorcawebsite.com/balearik/bellver.html |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਕਿਲਾ ਮਜੋਰਿਕਾ [[ਬੈਲਰਿਕ ਦੀਪਸਮੂਹ]] [[ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਲਾ ਮੇਜੋਰਿਕਾ ਦੇ ਜੇਮਸ ਦੂਜੇ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਅਕਾਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਸਪੇਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। 18ਵੀ ਅਤੇ 20 ਵੀ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਨਿਕ ਜੇਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਪੂਰੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਰੱਖਿਆ ਅਧੀਨ ਹੈ।<ref>[http://www.northsouthguides.com/mallorca_bellver_castle.html Bellver castle, NorthSouthGuides] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217204428/http://www.northsouthguides.com/mallorca_bellver_castle.html |date=2014-12-17 }} Bellver Castle, Mallorca</ref> ਇਹ ਕਿਲਾ ਪੂਰੇ ਦੀਪਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੇਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਥਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ==ਕਿਲੇ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ== [[File:Castell de Bellver (Palma).jpg|thumb|300px|left|Bellver Castle seen from the East]] ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਟਾਵਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਧਾਰਨਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਆਮ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸਦੇ ਗੋਲੀਦਾਰ ਟਾਵਰ ਉਪਰੀ ਪਛਮੀ ਤਟ ਤੇ ਹੇਰਿਡੋ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸਦੇ ਵੀ ਟਾਵਰ ਗੋਲੀਦਾਰ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟਾਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਟਾਵਰ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਟਾਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਛੋਟੇ ਟਾਵਰ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਟਾਵਰ ਪੁੱਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਭਾਗ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਆਰਕੀਟੇਕਟ [[ਪੇਰੇ ਸੇਲਵਾ]] ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੇਰੇ ਸਲੇਵ ਨੇ ਅਲਮੁਦਾਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਲ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖਾਸ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਕੰਮ ਉਸਦੇ ਸੈਕੜੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ 1300 ਤੋਂ 1311 ਈਪੂ. ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੇਮਸ ਦੂਜੇ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਇਸਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਉਸੇ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਪਥਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲਾ ਬਾਰੂਦ ਰੱਖਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ==ਇਤਿਹਾਸ == [[Image:CastellBellver-pjt3.jpg|thumb|300px|Donjon of the Bellver Castle]] ਇਹ ਕਿਲਾ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਲੋਰਿਕਾ ਦੇ ਰਾਜਿਆ ਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੱਧ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ 17ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੱਧਕਾਲੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1343 ਵਿੱਚ ਅਰਗੋਨ ਦੇ ਪੀਟਰ ਚੋਥੇ ਦੇ ਅਰਗੋਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਵੇਲੇ ਦੂਜਾ 1391 ਵਿੱਚ ਸਾਮੀ ਕਿਸਾਨ ਬਗ਼ਾਵਤ ਰੋਕਣ ਲਈ। ਓਹ ਕਿਲਾ ਸਿਰਫ 1521 ਵਿੱਚ ਮਾਜੋਰਕਾ ਦੂਜੇ ਸੇ ਸਮੇਂ ਆਪਸੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਤੇ ਹਮਲਾਵਰ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ। [[Image:CastellBellver-pjt1.jpg|left|thumb|300px|Circular inner yard]] ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{commons category|Bellver Castle}} *[http://www.mallorcaquality.com/index/paginasgenerales/galeria_palma/bellver.htm Imágenes del Castillo de Bellver] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100120023158/http://www.mallorcaquality.com/index/paginasgenerales/galeria_palma/bellver.htm |date=2010-01-20 }} *[http://www.palmademallorca.es/portalPalma2/floc_d4_v1.jsp?contenido=949&tipo=1&nivel=1400&language=es&agrupacion=02 Castillo de Bellver en la página del Ayuntamiento de Palma de Mallorca]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070509144036/http://www.palmademallorca.es/portalPalma2/floc_d4_v1.jsp?contenido=949&tipo=1&nivel=1400&language=es&agrupacion=02 |date=2007-05-09 }} *[http://www.mallorcaweb.com/reportatges/castells-i-torres/castell-de-bellver Artículo en MallorcaWeb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015223103/http://www.mallorcaweb.com/reportatges/castells-i-torres/castell-de-bellver |date=2014-10-15 }} (en mallorquín) *[http://pmi.palmademallorca.es/vol_2002/imatge.htm?photo=190404.jpg Vista aérea del castillo en la página web del Ayuntamiento de Palma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303215939/http://pmi.palmademallorca.es/vol_2002/imatge.htm?photo=190404.jpg |date=2016-03-03 }} *[http://maps.google.es/maps?f=q&hl=es&q=Mallorca&ie=UTF8&z=18&ll=39.563907,2.619027&spn=0.001352,0.005064&t=h&om=0 Vista del Castillo de Bellver en Google Maps] *[http://www.castillosnet.org/baleares/PM-CAS-001.shtml Castillo de Bellver en castillosnet.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124092208/http://www.castillosnet.org/baleares/PM-CAS-001.shtml |date=2010-01-24 }} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] jbc8zcchoy2hw1rzymog038micdwini 0 50442 841162 779934 2026-06-19T21:24:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841162 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name=ਮਦੀਨਾ ਅਜ਼ਾਹਰਾ |native_name = Palacio Real de Madrid |native_name_lang = [[ਸਪੇਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] |image=Salon Rico 1.jpg|320px|thumb |caption= |style= |location_town=[[ਕੋਰਦੋਬਾ]] |location_country=ਸਪੇਨ |map_type=ਕੋਰਦੋਬਾ |map_caption=ਕੋਰਦੋਬਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ |latitude = |longitude = |architect= |client=[[ਅਬਦ-ਅਲ-ਰਹਮਾਨ ਤੀਜਾ]] |construction_start_date= |completion_date= |floor_area={{convert|135,000|m2|abbr=on}} |embedded={{designation list | embed=yes |designation1 = Spain |designation1_offname = Medina Azahara |designation1_type = ਅਚੱਲ |designation1_criteria = ਸਮਾਰਕ |designation1_date = 1931<ref name="bic">{{Bien de Interés Cultural}}</ref> |designation1_number = RI-51-0001061 }} }} [[File:Puerta del primer ministro.JPG|290px|thumb|House of Ya'far]] [[File:Edificio Basilical Superior de Medina Azahara (Córdoba, España).jpg|290px|thumb|"Upper basilical hall" or "Dar al-Jund", perhaps for administration]] [[File:Pórtico de Medina Azahara (Córdoba, Spain).jpg|290px|thumb|Pórtico de Medina Azahara]] '''ਮਦੀਨਾ ਅਜ਼ਾਹਰਾ''' ([[ਅਰਬੀ]]: مدينة الزهراء‎ Madīnat az-Zahrā ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ) ਇੱਕ ਮਹਿਲ-ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਅਰਬ ਮਧਕਾਲ ਦੇ ਕੋਰਦੋਬਾ ਦੇ ਉਮੈਦ ਖਲੀਫ਼ਾ ਅਬਦ-ਅਲ-ਰਹਮਾਨ ਤੀਜਾ ਅਲ ਨਾਸਿਰ (912 -961) ਨੇ ਸਪੇਨ ਦੇ ਪਛਮੀ ਕੰਢੇ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।<ref name=Ruggles>{{Cite book|last=Ruggles|first=D. Fairchild|title=Islamic Gardens and Landscapes|url=https://archive.org/details/islamicgardensla0000rugg_t9b7|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2008|pages=[https://archive.org/details/islamicgardensla0000rugg_t9b7/page/152 152]–153|isbn=0-8122-4025-1}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਮੱਧਕਾਲੀ ਅਰਬ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਲ-ਆਂਦਾਲੂਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਸਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ 936-940 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਮਸਜਿਦ, ਸਰਕਾਰੀ ਦਫਤਰ, ਛੋਣੀਆਂ, ਬਾਗ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਥਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸੀ। ਖਲੀਫੇ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਜਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਅਬਦ-ਅਲ-ਰਹਮਾਨ ਤੀਜੇ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਲ ਹਕਮ ਦੂਜੇ ਨੇ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। 1010ਈ. ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਚੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1910ਈ. ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਕਈ ਖੰਡਰ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। 112 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ 12 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੀ ਖੋਦਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅਜਾਇਬਘਰ<ref>[http://www.dezeen.com/2009/12/16/museum-and-research-centre-madinat-al-zahra-by-nieto-sobejano-arquitectos/ Article by one of the architects]</ref> ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਜਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਹਲੇ ਵੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ==ਸਥਾਨ== ਇਹ [[ਕੋਰਦੋਬਾ]] ਤੋਂ 13 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਸੇਰਾ ਮੋਰੇਨਾ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਆਦਦਿਲਕੁਇਵੀਰ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਣ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਚੂਨੇ ਦੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਖਦਾਨ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nytimes.com">{{cite news| url=http://www.nytimes.com/2005/08/16/international/europe/16spain.html?_r=1&oref=slogin | work=The New York Times | title=Growth in Spain Threatens a Jewel of Medieval Islam | first=Renwick | last=McLean | date=2005-08-16 | accessdate=2010-05-12}}</ref>} ==ਇਤਿਹਾਸ== [[File:Mezquita de Medina Azahara.jpg|270px|thumb|left|Mezquita (mosque) Aljama]] ਅਬਦ-ਅਲ-ਰਹਮਾਨ ਤੀਜੇ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਗਭਗ 80 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ==ਬਾਗ== ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਬਾਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬਗੀਚਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਗਾਰਡਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਗ ਸ਼ਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਲਈ ਸੀ ਜਿਹੜੀ ਇੱਥੇ ਅਕਸਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ==ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == === ਕਿਤਾਬਾਂ === * MARTÍNEZ MONTÁVEZ, Pedro y RUÍZ BRAVO-VILLASANTE, Carmen (1991) Europa Islámica. La magia de una civilización milenaria Grupo Anaya Grandes Obras El Sol. * VALLEJO TRIANO, Antonio, dir. ** (1995) Madinat al-Zahra: el salón de 'Abd al-Rahman III, Junta de Andalucía, Córdoba ** (2000) Madinat al-Zahra 1985-2000: 15 años de recuperación, Consejería de Cultura, Dirección General de Instituciones del Patrimonio Histórico, Córdoba. * LÓPEZ-CUERVO, Serafín (1985) Medina Az-Zahra: ingeniería y forma Ministerio de Obras Públicas y Urbanismo, Madrid. * HERNÁNDEZ GIMÉNEZ, Félix (1985) Madinat Al-Zahra: arquitectura y decoración Patronato de la Alhambra, Granada. * VELÁZQUEZ BOSCO, Ricardo (1912) Medina Azahra y Alamiriya: arte del Califato de Córdoba Junta para Ampliación de Estudios e Investigaciones Científicas, Madrid. * JIMÉNEZ MARTÍN, Alfonso (1989) El arte islámico Grupo 16 D.L., Madrid. * RICE, David Talbot (2000) Arte islámico Destino, Londres. * LASALA, Magdalena (2004) Abderramán III: el gran califa de al-Andalus Temas de hoy, Barcelona. * VALDEÓN BARUQUE, Julio (2001) Abderramán III y el califato de Córdoba Debate, Barcelona. * VALLVÉ, Joaquín (1992) El Califato de Córdoba Mapfre, D.L., Madrid. * {{cita book |last=VAN UFFELEN |name=Chris |enlaceautor=Chris van Uffelen |year=2010 |title=Museos. Arquitectura |url= |pages=356-359 |en= |sinpp= |otros=Traducido al español por Fabio Descalzi |edición= |sined= |lugar= |lugar-publicación=Potsdam |editorial=h.f.ullmann publishing |fecha-publicación= |apellido-editor= |idioma= |isbn=978-3-8331-6058-5 |oclc= |bibcode= |doi= |fecha-doi-roto= |id= |fechaacceso= |resumen= |fecha-resumen= |cita= |ref= }} * [[Félix Hernández Giménez|Hernández Giménez, Félix]]: ''Madinat Al-Zahra'' Patronato de la Alhambra y Generalife (1985) ISBN 84-505-1472-X * [[Basilio Pavón Maldonado|Pavón Maldonado, Basilio]]: ''Memoria de la excavación de la Mezquita de medinat Al-Zahra''. Consejo Superior de Investigaciones Científicas, CSIC,(1966) ISBN 84-00-03402-3 ===ਅਖ਼ਬਾਰ=== * Poyato, F.J., “La Junta ultima las primeras expropiaciones y el censo de casas ilegales en Medina Azahara”, ABC, 30.01.2009 Disponible en: http://www.abc.es/hemeroteca/historico-30-01-2009/sevilla/Cordoba/la-junta-ultima-las-primeras-expropiaciones-y-el-censo-de-casas-ilegales-en-medina-azahara_912795522444.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091228012514/http://www.abc.es/hemeroteca/historico-30-01-2009/sevilla/Cordoba/la-junta-ultima-las-primeras-expropiaciones-y-el-censo-de-casas-ilegales-en-medina-azahara_912795522444.html |date=2009-12-28 }} [28/04/2009] * A.R., “Nuestras casas embellecen el monumento omeya”, El Día de Córdoba, 06.10.2008 Disponible en: http://www.eldiadecordoba.es/article/cordoba/246690/las/pitas/bloquea/medina/azahara/para/exigir/agua/y/defender/su/futuro.html [28/04/2009] * El Economista, “El PSOE cree que es el momento de marcar el procedimiento para solucionar las parcelas de Medina Azahara”, 20.06.2008 Disponible en: http://ecodiario.eleconomista.es/espana/noticias/611123/06/08/Cordoba-El-PSOE-cree-que-es-el-momento-de-marcar-el-procedimiento-para-solucionar-las-parcelas-de-Medina-Azahara.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120310134838/http://ecodiario.eleconomista.es/espana/noticias/611123/06/08/Cordoba-El-PSOE-cree-que-es-el-momento-de-marcar-el-procedimiento-para-solucionar-las-parcelas-de-Medina-Azahara.html |date=2012-03-10 }} [28/04/2009] * Planelles, M., “Medina Azahara se quedará sin chalés”, El País, 25.11.2007 Disponible en: http://www.elpais.com/articulo/andalucia/Medina/Azahara/quedara/chales/elpepuespand/20071125elpand_2/Tes [28/04/2009] * Romero, Ana, “Icomos insta a "restituir la legalidad" en Medina Azahara”, Diario Córdoba, 14.11.2007 Disponible en: http://www.diariocordoba.com/noticias/noticia.asp?pkid=363060 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110710125008/http://www.diariocordoba.com/noticias/noticia.asp?pkid=363060 |date=2011-07-10 }} [28/04/2009] * Guerrero, M., “Aguilar acepta la última delimitación BIC pero exige una salida para las parcelas”, Diario Córdoba, 20.10.2006 Disponible en: http://www.diariocordoba.com/noticias/noticia.asp?pkid=279754 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061111171339/http://www.diariocordoba.com/noticias/noticia.asp?pkid=279754 |date=2006-11-11 }} [28/04/2009] * Planelles, M., “La Junta denunció 347 obras ilegales en Medina Azahara entre 1995 y 2003”, El País, 25.10.2006 Disponible en: http://www.elpais.com/articulo/andalucia/Junta/denuncio/347/obras/ilegales/Medina/Azahara/1995/2003/elpepiautand/20061025elpand_6/Tes/ [28/04/2009] ===ਰਸਾਲੇ === * ''Cuadernos de Madinat al-Zahra, Vol. 1.'' Córdoba, 1987. AGOTADO. Presenta las Actas de las I Jornadas sobre Madinat al-Zahra, "Estudios" y la "Crónica del Conjunto" entre 1985 - 1987. 193 páginas. * ''Cuadernos de Madinat al-Zahra, Vol. 2.'' Córdoba, 1988-90. Cuenta con diversos artículos en "Estudios", la sección "Varia" y la "Crónica del Conjunto" entre 1988 - 1990. 222 páginas. * ''Cuadernos de Madinat al-Zahra, Vol. 3.'' Córdoba, 1991. Se recogen en este volumen las Actas de las II Jornadas de Madinat al-Zahra, al-Andalus antes de Madinat al-Zahra, y la "Crónica del Conjunto" de 1991. 242 páginas. * ''Cuadernos de Madinat al-Zahra, Vol 4.'' Córdoba, 1999. Reproduce diferentes artículos en "Estudios", "Varia" y la "Crónica del Conjunto" entre 1992 - 1997. 296 páginas. * ''Cuadernos de Madinat al-Zahra, Vol. 5.'' Córdoba, 2004. Se recogen en este número las Actas de las IV Jornadas de Madinat al-Zahra, Nuevas investigaciones sobre e Califato de Córdoba en "Estudios" y la "Crónica del Conjunto" entre 1998 - 2003. 527 páginas. {{ISSN|1139-9996}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == {{Commons category|Medina Azahara}} *[http://thewotme.com/2012/11/medina-azahara-el-capricho-del-primer-califa-de-al-andalus/ Medina Azahara, the whim of the first Caliph of Al-Andalus] *[http://www.artencordoba.co.uk/MADINAT-AL-ZAHRA/Index.html Madinat al-Zahra by art historians (English)]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120908193556/http://www.artencordoba.co.uk/MADINAT-AL-ZAHRA/Index.html |date=2012-09-08 }} *[http://www.artencordoba.com/MEDINA-AZAHARA/Index-Medina-Azahara-Cordoba.html Madinat al-Zahra by art historians (Spanish)] *[http://www.qatarvisitor.com/index.php?cID=412&pID=1684 The Shining City: Qatar Visitor ] *[http://www.learn.columbia.edu/ma/htm/dj_islam/ma_dji_discuss_madinat.htm Columbia "briefing"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171219212801/http://www.learn.columbia.edu/ma/htm/dj_islam/ma_dji_discuss_madinat.htm |date=2017-12-19 }} by Prof. Dodds *[http://www.wmf.org/project/sal%C3%B3n-rico-palace-medina-al-zahra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024233649/http://www.wmf.org/project/sal%C3%B3n-rico-palace-medina-al-zahra |date=2014-10-24 }} *[http://libmma.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/45966/rec/1 Al-Andalus: the art of Islamic Spain], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art (fully available online as PDF), which contains material on Medina Azahara (see index) *[http://cdm16028.contentdm.oclc.org/cdm/compoundobject/collection/p15324coll10/id/111171 The Art of medieval Spain, A.D. 500-1200], an exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries (fully available online as PDF), which contains material on Medina Azahara (see index) {{coord|37.888|N|4.867|W|display=title|source:eswiki}} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਪੇਨ ਦੇ ਮਹਿਲ]] 1ig3ib7tngoktx758aevyhwcox2tlme 0 58029 841230 839722 2026-06-20T10:35:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841230 wikitext text/x-wiki '''ਵਪਾਰਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ''' ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ [[ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੇਚਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ<ref>{{cite web |url = http://dictionary.reference.com/browse/commercial+software |title = Commercial software |accessdate = 23 ਮਾਰਚ 2015}}</ref> ਜਾਂ ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਕੰਮਾਂ/ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ [[ਮਲਕੀਅਤੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|ਮਲਕੀਅਤੀ]] ਜਾਂ [[ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਵਪਾਰਕ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ|ਆਜ਼ਾਦ / ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ]] ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web |author = David A. Wheeler |title = Free-Libre / Open Source Software (FLOSS) is Commercial Software |date = 2009-02-03 |url = http://www.dwheeler.com/essays/commercial-floss.html |accessdate = 2009-06-29 |archive-date = 2018-01-03 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180103183010/https://www.dwheeler.com/essays/commercial-floss.html |dead-url = yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/philosophy/categories.html#commercialSoftware |title=Categories of Free and Non-Free Software |publisher=[[ਫ਼੍ਰੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] |access-date=2015-03-23 |archive-date=2019-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502115838/https://www.gnu.org/philosophy/categories.html#commercialSoftware |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.gnu.org/philosophy/selling.html |title=Selling Free Software |publisher=ਫ਼੍ਰੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ |access-date=2015-03-23 |archive-date=2019-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190427063540/http://www.gnu.org/philosophy/selling.html |url-status=dead }}</ref> == ਹੋਰ ਵੇਖੋ == *[[ਆਜ਼ਾਦ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] *[[ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸਰੋਤ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] *[[ਮਲਕੀਅਤੀ ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਫ਼ਟਵੇਅਰ]] 7ay4rdqzak8jb3jmv570um2wywc8elh 0 61029 841212 710727 2026-06-20T05:59:30Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841212 wikitext text/x-wiki {{ਬਾਰੇ|ਇਰਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ|ਜਲਗਾਹ ਰੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀ|ਰਾਮਸਰ ਸਮਝੌਤਾ}} {{Infobox settlement |official_name = ਰਾਮਸਰ |native_name = {{lang-fa|رامسر}} |nickname = |former_name = ਸਖ਼ਤ ਸਰ |motto = ਧਰਤੀ ਉਤਲੀ ਬਹਿਸ਼ਤ (ਬਹਿਸ਼ਤ-ਏ ਰੂਈ-ਏ ਜ਼ਮੀਨ) |image_skyline = |imagesize = 250px |image_caption = ਸਿਖਰ ਖੱਬਿਓਂ: ਰਾਮਸਰ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਟਲ, [[ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰ]] ਵਿਖੇ ਛਿਪਦਾ ਸੂਰਜ, ਅਸਫ਼ੰਦੀਆਰ ਦਾ ਬੁੱਤ, [[ਰਾਮਸਰ ਮਹੱਲ|ਰਾਮਸਰ ਮਾਰਬਲ ਮਹੱਲ]], ਰਾਮਸਰ ਹੋਟਲ ਦੀ ਪਗਡੰਡੀ, ਮਾਜ਼ੰਦਰਾਨ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕੈਂਪਸ ਅਤੇ ਰਾਮਸਰ ਗੰਡੋਲਾ |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |coordinates_display = % |settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ |latd =36|latm=54|lats=11|latNS=N |longd = 50|longm=39|longs=30|longEW=E |pushpin_map = ਇਰਾਨ |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = [[ਇਰਾਨ]] ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ |pushpin_mapsize = |coordinates_region = IR |subdivision_type = ਦੇਸ਼ |subdivision_name = {{flag|ਇਰਾਨ}} |subdivision_type1 =[[ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ|ਸੂਬਾ]] |subdivision_name1 =[[ਮਾਜ਼ੰਦਰਾਨ ਸੂਬਾ|ਮਾਜ਼ੰਦਰਾਨ]] |subdivision_type2 =ਕਾਊਂਟੀ |subdivision_name2 =ਰਾਮਸਰ |subdivision_type3 =[[ਬਖ਼ਸ਼]] |subdivision_name3 =ਕੇਂਦਰੀ |leader_title = ਸ਼ਹਿਰਦਾਰ |leader_name = ਮੁਹਸਨ ਮੁਰਾਦੀ |established_title = |established_date = 1943 |area_magnitude = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_total = 31659 |population_as_of = 2006 |population_blank1_title = |population_blank1 = |population_note = |population_metro = |population_urban = |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |timezone = [[ਇਰਾਨੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈ ਆਰ ਐੱਸ ਟੀ]] |utc_offset = +3:30 |timezone_DST = [[ਇਰਾਨੀ ਧੁੱਪ-ਬਚਾਊ ਸਮਾਂ|ਆਈ ਆਰ ਡੀ ਟੀ]] |utc_offset_DST = +4:30 |elevation_m = 985 |elevation_ft = |website = http://www.sh-ramsar.ir |footnotes = }} '''ਰਾਮਸਰ''' ({{lang-fa|رامسر}}; ਸਾਬਕਾ, '''ਸਖ਼ਤ ਸਰ''')<ref>{{GEOnet3|-3081959}}</ref> [[ਇਰਾਨ]] ਦੇ [[ਮਾਜ਼ਨਦਰਾਨ ਸੂਬਾ|ਮਾਜ਼ਨਦਰਾਨ ਸੂਬੇ]] ਵਿਚਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਹਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ। [[2006]] ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ 9,421 ਪਰਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹਦੀ ਅਬਾਦੀ 31,659 ਸੀ।<ref>{{IranCensus2006|02}}</ref> ਰਾਮਸਰ [[ਕੈਸਪੀਅਨ ਸਮੁੰਦਰ]] ਦੇ ਤੱਟ ਉੱਤੇ ਵਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤਸਰ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਜੱਦੀ ਲੋਕ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਇਰਾਨੀ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਗਿਲਾਕੀ ਨਾਮਲ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰਲੇ ਜੋੜ== * [http://www.irantour.org/Iran/city/RAMSAR.html ਰਾਮਸਰ ਦਾ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924040115/http://www.irantour.org/Iran/city/RAMSAR.html |date=2015-09-24 }} * [http://www.ecolo.org/documents/documents_in_english/ramsar-natural-radioactivity/ramsar.html ਰਾਮਸਰ ਦੀ ਕਿਰਨ-ਸਰਗਰਮੀ] * [http://www.intercaspian.com/photobank/ir/mazandaran/pb_mazandaran1.html Photos of Ramsar <small>(Permission to use and copy these photos is hereby granted provided the above copyright notice appears in all the copies and modified versions of photos.)</small>] {{ਅਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਰਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਜ਼ਨਦਰਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] jtieqa4dg6f5f2n3cmpvgini7u304ro 0 64717 841137 832178 2026-06-19T14:02:15Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841137 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = ਬੇਹੱਦ | image = [[File:TV Release Poster of Behadd.jpg|250px]] | image_size = | image_alt = | caption = ਬੇਹੱਦ ਦਾ ਪੋਸਟਰ | genre = [[ਟੈਲੀਫਿਲਮ]] | creator = | based_on = | writer = | screenplay = [[ਅਮੀਰਾ ਅਹਿਮਦ]] | story = | director = [[ਅਸੀਮ ਰਜ਼ਾ]] | starring = [[ਫ਼ਵਾਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ]] <br/>[[ਨਾਦਿਆ ਅਲੀ]]<br/>[[ਸਜਲ ਅਲੀ]] | narrated = | theme_music_composer = [[ਫ਼ਵਾਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਖ਼ਾਨ]]<br />ਹੈਸਲ ਕੁਰੈਸ਼ੀ | country = ਪਾਕਿਸਤਾਨ | language = ਉਰਦੂ | num_episodes = | producer = [[ਮੋਮਿਨਾ ਦੁਰੈਦ]] | editor = ਕਾਸ਼ਿਫ ਅਹਿਮਦ<br />ਵਸੀਮ | cinematography = ਸੁਲੇਮਾਨ ਰੱਜ਼ਾਕ | runtime = 128 ਮਿੰਟ | company = [[Momina Duraid Productions]] | distributor = | budget = | network = [[ਹਮ ਟੀਵੀ]] | first_aired = {{Film date|df=yes|TV=y|2013|6|8|ਪਾਕਿਸਤਾਨ}} | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | website = http://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv }} '''ਬੇਹੱਦ''' ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref>{{cite web|title=BEHADD starring Nadia Jamil and Sajal Ali, alongside Fawad Khan will be coming on 8th June on HUM TV.|url=http://fuchsia.com.sg/?p=4315|publisher=FUCHSIA weekly|accessdate=29 October 2014|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029095307/http://fuchsia.com.sg/?p=4315|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title="Behadd" or Boundless!!! ~ A Telefilm Review by Swati Ghosh|url=http://talksoap.wordpress.com/2013/06/12/behadd-or-boundless-a-telefilm-review-by-swati-ghosh/|publisher=Talksoap|date=12 June 2013|accessdate=23 October 2014}}</ref> ਇਹ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿੱਚ 8 ਜੂਨ 2013 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਟੀਵੀ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 30 ਅਗਸਤ 2014 ਨੂੰ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਜ਼ਿੰਦਗੀ (ਟੀਵੀ ਚੈਨਲ)|ਜ਼ਿੰਦਗੀ]] ਚੈਨਲ ਉੱਪਰ ਦਿਖਾਈ ਗਈ।<ref>{{cite web|title=Behadd to onair at Zeezindagi|url=http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/your-favourite-fawad-khan-will-be-back-on-zindagi-with-%E2%80%98behadd%E2%80%99_1461854.html|publisher=[[Zee Zindagi]]|date=29 August 2014|accessdate=21 October 2014|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029093434/http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/your-favourite-fawad-khan-will-be-back-on-zindagi-with-%E2%80%98behadd%E2%80%99_1461854.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=Zindagi Channel to Broadcast Behadd|url=http://showbizpak.com/zindagi-channel-to-broadcast-behadd/|publisher=Pakistan Showbiz|date=27 August 2014|accessdate=21 October 2014|archive-date=29 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141029101155/http://showbizpak.com/zindagi-channel-to-broadcast-behadd/|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ ਇੱਕ ਮੱਧਵਰਗੀ ਵਿਧਵਾ ਔਰਤ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਇਕਲੌਤੀ ਧੀ ਬਾਰੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੰਤਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv Official website]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220520230721/https://www.hum.tv/videos_p.php?vid=g1vc7n9Zi6k&playlist_id=bVdwtmx18ssdyzkzkiY4AkF04KLWeNHv |date=2022-05-20 }} * {{facebook|Humtv.Behadd|''Behadd''}} * [http://www.youtube.com/watch?v=q37qkwY23fY&spfreload=10 ''Behadd''] on [[YouTube]] * [https://www.tumblr.com/search/behadd ''Behadd''] on [[Tumblr]] ; ਹੋਰ ਵੇਖੋ * [http://www.dramasonline.com/index.php?s=Behadd ''Behadd''] on DramasOnline ; ਫਿਲਮ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ * [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.527912000602787.1073741841.123024497758208&type=3 ''Behadd'' official review] by Reema Ali Syed * [http://reviewit.pk/telefilm-behaad-a-complete-package/ ''Behadd'' review] by Fatima Awan. * [http://gulaabjamun.wordpress.com/2013/05/25/movie-review-theres-no-limit-to-how-much-a-film-can-move-you/ ''Behadd'' review] by Zainab Imam ==ਹਵਾਲੇ== [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੈਲੀਫਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੈਨਲ ਦੇ ਡਰਾਮੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਏ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟੀਵੀ ਡਰਾਮੇ]] 2oypnwh63yalhyivhcidqnek0v75bbn 0 65797 841182 835649 2026-06-20T01:28:17Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841182 wikitext text/x-wiki {{Infobox former monarchy | royal_title = ਸਮਰਾਟ | realm = ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ | native_name = شہنشاہِ ہند | border = imperial | coatofarms = {{box|type=transparent|padding=0px|[[File:Seal of Bahadur Shah II of India.png|100px]]}} | coatofarmscaption = ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੋਹਰ<br />(1837–1857) | image2 = {{box|type=transparent|padding=0px|[[File:Bahadur Shah II of India.jpg|260px]]}} | caption2 = '''ਆਖ਼ਰੀ'''<br />'''[[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ]]'''<br />28 ਸਤੰਬਰ 1837 – 21 ਸਤੰਬਰ 1857 | first_monarch = [[ਬਾਬਰ]] | last_monarch = [[ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰ|ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ]] | style = ਜਾਹ ਪਨਾਹ<br />ਅਲਾਮ ਪਨਾਹ | residence = {{plainlist| * [[ਆਗਰੇ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ]] (1526–1648) * [[ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ]] (1648–1857)}} | appointer = ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ | began = [[ਪਾਣੀਪਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ|21 ਅਪਰੈਲ 1526]] | ended = 21 ਸਤੰਬਰ 1857 }} [[ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਸਾਰੇ [[ਤਿਮੂਰਿਡ ਵੰਸ਼|ਤੈਮੂਰ ਰਾਜਵੰਸ਼]] ([[ਮੁਗ਼ਲ ਵੰਸ਼|ਬਾਬਰ ਦਾ ਘਰਾਣਾ]]) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਨੇ 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 ਨੂੰ ਇਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 21 ਸਤੰਬਰ 1857 ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਵਿਸਥਾਪਨ ਤੱਕ ਸਾਮਰਾਜ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite book |last=Schimmel |first=Annemarie |url=https://books.google.com/books?id=N7sewQQzOHUC&q=mughals |title=The Empire of the Great Mughals: History, Art and Culture |date=2004 |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-185-3 |language=en}}</ref> ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੇ [[ਭਾਰਤ]], [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]], [[ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ|ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1526 ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1707 ਤੱਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਿਰਾਵਟ ਲਿਆਂਦੀ, ਪਰ [[1857 ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ|1857 ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਵਿਦਰੋਹ]] ਤੱਕ ਨਾਮਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ [[ਬਾਬਰ]] (ਸ਼. 1526–1530) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ [[ਫ਼ਰਗਨਾ ਵਾਦੀ|ਫਰਗਨਾ ਘਾਟੀ]] (ਆਧੁਨਿਕ [[ਉਜ਼ਬੇਕਿਸਤਾਨ]]) ਦਾ ਇੱਕ [[ਤੈਮੂਰ]] ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਤੈਮੂਰ ਅਤੇ [[ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ|ਚੰਗੀਜ਼ ਖਾਨ]] ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Babur and His World: A Culture of Books |url=https://asia-archive.si.edu/learn/discovering-baburs-gardens/writing-my-truth-the-mughal-emperor-babur/babur-and-his-world/ |access-date=2025-01-08 |website=Smithsonian's National Museum of Asian Art |language=en-US}}</ref> ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਫਾਰਸੀ ਵੰਸ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਫਾਰਸੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>Jeroen Duindam (2015), [https://books.google.com/books?id=5ky2CgAAQBAJ&pg=PA105 ''Dynasties: A Global History of Power, 1300–1800'', page 105] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206075722/https://books.google.co.uk/books?id=5ky2CgAAQBAJ&pg=PA105|date=6 December 2022}}, [[Cambridge University Press]]</ref><ref>{{cite book|first=Malika|last=Mohammada|title=The Foundations of the Composite Culture in India|publisher=Akkar Books|date=1 January 2007|pages=300|isbn=978-8-189-83318-3|url=https://books.google.com/books?id=dwzbYvQszf4C&pg=PA300}}</ref><ref>{{cite book|title=The Great Mughals and their India|author=Dirk Collier|publisher=[[Hay House]]|year=2016|page=15|url=https://books.google.com/books?id=40ywDAAAQBAJ&pg=PT15|isbn=9789384544980}}</ref> ਛੇਵੇਂ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]] ਦੇ ਰਾਜ ਦੌਰਾਨ, ਸਾਮਰਾਜ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਸ਼ਵ ਜੀਡੀਪੀ ਦੇ 25% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ, ਨੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਢਾਕਾ]] ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਕਾਬੁਲ]] ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ [[ਮੁਗ਼ਲ ਕਸ਼ਮੀਰ|ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ [[ਕਵੇਰੀ ਦਰਿਆ|ਕਾਵੇਰੀ]] ਨਦੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>"The World Economy (GDP) : [http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf Historical Statistics by Professor Angus Maddison"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190805201335/http://www.theworldeconomy.org/MaddisonTables/MaddisontableB-18.pdf |date=5 August 2019 }} . World Economy. Retrieved 21 May 2013.</ref><ref> {{cite book |last=Chandra |first=Satish |title=Medieval India: From Sultanate to the Mughals | page=202 }} </ref><ref>{{Cite book |last=Truschke |first=Audrey |url=https://books.google.com/books?id=AGwlDgAAQBAJ&q=aurangzeb+gdp |title=Aurangzeb: The Man and the Myth |date=2018-02-01 |publisher=Penguin Random House India Private Limited |isbn=978-0-14-343967-7 |language=en}}</ref> [[File:Mughal Genealogical Table.svg|thumb|right|Genealogy of the Mughal dynasty. Only principal offspring of each emperor are provided in the chart.]] ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 158,400,000 (ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 4 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ (1.5 ਮਿਲੀਅਨ ਵਰਗ ਮੀਲ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="Richards1993">{{cite book|last=Richards|first=John F.|title=The Mughal Empire|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0521251198|editor1-first=Gordon|editor1-last=Johnson|editor1-link=Gordon Johnson (historian)|editor2-first=C. A.|editor2-last=Bayly|editor2-link=Christopher Alan Bayly|series=The New Cambridge history of India: 1.5|volume=I. The Mughals and their Contemporaries|location=Cambridge|pages=1, 190|date= 1 January 2016}}</ref><ref>{{cite book|title=The European Union and Global Social Change|isbn = 9781135255800|url=https://books.google.com/books?id=d0SPAgAAQBAJ&q=mughal+empire+population+1700&pg=PA21|access-date=26 June 2017|last1 = Böröcz|first1 = József|date = 10 September 2009| publisher=Routledge }}</ref> 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੌਰਾਨ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਸਮਰਾਟ, [[ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ|ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜੇ]] ਨੂੰ 1857 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ]] ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name=spear>{{Harvnb|Spear|1990|pp=147–148}}</ref> == ਮੁਗ਼ਲ ਸਮਰਾਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" ! width="10" | ਨੰ. ! width="100" | ਚਿੱਤਰ ! width="150" | ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਾਮ ! width="250" | ਜਨਮ ਨਾਮ ! width="150" | ਜਨਮ ! width="200" | ਸ਼ਾਸਨ ! width="150" | ਮੌਤ |- | 1 | [[File:Humayun and Babur (Late Shah Jahan Album) Babur detail.jpg|80px]] | '''[[ਬਾਬਰ]]<br/>{{Uninastaliq|بابر}}''' | ਜ਼ਹੀਰ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|ظهیر الدین محمد}} | 14 ਫ਼ਰਵਰੀ 1483<br/>[[ਅੰਦੀਜਾਨ]] | 21 ਅਪ੍ਰੈਲ 1526 – 26 ਦਸੰਬਰ 1530<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1526|04|21|1530|12|26}})}} | 26 ਦਸੰਬਰ 1530 (ਉਮਰ 47)<br/>[[ਆਗਰਾ]] |- | 2 | [[File:Darbar of Humayun, detail, Humayun. Akbarnama, 1602-4, British Library.png|80px]] | '''[[ਹੁਮਾਯੂੰ]]<br/>{{Uninastaliq|همایوں}}''' | ਨਸੀਰ-ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|نصیر الدین محمد}} | 6 ਮਾਰਚ 1508<br/>[[ਕਾਬੁਲ]] | 26 ਦਸੰਬਰ 1530 – 17 ਮਈ 1540<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1530|12|26|1540|05|17}})}}<hr/>22 ਫਰਵਰੀ 1555 – 27 ਜਨਵਰੀ 1556<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1555|02|22|1556|01|27}})}} | 27 ਜਨਵਰੀ 1556 (ਉਮਰ 47)<br/>[[ਦਿੱਲੀ]] |- | 3 | [[File:Govardhan. Akbar With Lion and Calf ca. 1630, Metmuseum (cropped).jpg|80px]] | '''[[ਅਕਬਰ ਪਹਿਲਾ]] <br/>{{Uninastaliq|اکبر}}''' | ਜਲਾਲ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|جلال الدین محمد}} | 15 ਅਕਤੂਬਰ 1542<br/>[[ਉਮਰਕੋਟ]] | 11 ਫਰਵਰੀ 1556 – 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1556|02|11|1605|10|27}})}} | 27 ਅਕਤੂਬਰ 1605 (ਉਮਰ 63)<br/>ਆਗਰਾ |- | 4 | [[File:Jahangircrop.jpeg|80px]] | '''[[ਜਹਾਂਗੀਰ]]<br/>{{Uninastaliq|جهانگیر}}''' | ਨੂਰਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq| نور الدین محمد}} | 31 ਅਗਸਤ 1569<br/>ਆਗਰਾ | 3 ਨਵੰਬਰ 1605 – 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1605|11|3|1627|10|28}})}} | 28 ਅਕਤੂਬਰ 1627 (ਉਮਰ 58)<br/>[[ਭਿੰਬੇਰ]]<ref name="Allan 1934 p. 398">{{cite book |last1=Allan |first1=J. |last2=Haig |first2=Sir T. Wolsely |last3=Dodwell |first3=H. H. |editor-last=Dodwell |editor-first=H. H. |editor-link=H. H. Dodwell |year=1934 |title=The Cambridge Shorter History of India |url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&pg=PA398 |publisher=Cambridge University Press |page=398}}</ref> |- | 5 | [[File:Shah Jahan of Mughal empire.jpg|80px]] | '''[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਪਹਿਲਾ]]<br/>{{Uninastaliq|شاه جهان}}''' | ਸ਼ਿਹਾਬ ਉੱਦ ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|شهاب الدین محمد}} | 5 ਜਨਵਰੀ 1592<br/>[[ਲਹੌਰ]] | 19 ਜਨਵਰੀ 1628 – 31 ਜੁਲਾਈ 1658<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1628|01|19|1658|07|31}})}} | 22 ਜਨਵਰੀ 1666 (ਉਮਰ 74)<br/>ਆਗਰਾ |- | 6 | [[File:The Emperor Aurangzeb Alamgir.jpg|80px]] | '''[[ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ]]<br/>{{Uninastaliq|اورنگزیب }}'''<hr/>'''ਆਲਮਗੀਰ ਪਹਿਲਾ<br/>{{Uninastaliq|عالمگیر}}''' | ਮੋਹੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|محی الدین محمد}} | 3 ਨਵੰਬਰ 1618<br/>[[ਦਾਹੌਦ]], [[ਗੁਜਰਾਤ]] | 31 ਜੁਲਾਈ 1658 – 3 ਮਾਰਚ 1707<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1658|07|31|1707|03|03}})}} | 3 ਮਾਰਚ 1707 (ਉਮਰ 88)<br/>[[ਅਹਿਮਦਨਗਰ]] |- | 7 | [[File:Azam shah (cropped).jpg|80px]] | '''[[ਆਜ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]<br/>{{Uninastaliq|اعظم شاه}}''' | ਕੁਤਬ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|قطب الدين محمد}} | 28 ਜੂਨ 1653<br/>[[ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ]] | 14 ਮਾਰਚ – 20 ਜੂਨ 1707<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1707|03|14|1707|06|20}})}} | 20 ਜੂਨ 1707 (ਉਮਰ 53)<br/>ਆਗਰਾ |- | 8 | [[File:Bahadur Shah I of India.jpg|80px]] | '''[[ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਪਹਿਲਾ]]<br/>{{Uninastaliq|بهادر شاہ}}'''<hr/>'''ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਪਹਿਲਾ<br/>{{Uninastaliq}}''' | ਮਿਰਜ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦ ਮੋਹੱਜ਼ਮ<br/>{{Uninastaliq|مرزا محمد معظم}} | 14 ਅਕਤੂਬਰ 1643<br/>ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ | 19 ਜੂਨ 1707 – 27 ਫਰਵਰੀ 1712<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1707|06|19|1712|02|27}})}} | 27 ਫਰਵਰੀ 1712 (ਉਮਰ 68)<br/>ਲਹੌਰ |-bgcolor=#66BB55 | 9 | [[File:Jahandar Shah of India.jpg|80px]] | '''[[ਜਹਾਂਦਰ ਸ਼ਾਹ]]<br/>{{Uninastaliq|جهاندار شاہ}}''' | ਮੁਇਜ਼ ਉਦ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|معز الدین محمد }}<br/>{{small|ਪਹਿਲਾ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ}} | 9 ਮਈ 1661<br/>[[ਦੱਖਣੀ ਪਠਾਰ|ਦੱਖਣ]] | 27 ਫਰਵਰੀ 1712 – 11 ਫਰਵਰੀ 1713<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1712|02|27|1713|02|11}})}} | 12 ਫਰਵਰੀ 1713 (ਉਮਰ 51)<br/>ਦਿੱਲੀ |-bgcolor=#DAF2CE | 10 | [[File:Farrukhsiyar of India.jpg|80px]] | '''[[ਫਾਰੂਖ਼ਸੀਅਰ]]<br/>{{Uninastaliq|فرخ سیر}}''' | ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|معین الدین محمد}}<br/>{{small|[[ਸੱਯਦ ਭਰਾ|ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ]] ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ}} | 20 ਅਗਸਤ 1685<br/>[[ਔਰੰਗਾਬਾਦ]] | 11 ਜਨਵਰੀ 1713 – 28 ਫਰਵਰੀ 1719<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1713|1|13|1719|02|28}})}} | style="text-align:center;"|19 ਅਪਰੈਲ 1719 (ਉਮਰ 33)<br/>ਦਿੱਲੀ |-bgcolor=#DAF2CE | 11 | [[File:Rafi ud-Darajat of India.jpg|80px]] | '''[[ਰਫ਼ੀ ਉਦ-ਦਰਜਤ]]<br/>{{Uninastaliq|رفیع الدرجات}}''' | ਸ਼ਮਸ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|شمس الدین محمد}}<br/>{{small|[[ਸੱਯਦ ਭਰਾ|ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ]] ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ}} | 1 ਦਸੰਬਰ 1699 | 28 ਫਰਵਰੀ 1719 – 6 ਜੂਨ 1719<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1719|02|28|1719|06|06}})}} | 6 ਜੂਨ 1719 (ਉਮਰ 19)<br/>ਆਗਰਾ |- bgcolor=#DAF2CE | 12 | [[File:Shah Jahan II of India.jpg|80px]] | '''[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੂਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|شاہ جهان دوم}}''' | ਰਫ਼ੀ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|رفع الدين محمد}}<br/>{{small|[[ਸੱਯਦ ਭਰਾ|ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ]] ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ}} | 5 ਜਨਵਰੀ 1696 | 6 ਜੂਨ 1719 – 17 ਸਤੰਬਰ 1719<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1719|06|06|1719|09|17}})}} | 18 ਸਤੰਬਰ 1719 (ਉਮਰ 23)<br/>ਆਗਰਾ |- bgcolor=#DAF2CE | 13 | [[File:Muhammad Shah of India.jpg|80px]] | '''[[ਮੁਹੰਮਦ ਸ਼ਾਹ]]<br/>{{Uninastaliq|محمد شاه}}''' | ਨਸੀਰ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|نصیر الدین محمد}}<br/>{{small|[[ਸੱਯਦ ਭਰਾ|ਬਰਹਾ ਦੇ ਸੱਯਦਾਂ]] ਵੱਲੋਂ ਕਠਪੁਤਲੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ}} | 7 ਅਗਸਤ 1702<br/>[[ਗਜ਼ਨੀ]] | 27 ਸਤੰਬਰ 1719 – 26 ਅਪਰੈਲ 1748<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1719|09|27|1748|04|26}}) | 26 ਅਪਰੈਲ 1748 (ਉਮਰ 45)<br/>ਦਿੱਲੀ |- | 14 | [[File:Ahmad Shah Bahadur of India.jpg|80px]] | '''[[ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ]]<br/>{{Uninastaliq|احمد شاہ بهادر}}''' | ਮੁਜਾਹਿਦ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|مجاهد الدین محمد}} | 23 ਦਸੰਬਰ 1725<br/>ਦਿੱਲੀ | 29 ਅਪਰੈਲ 1748 – 2 ਜੂਨ 1754<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1748|04|29|1754|06|02}})}} | 1 ਜਨਵਰੀ 1775 (ਉਮਰ 49)<br/>ਦਿੱਲੀ |- | 15 | [[File:Alamgir II of India.jpg|80px]] | '''[[ਆਲਮਗੀਰ ਦੂਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|عالمگیر دوم}}''' | ਅਜ਼ੀਜ਼ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|عزیز اُلدین محمد}} | 6 ਜੂਨ 1699<br/>ਬੁੱਢਣਪੁਰ | 3 ਜੂਨ 1754 – 29 ਨਵੰਬਰ 1759<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1754|06|03|1759|11|29}})}} | 29 ਨਵੰਬਰ 1759 (ਉਮਰ 60)<br/>ਦਿੱਲੀ |- | 16 | [[File:Shah Jahan III of India.jpg|80px]] | '''[[ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਤੀਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|شاه جهان سوم}}''' | ਮੋਹੀ ਉਲ ਮਲਤ<br/>{{Uninastaliq|محی الملت}} | 1711 | 10 ਦਸੰਬਰ 1759 – 10 ਅਕਤੂਬਰ 1760<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1759|12|10|1760|10|10}})}} | style="text-align:center;"|1772 (ਉਮਰ 60–61) |- | 17 | [[File:Ali Gauhar of India.jpg|80px]] | '''[[ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|شاه عالم دوم}}''' | ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ<br/>{{Uninastaliq|جلال الدین علی گوهر}} | 25 ਜੂਨ 1728<br/>ਦਿੱਲੀ | 10 ਅਕਤੂਬਰ 1760 – 31 July 1788<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1760|10|10|1788|07|31}})}} | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78)<br/>ਦਿੱਲੀ |- | 18 | [[File:Mughal Emperor Mahmud Shah Bahadur.jpg|80px]] | '''[[ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ|ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਚੌਥਾ]]<br/>{{Uninastaliq|جهان شاه چهارم}}''' | ਬਿਦਰ ਬਖਤ ਮਹਿਮੂਦ ਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਚੌਥਾ<br/>{{Uninastaliq|&nbsp;بیدار بخت محمود شاه بهادر جهان شاہ&nbsp;}} | 1749<br/>ਦਿੱਲੀ | 31 ਜੁਲਾਈ 1788 – 11 ਅਕਤੂਬਰ 1788<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1788|07|31|1788|10|11}})}} | 1790 (ਉਮਰ 40–41)<br/>ਦਿੱਲੀ |- bgcolor="#F5DEB3" | 17* | [[File:Ali Gauhar of India.jpg|80px]] | '''[[ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|شاه عالم دوم}}''' | ਜਲਾਲ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ ਅਲੀ ਗੌਹਰ<br/>{{Uninastaliq|جلال الدین علی گوهر}}<br/>{{small|Puppet emperor under the [[Scindias of Gwalior]]}} | 25 ਜੂਨ 1728<br/>ਦਿੱਲੀ | 16 ਅਕਤੂਬਰ 1788 – 19 ਨਵੰਬਰ 1806<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1788|10|16|1806|11|19}})}} | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 (ਉਮਰ 78)<br/>ਦਿੱਲੀ |- bgcolor="#F2D4CE" | 19 | [[File:Akbar Shah II of India.jpg|80px]] | '''[[ਅਕਬਰ ਦੂਜਾ|ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ]]<br/>{{Uninastaliq|اکبر شاه دوم}}''' | ਮੁਇਨ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|میرزا اکبر}}<br/>{{small|[[ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ]] ਅਧੀਨ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਮਰਾਟ}} | 22 ਅਪਰੈਲ 1760<br/>[[ਮੁਕੁੰਦਪੁਰ]] | 19 ਨਵੰਬਰ 1806 – 28 ਸਤੰਬਰ 1837<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1806|11|19|1837|09|28}})}} | 28 ਸਤੰਬਰ 1837 (ਉਮਰ 77)<br/>ਦਿੱਲੀ |- | 20 | [[File:Bahadur Shah II of India.jpg|80px]] | '''[[ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੂਜਾ]] ਜ਼ਫ਼ਰ<br/>{{Uninastaliq|بهادر شاه ظفر}}''' | ਬੂ ਜ਼ਫ਼ਰ ਸੁਰਾਜ ਅਲ-ਦੀਨ ਮੁਹੰਮਦ<br/>{{Uninastaliq|ابو ظفر سراج اُلدین محمد}} | 24 ਅਕਤੂਬਰ 1775<br/>ਦਿੱਲੀ | 28 ਸਤੰਬਰ 1837 – 21 ਸਤੰਬਰ 1857<br/>{{small|({{Age in years, months, and days|1837|09|28|1857|09|21}})}} | 7 ਨਵੰਬਰ 1862 (ਉਮਰ 87)<br/>[[ਰੰਗੂਨ]] |} ==ਹਵਾਲੇ== === ਹਵਾਲੇ === {{Reflist}} === ਸਰੋਤ === {{refbegin}} * {{Cite book |last1=Asher |first1=Catherine B. |title=India before Europe |url=https://archive.org/details/indiabeforeeurop0000ashe |last2=Talbot |first2=Cynthia |year=2006 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-80904-5 |oclc=61303480 }} * {{Cite book |last=Majumdar |first=R.C. |year=1974 |title=The Mughul Empire |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |author-link=R.C. Majumdar |url=https://archive.org/details/mughal-empire-r.-c.-majumdar-1974 }} * {{Cite book |last=Richards |first=John F. |url=https://books.google.com/books?id=HHyVh29gy4QC&pg=PA202 |title=The Mughal Empire |publisher=Cambridge University Press |year=1995 |isbn=978-0-521-56603-2 |author-link=John F. Richards }} * {{Citation |last=Robb |first=Peter |title=A History of India |year=2011 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-0-230-34424-2 |url=https://books.google.com/books?id=GJNKEAAAQBAJ }} * {{Citation |last=Stein |first=Burton |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC |year=2010 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4443-2351-1 |authorlink=Burton Stein |access-date=15 July 2019 }} * {{Cite book |last=Truschke |first=Audrey |url=https://books.google.com/books?id=oUUkDwAAQBAJ |title=Aurangzeb: The Life and Legacy of India's Most Controversial King |publisher=[[Stanford University Press]] |year=2017 |isbn=978-1-5036-0259-5 }} * [[John Keay|Keay, John]], ''India, a History'', 2000, HarperCollins, {{ISBN|0002557177}} * {{Citation| last1=Spear| first1=Percival| author-link=Percival Spear| year=1990| orig-year=First published 1965| title=A History of India, Volume 2| publisher=New Delhi and London: Penguin Books. Pp. 298| isbn=978-0-14-013836-8| url=https://books.google.com/books?id=K2H_v0t5jTkC&pg=PA147}}. * {{Country study}} – [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/intoc.html India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150711103811/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/intoc.html |date=11 ਜੁਲਾਈ 2015 }} [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pktoc.html Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629162528/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/pktoc.html |date=29 June 2015 }} {{refend}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਮਰਾਜ]] 12p866id4c4m347qh5tcmyo063e32t5 0 70019 841147 540069 2026-06-19T16:27:57Z Mulkh Singh 9921 841147 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ | image = Michael Phelps 2009.jpg | image_size = 240 | alt = | caption =2009 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ | fullname = ਮਾਈਕਲ ਫਰੈਡ ਫੈਲਪਸ II | nicknames = "ਦਿ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਬੁਲਟ; "ਉਡਤੀ ਮੱਛੀ" | national_team = {{USA}} | birth_date = {{Birth date and age|1985|6|30|mf=y}} | birth_place = [[ਬਾਲਟੀਮੋਰ]], [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]] | death_date = | death_place = | height = {{convert|6|ft|4|in|cm|abbr=on}} | weight = {{convert|194|lb|kg|abbr=on}} | strokes = [[ਬੈਕਸਟਰੋਕ]], [[ਬਟਰਫਲਾਈ]], [[ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ]], [[ਮੈਡਲੇ]] | club = [[ਉਤਰੀ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਆਕਿਉਟਿਕ ਕਲੱਬ]] | coach = [[ਬੋਬ ਬੋਅਮੈਨ]] | medaltemplates = {{MedalSport | ਤੈਰਾਕੀ}} {{MedalCountry | ਅਮਰੀਕਾ }} {{MedalCount |[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|18|2|2 |[[ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|26|6|1 |[[ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]](25 ਮੀ)|1|0|0 |[[ਪਾਨ ਪੈਸਫਿਕ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|16|5|0 |'''ਕੁੱਲ'''|'''61'''|'''13'''|'''3''' }}}} '''ਮਾਈਕਲ ਫ੍ਰੈਡ ਫੈਲਪਸ ਦੂਜਾ''' ('''Michael Fred Phelps II)''' (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1985) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 28 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਫੈਲਪਸ ਦੇ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (23), ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (13) ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ (16) ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਰਵਕਾਲੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹਨ। '''ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ''' ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਾਲਟੀਮੋਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]]<ref name="biography.com">{{cite web | url = http://www.biography.com/people/michael-phelps-345192| title=Michael Phelps Biography: Swimming, Athlete (1985–)| publisher= [[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&E Networks]] | accessdate= November 18, 2015}}</ref> ’ਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਇਆ। ਫੈਲਪਸ ਤੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ’ਚ 71 ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ’ਚੋਂ 39 ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣੇ। 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲਪਸ ਨੇ [[ਰੂਸ]] ਦੀ ਜਿਮਨਾਸਟ [[ਲਾਰੀਸਾ ਲਾਤਿਯਾਨੀਨਾ]] ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ 18 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ 22 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੈਰਾਕੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ ਨੂੰ ‘ਫਲਾਇੰਗ ਫਿਸ਼’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] q4f5z7ukkzj6mdq63brn952qpwhe0vi 841148 841147 2026-06-19T16:30:53Z Mulkh Singh 9921 841148 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ | image = Michael Phelps 2009.jpg | image_size = 240 | alt = | caption =2009 'ਚ ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ | fullname = ਮਾਈਕਲ ਫਰੈਡ ਫੈਲਪਸ II | nicknames = "ਦਿ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਬੁਲਟ; "ਉਡਤੀ ਮੱਛੀ" | national_team = {{USA}} | birth_date = {{Birth date and age|1985|6|30|mf=y}} | birth_place = [[ਬਾਲਟੀਮੋਰ]], [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]] | death_date = | death_place = | height = {{convert|6|ft|4|in|cm|abbr=on}} | weight = {{convert|194|lb|kg|abbr=on}} | strokes = [[ਬੈਕਸਟਰੋਕ]], [[ਬਟਰਫਲਾਈ]], [[ਫ੍ਰੀ ਸਟਾਇਲ]], [[ਮੈਡਲੇ]] | club = [[ਉਤਰੀ ਬਾਲਟੀਮੋਰ ਆਕਿਉਟਿਕ ਕਲੱਬ]] | coach = [[ਬੋਬ ਬੋਅਮੈਨ]] | medaltemplates = {{MedalSport | ਤੈਰਾਕੀ}} {{MedalCountry | ਅਮਰੀਕਾ }} {{MedalCount |[[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]]|18|2|2 |[[ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|26|6|1 |[[ਵਿਸ਼ਵ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]](25 ਮੀ)|1|0|0 |[[ਪਾਨ ਪੈਸਫਿਕ ਤੈਰਾਕੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ]]|16|5|0 |'''ਕੁੱਲ'''|'''61'''|'''13'''|'''3''' }}}} '''ਮਾਈਕਲ ਫ੍ਰੈਡ ਫੈਲਪਸ ਦੂਜਾ''' ('''Michael Fred Phelps II)'''<ref name="TV Guide">{{#invoke:Cite|encyclopedia|date=December 1, 2005|chapter=Michael Phelps(Full Birth Name)|title=britannica.com|url=https://www.britannica.com/biography/Michael-Phelps|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712050539/https://www.britannica.com/biography/Michael-Phelps|archive-date=July 12, 2021|access-date=August 31, 2021}}</ref> (ਜਨਮ 30 ਜੂਨ 1985)<ref name="biography.com2">{{#invoke:Cite|web |url=http://www.biography.com/people/michael-phelps-345192 |title=Michael Phelps Biography: Swimming, Athlete (1985–) |publisher=[[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&E Networks]]) |access-date=November 18, 2015}}</ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਤੈਰਾਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਖਿਡਾਰੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਚਾਰ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਲ 28 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ। ਫੈਲਪਸ ਦੇ ਨਾਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (23), ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਗਮੇ (13) ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ (16) ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਰਵਕਾਲੀਨ ਰਿਕਾਰਡ ਦਰਜ ਹਨ।<ref name="sportscafe">{{#invoke:Cite|web |url=https://sportscafe.in/articles/sports/2016/aug/12/rio-2016-simone-biles-dazzles-while-phelps-wins-his-22-nd-gold-on-day-6 |title=Rio 2016 {{!}} Simone Biles dazzles while Phelps wins his 22nd gold on day 6|date=August 12, 2016|access-date=August 12, 2016}}</ref> '''ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ''' ਦਾ ਜਨਮ [[ਬਾਲਟੀਮੋਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]]<ref name="biography.com">{{cite web | url = http://www.biography.com/people/michael-phelps-345192| title=Michael Phelps Biography: Swimming, Athlete (1985–)| publisher= [[Biography.com]] ([[FYI (TV network)|FYI]] / [[A&E Networks]] | accessdate= November 18, 2015}}</ref> ’ਚ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਹੋਇਆ। ਫੈਲਪਸ ਤੇ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਧਿਆਪਕ ਮਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ ਨੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ’ਚ 71 ਮੈਡਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ’ਚੋਂ 39 ਵਿਸ਼ਵ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣੇ। 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਫੈਲਪਸ ਨੇ [[ਰੂਸ]] ਦੀ ਜਿਮਨਾਸਟ [[ਲਾਰੀਸਾ ਲਾਤਿਯਾਨੀਨਾ]] ਵਲੋਂ ਜਿੱਤੇ 18 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ 22 ਓਲੰਪਿਕ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਨਵਾਂ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਗੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੈਰਾਕੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਮਾਈਕਲ ਫੈਲਪਸ ਨੂੰ ‘ਫਲਾਇੰਗ ਫਿਸ਼’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] omu9a9y0or6yhqezag01rkbukp388js 0 75730 841226 816114 2026-06-20T09:25:02Z Gurtej Chauhan 27423 841226 wikitext text/x-wiki '''ਸਿਧਾਣਾ''', ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਬਠਿੰਡਾ]] ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। [[ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ]] ਤੋਂ ਲਗਪਗ 12 [[ਕਿਲੋਮੀਟਰ]] ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਸਿਆ ਮੁੱਖ ਸੜਕ ’ਤੇ ਘਰਾਟਾਂ ਤੋਂ ਦੋ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਲਿੰਕ ਰੋਡ ਉੱਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 400 ਦੇ ਕਰੀਬ ਘਰ ਹਨ। ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 2050 ਹੈ। ਸਾਖਰਤਾ ਦੀ ਔਸਤ 61 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਸਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ।<ref>{{cite web | url=http://punjabitribuneonline.com/2015/10/%E0%A8%B0%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96%E0%A8%BE%E0%A8%82-%E0%A8%A8%E0%A8%BE%E0%A8%B2-%E0%A8%98%E0%A8%BF%E0%A8%B0%E0%A8%BF%E0%A8%86-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%A1-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A8%A7/ | title=ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਪਿੰਡ ਸਿਧਾਣਾ | accessdate=25 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016}}</ref> ==ਪਿੰਡ ਵਾਰੇ== ਹਰਿਆਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਰਮਣੀਕ ਵਾਦੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਵਿੰਗ-ਵਲ ਖਾਂਦੀ ਸੜਕ ਦੇ ਪਾਸੀ ਲੱਗੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। {| class="wikitable" |'''ਜਨਗਣਨਾ ਪੈਰਾਮੀਟਰ''' |'''ਜਨਗਣਨਾ ਡੇਟਾ''' |- |ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ |2050 |- |ਘਰਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸੰਖਿਆ |396 |- |ਔਰਤ ਆਬਾਦੀ % |46.3 % ( 950) |- |ਕੁੱਲ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ % |54.6 % ( 1120) |- |ਔਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ |22.4 % ( 459) |- |ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਕਬੀਲੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ % |0.0 % ( 0) |- |ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਜਾਤੀ ਆਬਾਦੀ % |38.5 % ( 790) |- |ਕੰਮਕਾਜੀ ਆਬਾਦੀ % |30.6 % |- |2011 ਤੱਕ ਬਾਲ (0 -6) ਆਬਾਦੀ |205 |- |2011 ਤੱਕ ਬਾਲਿਕਾ (0 -6) ਆਬਾਦੀ % |47.8 % ( 98) |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} rlp4ln0xyd0a0k8si6rrh46qg5a19rq 0 83426 841227 706188 2026-06-20T09:28:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841227 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name=ਲਿੲੇਂਡਰ ਪੇਸ |image=Paes WM13-009 (9495560679).jpg <!--optional--> |country={{flagicon|IND}} ਭਾਰਤ |residence=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ |birth_date={{birth date and age|df=yes|1973|06|17}} |birth_place=[[ਕੋਲਕਾਤਾ]], [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਭਾਰਤ |height={{height|m=1.78|precision=0}} |turnedpro=1991 |plays=ਸੱਜੂ |careerprizemoney=$8,177,810 |singlesrecord=101–99 |singlestitles=1 |highestsinglesranking=ਨੰ. 73 (24 ਅਗਸਤ 1998) |AustralianOpenresult=2 (1997, 2000) |FrenchOpenresult=2 (1997) |Wimbledonresult=2 (2001) |USOpenresult=3 (1997) |Othertournaments=ਹਾਂ |Olympicsresult=[[File:Bronze medal.svg|20px]] ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ (1996 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ) |doublesrecord=714–390 |doublestitles=55 |highestdoublesranking=ਨੰ. '''1''' (21 ਜੂਨ 1999) |currentdoublesranking=ਨੰ. 46 (6 ਜੂਨ 2016) |AustralianOpenDoublesresult='''W''' (2012) |FrenchOpenDoublesresult='''W''' (1999, 2001, 2009) |WimbledonDoublesresult='''W''' (1999) |USOpenDoublesresult='''W''' (2006, 2009, 2013) |OthertournamentsDoubles=ਹਾਂ |MastersCupDoublesresult=F (1997, 1999, 2000, 2005) |OlympicsDoublesresult=SF&nbsp;– 4 |Mixed=ਹਾਂ |mixedtitles=10 |mixedrecord= |AustralianOpenMixedresult='''W''' (2003, 2010, 2015) |FrenchOpenMixedresult='''W''' (2016) |WimbledonMixedresult='''W''' (1999, 2003, 2010, 2015) |USOpenMixedresult='''W''' (2008, 2015) |OthertournamentsMixedDoubles=ਹਾਂ |OlympicMixedDoublesresult=QF (2012) |Team = ਹਾਂ |DavisCupresult = SF (1993) |updated=1 ਫਰਵਰੀ 2016 [[File:Signature of Leander Paes.svg|150px]]<br />ਲਿਏਂਡਰ ਪੇਸ ਦੇ ਦਸਤਖ਼ਤ |medaltemplates= {{Medal|Country|{{flagu|India}}}} {{Medal|Sport|Men's tennis}} {{Medal|Competition|[[Summer Olympic Games|Olympic Games]]}} {{Medal|Bronze|[[1996 Summer Olympics|1996 Atlanta]]|[[Tennis at the 1996 Summer Olympics|Singles]]}} {{Medal|Competition|[[Commonwealth Games]]}} {{Medal|Bronze|[[2010 Commonwealth Games|2010 Delhi]]|[[Tennis at the 2010 Commonwealth Games|Men's doubles]]}} {{Medal|Competition|[[Asian Games]]}} {{Medal|Gold|[[Tennis at the 1994 Asian Games|1994 Hiroshima]]|Men's doubles}} {{Medal|Gold|[[Tennis at the 1994 Asian Games|1994 Hiroshima]]|Men's team}} {{Medal|Gold|[[Tennis at the 2002 Asian Games|2002 Busan]]|Men's doubles}} {{Medal|Gold|[[Tennis at the 2006 Asian Games|2006 Doha]]|Men's doubles}} {{Medal|Gold|[[Tennis at the 2006 Asian Games|2006 Doha]]|Mixed doubles}} {{Medal|Bronze|[[Tennis at the 1994 Asian Games|1994 Hiroshima]]|Men's singles}} {{Medal|Bronze|[[Tennis at the 2002 Asian Games|2002 Busan]]|Mixed doubles}} }} [[File:LeeAndHesh1.jpg|thumb|250px|right|ਲਿਏਂਡਰ ਪੇਸ ਅਤੇ [[ਮਹੇਸ਼ ਭੂਪਤੀ]]]] '''ਲਿਏਂਡਰ ਅਦ੍ਰਿਆਂ ਪੇਸ''' (ਜਨਮ 17 ਜੂਨ 1973) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤ]]ੀ [[ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਲਿਏਂਦਰ ਪੇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਡਬਲਸ (ਟੈਨਿਸ) ਮੈਚਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਅੱਠ ਡਬਲਸ ਅਤੇ ਦਸ ਮਿਕਸ-ਡਬਲਸ ਗਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਟਾਈਟਲ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਹ 1999 ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਡਬਲਸ ਅਤੇ ਮਿਕਸ-ਡਬਲਸ ਵਿੱਚ [[ਵਿੰਬਲਡਨ ਕੱਪ]] ਵੀ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਤੀਹ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਕਸ-ਡਬਲਸ ਵਿੱਚ ਵਿੰਬਲਡਨ ਕੱਪ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੂਸਰਾ (ਰਾਡ ਲੇਵਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.wimbledon.org/en_GB/news/match_reports/2010-07-04/201007041278253501136.html |title=2011 Wimbledon Championships Website – Official Site by IBM<!--Bot generated title --> |access-date=2016-08-16 |archive-date=2010-07-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100707212112/http://www.wimbledon.org/en_GB/news/match_reports/2010-07-04/201007041278253501136.html |url-status=dead }}</ref> ==ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ== 1996–97 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸਰਵੋਤਮ ਐਵਾਰਡ, 'ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਖੇਲ ਰਤਨ' ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1990 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ 'ਅਰਜੁਨ ਐਵਾਰਡ' ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 2001 ਵਿੱਚ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਉਸਨੂੰ 2014 ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਤੀਸਰਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਐਵਾਰਡ 'ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ' ਵੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=ਨਵੰਬਰ 15, 2014 | archive-url=https://www.webcitation.org/6U68ulwpb?url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | dead-url=yes }}</ref> 1996 ਵਿੱਚ ਅਟਲਾਂਟਾ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਮਗਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1992 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2012 ਤੱਕ ਲਿਏਂਦਰ ਪੇਸ [[ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pa/leander-paes-1.html |title=Leander Paes Biography and Olympic Results{{!}}Olympics at Sports-Reference.com<!--Bot generated title --> |access-date=2016-08-16 |archive-date=2011-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110320003932/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pa/leander-paes-1.html |dead-url=yes }}</ref> ਟੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾਂ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ [[ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ]] ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਵੀ ਉਸਦੇ ਨਾਂਮ ਹੈ।(ਨਿਕੋਲਾ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ)<ref>{{cite web | url=http://www.tennisworldusa.org/Leander-Paes-Equals-Long-Standing-Davis-Cup-Record-articolo34519.html | title=Leander Paes Equals Long-Standing Davis Cup Record! | publisher=www.tennisworldusa.org | date=July 17, 2016}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1973]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ]] cdqryq27lyqaokqf4exhfy4um4c20ol 0 83628 841160 826139 2026-06-19T20:46:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841160 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | image = Statue of Bhishma.jpg | image_size = | caption = | color = #FFC569 | aliases = {{hlist|Devavrata |Gauranga |Bhishma |Pitamah |Gangaputra |Mahamahim}} | info-hdr = Information | home = [[ਹਸਤਨਾਪੁਰ]] | family = {{bulleted list|[[ਸ਼ਾਂਤਨੂ]] (ਪਿਤਾ)|[[ਗੰਗਾ in hinduism|ਗੰਗਾ]] (ਮਾਤਾ)|[[ਸੱਤਿਆਵਤੀ]] (ਮਤ੍ਰੇਈ ਮਾਂ)|[[ਵਚ੍ਰਿਤਵੀਰਯ]] (ਭਰਾ)|[[ਚਿਤਰਗਧਾ]] (ਭਰਾ) }} | weapon = {{hlist|[[Bow and arrow]] |[[Sword]]| [[Axe]]| [[Gada (mace)|Gada]]|[[Spear]]}} | gender = ਪੁਰਸ਼ | relatives = [[ਕੁਰੂ ਰਾਜ]]-[[Lunar dynasty|Chandravanshi]] | position = ਕੌਰਵ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ | title = ਪਿਤਮਾਹ }} [[File:ਭੀਸ਼ਮ.jpg|thumb|ਗੰਗਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇਵਵ੍ਰਤ(ਭੀਸ਼ਮ)ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੋਂਪਦੀ ਹੋਈ]] '''ਭੀਸ਼ਮ''' ਜਾਂ '''ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ [[ਮਹਾਂਭਾਰਤ]] '''ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ। ਭੀਸ਼ਮ [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆ|ਗੰਗਾ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਇਹ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵ ਪੂਰਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ [[ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ]] ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵਿਦਵਾਨ  ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਰਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ  ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਅੱਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਲੜਨ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ [[ਸ਼ਿਵ]] ਨੇ ਇਹ ਯੁਧ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ।   ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਭੀਸ਼ਮ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ [[ਹਸਤਨਾਪੁਰ]] ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਾਬਜੂਦ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਉਮਰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਰਹੇ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਦੇ ਪਾਲਣ ਕਾਰਣ ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ [[ਕੌਰਵ|ਕੌਰਵਾਂ]] ਵੱਲੋਂ ਯੁੱਧ 'ਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਮ੍ਰਿਤੂ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕੋਰਵਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ ਰਹੇ।<ref><span class="citation web">[https://web.archive.org/web/20131228092354/http://www.bhaskar.com/article-hf/HAR-AMB-mahabharat-characters-known-less-to-people-haryana-4476348-PHO.html?seq=12 "महाभारत के वो 10 पात्र जिन्हें जानते हैं बहुत कम लोग!]</span></ref> ਮਹਾਂਭਾਰਤ ਦਾ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੰਗਾ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਛਾ ਮੌਤ ਲਈ। == ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Raja_Ravi_Varma,_Ganga_and_Shantanu_(1890).jpg|left|thumb|244x244px|ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭੀਸ਼ਮ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। [[ਰਾਜਾ ਰਵੀ ਵਰਮਾ]] ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਪੇਂਟਿੰਗ]] ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਦੀ ''[[ਆਦਿ ਪਰਵ]]'' ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ]] ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਜਿਉਂਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜੋ [[ਚੰਦਰ ਵੰਸ਼]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ [[ਗੰਗਾ (ਦੇਵੀ) | ਗੰਗਾ]], (ਨਦੀ) ਦੇਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ [[ਵਾਸੁਸ] ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਸੀ| ਵਾਸੂ]] ਦਾ ਨਾਮ ਦਿਉ, ਉਰਫ ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਹੈ। ਦੰਤਕਥਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਂਤਨੂ, ਰਾਜੇ [[ਪ੍ਰਤਿਪਾ]] ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ [[ਕੁਰੂ ਰਾਜ]] ਦਾ ਰਾਜਾ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਨਦੀ [[ਗੰਗਾ]] ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਲਈ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਮੰਗਿਆ। ਔਰਤ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕੇਗਾ; ਅਤੇ ਜੇ ਇਹ ਹਾਲਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਕ-ਇਕ ਕਰ ਕੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਕਾਰਨ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੱਠਵੇਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਦੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਗੰਗਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਾਸੁਸ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਦੋਂ ਦਿਊ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਗਾਂ ਨੰਦਿਨੀ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗਾਂ [[ਸੁਰਭੀ]] ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਦਿਊ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਚੋਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੁਖਦਾਈ ਜੀਵਨ ਭੋਗਣ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਨੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸੱਤ ਵਾਸੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਦਿਊ ਚੋਰੀ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਹਿਣ ਲਈ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇ।<ref name = "Adi 99" >[https://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01100.htm Ganguly], Adi Parva: section 99</ref>{{sfn|Mani|1975|p=135}} ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਸੋਗ ਅਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੀ ਸਹੂੰ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ।<ref name = "Adi Parva 98" >[https://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01099.htm Ganguly], Adi Parva: Section 98 </ref> [[ਗੰਗਾ]] ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਵਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉੱਘੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name = "Adi 100" >[https://www.sacred-texts.com/hin/m01/m01101.htm Ganguly], Adi Parva: section 100</ref><ref>[https://www.sacred-texts.com/hin/m12/m12a037.htm Ganguly], Shanti Parva: section 38</ref><ref>{{Cite web|date=2017-04-12|title=Why Devavrata came to be known as Bhishma?|url=https://zeenews.india.com/spirituality/why-devavrata-came-to-be-known-as-bhishma-1995354.html|access-date=2020-08-29|website=Zee News|language=en}}</ref> * [[ਬ੍ਰਹਿਸਪਤ (ਗ੍ਰਹਿ)|ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਮੰਦਰ|ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰੀਆ]] ਨੇ ਦੇਵਵਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਿਆਂ (ਦੰਡਨੀਤੀ), ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਸਿਖਾਏ। * [[ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ|ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ]] ਅਤੇ [[ਚਿਆਵਨ]] ਨੇ ਵੇਦ ਅਤੇ [[ਵੇਦਾਂਗ]] ਦੇਵਵਰਤ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। * [[ਸ਼ਾਂਤਨੂ|ਸਾਂਤਨੂ ਕੁਮਾਰ]]: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ [[ਬ੍ਰਹਮਾ]] ਨੇ ਦੇਵਵਰਤ ਨੂੰ ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਸਿਖਾਇਆ। * [[ਮਾਰਕੰਡੇ ਪੁਰਾਣ|ਮਾਰਕੰਡੇਯ]] : ਭ੍ਰਿਗੂ ਦੀ ਨਸਲ ਦੇ [[ਮ੍ਰਿਕੰਦੂ]] ਦੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ [[ਸ਼ਿਵ]] ਤੋਂ ਸਦੀਵੀ ਜਵਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। * [[ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ]] : [[ਜਮਦਾਗਨੀ] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। * [[ਇੰਦਰ]] : ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਉਸ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ੀ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ। ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਾਂਤਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖੋਖਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪੁਲ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਨੇ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਗੰਗਾ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਾਅਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਵਵਰਤ ਨੂੰ ਗੰਗਾਦੱਤ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਨੇ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-P56leXRgAYC&q=santanu+sees+a+beautiful+woman&pg=PA8|title=The Mahābhārata: An English Version Based on Selected Verses|last=Narasimhan|first=Chakravarthi V.|date=1999|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|isbn=978-81-208-1673-2|language=en}}</ref> == ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਯੁੱਧ == {{multiple image|image1=Pandavas headed by Yudhistira and accompanied by Krishna ask Bhishma permission to start the war.jpg|caption1=ਪਾਂਡਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਤਮਹਾ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ|image2=Conversation of Bhishma and Duryodhana.jpg|caption2=ਦੁਰਯੋਧਨ ਭੀਸ਼ਮ 'ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੱਖਪਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ}} [[ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ]] ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਭੀਸ਼ਮ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਕੌਰਵ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਕਮਾਂਡਰ ਰਿਹਾ। ਉਹ [[ਕੌਰਵਾਂ]] ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਝਿਜਕ ਨਾਲ ਲੜਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ [[ਗੰਗਾ]] ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪਰਸ਼ੂਰਾਮ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਅਜਿੱਤਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭੀਸ਼ਮ ਏਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਯੋਧੇ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਉਹ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 10,000 ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1,000 [[ਰੱਥ]] ਨੂੰ ਉਡਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਂਡਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। [[File:Bisma telling the secrete of his death.jpg|thumb|ਭੀਸ਼ਮ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਣ ਸਮੇਂ] ਦੁਰਯੋਧਨ ਇਕ ਰਾਤ ਭੀਸ਼ਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਰਜੁਨ ਬਹੁਤ ਹੁਨਰਮੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੋਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਤੀਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਾਏ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ [[ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]] ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਨਾ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ ਸੀ, ਇੱਕ ਰੱਥ ਦਾ ਪਹੀਆ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਰੱਥ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਮਨਾ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਲੜਨ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਉਠਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸਹੁੰ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸੁਝਾਉਣ। ਭੀਸ਼ਮ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਵਜੋਂ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ (ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ) ਵਿਰੋਧੀ ਲਿੰਗ (ਇਸਤਰੀ) ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ [[ਸ਼ਿਖੰਡੀ]] ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਂਡਵ ਅਜਿਹੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇੱਕ ਚਲਾਕ ਵਿਕਲਪ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਜੁਨ ਵੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਰਜੁਨ ਉਸ ਦਾ ਰੱਥ ਰੱਖਿਅਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿਤੇ। ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ 'ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਾਏ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਭਵਿਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ (ਅੰਬਾ ਲਈ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਕਿ ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗੀ) ਸ਼ਿਖੰਡੀ, ਅਰਥਾਤ, ਅੰਬਾ ਦਾ ਪੁਨਰ ਜਨਮ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੋਧੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਬਿਸਤਰੇ 'ਤੇ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਹਾਰੇ ਦੇ ਲਟਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਰਵ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਉਸ ਲਈ ਰੇਸ਼ਮ ਅਤੇ ਮਖਮਲੀ ਸਿਰਹਾਣੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਿਰਹਾਣਾ ਦੇਵੇ। ਫਿਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਣ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਤੀਰ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਨੋਕਦਾਰ ਤੀਰ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੀਰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਇੱਕ ਧਾਰਾ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।<ref>{{Cite book|last=Vyāsa Deva|first=Kṛṣṇa Dvaipāyana|url=https://www.worldcat.org/oclc/855398616|title=Mahābhārata : Sanskrit text and English translation ; translation according to M.N. Dutt|publisher=Parimal Publications|others=Manmatha Nath Dutt, Ishvar Chandra, O. N. Bimali|year=2018|isbn=978-81-7110-196-2|edition=4th|location=Delhi|pages=427–428|oclc=855398616}}</ref> ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਖੁਦ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਉੱਠੀ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == <div class="reflist" style=" list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਤਰ]] rumpigi8hzob0d75mi4tpzqsuwydp7m 0 86498 841168 694650 2026-06-19T22:12:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841168 wikitext text/x-wiki [[File:My-map.png|thumb|300px|[[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] {{Country geography |name = ਮਲੇਸ਼ੀਆ |continent = [[ਏਸ਼ੀਆ]] |region = [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] |coordinates = 2°30'N 112°30'E |area ranking = 66ਵਾਂ |km area = 330803 |percent land = 99.63 |percent water = 0.37 |km coastline = 4675 |borders = ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦ<br />{{convert|2669|km|mi|0|abbr=on}}<br />[[ਥਾਈਲੈਂਡ]]:<br/>{{convert|506|km|mi|0|abbr=on}}<br /> [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]]:<br />{{convert|1782|km|mi|0|abbr=on}}<br /> [[ਬਰੂਨੀ]]:<br />{{convert|281|km|mi|0|abbr=on}} |highest point = ਕਿਨਾਬਾਲੂ ਚੋਟੀ (4,096 m) |lowest point = ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ (0 m) |longest river = ਰਾਜਾਂਗ ਨਦੀ |largest lake = ਕੈਨਯੀਰ }} '''ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲ''', [[ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਦੇਸ਼ [[ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] ਬਾਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੈਨਿਨਸੁਲਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਸਰੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਹੈ। ਪੈਨਿਨਸੁਲਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅਤੇ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]]ਈ ਟਾਪੂ 'ਸੁਮਾਤਰਾ' ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੈ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਬੋਰਨੀਓ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਰਹੱਦ [[ਬਰੂਨੀ]] ਅਤੇ [[ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ]] ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਹੈ। ==ਸੰਰਚਨਾ== ਸੰਰਚਨਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਸਫਟੀ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਚੱਟਾਨਾਂ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗ੍ਰੇਨਾਇਟ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗ੍ਰੇਨਾਇਟ ਪੱਥਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਮੇਸੋਜੋਏਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਚੂਨੇ ਦੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>http://www.infoplease.com/country/malaysia.html</ref> ==ਜਲਵਾਯੂ== [[File:Malaysia map of Köppen climate classification.svg|thumb|300px|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵੰਡ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[File:Malaysia on satellite map (NASA World Wind).PNG|thumb|left|alt=Globe centred on Malaysia|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖੀ ਹੈ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖੀ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਉੱਪਰ ਮਾਨਸੂਨ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਔਸਤ ਵਰਖਾ {{convert|250|cm|in|0}} ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ<ref name="Swee-Hock">{{cite book|author=Saw Swee Hock|title=The Population of Peninsular Malaysia|url=https://books.google.com/books?id=e4Yp2QJNVWgC|year=2007|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|isbn=978-981-230-427-8}}</ref> ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ {{convert|27|°C|°F|1}} ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite news| title= Malays Travel Guide:Climate of Malaysia| url= http://www.circleofasia.com/Geography-and-Climate-Malaysia.htm| accessdate=28 July 2008|publisher=Circle of Asia}}</ref> ਪੈਨਿਨਸੁਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਯੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref name="Marshall">{{cite book|title=World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia|url=https://books.google.com/books?id=72VwCFtYHCgC|year=2007|publisher=Marshall Cavendish|isbn=978-0-7614-7642-9}}</ref> ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮਾਨਸੂਨ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਸੀਜਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਮਈ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋੰ ਸਤੰਬਰ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਮਾਰਚ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਮਾਨਸੂਨ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|publisher=Malaysian Meteorological Department|title=Weather phenomena|url=http://www.kjc.gov.my/english/education/weather/monsoon01.html|accessdate=31 July 2008 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080320105546/http://www.kjc.gov.my/english/education/weather/monsoon01.html |archivedate = 20 March 2008}}</ref> ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਚੁਪਿੰਗ, ਪਰਲਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਅਪ੍ਰੈਲ 1998 ਨੂੰ 40.1 °ਸੈਲਸੀਅਸ (104.2 °ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਕੈਮਰੂਨ ਵਿੱਚ 1 ਫਰਵਰੀ 1978 ਨੂੰ 7.8 °ਸੈਲਸੀਅਸ (46.0 °ਫਾਰਨਹੀਟ) ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਖਾ 6 ਜਨਵਰੀ 1967 ਨੂੰ ਕੋਟਾ ਭਾਰੂ, ਕੈਲਨਤਾਨ ਵਿਖੇ 608 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (23.9 ਇੰਚ) ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਧਰਾਤਲ== [[File:Location map Peninsula Malaysia.png|thumb|right|ਪੈਨਿਨਸੁਲਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਧਰਾਤਲ]] [[File:Location map Malaysia Borneo.png|thumb|left|ਮਲੇਸ਼ੀਆਈ ਬੋਰਨਿਓ ਦਾ ਧਰਾਤਲ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਧਰਾਤਲ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਪਰਬਤੀ ਅਤੇ ਪਠਾਰੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://mymalaysia.net.my/2006/06/topography-climate/ |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-11-06 |archive-date=2016-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161030211648/http://mymalaysia.net.my/2006/06/topography-climate/ |url-status=dead }}</ref> ਮੈਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਤਲ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਪਰਬਤੀ ਖੇਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ। ਉੱਚੀਆਂ-ਉੱਚੀਆਂ ਪਰਬਤ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਤੱਕ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਗੁਨੋਂਗ, ਤਹਾਨ ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਚੋਟੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੱਖ ਪਰਬਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਪੀਰਕ ਨਦੀ ਦੀ ਘਾਟੀ ਕੱਟਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮ ਤੱਟ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਜਿਆਦਾ ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 58.2% ਹਿੱਸਾ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref>http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Malaysia-TOPOGRAPHY.html</ref> ==ਨਦੀਆਂ== ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ 'ਰਾਜਾਂਗ ਨਦੀ' ਹੈ ਜੋ ਕਿ 760 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (472 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੀ ਨਦੀ 'ਕਿਨਾਬਟਾਂਗਨ ਨਦੀ' ਹੈ ਜੋ ਕਿ 'ਸਾਬਾਹ' ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ 560 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (348 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਹੈ। ਪੈਨਿਨਸੁਲਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਲੰਬੀ ਨਦੀ 'ਪਾਹਾਂਗ ਨਦੀ' ਹੈ ਜੋ ਕਿ 435 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (270 ਮੀਲ) ਲੰਬੀ ਹੈ। ==ਰਾਜ== [[File:Malaysia states named.png|thumb|ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਵੰਡ 13 ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ 3 ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 11 ਰਾਜ ਅਤੇ 2 ਸੰਘੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੈਨਿਨਸੁਲਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਹਨ। ==ਆਬਾਦੀ ਸੰਘਣਤਾ== ਪੈਨਿਨਸੁਲਾਰ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਪੂਰਬੀ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਕਿ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 79.2% ਹਿੱਸਾ ਪੈਨਿਨਸੁਲਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। 2002 ਵਿੱਚ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ 59% ਹਿੱਸਾ [[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|title= FACT Sheet Malaysia: Rural Women in the Malaysian Economy| url=http://www.fao.org/docrep/008/ae549e/ae549e01.htm| publisher=Food and Agriculture Organization for the United Nations| accessdate=30 July 2008}}</ref> ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ 'ਕੁਆਲਾ ਲਮਪੁਰ' ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਿ 1.89 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ 7 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ 'ਕਲਾਂਗ ਘਾਟੀ' ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਰਜਟਾਊਨ, ਜੋਹਰ ਬਾਹਰੂ, ਇਪੋਹ, ਕੁਚਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਟਾ ਕਿਨਾਬਾਲੂ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * [http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1126205415&men=gmap&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617080859/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=1126205415&men=gmap&lng=en&gln=xx&dat=32&geo=-152&srt=npan&col=aohdq |date=2013-06-17 }} * [http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/malaysia_pol98.jpg ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨਕਸ਼ਾ] * [http://www.freeworldmaps.net/asia/malaysia/map.html ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਭੂਗੋਲਿਕ ਨਕਸ਼ਾ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲੇਸ਼ੀਆ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] isvgdia9b127surtflcmz471914jtyp 0 86567 841135 768561 2026-06-19T12:31:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841135 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Beyoncé at The Lion King European Premiere 2019.png | alt = Picture of Beyoncé | caption = | birth_name = ਬਿਆਂਸੇ ਜਿਜ਼ੈਲ ਨੌਲੇਸ-ਕਾਰਟਰ | birth_date = {{birth date and age|1981|9|4}} | birth_place = [[ਹੂਸਟਨ]] | residence = | other_names = | occupation = ਗਾਇਕਾ | years_active = 1997–ਹੁਣ ਤੱਕ | net_worth = $450 ਮਿਲੀਅਨ | spouse = ਜੇਅ-ਜ਼ੀ | children = 1 | parents = | module = | website = {{official URL|beyonce.com}} | signature = Beyoncé autograph.svg | signature_alt = Beyoncé's signature | signature_size = 125px }} '''ਬਿਆਂਸੇ ਜਿਜ਼ੈਲ ਨੌਲੇਸ-ਕਾਰਟਰ''' ({{IPAc-en|b|iː|ˈ|j|ɒ|n|s|eɪ}};<ref><cite class="citation news">[http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/ "Beyonce Knowles' name change"]. </cite></ref> ਜਨਮ ਸਤੰਬਰ 4, 1981)<ref name="Born to be a Star"><cite class="citation news">Adams, Guy (February 6, 2010). </cite></ref><ref><cite class="citation news">"Monitor". </cite></ref><ref><cite class="citation web">[https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:VDJ5-HB7 "Person Details for Beyonce Giselle Knowles, "Texas Birth Index, 1903-1997" — FamilySearch.org"]<span class="reference-accessdate">. </span></cite></ref> ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਹੂਸਟਨ]] ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ ਅਤੇ 1990ਆਂ ਵਿੱਚ ''ਡੈਸਟਿਨੀ ਚਾਈਲਡ'' ਨਾਂਅ ਦੇ ਗ੍ਰੁੱਪ ਦੀ ਗਾਇਕਾ ਵੱਜੋਂ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਲੇਠੀ ਐਲਬਮ ''ਡੇਂਜਰਸਲੀ ਇਨ ਲਵ'' (2003) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸੋਲੋ ਗਾਇਕਾ ਵੱਜੋਂ ਪਛਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ। == ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ == ਉਸਨੇ 2005 ਵਿੱਚ ਕਟਰੀਨਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੇ ਪੀੜਿਤਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਵੱਜੋਂ <ref name="FOX"><cite class="citation news">[http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc/entertainment/beyonce "Beyoncé Knowles' Biography"]. </cite></ref> $250,000 ਦਾਨ ਕੀਤੇ।.<ref><cite class="citation web">[http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142 "The Survivor Foundation Established by Knowles and Rowland Families to Provide Transitional Housing for Hurricane Evacuees"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160419072910/http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142 |date=2016-04-19 }}. </cite></ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।<ref><cite class="citation web">Vena, Jocelyn (October 15, 2008). </cite></ref> == ਐਲਬਮਾਂ == * ''ਡੇਂਜਰਸਲੀ ਇਨ ਲਵ'' (2003) * ''੍ਬਰਥਡੇਅ'' (2006) * ''ਆਈ ਐਮ...ਸਾਸ਼ਾ ਫ਼ੀਅਰਸ'' (2008) * ''4'' (2011) * ''ਬਿਆਂਸੇ'' (2013) * ''ਲੈਮੋਨੇਡ'' (2016) <div class="reflist" style="list-style-type: decimal;"> <references group="note" /></div> == ਹਵਾਲੇ == <div class="reflist columns references-column-count references-column-count-3" style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;"> <references /></div> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1981]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] hxutmgolkyglhi0pefsi19chwt6np1v 0 87330 841161 737986 2026-06-19T20:52:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841161 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=July 2016}} {{Use dmy dates|date=July 2016}} {{Infobox economy |country = ਭੂਟਾਨ |image = Thimpu Bazar 31.JPG |width = |caption = [[ਥਿੰਫੂ]],ਭੂਟਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ |currency = [[ਭੂਟਾਨੀ ਙੂਲਤਰੂਮ]] |year = 1 ਜਨਵਰੀ – 31 ਦਸੰਬਰ |organs = [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਆਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ|ਸਾਫਟਾ]] |gdp rank = [[ਜੀਡੀਪੀ (ਨੋਮੀਨਲ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|168ਵਾਂ ਦਰਜਾ]] (ਨੋਮੀਨਲ) / [[ਜੀਡੀਪੀ (ਨੋਮੀਨਲ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀ ਆਮਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਪੀਪੀਪੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ|148ਵਾਂ ਦਰਜਾ]] (ਪੀਪੀਪੀ) |gdp = $5.871 ਬਿਲੀਅਨ (2014) |growth = 6.4% (2014) |per capita = $7,700 (2014) |sectors = ਖੇਤੀਬਾੜੀ: 14.4%, ਉਦਯੋਗ: 41.6%, ਸੇਵਾਵਾਂ: 44% (2014){{fact|date=April 2016}} |inflation = 9.6% (2014 est.) |poverty = 12% (2012) |gini = 38.7 (2012) |edbr = 125<ref name=" World Bank and International Financial Corporation ">{{cite web|url= http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/bhutan/|title= Doing Business in Bhutan 2012|publisher= [[World Bank]]|accessdate= 21 July 2015|archive-date= 23 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150723232610/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/bhutan/|dead-url= yes}}</ref> |labour = 345,800 (2013) |occupations = ਖੇਤੀਬਾੜੀ: 56%, ਉਦਯੋਗ: 22%, ਸੇਵਾਵਾਂ: 22% (2013) |unemployment = 2.9% (2013) |industries = ਸੀਮਿੰਟ, ਲਕੜ ਵਸਤਾਂ, ਫਲ, ਅਲਕੋਹਲ, ਕੇਲਸ਼ਿਅਮ, ਸੈਲਾਨੀ |exports = $650.3 million (2014) |export-goods = ਬਿਜਲੀ (ਭਾਰਤ ਨੂੰ), ਜਿਪਸਮ,ਲਕੜੀ, ਹਥਵਸਤਾਂ, ਸੀਮਿੰਟ, ਫਲ, ਮੁਲਵਾਨ ਪੱਥਰ, ਮਸਾਲੇ |export-partners = {{flag|ਭਾਰਤ }} 83.8% <br> {{flag|ਹਾਂਗਕਾਂਗ }} 10.8% (2013)<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#bt|title=Export Partners of Bhutan|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2015|accessdate=26 July 2016|archive-date=12 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212083454/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#bt|dead-url=yes}}</ref> |imports = $980.6 ਮਿਲੀਅਨ (2014) |import-goods = ਇੰਧਨ, ਅਨਾਜ, ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ, ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਵਾਹਨ, ਕਪੜਾ, ਚਾਵਲ |import-partners = {{flag|ਭਾਰਤ }} 72.3% <br> {{flag|ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ }} 6% (2013)<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#bt|title=Import Partners of Bhutan|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2015|accessdate=26 July 2016|archive-date=19 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181019233243/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#bt|dead-url=yes}}</ref> |debt = $713.3 ਮਿਲੀਅਨ (2006) |revenue = $407.1 ਮਿਲੀਅਨ (2014) |expenses = $614 ਮਿਲੀਅਨ (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਭੂਟਾਨ ਦੇ ਬਜਟ ਖਰਚੇ ਦਾ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (2014) |aid = $90.02 ਮਿਲੀਅਨ (ਭਾਰਤ) (2005) |cianame = ਬੀਟੀ (bt) |spelling = ਅਮਰੀਕਾ (US) }} '''ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ''' ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਆਰਥਿਕਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਅਧਾਰਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਪਗ 60% ਵੱਸੋਂ ਖੇਤੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਜਗਾਰਯੁਕਤ ਹੈ।ਇਥੋਂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ [[ਗੁਜਾਰਾ ਖੇਤੀ]] (subsistence farming) ਹੈ।ਇਥੋਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ ਇਥੇ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ]] ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਖੜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਲਾਗਤ ਵੀ ਵਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ [[ਭਾਰਤ]] ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਕਾਫੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ [[ਕੁਟੀਰ ਉਦਯੋਗ]] ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ।ਜਿਆਦਾ ਵਿਕਸਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਸ ਲਈ ਇਹ ਦੇਸ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ [[ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਮਜਦੂਰ]] ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਇਥੋਂ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ,ਸਿਹਤ,ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕੋਸ਼ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ==ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ == ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਨੀਤੀ ਦੀ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਹਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਸਮੇਂ [[ਵਾਤਾਵਰਣ]], [[ਚੌਗਿਰਦੇ]] ਅਤੇ [[ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ]] ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਖਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸੈਲਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਉਹਨਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪਖੋਂ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰ ਹੋਣ। ਇਹਨਾਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਰਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਤੇ ਮਾਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭੂਟਾਨ ਦੇ [[ਹਾਈਡਰੋਸ਼ਕਤੀ]] ਦੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਇਸਦੀ [[ਜੀਡੀਪੀ]] ਭਾਰਤ,ਜੋ ਇਸਦੀ ਮੁੱਖ ਨਿਰਯਾਤ ਮੰਡੀ ਹੈ, ਵਿੱਚ 2008 ਵਿੱਚ ਮੰਦੀ ਕਾਰਨ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ। ==ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ == ਭੂਟਾਨ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡਰੋਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ [[ਪਰਯਟਨ]] ਆਕਰਸ਼ਣ ਇਥੋਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ।ਇਥੋਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇਸ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਰਖਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਹੋਰ ਵੀ ਖਿਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।2004 ਵਿੱਚ ਭੂਟਾਨ ਵਾਹਦ ਐਸਾ ਦੇਸ ਸੀ ਜਿਥੇ [[ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ]] ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ==ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਰੁਝਾਨ == ਇਹ ਚਾਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਰੁਝਾਨ ਹਨ: [http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=1980&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=37&pr1.y=8&c=514&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=|reported] by the [[International Monetary Fund]]: {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ || ਜੀਡੀਪੀ (ਮਿਲੀਅਨ of [[ਭੂਟਾਨੀ ਙੂਲਤਰੂਮ|ਬੀਟੀਐਨ]]) || ਜੀਡੀਪੀ(ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ) |- | 1985 || 2,166|| 175 |- | 1990 || 4,877 || 279 |- | 1995 || 9,531 || 294 |- | 2000 || 20,060 || 460 |- | 2005 || 36,915 || 828 |- | 2008 || 6969 || 1280 |} ==ਹੋਰ ਅੰਕੜੇ == [[File:Tree map export 2009 Bhutan.jpeg|thumb|450px|A proportional representation of Bhutan's exports.]] '''ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਧਾ ਦਰ:''' 9.3% (1996 est.) '''ਬਿਜਲੀ:''' * ''ਉਤਪਾਦਨ:'' 2 [[TWh]] (2005) * ''ਉਪਭੋਗ:'' 380 [[GWh]] (2005) * ''ਨਿਰਯਾਤ:'' 1.5 TWh (2005) (ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ) * ''ਆਯਾਤ:'' 20 GWh (2005) '''ਬਿਜਲੀ – ਉਤਪਾਦਨ ਸ੍ਰੋਤ ਵਾਰ:''' * ''ਫੋਸਿਲ ਇੰਧਨ:'' 0.39% * ''ਹਾਈਡਰੋ:'' 99.61% * ''ਨਿਊਕਲੀਅਰ:'' 0% * ''ਹੋਰ:'' 0% (1998) '''ਤੇਲ:''' * ''ਉਤਪਾਦਨ:'' {{convert|0|oilbbl/d}} (2005) * ''ਉਪਭੋਗ:'' {{convert|1200|oilbbl/d}} (2005 est.) * ''ਨਿਰਯਾਤ:'' {{convert|0|oilbbl/d}} (2004) * ''ਆਯਾਤ:'' {{convert|1138|oilbbl/d}} (2004) '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ – ਉਤਪਾਦਨ:''' ਚਾਵਲ, ਮੱਕੀ, ਜੜ੍ਹ ਫਸਲਾਂ, ਖੱਟੇ ਰਸ, ਅਨਾਜ, ਦੁਧ ਵਸਤਾਂ, ਅੰਡੇ '''ਕਰੰਸੀ:''' 1 [[ਭੂਟਾਨੀ ਙੂਲਤਰੂਮ|ਬੀਟੀਐਨ]]) ( '''ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਬਾਦਲਾ ਦਰ:''' :{| class=wikitable |- ! !!2006 ||2005 ||2004 ||2003 ||2002 ||2001 ||1999 |- align="right" | align="left"|ਪ੍ਰਤੀ ਙੂਲਤਰੂਮ US$1 || 45,279|| 44,101|| 45,317|| 46,583|| 48.61|| 47,186|| 43,055 |} ==ਹਵਾਲੇ == *{{CIA World Factbook}} *{{StateDept}} {{Reflist}} ==ਹੋਰ ਲਿੰਕ == *[http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html Global Economic Prospects: Growth Prospects for South Asia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921113938/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |date=21 ਸਤੰਬਰ 2016 }} [[The World Bank]], 13 December 2006 {{Bhutan topics}} {{Asia in topic|Economy of}} {{SAFTA}} {{DEFAULTSORT:Economy Of Bhutan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭੂਟਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] axdkdpxoad2y56cgxfqb2clg1rkjcu3 0 87333 841175 752032 2026-06-20T00:00:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841175 wikitext text/x-wiki {{Infobox economy |country = ਮਾਲਦੀਵ |image = Aerial view of Malé.jpg |width = 300px |caption = [[ਮਾਲੇ]], ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ |currency = 1 [[ਮਾਲਦੀਵੀ ਰੁਫ਼ੀਆ|ਰੁਫ਼ੀਆ]] (ਆਰਐਫ) = 100 [[ਮਾਲਦੀਵੀ ਲਾਰੀ|ਲਾਰੀ]] |fixed exchange = |year = ਕਲੰਡਰ ਸਾਲ |organs = [[ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਆਜ਼ਾਦ ਵਪਾਰ ਖੇਤਰ|ਸਾਫਟਾ]],, [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ਸੰਗਠਨ|ਡਬਲੀਊ ਟੀ ਓ]] |gdp rank = [[ਜੀਡੀਪੀ (ਨੋਮੀਨਲ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|165ਵਾਂ ਦਰਜਾ]] (ਨੋਮੀਨਲ) / [[ਜੀਡੀਪੀ (ਨੋਮੀਨਲ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀ ਆਮਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਪੀਪੀਪੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ|168ਵਾਂ ਦਰਜਾ]] (ਪੀਪੀਪੀ) |gdp = $2.885 billion (nominal: [[List of countries by GDP (nominal)|160th]]; 2014 est.)<br />$4.551 billion (PPP: [[ਜੀਡੀਪੀ (ਨੋਮੀਨਲ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀ ਆਮਦਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ (ਪੀਪੀਪੀ) ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ|168ਵਾਂ ਦਰਜਾ]] (ਪੀਪੀਪੀ) |growth = 6.1% (2014 est.) |per capita = $13,300 (2014 est.) |components = |sectors = ਖੇਤੀਬਾੜੀ (4%), ਉਦਯੋਗ (23%), ਸੇਵਾਵਾਂ (73%) (2012 est.) |inflation = 2.5% (2014 est.) |poverty = 16% (2008 est.) |gini = |labor = 110,000 (2010 est.) |occupations = |unemployment = |edbr = |industries = [[ਮੱਛੀ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ]], [[ਯਾਤਾਯਤ ]], [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ]], [[ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਣਾ ]], [[ਨਾਰੀਅਲ|ਨਾਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ]], [[ਕਪੜੇ ]], [[ਬੁਣੇ ਗਲੀਚੇ ]], [[ਵਾਣ]], [[ਹਸਤ ਵਸਤਾਂ ]], [[ਘੋਗੇ ]], [[ਰੇਤ ਖਣਿਜ]] |exports = $163 ਮਿਲੀਅਨ (2009 est.) |export-goods = [[ਮੱਛੀ]] |export-partners = {{flag|United Arab Emirates}} 28% <br/> {{flag|ਸਿੰਗਾਪੁਰ }} 16% <br/> {{flag|ਭਾਰਤ }} 9% <br/> {{flag|ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ }} 6% <br/> {{flag|ਥਾਈਲੈਂਡ}} 5% (2013 est.)<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#mv|title=Export Partners of the Maldives|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2013|accessdate=2015-05-12|archive-date=2016-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20161002094202/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2050.html#mv|dead-url=yes}}</ref> |imports = $967 ਮਿਲੀਅਨ (2009 est.) |import-goods = [[ਪਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦ ]], [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ ]], [[ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ]], [[ਕਪੜੇ ]], ਪੂੰਜੀ ਨਿਰਮਾਣ ਮਸ਼ਨਰੀ |import-partners = {{flag|ਸਿੰਗਾਪੁਰ}} 18% <br/> {{flag|UAE}} 18% <br/> {{flag|ਭਾਰਤ }} 9% <br/> {{flag|ਮਲੇਸ਼ੀਆ}} 8.3% <br/> {{flag|ਚੀਨ }} 6.7% (2014 est.)<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#mv|title=Import Partners of the Maldives|publisher=[[CIA World Factbook]]|year=2014|accessdate=2015-05-12|archive-date=2016-08-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20160806033730/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2061.html#mv|dead-url=yes}}</ref> |gross external debt = $943 million (2010 est.) |FDI = |debt = $316 ਮਿਲੀਅਨ (2004 est.) |revenue = $758 ਮਿਲੀਅਨ (2010 est.) |expenses = $362 ਮਿਲੀਅਨ; (2004 est.) |aid = N/A |credit = |reserves = $368.3 ਮਿਲੀਅਨ (31 ਦਸੰਬਰ 2013 est.) |cianame = ਐਮਵੀ (mv) |spelling = }} ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ [[ਘੋਗੇ]] ਸਿੱਪੀਆਂ,[[ਕੁਆਇਰ]], [[ਟੂਨਾ]] [[ਮੱਛੀ]] (ਮਾਲਦੀਵ ਮੱਛੀ) ਆਦਿ ਪਦਾਰਥਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਜੋ ਕਿ [[ਘਰੇਲੂ ਮੰਡੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜਾਂ]] ਰਾਹੀਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਦੀ [[ਮਿਸ਼ਰਤ ਆਰਥਿਕਤਾ]] ਮੁਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]] ਅਤੇ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜਰਾਣੀ]] ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। '''[[ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]]''' ਇਥੋਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 28% ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਮਾਲਦੀਵ ਦੇ ਕੁੱਲ [[ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਨ]] (foreign exchange receipts) ਦਾ 60% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਸੀ।ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਕਸ ਆਮਦਾ ਦਾ 90% ਹਿੱਸਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਆਯਾਤ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ''ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ''' ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜੋ 1989 ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਧਣ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਕਸਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਥੇ '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ ''' ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਰਤਸ਼ਕਤੀ।ਜਿਆਦਾ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਆਯਾਤ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਉਦਯੋਗ [[ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ ]], [[ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਸਤਕਲਾ ਵਸਤਾਂ]] ਬਣਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। ਦੇਸ ਦੇ ਕੁੱਲ 1,900 [[ਦੀਪ ਸਮੂਹ]] ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 198 ਆਬਾਦ ਹਨ। ==ਮੈਕਰੋ ਆਰਥਿਕ ਰੁਝਾਨ == ਚਾਲੂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੇ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ {| class="wikitable" |- ! ਸਾਲ || ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ || ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤਬਾਦਲਾ ਦਰ || ਪ੍ਰਤੀ ਜੀਅ ਆਮਦਨ <br/> (ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ% ਵਜੋਂ) |- | 1980 || 440 || 7.58 ਰੁਫ਼ੀਆ || 3.11 |- | 1985 || 885 || 7.08 ਰੁਫ਼ੀਆ || 3.85 |- | 1990 || 2,054 || 9.55 ਰੁਫ਼ੀਆ || 4.34 |- | 1995 || 4,696 || 11.76 ਰੁਫ਼ੀਆ || 6.29 |- | 2000 || 7,348 || 11.77 ਰੁਫ਼ੀਆ || 6.77 |- | 2005 || 10,458 || 12.80 ਰੁਫ਼ੀਆ || 5.33 |- | 2011 || 10,458 || 15.40 ਰੁਫ਼ੀਆ || 7.43 |} ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਮੁਦਰਾ ਸਫੀਤੀ ਦੀ ਦਰ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ |1980 ਵਿੱਚ ਇਥੇ ਅਸਲ ਜੀਡੀਪੀ ਵਾਧਾ ਦਰ 10% ਸੀ।1990 ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਧਾ 16.2% ਸੀ ਅਤੇ 1993 ਵਿੱਚ 4% ਰਹਿ ਗਿਆ।1995–2004 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਵਾਧਾ ਔਸਤ 7.5% ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਤ ਸੀ।2005 ਵਿੱਚ [[ਸੁਨਾਮੀ]] ਦੀ ਆਫਤ ਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵਾਧਾ 5.5%;ਰਹੀ ਗਿਆ ਜੋ ਕਿ 2006 ਵਿੱਚ ਮੁੜ 13% ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5476.htm |title=U.S. State Department estimate |access-date=ਨਵੰਬਰ 28, 2016 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 27, 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060127092914/http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5476.htm |dead-url=unfit }}</ref> ਮਾਲਦੀਵ 1997 ਦੌਰਾਨ $200 ਤੋਂ 260 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਘਾਟੇ ਤੇ ਰਿਹਾ ਜੋ 2004 ਵਿੱਚ ਇਹ ਘਟਾ 444 ਡਾਲਰ ਸੀ। ==ਆਰਥਿਕ ਸੈਕਟਰਜ਼ == ===[[ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ]]=== {{main|ਮਾਲਦੀਵ ਦਾ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਉਦਯੋਗ}} ਮਾਲਦੀਵ ਵਿਖੇ ਸਾਫ਼ ਸ਼ਾਫ਼ਾਫ਼ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੀਚਾਂ,ਨੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ [[ਸੂਰਜ ਅਸਤ]] ਨਜ਼ਾਰੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਸਾਲਾਨਾ ਦੇਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ 325 ਡਾਲਰ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸਮੇਤ [[ਸੇਵਾਵਾਂ ਸੈਕਟਰ]] ਦਾ ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ 33% ਹਿੱਸਾ ਸੀ।1972 ਵਿੱਚ ਇਹੇ ਇੱਕ [[ਰਿਸੋਰਟ]] ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਥੇ 84 ਦੀਪਾਂ ਤੇ ਰਿਸੋਰਟਸ ਹਨ ਜਿਹਨਾ ਦੀ ਸਮਰਥਾ 16,000 ਬਿਸਤਰ ਹੈ।1972ਵਿਚ ਇਥੇ ਕੇਵਲ 1,100ਸੈਲਾਨੀ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜੋ 1994 ਵਿੱਚ ਵਧ ਕੇ 280,000 ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਅਨੁਮਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਮਾਲਦੀਵ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਿਲੀਅਨ ਸੈਲਾਨੀ ਆਏ। ===ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ === ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਦੀ 20% ਕਿਰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਰੁਜਗਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 10% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਡਾ ਸਾਰਾ ਧੰਦਾ ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਇਥੇ [[ਜਾਲ ਪਾਉਣ]] ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।ਸਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ 119,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ ਜੋ ਜਿਆਦਾ [[ਟੂਨਾ ਮੱਛੀ]] ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੀ।ਜਿਆਦਾ ਮੱਛੀ ਉਤਪਾਦਨ [[ਸ੍ਰੀ ਲੰਕਾ ]], [[ਜਾਪਾਨ]],[[ਬਰਤਾਨੀਆ ]], [[ਜਰਮਨੀ ]],[[ਥਾਈਲੈੰਡ]] [[ਜਾਪਾਨ]] ਅਤੇ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ===ਖੇਤੀਬਾੜੀ === ਇਥੇ '''ਖੇਤੀਬਾੜੀ ''' ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਵਿਕਸਤ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਜਿਆਦਾ ਖੇਤੀਯੋਗ ਜਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਰਤਸ਼ਕਤੀ।ਜਿਆਦਾ ਖਾਧ ਪਦਾਰਥ ਆਯਾਤ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ===ਉਦਯੋਗ === ਉਦਯੋਗ ਮਾਲਦੀਵ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ 10% ਹਿੱਸਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਦੇ ਉਦਯੋਗ [[ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਉਣਾ ]], [[ਕਿਸ਼ਤੀ ਬਣਾਉਣਾ]] ਅਤੇ [[ਹਸਤਕਲਾ ਵਸਤਾਂ]] ਬਣਾਉਣਾ ਮੁੱਖ ਹਨ। [http://www.billanderson.com.au/Gazetteer-Patents.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926141115/http://www.billanderson.com.au/Gazetteer-Patents.htm |date=2018-09-26 }} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕਸ == * [http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html Global Economic Prospects: Growth Prospects for South Asia]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160921113938/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:21160796~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html |date=2016-09-21 }} [[The World Bank]], December 13, 2006 * [http://www.doingbusiness.org/ExploreEconomies/?economyid=120 "Doing Business in Maldives" The World Bank Group] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਆਰਥਿਕਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਾਲਦੀਵ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹੀਨਾ 2016]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਾਰਕ ਦੇਸ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਰਥਿਕਤਾ]] 8xyp6ayfpt24o2yvi4bywpc092fealu 828 88418 841185 628965 2026-06-20T01:37:45Z Uzume 1656 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q16914835|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 841185 Scribunto text/plain require ('strict'); local p = {} p.trim = function(frame) return mw.text.trim(frame.args[1] or "") end p.sentence = function (frame) -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. frame.args[1] = frame:callParserFunction('lc', frame.args[1]) return p.ucfirst(frame) end p.ucfirst = function (frame) local s = frame.args[1]; if not s or '' == s or s:match ('^%s+$') then -- when <s> is nil, empty, or only whitespace return s; -- abandon because nothing to do end s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local s1 = "" local prefix_patterns_t = { -- sequence of prefix patterns '^\127[^\127]*UNIQ%-%-%a+%-%x+%-QINU[^\127]*\127', -- stripmarker '^([%*;:#]+)', -- various list markup '^(\'\'\'*)', -- bold / italic markup '^(%b<>)', -- html-like tags because some templates render these '^(&%a+;)', -- html character entities because some templates render these '^(&#%d+;)', -- html numeric (decimal) entities because some templates render these '^(&#x%x+;)', -- html numeric (hexadecimal) entities because some templates render these '^(%s+)', -- any whitespace characters '^([%(%)%-%+%?%.%%!~!@%$%^&_={}/`,‘’„“”ʻ|\"\'\\]+)', -- miscellaneous punctuation } local prefixes_t = {}; -- list, bold/italic, and html-like markup, & whitespace saved here local function prefix_strip (s) -- local function to strip prefixes from <s> for _, pattern in ipairs (prefix_patterns_t) do -- spin through <prefix_patterns_t> if s:match (pattern) then -- when there is a match local prefix = s:match (pattern); -- get a copy of the matched prefix table.insert (prefixes_t, prefix); -- save it s = s:sub (prefix:len() + 1); -- remove the prefix from <s> return s, true; -- return <s> without prefix and flag; force restart at top of sequence because misc punct removal can break stripmarker end end return s; -- no prefix found; return <s> with nil flag end local prefix_removed; -- flag; boolean true as long as prefix_strip() finds and removes a prefix repeat -- one by one remove list, bold/italic, html-like markup, whitespace, etc from start of <s> s, prefix_removed = prefix_strip (s); until (not prefix_removed); -- until <prefix_removed> is nil s1 = table.concat (prefixes_t); -- recreate the prefix string for later reattachment local first_text = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^%]]+%]%]'); -- extract wikilink at start of string if present; TODO: this can be string.match()? local upcased; if first_text then if first_text:match ('^%[%[[^|]+|[^%]]+%]%]') then -- if <first_text> is a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^|]+|%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%[[^|]+|%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace else -- here when <first_text> is a wikilink but not a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[%W*%w'); -- get '[[' and first letter upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%[%[%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end elseif s:match ('^%[%S+%s+[^%]]+%]') then -- if <s> is a ext link of some sort; must have label text upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%S+%s+%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%S+%s+%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace elseif s:match ('^%[%S+%s*%]') then -- if <s> is a ext link without label text; nothing to do return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done else -- <s> is not a wikilink or ext link; assume plain text upcased = mw.ustring.match (s, '^%W*%w'); -- get the first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done end p.title = function (frame) -- http://grammar.yourdictionary.com/capitalization/rules-for-capitalization-in-titles.html -- recommended by The U.S. Government Printing Office Style Manual: -- "Capitalize all words in titles of publications and documents, -- except a, an, the, at, by, for, in, of, on, to, up, and, as, but, or, and nor." local alwayslower = {['a'] = 1, ['an'] = 1, ['the'] = 1, ['and'] = 1, ['but'] = 1, ['or'] = 1, ['for'] = 1, ['nor'] = 1, ['on'] = 1, ['in'] = 1, ['at'] = 1, ['to'] = 1, ['from'] = 1, ['by'] = 1, ['of'] = 1, ['up'] = 1 } local res = '' local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local words = mw.text.split( s, " ") for i, s in ipairs(words) do -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. s = frame:callParserFunction('lc', s) if i == 1 or alwayslower[s] ~= 1 then s = mw.getContentLanguage():ucfirst(s) end words[i] = s end return table.concat(words, " ") end -- findlast finds the last item in a list -- the first unnamed parameter is the list -- the second, optional unnamed parameter is the list separator (default = comma space) -- returns the whole list if separator not found p.findlast = function(frame) local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local sep = frame.args[2] or "" if sep == "" then sep = ", " end local pattern = ".*" .. sep .. "(.*)" local a, b, last = s:find(pattern) if a then return last else return s end end -- stripZeros finds the first number and strips leading zeros (apart from units) -- e.g "0940" -> "940"; "Year: 0023" -> "Year: 23"; "00.12" -> "0.12" p.stripZeros = function(frame) local s = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local n = tonumber( string.match( s, "%d+" ) ) or "" s = string.gsub( s, "%d+", n, 1 ) return s end -- nowiki ensures that a string of text is treated by the MediaWiki software as just a string -- it takes an unnamed parameter and trims whitespace, then removes any wikicode p.nowiki = function(frame) local str = mw.text.trim(frame.args[1] or "") return mw.text.nowiki(str) end -- split splits text at boundaries specified by separator -- and returns the chunk for the index idx (starting at 1) -- #invoke:String2 |split |text |separator |index |true/false -- #invoke:String2 |split |txt=text |sep=separator |idx=index |plain=true/false -- if plain is false/no/0 then separator is treated as a Lua pattern - defaults to plain=true p.split = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = args[1] or args.txt or "" if txt == "" then return nil end local sep = (args[2] or args.sep or ""):gsub('"', '') local idx = tonumber(args[3] or args.idx) or 1 local plain = (args[4] or args.plain or "true"):sub(1,1) plain = (plain ~= "f" and plain ~= "n" and plain ~= "0") local splittbl = mw.text.split( txt, sep, plain ) if idx < 0 then idx = #splittbl + idx + 1 end return splittbl[idx] end -- val2percent scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each number it finds into a percentage and returns the resultant string. p.val2percent = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end local function v2p (x) x = (tonumber(x) or 0) * 100 if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x .. "%" end txt = txt:gsub("%d[%d%.]*", v2p) -- store just the string return txt end -- one2a scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each occurrence of 'one ' into either 'a ' or 'an ' and returns the resultant string. p.one2a = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end txt = txt:gsub(" one ", " a "):gsub("^one", "a"):gsub("One ", "A "):gsub("a ([aeiou])", "an %1"):gsub("A ([aeiou])", "An %1") return txt end -- findpagetext returns the position of a piece of text in a page -- First positional parameter or |text is the search text -- Optional parameter |title is the page title, defaults to current page -- Optional parameter |plain is either true for plain search (default) or false for Lua pattern search -- Optional parameter |nomatch is the return value when no match is found; default is nil p._findpagetext = function(args) -- process parameters local nomatch = args.nomatch or "" if nomatch == "" then nomatch = nil end -- local text = mw.text.trim(args[1] or args.text or "") if text == "" then return nil end -- local title = args.title or "" local titleobj if title == "" then titleobj = mw.title.getCurrentTitle() else titleobj = mw.title.new(title) end -- local plain = args.plain or "" if plain:sub(1, 1) == "f" then plain = false else plain = true end -- get the page content and look for 'text' - return position or nomatch local content = titleobj and titleobj:getContent() return content and mw.ustring.find(content, text, 1, plain) or nomatch end p.findpagetext = function(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args for k, v in pairs(pargs) do args[k] = v end if not (args[1] or args.text) then return nil end -- just the first value return (p._findpagetext(args)) end -- returns the decoded url. Inverse of parser function {{urlencode:val|TYPE}} -- Type is: -- QUERY decodes + to space (default) -- PATH does no extra decoding -- WIKI decodes _ to space p._urldecode = function(url, type) url = url or "" type = (type == "PATH" or type == "WIKI") and type return mw.uri.decode( url, type ) end -- {{#invoke:String2|urldecode|url=url|type=type}} p.urldecode = function(frame) return mw.uri.decode( frame.args.url, frame.args.type ) end -- what follows was merged from [[Module:StringFunc]] -- Argument list helper function, as per [[Module:String]] function p._getParameters( frame_args, arg_list ) local new_args = {}; local index = 1; local value; for i,arg in ipairs( arg_list ) do value = frame_args[arg] if value == nil then value = frame_args[index]; index = index + 1; end new_args[arg] = value; end return new_args; end -- Escape Pattern helper function so that all characters are treated as plain text, as per [[Module:String]] function p._escapePattern( pattern_str ) return mw.ustring.gsub( pattern_str, "([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])", "%%%1" ) end -- Helper Function to interpret boolean strings, as per [[Module:String]] function p._getBoolean( boolean_str ) local boolean_value; if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower(); if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' or boolean_str == '' then boolean_value = false; else boolean_value = true; end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str; else error( 'No boolean value found' ); end return boolean_value end --[[ Strip This function Strips characters from string Usage: {{#invoke:String2|strip|source_string|characters_to_strip|plain_flag}} Parameters source: The string to strip chars: The pattern or list of characters to strip from string, replaced with '' plain: A flag indicating that the chars should be understood as plain text. defaults to true. Leading and trailing whitespace is also automatically stripped from the string. ]] function p.strip( frame ) local new_args = p._getParameters( frame.args, {'source', 'chars', 'plain'} ) local source_str = new_args['source'] or '' local chars = new_args['chars'] or '' or 'characters' source_str = mw.text.trim(source_str) if source_str == '' or chars == '' then return source_str end local l_plain = p._getBoolean( new_args['plain'] or true ) if l_plain then chars = p._escapePattern( chars ) end local result result = mw.ustring.gsub(source_str, "["..chars.."]", '') return result end --[[ Match any Returns the index of the first given pattern to match the input. Patterns must be consecutively numbered. Returns the empty string if nothing matches for use in {{#if:}} Usage: {{#invoke:String2|matchAll|source=123 abc|456|abc}} returns '2'. Parameters: source: the string to search plain: A flag indicating that the patterns should be understood as plain text. defaults to true. 1, 2, 3, ...: the patterns to search for ]] function p.matchAny(frame) local source_str = frame.args['source'] or error('The source parameter is mandatory.') local l_plain = p._getBoolean( frame.args['plain'] or true ) for i = 1, math.huge do local pattern = frame.args[i] if not pattern then return '' end if mw.ustring.find(source_str, pattern, 1, l_plain) then return tostring(i) end end end --[[--------------------------< H Y P H E N _ T O _ D A S H >-------------------------------------------------- Converts a hyphen to a dash under certain conditions. The hyphen must separate like items; unlike items are returned unmodified. These forms are modified: letter - letter (A - B) digit - digit (4-5) digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5) letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5) digitletter - digitletter (5a - 5d) (an optional separator between letter and digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d) any other forms are returned unmodified. str may be a comma- or semicolon-separated list ]] function p.hyphen_to_dash( str, spacing ) if (str == nil or str == '') then return str end local accept str = mw.text.decode(str, true ) -- replace html entities with their characters; semicolon mucks up the text.split local out = {} local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*') -- split str at comma or semicolon separators if there are any for _, item in ipairs (list) do -- for each item in the list item = mw.text.trim(item) -- trim whitespace item, accept = item:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') if accept == 0 and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[%-–—]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then -- if a hyphenated range or has endash or emdash separators if item:match ('^%a+[%.%-]?%d+%s*%-%s*%a+[%.%-]?%d+$') or -- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit) item:match ('^%d+[%.%-]?%a+%s*%-%s*%d+[%.%-]?%a+$') or -- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter) item:match ('^%d+[%.%-]%d+%s*%-%s*%d+[%.%-]%d+$') or -- digit separator digit hyphen digit separator digit item:match ('^%d+%s*%-%s*%d+$') or -- digit hyphen digit item:match ('^%a+%s*%-%s*%a+$') then -- letter hyphen letter item = item:gsub ('(%w*[%.%-]?%w+)%s*%-%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '%1–%2') -- replace hyphen, remove extraneous space characters else item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[–—]%s*', '–') -- for endash or emdash separated ranges, replace em with en, remove extraneous whitespace end end table.insert (out, item) -- add the (possibly modified) item to the output table end local temp_str = table.concat (out, ',' .. spacing) -- concatenate the output table into a comma separated string temp_str, accept = temp_str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out if accept ~= 0 then temp_str = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value end return temp_str end function p.hyphen2dash( frame ) local str = frame.args[1] or '' local spacing = frame.args[2] or ' ' -- space is part of the standard separator for normal spacing (but in conjunction with templates r/rp/ran we may need a narrower spacing return p.hyphen_to_dash(str, spacing) end -- Similar to [[Module:String#endswith]] function p.startswith(frame) return (frame.args[1]:sub(1, frame.args[2]:len()) == frame.args[2]) and 'yes' or '' end -- Implements [[Template:Isnumeric]] function p.isnumeric(frame) local s = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local boolean = (frame.args.boolean or frame:getParent().args.boolean) == 'true' if type(s) == 'string' and mw.getContentLanguage():parseFormattedNumber( s ) then return boolean and 1 or s end return boolean and 0 or '' end -- Checks if a value in a group of numbers is not an interger. -- Allows usage of an |empty= parameter to allow empty values to be skipped. function p.isInteger(frame) local values = frame.args or frame:getParent().args local allow_empty = frame.args.empty or frame:getParent().args.empty for _, value in ipairs(values) do -- Trim spaces value = value and value:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") if value == "" or value == nil then if not allow_empty then return false -- Empty values are not allowed end else value = tonumber(value) if not (type(value) == "number" and value == math.floor(value)) then return false end end end return true end -- Returns an error found in a string. function p.getError(frame) local text = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local error_message = text:match('(<strong class="error">.-</strong>)') return error_message or nil end return p ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8 0 95664 841195 839501 2026-06-20T02:42:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841195 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = ਮੈਰੀਲਿਨ ਸਟਾਰ | image = Marilyn Star cropped.jpg | caption = 1999 ਵਿੱਚ ਮੈਰੀਲਿਨ ਸਟਾਰ | birth_name = ਕੈਥੇਰੀਨ ਗੰਨੇਨ | birth_date = {{birth date and age|1969|04|12}} | birth_place = [[ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]], [[ਕੈਨੇਡਾ]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=4|in=11}} | weight = | alias = ਮੈਰੀਲਿਨ ਸਟਾਰ | number_of_films = 74<ref>{{iafd name|MStar|marilyn Star}}</ref> | website = }} {{commons category|Marilyn Star}} '''ਮੈਰੀਲਿਨ ਸਟਾਰ '''(ਜਨਮ '''ਕੈਥਰੀਨ ਗੰਨੋਨ''', 12 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1969, ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ) ਇੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ। ਇਹ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ]] ਦੇ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਬਤੌਰ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ [[ਐਡਮੰਟਨ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮੋਰ ਡਰਟੀ ਡੇਬਿਊਟੈਂਟ 30'', ਸੀ ਜੋ ਏਡ ਪਾਵਰਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਾਣਿਤ ਸੀ (1994 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼)।{{citation needed|date=August 2015}} ਇਸਨੇ ਕੁਝ ਸਟਰਿੱਪ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਦਾ "ਫੀਚਰ ਕੰਮ" ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸਨੇ 1994 ਵਿੱਚ [[ਜਪਾਨ|ਜਪਾਨੀ]] ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਬਰੂਸ ਅਕਾਹੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਅਕਤੂਬਰ 1997, ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਤਲਾਕ ਹੋਇਆ।<ref>[http://time.com/time/archive/preview/0,10987,992995,00.html ਪ੍ਰੋਫ਼ਾਈਲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050408031852/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,992995,00.html |date=2005-04-08 }}, time.com; accessed 14 ਸਤੰਬਰ, 2014 ਹੈ.</ref> == ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਪਾਰ == ਦਸੰਬਰ 1999 ਵਿੱਚ,ਇਸ ਉੱਪਰ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਇਸਨੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ  ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਪਾਰ  ਕੀਤਾ ਜਿਸਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਸਨੂੰ ਇਸਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਜੇਮਸ ਮੈਕਡੇਰਮੋਟ, ਇੱਕ ਨਿਵੇਸ਼ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਤੇ ਸੀਈਓ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਇਸਨੇ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਐਨਥਨੀ ਪੋਮਪੋਨਿਓ, [[ਨਿਊ ਜਰਸੀ]] ਦਾ ਵਪਾਰੀ, ਨਾਲ ਵੀ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ।  == ਹਵਾਲੇ == <references /> == ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਪਾਰ == * [http://www.sec.gov/litigation/litreleases/lr16395.htm ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ v.] [http://www.sec.gov/litigation/litreleases/lr16395.htm ਯਾਕੂਬ J. McDermott, ਜੂਨੀਅਰ, ਕੈਥਰੀਨ ਬੀ Gannon ਇੱਕ/k/ਇੱਕ Marylin ਤਾਰਾ ਅਤੇ Anthony P. Pomonio] ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਾਰੀ ਨੰ 16395 ਤੱਕ ਦੇ ਸਕਿਓਰਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, 21 ਦਸੰਬਰ, 1999 * [http://money.cnn.com/1999/12/21/companies/keefe/ "ਅੰਦਰ ਵਪਾਰ ਕੇ ਪੋਰਨ ਸਟਾਰ?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223163543/http://money.cnn.com/1999/12/21/companies/keefe/ |date=2017-12-23 }} 21 ਦਸੰਬਰ, 1999 ਨੂੰ, ਸੀਐਨਐਨ * [http://time.com/time/archive/preview/0,10987,992995,00.html "ਵਾਲ ਸਟਰੀਟ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਕ ਪਾਣਾ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050408031852/http://www.time.com/time/archive/preview/0,10987,992995,00.html |date=2005-04-08 }} ਕਾਰਲ ਕੇ Taro Greenfeld, 31 ਦਸੰਬਰ, 1999 ਨੂੰ, [[ਟਾਈਮ (ਪਤ੍ਰਿਕਾ)|ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ]] * [http://www.ainews.com/Archives/Story398.phtml "ਦੋਸ਼ੀ ਪੋਰਨ ਰਾਣੀ ਬ੍ਰੇਕ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303175237/http://www.ainews.com/Archives/Story398.phtml |date=2016-03-03 }} ਇੰਟਰਵਿਊ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਥਰੀਨ Gannon ਕੇ ਦਾਊਦ Baines, 18 ਮਾਰਚ, 2000 ਨੂੰ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਵੈਨਕੂਵਰ ਸੂਰਜ * [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C07E7D9133DF935A15756C0A9669C8B63 "ਭਗੌੜੇ ਸੈਕਸ-ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ"] 26 ਮਈ, 2000 ਨੂੰ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] * [http://www.bcsc.bc.ca/comdoc.nsf/0/f728d2780c2ff6e08825690e00687e2d?OpenDocument&Click= ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਕੈਥਰੀਨ ਬੀ Gannon] ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਤੱਕ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਿੱਤੀ ਅਧਿਕਾਰੀ, 27 ਜੂਨ, 2000 * [http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=2nd&navby=case&no=001572 ਅਮਰੀਕਾ v McDermott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210200430/http://caselaw.lp.findlaw.com/cgi-bin/getcase.pl?court=2nd&navby=case&no=001572 |date=2007-12-10 }} ਅਪੀਲ ਦੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਕੋਰਟ ਦੂਜਾ ਸਰਕਟ ਲਈ ਫੈਸਲਾ, 29 ਮਾਰਚ, 2001 * [http://www.stockwatch.com/swnet/newsit/newsit_newsit.aspx?bid=B-456973-C:*SEC&symbol=*SEC&news_region=C "SEC ਜੋਖਾ ਨਾਲ Gannon, ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204235728/http://www.stockwatch.com/swnet/newsit/newsit_newsit.aspx?bid=B-456973-C:*SEC&symbol=*SEC&news_region=C |date=2012-02-04 }} ਜੂਨ 9, 2005, Stockwatch.com * ਅਮਰੀਕੀ ਕੋਰਟ ਆਫ ਅਪੀਲਜ਼, 2d ਸਰਕਟ: ਕੇਸ ਤਲਬੀ: 245 F. 3d 133 (2001) == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|0823026|Marylin Star}} * {{iafd name|id=MStar|gender=female|name=Marylin Star}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=1860|gender=female|name=Marylin Star}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1969]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕਨੇਡੀਅਨ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਫ਼ਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 2fr6uml4lxcn0o18fy505y0xks4rnja 0 96234 841216 601403 2026-06-20T08:32:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841216 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਰੋਹਿਤ ਗੋਰ<br>|image=|birth_date={{Birth date and age|1977|03|19|df=y}}|birth_place=[[ਪੂਨਾ]], ਭਾਰਤ<br>|nationality=ਭਾਰਤੀ<br>|occupation=ਲੇਖਕ<br>|spouse=ਪਰਨੀਤਾ ਪਾਠਕ<br>|children=1|genre=ਗਲਪ (ਸਾਹਿਤ)<br>|website={{URL|http://www.rohitgore.com/}}}}'''ਰੋਹਿਤ ਗੋਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਆਈ.ਟੀ. ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ 'ਤੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। == ਨਿਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਰੋਹਿਤ ਗੋਰੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਕਸਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="spark">[http://thesparktimes.com/novelistrohit-gore/ "Novelist:Rohit Gore"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630125854/http://thesparktimes.com/novelistrohit-gore/ |date=2016-06-30 }}, ''The Spark Times''</ref> ਗੋਰ ਨੇ ਐਸ ਪੀ ਜੈਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ.ਏ. ਕੀਤੀ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਰੋਹਿਤ ਗੋਰ ਆਈਟੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 10 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ।<ref name="techgoss">[http://www.techgoss.com/Story/581S11-Techie-s-novel-sells-10000-copies.aspx "Techie‘s novel sells 10000 copies"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Techgoss''</ref> ਜਦੋਂ ਉਹ ਛੋਟਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ "ਇੱਕ ਥੀਏਟਰ ਅਭਿਨੇਤਾ, ਇੱਕ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਮਾਲਕ" ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। == ਪੁਸਤਕਾਂ == * ''ਫੋਕਸ ਸੇਮ  (Focus Sam'' (2011) * ''ਦੀ ਡਾਰਕਰ ਡਾਅਨ The Darker Dawn'' (2011) * ''ਸਰਕਲ ਆਫ ਥ੍ਰੀ Circle of Three'' (2012) * ''ਦੀ ਗਾਰਡੀਅਨ ਏਂਜਲਸ The Guardian Angels'' (2013) == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸ਼ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਕ]] ikpptjeb2sfovc1zvgbl905kx5ie92c 0 97268 841229 804475 2026-06-20T09:58:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841229 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ | image = Lupe Fuentes 2014.jpg | caption = 2014 ਵਿੱਚ ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ | background = ਨੌਨ_ਪ੍ਰ੍ਫ਼ਾਰਮਿੰਗ_ਪੇਰਸਨਲ | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|1987|01|27}}<ref name=iafd>{{cite web|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=zuleidy/gender=f |title= Lupe Fuentes|publisher=IAFD|accessdate=2013-04-16}}</ref> | birth_place = [[ਕਾਲੀ]], [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] | origin = | instrument = | genre = [[ਹਾਉਸ ਮਿਊਜ਼ਿਕ]] | occupation = {{hlist|Producer|DJ|Former Pornographic Actress}} | years_active = {{hlist|2006–2010 {{small|(actress)}}|2010–present}} | label = {{hlist|Brobot|Undercool|Defined|Nervous|Inhouse}} | website = {{url|www.littlelupe.com/}} | associated_acts = {{hlist|The Ex-Girlfriends|[[Roger Sanchez]]|Oscar G|[[Darryl McDaniels]]}} | current_members = | past_members = }} ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ, (ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ, 1987), ਇੱਕ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਹਾਊਸ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਡੀਜੇ, ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪੌਰਨੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ।<ref name="hofisbetter">{{Cite web|url=http://www.hofisbetter.com/10-things-lupe-fuentes-cant-go-tour-without/|title=10 Things Lupe Fuentes Can’t Go On Tour Without|date=August 20, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 30, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030132344/http://www.hofisbetter.com/10-things-lupe-fuentes-cant-go-tour-without/|dead-url=yes}}</ref> ਇਹ [[ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ|ਲਾਸ ਐਂਜਲਸ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="trax">{{Cite web|url=http://news.traxsource.com/articles/1286/5-things-you-don-t-know-about-lupe-fuentes|title=Get to know Lupe Fuentes|date=July 10, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 17, 2014|archive-url=https://archive.today/20141017033413/http://news.traxsource.com/articles/1286/5-things-you-don-t-know-about-lupe-fuentes|url-status=dead}}</ref><ref name="vicious">{{Cite web|url=http://www.viciousmagazine.com/lupe-fuentes/|title=Lupe Fuentes|date=August 13, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111232038/http://www.viciousmagazine.com/lupe-fuentes/|dead-url=yes}}</ref><ref name="stoneyroads">{{Cite web|url=http://stoneyroads.com/2014/07/meet-lupe-fuentes-and-her-rhythmically-charged-house|title=Meet Lupe Fuentes and Her Rhythmically Charged House|date=July 17, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਨਵੰਬਰ 11, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111230747/http://stoneyroads.com/2014/07/meet-lupe-fuentes-and-her-rhythmically-charged-house|url-status=dead}}</ref> ਫੂਏਨਟੇਸ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਈਵਨ ਸੇਇਨਫੇਲਡ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ।<ref name="imdb2">{{Cite web|url=http://www.imdb.com/name/nm0782640/|title=Evan Seinfeld|publisher=Internet Movie Database|access-date=21 November 2014}}</ref> == ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਕੈਰੀਅਰ == ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਦਾ ਜਨਮ [[ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, [[ਮਾਦਰੀਦ|ਮੈਡ੍ਰਿਡ, ਸਪੇਨ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name="djmag">{{Cite web|url=http://djmag.nl/comin/07162014-1014/even-introduceren-%E2%80%A6-lupe-fuentes|title=Even introduceren … Lupe Fuentes|date=July 16, 2014|access-date=October 16, 2014|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 27, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141027174904/http://www.djmag.nl/comin/07162014-1014/even-introduceren-%E2%80%A6-lupe-fuentes|dead-url=yes}}</ref><ref name="dancingastronaut">{{Cite web|url=http://www.dancingastronaut.com/2014/05/lupe-fuentes-so-high/|title=Lupe Fuentes releases debut single ‘So High’ with Brobot Records|last=Dylan Farella|date=May 13, 2014|access-date=October 16, 2014}}</ref> ਫੂਏਨਟੇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਵੈਬਸਾਇਟ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ 2007 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref name="vice">{{Cite web|url=http://noisey.vice.com/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj|title=Meet Lupe Fuentes, Former Adult Film Star Turned Deep House DJ|last=Gabriel Herrera|date=19 February 2014|access-date=27 October 2014|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2014|archive-url=https://archive.today/20141027154954/http://noisey.vice.com/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj|url-status=dead}}</ref> ਇਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੀਨ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਯੂ.ਐਸ. ਚਲੀ ਗਈ। == ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Lupe_Fuentes_at_AVN_Adult_Entertainment_Expo_2011.jpg|thumb|ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ, ਏਵੀਐਨ ਬਾਲਗ ਮਨੋਰੰਜਨ ਐਕਸਪੋ 2011 ਵਿੱਚ]] ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਤਕ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2010 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਸੰਗੀਤ ਲਾਤੀਨੀ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਪੇਨ ਵਿੱਚ ਨਾਇਟ ਕਲੱਬਾਂ ਟੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੇ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2012 ਵਿੱਚ, ਲੂਪੇ ਫੂਏਨਟੇਸ ਸਾਬਕਾ-ਗਰਲਫਰੈਂਡਸ, ਇੱਕ ਪੌਪ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗਾਇਕਾ ਬਣੀ।<ref name="cottenkandi">{{Cite web|url=http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/|title=Artist Spotlight: Former Adult Entertainment Vixen, Lupe Fuentes (Exclusive Interview)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130207195713/http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/|archive-date=February 7, 2013|dead-url=unfit|access-date=27 October 2014}} CS1 maint: Unfit url ([[:ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unfit url|link]]) [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 maint: Unfit url]]</ref><ref name="Exclusive Interview cottenkandi">Ms. Toni (December 17, 2012). [https://web.archive.org/web/20130207195713/http://www.cottenkandi.com/2012/12/17/former-porn-star-singer-lupe-fuentes-the-exgirlfriends-we-are-the-party-single/ Artist Spotlight: Former Adult Entertainment Vixen, Lupe Fuentes (Exclusive Interview)]. Archived from 7 February 2013.</ref> ਇਸਨੇ ਦੋ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ: "ਵੀ ਆਰ ਦ ਪਾਰਟੀ" 6 ਨਵੰਬਰ, 2012 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਵਾਇਆ।<ref>[https://itunes.apple.com/us/album/we-are-the-party-single/id577460000 We Are the Party – Single] on [//en.wikipedia.org/wiki/ITunes iTunes]. Accessed from April 7, 2013.</ref> ਅਤੇ "ਵਟਚਿਆ ਲੁਕਿੰਗ ਐਟ?" 18 ਮਾਰਚ, 2013 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਇਆ।<ref>[https://itunes.apple.com/us/album/whatchya-lookin-at-single/id623270609 Whatchya Lookin at? – Single] on [//en.wikipedia.org/wiki/ITunes iTunes]. Accessed from 7 April 2013.</ref><ref>{{Cite news|url=http://digitaljournal.com/article/338669|title=Video: Porn actress turn to pop music in 'We Are The Party'|date=2012-12-09|access-date=2013-11-18|publisher=Digitaljournal.com}}</ref> == ਬਾਲਗ ਫ਼ਿਲਮ ਅਵਾਰਡ == === ਜੇਤੂ === * 2010: ਐਫ. ਏ. ਐਮ. ਈ. ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਪਸੰਦੀਦਾ ਨਿਊ ਸਟਾਰ<ref>WarrenSteve Javors, Peter (July 10, 2010). [http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html The F.A.M.E. Awards Reveals 2010 Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714104159/http://business.avn.com/articles/The-F-A-M-E-Awards-Reveals-2010-Winners-402778.html |date=2010-07-14 }}. ''AVN''.</ref> * 2010: ਐਕਸਐਫਏਐਨਜ਼ੈਡ ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਸਲਾਨਾ ਲਾਟਿਨਾ ਪੌਰਨਸਟਾਰ<ref>[http://www.adultnews.tv/lupe-fuentes-interview/ Lupe Fuentes Video Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140214084414/http://www.adultnews.tv/lupe-fuentes-interview/ |date=2014-02-14 }}. Adultnews.tv.</ref> === ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ === * 2006 ਐਫਆਈਸੀਈਬੀ ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਵਧੀਆ ਨਿਊ ਸਪੇਨੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (ਪੋਸੇਸਿਓ)<ref>[http://www.ficeb.com/english/awards.htm# Awards Won] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070409231543/http://www.ficeb.com/english/awards.htm|date=2007-04-09}}. [//en.wikipedia.org/wiki/Barcelona_International_Erotic_Film_Festival Barcelona International Erotic Film Festival]. Accessed from April 9, 2013.</ref> * 2009 ਹੌਟ ਦ 'ਓਰ &#x2013; ਯੂਰਪੀ ਵਧੀਆ ਅਭਿਨੇਤਰੀ (''100% ਜ਼ੁਲੇਦੀ'')<ref>[http://business.avn.com/articles/i-Hot-Video-i-Announces-Hot-d-Or-Awards-Nominees-Venue-355404.html Hot Video Announces Hot d'Or Awards Nominees, Venue] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100514131545/http://business.avn.com/articles/i-Hot-Video-i-Announces-Hot-d-Or-Awards-Nominees-Venue-355404.html|date=2010-05-14}}. ''AVN''. August 11, 2009. Accessed from April 9, 2013.</ref> * 2010 ਏਵੀਐਨ ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਵਧੀਆ ਨਵੀਂ ਵੈੱਬ ਸਟਾਰ<ref>[http://avnawards.avn.com/about/nominees.html 2010 Nominees] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026142002/http://avnawards.avn.com/about/nominees.html|date=2009-10-26}}. ''AVN''. 2010. Accessed from April 9, 2013.</ref> * 2011 ਐਕਸਬੀਆਈਜ਼ੈਡ ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਸਲਾਨਾ ਔਰਤ ਪ੍ਰਫਾਮਰ<ref>{{Cite web|url=http://www.xbiz.com/news/128827|title=XBIZ Announces Finalist Nominees for 2011 XBIZ Awards|website=XBIZ|access-date=2 April 2015}}</ref> * 2011 ਐਕਸਆਰਸੀਓ ਪੁਰਸਕਾਰ &#x2013; ਕਰੀਮ ਡ੍ਰੀਮ<ref>{{Cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html|title=XRCO Announces 2011 Nominations|website=avn.com|access-date=2 April 2015|archive-date=15 ਜੁਲਾਈ 2012|archive-url=https://archive.today/20120715214045/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Announces-2011-Nominations-426791.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.lupefuentes.com}} * {{IMDb name|2394472}} * {{ਟਵਿਟਰ}} * {{Discogs artist|Lupe Fuentes}}Discogs * [http://www.theexgirlfriends.com/ ਸਾਬਕਾ Girlfriends ਸਰਕਾਰੀ ਸਾਈਟ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160620011432/http://www.theexgirlfriends.com/ |date=2016-06-20 }} * {{Facebook|LupeFuentes|name=Lupe Fuentes}} * {{iafd name|id=zuleidy|gender=female|name=Lupe Fuentes}}ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{afdb name|id=54585|gender=female|name=Lupe Fuentes}}ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਡਾਟਾਬੇਸ * {{Egafd name|l01112|Lupe Fuentes}} * [http://www.complex.com/pop-culture/2010/05/the-50-prettiest-porn-stars-of-all-time/lupe-fuentes "50 ਜੋ ਨਿਯਤ ਪੋਰਨ ਸਿਤਾਰੇ ਦੀ ਸਾਰੇ ਵਾਰ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151120082758/http://www.complex.com/pop-culture/2010/05/the-50-prettiest-porn-stars-of-all-time/lupe-fuentes |date=2015-11-20 }} * [http://noisey.vice.com/en_au/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj "ਪੂਰਾ Lupe Fuentes, ਸਾਬਕਾ ਬਾਲਗ ਫਿਲਮ ਸਟਾਰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਡੂੰਘੇ ਘਰ DJ"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160517042749/http://noisey.vice.com/en_au/blog/meet-lupe-fuentes-former-adult-film-star-turned-deep-house-dj |date=2016-05-17 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 1ismd8d9xxql7ninr67iuqtaixhu44v 0 98086 841194 817940 2026-06-20T02:40:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841194 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਰੀ ਕ੍ਰਿਸਟੀਨ ਫਿਟਜ਼ਡਫ '''(ਜਨਮ 15 ਮਾਰਚ, 1947) ਇੱਕ ਆਇਰਿਸ਼-ਅਮਰੀਕੀ ਐਜੂਕੇਟਰ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਹੈ। 2004 ਵਿੱਚ, ਫਿਟਜ਼ਡਫ ਐਮਏ ਕੰਨਫਲਿਕਟ ਅਤੇ ਕੋਐਗਜ਼ਿਸਟੈਂਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਬਰੈਂਡਿਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਹੈ, ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤਕ 70 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਫਿਟਜ਼ਡਫ ਨੇ [[ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ|ਉੱਤਰੀ ਆਈਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਦੋਨੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨਫਲਿਕਟ ਰਿਸੋਲਿਯੂਸ਼ਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੱਦਦ ਕੀਤੀ। 1988 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖੀ, ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਆਇਰਲੈਂਡ ਵਿਚ ਕੰਨਫਲਿਕਟ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, '''ਕਮਉਨਿਟੀ ਕੰਨਫਲਿਕਟ ਸਕਿਲਸ''' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਸਲੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ, ਸਰਬ-ਕ੍ਰੋਸ਼ੀਅਨ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਆਂ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਚੋਣਾਂ, ਅਤੇ ਪੁਲ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੇ 50 ਤਰੀਕੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਡਿਗਰੀਆਂ == * ਨਿਊ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਅਲਸਟਰ, ਪੀਐਚ.ਡੀ ਸੋਸ਼ਲ ਸਾਇਕੋਲਾਜੀ * ਕੁਇੰਨ'ਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੇਲਫਾਸਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ * ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਅਲਸਟਰ,ਐਮਏਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਅਲਸਟਰ, ਡਿਪਲੋਮਾ<br> * ਤ੍ਰਿਨਟੀ ਕਾਲਜ ਡਬਲਿਨ, ਡਿਪਲੋਮਾ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20070209042443/http://israel.usembassy.gov/publish/speakers/fitzduff.html Israel.usembassy.gov] * [http://www.beyondintractability.org/audio/10479/ Beyondintractability.org]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927152234/http://www.beyondintractability.org/audio/10479/ |date=2011-09-27 }} * [http://heller.brandeis.edu/facultyguide/person.html?emplid=c43fdff1c62e4b3204b6f39b28daf78c95adbf21 Heller.brandis.edu] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] 5zfxa34liuc5og63t3e1vnjxqx0o7ml 0 100045 841196 732981 2026-06-20T02:46:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841196 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮੋਅ ਆਬੁਦੂ|image=PAGE_(24)_cg.jpg|image size=256px|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1964|09|11}}|birth_place=[[ਲੰਦਨ]], ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਜ|residence=[[ਲੋਗਾਸ]], [[ਲਾਗੋਸ ਸਟੇਟ]], ਨਾਈਜੀਰਿਆ|occupation=ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਹੋਸਟ, [[ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰੋਪ੍ਰਿਯਟਰ]]|website={{URL|momentswithmo.tv}}}} '''ਮੋਸੁਨਮੋਲਾ ਆਬੁਦੂ''', ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ '''ਮੋਅ ਆਬੁਦੂ '''ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਇਜੀਰਾਨੀਅਨ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਮੇਜ਼ਬਾਨ, ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਮੀਡੀਆ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਧਨ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਲਾਹਕਾਰ, ਉਦਯੋਗਪਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.vanguardngr.com/2014/08/mo-abudu-pies-made-rich/|title=Mo Abudu, the pie that made her rich|author=Florence Amagiya|date=2 August 2014|accessdate=1 April 2015|publisher=The Vanguard}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਫੋਰਬਜ਼ ਨੇ "ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਔਰਤ" ਵਜੋਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।"<ref>{{cite news|url=http://www.pmnewsnigeria.com/2015/01/09/mo-abudu-is-forbes-africas-most-successful-woman/|title=Mo Abudu Is Forbes Africa's Most Successful Woman|author=Funsho Arogundade|date=9 January 2015|accessdate=31 March 2015|publisher=Prime News}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/mfonobongnsehe/2015/01/01/africas-most-successful-women-mo-abudu/|title=Africa's Most Successful Women: Mo Abudu|date=1 January 2015|website=Forbes|accessdate=28 March 2015}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਆਬੁਦੂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਯੁੰਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ [[ਲਾਗੋਸ]] ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਓੰਡੋ ਸਟੇਟ ਦੇ ਕੋਕੋਆ ਫਾਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸਕੇ। == ਸਿੱਖਿਆ == 11 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਫਿਊਵਾਏਏਜ਼ ਗਰਲਜ਼ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਗਈ। 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਆਬੁਦੂ ਯੂ.ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤੀ ਅਤੇ ਹੈਮਰਸਮਿਥ ਕਾਉਂਟੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਿਲਾ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕੇਨਟ ਵਿੱਚ ਰਿਜਵੇ ਸਕੂਲ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਟੌਨਬਰੀਜ ਵੇਲਜ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਥੋਂ, ਇਹ ਵੈਸਟ ਕੇਨਟ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਮਿਡਕੇਂਟ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਗਈ। ਇਸਨੇ ਵੈਲੀਮਿਨਸਟਰ, ਲੰਡਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਐਚਆਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਆਬੁਦੂ ਲੋਗਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਹੈ।<ref name="I left ExxonMobil as HR manager to fulfill my personal dream - Mo Abudu">{{Cite web|url=http://www.punchng.com/Articl.aspx?theartic=Art201001242383673|title=I left ExxonMobil as HR manager to fulfill my personal dream – Mo Abudu|date=24 January 2010|access-date=3 ਦਸੰਬਰ 2017|archive-date=27 ਜਨਵਰੀ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127015329/http://www.punchng.com/Articl.aspx?theartic=Art201001242383673|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * Funke Opeke == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * <br> * [http://www.momentswithmo.tv Moments with Mo Official Page]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171016134340/http://momentswithmo.tv/ |date=2017-10-16 }} * [http://www.moabudu.com Mo Abudu Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100517211453/http://moabudu.com/ |date=2010-05-17 }} * [http://www.viclawrence.com Vic Lawrence & Associates] * [http://www.thedebaters-ng.com The Debaters Official Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180102011201/http://thedebaters-ng.com/ |date=2018-01-02 }} * [http://www.inspire-africa.com Inspire Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028062628/http://inspire-africa.com/ |date=2020-10-28 }} * [http://www.inspireafrica-foundation.org Inspire Africa Foundation Official Page] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਪਨੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਔਰਤਾਂ]] p5eotwfu16wqbsytxxszrxqkqutiwt6 0 100124 841172 780764 2026-06-19T22:41:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841172 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਹਿਰੀਨ ਸਈਦ|birth_name=ਮਹਿਰੀਨ ਸਈਦ|birth_date={{Birth_date|mf=yes|1982|08|6}}|birth_place=[[ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ]]|nationality=[[ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ]]|occupation=ਮਾਡਲ, [[ਅਦਾਕਾਰਾ]], [[ਕਾਰੋਬਾਰੀ]]|years active=2002–ਹੁਣ ਤੱਕ|years_active=2002–present|height={{height|ft=5|in=10+1/2}}|religion=[[ਇਸਲਾਮ]]|spouse=ਅਹਿਮਦ ਸ਼ੇਖ (m. 2013)|website={{URL|http://mehreensyed.com/}}}} '''ਮਹਿਰੀਨ ਸਈਦ''' (ਉਰਦੂ: مہرين سيد) (ਜਨਮ 2 ਅਗਸਤ, 1982) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਹੈ, ਆਈਐੱਫ ਪੀ ਦੇ ਸੀ.ਈ.ਓ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ifap.com.pk/ceo.php/ |title=International Fashion Academy of Pakistan |access-date=2017-12-06 |archive-date=2012-06-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120605034811/http://www.ifap.com.pk/ceo.php |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲੈਕ ਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਸਾਲ 2013 ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਮਾਡਲ, ਸਈਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਫੈਸ਼ਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅਲਾਰਮਰਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਾਡਲ ਸੀ,<ref>{{Cite web |url=http://luxstyle.pk/lux-style-awards-2013/?top-model-mehreen-syed-with-her-award |title=LSA: Mehreen Syed with her Award |access-date=2017-12-06 |archive-date=2013-07-06 |archive-url=https://archive.today/20130706211918/http://luxstyle.pk/lux-style-awards-2013/?top-model-mehreen-syed-with-her-award |dead-url=yes }}</ref> ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਓਰੀਅਲ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੁੰਦਰਤਾ ਕੰਪਨੀ ਹੈ. ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਥਾਨਕ ਦੇ ਕਵਰ, ਸਗੋਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮ, ਵੋਗ ਅਤੇ ਮੈਰੀ ਕਲੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ,<ref>[http://lahorenama.wordpress.com/2008/02/14/lahores-mehreen-syed-is-the-sunday-face-of-2007/ Lahore's Mehreen Syed is the Sunday Face of 2007]</ref> ਉਸਨੇ "ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਡਲ ਆਫ ਦ ਈਅਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ, "ਫੇਸ ਆਫ ਦਿ ਯੀਅਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ, "ਗਲੇਮਰਸ ਐਂਟਰਪ੍ਰਿਨਰ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ 50 ਏਸ਼ੀਅਨ ਵੂਮਨ ਇਨ ਵਰਲਡ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੈਕਸੀਏਸਟ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮਹਿਲਾ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 10 ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਰਹੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਲਾਹੌਰ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਮਹਿਰੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਸਈਦ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਅਤੇ ਭਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਮਹਿਰੀਨ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧਵਾ ਸਨ. ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ, ਫਿਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ।  ਫਰਵਰੀ 23, 2013 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਹਾਅਹ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰਿਨ ਸਈਦ ਨੇ ਅਹਮਦ ਹਯਾਮੂੰਦ ਸ਼ੇਖ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.aaj.tv/2013/03/famous-model-mehreen-syed-ties-the-knot-with-ahmed-sheikh/|title=Famous Model Mehreen Syed Ties the Knot with Ahmed Sheikh|publisher=Aaj Tv|access-date=2017-12-06|archive-date=2017-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171216034423/http://aaj.tv/2013/03/famous-model-mehreen-syed-ties-the-knot-with-ahmed-sheikh/|dead-url=yes}}</ref> ਸ਼ੇਖ ਹਾਮਯਔਨ ਸ਼ੇਖ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਜ਼ਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਹਾਊਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.iasianmagazine.com/fashion/mahgul-for-nasreen-shaikh/ |title=Nasreen Shaikh Design House |access-date=2017-12-06 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://archive.today/20130624214432/http://www.iasianmagazine.com/fashion/mahgul-for-nasreen-shaikh/ |dead-url=yes }}</ref> ਮਾਰਚ 2014 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬੇਬੀ ਦੀ ਧੀ ਅਮਾਨ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। == ਅਵਾਰਡ == * 2005 - International Model of the Year Award * 2007 - "Face of the Year" by Indigo * 2009 - "16th" hottest 50 Asian women * 2010 - "Glamorous Entrepreneur" award * 2010 - PTV Best Model award * 2011 - "Model of the year" award by Pakistan Fashion UK * 2012 - "Best Model" award by Pakistan Press Club * 2012 - #10 by World's Sexiest Asian Women<ref>{{cite web|url=http://www.ebuzztoday.com/mehreen-syed-worlds-sexiest-asian-women-2012-2012/|title=Mehreen Syed Ranks #10 on World's Sexiest Asian Women 2012}}</ref> * 2013 - Lux Style Awards "Model of the Year 2013"<ref>{{cite web|url=http://www.ebuzztoday.com/review-12th-lux-style-awards-2013-lsa-2013-and-awards-goes-to-78511/|title=The LSA for Model of the Year Goes To...}}</ref> == ਹੋਰ ਦੇਖੋ == * List of Lollywood actors == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://mehreensyed.com/ Mehreen Syed]'s official website * [http://www.ifap.com.pk/ International Fashion Academy of Pakistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119071535/http://www.ifap.com.pk/ |date=2019-01-19 }} * IMDB [http://www.imdb.com/name/nm5331315/?ref_=tt_cl_t9/ Mehreen Syed] * [http://www.mag4you.com/spotlight/Mehreen+Syed/3914.html/ Mag 4 You Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192310/http://www.mag4you.com/spotlight/Mehreen+Syed/3914.html/ |date=2016-03-04 }} * [http://portal.wateen.com/Fashion/ShowStoppersNew/MehreenSyed/tabid/705/Default.aspx/ Show Stoppers News]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723233642/http://portal.wateen.com/Fashion/ShowStoppersNew/MehreenSyed/tabid/705/Default.aspx |date=2009-07-23 }} * Mehreen Syed: [http://www.bharatwaves.com/news/Id-like-to-work-with-Aamir-Khan:-Mehreen-Syed-11810.html/ I'd Like to Work with Aamir Khan] * Fashion Central Pakistan [http://www.fashioncentral.pk/pakistani/models/11/ Mehreen Syed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304091759/http://www.fashioncentral.pk/pakistani/models/11/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.pakidesign.com/mehreen-syed-model/pakistani-fashion-model-mehreen-syed-pic-profile/ Pakistani Model Mehreen Syed] * [http://www.shechoice.com/mehreen-syed-wedding-photos-with-ahmed-sheikh/ Mehreen Syed's Wedding with Ahmed Sheikh Photos] * Daily Mail News [http://dailymailnews.com/0313/12/ShowBiz/index.php?id=1/ Mehreen Syed's Soaring Heights] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130624214433/http://dailymailnews.com/0313/12/ShowBiz/index.php?id=1/ |date=2013-06-24 }} * [http://www.fashioncentral.pk/pakistani/ramp/review-107-jewelry-polki-diamond/complete-collection/4/#.Ua-AamQ025I/ Jewelry Poli Diamond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160318173357/http://www.fashioncentral.pk/pakistani/ramp/review-107-jewelry-polki-diamond/complete-collection/4/#.Ua-AamQ025I/ |date=2016-03-18 }} * Starring: Mehreen Syed in Keh Do [http://vimeo.com/60278696] * [http://www.befashiony.com/mehreen-syed-biography/ Mehreen Syed: Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705203824/http://www.befashiony.com/mehreen-syed-biography/ |date=2013-07-05 }} * [http://fashionspk.com/pakistani-model-mehreen-syed-at-pfdc-sunsilk-fashion-week/ Pakistani Model Mehreen Syed at PFDC Sunsilk Fashion Week] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170315222034/http://fashionspk.com/pakistani-model-mehreen-syed-at-pfdc-sunsilk-fashion-week/ |date=2017-03-15 }} * [http://profashionstyle.com/press/introducing-mehreen-syed-as-a-loreal-paris-pakistan-spokesperson/ Introducing Mehreen Syed as a L'Oreal Paris Pakistan Spokesperson] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150505010723/http://www.profashionstyle.com/press/introducing-mehreen-syed-as-a-loreal-paris-pakistan-spokesperson/ |date=2015-05-05 }} * [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2012%5C04%5C25%5Cstory_25-4-2012_pg9_13/ The Daily Times: Beauty with Brains] * Fashion Central, [http://www.fashioncentral.pk/people-parties/events/launches/story-683-launch-of-international-fashion-academy-pakistan/#.USy6w6VBOSo/ The Launch of IFAP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202075140/http://www.fashioncentral.pk/people-parties/events/launches/story-683-launch-of-international-fashion-academy-pakistan/#.USy6w6VBOSo/ |date=2017-02-02 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1986]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤ ਮਾਡਲਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] emqri0w1ohbq93o6no3if7x8hbhcwri 0 104702 841224 766237 2026-06-20T09:19:35Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841224 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist |name= ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਯਾਲ |image=Raja Lala Deen Dayal.jpg |imagesize= |caption= |birth_name= |birth_date={{birth-date|1844}} |birth_place=[[ਸਰ੍ਧਨਾ]], ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ |death_date= |death_place=[[ਬੰਬੇ]], ਭਾਰਤ |nationality= ਭਾਰਤੀ |field= ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ |movement= |works= }} '''ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ''' (ਹਿੰਦੀ: लाला दीन दयाल; 1844; ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ)<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/The_Library_of_Congress The Library of Congress] (i.e., the Anglo-American Name Authority) gives the date of his death as 5 July 1905, which is probably an error, and gives the preferred form of his name as "Deen Dayal, Raja". The Union List of Artist Names gives his year of death as 1910 and the preferred form of his name as "Dayal, Lala Deen".</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਵਜੋਂ ਹੋਈ; ਅਖੀਰ ਉਸਨੇ ਇੰਦੌਰ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਿਜ਼ਾਮ, ਮਹਿਬੁਬ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ, ਆਸਿਫ ਜੇਹ VI, ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਮੁਸਵਵਿਰ ਜੰਗ ਰਾਜਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1885 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040208/spectrum/art.htm|title=Portrait of a photographer|date=8 February 2004|work=The Tribune}}</ref> ਉਸ ਨੇ 1897 ਵਿਚ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਤੋਂ ਰਾਇਲ ਵਾਰੰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref name="sta">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111218160500.htm|title=Lala Deen Dayal stamp released: Many photographers fail to match Deen Dayal's ability even today, says Union Minister|date=12 November 2006|work=The Hindu|access-date=28 ਮਾਰਚ 2018|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071027233023/http://www.hindu.com/2006/11/12/stories/2006111218160500.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਦਾ ਜਨਮ ਜਾਰਜ ਦੇ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਮੇਰਠ ਨੇੜੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਰਦਾਨਾ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 1866 ਵਿਚ ਰੂੜਕੀ (ਹੁਣ ਆਈਆਈਟੀ ਰੁੜਕੀ) ਦੇ ਥਾਮਸਨ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਚ ਹੇਠਲੇ ਸਬ-ਬਾਡੀਟੀ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਇਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਵਜੋਂ ਤਕਨੀਕੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="raj">{{Cite web|url=http://www.rajadeendayal.com/biography.php|title=Biography|access-date=2018-03-28|archive-date=2011-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122035251/http://www.rajadeendayal.com/biography.php|dead-url=yes}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 1866 ਵਿਚ, ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਵਰਕ ਸਕੱਤਰ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਸਿਰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਅਤੇ ਡਰਾਫਟਸਮੈਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ।<ref name="Thomas, 24">Thomas, 24.</ref><ref name="Johnson">Johnson.</ref> ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਲੈ ਲਈ. ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਇੰਦੌਰ ਰਾਜ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੁਕੂਜੀ ਰਾਓ ਦੂਜਾ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਡੇਲੀ, ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ (1871-1881) ਲਈ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਡੇਲੀ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਤੋਂ ਕਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਫੌਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਮਿਸ਼ਨਿੰਗ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1868 ਵਿਚ, ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਟੂਡੀਓ - ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਐਂਡ ਸਨਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ - ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ, ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਇੰਦੌਰ ਵਿਚ ਸਟੂਡੀਓ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ। <ref>Thomas, 31.</ref> 1875-76 ਵਿਚ, ਡੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਰਾਇਲ ਟੂਰ ਦਾ ਫੋਟੋ ਖਿਚਿਆ। 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸਰ ਲੇਪਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਨ ਨਾਲ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਰਾਹੀਂ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਿਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤੱਤਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ: ਨਤੀਜਾ 86 ਫੋਟੋਆਂ ਦਾ ਇਕ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ "ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਾਦਗਾਰ" ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="din">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/mag/2010/11/28/stories/2010112850240500.htm|title=Vignettes of a splendorous era|date=28 November 2010|work=The Hindu|access-date=28 ਮਾਰਚ 2018|archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101205134303/http://www.hindu.com/mag/2010/11/28/stories/2010112850240500.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਦੀਨ ਦਿਆਲ 1885 ਵਿਚ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਨਿਜ਼ਾਮ ਲਈ ਕੋਰਟ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੰਦੌਰ ਤੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਆ ਗਏ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਆਨਮਾਨ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਦਿਆਲ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਫਰਮ ਰਾਜੇ ਦੇਨ ਦਿਆਲ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="ReferenceA">Thomas, 40.</ref> 1887 ਵਿਚ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੂੰ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1905-1906 ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਰਾਇਲ ਟੂਰ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵੱਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਰਿੰਦਰ ਲੂਥਰ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ: ਪ੍ਰਿੰਸ ਆਫ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰਜ਼’ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਫੋਟੋਗਰਾਫਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਡੱਟ ਕੇ ਨਹੀਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਸਗੋਂ ਕਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਸੀ।ਇਉਂ ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਮਾਜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਜੋਂ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.punjabitribuneonline.com/2018/08/%E0%A8%AD%E0%A8%BE%E0%A8%B0%E0%A8%A4%E0%A9%80-%E0%A8%AB%E0%A9%8B%E0%A8%9F%E0%A9%8B%E0%A8%97%E0%A8%B0%E0%A8%BE%E0%A8%AB%E0%A9%80-%E0%A8%A6%E0%A8%BE-%E0%A8%AA%E0%A8%BF%E0%A8%A4%E0%A8%BE%E0%A8%AE/|title=ਭਾਰਤੀ ਫੋਟੋਗਰਾਫੀ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ|last=ਜਸਪਾਲ ਕਮਾਣਾ|first=|date=2018-08-25|work=Tribune Punjabi|access-date=2018-08-28|archive-url=|archive-date=|dead-url=|language=en-US}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੁਲਾਈ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਵਿਰਾਸਤ == ਲਾਲਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਸਟੂਡੀਓ 'ਚ 2,857 ਗਲਾਸ ਪਲੇਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਆਰਟਸ (ਆਈਜੀਐਨਸੀਏ), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਨੇ 1989' ਚ ਖਰੀਦਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ. 1870 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕ ਵੱਡਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੀਏਬੋਡੀ ਏਸੇਕ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, ਯੂਐਸ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਅਲਕਾਜ਼ੀ ਕਲੈਕਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਪੂਰਵ-ਅਨੁਮਾਨਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਆਈਜੀਐਨਸੀਏ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਜੋਤੀਂਦਰਾ ਜੈਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindustantimes.com/The-Raja-of-images/Article1-634076.aspx|title=The Raja of images|date=3 December 2010|work=Hindustan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110204152125/http://www.hindustantimes.com/The-Raja-of-images/Article1-634076.aspx|archive-date=4 February 2011|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Framing-history/718422|title=Framing history|date=1 December 2010|work=Indian Express}}</ref> 2006 ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸੰਗ੍ਰਿਹਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਟਾਈਗਰਜ਼ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤਿਉਹਾਰ ਦੌਰਾਨ Salar Jung Museum ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਨਵੰਬਰ ਵਿਚ, ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੋਸਟਾਂ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਟੈਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ; ਸਮਾਰੋਹ ਜੁਬਲੀ ਹਾਲ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Deen-Dayals-eyes-capture-bygone-era/articleshow/1504725.cms#ixzz178Edqe85|title=Deen Dayal's 'eyes' capture bygone era|date=26 April 2006|work=The Times of India}}</ref> == ਗੈਲਰੀ == 1880 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿਚ ਦੀਨ ਦਿਆਲ ਦੁਆਰਾ ਲਏ ਗਏ ਫੋਟੋਆਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ, ਜਾਰਜ ਕਰਜ਼ਨ ਦਾ ਭੰਡਾਰ: ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਨਿਪੁੰਨ ਕਮਾਂਡਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਡੇੱਕਨ, 1892 ਦੇ ਦਰਸ਼ਣ। <gallery> File: Entrance bridge to Hyderabad, India.JPG|Purana Pul, Hyderabad File:Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|Bashir Bagh Palace, Hyderabad File:The interior of Bashir-bagh Palace, Hyderabad, India.JPG|The interior of the Basir-bagh Palace File:Drawing Room of Chowmahela Palace, Hyderabad, India.JPG|Drawing Room of Chowmahalla Palace, Hyderabad File:Faluk-numa Palace, Hyderabad, India.JPG|A distant view of the Falaknuma Palace from an opposite hillside, taken by in the 1880s File:Residency House Bolarum.jpg|Rashtrapati Nilayam, Hyderabad, then Residency House circa 1892 </gallery> == ਨੋਟਸ == {{reflist|2}} == ਹਵਾਲੇ == == ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹੋ == * ''Princely India: Photographs by Raja Deen Dayal, 1884–1910'', by Deen Dayal (Author), Clark Worswick. Knopf, 1980. {{ISBN|0-394-50772-X}}0-394-50772-X. * ''[https://books.google.com/books?id=AXMJZpK03L0C&pg=PA22 Raja Deen Dayal : Prince of Photographers]'', by Narendra Luther, Sureshchand Deendayal. Hyderabadi, 2003. {{ISBN|81-901752-0-3}}81-901752-0-3. * ''Lala Deen Dayal: the eminent Indian photographer, 1844–1910'', Deen Dayal (Raja), London Borough of Camden. Libraries & Arts Dept., 2002. * [https://web.archive.org/web/20100505084707/http://www.acparchives.com/pageone.html Raja Deen Dayal Collection at ''Alkazi Foundation''] == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * [http://www.rajadeendayal.com/ Raja Deen Dayal, official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818234718/http://www.rajadeendayal.com/ |date=2018-08-18 }} * [http://www.deendayal.com/index01.htm Lala Deen Dayal, resource website] * [https://www.youtube.com/embed/0KxP9CxwUQs Documentary] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1844]] mep8n8z7rj33l6jdwltolyqc6fwc142 0 106202 841132 579782 2026-06-19T12:18:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841132 wikitext text/x-wiki '''ਬਾਰਬਰਾ ਐਮਸਬਰੀ'''  (ਕਿਰਕਲੈਂਡ ਲੇਕ, [[ਉਂਟਾਰੀਓ]] ਵਿੱਚ 1948 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ) ਇੱਕ [[ਕੈਨੇਡੀਅਨ]] ਸਮਾਜ ਸੇਵਕ, ਗਾਇਕ-ਗੀਤ [[ਲੇਖਕ]], [[ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] ਅਤੇ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਟਰਾਂਸਸੈਕਸੁਅਲ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿੱਲ ਐਮਸਬਰੀ ਵਜੋਂ [[ਕੈਨੇਡਾ]] ਵਿੱਚ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਟੋਪ-40  ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।  ਐਮਸਬਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਫਿਲੈਨਥ੍ਰੋਪਿਸਟ [[ਜੋਨ ਕਾਲਮਰਸ]] ਦੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਥਣ ਰਹੀ।<ref>[https://popgoesthenews.com/2016/12/05/canadian-arts-philanthropist-joan-chalmers-dies-at-88/ "Canadian arts philanthropist Joan Chalmers dies at 88"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233311/https://popgoesthenews.com/2016/12/05/canadian-arts-philanthropist-joan-chalmers-dies-at-88/ |date=2016-12-20 }}. ''Pop Goes the News'', December 5, 2016</ref> == ਸੰਗੀਤ == ਐਮੇਸਬਰੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਿੱਟ "ਵਰਜੀਨੀਆ (ਟਚ ਮੀ ਲਾਇਕ ਯੂ ਡੂ)"<ref name="Myers2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iljPBAAAQBAJ&pg=PA195|title=It Ain't Easy: Long John Baldry and the Birth of the British Blues|last=Paul Myers|publisher=Greystone Books Ltd|year=2007|isbn=978-1-55365-200-7|pages=195–}}</ref> ਸੀ, ਜੋ [[ਕੈਸੈਬਲਾਂਕਾ ਰਿਕਾਰਡਜ਼]] ਲੇਬਲ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲ (1974) ਟ੍ਰੈਕ ਸੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਐਮਸਬਰੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। "ਕੇਨ ਯੂ ਫ਼ੀਲ ਇਟ" 1976 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹਿੱਟ ਗੀਤ ਵੀ ਸੀ।ਐਮਸਬਰੀ ਦੇ "ਨਥਿੰਗ ਬਟ ਏ ਫੂਲ" [[ਨੈਟਲੀ ਕੋਲ]] ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ "ਏ ਥਰਿਲਜ਼ ਏ ਥਰਿੱਲ" ਨੂੰ 1979 ਵਿੱਚ ਲੌਂਗ ਜੌਨ ਬਲਡਰੀ<ref>[http://www.dailyxtra.com/vancouver/arts-and-entertainment/resurrecting-long-john-baldry-9131 "Resurrecting Long John Baldry"]. ''Daily Extra'', Dec 20, 2007</ref> ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਮਰੀਅਨ ਫੇਥਫੁੱਲ]]<ref name="Mitchell2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=5xidwZoCE0YC&pg=PA157|title=It was All Right: Mitch Ryder's Life in Music|last=James A. Mitchell|publisher=Wayne State University Press|year=2008|isbn=0-8143-3337-0|pages=157–}}</ref> ਅਤੇ [[ਜੌਹਨ ਕਾਗਰ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਮਿਚ ਰਾਈਡਰ]] ਦੁਆਰਾ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।  1976 ਅਤੇ 1977 ਵਿੱਚ, ਐਮਸਬਰਟੀ ਨੇ ਜੇ.ਜੇ. ਦੁਆਰਾ "ਨੋ ਚਾਰਜ" ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਬੈਰੀ, ਜੋ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਇੱਕ ਹਿੱਟ ਬਣ ਗਈ 1999 ਵਿੱਚ, "ਵਰਜੀਨੀਆ" ਨੂੰ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ 100,000 ਸਪਿੰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਕਾਨ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।{{Citation needed|date=October 2007}}{{Citation needed|date=October 2007}} 2002 ਵਿੱਚ, ਜੇਮਜ਼ ਕਾਲਿਨਸ ਅਤੇ ਡੇਵ ਪਿਕਲ ਨੇ ਸਿੰਗਲ "ਡੂ ਯੂ ਮਾਇੰਡ ਇਫ ਵੀ ਟਾਕ ਅਬਾਉਟ ਬਿਲ?" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਐਮਸਬਰੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="globemail">{{Citation|title=Song About Bill|last=Adams|first=Jane|date=2002-06-22|periodical=[[Toronto Globe and Mail]]|access-date=2007-08-21|accessdate=2007-08-21}}</ref> == ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਕਲਾ == 1994 ਵਿਚ, ਐਮਸਬਰੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੋਨ ਚੈਲਮਰਜ਼ ਨੇ 24 ਔਰਤ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ  ਇੱਕ ਕਲਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। <ref>[http://www.wildideas.net/calyx/library/amesbury.html "Art on the Front Lines: Barbra Amesbury speaks out on breast cancer, art and activism"], Wild Ideas, 1995</ref><ref>[http://www.wildideas.net/calyx/library/survivors.html "The Art of Surviving: A hard-hitting exhibit brings reality of breast cancer home"], 1995</ref> ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸਮੁੱਚੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ 1995 ਤੋਂ 1998 ਤਕ ਲਈ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਨਾਲ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=x1JUAAAAMAAJ|title=C International Contemporary Art|publisher=C magazine|year=1996|page=15}}</ref><ref>[http://lasvegassun.com/news/1997/jul/24/the-art-of-survival/ "The Art of Survival"]. ''Las Vegas Sun'', Anne Hosier, July 24, 1997</ref> ਐਮਸਬਰੀ ਨੇ ਟੂਰ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ।<ref>[http://ggavma.canadacouncil.ca/htmlfixed/Archives/2001/2001-07-e.html "Joan Chalmers: in the service of art"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220111548/http://ggavma.canadacouncil.ca/htmlfixed/Archives/2001/2001-07-e.html |date=2016-12-20 }}. ''Canada Council'', by Betty Ann Jordan</ref> == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == * ''ਜਸ' ਏ ਟੇਸਟ ਓਫ ਦ ਕਿਡ ''(1974 - ਐਲਬਮ) * ''ਕੈਨ ਯੂ ਫ਼ੀਲ ਇਟ'' (1976 - ਐਲਬਮ) * "ਯੂ ਬਿਲੋਂਗ ਟੂ ਮੀ", b/w "ਹਰਲੋਅ" (1977 - ਸਿੰਗਲ, ਉਪਲੱਬਧ ਕਿਸੇ ਵੀ ' ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਜਾਰੀ ਐਲਬਮ) * "ਵਰਜੀਨੀਆ (ਟਚ ਮੀ ਲਾਇਕ ਯੂ ਡੂ" (1974 - ਸਿੰਗਲ) * "ਕੈਨ ਯੂ ਫ਼ੀਲ ਇਟ" (1976 - ਸਿੰਗਲ) * "ਨਥਿੰਗ ਬਟ ਏ ਫੂਲ" - ਸੰਗੀਤਕਾਰ * "ਨੋ ਚਾਰਜ" - ਨਿਰਮਾਤਾ * "ਏ ਥ੍ਰਿਲਜ਼ ਏ ਥ੍ਰਿਲ" - ਸੰਗੀਤਕਾਰ == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਵਰਗ]] 5k1xgahze9aam6ps1b0zuq8265f4ki9 0 106220 841217 796049 2026-06-20T08:36:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841217 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |image=Ron Howard 2011 Shankbone 3.JPG |caption=2011 ਵਿਚ ਹਾਵਰਡ |birth_name=ਰੋਨਾਲਡ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਵਰਡ |birth_date=ਮਾਰਚ 1, 1954 (64 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ) |birth_place=ਡੰਕਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ, ਯੂਐਸ |alma mater=ਦੱਖਣੀ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ |occupation=ਅਦਾਕਾਰ, ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ |years active=1956-ਮੌਜੂਦ| }} '''ਰੋਨਾਲਡ ਵਿਲੀਅਮ ਹਾਵਰਡ''' (1 ਮਾਰਚ 1954 ਦਾ ਜਨਮ) ਇੱਕ [[ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਅਤੇ ਫਿਲਮ [[ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ|ਨਿਰਮਾਤਾ]] ਹੈ। ਹੋਵਾਰਡ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸਿਟਿੰਗ ਕੰਪਲੈਕਸਾਂ ਵਿਚ ਦੋ ਉੱਚ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਖੇਡਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿਚ ਕਈ ਸਫ਼ਲ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਵਾਰਡ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਸਾਲ ਲਈ ਸੀਟਕਾਮ ਐਂਡੀ ਗਰਿਫਿਥ ਸ਼ੋਅ ਵਿਚ ਸ਼ੇਰਿਫ਼ ਐਂਡੀ ਟੇਲਰ (ਐਂਡੀ ਗਰੀਫਿਥ ਦੁਆਰਾ ਖੇਡੀ) ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅੋਪੀ ਟੇਲਰ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਸਿਟਕਾਮ ਸੁਪਨਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ਼ੋਰ ਰਿਚੀ ਕਨਿੰਘਮ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੰਗੀਤ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਮੈਨ' (1962), ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦ ਕੋਰਟਸ਼ਿਪ ਆਫ਼ ਐਡੀ'ਸ ਫ਼ਾਦਰ" (1963), ਉਮਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਅਮਰੀਕੀ ਗਰੈਫੀਟੀ" (1973), ਪੱਛਮੀ ਫ਼ਿਲਮ "ਦਿ ਸ਼ੂਟਟਿਸਟ" (1976), ਅਤੇ ਕਾਮੇਡੀ ਫਿਲਮ "ਗ੍ਰੈਂਡ ਥੈਫਟ ਆਟੋ" (1977), ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਦਿੱਤਾ।  1980 ਵਿੱਚ, ਹਾਰਡ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਵਿਗਿਆਨ-ਕਲਪਿਤ / ਫੈਨਟੈਕਸੀ ਫਿਲਮ "ਕਾਕੂਨ" (1985), ਇਤਿਹਾਸਕ ਡਾਕੂਡਾਰਾਮਾ "ਅਪੋਲੋ 13" (1995) (ਉਸ ਨੇ ਨਿਦੇਸ਼ਕ ਗਿਲਡ ਆਫ਼ ਅਮੈਰਿਕਾ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਲਈ ਕਮਾਈ), ਜੀਵਨੀਕਲ ਨਾਟਕ ਅਮੇਰਿਕ ਮਨ (2001) (ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਬੈਸਟ ਪਿਕਚਰ ਲਈ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡ), ਥ੍ਰਿਲਰ "ਦ ਡਾ ਵਿੰਸੀ ਕੋਡ" (2006), ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਾਟਕ "ਫਰੋਸਟ / ਨਿਕਸਨ" (2008) (ਬਿਹਤਰੀਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤਸਵੀਰ ਅਕੈਡਮੀ ਅਵਾਰਡਾਂ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦ) ਅਤੇ "ਸੋਲੋ : ਸਟਾਰ ਵਾਰਜ਼ ਸਟੋਰੀ" (2018)। 2002 ਵਿੱਚ, ਹਾਵਰਡ ਨੇ ਫੋਕਸ ਕਾਮੇਡੀ ਸੀਰੀਜ਼ "[[ਆਰੈਸਟੈਡ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ]]" ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਇੱਕ ਅਰਧ-ਕਲਪਿਤ ਵਰਜਨ ਵੀ ਖੇਡੇ। 2003 ਵਿੱਚ, ਹੋਵਾਰਡ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੈਡਲ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="nea.gov">{{Cite web |url=http://www.nea.gov/honors/medals/medalists_year.html |title=Lifetime Honors – National Medal of Arts |access-date=2018-05-02 |archive-date=2011-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721054307/http://www.nea.gov/honors/medals/medalists_year.html#03 |url-status=dead }}</ref> ਅਸਟਰੇਰਿਟੀ 12561 ਹੋਵਾਰਡ ਦਾ ਨਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ 2013 ਵਿਚ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਹਾਲ ਆਫ ਫੇਮ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੌਰਡੀਵ ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਾਕ ਆਫ਼ ਫੇਮ 'ਤੇ ਦੋ ਸਟਾਰ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.com/arts-and-entertainment/20151210/ron-howard-receives-rare-2nd-star-on-hollywood-walk-of-fame|title=Ron Howard receives rare 2nd star on Hollywood Walk of Fame|date=December 11, 2015|work=[[Los Angeles Daily News]]|access-date=December 11, 2015|agency=[[City News Service]]}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਹਾਵਰਡ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਦਸੰਬਰ 1954 ਵਿੱਚ ਡੰਕਨ, ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]], [[ਲੇਖਕ]], ਅਤੇ [[ਅਭਿਨੇਤਾ]] [[ਜੀਨ ਸਪੀਗਲ ਹਾਵਰਡ]] (1927-2000), ਇੱਕ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ [[ਰਾਂਸ ਹਾਵਰਡ]] (1928-137)) ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ।<ref>{{Cite web|url=http://www.filmreference.com/film/42/Ron-Howard.html|title=Ron Howard Biography (1954–)|publisher=Filmreference.com|access-date=March 5, 2010}}</ref> ਉਸ ਕੋਲ [[ਜਰਮਨ]], [[ਇੰਗਲਿਸ਼]], [[ਸਕੌਟਿਸ਼]], [[ਆਇਰਿਸ਼]] ਅਤੇ [[ਡਚ]] ਵੰਸ਼ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ziz6zQ73yx0C&pg=PA157|title=Ron Howard: From Mayberry to the Moon...and Beyond|website=google.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.monstersandcritics.com/people/Ron-Howard/biography/|title=Ron Howard Biography|website=[[Monsters and Critics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826161017/http://www.monstersandcritics.com/people/Ron-Howard/biography/|archive-date=26 August 2014|access-date=20 October 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.celebrina.com/ron-howard.html|title=Ron Howard|website=celebrina.com|access-date=2018-05-02|archive-date=2013-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720182716/http://www.celebrina.com/ron-howard.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.fringepedia.net/wiki/Clint_Howard|title=Clint Howard|website=fringepedia.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827124303/http://www.fringepedia.net/wiki/Clint_Howard|archive-date=2014-08-27|dead-url=yes}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜਨਮ "ਬੈੱਕਨਹੋਲਟਟ" ਉਪਦੇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ 1948 ਤੱਕ ਸਟੇਜ ਨਾਂ "ਹੋਵਰਡ" ਲਿਆ ਸੀ। ਰੋਂਸ ਹਾਵਰਡ ਰਨ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਕਲਿੰਟ ਹਾਵਰਡ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ 1958 ਵਿੱਚ ਹਾਲੀਵੁਡ ਰਹਿਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਡੇਸੀਲੂ ਸਟੂਡਿਓਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਬਲਾਕ ਤੇ ਇੱਕ ਘਰ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਐਂਡੀ ਗਰਿੱਫਿਥ ਸ਼ੋਅ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਲੀਵੁੱਡ ਵਿਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ, ਬੁਰਬਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ। <ref>{{Cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=hGBIAAAAIBAJ&sjid=QIIMAAAAIBAJ&pg=4711,2593860&dq=beckenholdt+howard&hl=en|title=Actress keeps name of her famous family|date=August 3, 2004|work=The Vindicator|access-date=September 18, 2012|agency=Scripps Howard|page=B7}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ziz6zQ73yx0C&pg=PA6&dq=Beckenholdt+Howard&hl=en#v=onepage&q=Beckenholdt%20Howard&f=false|title=Ron Howard: From Mayberry to the Moon—and Beyond|last=Gray|first=Beverly|publisher=[[Thomas Nelson (publisher)|Thomas Nelson]]|year=2003|isbn=1-55853-970-0|page=6}}</ref><ref name="air">Gray, [https://books.google.com/books?id=ziz6zQ73yx0C&pg=PA8 pp. 7–8].</ref><ref name="break">{{Cite web|url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/ron-howards-breakthrough-ronald-reagan-14504|title=Ron Howard's 'Breakthrough'?: Ronald Reagan|last=Estrin|first=Eric|date=Feb 22, 2010|publisher=The Wrap|access-date=May 6, 2011|archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029133042/https://www.thewrap.com/movies/column-post/ron-howards-breakthrough-ronald-reagan-14504/|url-status=dead}}</ref> ਹਾਵਾਰਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ Desilu ਸਟੂਡਿਓਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੌਨ ਬਰੂਸੂ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਉਹ ਸਿਨੇਮਾ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ ਸਿਨੇਮੈਟਿਕ ਆਰਟਸ ਦੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।<ref>{{Cite web|url=http://cinema.usc.edu/alumni/notable.cfm|title=Notable Alumni|publisher=cinema-usc.edu|access-date=September 18, 2012}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6x3S8eM3spAC&pg=PA621|title=International Dictionary of University Histories|last=Devine|first=Mary|publisher=Taylor & Francis|year=1998|isbn=1-884964-23-0|page=621}}</ref> ਹਾਵਰਡ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਅਭਿਨੇਤਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://guru.bafta.org/ron-howard-filmmaking|title=Ron Howard: On Filmmaking|date=2 July 2013|website=[[BAFTA|Bafta Guru]]|access-date=18 August 2015|archive-date=6 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906111343/http://guru.bafta.org/ron-howard-filmmaking|url-status=dead}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == [[ਤਸਵੀਰ:Ron_Howard_Brian_Grazer_2011_Shankbone.JPG|thumb|ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਏਕਕਾ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਪੈਨਲ ਵਿੱਚ ਹਾਵਰਡ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਈਅਨ ਗ੍ਰੇਜ਼ਰ]] ਜੂਨ 7, 1975 ਵਿਚ ਹੋਵਾਰਡ ਦੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਲੇਖਕ ਚੈਰਲ ਅਲੀ (ਬੀ. 1953) ਨਾਲ ਚਾਰ ਬੱਚੇ ਹਨ: ਕੁੜੀਆਂ ਬ੍ਰਿਸ ਡੈਲਸ ਹਾਵਰਡ (ਬੀ. 1981), ਜੁੜਵੇਂ ਜੋਸੀਲੀਨ ਕਾਰਾਲੇਲ ਅਤੇ ਪੇਗੀ ਹਾਵਰਡ (ਬੀ. 1985), ਅਤੇ ਬੇਟੇ ਰੀਡ ਕਰੌਸ (ਬੀ. 1987)।<ref>{{Cite web|url=http://cherylhowardcrew.com/bio.htm|title=Cheryl Howard Crew - The Official Site|website=cherylhowardcrew.com}}</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2005/04/24/fashion/sundaystyles/cheryl-howard-crew-to-the-pier-intrepidly.html Cheryl Howard Crew: To the Pier, Intrepidly], ''[//en.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]'', 24 April 2005</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=ziz6zQ73yx0C&pg=PA58|title=Ron Howard: From Mayberry to the Moon...and Beyond|last=Gray|first=Beverly|date=10 March 2003|publisher=Thomas Nelson Inc}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|30em}} g0zavjwo1ubewtbigmjd2g9hurs8r6i 0 108789 841166 788299 2026-06-19T21:58:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841166 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" style="width: 22em; margin-bottom: 55px;" tabindex="0" ! colspan="2" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;font-size: 130%;" |<span class="fn">ਹਰਿਆਣਾ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ</span> |- | colspan="2" style="text-align:center" | [[ਤਸਵੀਰ:Manohar_Lal_Khattar_2015.jpg|frameless]] |- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ 10ਵੇਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਗਵਰਨਰ | ਕਪਤਾਨ ਸਿੰਘ ਸੋਲੰਕੀ |- ! scope="row" style="text-align:left" |<span class="nowrap">ਸਾਬਕਾ</span> | ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੁੱਡਾ |- ! scope="row" style="text-align:left" |ਹਲਕਾ | ਕਰਨਾਲ |- ! colspan="2" style="text-align:center;background:lavender" |ਨਿੱਜੀ ਜਾਣਕਾਰੀ |- ! scope="row" |ਜਨਮ | 5 ਮਈ 1954<span class="noprint ForceAgeToShow"> (ਉਮਰ 64)</span><ref><cite class="citation web">[http://www.metrojournalist.com/haryana-gets-manohar-lal-khattar-as-new-chief-minister/ "Haryana Gets Manohar Lal Khattar As New Chief Minister"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160322042918/http://www.metrojournalist.com/haryana-gets-manohar-lal-khattar-as-new-chief-minister/ |date=2016-03-22 }}. Metro Journalist. 2014-02-21.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=unknown&rft.btitle=Haryana+Gets+Manohar+Lal+Khattar+As+New+Chief+Minister&rft.pub=Metro+Journalist&rft.date=2014-02-21&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.metrojournalist.com%2Fharyana-gets-manohar-lal-khattar-as-new-chief-minister%2F&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AManohar+Lal+Khattar"> </span></ref><br />ਨਿੰਦਾਨਾ, ਪੰਜਾਬ, <br />(ਹੁਣ ਹਰਿਆਣਾ) |- ! scope="row" |ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀ | ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ |- ! scope="row" | |- ! scope="row" |ਕੰਮ-ਕਾਰ | ਰਾਜਨੇਤਾ |- ! scope="row" |ਕਮੇਟੀਆਂ | <span class="url">[http://manoharlalkhattar.in manoharlalkhattar<wbr />.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020235155/http://manoharlalkhattar.in/ |date=2014-10-20 }}</span> |- ! scope="row" |ਵੈਬਸਾਈਟ | <span class="url">[http://manoharlalkhattar.in manoharlalkhattar<wbr />.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020235155/http://manoharlalkhattar.in/ |date=2014-10-20 }}</span> |- | colspan="2" style="text-align:center" | <ref name="personal-web-profile"><cite class="citation web">[http://manoharlalkhattar.in/wp-content/uploads/2014/09/MANOHAR-LAL-KHATTAR-Profile-A5-English.pdf "Profile of Manohar Lal Khattar"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020235159/http://manoharlalkhattar.in/wp-content/uploads/2014/09/MANOHAR-LAL-KHATTAR-Profile-A5-English.pdf |date=2014-10-20 }} (PDF). manoharlalkhattar.in<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 October</span> 2014</span>.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&rft.genre=unknown&rft.btitle=Profile+of+Manohar+Lal+Khattar&rft.pub=manoharlalkhattar.in&rft_id=http%3A%2F%2Fmanoharlalkhattar.in%2Fwp-content%2Fuploads%2F2014%2F09%2FMANOHAR-LAL-KHATTAR-Profile-A5-English.pdf&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AManohar+Lal+Khattar"> </span></ref> |} '''ਮਨੋਹਰ ਲਾਲ ਖੱਟਰ''' ਦਾ ਜਨਮ 5 ਮਈ, 1954 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] (ਭਾਜਪਾ) ਦੇ ਨੇਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ 10 ਵਾਂ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਹੈ। ਉਹ [[ਆਰਐਸਐਸ]] ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੈ। ਉਹ [[ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਵਿੱਚ [[ਕਰਨਾਲ]] ਹਲਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] ਚੋਣ 2014 ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ 27 ਅਕਤੂਬਰ 2019 ਨੂੰ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਜਨਨਾਇਕ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ  ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ। [[ਦੁਸ਼ਯੰਤ ਚੌਟਾਲਾ]] ਨੇ ਗਠਜੋੜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡਿਪਟੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Pages using infobox officeholder with an atypical party value|ਭ?ਰਤ? ਜਨਤ? ਪ?ਰਟ?]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ]] mx3luc83nvu76fvhyyxxwhl4mwkjwst 0 108917 841191 839500 2026-06-20T02:14:19Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841191 wikitext text/x-wiki {{About||ਥਰਮੋਡਾਇਨਾਮਿਕ ਸਬੰਧਾਂ|ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਸਬੰਧ|ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ|ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੇ ਇੱਕ ਆਮ ਵੇਰਵੇ|ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ}} {{Electromagnetism|cTopic=ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ}} [[File:Warszawa_Centrum_Nowych_Technologii_UW-6.jpg|thumb|right|[[ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਔਫ ਵਾਰਸਾਅ|ਵਾਰਸਾਅ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਔਫ ਨਿਉ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀਜ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਮੋਨੂਮੈਂਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਦ੍ਰਸ਼ਿਤ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ (ਮੱਧ-ਖੱਬੇ)]] '''ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ''' [[ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਹਨ, ਜੋ, [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਨਿਯਮ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]], ਕਲਾਸੀਕਲ [[ਔਪਟਿਕਸ]], ਅਤੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸਰਕਟ]]ਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ, ਔਪਟੀਕਲ (ਪ੍ਰਕਾਸ ਸਬੰਧੀ), ਅਤੇ ਰੇਡੀਓ ਟੈਕਨੌਲੌਜੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਇੱਕ ਗਣਿਤਿਕ ਮਾਡਲ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਵਰ ਉਤਪਾਦਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮੋਟਰਾਂ, [[ਵਾਇਰਲੈੱਸ]] ਦੂਰਸੰਚਾਰ, ਲੈੱਨਜ਼, ਰਾਡਾਰ ਆਦਿ । ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ|ਚਾਰਜਾਂ]], [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰੰਟ|ਕਰੰਟਾਂ]], ਅਤੇ ਫੀਲਡਾਂ ਦੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੁਆਰਾ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ]] ਅਤੇ [[ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ]]ਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ ਉੱਤੇ ਸੰਚਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ]] ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਇਹ ਤਰੰਗਾਂ, [[ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗ]]ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ [[ਗਾਮਾ ਰੇਅ]]ਾਂ ਤੱਕ ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ|ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ]] ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਭਿੰਨ ਤਰੰਗ-ਲੰਬਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਗਣਿਤਸ਼ਾਸਤਰੀ [[ਜੇਮਸ ਕਲ੍ਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ 1861 ਅਤੇ 1862 ਦਰਮਿਆਨ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਿਸਮ ਛਾਪੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਨਿਯਮ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ [[ਚੱਲ (ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ)|ਵੇਰੀਅੰਟ]] ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਉਪਯੋਗਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਂਝੇ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ । ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਕਰੰਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ ਜੋ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ [[ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪੈਮਾਨਾ|ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪੈਮਾਨੇ]] ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਥੂਲਿਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੋ ਨਵੀਨ ਬਾਹਰੀ ਫੀਲਡਾਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਚਾਰਜਾਂ ਅਤੇ [[ਸਪਿੱਨ|ਸਪਿੱਨਾਂ]] ਵਰਗੇ [[ਕੁਆਂਟਮ]] ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੇ ਬਗੈਰ ਹੀ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਵਰਤਾਓ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫੇਰ ਵੀ, ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਦਾਰਤਾਂ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਜਵਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਫੀਨੋਮੀਨੌਲੌਜੀਕਲ ਵੇਰਵੇ ਵਾਸਤੇ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ "ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ" ਅਕਸਰ [[#ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ|ਸਮਾਨ ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] ਲਈ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ]] ਅਤੇ [[ਚੁੰਬਕੀ ਪੁਟੈਂਸ਼ਲ]]ਾਂ ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ, ਇੱਕ [[ਹੱਦ ਮੁੱਲ ਸਮੱਸਿਆ]], [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ#ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ|ਐਨਾਲਿਟੀਕਲ ਮਕੈਨਿਕਸ]], ਜਾਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਮਕੈਨਿਕਸ]] ਵਿੱਚ ਵਰਤੋਂ ਵਾਸਤੇ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਲਈ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ ਦੀ ਕੋਵੇਰੀਅੰਟ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ|ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] (ਯਾਨਿ ਕਿ, ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਉੱਤੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਨਾਲੋਂ [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ]] ਉੱਤੇ), [[ਉੱਚ ਊਰਜਾ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ|ਉੱਚ ਊਰਜਾ]] ਅਤੇ [[ਗਰੈਵੀਟੇਸ਼ਨਲ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ [[ਸਪੈਸ਼ਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ|ਸਪੈਸ਼ਲ]] ਅਤੇ [[ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ]] ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ [[ਮੈਨੀਫੈਸਟ ਕੋਵੇਰੀਅੰਸ|ਪ੍ਰਗਟ]] <ref group="note">ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ, ਇਸ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕਲੋਤੇ [[ਟੈਂਸਰ]] ਵਿੱਚ ਜਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਖਰੇਵਾਂ ਔਬਜ਼ਰਵਰ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਨਿਰੀਖਕ ਦੀ ਵਕਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।</ref> ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦਰਅਸਲ, [[ਆਈਨਸਟਾਈਨ]] ਨੇ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਤੇ ਜਨਰਲ ਰਿਲੇਟੀਵਿਟੀ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨਾਲ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਬੂੰਦ ਬਣ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਸਪੀਡ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਿਰਫ ਸਾਪੇਖਿਕ ਗਤੀ ਕੋਲ ਭੌਤਿਕੀ ਨਤੀਜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਧ-20ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਹੀ, ਇਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਿ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਇੰਨਬਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ [[ਕੁਆਂਟਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ]] ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਥਿਊਰੀ ਫੀਲਡ ਇੱਕ [[ਕਲਾਸੀਕਲ ਫੀਲਡ ਥਿਊਰੀ|ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਹੱਦ ਹਨ। {{TOC limit|4}} == ਧਾਰਨਾਤਮਿਕ ਵੇਰਵੇ == === ਗਾਓਸ ਦਾ ਨਿਯਮ === '''[[ਗਾਓਸ ਦਾ ਨਿਯਮ]]''' ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ]] ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ]]ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਥਿਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਚਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਂ ਨੈਗਟਿਵ ਚਾਰਜਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬੰਦ [[ਗਾਓਸ਼ੀਅਨ ਸਰਫੇਸ|ਸਤਹਿ]] ਰਾਹੀਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫਲੱਕਸ|ਬਾਹਰੀ-ਪ੍ਰਵਾਹ]] ਸਤਹਿ ਦੁਆਰਾ ਲਕੋਏਚਾਰਜ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਇਸਦੀਆਂ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਸਵੀਰਬੱਧ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਉੱਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨੈਗਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਉੱਤੇ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ [[ਬੰਦ ਸਤਹਿ]] ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀਆਂ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਨੂੰ 'ਗਿਣਨਾ', ਓਸ ਸਤਹਿ ਦੁਆਰਾ ਬੰਦ ਕੀਤੇ (ਪਦਾਰਥ ਦੀ ਪੋਲ੍ਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਕਾਰਨ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਚਾਰਜ ਸਮੇਤ) ਕੁੱਲ ਚਾਰਜ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਸਪੇਸ ਦੀ ਡਾਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ ([[ਵੈਕੱਮ ਪਰਮਿੱਟੀਵਿਟੀ]]) ਨਾਲ ਤਕਸੀਮ, ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। [[Image:VFPt dipole magnetic1.svg|right|thumb|[[ਚੁੰਬਕਤਾ ਲਈ ਗਾਓਸ ਦਾ ਨਿਯਮ]]: ਚੁੰਬਕੀ ਰੇਖਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਲੂਪ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਕਰੰਟ ਦੇ ਕਿਸੇ ਛੱਲੇ ਕਾਰਨ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]] === ਚੁੰਬਕਤਾ ਵਾਸਤੇ ਗਾਓਸ ਦਾ ਨਿਯਮ === '''[[ਚੁੰਬਕਤਾ ਲਈ ਗਾਓਸ ਦਾ ਨਿਯਮ]]''' ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜਾਂ ਦੇ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਵੀ "ਚੁੰਬਕੀ ਚਾਰਜ" (ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਚੁੰਬਕੀ ਮੋਨੋਪੋਲ]] ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।<ref name=VideoGlossary>{{cite web | url =http://videoglossary.lbl.gov/#n45 | title =Maxwell's equations | last =Jackson | first =John | website =Science Video Glossary | publisher =Berkeley Lab | access-date =2018-06-27 | archive-date =2019-01-29 | archive-url =https://web.archive.org/web/20190129113142/https://videoglossary.lbl.gov/#n45 | dead-url =yes }}</ref> ਸਗੋਂ, ਪਦਾਰਥਾਂ ਕਾਰਨ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਇੱਕ [[ਡਾਈਪੋਲ]] ਨਾਮਕ ਬਣਤਰ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚੁੰਬਕੀ ਡਾਈਪੋਲ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਰੰਟਾਂ ਦੇ ਲੂਪਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪੌਜ਼ਟਿਵ ਅਤੇ ਨੈਗਟਿਵ ਚੁੰਬਕੀ ਚਾਰਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜੁਲਦੇ ਲਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਗੈਰ-ਨਿਖੇੜਨ-ਯੋਗ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੰਨੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਚੁੰਬਕੀ ਚਾਰਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ । ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਇਕੁਏਸ਼ਨ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਲੂਪ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਾਂ ਅਨੰਤ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਵੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵੌਲੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਰੂਰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਓਸ ਵੌਲੀਅਮ ਤੋੰ ਬਾਹਰ ਵੀ ਨਿਕਲਦੀ ਹੋਵੇਗੀ । ਸਮਾਨ ਤਕਨੀਕੀ ਬਿਆਨ ਇਹ ਹਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਾਓਸ਼ੀਅਨ ਸਤਹਿ ਰਾਹੀਂ ਕੁੱਲ ਜੋੜ [[ਚੁੰਬਕੀ ਫਲੱਕਸ]] ਸਿਫਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਇੱਕ [[ਸੌਲੀਨੋਅਇਡਲ ਵੈਕਟਰ ਫੀਲਡ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ। === ਫੈਰਾਡੇ ਦਾ ਨਿਯਮ === [[File:Magnetosphere rendition.jpg|thumb|left|ਕਿਸੇ [[ਭੂ-ਚੁੰਬਕੀ ਤੁਫਾਨ]] ਅੰਦਰ, ਚਾਰਜ ਕੀਤੇ ਕਣਾਂ ਦੇ ਫਲਕੱਸ ਅੰਦਰਲੀ ਅਵਿਵਸਥਾ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੇ ਐਟਮੋਸਫੀਅਰ ਵਿੱਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਦਾਖਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸਤਰਾਂ ਬਿਜਲੀ [[ਪਾਵਰ ਗ੍ਰਿੱਡ]]ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਿਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ (ਪੈਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਹੀਂ)।]] [[ਫੈਰਾਡੇ ਦਾ ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਦਾ ਨਿਯਮ]] ਦਾ '''[[ਇੰਡਕਸ਼ਨ ਦਾ ਫੈਰਾਡੇ ਦਾ ਨਿਯਮ#ਮੈਕਸਵੈੱਲ-ਫੈਰਾਡੇ ਇਕੁਏਸ਼ਨ|ਮੈਕਸਵੈੱਲ-ਫੈਰਾਡੇ]]''' ਵਰਜ਼ਨ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਕਤ ਨਾਲ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ [[ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ]] ਇੱਕ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ]] ਪੈਦਾ (ਇੰਡਿਊਸ) ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref name=VideoGlossary/> ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਤੌਰ ਤੇ ਇੰਡੀਊਸ ਹੋਈ ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਕਿਸੇ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਬੰਦ ਫੀਲਡ ਰੇਖਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਸਥਿਰ (ਚਾਰਜ ਦੁਆਰਾ ਇੰਡੀਊਸ ਕੀਤੀ) ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਸੁਪਰਪੋਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਇੰਡਕਸ਼ਨ]] ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲੂ ਕਈ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਜਨਰੇਟਰ]]ਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦਾ ਓਪਰੇਟਿੰਗ (ਕਾਰਜਕਾਰੀ) ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ: ਉਦਾਹਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇੱਕ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ [[ਬਾਰ ਮੈਗਨੈਟ]] (ਚੁੰਬਕੀ ਛੜ) ਇੱਕ ਬਦਲ ਰਹੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਨੇੜੇ ਪਈ ਤਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। === ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੇ ਜੋੜ ਸਮੇਤ ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਨਿਯਮ === [[Image:Magnetic core.jpg|right|thumb|[[ਚੁੰਬਕੀ ਕੋਰ ਮੈਮਰੀ]] (1954) [[ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਨਿਯਮ|ਅੰਪੀਅਰ ਦੇ ਨਿਯਮ]] ਦਾ ਇੱਕ ਉਪਯੋਗ ਹੈ। ਹਰੇਕ [[ਚੁੰਬਕੀ ਕੋਰ|ਕੋਰ]] ਡੈਟੇ ਦੇ ਇੱਕ [[ਬਿੱਟ]] ਨੂੰ ਜਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।]] '''[[ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਸਕਿਊਟਲ ਨਿਯਮ|ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੇ ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਨਿਯਮ]] ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡਾਂ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ: [[ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਕਰੰਟ]] ਰਾਹੀਂ (ਇਹ ਮੂਲ ਅੰਪੀਅਰ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸੀ।) ਅਤੇ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਦੁਆਰਾ (ਇਹ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਸੀ।, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ [[ਡਿਸਪਲੇਸਮੈਂਟ ਕਰੰਟ]] ਕਿਹਾ)। ਅੰਪੀਅਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਤਿ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤੌਰ ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ: ਇਹ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੈੱਟ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸਥਿਰ ਫੀਲਡਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅੰਪੀਅਰ ਅਤੇ ਗਾਓਸ ਦੇ ਸਥਿਰ ਫੀਲਡਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਬਗੈਰ, ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>J. D. Jackson, ''Classical Electrodynamics'', section 6.3</ref> ਫੇਰ ਵੀ, ਇੱਕ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬਦਲ ਰਹੀ ਚੁੰਬਕੀ ਫੀਲਡ ਇੱਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਫੀਲਡ ਇੰਡਿਊਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਉਲਟ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ।<ref name=VideoGlossary/><ref>[https://books.google.com/books?id=1DZz341Pp50C&pg=PA809 ''Principles of physics: a calculus-based text''], by R. A. Serway, J. W. Jewett, page 809.</ref> ਇਸ ਤਰਾਂ, ਇਹ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਖਾਲੀ ਸਪੇਸ ਰਾਹੀਂ ਖੁਦ-ਪਲਦੀਆਂ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ]] ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ (ਦੇਖੋ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਵੇਵ ਇਕੁਏਸ਼ਨ]]। ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਲਈ ਕੈਲਕੁਲੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਪੀਡ, ਜੋ ਚਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਕਰੰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਤੋਂ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ,<ref group="note">The quantity we would now call {{math|{{frac|{{sqrt|''ε''{{sub|0}}''μ''{{sub|0}}}}}}}}, with units of velocity, was directly measured before Maxwell's equations, in an 1855 experiment by [[Wilhelm Eduard Weber]] and [[Rudolf Kohlrausch]]. They charged a [[leyden jar]] (a kind of [[capacitor]]), and measured the [[Coulomb's law|electrostatic force]] associated with the potential; then, they discharged it while measuring the [[Ampère's force law|magnetic force]] from the current in the discharge wire. Their result was {{val|3.107|e=8|ul=m/s}}, remarkably close to the speed of light. See Joseph F. Keithley, [https://books.google.com/books?id=uwgNAtqSHuQC&pg=PA115 ''The story of electrical and magnetic measurements: from 500 B.C. to the 1940s'', p. 115]</ref> ਇੰਨਬਿੰਨ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ]] ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ, [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼]], [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ]] ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ (ਇਸੇ ਤਰਾਂ [[ਐਕਸ-ਰੇ]]ਆਂ, [[ਰੇਡੀਓ ਤਰੰਗ]]ਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਨ)। ਮੈਕਸ ਵੈੱਲ ਨੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਰਮਿਆਨ 1861 ਵਿੱਚ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] ਅਤੇ [[ਔਪਟਿਕਸ]] ਦੀਆਂ ਥਿਊਰੀਆਂ ਦਾ ਏਕੀਕਰਨ ਕੀਤਾ । == ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ (ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਕੋਪਿਕ ਜਾਂ ਵੈਕੱਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ) == <!-- please do not change to Electromagnetic field: we want to (modestly) stress that in this formulation Electric and Magnetic fields play an intertwined but separate role --> ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ ਵਿੱਚ, ਚਾਰ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਕਰੰਟ ਵਿਸਥਾਰ-ਵੰਡ ਲਈ ਫੀਲਡਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। [[ਭੌਤਿਕੀ ਨਿਯਮ|ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਨਿਯਮ], [[ਲੌਰੰਟਜ਼ ਫੋਰਸ ਨਿਯਮ]] ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਉਲਟ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਅਤੇ ਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਕਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰੰਟਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੁਆਰਾ ਮੂਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ [[ਵੈਕਟਰ ਕੈਲਕੁਲਸ]] ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ, ਜੋ [[ਔਲਿਵਰ ਹੈਵੀਸਾਈਡ]] ਸਦਕਾ ਹੈ,<ref>Bruce J. Hunt (1991) ''[[The Maxwellians]]'', chapter 5 and appendix, [[Cornell University Press]]</ref><ref>{{cite web |url=http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Maxwell%27s_Equations |title=IEEEGHN: Maxwell's Equations |publisher=Ieeeghn.org |date= |accessdate=2008-10-19 |archive-date=2014-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140916194701/http://www.ieeeghn.org/wiki/index.php/Maxwell%27s_Equations |url-status=dead }}</ref> ਮਿਆਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਰੋਟੇਸ਼ਨ [[ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ]] ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਗਣਿਤਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ x,y,z ਕੰਪੋਨੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ 20 ਮੂਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜਿਆਦਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ। [[#ਸਾਪੇਖਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ|ਸਾਪੇਖਿਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਸਮਰੂਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਟਾਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਲੌਰੰਟਜ਼ ਇਨਵੇਰੀਅੰਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਨੂੰ ਟੈਂਸਰ ਕੈਲਕੁਲਸ ਜਾਂ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤਕੇ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਦੇਖੋ [[#ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ|ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ]] === SI ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ === === ਗਾਓਸ਼ੀਅਨ ਯੂਨਿਟ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ === === ਚਿੰਨ-ਧਾਰਨਾ ਪ੍ਰਤਿ ਕੁੰਜੀ === ==== ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ==== ==== ਇੰਟਗ੍ਰਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ ==== == ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਅਤੇ ਇੰਟਗ੍ਰਲ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਬੰਧ == === ਫਲੱਕਸ ਅਤੇ ਡਾਇਵਰਜੰਸ === === ਸਰਕਿਊਲੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਰਲ === == ਚਾਰਜ ਸੁਰੱਖਿਅਤਾ == == ਵੈਕੱਮ ਸਮੀਕਰਨਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਤਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਪੀਡ == == ਮੈਕ੍ਰੋਸਕਿਪੋਕ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀ == === ਬੰਨਿਆ ਹੋਇਆ ਚਾਰਜ ਅਤੇ ਕਰੰਟ === === ਬਾਹਰੀ ਫੀਲਡਾਂ, ਪੋਲਰਾਇਜ਼ੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਚੁੰਬਕੀਕਰਨ === === ਰਚਨਤਮਿਕ ਸਬੰਧ === == ਬਦਲਵੀਆਂ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ == == ਸਾਪੇਖਿਕ (ਰੀਲੇਟੀਵਿਸਟਿਕ) ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਿਓਂਤਬੰਦੀਆਂ == == ਹੱਲ == == ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ ਦਾ ਫਾਲਤੂ-ਨਿਰਧਾਰੀਕਰਨ == == ਕੁਆਂਟਮ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਹੱਦ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ == == ਉਤ੍ਰਾਓ-ਚੜਾਓ == === ਚੁੰਬਕੀ ਮੋਨੋਪੋਲ === == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == {{Portal|Electronics|ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ}} {{Wikipedia books|ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾੰ}} {{columns-list|colwidth=30em| * [[ਭੌਤਿਕੀ ਸਪੇਸ ਦਾ ਅਲਜਬਰਾ]] * [[ਫ੍ਰੇਸਨਲ ਇਕੁਏਸ਼ਨਾਂ]] * [[ਗ੍ਰੈਵੀਟੋ-ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] * [[ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨੈਟਿਕ ਫੀਲਡਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰਫਲਕ ਸ਼ਰਤਾਂ]] * [[ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਚੁੰਬਕ ਅਤੇ ਕੰਡਕਟਰ ਸਮੱਸਿਆ]] * [[ਰੀਮਨ-ਸਿਲਬਰਸਟਾਈਨ ਵੈਕਟਰ]] * [[ਸਪੇਸਟਾਈਮ ਅਲਜਬਰਾ]] * [[ਵੀਲਰ-ਫਾਇਨਮਨ ਅਬਜ਼ੌਰਵਰ ਥਿਊਰੀ]] }} == ਨੋਟਸ == {{Reflist|group="note"|1}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} :''Further reading can be found in [[list of textbooks in electromagnetism]]'' == ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ == *[https://web.archive.org/web/20081217035457/http://blazelabs.com/On%20Faraday%27s%20Lines%20of%20Force.pdf On Faraday's Lines of Force&nbsp;– 1855/56] Maxwell's first paper (Part 1 & 2)&nbsp;– Compiled by Blaze Labs Research (PDF) * [[Media:On Physical Lines of Force.pdf|On Physical Lines of Force&nbsp;– 1861]] Maxwell's 1861 paper describing magnetic lines of Force&nbsp;– Predecessor to 1873 Treatise * [[James Clerk Maxwell]], "[[A Dynamical Theory of the Electromagnetic Field]]", ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London'' '''155''', 459–512 (1865). (This article accompanied a December 8, 1864 presentation by Maxwell to the Royal Society.) ** [https://books.google.com/books?id=5HE_cmxXt2MC&vid=02IWHrbcLC9ECI_wQx&dq=Proceedings+of+the+Royal+Society+Of+London+Vol+XIII&ie=UTF-8&jtp=531 A Dynamical Theory Of The Electromagnetic Field&nbsp;– 1865] Maxwell's 1865 paper describing his 20 Equations, link from [[Google Books]]. * J. Clerk Maxwell (1873) [[A Treatise on Electricity and Magnetism]] **[http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 Maxwell, J.C., A Treatise on Electricity And Magnetism – Volume 1 – 1873] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627013509/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 |date=2007-06-27 }} – Posner Memorial Collection&nbsp;– Carnegie Mellon University **[http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 Maxwell, J.C., A Treatise on Electricity And Magnetism – Volume 2 – 1873] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070627013446/http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 |date=2007-06-27 }}&nbsp;– Posner Memorial Collection&nbsp;– Carnegie Mellon University The developments before relativity: * [[Joseph Larmor]] (1897) "On a dynamical theory of the electric and luminiferous medium", ''Phil. Trans. Roy. Soc.'' '''190''', 205–300 (third and last in a series of papers with the same name). * [[Hendrik Lorentz]] (1899) "Simplified theory of electrical and optical phenomena in moving systems", ''Proc. Acad. Science Amsterdam'', '''I''', 427–43. * [[Hendrik Lorentz]] (1904) "Electromagnetic phenomena in a system moving with any velocity less than that of light", ''Proc. Acad. Science Amsterdam'', '''IV''', 669–78. * [[Henri Poincaré]] (1900) "La théorie de Lorentz et le Principe de Réaction", ''Archives Néerlandaises'', '''V''', 253–78. * [[Henri Poincaré]] (1902) ''[[La Science et l'Hypothèse]]'' * [[Henri Poincaré]] (1905) [http://www.soso.ch/wissen/hist/SRT/P-1905-1.pdf "Sur la dynamique de l'électron"], ''Comptes Rendus de l'Académie des Sciences'', '''140''', 1504–8. * [http://www.electromagnetism.demon.co.uk/z014.htm Catt, Walton and Davidson. "The History of Displacement Current". ''Wireless World'', March 1979.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080506120012/http://www.electromagnetism.demon.co.uk/z014.htm |date=2008-05-06 }} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{springer|title=Maxwell equations|id=p/m063140}} * [http://www.maxwells-equations.com maxwells-equations.com] — An intuitive tutorial of Maxwell's equations. * Mathematical aspects of Maxwell's equation are discussed on the [https://web.archive.org/web/20070425131659/http://tosio.math.toronto.edu/wiki/index.php/Main_Page Dispersive PDE Wiki]. === ਅਜੋਕੇ ਇਲਾਜ === * [http://lightandmatter.com/area1sn.html Electromagnetism (ch. 11)], B. Crowell, Fullerton College * [https://web.archive.org/web/20030803151533/http://farside.ph.utexas.edu/~rfitzp/teaching/jk1/lectures/node6.html Lecture series: Relativity and electromagnetism], R. Fitzpatrick, University of Texas at Austin * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m210.pdf ''Electromagnetic waves from Maxwell's equations''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [https://web.archive.org/web/20090324084439/http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Physics/8-02Electricity-and-MagnetismSpring2002/VideoAndCaptions/index.htm MIT Video Lecture Series (36 × 50 minute lectures) (in .mp4 format) – Electricity and Magnetism] Taught by Professor [[Walter Lewin]]. === ਫੁਟਕਲ === *[https://arxiv.org/abs/hep-ph/0106235 Feynman's derivation of Maxwell equations and extra dimensions] *[http://www.nature.com/milestones/milephotons/full/milephotons02.html ''Nature Milestones: Photons''&nbsp;– ''Milestone 2 (1861) Maxwell's equations''] {{Physics-footer}} {{Relativity}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ}} [[Category:ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ| ]] [[Category:ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਮੈਗਨਟਿਜ਼ਮ]] [[Category:ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਸਮੀਕਰਨਾਂ]] [[Category:ਅੰਸ਼ਿਕ ਡਿਫ੍ਰੈਂਸ਼ੀਅਲ ਸਮੀਕਰਨਾਂ]] [[Category:ਜੇਮਸ ਕਲ੍ਰਕ ਮੈਕਸਵੈੱਲ]] [[Category:ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੰਕਸ਼ਨ]] [[Category:ਵਿਗਿਆਨਿਕ ਨਿਯਮ]] * Bulleted list item dp597qha5w171tnufh5imtq48rf2am6 0 109134 841199 835624 2026-06-20T03:26:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841199 wikitext text/x-wiki '''ਮੌਤ ਦਾ ਮੈਚ''' ({{lang-ru|Матч смерти}}) ({{lang-ua|Матч смерті}}) ਨਾਜ਼ੀ ਜਰਮਨੀ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ੇ ਅਧੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਕੀਵ]] ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਫੁਟਬਾਲ ਦਾ ਮੈਚ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀਵ ਸਿਟੀ ਦੀ ਟੀਮ ਦੇ ''ਸਟਾਰਟ'' ([[ਸਿਰਿਲਿਕ ਲਿਪੀ|ਸਿਰਲਿਕ]]: Старт) ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਰੈੱਡ ਫੈਕਟਰੀ ਨੰ. 1 ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕਈ [[ਫੁੱਟਬਾਲ]] ਮੈਚ ਖੇਡੇ  ਸਨ। ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਅਤੇ ਲੋਕੋਮੋਤਿਵ ਕੀਵ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਫੁਟਬਾਲਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜੋ ਕਾਬਜ਼ ਨਾਜ਼ੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਫੈਕਟਰੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। 6 ਅਗਸਤ, 1942 ਨੂੰ, ਐਫਸੀ ਸਟਾਰਟ ਜਰਮਨ ਟੀਮ ਫਲੈਕੇਲਫ ਨਾਲ ਖੇਡੀ। ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2,000 ਦਰਸ਼ਕ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਦਰਸ਼ਕ ਨੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ ਲਈ ਕੁਲ 5 ਰੂਬਲ ਅਦਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।{{Efn|Note that "Flakelf" is an abbreviated combination of the German words ''[[Flak]]'' (Fliegerabwehrkanone – [[air defense artillery]]) and ''elf'' – "eleven" which was used to denote an [[association football]] team.|group=1}} == ਪਿਛੋਕੜ == [[ਤਸਵੀਰ:Ruined_Kiev_in_WWII.jpg|thumb|250x250px|1941 Khreshchatyk bombings{{Efn|Khreshchatyk was blown up by the withdrawing Soviet troops.}}]] ਇੱਕ ਕੀਵ ਮੂਲ ਵਾਸੀ ਗਿਓਰਗੀ ਕੁਜ਼ਮਿਨ ਨੇ ''ਸਾਡੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਤਥ ਅਤੇ ਕਲਪਨਾ'' (Были и небыли нашего футбола) ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਨਮੋ ਕੀਵ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੁਐਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਤ ਚੇਕਾ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਫੋਮਿਨ ਸੀ। ਚਰਚਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਫੋਮਿਨ ਨੇ 1935-1936 ਦੌਰਾਨ ਪੋਲਿਸ਼ ਮੂਲ ਦੇ ਖਾਰਕੀਵ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਦਮਨ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਐਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਫੋਮਿਨ ਲੋਕੋਮੋਤਿਵ ਵਿਚ ਵੀ ਖੇਡਿਆ ਸੀ।  ਕਿਉਂਕਿ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ ਅਦਾਇਗੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਡਾਇਨਾਮੋ ਦੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਘੱਟ ਗਈ ਸੀ (ਸਿਰਫ ਅੱਠ ਖਿਡਾਰੀ)। ਟੀਮ ਦੇ ਕਪਤਾਨ ਕੋਨਸਤਾਂਤਿਨ ਸ਼ਚੇਗੋਤਸਕੀ ਨੇ ਡਨੀਪਰੋਪੇਤਰੋਵਸਕ ਖਿਸਕ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਐਫਸੀ ਡਾਇਨਮੋ ਡਨੀਪਰੋਪੇਤਰੋਵਸਕ ਲਈ ਖੇਡਿਆ, ਪਰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। 1932-33 ਵਿਚ ਹੋਲੋਡੋਮੋਰ (ਭੁੱਖਮਰੀ) ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਅੱਧੀ ਟੀਮ [[ਮਾਸਕੋ]] ਨੇੜੇ ਇਵਾਨੋਵੋ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਡਾਇਨਮੋ ਦੇ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ, ਪਿਓਨਤਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਸਵਿਰਦੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਐਨਕੇਵੀਡੀ ਏਜੰਟਾਂ ਨੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਈ ਟੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਡੰਨ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ "ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ" ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। 1938 ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਛਾਂਟੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਪਿਓਨਤਕੋਵਸਕੀ ਅਤੇ ਡਾਇਨਾਮੋ ਦੀ ਟੀਮ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ, ਬਰਮਿੰਸਕੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰਕਾਰ 1941 ਵਿਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸੀਜ਼ਨ ਕਦੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਜਰਮਨੀ ਨੇ 22 ਜੂਨ 1941 ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਈ ਡਾਇਨਾਮੋ ਕੀਵ ਖਿਡਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਨਾਜ਼ੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਫਲਤਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਖੋਹ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ। ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਚੇ ਹੋਏ ਕਈ ਡਾਇਨਮੋ ਨਾਮੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੇ ਜੰਗੀ ਕੈਦੀਆਂ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਪਏ।  ਕੀਵ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਰਮਨੀਆਂ ਨੇ 600,000 ਸੋਵੀਅਤ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਬੜੀ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ; ਸਿਰਫ 1942 ਵਿੱਚ ਯੂਕਰੇਨੀ ਆਬਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਸਕੂਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 15 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਲਗ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਗਾਰ ਲਈ ਜਰਮਨੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਰਮਨੀਆਂ ਦਾ ਯੂਕਰੇਨੀ ਪੁਲਿਸ ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲਸ਼ੇਵਿਕਾਂ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਚ ਕੰਮ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਮਿਥ == === ਸਿਰਜਨਾ === 1943 ਦੀ ਪਤਝੜ ਵਿਚ ਕੀਵ ਤੋਂ ਜਰਮਨ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੇਖਕ ਲੈਵ ਕਾਸੀਲ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਇਨਮੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜਰਮਨੀਆਂ ਦੇ ਮੌਤ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ''ਇਜ਼ਵੇਸਤੀਆ'' ਅਖਬਾਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਮੈਚ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। 24 ਅਗਸਤ, 1946 (# 164, ਸਫ਼ਾ 3) ਉੱਤੇ ਅਖਬਾਰ ਸਟਾਲਿਨਸਕੋਏ ਪਲੇਮੀਆ ("ਸਟਾਲਿਨ ਦਾ ਕਬੀਲਾ") ਵਿਚ "ਮੌਤ ਦੇ ਮੈਚ" ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਲੇਜੈਂਡਰ ਬੋਰਸ਼ਚਾਗੋਗਵਸਕੀ ਦੀ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1958 ਵਿਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਚ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਨਾਵਲ ਅਲਰਟਿੰਗ ਕਲਾਊਜ (ਟ੍ਰੇਵੋਜਨੀ ਆਬਕਾਕਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1958 ਵਿੱਚ, ਪਿਓਤਰ ਸੇਵੇਰੋਵ ਅਤੇ ਨੌਮ ਖਲੇਮਸਕੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਵਲ ਆਖਰੀ ਦੁਵੰਦ-ਯੁੱਧ (ਪੋਸਲਡਨੀ ਪੋਏਡਿਨੋਕ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।  ਇਹ ਦੋ ਨਾਵਲ ਯੇਵਗੀਨੀ ਕਾਰੇਲੋਵ ਦੀ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਫ਼ਿਲਮ ਤੀਸਰੀ ਵਾਰ (Тreti time) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਣੇ। ਮਹਾ ਸੋਵੀਅਤ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ 32 ਮਿਲੀਅਨ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਸੋਵੀਅਤ ਸਿਨੇਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ। ਸੋਵੀਅਤ ਪ੍ਰੈਸ ਦਾ ਵੀ "ਮੌਤ ਦਾ ਮੈਚ" ਬਹੁਤ ਮਨਪਸੰਦ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਨੇ ਮੈਚ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।  ਜਰਮਨ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਟਾਰਟ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਪੁਲਿਸ (ਐਨਕੇਵੀਡੀ) ਦੁਆਰਾ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।   === ਬ੍ਰੈਜ਼ਨੇਵ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ === "ਮੌਤ ਦੇ ਮੈਚ" ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੱਧ 60ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈਆਂ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਲਿਓਨਿਦ ਬ੍ਰੇਜਨੇਵ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੋਵੀਅਤ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਨਾ ਸੀ। "ਮੌਤ ਦਾ ਮੈਚ" ਕੀਵ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਸੀ: ਜਰਮਨਾਂ ਨੇ ਚਾਰ ਡਾਇਨਮੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ - ਇੱਕ ਨਸਲੀ ਰੂਸੀ ਗੋਲਕੀਪਰ ਨਿਕੋਲਾਈ ਟ੍ਰੂਸੇਵਿਚ, ਡਿਫੈਂਡਰ ਅਲੈਕਸੀ ਕਾਲੀਮੇਂਕੋ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ ਇਵਾਨ ਕੁਜਮੈਂਕੋ, ਜੋ ਮਿਲਕੇ 1936 ਦੀ ਉਪ ਜੇਤੂ ਟੀਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੇਡੇ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਡਫੀਲਡਰ ਮਿਕੋਲਾ ਕੋਰੋਤਕਿਖ, ਜੋ 1939 ਵਿਚ ਡਾਇਨਮੋ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਰਮਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰੇ ਗਏ ਚਾਰ ਡਾਇਨਮੋ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ "ਬਹਾਦਰੀ ਲਈ" ਅਵਾਰਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਬਚੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ: ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਬਾਲਾਕਿਨ, ਮਕਾਰ ਹੋਨਚਾਰੈਂਕੋ, ਮਿਖਾਇਲੋ ਮੇਲਨਿਕ, ਵੈਸਿਲ ਸਖਾਰੇਵ, ਮਿਖਾਇਲੋ ਸੋਵਿਰਦੋਵਸਕੀ ਨੂੰ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਮੈਡਲ ਮਿਲਿਆ।  ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{refbegin}} * {{cite book |last=Bredenbrock |first=Claus |year=2008 |chapter=Die Todeself. Kiew 1942: Fußball in einer besetzten Stadt |editor=Lorenz Peiffer |editor2=Dietrich Schulze-Marmeling |title=Hakenkreuz und rundes Leder&nbsp;– Fußball im Nationalsozialismus |location=Göttingen |publisher=Verlag Die Werkstatt |isbn=978-3-89533-598-3 }} * {{cite book |last=Dougan |first=Andy |year=2001 |title=Dynamo. Triumph and Tragedy in Nazi-occupied Kiev |url=https://archive.org/details/dynamotriumphtra0000doug |location=Guildford |isbn=1-58574-719-X }} * {{cite book |last=Hynda |first=Volodymyr |year=2012 |others=(Гінда, Володимир) |title=Український спорт під нацистською свастикою (1941–1944 рр.) |publisher=Zhytomyr |pages=243–336 |url=http://adef.com.ua/showbook.php?uid=100 |trans-title=Ukrainian sport under the Nazi swastika |language=uk |isbn=978-617-581-116-0 |access-date=2021-02-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102940/http://adef.com.ua/showbook.php?uid=100 |dead-url=yes }} * Kulida, S. ''[http://svoboda.com.ua/index.php?Lev=archive&Id=1400 Debunk myths about the Death Match]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109115213/http://svoboda.com.ua/index.php?Lev=archive&Id=1400 |date=2017-11-09 }}''. "Svoboda" magazine. 10 May 2005 * Kuzmin, Georgi (Георгий КУЗЬМИН), ''[https://web.archive.org/web/20161001222536/http://www.junik.lv/~dynkiev/dk-1942/futbol_13-1995/futbol_13-1995.htm Hot summer of the forty second (ГОРЯЧЕЕ ЛЕТО СОРОК ВТОРОГО…)]''. Dynamo Kyiv historical website of Sergei Pavlov (at www.junik.lv) ref:Futbol weekly (special edition) 13/1995. * {{cite book |last=Pristaiko |first=Volodymyr |others=Пристайко, Володимир |year=2006 |title=Чи був "матч смертi"? Документи свiдчать |location=Kyiv |trans-title=Did the Death Match Happen? Documents Give Witness |language=uk |isbn=966-7769-56-9 }} {{refend}} ok0x7sm4w8wmqwtb2cp1an6o1og7kcz 0 111526 841223 709360 2026-06-20T09:17:29Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841223 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਲਾਰਿਸਾ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ | image = | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = 1971 | birth_place = [[ਓਡੇਸਾ, ਯੂਕਰੇਨ|ਓਡੇਸਾ]], [[ਯੂਕਰੇਨੀਅਨ]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | residence = | nationality = | other_names = | known_for = | education = | alma mater = [[ਕਲੇਵੇਲੈਂਡ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | employer = | occupation = ਪੱਤਰਕਾਰ, ਨਿਬੰਧਕਾਰ, ਕਵੀ | title = | salary = | networth = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = | spouse = | children = | parents = | relatives = }} '''ਲਾਰਿਸਾ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ''' (ਜਨਮ 1971) ਇੱਕ [[ਪੱਤਰਕਾਰ]], ਨਿਬੰਧਕਾਰ ਅਤੇ [[ਕਵੀ]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਲਈ ਰਾਅ ਸਟੋਰੀ ਦੇ ਇਨਵੈਸਟੀਗੇਟਿਵ ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਮੈਨੇਜਿੰਗ ਐਡੀਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਲਟਰਨੇਟ ਵਰਗੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਮ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਹ ਹਫਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ ਲਈ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕਨ ਬਲੌਗਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਬਲਾਗ ਵੀ ਹੈ। ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ ਨੇ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ, ਵੈਨੀਟੀ ਫੇਅਰ ਅਤੇ ਨਿਊਜ਼ਵੀਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਓਡੇਸਾ, ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯਹੂਦੀ ਮਾਪੇ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰ ਯੂਰੋਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਅਤੇ ਕਲਾਵਦਿਆ ਬੋਰਿਸੋਵਨਾ ਇੱਕ ਲੇਖਾਕਾਰ ਹੈ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ, ਯਹੂਦੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੇਦਭਾਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। == ਲਿਖਣ ਕੈਰੀਅਰ == ਲਾਰਿਸਾ ਐਲੇਕਸੈਂਡਰੋਵਨਾ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਗਲਪ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 2000 ਦੀ ਚੋਣ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ' ਤੇ ਲਿਖਣ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਖ਼ਬਰ ਟੁਕੜੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ। ਓਹੀਓ ਵਿਚ ਚੋਣ ਧੋਖਾਧੜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ,<ref name="electionfraudohio">{{Cite news|url=http://rawstory.com/news/2005/Ohio_recount_volunteers_allege_electoral_tampering_legal_violations_and_possible_f.html|title=Ohio recount volunteers allege electoral tampering|date=January 26, 2005|publisher=[[The Raw Story]]|access-date=ਅਕਤੂਬਰ 3, 2018|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 21, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421094452/https://www.rawstory.com/news/2005/Ohio_recount_volunteers_allege_electoral_tampering_legal_violations_and_possible_f.html|dead-url=yes}}</ref> ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਵੈਂਟ ਰੋਂਗ ਇਨ ਓਹੀਓ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * Mojahedin-e-Khalq Organization * Michael Ledeen * Operation Orchard == ਸੂਚਨਾ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://web.archive.org/web/20060616001424/http://www.rawstory.com/larisa.html The Raw Story: Larisa Alexandrova staff profile] * [http://www.huffingtonpost.com/larisa-alexandrovna/ Larisa Alexandrovna's Blog], ''Huffington Post'' * [https://web.archive.org/web/20060212125445/http://weekendinterviewshow.com/InterviewDisplay.aspx?i=151 Alexandrovna on ''The Weekend Interview Show''], December 10, 2005. * [https://web.archive.org/web/20070928092418/http://www.voicesofourworld.org/archives.cfm Alexandrovna on ''Voices of Our World''], April 2006. * [https://web.archive.org/web/20070417003533/http://ianmasters.org/archives.html Alexandrovna on ''Ian Masters''], April 2006. * [https://web.archive.org/web/20120210022850/http://www.heyokamagazine.com/HEYOKA.6.WORDSMITHS.LarisaAlexandrovna.htm Heyoka Magazine interview on poetry] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1971]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਬਲਾਗਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] anrjre01rsqaaifptb0wxgi1ide6blo 0 120009 841186 812870 2026-06-20T01:41:20Z CommonsDelinker 156 Replacing Uefa_2013.png with [[File:UEFA_logo.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: png > svg). 841186 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਜੱਥੇਬੰਦੀ | name = ਯੂਰਪੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਯੂਨੀਅਨ ਸੰਘ (ਯੂਏਫਾ) | formation = {{Start date and age|1954|06|15|df=y}} | image = UEFA logo.svg | map = UEFA.svg | abbreviation = ਯੂਏਫਾ | founder = | founding_location = [[ਬਾਜ਼ਲ]], ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ | type = ਫ਼ੁੱਟਬਾਲ ਸੰਗਠਨ | headquarters = [[ਨਿਓਨ]], ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ | coords = {{Coord|46.371009|6.23103|region:CH-VD_type:landmark}} | membership = [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਰਦ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫ਼ੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ#ਯੂਏਫਾ (ਯੂਰਪ)|55 ਪੂਰੇ ਮੈਂਬਰ]] | languages = ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ<br>French<br>ਜਰਮਨ<br>(ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਪਰ ਗੈਰ-ਅਧਿਕਾਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ: ਇਤਾਲਵੀ, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਰੂਸੀ, ਸਪੇਨੀ) <ref>{{cite web|url=https://helpcenter.uefa.com/hc/en-gb/articles/115005998469-How-do-I-switch-to-another-language-version-of-UEFA-com-|title=How to switch to another language of UEFA.com - Inside UEFA – UEFA.com|first=|last=uefa.com|website=UEFA.com|accessdate=7 July 2018|archive-date=9 ਜੁਲਾਈ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709234504/https://helpcenter.uefa.com/hc/en-gb/articles/115005998469-How-do-I-switch-to-another-language-version-of-UEFA-com-|url-status=dead}}</ref> | leader_title = [[ਯੂਏਫਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਪ੍ਰਧਾਨ]] | leader_name = [[ਅਲੈਕਸੈਂਡਰ ਕੈਫ਼ਰੀਨ]]<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.org/about-uefa/organisation/congress/news/newsid=2403250.html|title=Čeferin elected as UEFA President|publisher=UEFA|accessdate=14 September 2016}}</ref> | leader_title2 = ਪਹਿਲਾ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ | leader_name2 = [[ਕਾਰਲ-ਐਰਿਕ ਨੀਲਸਨ (ਰੈਫ਼ਰੀ)|ਕਾਰਲ-ਐਰਿਕ ਨੀਲਸਨ]] | leader_title3 = ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ | leader_name3 = [[ਸੈਂਦੋਰ ਸਾਨੀ (ਬੈਂਕਰ)|ਸੈਂਦੋਰ ਸਾਨੀ]]<br>[[ਲੁਈ ਰੁਬੀਆਲੇਸ]]<br>[[ਫ਼ਰਨੈਂਡੋ ਗੋਮਜ਼ (ਫ਼ੁੱਟਬਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ)|ਫ਼ਰਨੈਂਡੋ ਗੋਮਜ਼]]<br>[[ਮਾਈਕਲ ਯੂਵਾ]] | leader_title4 = ਜਨਰਲ ਸੈਕਟਰੀ | leader_name4 = [[ਥਿਓਡੋਰ ਥਿਓਡੋਰੀਡਿਸ]] | main_organ = ਯੂਏਫਾ ਕਾਂਗਰਸ | parent_organization = [[ਫ਼ੀਫ਼ਾ]] | website = {{URL|uefa.org}} | size = 220px | region_served = [[ਯੂਰਪ]] }} '''ਯੂਰਪੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਸੰਘ''' '''(UEFA)''' ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ]], [[ਫੁੱਟਸਾਲ]] ਅਤੇ ਬੀਚ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਭਾ [[ਫੀਫਾ]] ਦੇ ਛੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਯੂਏਫਾ ਵਿੱਚ 55 ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਏਫਾ ਯੂਰਪੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ, ਯੂਏਫਾ ਨੇਸ਼ਨਜ਼ ਲੀਗ, ਯੂਏਫਾ ਚੈਂਪੀਅਨਜ਼ ਲੀਗ, ਯੂਏਫਾ ਯੂਰੋਪਾ ਲੀਗ ਅਤੇ ਯੂਏਫਾ ਸੂਪਰ ਲੀਗ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਇਨਾਮੀ ਰਕਮ, ਖੇਡ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੇ ਮੀਡੀਆ ਹੱਕ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ]] 5q46sr8ve1o9nhbiem6c7727nsq3ofe 0 120967 841151 827224 2026-06-19T17:18:59Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early years and background" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357401158|Randhir Kapoor]]" 841151 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ|image=RandhirKapoor.jpg|caption=ਕਪੂਰ 2009 ਵਿੱਚ 3 ਇਡਿਅਟਸ ਫ਼ਿਲਮ 'ਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ' ਤੇ|birth_date={{Birth date and age|df=no|1947|2|15}}<ref>{{cite book |url={{Google books |plainurl=yes |id=0l7HfoS3G-YC }} |title=The Kapoors: The First Family of Indian Cinema |first=Madhu |last=Jain |edition=Revised |publisher=Penguin Group India |year=2009 |isbn=978-0-14306-589-0}}</ref>|birth_place=[[ਬੰਬੇ]], ਬੰਬੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ]]|occupation=Actor, producer, director|spouse=[[ਬਬੀਤਾ ਕਪੂਰ]] (1971)|children=2 ([[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]])|parents=ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]]|nationality=ਭਾਰਤੀ|relatives=[[ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ]]}} '''ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ''' (ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1947) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ [[ਅਦਾਕਾਰ]], ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ, ਜੋ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ]] ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹੈ]]। ਉਹ 1970 ਵਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਥਾਪਤ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਦਾ]] ਨਾਮਜ਼ਦ ਸੀ। ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ–ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਰਾਜ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਦਾ ਪੋਤਾ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ 420 (1955) ਅਤੇ ਡੂ ਉਸਤਾਦ (1956) ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਪੂਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਨਾਟਕ ਕਲ ਅਜੌਕ ਕਲ (1971) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੀਤ (1972), ਹਮਰਾਹੀ (1974) ਅਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਕਾਮੇਡੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀਵਾਨੀ (1972) ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ, ਲਾਫ਼ੰਗੇ (1975), ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ (1975), ਭਲਾ ਮਾਨਸ (1976) ਅਤੇ ਮਲਟੀਸਟਾਰਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਲਕਸ਼ਮਣ (1972) ਅਤੇ ਹੱਥ ਕੀ ਸਫਾਈ (1974) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅਦਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਲਮ "ਕਸਮੇ ਵਾਧੇ" (1978) ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਦੀ ਕਾਫੀ ਅਲੋਚਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਵਿਖੇ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਦਾਕਾਰ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ। ਭੰਵਰ (1976), ਖਲੀਫਾ (1976), ਅਜ ਕਾ ਮਹਾਤਮਾ (1976), ਚਾਚਾ ਭਤੀਜਾ (1977), ਮਾਮਾ ਭਾਣਜਾ (1977), ਹੀਰਾਲਾਲ ਪੰਨਾਲਾਲ (1978), "ਚੋਰ ਕੇ ਘਰ" (1978), ਅਖਰੀ ਦਾਕੂ (1978), ਢੋਂਗੀ (1979), ਬਿਵੀ-ਓ-ਬਿਵੀ (1981) ਅਤੇ ਹਮਸੇ ਨਾ ਜੀਤਾ ਕੋਈ (1981) ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਫਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਪੂਰ ਦਾ ਕਰੀਅਰ ਉਦੋਂ ਡਿਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੋਮਾਂਸ ਵਿਚ ਹਰਜਾਈ (1981) ਅਤੇ ਜਾਨ ਜਾਨ (1983) ਫਲਾਪ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਖਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਨਿਕੱਮਾ (ਦੋਵੇਂ 1987) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਦੇਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਕੈਰੀਅਰ 1985 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ, ਜਿਸਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕਪੂਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਬਲਾਕਬਸਟਰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਡਰਾਮਾ ਹੈਨਾ (1991), ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲ ਫਿਲਮ ਸਾਬਤ ਹੋਈ - ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਲਈ [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਸਕਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਅਧੀਨਗੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਕਪੂਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਪਾਰਕ ਸਫਲਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈ, ਇਨਸੈਂਬਲ ਕਾਮੇਡੀ ਹਾਊਸਫੁੱਲ (2010), ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੀਕਵਲ (2012) ਦੇ ਨਾਲ ਇਸਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਭਰ ਵਿੱਚ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ (15 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਪੂਰ ਦਾ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਬੀਤਾ ਸ਼ਿਵਦਾਸਨੀ ਨਾਲ 1971 ਤੋਂ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਹਨ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਪੂਰ|ਕਰਿਸ਼ਮਾ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]]। 1988 ਵਿਚ ਜੋੜਾ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2007 ਵਿਚ ਸੁਲ੍ਹਾ ਹੋ ਗਈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਫਰਵਰੀ 1947 ਨੂੰ ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਜਣੇਪਾ ਘਰ, ਮਟੁੰਗਾ, [[ਬੰਬੇ]], ਭਾਰਤ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ [[ਮੁੰਬਈ|ਮੁੰਬਈ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਤੋਂ ਬੰਬੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਲਈ। ਉਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਜੋ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।<ref name="Rediff-Kapoor">{{Cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/02slide1.htm|title=Bollywood's First Family|website=Excerpted from The Kapoors: The First Family Of Indian Cinema by Madhu Jain, published by Penguin Books India|publisher=[[Rediff.com]]|access-date=2007-09-08}}</ref><ref name="Kapoor Family">{{Cite web|url=http://www.junglee.org.in/pk.html|title=Prithviraj Kapoor:|publisher=Kapoor Family Page|access-date=2007-11-03|archive-date=2019-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406091909/http://www.junglee.org.in/pk.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਪੂਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੇਟਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਹਨ, ਅਭਿਨੇਤਾ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜੀਵ, ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ, ਰੀਮਾ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਔਰਤ ਰੀਤੂ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ|ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ ਸ਼ੰਮੀ ਅਤੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ, ਨਾਲ ਹੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਨਰਿੰਦਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਦਾਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ-ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਅਦਾਕਾਰ, ਕਰਨ, ਸੰਜਨਾ ਅਤੇ ਕੁਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਅਦਾਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ ਉਸ ਦਾ ਚਾਚਾ-ਬਾਈ-ਵਿਆਹ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਦਾ ਪਤੀ) ਹੈ। ਅਭਿਨੇਤਰੀ-ਗਾਇਕਾ ਸਲਮਾ ਆਘਾ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜਿਆਂ ਵਿਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਜੈਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਿਖਿਲ ਨੰਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲ ਅਤੇ ਪਿਛੋਕੜ == ਰਣਧੀਰ ਕਪੂਰ ਦਾ ਜਨਮ 15 [[ਪਿਸ਼ੌਰ|ਫਰਵਰੀ]] 1947 ਨੂੰ ਕਰੁਣਾਕਰਨ ਮੈਟਰਨਿਟੀ ਹੋਮ, ਮਾਤੁੰਗਾ, [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਾਂਤ (ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ)|ਪੰਜਾਬੀ]] ਹਿੰਦੂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਲਈ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ]] ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਪੂਰ ਹਵੇਲੀ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਚਲਾ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਪੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਜੋ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="Rediff-Kapoor">{{Cite web |title=Bollywood's First Family |url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/02slide1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110220021608/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/02slide1.htm |archive-date=20 February 2011 |access-date=2007-09-08 |website=Excerpted from The Kapoors: The First Family of Indian Cinema by Madhu Jain, published by Penguin Books India |publisher=[[Rediff.com]]}}</ref><ref name="Kapoor Family">{{Cite web |title=Prithviraj Kapoor |url=http://www.junglee.org.in/pk.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406091909/http://www.junglee.org.in/pk.html |archive-date=6 April 2019 |access-date=2007-11-03 |publisher=Kapoor Family Page}}</ref> ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਰਾਜੀਵ ਅਤੇ [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ|ਰਿਸ਼ੀ]] ਅਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਰੀਮਾ ਜੈਨ ਅਤੇ ਰਿਤੂ ਨੰਦਾ ਹਨ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਕਪੂਰ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਾਚੇ, [[ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ|ਸ਼ੰਮੀ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਦੋਵੇਂ ਅਦਾਕਾਰ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਥ, ਰਾਜੇਂਦਰ ਨਾਥ ਅਤੇ ਨਰਿੰਦਰ ਨਾਥ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਦਾਕਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਨਾਥ, ਉਸ ਦੇ ਮਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਆਦਿੱਤਿਆ ਰਾਜ ਕਪੂਰ, ਕਰਨ ਕਪੂਰ, [[ਸੰਜਨਾ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਕੁਨਾਲ ਕਪੂਰ ਉਸ ਦੇ ਚਚੇਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹਨ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸਿਧਾਰਥ ਪੀ. ਮਲਹੋਤਰਾ ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਚਚੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਪ੍ਰੇਮ ਚੋਪੜਾ]] ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭੈਣ ਉਮਾ ਦਾ ਪਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਆਹਿਆ ਇਆ ਹੈ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ]], [[ਸੰਜੇ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ [[ਬੋਨੀ ਕਪੂਰ]] ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਅਰਜੁਨ ਕਪੂਰ]], [[ਜਾਨਵੀ ਕਪੂਰ|ਜਾਹਨਵੀ ਕਪੂਰ]], [[ਖੁਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]], ਸ਼ਨਾਇਆ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਹਰਸ਼ ਵਰਧਨ ਕਪੂਰ ਉਸ ਦੇ ਤੀਜੇ ਚਚੇਰੇ ਭਰਾ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]], ਆਦਰ ਜੈਨ ਅਤੇ ਅਰਮਾਨ ਜੈਨ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨਿਖਿਲ ਨੰਦਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਦਾਕਾਰ ਅਗਸਤਿਆ ਨੰਦਾ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀ ਨਵਿਆ ਨਵੇਲੀ ਨੰਦਾ ਉਸ ਦੇ ਪੜਪੋਤੇ ਹਨ। ਅਦਾਕਾਰ [[ਸੈਫ਼ ਅਲੀ ਖ਼ਾਨ|ਸੈਫ ਅਲੀ ਖਾਨ]] ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਈ ਹਨ। == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == '''ਬਤੌਰ ਅਦਾਕਾਰ''' {{ਕਾਲਮ ਸ਼ੁਰੂ}} * '' [[ਸੁਪਰ ਨਾਨੀ]] '' (2014) * '' [[ਦੇਸੀ ਮੈਜਿਕ]] '' (2014) * '' [[ਰਮਈਆ ਵਾਸਤਵਿਆ]] '' (2013) * '' [[ਹਾਊਸਫੁੱਲ 2]] '' (2012) * '' [[ਐਕਸ਼ਨ ਰੀਪਲੇਅ]] '' (2010) * '' [[ਹਾ Houseਸਫੁੱਲ]] '' (2010) * '' [[ਅਰਮਾਨ]] '' (2003) * '' [[ਮਾਂ]] '' (1999) * '' [[ਖਜ਼ਾਨਾ]] '' (1987) * '' [[ਹਮਸੇ ਨਾ ਜੀਤਾ ਕੋਈ]] '' (1983) * '' [[ਜਾਨੇ ਜਾ]] '' (1983) * '' [[ਪੁਕਾਰ]] '' (1983) * '' [[ਸਵਾਲ]] '' (1982) * '' [[ਜ਼ਮਾਨੇ ਕੋ ਦਿਖਾਨਾ ਹੈ]] '' (1981) * '' [[ਹਰਜਾਈ]] '' (1981) * '' [[ਬੀਵੀ-ਓ-ਬੀਵੀ]]: ਫਨ-ਫਿਲਮ '' (1981) * '' [[ਢੋਂਗੀ]] '' (1979) * '' [[ਆਖਰੀ ਡਾਕੂ]] '' (1978) * '' [[ਭਗਤੀ ਮੇਂ ਸ਼ਕਤੀ]] '' (1978) * '' [[ਚੋਰ ਕੇ ਘਰ ਚੋਰ]] '' (1978) * '' [[ਹੀਰਾਲਾਲ ਪੰਨਾਲਾਲ]] '' (1978) * '' [[ਕਸਮੇ ਵਾਧੇ]] '' (1978) * '' [[ਮਾਮਾ ਭਾਣਜਾ]] '' (1977) * '' [[ਚਾਚਾ ਭਾਤੀਜਾ]] '' (1977) * '' [[ਮਜ਼ਦੂਰ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ]] '' (1976) * '' [[ਪੰਚੋਦ ਮੇਰਾ ਨਾਮ]] '' (1976) * '' [[ਭੰਵਰ]] '' (1976) * '' [[ਅਜ ਕਾ ਮਹਾਤਮਾ]] '' (1976) * '' [[ਭਲਾ ਮਾਨਸ]] '' (1976) * '' [[ਗਿੰਨੀ ਔਰ ਜੌਨੀ]] '' (1976) * '' [[ਖਲੀਫਾ]] '' (1976) * '' [[ਧਰਮ ਕਰਮ]] '' (1975) * '' [[ਦਫਾ 302: ਇੰਡੀਅਨ ਪੀਨਲ ਕੋਡ ਸੈਕਸ਼ਨ 302]] '' (1975) * '' [[ਲਫੰਗੇ]] '' (1975) * '' [[ਪੋਂਗਾ ਪੰਡਿਤ]] '' (1975) * '' [[ਦਿਲ ਦੀਵਾਨਾ]] '' (1974) * '' [[ਹਾਥ ਕੀ ਸਫਾਈ]] '' (1974) * '' [[ਹਮਰਾਹੀ]] '' (1974) * '' [[ਰਿਕਸ਼ਾਵਾਲਾ]] '' (1973) * '' [[ਜਵਾਨੀ ਦੀਵਾਨੀ]] '' (1972) * '' [[ਜੀਤ]] '' (1972) * '' [[ਰਾਮਪੁਰ ਕਾ ਲਕਸ਼ਮਣ]] '' (1972) ... * '' [[ਕਲ ਅਜ ਅਜ ਕਲ]] '' (1971) * '' [[ਦੋ ਉਸਤਾਦ]]'' (1959) {{Div col end}} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=0438498|name=Randhir Kapoor}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] krmz51jjlzzpw2j0acuoh4xjih42z7u 0 121184 841178 768931 2026-06-20T00:40:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841178 wikitext text/x-wiki {{Infobox park | name = ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਪਾਰਕ | photo = 2005-10-13 2880x1920 chicago above millennium park.jpg | photo_width = 275 | photo_caption = 2005 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਤੋਂ ਮਿਲੀਨੇਅਮ ਪਾਰਕ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ | map_image = Millennium Park location.png | map_width = 272 | map_caption= Map of Millennium Park | type = ਸ਼ਹਿਰੀ ਪਾਰਕ | location = ਗ੍ਰਾਂਟ ਪਾਰਕ, [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]], [[ਇਲੀਨਾਏ]] | coords = {{Coord|41|52|57.75|N|87|37|21.60|W|display=inline,title|region:US_type:landmark_scale:2000|name=Millennium Park}} | area = {{convert|24.5|acre|m2}} | opened = ਜੁਲਾਈ 16, 2004 | operator = ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿਭਾਗ | visitation_num = 25,000,000 | status = Open all year (daily 6 a.m. to 11 p.m.) | parking = 2218 spaces | publictransit = | website = http://www.millenniumpark.org/ }} '''ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਪਾਰਕ''' ਇਲੀਨੋਇਸ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਕਾਗੋ]] ਦੇ ਲੂਪ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਬਲਿਕ [[ਪਾਰਕ]] ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਮਬੀ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਕ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ [[ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਝੀਲ|ਝੀਲ ਮਿਸ਼ੀਗਨ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ ਜੋ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪਾਰਕ ਦੇ {{Convert|24.5|acre|m2|adj=on}} ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਕਲੈਂਡ, ਇਲੀਨੋਇਸ ਸੈਂਟਰਲ ਦੇ ਰੇਲ ਗਜ਼ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਾਟਾਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20140805134944/http://tigger.uic.edu/depts/ahaa/imagebase/maclean/aerials1/05.JPEG This picture] shows Grant Park before Millennium Park (upper right) was built.</ref> ਪਾਰਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ੀਗਨ ਐਵੀਨਿਊ, ਰੇਂਡੋਲਫ ਸਟ੍ਰੀਟ, ਕੋਲੰਬਸ ਡ੍ਰਾਈਵ ਅਤੇ ਈਸਟ ਮੋਨਰੋ ਡ੍ਰਾਈਵ ਨੇ ਕਵਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਕਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੈ। ਸਾਲ 2009 ਤਕ, ਮਿਲਨੀਅਮ ਪਾਰਕ ਨੇ ਸਿਰਫ ਨੇਵੀ ਪੀਅਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਲ 2017 ਤੱਕ ਇਹ ਮੱਧ ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ ਇੱਕ ਯਾਤਰੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਵਿੱਚ, ਪਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਕ੍ਰਿਸਮਿਸ ਟ੍ਰੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਾਰਕ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਕਤੂਬਰ 1997 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਕਤੂਬਰ 1998 ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਪਾਰਕ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ 16 ਜੁਲਾਈ, 2004 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਰੋਜ਼ਾ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300,000 ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪਾਰਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਅਤੇ ਕੋਰਸ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਹਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.millenniumpark.org/newsandmedia/pdfs/4.1%20Millennium%20Park%20Awards.pdf|title=Chicago's New Millennium Park Wins Travel & Leisure Design Award For "Best Public Space", And The American Public Works Association "Project Of The Year" Award|last=Ryan, Karen|date=April 12, 2005|publisher=City of Chicago|format=PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20080910132600/http://www.millenniumpark.org/newsandmedia/pdfs/4.1%20Millennium%20Park%20Awards.pdf|archive-date=September 10, 2008|access-date=June 24, 2008}}</ref> ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਮੁਫ਼ਤ ਹੈ<ref name="LFC">{{Cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9806EED71E3BF930A25754C0A9629C8B63|title=Letter From Chicago; A Prized Project, a Mayor and Persistent Criticism|last=Kinzer, Stephen|date=July 13, 2004|work=[[The New York Times]]|access-date=May 31, 2008}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈ ਪਰਿਟਜ਼ਕਰ ਪਵੇਲੀਅਨ, ''ਕਲਾਉਡ ਗੇਟ'', ''ਕ੍ਰਾਊਨ ਫੁਹਾਰਾ'', ਲੂਰੀ ਗਾਰਡਨ, ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹੋਰ ਆਕਰਸ਼ਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਬੀਪੀ ਪੈਡਸਟ੍ਰੀਅਨ ਬ੍ਰਿਜ ਅਤੇ ਨਿਕੋਲਸ ਬ੍ਰਿਜਵੇਅ ਦੁਆਰਾ ਗ੍ਰਾਂਟ ਪਾਰਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਰਕ ਇੱਕ ਪਾਰਕਿੰਗ ਗਰਾਜ ਅਤੇ ਕਮਿਊਟਰ ਰੇਲ ਮਿਲਿਨੀਅਮ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਿਖਰ ਤੇ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਛੱਤ ਵਾਲਾ ਬਗੀਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਨਿਰੀਖਕ 1893 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਨੀਅਮ ਪਾਰਕ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।<ref name="LFC"/><ref>{{Cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/0/63ad44b2-2196-11da-a603-00000e2511c8.html|title=Classical city soars above Capone clichés|last=Daniel, Caroline|last2=Jeremy Grant|date=September 10, 2005|website=[[The Financial Times]]|publisher=The Financial Times Ltd|archive-url=https://archive.today/20090907060900/http://www.ft.com/cms/s/63ad44b2-2196-11da-a603-00000e2511c8,Authorised=false.html?_i_location=http://www.ft.com/cms/s/0/63ad44b2-2196-11da-a603-00000e2511c8.html&_i_referer=|archive-date=September 7, 2009|access-date=August 7, 2008|lastauthoramp=yes}}</ref> ਇਹ ਇਸਦੇ ਅਸਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ 150 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੇ ਬਜਟ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ।ਅੰਤਮ ਕੀਮਤ 475 ਮਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਦੇ ਟੈਕਸਦਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਜੀ ਦਾਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਨੇ $ 270 ਮਿਲੀਅਨ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕੀਤਾ ਬਾਕੀ ਭੁਗਤਾਨ ਨਿੱਜੀ ਦਾਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2004-07-18/news/0407180277_1_gehry-millennium-park-lawsuits|title=$16 million in lawsuits ensnare pavilion at Millennium Park|last=Cohen, Laurie|date=July 18, 2004|work=[[Chicago Tribune]]|access-date=August 6, 2008|last2=Liam Ford|last-author-amp=yes|archive-date=ਸਤੰਬਰ 9, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100909163808/http://articles.chicagotribune.com/2004-07-18/news/0407180277_1_gehry-millennium-park-lawsuits|url-status=dead}}</ref> ਖਰਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਲਿਆ।<ref name="Anptiags">{{Cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2004-07-18/news/0407180382_1_millennium-park-crown-fountain-spaces|title=A no place transformed into a grand space – What was once a gritty, blighted site is now home to a glistening, cultural spectacle that delivers joy to its visitors|last=Kamin, Blair|date=July 18, 2004|work=Chicago Tribune|access-date=August 6, 2008|archive-date=ਮਈ 3, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101142/http://articles.chicagotribune.com/2004-07-18/news/0407180382_1_millennium-park-crown-fountain-spaces|url-status=dead}}</ref> ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮਾੜੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਬਦਲਾਵ ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਨਵਾਦ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਲੋਚਕਾਂ ਨੇ ਪਾਰਕ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2017 ਵਿੱਚ, ਮਿਲੀਨੀਅਮ ਪਾਰਕ ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਅਤੇ ਮਿਡਵੈਸਟ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦਾ ਟੂਰਿਸਟ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ 25 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲਾਨਾ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ ਦਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-millennium-park-visitors-ent-0406-20170406-column.html|title=Millennium Park is new top Midwest visitor destination, high-tech count finds|last=Johnson|first=Steve|website=chicagotribune.com|access-date=6 April 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਿਕਾਗੋ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਨਤਕ ਪਾਰਕ]] ti9im6ex9s2taam6v0phwrgxwffmyiv 0 122909 841176 830768 2026-06-20T00:11:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841176 wikitext text/x-wiki '''ਮਾਲਵੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ''' '''ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ''' '''ਆਫ਼''' '''ਟੈਕਨਾਲੌਜੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Malaviya National Institute of Technology'''; ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ: '''MNIT'''), [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤ ਦੇ]] [[ਜੈਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਗਿਆਨ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਾਲਵੀਆ ਰੀਜਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜ ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ 2002 ਵਿਚ ਲਿਆ ਅਤੇ 2007 ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1963 ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸ ਵਿਚ ਚੌਦਾਂ ਵਿਭਾਗ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="about">{{Cite web|url=http://www.mnit.ac.in/about_us/about_mnit.php|title=About|publisher=MNIT|access-date=28 December 2015|archive-date=26 ਦਸੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151226212433/http://www.mnit.ac.in/about_us/about_mnit.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.mnnit.ac.in/images/stories/NIT_Comprehensivev_Act_2012.pdf|title=THE NATIONAL INSTITUTES OF TECHNOLOGY (AMENDMENT) ACT, 2012|publisher=Mnnit.ac.in|format=PDF|access-date=24 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.minglebox.com/college/malaviya-national-institute-of-technology-mnit-jaipur|title=Malaviya National Institute of Technology, Jaipur|publisher=Minglebox|access-date=23 July 2015|archive-date=19 ਮਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150519045121/http://www.minglebox.com/college/Malaviya-National-Institute-of-Technology-MNIT-Jaipur|dead-url=yes}}</ref> ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਦੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ]] (ਐਮ.ਐਚ.ਆਰ.ਡੀ.) ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸੈਨੇਟ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.nitc.ac.in/nitc/rti/stat.pdf|title=First Statutes under the national Institutes of Technology Act, 2007|publisher=Nitc.ac.in|format=PDF|access-date=24 July 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://mnre.gov.in/file-manager/UserFiles/presentations-04062013/MNIT-Jaipur.pdf|title=Renewable energy Activity Report and Roadmap|publisher=Mnre.gov|format=PDF|access-date=24 July 2015}}</ref> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == === ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚਾ === [[ਤਸਵੀਰ:NIT_Organisational_Structure.png|thumb| ਐਮ.ਐਨ.ਆਈ. ਟੀ ਦਾ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚਾ ]] ਐਮ.ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ ਇੱਕ ਸਾਂਝਾ ਵਿਜ਼ਿਟਰ ( [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] ਦੁਆਰਾ ਅਹੁਦਾ) ਹੈ, ਜੋ ਐਨ ਆਈ ਟੀ ਦੇ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਐਨ ਆਈ ਟੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਦੂਜੀ ਭੈਣ ਐਨ ਆਈ ਟੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਹੈ। ਗਵਰਨਰਜ਼ ਬੋਰਡ ਵਿਚ ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਮੈਂਬਰ, ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਡੀਨ, ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਰਜਿਸਟਰਾਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਹਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। == ਵਿਭਾਗ, ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ == [[ਤਸਵੀਰ:Electronics_and_Communication_Department.jpg|thumb| ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ]] [[ਤਸਵੀਰ:Department_of_Computer_Engineering,_MNIT.JPG|thumb| ਕੰਪਿਊਟਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ ]] === ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਵਿਭਾਗ === * [[ਉਸਾਰੀ ਕਲਾ|ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ]] * ਕੈਮੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਸਿਵਲ ਇੰਜੀਨਿਅਰੀ * ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * [[ਇਲੈੱਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ|ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕਲ ਇੰਜਿਨੀਰਿੰਗ]] * ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * [[ਧਾਤ ਵਿੱਦਿਆ|ਮੈਟਲੋਰਜੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ]] ਅਤੇ ਮਟੀਰੀਅਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ * ਜੰਤਰਿਕ ਇੰਜੀਨਿਅਰੀ * ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇਨਫਰਮੇਸ਼ਨ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, ਕੋਟਾ <ref>{{Cite web|url=http://www.iiitkota.ac.in|title=Indian Institute of Information Technology Kota|access-date=16 June 2016}}</ref> (ਅਸਥਾਈ ਕੈਂਪਸ) - ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ === ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ === * [[ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ|ਅਪਲਾਈਡ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ]] * [[ਗਣਿਤ]] * [[ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ]] (ਫੋਟੋਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ) * [[ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨ|ਰਸਾਇਣ]] == ਕੈਂਪਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Hostel_No._9.jpg|thumb| ਹੋਸਟਲ ਨੰ. 9 ]] [[ਤਸਵੀਰ:Aravali_Hills_behind_MNIT.jpg|thumb| ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਢਕੀਆਂ ਅਰਾਵਲੀ ਪਹਾੜੀਆਂ, ਹੋਸਟਲ 9 ]] ਐਮ.ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦਾ ਕੈਂਪਸ 317 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਜੈਪੁਰ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, [[ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ|ਜੈਪੁਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2.5 ਮੀਲ (4 ਕਿ.ਮੀ.) ਇਹ [[ਜੈਪੁਰ|ਪਿੰਕ ਸਿਟੀ]] ਤੋਂ 6 ਮੀਲ (10 ਕਿ.ਮੀ.) ਅਤੇ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪੈਦਲ ਦੂਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਥਾਵਾਂ ਐਮ.ਐਨ.ਆਈ.ਟੀ. ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਅਕਸਰ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਕੈਂਪਸ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹਨ ਅਤੇ [[ਅਰਾਵਲੀ|ਅਰਾਵਲੀ ਰੇਂਜ]] ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਸਮੂਹ ਸਮੂਹ ਕੈਂਪਸ ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਿਭਾਗੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ, ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਕਲੱਬ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਲੈਕਚਰ ਥੀਏਟਰਸ, ਬੈਂਕ ( [[ਆਈ ਸੀ ਆਈ ਸੀ ਆਈ ਬੈਂਕ|ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ.ਸੀ.ਆਈ. ਬੈਂਕ]]),<ref>{{Cite web|url=http://www.banklocations.in/bankdetails.jsp?bank_id=139141|title=ICICI Bank – JAIPUR M.N.I.T Branch Details|publisher=Banklocations.in|access-date=23 July 2015|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000344/http://www.banklocations.in/bankdetails.jsp?bank_id=139141|dead-url=yes}}</ref> ਡਾਕਘਰ, ਕੰਟੀਨ, ਲਾਅਨ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮ, ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੈਂਟਰ; ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲੜਕੇ ਹੋਸਟਲ, ਐਸਟੀਪੀ ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ, ਸਟਾਫ ਕੁਆਟਰ, ਬੈਂਕ ( [[ਭਾਰਤੀ ਸਟੇਟ ਬੈਂਕ|ਐਸਬੀਆਈ]] )ਹਨ; <ref>{{Cite web|url=http://banksifsccode.com/state-bank-of-india-ifsc-code/rajasthan/jaipur/m-n-i-t-campus-jaipur-branch/|title=IFSC Code of STATE BANK OF INDIA (SBI) – M N I T CAMPUS JAIPUR Branch, JAIPUR. Contact Phone Number, Address|publisher=Banksifsccode.com|access-date=23 July 2015|archive-date=23 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723183505/http://banksifsccode.com/state-bank-of-india-ifsc-code/rajasthan/jaipur/m-n-i-t-campus-jaipur-branch/|url-status=dead}}</ref> ਕੇਂਦਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਡਿਸਪੈਂਸਰੀ ਹਨ। ==== ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਸਾਬਕਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ==== * ਥਾਮਸ ਅਬਰਾਹਿਮ, ਗੋਪੀਓ<ref>{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/pub/dr-thomas-abraham/8/385/736|title=Dr. Thomas Abraham|publisher=LinkedIn|access-date=23 July 2015}}</ref> ਪ੍ਰਧਾਨ * ਅਵਿਨਾਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਅਗਰਵਾਲ, ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਵਰੂਪ ਭਟਨਾਗਰ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="Education">{{Cite web|url=http://home.iitk.ac.in/~akag/Education.htm|title=Education|date=2017|publisher=IIT Kanpur|access-date=2019-11-25|archive-date=2017-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20171011091608/http://home.iitk.ac.in/~akag/Education.htm|url-status=dead}}</ref> * ਨਿਖਿਲ ਗੁਪਤਾ, ਖੋਜਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਰੁਕਲਿਨ, ਨਿਊ ਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਅਧਾਰਤ<ref name="Nikhil Gupta">{{Cite web|url=http://engineering.nyu.edu/people/nikhil-gupta|title=Nikhil Gupta|date=20 January 2018|website=NYU Tandon School of Engineering|language=en-US|access-date=20 January 2018}}</ref> * ਅਸ਼ੋਕ ਐਮ. ਰਾਇਚੁਰ, ਨੈਨੋ ਟੈਕਨਾਲੋਜਿਸਟ, ਐਨ-ਬਾਇਓਸ ਜੇਤੂ<ref name="Faculty profile">{{Cite web|url=http://materials.iisc.ernet.in/~amr/About_Me.html|title=Faculty profile|date=20 January 2018|website=materials.iisc.ernet.in|language=en|access-date=20 January 2018|archive-date=26 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226072138/http://materials.iisc.ernet.in/~amr/About_Me.html|dead-url=yes}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ * [[ਇੰਡੀਅਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟਸ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ]] * [[ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ]] * ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸੰਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ]] 59wqdc7vxpceu71ddt0t5iu3kxd4g54 0 122950 841169 785204 2026-06-19T22:26:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841169 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography|background=#FFD068|name=ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ|father=[[ਅੰਜਨਾ]]|mother=ਯਸ਼ੋਦਰਾ|image=Prince Siddhartha with his maternal aunt Queen Mahaprajapati Gotami.JPG|caption=ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ ਨਾਲ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿਧਾਰਥ|birth_name=[[ਪਜਾਪਤੀ]]|alias=|dharma name=[[ਪਜਾਪਤੀ]]|birth_date=|birth_place=|death_date=|death_place=|nationality=|religion=[[ਬੁੱਧ ਧਰਮ]]|school=|lineage=|title=|location=|education=|occupation=[[ਭਿਖੁਨੀ]] {{Infobox person|child=yes |relatives=[[ਸੁੱਪਾਬੁੱਧ]] (ਭਰਾ)<br/>[[ਯਸ਼ੋਧਰਾ]] (ਬਹੂ)}}|teacher=[[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]]|reincarnation of=|predecessor=|successor=|students=|spouse=|partner=|children=[[ਨੰਦਾ (ਬੁੱਧ ਧਰਮ)|Nanda]]|website=}} '''ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ''' ([[ਪਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪਾਲੀ]] ; [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] '''ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਗੌਤਮੀ)''' [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਦੀ ਸੌਤੇਲੀ-ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਮਾਸੀ ਸੀ। ਬੋਧੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੇ [[ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਭਿੱਖੂਣੀ (ਬੋਧੀ ਨਨ) ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.congress-on-buddhist-women.org/index.php?id=30|title=A New Possibility|date=|publisher=Congress-on-buddhist-women.org|access-date=2010-11-19|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928185818/http://www.congress-on-buddhist-women.org/index.php?id=30|dead-url=yes}}</ref><ref name="buddhanet">{{Cite web |url=http://www.buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/2_23lbud.htm |title=The Life of the Buddha: (Part Two) The Order of Nuns |access-date=2019-11-26 |archive-date=2010-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213071216/http://buddhanet.net/e-learning/buddhism/lifebuddha/2_23lbud.htm |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ == ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ [[ਮਾਇਆ ਦੇਵੀ|ਮਾਇਆ]] ਅਤੇ ਮਹਾਪਜਪਾਤੀ ਗੌਤਮੀ ਕੋਲਿਆਂ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਪੁੱਬੁੱਧਾ ਦੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਸਨ। ਮਹਾਪਜਪਤੀ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮਾਸੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਨ,<ref name="buddhanet"/> ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਮਾਇਆ, ਬੁੱਧ ਦੀ ਜਨਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ, ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ।<ref name="drukpa">{{Cite web |url=http://www.drukpa-nuns.org/index.php/maha-pajapati-gotami |title=Maha Pajapati Gotami |access-date=2019-11-26 |archive-date=2015-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128094505/http://www.drukpa-nuns.org/index.php/maha-pajapati-gotami |url-status=dead }}</ref> ਮਹਾਪਜਾਪਤ ਦੀ 120 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="Dhammadharini">Dhammadharini: [http://www.dhammadharini.net/dhamma-talks-from-the-bhikkhuni-sangha/aranya-bodhi-hermitage/going-forth-going-out-the-parinibbana-of-mahapajapati-gotami Going Forth & Going Out ~ the Parinibbana of Mahapajapati Gotami - Dhammadharini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102052300/http://www.dhammadharini.net/dhamma-talks-from-the-bhikkhuni-sangha/aranya-bodhi-hermitage/going-forth-going-out-the-parinibbana-of-mahapajapati-gotami |date=2013-11-02 }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ == *Analayo (2011). [https://www.buddhismuskunde.uni-hamburg.de/pdf/5-personen/analayo/mahapajapati.pdf Mahapajapati´s going forth in the Madhyama agama], Journal of Buddhist Ethics 18, 268-317 *Anālayo, Bhikkhu (2016). [http://blogs.dickinson.edu/buddhistethics/files/2016/01/Anaalayo-T-60-final2.pdf The Going Forth of Mahāpajāpatī Gotamī in T 60], Journal of Buddhist Ethics 23, 1-31 * Scott, Rachel M (2010). [https://journals.ub.uni-heidelberg.de/index.php/jiabs/article/viewFile/9291/3152 Buddhism, miraculous powers, and gender - rethinking the stories of Theravada nuns], Journal of the International Association of Buddhist Studies 33 (1-2), 489-511 *{{cite book|last=Buswell|first=Robert E., ed.|title=Encyclopedia of Buddhism|publisher=Macmillan Reference USA|year=2004|isbn=0-02-865718-7|pages=489–490}} *Walters, Jonathan S. (1994). “[https://www.jstor.org/stable/1062715 A Voice from the Silence: The Buddha's Mother's Story].” History of Religions 33, 350–379 * Garling, Wendy (2016). ''Stars at Dawn: Forgotten Stories of Women in the Buddha's Life'', Shambhala Publications. {{ISBN|978-1-61180-265-8}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/thig/thig.06.06.olen.html Maha Pajapati (Gotami) Theri: A Mother's Blessing] * [http://What-Buddha-Said.net/library/DPPN/maha/mahapajapati_gotami.htm Mahāpajāpatī Gotami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150506142137/http://what-buddha-said.net/library/DPPN/maha/mahapajapati_gotami.htm |date=2015-05-06 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] ghnp3qam8snq9ec76q216va27jc5e33 0 123569 841200 768547 2026-06-20T04:42:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841200 wikitext text/x-wiki '''ਰਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ''' (ਜਨਮ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937)<ref name="newindianexpress.com">{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Complex-to-Get-Ramanathan-Krishnans-Name/2015/01/15/article2619712.ece |title="Complex to Get Ramanathan Krishnan's Name" |access-date=2019-12-11 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201521/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Complex-to-Get-Ramanathan-Krishnans-Name/2015/01/15/article2619712.ece |url-status=dead }}</ref><ref> [http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece?homepage=true "Tennis centre named after Ramanathan Krishnan"]</ref><ref name="m.thehindu.com">{{Cite web |url=http://m.thehindu.com/news/cities/thiruvananthapuram/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece/?secid=12620 |title="Tennis centre named after Ramanathan Krishnan" |access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019 |archive-date=21 ਜਨਵਰੀ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150121120651/http://m.thehindu.com/news/cities/thiruvananthapuram/tennis-centre-named-after-ramanathan-krishnan/article6790596.ece/?secid=12620 |url-status=dead }}</ref> ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਰਿਟਾਇਰਡ [[ਗੇਂਦ-ਛਿੱਕਾ|ਟੈਨਿਸ]] ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ 1950 ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਉਹ 1960 ਅਤੇ 1961 ਵਿਚ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਚ ਦੋ ਵਾਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਂਸ ਟਿੰਗੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕੀਨ ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 6 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਟੀ ਕੇ ਰਮਨਾਥਨ, ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇਗਰਕੋਇਲ<ref name="m.thehindu.com"/> ਅਧਾਰਤ ਖਿਡਾਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੂਨੀਅਰ ਖਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਟ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ। === ਵਿੰਬਲਡਨ === 1954 ਵਿਚ, ਉਹ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਖੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਅਨ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ,<ref name="Harmony magazine Feb 2005">{{Cite web|url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|title=Harmony magazine Feb 2005|date=15 August 1947|publisher=Harmonyindia.org|archive-url=https://www.webcitation.org/6B3iM93hQ?url=http://www.harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|archive-date=30 September 2012|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archivedate=28 ਮਾਰਚ 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130328010912/http://harmonyindia.org/hportal/VirtualPageView.jsp?page_id=6159|url-status=deviated}}</ref> ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ਲੇ ਕੂਪਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। 1959 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਐਲੈਕਸ ਓਲਮੇਡੋ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਮੈਚ ਖੇਡਿਆ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਡੇਵਿਸ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ [[ਰਾਡ ਲੇਵਰ|ਰੋਡ ਲੈਵਰ]] (ਵਿੰਬਲਡਨ ਉਪ ਜੇਤੂ) ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1070940/index.htm|title=Sports Illustrated Aug 24,1959|date=24 August 1959|website=Sports Illustrated|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=25 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025113944/http://sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1070940/index.htm|url-status=dead}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1960 ਵਿੱਚ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਆਖਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ, ਨੀਲੇ ਫਰੇਜ਼ਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref>[http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/1999/rkrish.asp Chennaionline] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100820035518/http://archives.chennaionline.com/chennaicitizen/1999/rkrish.asp|date=20 August 2010}}</ref> 1961 ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਨੇ ਰਾਏ ਇਮਰਸਨ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਸੈੱਟਾਂ ਵਿਚ ਹਰਾ ਕੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪਰ ਸੈਮੀਫਾਈਨਲ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ ਆਖਰੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਰੋਡ ਲੈਵਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਸੀਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ (ਨੰ. 4) 1962 ਵਿਚ ਪਰ ਗਿੱਟੇ ਦੀ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਮੱਧ-ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ। == ਅਵਾਰਡ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੂੰ 1961 ਵਿਚ [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਪੁਰਸਕਾਰ]], 1962 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਤੇ 1967 ਵਿਚ [[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ|ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ ਮਿਲਿਆ]] ਸੀ।<ref name="Sportstar Jan 28,2006">{{Cite web|url=http://www.tssonnet.com/tss2904/stories/20060128001303700.htm|title=Tennis as sweetness: Sportstar Jan 28,2006|date=28 January 2006|publisher=Tssonnet.com|access-date=11 ਦਸੰਬਰ 2019|archive-date=30 ਸਤੰਬਰ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/6B3iNJ87S?url=http://www.tssonnet.com/tss2904/stories/20060128001303700.htm|dead-url=yes}}</ref> == ਮੌਜੂਦਾ == ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਹੁਣ [[ਚੇਨਈ|ਚੇਨੱਈ]] ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,<ref>{{Cite web|url=http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|title=Pride of Chennai - A list of people that make Chennai proud|date=January 2012|publisher=Itz Chennai|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108232312/http://www.itzchennai.com/pride-of-chennai.html|archive-date=8 November 2014|access-date=8 November 2014}}</ref> ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੈਸ ਵੰਡਣ ਵਾਲੀ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਮੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਨੇ ਵਿੰਬਲਡਨ ਜੂਨੀਅਰ ਖ਼ਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1980 ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭਾਰਤੀ ਟੈਨਿਸ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ। 25 ਜੁਲਾਈ 2012, ਰਾਮਨਾਥਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਖੇਡ ਰਸਾਲੇ ਨੂੰ, ਸਪੋਰਟਸਟਾਰ ਚੇੰਨਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੰਕਸ਼ਨ 'ਤੇ,<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3683503.ece|title=Ramanathan Krishnan launches new-look Sportstar|date=27 July 2012}}</ref> ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਨ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨਾਲ ਚੇਨੱਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੈਨਿਸ ਸਿਖਲਾਈ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Krishnan Tennis Centre">{{Cite web|url=http://www.krishnantennis.com/|title=Krishnan Tennis Centre|access-date=June 23, 2016|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815020722/http://www.krishnantennis.com/|url-status=deviated|archivedate=ਅਗਸਤ 15, 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160815020722/http://www.krishnantennis.com/}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1937]] 3lnmfndht29gu8hp7yna330a1lhge6x 0 130277 841228 810221 2026-06-20T09:44:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841228 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ | name = ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ | image = Lisa Jewell 2010 05 05 crop.jpg | caption = 2010 | birth_date = {{bda|1968|7|19}} | birth_place = ਮਿਡਲਸੈਕਸ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੰਦਨ, [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] | genre = ਪਾਪੂਲਰ ਗਲਪ }} '''ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ''' (ਜਨਮ 19 ਜੁਲਾਈ 1968, ਮਿਡਲਸੈਕਸ਼ ਹਸਪਤਾਲ, ਲੰਡਨ, ਇੰਗਲੈਂਡ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗਲਪ ਦੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ''ਰਾਲਫ਼'ਜ ਪਾਰਟੀ'', ''ਥਰਟੀਨਥਿੰਗ'', ''ਆਫਟਰ ਦ'' ''ਪਾਰਟੀ'', ''ਰਾਲਫ਼'ਜ ਪਾਰਟੀ''<ref>[http://www.rbooks.co.uk/product.aspx?id=1846055733 Rbooks.co.uk] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110116012849/http://www.rbooks.co.uk/product.aspx?id=1846055733 |date=16 January 2011 }}</ref> ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ''ਦੇਨ ਸ਼ੀ ਵਾਜ਼ ਗੋਨ'', ''ਦ ਹਾਊਸ ਵੀ ਗ੍ਰਿਊ ਅਪ ਇਨ'' ਅਤੇ ''ਦ ਗਰਲਜ਼ ਇਨ ਗਾਰਡਨ ਆਦਿ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।<ref>[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055741 Amazon]</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਉਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਉੱਤਰੀ ਲੰਡਨ ਦੇ ਫਿੰਚਲੇ ਵਿਚ ਸੇਂਟ ਮਾਈਕਲ ਦੇ ਕੈਥੋਲਿਕ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹੋਈ, ਛੇਵੇਂ ਰੂਪ ਦੇ ਇਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਨੇਟ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਕੋਰਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਪਸਮ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਐਂਡ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਿਚ ਫੈਸ਼ਨ ਚਿੱਤਰਣ ਵਿਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਫੈਸ਼ਨ ਰੀਟੇਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਵੇਅਰਹਾਊਸ ਅਤੇ ਥਾਮਸ ਪਿੰਕ ਵਿਚ।<ref name="AL">[http://www.lisa-jewell.co.uk/aboutlisa.html About Lisa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130092135/http://www.lisa-jewell.co.uk/aboutlisa.html|date=30 November 2010}}, Lisa Jewell's website.</ref> ਬੇਵਕੂਫ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੇਵੈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਚ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਦੇ ਬਦਲੇ ਇਕ ਨਾਵਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤ ਯਾਸਮੀਨ ਬੋਲੈਂਡ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਆਖਰਕਾਰ ਜੇਵੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਾਵਲ ''ਰਾਲਫ'ਜ ਪਾਰਟੀ'' ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ 1999 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਨਾਵਲ ਬਣ ਗਈ। <ref>{{Cite web|url=http://www.penguin.co.uk/static/cs/uk/0/articles/lisajewell/aboutlisa.html|title=Penguin's profile of Lisa Jewell|archive-url=https://web.archive.org/web/20100909082056/http://www.penguin.co.uk/static/cs/uk/0/articles/lisajewell/aboutlisa.html|archive-date=9 September 2010|access-date=20 August 2009}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/lisa-jewell-inside-the--cappuccino-conspiracy-748277.html|title=Lisa Jewell: Inside the cappuccino conspiracy|last=Hagestadt|first=Emma|date=21 September 2001|work=The Independent|access-date=9 January 2011}}</ref> ਜੇਵੈਲ ਅੱਜ ਯੂਕੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ ਅਤੇ 2008 ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨਾਵਲ ''31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ'' ਨੂੰ ਕਾਮੇਡੀ ਰੋਮਾਂਸ ਲਈ ਮੇਲਿਸਾ ਨਾਥਨ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.melissanathan.com/Award/Background.asp |title=Melissa Nathan Award For Comedy Romance website |access-date=20 ਸਤੰਬਰ 2020 |archive-date=31 ਅਕਤੂਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031105057/https://www.melissanathan.com/Award/Background.asp |url-status=dead }}</ref> ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਵਿਸ ਕਾਟੇਜ਼, ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਜੱਸਚਾ ਅਤੇ ਬੇਟੀਆਂ ਐਮਲੀ ਮੇਅ (ਜਨਮ 2003) ਅਤੇ ਈਵੀ ਸਕਾਰਲੇਟ (ਜਨਮ 2007) ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="AL"/> == ਕਿਤਾਬਚਾ == === ਨਾਵਲ === * ''ਰਾਲਫ'ਜ ਪਾਰਟੀ'' (1998) * ''ਥਰਟੀਨਥਿੰਗ'' (2000) * ''ਵਨ ਹਿੱਟ ਵੰਡਰ'' (2001) * ਏ ਫ੍ਰੈਂਡ ਆਫ ਦ ਫੈਮਲੀ (2004) * ''ਵਿਨਸ ਐਂਡ ਜੋਏ'' (2005) * ''31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ'' (2007) * ''ਰੂਮਮੇਟਸ ਵਾਂਟਡ'' (2008) - 31 ਡ੍ਰੀਮ ਸਟ੍ਰੀਟ ਦਾ ਵਿਕਲਪੀ ਸਿਰਲੇਖ * ''ਦ ਟਰੂਥ ਅਬਾਉਟ ਮੇਲਡੀ ਬ੍ਰਾਊਨੀ'' (2009) ''ਬਾਰੇ ਸੱਚਾਈ'' * ''ਆਫਟਰ ਦ ਪਾਰਟੀ'' (2010) <ref>[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055733 Amazon]</ref> * ''ਦ ਮੇਕਿੰਗ ਆਫ ਅਸ'' (2011) <ref>[https://www.amazon.co.uk/dp/1846055741 Amazon]</ref> * ਬੀਫ਼ੋਰ ਆਈ ਮੇਟ ਯੂ (2012) <ref>[https://www.amazon.co.uk/Before-Met-You-Lisa-Jewell/dp/1846059232 Amazon]</ref> * ''ਦ ਹਾਊਸ ਵੀ ਗ੍ਰਿਊ ਅਪ ਇਨ'' (2013) * ਦ ਥਰਡ ਵਾਈਫ (2014) * ''ਦ ਗਰਲਜ਼''(ਉਰਫ ਦ ਗਰਲਜ਼ ਇਨ ਦ ਗਾਰਡਨ) (2015) * ਆਈ ਫ਼ਾਉਂਡ ਯੂ (2016) * ਦੇਨ ਸ਼ੀ ਵਾਜ਼ ਗੋਨ (2017) * ਵਾਚਿੰਗ ਯੂ (2018) * ਦ ਫੈਮਲੀ ਅਪਸਟੇਅਰ (2019) * ਇਨਵੀਜ਼ੀਵਲ ਗਰਲ (2020) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.facebook.com/LisaJewellofficial ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੇਸਬੁੱਕ ਪੇਜ] * [https://twitter.com/LisaJewellUK ਲੀਜ਼ਾ ਜੇਵੈਲ ਦਾ ਟਵਿੱਟਰ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [https://web.archive.org/web/20081216024728/http://www.lisa-jewell.co.uk/ ਲੀਜ਼ਾ ਜੈਵਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1968]] k98m0kdkfytuv2pof7xkdz6c46dffie 0 132745 841163 710299 2026-06-19T21:34:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841163 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਨਇਰਾ ਬੈਨਰਜੀ|image=Nyra Banerjee.jpg|image_upright=|caption=''ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ'' ਦੇ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਬੈਨਰਜੀ|birth_name=|birth_date={{birth-date and age|14 may 1987}}<ref>{{cite news |title=Birthday Special! These eye-grabbing PICS of Nyra Banerjee will surely make you go weak in the knees |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-these-eye-grabbing-pics-of-nyra-banerjee-will-surely-make-you-go-weak-in-the-knees/photostory/75718788.cms |access-date=15 November 2020 |work=The Times of India |date=14 May 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|spouse=|other_names=ਮਧੂਰਿਮਾ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ|years_active=2009–ਹੁਣ}}'''ਨਇਰਾ ਬੈਨਰਜੀ''' (ਜਨਮ 14 ਮਈ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਨਿਦਾਦਾਵੋਲ ਦੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆ ਓਕਾਡੂ' ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਮੱਧਮ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2010 ਵਿਚ ਵਾਮਸੀ ਦੇ ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਫ਼ਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮ 'ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="nyra">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|title=The name is nyra, ok? I don’t want to be called Madhuurima|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=11 May 2016|website=The Times of India|publisher=TNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811010920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|archive-date=11 August 2016|access-date=24 June 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੋਨੀ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਜ਼ਹਰ' ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="asianage">{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|title=One Night Stand actress Nyra turns assistant director for Azhar|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=12 May 2016|website=The Asian Age|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702093017/http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|archive-date=2 July 2016|access-date=24 June 2016}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ]] ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|title=EXclusive Chitchat with Madhurima (Saradaga Kasepu Heroine)News,Telugu movie news, latest news, political news, Updated Movie News:EXclusive Chitchat with|date=13 September 2010|publisher=Myfirstshow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831133818/http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|archive-date=31 August 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵਾਇਰਲੌਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਮਧੂਰਿਮਾ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਗਾਂਧੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਸਿੱਖੀ। <ref name="autogenerated1"/> <ref name="deccanchronicle1">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|title=Multi-pronged attack|date=18 December 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233620/http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|archive-date=14 July 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ [[ਕਥਕ]] ਵੀ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|title=Metro Plus Visakhapatnam / Profiles : Balancing act|date=4 July 2009|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607113647/http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|archive-date=7 June 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੀ.ਵੀ. ਅਈਅਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਕਦਾਮਬਰੀ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ [[ਸੀਤਾ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜੀ.ਵੀ. ਅਈਅਰ ਨੇ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਬੈਨਰ ਰੱਦ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਮਸੀ ਦੇ 'ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੂ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html "Madhurima Banerjee Interview | Venkatesh Shadow | Priyadarshan Kamaal Dhamaal Malamaal – Interviews – CineGoer.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730222110/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html |date=30 ਜੁਲਾਈ 2016 }}. ''cinegoer.net''.</ref> ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|title=I'm privileged to work in Bollywood: southern actress Madhurima – NDTV|date=10 September 2012|publisher=Movies.ndtv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701145009/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|archive-date=1 July 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> 2014 ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਟਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|title=Veta Telugu Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes|date=21 March 2014|publisher=Indiaglitz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328052951/http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|archive-date=28 March 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਰਿਲੀਜ਼, ਸਵਾਰੀ 2 ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੁਥਾਰਾ ਆਈ। ਸਵਾਰੀ 2 ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|title=Madhuurima excited about her multiple releases – The Times of India|date=15 March 2014|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318135602/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|archive-date=18 March 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਥਾਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਇਸਤ, ਇੱਕ ਐਨਆਰਆਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|title=Madhuurima to romance Bharath – The Times of India|date=9 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825083355/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|archive-date=25 August 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਮਾਰੂਥੀ ਦੀ ਕੋਠੇ ਜੰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਲੂ ਸਿਰੀਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|title=Allu Sirish grooves to Chiranjeevi's song – The Times of India|date=19 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120021115/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|archive-date=20 November 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਗਨਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਰੂਥੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਟੈਂਪਰ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, <ref name="indiatimes.com">Hemanth Kumar (2 November 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms Madhuurima to share screen with NTR Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107134805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms|date=7 November 2014}}. Times of India</ref> ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਉਹ ਦੋ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੇਰੰਧੂ ਪੋਲਾਮਾ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|title=Vinay, Madhurima to go to New Zealand – The Times of India|date=24 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124110134/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|archive-date=24 November 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|title=Madhurima wants performance-oriented roles|date=6 October 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225523/http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|archive-date=2 December 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms "Madhuurima and Madhavi Latha join Aambala team"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926200248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms|date=26 September 2014}}. ''The Times of India''.</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲੋਜ਼ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਲੈਕ ਕੌਫੀ' ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਲਿਆਲੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|title=Good girl roles? No way!: Madhurima Banerjee – The Times of India|date=7 September 2012|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|archive-date=3 December 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੋਨੀ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਜ਼ਹਰ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="asianage"/> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਨਾ ਸੱਯਦ ਦੇ ਉਲਟ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ |- | 2009 | ''ਆ ਓਕਾਡੂ'' | ਪਵਿਤਰ ਡਾ | ਤੇਲਗੂ | ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਮਧੂਰਿਮਾ ਵਜੋਂ |- | 2010 | ''ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੁ'' | ਮਨੀਮਾਲਾ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2010 | ''ਮੌਨਾ ਰਾਗਮ'' | ਸੰਧਿਆ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2010 | ਓਰੇਂਜ | ਮਧੂ | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2012 | ''ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ'' | ਮਾਰੀਆ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2013 | ਸ਼ੈਡੋ | ਬਿੰਦੂ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਵੇਟਾ'' | ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਭੈਣ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਕੋਠੇ ਜੰਤਾ'' | ਪੈਂਟਾਮਾ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਸਵਾਰੀ 2'' | ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸਹੇਲੀ | ਕੰਨੜ | |- | 2014 | ''ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਗਨਲ'' | | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2014 | ''ਕੁਠਾਰਾ'' | ਸ਼ੈਸਟਾ | ਮਲਿਆਲਮ | |- | 2015 | ਟੈਂਪਰ | ਲਕਸ਼ਮੀ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2015 | ''ਅੰਬਾਲਾ'' | ਨਾਡੂ ਪਨੂੰ ਦੀ ਬੇਟੀ | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਸਰਨਧੁ ਪੋਲਾਮਾ'' | | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਦੋਹਚੈ'' | | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2015 | ''ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ'' | ਰੈੱਡ ਹੋਟ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2015 | ''ਸੁਪਾਰੀ ਸੂਰੀਆ'' | | ਕੰਨੜ | |- | 2015 | ''ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੀਆ ਰੇ'' | | ਹਿੰਦੀ | |- | 2016 | ''ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ'' | ਸਿਮਰਨ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2016 | ''ਅਜ਼ਹਰ'' | - | ਹਿੰਦੀ | ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2017 | ''ਟਾਈਗਰ'' | ਗੌਰੀ | ਕੰਨੜ | |- | 2019 | ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੋਬਰਾ'' <ref>{{Cite web|url=https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|title=ErosNow presents first trailer of new web series Operation Cobra|date=13 February 2019|website=The Digital Hash|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192131/https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|archive-date=28 February 2019|access-date=28 February 2019}}</ref> | ਤਾਹਿਰਾ ਸ਼ੇਖ | ਹਿੰਦੀ | |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2019–2020 | ''ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ'' | ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2020 | ''ਐਕਸਕਿਉਜ਼ ਮੀ ਮੈਡਮ'' | ਮਿੱਠੂ ਮੈਡਮ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ <ref>{{Cite web|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|title=Rajesh Kumar and Nyra Banerjee starrer ‘Excuse Me Madam’ promo is out and looks like a fun watch|date=27 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045658/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|archive-date=12 October 2020|access-date=3 September 2020}}</ref> |} == ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਰੈਫ. |- | rowspan="3" | 2019 | ''ਜ਼ਬਾਨ ਸੰਭਾਲਕੇ'' | ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ | <ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|title=I am happy that Indian television is getting modernized says Nyra Banerjee|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045657/https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|archive-date=12 October 2020}}</ref> |- | ''ਸਕਾਈਫਾਇਰ'' | ਜ਼ੀ5 | |- | ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੋਬਰਾ'' | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=4659203}} * {{Facebook|Nyra.Official/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] crqpznd4f4meo4nqi92v48darhvy6iv 841164 841163 2026-06-19T21:34:13Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v2.2.9s 841164 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਨਇਰਾ ਬੈਨਰਜੀ|image=Nyra Banerjee.jpg|image_upright=|caption=''ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ'' ਦੇ ਪ੍ਰੋਮੋਸ਼ਨਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿਚ ਬੈਨਰਜੀ|birth_name=|birth_date={{birth-date and age|14 may 1987}}<ref>{{cite news |title=Birthday Special! These eye-grabbing PICS of Nyra Banerjee will surely make you go weak in the knees |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-these-eye-grabbing-pics-of-nyra-banerjee-will-surely-make-you-go-weak-in-the-knees/photostory/75718788.cms |access-date=15 November 2020 |work=The Times of India |date=14 May 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|spouse=|other_names=ਮਧੂਰਿਮਾ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ|years_active=2009–ਹੁਣ}}'''ਨਇਰਾ ਬੈਨਰਜੀ''' (ਜਨਮ 14 ਮਈ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਦਾਕਾਰ|ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ [[ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ]] ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ [[ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ]] ਸੀਰੀਅਲਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਮੂਰਤੀ ਨਿਦਾਦਾਵੋਲ ਦੀ [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]] ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਆ ਓਕਾਡੂ' ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ੀਚਰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਮੱਧਮ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ 2010 ਵਿਚ ਵਾਮਸੀ ਦੇ ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸਫ਼ਲ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਫ਼ਿਲਮ 'ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ' ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="nyra">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|title=The name is nyra, ok? I don’t want to be called Madhuurima|last=Nayak|first=Elina Priyadarshini|date=11 May 2016|website=The Times of India|publisher=TNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20160811010920/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nyra-Banerjee/articleshow/52218193.cms|archive-date=11 August 2016|access-date=24 June 2016}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੋਨੀ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਅਜ਼ਹਰ' ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="asianage">{{Cite web|url=http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|title=One Night Stand actress Nyra turns assistant director for Azhar|last=Bhatnagar|first=Rohit|date=12 May 2016|website=The Asian Age|archive-url=https://web.archive.org/web/20160702093017/http://www.asianage.com/bollywood/one-night-stand-actress-nyra-turns-assistant-director-azhar-757|archive-date=2 July 2016|access-date=24 June 2016}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਬੈਨਰਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਕ ਮਕੈਨੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਫ਼ੌਜ|ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵੀ]] ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|title=EXclusive Chitchat with Madhurima (Saradaga Kasepu Heroine)News,Telugu movie news, latest news, political news, Updated Movie News:EXclusive Chitchat with|date=13 September 2010|publisher=Myfirstshow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831133818/http://www.myfirstshow.com/news/view/3161/EXclusive-Chitchat-with-Madhurima-Saradaga-Kasepu-Heroine.html|archive-date=31 August 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਵਾਇਰਲੌਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਰਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁਕੌਮੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮੱਗਰੀ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਵਲਕਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਮਧੂਰਿਮਾ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਹੈ ਜੋ ਚਾਰ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਵੀਨ ਗਾਂਧੀ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਐਲ.ਐਲ.ਬੀ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਲਾਅ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਬੈਨਰਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਅਤੇ [[ਗ਼ਜ਼ਲ]] ਸਿੱਖੀ। <ref name="autogenerated1"/> <ref name="deccanchronicle1">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|title=Multi-pronged attack|date=18 December 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714233620/http://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-mollywood/article/multi-pronged-attack|archive-date=14 July 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਰੂਪ [[ਕਥਕ]] ਵੀ ਸਿੱਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਦਲੀ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। <ref name="autogenerated2">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|title=Metro Plus Visakhapatnam / Profiles : Balancing act|date=4 July 2009|publisher=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20140607113647/http://www.hindu.com/mp/2009/07/04/stories/2009070450720200.htm|archive-date=7 June 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਇਕ ਦਿਨ ਇਕ ਗਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਜੀ.ਵੀ. ਅਈਅਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੀਰੀਅਲ ਕਦਾਮਬਰੀ ਲਈ ਸਾਈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਵਿੱਚ [[ਸੀਤਾ]] ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਜੀ.ਵੀ. ਅਈਅਰ ਨੇ ਸ਼ੂਟ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਅਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਾਰਨ ਵੀ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਬੈਨਰ ਰੱਦ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤਾ। == ਕਰੀਅਰ == ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਉਸਨੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਿੰਨ ਤੇਲਗੂ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਮਸੀ ਦੇ 'ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੂ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਭਾਸਕਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਸੰਤਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਮਿਓ ਭੂਮਿਕਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html "Madhurima Banerjee Interview | Venkatesh Shadow | Priyadarshan Kamaal Dhamaal Malamaal – Interviews – CineGoer.com"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730222110/http://www.cinegoer.net/telugu-cinema/interviews/interview-with-madhurima-banerjee-300912.html |date=30 ਜੁਲਾਈ 2016 }}. ''cinegoer.net''.</ref> ਸਾਲ 2012 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫ਼ਿਲਮ ਪ੍ਰਿਆਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ।<ref>{{Cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|title=I'm privileged to work in Bollywood: southern actress Madhurima – NDTV|date=10 September 2012|publisher=Movies.ndtv.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701145009/http://movies.ndtv.com/bollywood/i-m-privileged-to-work-in-bollywood-southern-actress-madhurima-265324|archive-date=1 July 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> 2014 ਵਿਚ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਵੇਟਾ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|title=Veta Telugu Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes|date=21 March 2014|publisher=Indiaglitz.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328052951/http://www.indiaglitz.com/veta-telugu-movie-review-18100|archive-date=28 March 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਵਿਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੰਨੜ ਰਿਲੀਜ਼, ਸਵਾਰੀ 2 ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮਲਿਆਲਮ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੁਥਾਰਾ ਆਈ। ਸਵਾਰੀ 2 ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਮੈਨੇਜਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਇਆ<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|title=Madhuurima excited about her multiple releases – The Times of India|date=15 March 2014|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140318135602/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Madhuurima-excited-about-her-multiple-releases/articleshow/32085161.cms|archive-date=18 March 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਕੁਥਾਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਇਸਤ, ਇੱਕ ਐਨਆਰਆਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|title=Madhuurima to romance Bharath – The Times of India|date=9 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140825083355/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Madhuurima-to-romance-Bharath/articleshow/25446231.cms|archive-date=25 August 2014|access-date=16 June 2014}}</ref> ਫੇਰ ਉਸਨੇ ਮਾਰੂਥੀ ਦੀ ਕੋਠੇ ਜੰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਅੱਲੂ ਸਿਰੀਸ਼ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|title=Allu Sirish grooves to Chiranjeevi's song – The Times of India|date=19 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131120021115/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/Allu-Sirish-grooves-to-Chiranjeevis-song/articleshow/26043744.cms|archive-date=20 November 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਗਨਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸਦਾ ਮਾਰੂਥੀ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 2015 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਪੁਰੀ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਟੈਂਪਰ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ, <ref name="indiatimes.com">Hemanth Kumar (2 November 2014) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms Madhuurima to share screen with NTR Jr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141107134805/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Madhuurima-to-share-screen-with-NTR-Jr/articleshow/45015096.cms|date=7 November 2014}}. Times of India</ref> ਜੋ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਉਹ ਦੋ ਤਾਮਿਲ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੇਰੰਧੂ ਪੋਲਾਮਾ <ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|title=Vinay, Madhurima to go to New Zealand – The Times of India|date=24 November 2013|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131124110134/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Vinay-Madhurima-to-go-to-New-Zealand/articleshow/26267150.cms|archive-date=24 November 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਨਿਲ ਕੁਮਾਰ <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|title=Madhurima wants performance-oriented roles|date=6 October 2013|publisher=Deccan Chronicle|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225523/http://www.deccanchronicle.com/131006/entertainment-kollywood/article/madhurima-wants-performance-oriented-roles|archive-date=2 December 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ ਦੇ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms "Madhuurima and Madhavi Latha join Aambala team"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926200248/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Madhuurima-and-Madhavi-Latha-join-Aambala-team/articleshow/43243676.cms|date=26 September 2014}}. ''The Times of India''.</ref> ਉਹ ਤੇਲਗੂ ਫ਼ਿਲਮ ਕਲੋਜ਼ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫ਼ਿਲਮ 'ਬਲੈਕ ਕੌਫੀ' ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮਲਿਆਲੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|title=Good girl roles? No way!: Madhurima Banerjee – The Times of India|date=7 September 2012|publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203011357/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-09-07/news-interviews/33651180_1_telugu-film-nana-patekar-hindi-film|archive-date=3 December 2013|access-date=16 June 2014}}</ref> ਉਸਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਟੋਨੀ ਡੀਸੂਜ਼ਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਜ਼ਹਰ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ।<ref name="asianage"/> 2019 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਨਾ ਸੱਯਦ ਦੇ ਉਲਟ [[ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ]] ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ. ਹੈ। == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਭਾਸ਼ਾ ! ਨੋਟ |- | 2009 | ''ਆ ਓਕਾਡੂ'' | ਪਵਿਤਰ ਡਾ | ਤੇਲਗੂ | ਕ੍ਰੈਡਿਟ ਮਧੂਰਿਮਾ ਵਜੋਂ |- | 2010 | ''ਸਾਰਦਾਗਾ ਕਸੇਪੁ'' | ਮਨੀਮਾਲਾ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2010 | ''ਮੌਨਾ ਰਾਗਮ'' | ਸੰਧਿਆ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2010 | ਓਰੇਂਜ | ਮਧੂ | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2012 | ''ਕਮਾਲ ਧਮਾਲ ਮਾਲਾਮਾਲ'' | ਮਾਰੀਆ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2013 | ਸ਼ੈਡੋ | ਬਿੰਦੂ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਵੇਟਾ'' | ਦੇਵਰਾਜ ਦੀ ਭੈਣ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਕੋਠੇ ਜੰਤਾ'' | ਪੈਂਟਾਮਾ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2014 | ''ਸਵਾਰੀ 2'' | ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਸਹੇਲੀ | ਕੰਨੜ | |- | 2014 | ''ਗ੍ਰੀਨ ਸਿਗਨਲ'' | | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2014 | ''ਕੁਠਾਰਾ'' | ਸ਼ੈਸਟਾ | ਮਲਿਆਲਮ | |- | 2015 | ਟੈਂਪਰ | ਲਕਸ਼ਮੀ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2015 | ''ਅੰਬਾਲਾ'' | ਨਾਡੂ ਪਨੂੰ ਦੀ ਬੇਟੀ | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਸਰਨਧੁ ਪੋਲਾਮਾ'' | | ਤਾਮਿਲ | |- | 2015 | ''ਦੋਹਚੈ'' | | ਤੇਲਗੂ | ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿੱਖ |- | 2015 | ''ਬੈਸਟ ਐਕਟਰ'' | ਰੈੱਡ ਹੋਟ | ਤੇਲਗੂ | |- | 2015 | ''ਸੁਪਾਰੀ ਸੂਰੀਆ'' | | ਕੰਨੜ | |- | 2015 | ''ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਕ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੀਆ ਰੇ'' | | ਹਿੰਦੀ | |- | 2016 | ''ਵਨ ਨਾਈਟ ਸਟੈਂਡ'' | ਸਿਮਰਨ | ਹਿੰਦੀ | |- | 2016 | ''ਅਜ਼ਹਰ'' | - | ਹਿੰਦੀ | ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ |- | 2017 | ''ਟਾਈਗਰ'' | ਗੌਰੀ | ਕੰਨੜ | |- | 2019 | ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੋਬਰਾ'' <ref>{{Cite web|url=https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|title=ErosNow presents first trailer of new web series Operation Cobra|date=13 February 2019|website=The Digital Hash|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20190228192131/https://www.thedigitalhash.com/erosnow-presents-first-trailer-of-new-web-series-operation-cobra/|archive-date=28 February 2019|access-date=28 February 2019}}</ref> | ਤਾਹਿਰਾ ਸ਼ੇਖ | ਹਿੰਦੀ | |- |} == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਸੀਰੀਅਲ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟ |- | 2019–2020 | ''ਦਿਵਿਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ'' | ਦਿਵਿਆ ਸ਼ਰਮਾ ਸ਼ੇਰਗਿੱਲ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ |- | 2020 | ''ਐਕਸਕਿਉਜ਼ ਮੀ ਮੈਡਮ'' | ਮਿੱਠੂ ਮੈਡਮ | ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/articleshow/77783893.cms|title=Rajesh Kumar and Nyra Banerjee starrer ‘Excuse Me Madam’ promo is out and looks like a fun watch|date=27 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045658/https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/rajesh-kumar-and-nyra-banerjee-starrer-excuse-me-madam-promo-is-out-and-looks-like-a-fun-watch/amp_articleshow/77783893.cms|archive-date=12 October 2020|access-date=3 September 2020}}</ref> |} == ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ == {| class="wikitable sortable" !ਸਾਲ ! ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ! ਪਲੇਟਫਾਰਮ ! ਰੈਫ. |- | rowspan="3" | 2019 | ''ਜ਼ਬਾਨ ਸੰਭਾਲਕੇ'' | ਅਲਟ ਬਾਲਾਜੀ | <ref>{{Cite web|url=https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|title=I am happy that Indian television is getting modernized says Nyra Banerjee|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012045657/https://www.apnnews.com/i-am-happy-that-indian-television-is-getting-modernized-says-nyra-banerjee/|archive-date=12 October 2020}}</ref> |- | ''ਸਕਾਈਫਾਇਰ'' | ਜ਼ੀ5 | |- | ''ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਕੋਬਰਾ'' | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDb name|id=4659203}} * {{Facebook|Nyra.Official/}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1987]] 4tdx9k2189f29sknrx74co5a51l4iqi 0 133052 841167 723663 2026-06-19T21:59:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841167 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਮਮਤਾ ਸਾਗਰ|image=File:MamtabyChukki.jpg|nationality=[[ਭਾਰਤੀ]]|occupation=ਲੇਖਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ|years_active=1992–ਹੁਣ}}'''ਮਮਤਾ ਸਾਗਰ''' ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਕਵੀ, ਅਕਾਦਮਿਕ, ਅਨੁਵਾਦਕ ਅਤੇ [[ਕੰਨੜ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੰਨੜ]] ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.poetryinternational.org/pi/poet/13507/Mamta-Sagar/en/tile|title=Mamta Sagar (poet) - India|last=Subramaniam|first=Arundhathi|website=Poetry International Archives|access-date=19 April 2020}}</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਆਰਟ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਐਂਡ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਖੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਤੇ [[ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਲੇਖਣੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.srishti.ac.in/people/faculty|title=Teaching Faculty|website=Srishti Institute of Art, Design and Technology|access-date=19 April 2020|archive-date=16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200416073153/http://srishti.ac.in/people/faculty|dead-url=yes}}</ref> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਸਾਗਰ ਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਸੈਂਟਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਹਿਤ, ਅਨੁਵਾਦ ਅਧਿਐਨ, ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ, ਨਾਰੀਵਾਦ ਅਤੇ ਉਤਰ-ਬਸਤੀਵਾਦ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਿਐਨ ਪੜ੍ਹਾਏ ਹਨ। ਸਾਗਰ ਨੂੰ 2015 ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਵਾਲਸ ਇੰਡੀਆ ਟਰੱਸਟ ਦੀ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਸਾਗਰ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਬੰਗਲੌਰ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵਿਆ ਸੰਜੇ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਭਾਈਚਾਰਕ ਕਵਿਤਾ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ<ref>{{cite web |last1=Peschel |first1=Sabine |title=Project 'Poets Translating Poets' proves that poetry is more than art |url=https://www.dw.com/en/project-poets-translating-poets-proves-that-poetry-is-more-than-art/a-19326940 |accessdate=20 April 2020 |website=Deutsche Welle}}{{dead link|date=November 2023}}</ref><ref>{{cite web |title=Mamta Sagar |url=https://www.lit-across-frontiers.org/profiles/mamta-sagar/ |accessdate=20 April 2020 |website=Literature Across Frontiers}}</ref> == ਕਿਤਾਬਚਾ == * ''ਕਾਡਾ ਨਵੀਲੀਨਾ ਹੇਜੇ'' (ਜੰਗਲੀ ਮੋਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ) - 1992 * ''ਚੱਕੀ ਚੱਕੀ ਚਾਂਦਕੀ'' - 1993 * ''ਨਦੀਆ ਨੀਰੀਨਾ ਤੇਵਾ'' (ਨਦੀ ਦੀ ਨਮੀ) - 1999 * ''2007 ਵਿੱਚ - ਹਿਜ ਹਿਲੇਆ ਮੈਲੈ ਹਾਡੂ'' (ਇਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰੋ ਗਾਣਾ) * ''ਗ੍ਰੋਇੰਗ ਅਪ ਏਜ਼ ਏ ਵਿਮਨ'' - 2007 * ''ਮਾਹੀਲਾ ਵਿਸ਼ਯ'' - 2007 * ''ਇਲੀ ਸੱਲੂਵਾ ਮਟੂ'' - 2010 * ਹਾਈਡ ਐਂਡ ਸਿਕ - 2014 * ''ਕਸ਼ਾਨਬਿੰਦੁ''- 2018 * ''ਇੰਟਰਵਰਸ਼ਨ'' (ਸੰਕਲਨ) === ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਅਨੁਵਾਦ ਦਾ ਕੰਮ === * ਪੋਇਮਜ਼ ਬਾਏ ਤੀਰੁਮਲੰਬਾ * ''ਦ ਸਵਿੰਗ ਆਫ ਡਿਜਾਇਰ'' - ''ਮਯੇ ਭਾਰੇ ਮਾਨਵੇ ਭਾੜਾ'' * ''ਸੀਮਾਂਠਾ'' (2003) - ਨਾਗਵੇਨੀ ਦੁਆਰਾ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ * ''870'' (2011) - [[ਐਮਿਲੀ ਡਿਕਨਸਨ]] * ''ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ-ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਦਖਲ'' (2011) * ''ਬੀਓਂਡ ਬੈਰੀਅਰਜ਼: ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ-ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ'' (2011) * ''ਸਲੋਵੇਨੀਅਨ-ਕੰਨੜ ਸਾਹਿਤ ਦਖਲ'' (2011) * ''ਪ੍ਰੀਤੀਆ ਨਲਾਵੱਟੂ ਨਿਯਮਗੈਲੂ'' (2017) - [[ਐਲਫ਼ ਸ਼ਫ਼ਕ|ਏਲੀਫ ਸ਼ਫਕ ਦਾ ਨਾਵਲ]] == ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ == ਸਾਗਰ ਨੇ ਕਵਿਤਾ, ਵਾਰਤਕ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਕੰਨੜ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਜੈਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬੰਗਲੌਰ ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀਆਂ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਾਸੂ ਦੀਕਸ਼ਿਤ,<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/introducing-kannada-classics-in-rock-form/article17413506.ece|title=Introducing Kannada classics in rock form|last=Deepika|first=K. C.|website=The Hindu|access-date=19 April 2020}}</ref> ਬਿੰਦੂਮਾਲੀਨੀ ਅਤੇ ਸੁਨੀਤਾ ਅਨੰਤਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://avadhimag.com/?p=148999|title=Song - Slaughter|website=I - Awadhi|access-date=19 April 2020}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਸਾਗਰ ਨੇ ਵਲਿਸ-ਇੰਡੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ (2018) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸ੍ਰਿਸਟਿਟੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੰਟਰਵੈਸਸ਼ਨਜ਼ 1,2, ਅਤੇ 3 ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ [[ਗੌਰੀ ਲੰਕੇਸ਼]] ਲਈ ਲਿਖੀ ਗਈ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/poetry-flowed-like-blood-and-tears-at-a-rally-in-bengaluru-this-week-to-protest-the-murder-of-gauri-lankesh/articleshow/60715375.cms|title=Poetry flowed like blood and tears at a rally in Bengaluru this week to protest the murder of Gauri Lankesh|last=Aji|first=Sowmya|website=Economic Times|publisher=India Times|access-date=19 April 2020}}</ref> ਸਾਗਰ ਨੇ [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ]] ਅਤੇ [[ਬੰਗਲੌਰ]] ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਕਾਵਯ ਸੰਜੇ ਸਮੇਤ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਸਾਹਿਤ ਉਤਸਵ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁ-ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਮਿਊਨਟੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਵਿ ਅਨੁਵਾਦ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/project-poets-translating-poets-proves-that-poetry-is-more-than-art/a-19326940|title=Project 'Poets Translating Poets' proves that poetry is more than art|last=Peschel|first=Sabine|website=Deutsche Welle|access-date=20 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lit-across-frontiers.org/profiles/mamta-sagar/|title=Mamta Sagar|website=Literature Across Frontiers|access-date=20 April 2020}}</ref> == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2012 - ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਏਰੋਪੋਲਿਸ ਕਵੀ * 2019 - ਸੰਚੀ ਹੋੱਨਮਾ ਕਾਵਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਤੀ * 2019 - ''ਪ੍ਰੀਤੀਆ ਨਲਾਵੱਟੂ ਨਿਆਮਗਾਲੂ'' ਲਈ ਭਾਸ਼ਭਰਥੀ ਅਨੁਵਾਦ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਏਲੀਫ ਸ਼ਫਕ ਦੇ 'ਦ ਫੋਰਟੀ ਰੂਲਜ਼ ਆਫ ਲਵ' ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ) == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://archive.today/20130418134022/http://www.uni-aas.si/2010/05/17-literarno-glasbeni-festival-ziva-knjizevnost ਲਿਜਬਲਜਾਨਾ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ] * [https://web.archive.org/web/20120426071959/http://www.ccp.si/english/izpis.php?id=873 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਵਿ ਅਨੁਵਾਦ ਵਰਕਸ਼ਾਪ, ਡੇਨ, ਸੇਜਾਨਾ, ਸਲੋਵੇਨੀਆ] * [https://web.archive.org/web/20130903103523/http://www.caratula.net/archivo/N35-0410/poesia-sagar.php ਗ੍ਰੇਨਾਡਾ ਪੋਟਰ ਫੈਸਟੀਵਲ 2010, ਨਿਕਾਰਾਗੁਆ] * [http://tongocthach.vn/index.php?loading=6&sid=032afd896fe76&title=index&setallid=010000110111000111001100111&group_id=23&new_id=894&cap=T%E1%BA%A1p%20v%C4%83n%20%28Miscellanea%29 ਸਾਹਿਤ ਸਮਾਰੋਹ, ਹਨੋਈ-ਹਾ ਲੰਬੀ ਬੇ, ਵੀਅਤਨਾਮ 2010] * [https://web.archive.org/web/20120525050127/http://www.festivaldepoesiademedellin.org/pub.php/en/Revista/ultimas_ediciones/81_82/sagar.html ਕੋਲੰਬੀਆ ਦੇ ਮੇਡੇਲਿਨ ਦਾ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਵਿਤਾ ਉਤਸਵ] * [https://web.archive.org/web/20190307173945/http://www.cca.ukzn.ac.za/index.php?option=com_content&view=article&id=281:mamta-sagar-india&catid=31:participant-bios&Itemid=1 ਕਵਿਤਾ ਅਫਰੀਕਾ 2005] * [http://www.womenswriting.com/writerdetails.asp?writerid=24 ਸੀਮਾਂਠਾ, ਮਮਤਾ ਜੀ ਸਾਗਰ ਦੁਆਰਾ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=January 2018}} * [https://web.archive.org/web/20110715101325/http://www.poemsabout.com/poet/mamta-g-sagar/ ਮਮਤਾ ਜੀ ਸਾਗਰ ਦੀਆਂ ਸਰਬੋਤਮ ਕਵਿਤਾਵਾਂ] * [http://www.hindu.com/2007/03/10/stories/2007031019650200.htm ਹੈਲੀਕਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀਲਾ ਵਿਸ਼ਾਯਾ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070317061300/http://www.hindu.com/2007/03/10/stories/2007031019650200.htm |date=2007-03-17 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਅਨੁਵਾਦਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] dr4tov3i57jvspv958zczou7kicefk1 0 133344 841218 814804 2026-06-20T08:41:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841218 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ|education=|module=|years_active=|signature_alt=|signature=|awards=|relatives=|children=|partner=<!-- or: | partners = -->|spouse=<!-- or: | spouses = -->|notableworks=<!-- or: | notablework = -->|movement=|genre=ਕਵਿਤਾ<!-- or: | genres = -->|alma_mater=ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|citizenship=|image=Robin becker 5060098.jpg|nationality=[[ਅਮਰੀਕੀ]]|residence=|occupation=|resting_place=|death_place=|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->|birth_place=ਫ਼ਿਲਡੇਲਫੀਆ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ|birth_date=1951 <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->|birth_name=|native_name_lang=|native_name=|caption=|alt=|website=<!-- {{URL|example.org}} -->}}'''ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ''' (ਜਨਮ 1951) ਇੱਕ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਅਮਰੀਕੀ]] [[ਕਵੀ]], [[ਆਲੋਚਕ]], [[ਨਾਰੀਵਾਦ|ਨਾਰੀਵਾਦੀ]], ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਫ਼ਿਲਾਡੈਲਫ਼ੀਆ|ਫਿਲਡੇਲਫ਼ੀਆ]], ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਟਾਈਗਰ ਹੇਰਨ ਅਤੇ ਡੋਮੇਨ ਆਫ ਪਰਫੈਕਟ ਇਫੈਕਸ਼ਨ ( 2014 ਅਤੇ 2006, ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ) ਦੇ ਸੱਤ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿਾਂ ਦੀ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਉਸਦੀ ''ਆਲ-ਅਮਰੀਕਨ ਗਰਲ'' (ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ) ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ 1996 ਦਾ ਲਾਂਬਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਬੇਕਰ ਨੇ 1973 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਏ. ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ [[ਬੋਸਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਐਮ.ਏ. ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਬੋਲਸਬਰਗ, ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗਰਮੀ ਦੱਖਣੀ ਨਿਊ ਹੈਂਪਸ਼ਾਇਰ ਵਿਚ ਬਿਤਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਅਧਿਆਪਨ ਖਿੱਤਾ == ਬੇਕਰ ਨੇ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਚ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸਟੇਟ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, <ref>{{Cite web |url=http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |title=WGBH Forum Network: Meet the Poet: Robin Becker |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |dead-url=yes }}</ref> ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਔਰਤ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਸਨੇ 1993 ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਮੈਸੇਚਿਉਸੇਟਸ ਦੇ ਪ੍ਰੋਵਿੰਸਟਾਊਨ ਵਿੱਚ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਸਮਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਕਵਿਤਾ ਵਰਕਸ਼ਾਪਾਂ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। == ਸਾਹਿਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == “ਬੇਕਰ ਆਪਣੀ ਦਾਦੀ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ। ਬੇਕਰ ਔਰਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਐਡਰੀਨ ਰਿਚ|ਐਡਰਿਨੇਨ ਰਿਚ]], [[ਔਡਰੇ ਲੋਰਡੇ|ਆਡਰੇ ਲਾਰਡੇ]], ਮੈਕਸੀਨ ਕਿਉਮਿਨ, ਡੇਨਿਸ ਲੈਵਰਤੋਵ ਅਤੇ ਸੁਜ਼ਨ ਗ੍ਰੀਫਿਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ।" <ref>{{Cite web |url=http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |title=Poetry Foundation > Robin Becker (1951 -- ) |access-date=2021-03-03 |archive-date=2010-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100808235907/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=431 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਐਲੀਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਹਿਲੀ 1977 ਵਿੱਚ ''ਪਰਸਨਲ ਇਫੈਕਟਸ'' (ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿਕ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ, ਹੇਲੇਨਾ ਮਿੰਟਨ ਅਤੇ ਮਾਰਲਿਨ ਜ਼ੁਕਰਮੈਨ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਹਿਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। 1973 ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, <ref>[http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html Alice James Books > About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210035118/http://www.alicejamesbooks.org/about_ajb.html|date=2009-02-10}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |title=Alice James Books > ''Personal Effects'' Book Page |access-date=2021-03-03 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916223439/http://www.alicejamesbooks.org/personal_effects.html |dead-url=yes }}</ref> ਐਡ ਓਚੇਸਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ “ਰੋਬਿਨ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਦੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੀ ਲੇਖਕ ਹੈ - ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਵੀ ਵੀ।" <ref>[http://thebestamericanpoetry.typepad.com/the_best_american_poetry/2009/04/ed-.html ''The Washington Post'' > ''Poet’s Choice'' > By Robert Pinsky > Sunday, July 16, 2006]</ref> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨੀ ਹੈਦੀ ਓਗ੍ਰੋਡਨੇਕ ਵਿਚ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, “ਉਹ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 1998 ਵਿਚ ਉਸਨੇ ਸੀ.ਯੂ.ਐਨ.ਵਾਈ. ਵਿਖੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਲੈਸਬੀਅਨ ਅਤੇ ਗੇਅ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਿਚ ਵਿਜ਼ਿਟ ਵਿਦਵਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, 'ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਅਤੇ ਗੇਅ ਅਤੇ ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਵਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।' <ref>{{Cite web |url=http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html |title=PENN State > Pennsylvania Center for the Book > Robin Becker Biography > Prepared by Heidi Ogrodnek, Spring 2005 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2012-08-05 |archive-url=https://archive.today/20120805211427/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html |dead-url=yes }}</ref> == ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਾਰਜ == '''ਵੱਡੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ''' * ''ਦ ਬਲੈਕ ਬੀਅਰ ਇਨਸਾਈਡ ਮੀ'' ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2018. {{ISBN|9780822965244}} , {{OCLC|1007925036}} * ''ਟਾਈਗਰ ਹੀਰੋਨ'', ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, 2014. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822962984|9780822962984]] , {{OCLC|863789745}} * ''ਡੋਮੇਨ ਆਫ਼ ਪਰਫੈਕਟ ਇਫੈਕਸ਼ਨ'', ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 2006. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822959311|9780822959311]] , {{OCLC|836512302}} * ''ਦ ਹੋਰਸ ਫੇਅਰ'', ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, ''.2000''  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822957201|9780822957201]] , {{OCLC|248392704}} * ''ਆਲ-ਅਮੈਰੀਕਨ ਗਰਲ'' ( ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1996) * ਜੀਆਕੋਮਟੀ'ਜ ਡੋਗ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ ਪਿਟਸਬਰਗ ਪ੍ਰੈਸ, 1990 ''.'' [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780822936367|9780822936367]] , {{OCLC|246911199}} * ''ਬੈਕਟਾਲਕ'', ਐਲਿਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ, 1982. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086369|9780914086369]] , {{OCLC|24055332}} * ''ਪਰਸਨਲ ਇਫੈਕਟਸ'' ਐਲਿਸ ਜੇਮਜ਼ ਬੁਕਸ, 1977. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780914086154|9780914086154]] , {{OCLC|2847282}} '''ਚੈਪਬੁੱਕਸ''' * ''ਵੇਨੇਸ਼ੀਅਨ ਬਲੂ'', ਫਰਿਕ ਆਰਟ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ, 2002. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780970342522|9780970342522]] , {{OCLC|51310528}} == ਅਵਾਰਡ == * [[1997]] '': ਵਰਜੀਨੀਆ ਫਾਕਨਰ ਪ੍ਰਾਇਜ਼ ਫਾਰ ਐਕਸਲੈਂਸ ਪ੍ਰੈਰੀ ਸ਼ੂਨਰ'' ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ <ref>{{Cite web |url=http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |title=UNL News Releases: 02/10/98 |access-date=2021-03-03 |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608023427/http://www.unl.edu/ucomm/ucomm/298/21098bnews.html |dead-url=yes }}</ref> * [[1996]] : ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਵਿਤਾ ਲਈ ਲਾਂਬਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੁਰਸਕਾਰ * [[1989]] : ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਡੋਮੈਂਟ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟ - ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਫੈਲੋਸ਼ਿਪ <ref>{{Cite web |url=http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |title=NEA Literature Fellowships > 40 Years of Supporting American Writers |access-date=2021-03-03 |archive-date=2006-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060923033120/http://www.arts.gov/pub/NEA_lit.pdf |dead-url=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਸਰੋਤ == * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/529 ਅਕਾਦਮੀ ਆਫ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਵੀਆਂ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ] * [https://web.archive.org/web/20120216001600/http://www.pabook.libraries.psu.edu/palitmap/bios/Becker__Robin.html ਪੇਨ ਸਟੇਟ> ਪੈਨਸਿਲਵੇਨੀਆ ਸੈਂਟਰ ਬੁੱਕ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ ਜੀਵਨੀ> ਹੇਡੀ ਓਗ੍ਰੋਡਨੇਕ ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ, ਬਸੰਤ 2005] * [http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm ਪੇਨ ਐਨ ਸਟੇਟ ਵਿਭਾਗ ਇੰਗਲਿਸ਼> ਫੈਕਲਟੀ> ਰੋਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611001119/http://english.la.psu.edu/facultystaff/Bio_Becker.htm |date=2009-06-11 }} * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker ਡਬਲਯੂਜੀਬੀਐਚ ਫੋਰਮ ਨੈਟਵਰਕ: ਕਵੀ ਨੂੰ ਮਿਲੋ: ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://www.smith.edu/poetrycenter/poets/rbecker.htm ਸਮਿਥ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਕਵਿਤਾ ਕੇਂਦਰ> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403010756/http://www.smith.edu/poetrycenter/poets/rbecker.htm |date=2012-04-03 }} * [http://catalog.loc.gov/ ਕਾਂਗਰਸ ਓਨਲਾਈਨ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker ਆਡੀਓ: ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906175303/http://forum.wgbh.org/lecture/meet-poet-robin-becker |date=2009-09-06 }} * [http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''ਗੈਰਿਸਨ ਕੈਲੌਰ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦਾ ਅਲਮਾਕ'' > http://writersalmanac.publicradio.org/index.php?date=1997/06/03 ''ਦਿਆਲਤਾ'' > ਰਾਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ> 3 ਜੂਨ, 1997] * [https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/13/AR2006071301064_pf.html ''ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ'' > ''ਕਵੀ ਦੀ ਪਸੰਦ'' > ਰੌਬਰਟ ਪਿੰਸਕੀ ਦੁਆਰਾ> ਐਤਵਾਰ, 16 ਜੁਲਾਈ, 2006] * [http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html ''ਏ ਜੀ ਐਨ ਆਈ ਓਨਲਾਈਨ'' : ''ਪਹਿਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ'' > ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100124161020/http://web.bu.edu/agni/poetry/print/2002/56-becker.html |date=2010-01-24 }} * [http://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ ''ਸਮਾਰਟਿਸ਼ ਪੇਜ਼'' > ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੇ ''ਪਰਫੈਕਟ ਐਫਮੇਨ ਦੀ ਡੋਮੇਨ ਦੀ ਮਾਰੀਆਨ ਕੋਟੁਗਨੋ ਦੁਆਰਾ ਸਮੀਖਿਆ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202191633/https://www.smartishpace.com/reviews/domain_of_perfect_affection/ |date=2020-12-02 }} * [http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php ''ਕਵਿਤਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ'' > ਕਾਰਕੁਨ ਅਤੇ ਮਾਲੀ: ਮੈਕਸੀਨ ਕੁਮਿਨ ਦੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ 'ਤੇ ''> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸਮੀਖਿਆ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221232533/http://poems.com/special_features/prose/essay_becker.php |date=2012-02-21 }} * [http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html ''ਦ ਅਮੈਰੀਕਨ ਕਵਿਤਾ ਸਮੀਖਿਆ> 'ਡੇਵਿਡ ਫੇਰੀ ਦੇ ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਕ ਸਮੀਖਿਆ''' ਵਰਜਿਲ ਦਾ ਜਾਰਜੀਕਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222003015/http://www.aprweb.org/issues/nov06/becker.html |date=2008-12-22 }} * [http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 ਪਿਟਸਬਰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪ੍ਰੈਸ> ਰੌਬਿਨ ਬੇਕਰ> ''ਪਰਫੈਕਟ ਐਫੇਕਸ਼ਨ ਪੇਜ ਦਾ ਡੋਮੇਨ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501083153/http://www.upress.pitt.edu/BookDetails.aspx?bookId=35831 |date=2017-05-01 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀ ਕਵੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1951]] 29dkmstdwmpf0a051q6ajmpb2xscnwg 0 140585 841201 603196 2026-06-20T04:56:07Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841201 wikitext text/x-wiki '''ਰਹੋਨਾ ਕੈਮਰਨ''' (ਜਨਮ 27 ਸਤੰਬਰ 1965) ਇੱਕ ਸਕਾਟਿਸ਼ [[ਕਮੇਡੀਅਨ]], ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸਟੈਂਡ-ਅੱਪ ਕਾਮੇਡੀ ਸਰਕਟ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਸੀ। == ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕਰੀਅਰ == 1992 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ''ਸੋ ਯੂ ਥਿੰਕ ਯੂ ਆਰ ਫਨੀ'' ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|title=Rhona Cameron – 1992 {{!}} So You Think You're Funny?|website=soyouthinkyourfunny.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020002152/http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|archive-date=20 October 2011|access-date=2015-08-03}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਈ.ਟੀ.ਵੀ. ਗੇਮ ਸ਼ੋਅ ''ਰਸ਼ੀਅਨ ਰੂਲੇਟ'' ਅਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਟੂ ਸ਼ੋਅ ''ਗੇਅਟਾਈਮ ਟੀਵੀ'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |url=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/628112 |title=BFI database: GAYTIME TV &#91;08/06/99&#93; |access-date=2012-07-11 |archive-date=2012-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121022093103/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/628112 |url-status=dead }}</ref> ਕੈਮਰਨ ਨੇ ''ਰਹੋਨਾ'' ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ ਲਿੰਡਾ ਗਿਬਸਨ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ''ਰਹੋਨਾ'' ਇੱਕ [[ਸਿਟਕਾਮ]] ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੈਮਰੌਨ ਨੂੰ ਰੋਨਾ ਕੈਂਪਬੈਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲੈਸਬੀਅਨ ਸਕਾਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਮ ਦੋਸਤਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਛੇ-ਐਪੀਸੋਡ ਲੜੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜੋ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.2 'ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2000 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/comedy/rhona/|title=Rhona|website=BBC Comedy|publisher=BBC|access-date=1 March 2010}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0254043/episodes|title=Episode list for "Rhona" (2000)|website=The Internet Movie Database|publisher=IMDb.com|access-date=1 March 2010}}</ref> ਕੈਮਰਨ 'ਆਈ ਐਮ ਏ ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀ...ਗੇੱਟ ਮੀ ਆਉਟ ਆਫ ਹੇਅਰ' ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਸੀ। ਜੂਨ 2009 ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ, [[ਸੁਰਨ ਡਿਕਸਨ]] ਨਾਲ ''ਸੇਲਿਬ੍ਰਿਟੀ ਵਾਈਫ ਸਵੈਪ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref> [[Edinburgh Evening News]] - [http://edinburghnews.scotsman.com/topstories/Comic-Rhona-Cameron-to-tie.5151986.jp Comic Rhona Cameron to tie knot with partner in Edinburgh]</ref> ਉਹ ਚੈਨਲ 4 ਸੀਰੀਜ਼ ''ਫਾਈਂਡ ਇਟ, ਫਿਕਸ ਇਟ, ਫਲੌਗ ਇਟ'' ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite tweet|author=Excellent Talent|user=excellenttalent|number=776043121926926336|date=14 September 2016|title=Find it, Fix it, Flog it is back on @Channel4 this Monday. Voiced by Excellent's own @therhonacameron #voiceover|accessdate=19 September 2020}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਜੀ.ਬੀ. ਨਿਊਜ਼ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪ੍ਰੀਵਿਊ ਸ਼ੋਅ ''ਹੈੱਡਲਾਈਨਰਜ਼'' ਵਿੱਚ ਕਈ ਕਾਮੇਡੀਅਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.chortle.co.uk/news/2022/01/21/50022/revealed-the-comedians-signed-up-to-gb-news|title=GB News reveals line-up of comedians for its newspaper preview show : News 2022 : Chortle : The UK Comedy Guide|last=Bennett|first=Steve|website=www.chortle.co.uk|language=en|access-date=2022-01-21}}</ref> == ਲਿਖਣਾ == ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਵਲ ''ਦ ਨੇਕਡ ਡਰਿੰਕਿੰਗ ਕਲੱਬ'' 2007 ਵਿੱਚ ਏਬਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|title=Rhona Cameron – 1992 {{!}} So You Think You're Funny?|website=soyouthinkyourfunny.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020002152/http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|archive-date=20 October 2011|access-date=2015-08-03}}</ref> == ਹੋਰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ == ਰਹੋਨਾ ''ਦ ਰੌਕੀ ਹੌਰਰ'' ਸ਼ੋਅ ਯੂਕੇ ਟੂਰ 2003 ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਮਹਿਲਾ ਕਥਾਵਾਚਕ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web|url=http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|title=Rhona Cameron – 1992 {{!}} So You Think You're Funny?|website=soyouthinkyourfunny.co.uk|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020002152/http://soyouthinkyourfunny.co.uk/past-winners/winners/rhona-cameron-1992|archive-date=20 October 2011|access-date=2015-08-03}}</ref> ਉਹ ਲਿਲੀ ਸੇਵੇਜ ਦੀ ਬਲੈਂਕੇਟੀ ਬਲੈਂਕ 'ਤੇ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਕੈਮਰਨ ਦਾ ਜਨਮ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਮਾਂ (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੈਮਰਨ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੀ ਹੈ) ਉੱਤਰੀ ਸ਼ੀਲਡਸ ਤੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਦ ਲੈਣ ਦੇ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਿਤਾ ਨੂੰ "ਅਣਜਾਣ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2007/aug/11/familyandrelationships.family|title=My name and other secrets|date=11 August 2007|work=The Guardian|access-date=12 May 2011|publisher=Guardian News and Media Limited|location=London|at=para. 1}}</ref> ਉਸਨੇ ਮਸਲਬਰਗ ਗ੍ਰਾਮਰ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.heraldscotland.com/news/12760863.rhona-cameron-had-a-drunken-misspent-youth-would-it-all-have-been-different-if-shed-gone-to-art-school/|title=Rhona Cameron had a drunken, misspent youth. Would it all have been different if she'd gone to art school?|website=HeraldScotland|language=en|access-date=6 February 2021}}</ref> ਕੈਮਰਨ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਾਮੇਡੀਅਨ ਸੂ ਪਰਕਿਨਸ ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਲਿੰਡਾ ਗਿਬਸਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/comedy/rhona/|title=Rhona|access-date=2015-08-03}}</ref> == ਸਰਗਰਮੀ == ਕੈਮਰਨ ਐਲ.ਜੀ.ਬੀ.ਟੀ. ਯੂਥ ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਡ ਲੰਡਨ<ref>{{Cite web|url=https://www.speakersassociates.com/speakers/Rhona-Cameron/|title=Book Rhona Cameron, comedian and presenter|access-date=2015-08-03|archive-date=2018-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928083035/https://www.speakersassociates.com/speakers/Rhona-Cameron|dead-url=yes}}</ref> (ਯੂ.ਕੇ. ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ [[ਲੈਸਬੀਅਨ]], [[ਗੇਅ]], [[ਦੁਲਿੰਗਕਤਾ|ਲਿੰਗੀ]] ਅਤੇ [[ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ|ਟ੍ਰਾਂਸਜੈਂਡਰ]] ਪ੍ਰਾਈਡ ਈਵੈਂਟ) ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ [[ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲਿਸਟ ਪਾਰਟੀ|ਸਕਾਟਿਸ਼ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਟੀ]] ਅਤੇ 'ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕੇਸ' ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2015/jul/22/scotland-gay-rights-lgbt-discrimination|title=Scotland once led the way on gay rights. What's gone wrong? {{!}} Rhona Cameron|website=the Guardian|access-date=2015-08-03}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0131709|Rhona Cameron}} * [http://www.chortle.co.uk/comics/r/188/rhona_cameron ਰੋਨਾ ਕੈਮਰਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਚੋਰਟਲ, ਟੂਰ ਮਿਤੀਆਂ ਸਮੇਤ] * [http://www.edcomfest.com/shows/rhona_cameron ਏਡਿਨਬਰਗ ਕਾਮੇਡੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਰੋਨਾ ਕੈਮਰਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180125052003/http://www.edcomfest.com/shows/rhona_cameron |date=2018-01-25 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1965]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲੈਸਬੀਅਨ ਕਲਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਹਿਲਾ ਹਫ਼ਤਾ 2022 ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਲੇਖ]] 256oqkodx94z2ljba3qsaj5c04cac0n 0 141014 841197 835529 2026-06-20T03:04:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841197 wikitext text/x-wiki '''ਮੋਬੀਨ ਅਜ਼ਹਰ''' (ਜਨਮ 1980) ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://rts.org.uk/education-training/journalism-masterclass-mobeen-azhar|title=Journalism Masterclass with Mobeen Azhar|date=2020-11-12|website=Royal Television Society|language=en|access-date=2021-05-04|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402034818/https://rts.org.uk/education-training/journalism-masterclass-mobeen-azhar|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਸਲ ਅਪਰਾਧ, ਕੱਟੜਵਾਦ, ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਲਈ ਖੋਜੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਨ, ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਟੂ ਅਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਥ੍ਰੀ ਲਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਪੇਸ਼ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਯਮਤ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈਟਵਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/4xxS3rfcbB1rj3dw5ryw434/mobeen-azhar|title=BBC Asian Network - Group Chat - Mobeen Azhar|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> 2017 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਲੜੀ ''ਮੁਸਲਿਮਜ ਲਾਇਕ ਅਸ'' <ref>{{Cite web|url=https://www.bafta.org/television/reality-constructed-factual|title=Reality & Constructed Factual - MUSLIMS LIKE US|date=2017-04-11|website=www.bafta.org|language=en|access-date=2021-05-03|archive-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306044738/https://www.bafta.org/television/reality-constructed-factual|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਾਫਟਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਹੋਮਟਾਊਨ: ਏ ਕਿਲਿੰਗ'' ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਰਾਇਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://rts.org.uk/article/winners-rts-programme-awards-2020-announced|title=Winners of the RTS Programme Awards 2020 announced|date=2020-03-17|website=Royal Television Society|language=en|access-date=2021-05-03}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨਵੇਂ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਥ੍ਰੀ ਸ਼ੋਅ ''ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਅਨਡਰੈਸਡ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/latestnews/2019/plastic-surgery-undressed|title=Vogue Williams and Mobeen Azhar present BBC Three's Plastic Surgery Undressed|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-03}}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਜ਼ਹਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਯੌਰਕਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਏਸ਼ੀਅਨ ਪਿਛੋਕੜ ਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਬੱਸ ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸਨ,<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/6rcJPc7yvWCc909G2M022W/mobeen-azhar|title=BBC Asian Network - Mobeen Azhar - Mobeen Azhar|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜ਼ਹਰ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/6rcJPc7yvWCc909G2M022W/mobeen-azhar|title=BBC Asian Network - Mobeen Azhar - Mobeen Azhar|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਪਸ ਪਰਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/bbcthree/article/d991061e-1634-4380-8320-dbd022ea0fb4|title=Behind the lens: Mobeen Azhar|date=2016-02-03|website=BBC Three|language=en-GB|access-date=2021-05-04}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == 2012 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਇੱਕ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਪਨੋਰਮਾ ਸਪੈਸ਼ਲ, ''ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਡਰੋਨ ਵਾਰ'' ਲਈ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਵਜ਼ੀਰਿਸਤਾਨ ਤੋਂ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01pcyfc|title=BBC One - Panorama, the Secret Drone War|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/bbcthree/article/d991061e-1634-4380-8320-dbd022ea0fb4|title=Behind the lens: Mobeen Azhar|date=2016-02-03|website=BBC Three|language=en-GB|access-date=2021-05-04}}</ref> ਅਗਸਤ 2013 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਵਰਲਡ ਸਰਵਿਸ ਅਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਰੇਡੀਓ 4 'ਤੇ ਉਸਨੇ ''ਅਸਾਈਨਮੈਂਟ:ਇਨਸਾਇਡ ਗੇਅ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਗੇਅ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/mediacentre/proginfo/2013/35/assignment|title=Assignment: Inside Gay Pakistan|website=www.bbc.com|access-date=2021-05-04}}</ref> ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਪ੍ਰਿੰਸ]] ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2015 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.ਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਹੰਟਿੰਗ ਫਾਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਵਾਲਟ''<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p02m3sfd#:~:text=Hunting%20for%20Prince%27s%20Vault,-The%20Documentary&text=Mobeen%20Azhar%20travels%20to%20Minneapolis,tracks%20from%20Prince%27s%20legendary%20vault.|title=BBC World Service - the Documentary, Hunting for Prince's Vault|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/magazine-31962180|title=Hunting for Prince's vault|date=2015-03-20|work=BBC News|access-date=2021-05-04|language=en-GB}}</ref> ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤੰਬਰ 2016 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਿਤਾਬ ''ਪ੍ਰਿੰਸ ਸਟੋਰੀਜ਼ ਫਰੌਮ ਦਾ ਪਰਪਲ ਅੰਡਰਗਰਾਊਂਡ: 1958-2016'' ਵੇਲਬੇਕ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite magazine|last=Azhar|first=Mobeen|date=2016-04-22|title='Hunting for Prince's Vault' Creator on Music Yet to Come|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/hunting-for-princes-vault-creator-on-the-purple-music-yet-to-come-228062/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.waterstones.com/book/prince-stories-from-the-purple-underground/mobeen-azhar/9781780978918|title=Prince: Stories from the Purple Underground by Mobeen Azhar {{!}} Waterstones|website=www.waterstones.com|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> 2016 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਪੈਨੋਰਮਾ ਲਈ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕਰਾਚੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ "ਤਾਲਿਬਾਨ ਹੰਟਰਜ" ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਲਿਸ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06qzrfy|title=BBC One - Panorama, the Taliban Hunters|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਲਿਬਾਨ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/KrmPM2YyMgBFrpp36FPkVQ/5-things-you-need-to-know-about-mobeen|title=BBC Asian Network - Mobeen Azhar - 5 Things You Need to Know About Mobeen!|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> ਫ਼ਰਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ.ਥ੍ਰੀ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ''ਵੈਬਕੈਮ ਬੁਆਏਜ਼'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਔਨਲਾਈਨ ਸੈਕਸ ਸ਼ੋਅ ਕਰ ਕੇ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06z68z9|title=BBC Three - Webcam Boys|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦ ਸ਼ੈਟੈਨਿਕ ''ਵਰਸਜ਼: 30 ਈਅਰਜ਼ ਆਨ,''<ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/tv-and-radio/2019/mar/03/the-satanic-verses-thirty-years-on-this-time-with-alan-partridge-warren-storyville-cutting-season|title=The week in TV: The Satanic Verses: 30 Years On; This Time With Alan Partridge and more|date=2019-03-03|website=The Guardian|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ''ਏ ਬਲੈਕ ਐਂਡ ਵ੍ਹਾਈਟ ਕਿਲਿੰਗ: ਦ ਕੇਸ ਦੇਟ ਸ਼ੋਕ ਅਮਰੀਕਨ'' ਏ<ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv-programme/e/jkr54c/a-black-and-white-killing-the-case-that-shook-america--series-1-episode-1/|title=A Black and White Killing: The Case That Shook America - S1 - Episode 1|website=Radio Times|language=en|access-date=2021-05-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਹੋਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://images.dawn.com/news/1183104|title=This documentary takes us inside Pakistan's retirement home for trans people|last=Images Staff|date=2019-06-26|website=Images|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ''ਹੋਮਟਾਊਨ: ਏ ਕਿਲਿੰਗ'', 2017 ਵਿੱਚ ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਵਿੱਚ ਯਾਸਰ ਯਾਕੂਬ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/mediacentre/proginfo/2020/10/hometown-a-killing|title=Hometown: A Killing|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Citation|title=Hometown: A Killing|url=https://www.bbc.co.uk/iplayer/episodes/p07bn33z/hometown-a-killing|language=en-GB|access-date=2021-05-04}}</ref> ਯਾਸਰ ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮੁਹੰਮਦ ਯਾਕੂਬ, ਜੋ ਇਸ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ, ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ "ਕਲੰਕ" ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.examinerlive.co.uk/news/west-yorkshire-news/yassars-dads-fury-over-bbc-16474017|title=Yassar's dad's fury over BBC documentary which 'smears' him as drug dealer|last=Sutcliffe|first=Robert|date=2019-06-23|website=YorkshireLive|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ਹਡਰਸਫੀਲਡ ਦੇ ਐਮਪੀ ਬੈਰੀ ਸ਼ੀਰਮੈਨ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਸਬੇ ਨੂੰ "ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਕੇਂਦਰ" ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.examinerlive.co.uk/news/west-yorkshire-news/barry-sheerman-slams-bbcs-hometown-16495210|title=MP Barry Sheerman slams BBC's Hometown for hotbed of violence portrayal|last=Ankers|first=Wayne|date=2019-06-27|website=YorkshireLive|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ਦਸਤਾਵੇਜ਼-ਸੀਰੀਜ਼ ਨੇ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ।<ref>{{Cite web|url=https://www.examinerlive.co.uk/news/west-yorkshire-news/people-bbcs-hometown-documentary-now-19976879|title=Where the people from Hometown are now - from jail time to fleeing the UK|last=Finnegan|first=Stephanie|date=2021-03-06|website=YorkshireLive|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rts.org.uk/article/winners-rts-programme-awards-2020-announced|title=Winners of the RTS Programme Awards 2020 announced|date=2020-03-17|website=Royal Television Society|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.televisual.com/news/2020-grierson-award-winners-announced/|title=2020 Grierson Award winners announced|last=televisual.com|date=2020-11-13|website=Televisual|access-date=2021-05-04}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ ਅਜ਼ਹਰ ਵੋਗ ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨਾਲ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਥ੍ਰੀ ਸ਼ੋਅ ''ਪਲਾਸਟਿਕ ਸਰਜਰੀ ਅਨਡਰੈਸਡ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰ ਬਣ ਗਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://metro.co.uk/2019/11/01/discuss-plastic-surgery-tv-right-way-caroline-flack-take-note-11025009/|title=BBC Three announces cosmetic surgery show Plastic Surgery Undressed|last=Deen|first=Sarah|date=1 November 2019|work=Metro UK}}</ref> ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਦੋ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਦ ਬੈਟਲ ਫਾਰ ਬ੍ਰਿਟਨੀ: ਫੈਨ, ਕੈਸ਼, ਐਂਡ ਏ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰਸ਼ਿਪ'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਅਤੇ ਲੁਈਸਿਆਨਾ ਤੋਂ #ਫ੍ਰੀਬ੍ਰਿਟਨੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ, ਜੋ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗੀਤ ਸਟਾਰ [[ਬ੍ਰਿਟਨੀ ਸਪੀਅਰਸ]] ਨੂੰ "ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਰਚੁਅਲ ਕੈਦੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। "ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਰਸ਼ਿਪ ਦੁਆਰਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/documentaries/britney-spears-bbc-two-documentary-release-date/|title=The Battle for Britney: Fans, Cash and a Conservatorship release date|website=Radio Times|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/tv/documentaries/britney-bbc-two-mobeen-azhar/|title=Mobeen Azhar reveals what makes BBC's Battle for Britney documentary different: 'You don't have this level of depth in the other docs I've seen'|website=Radio Times|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2021/05/01/battle-for-britney-everything-we-learned-from-bbc-britney-spears-doc-14504549/|title=The Battle For Britney: Everything we learned from Britney Spears documentary|last=Griffin|first=Louise|date=2021-05-01|website=Metro|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ਸਪੀਅਰਜ਼ ਨੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ "ਪਖੰਡੀ" ਦੱਸਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-gb/entertainment/celebrity/britney-spears-hits-out-at-hypocritical-bbc-documentary/ar-BB1glZVy|title=Britney Spears hits out at 'hypocritical' BBC documentary|website=www.msn.com|access-date=2021-05-04}}</ref> ਮਈ 2021 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਸੀਰੀਜ਼ ''ਸਕੈਮ ਸਿਟੀ: ਮਨੀ, ਮੇਹੇਮ ਐਂਡ ਮਾਸੇਰਾਟਿਸ'', [[ਇੰਸਟਾਗਰਾਮ|ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ]] ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਸਕੀਮਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p09hbsct|title=BBC Three - Scam City: Money, Mayhem and Maseratis, Series 1, Free Cash|website=BBC|language=en-GB|access-date=2022-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p09hbmxw|title=BBC Three - Scam City: Money, Mayhem and Maseratis|website=BBC|language=en-GB|access-date=2022-03-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.radiotimes.com/programme/b-manu3u/scam-city-money-mayhem-and-maseratis-season-1/|title=Scam City: Money, Mayhem and Maseratis Season 1|website=Radio Times|language=en|access-date=2022-03-15}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿਲਰ ਬਰੂਸ ਮੈਕਆਰਥਰ ਦੇ ਕੇਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਥ੍ਰੀ ਚੈਨਲ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੇ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ-ਅਪਰਾਧ ਲੜੀ ''ਸੈਂਟਾ ਕਲਾਜ਼ ਦ ਸੀਰੀਅਲ ਕਿਲਰ'' ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ।<ref>{{Cite web|url=https://metro.co.uk/2021/12/21/rupauls-drag-race-uk-versus-the-world-set-to-launch-on-bbc-three-15803656/|title=RuPaul's Drag Race UK Versus The World confirmed for epic BBC Three launch|last=Akinwumi|first=Stella|date=2021-12-21|website=Metro|language=en|access-date=2021-12-22}}</ref> ਇਸ ਲੜੀ ਨੂੰ ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਨਸਲ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਲਿੰਗਕਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰੇਗੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.televisual.com/news/bbc3-orders-three-for-linear-relaunch/|title=BBC3 orders three for linear relaunch|last=televisual.com|date=2021-12-21|website=Televisual|access-date=2021-12-22}}</ref> ਅਜ਼ਹਰ ਨੂੰ 2022 ਐਡਿਨਬਰਗ ਟੀਵੀ ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਫੂਆ ਹਰਸ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਮਾਰਚ 2022 ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਚੇਅਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/03/british-broadcaster-journalist-tv-presenter-afua-hirsch-named-edinburgh-tv-festival-advisory-chair-1234964722/|title=British Broadcaster, Journalist & TV Presenter Afua Hirsch Named Edinburgh TV Festival Advisory Chair|last=Goldbart|first=Max|date=2022-03-01|website=Deadline|language=en-US|access-date=2022-03-15}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਮਈ 2017 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਦੀ ਲੜੀ ''ਮੁਸਲਿਮਜ ਲਾਈਕ ਅਸ'' ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਫਟਾ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bafta.org/media-centre/transcripts/muslims-like-us-winners-acceptance-speech-reality-and-constructed-factual|title=Muslims Like Us - Winners' acceptance speech, Reality and Constructed Factual, Virgin TV British Academy Television Awards in 2017|date=2017-05-14|website=www.bafta.org|language=en|access-date=2021-05-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bafta.org/television/reality-constructed-factual|title=Reality & Constructed Factual - MUSLIMS LIKE US|date=2017-04-11|website=www.bafta.org|language=en|access-date=2021-12-22|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402034818/https://www.bafta.org/television/reality-constructed-factual|url-status=dead}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਏਸ਼ੀਅਨ ਨੈੱਟਵਰਕ ਉੱਤੇ ਅਜ਼ਹਰ ਦੇ ਸ਼ੋਅ ਨੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮੀਡੀਆ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਰੇਡੀਓ ਸ਼ੋਅ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.asianmediaawards.com/mobeen-azhars-late-night-discussion-wins-best-radio-show/|title=Mobeen Azhar's Late Night Discussion Wins Best Radio Show|date=2018-11-07|website=Asian Media Awards|language=en-GB|access-date=2021-12-22}}</ref> ਜੂਨ 2019 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਰੇਡੀਓ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਦ ਡਾਨ ਆਫ਼ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਜੇਹਾਦ'' ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਸੈਂਡਫੋਰਡ ਸੇਂਟ ਮਾਰਟਿਨ ਜਰਨਲਿਜ਼ਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2019/14-june/news/uk/jihadi-investigation-wins-first-sandford-journalism-award|title=Jihadi investigation wins first Sandford journalism award|website=www.churchtimes.co.uk|access-date=2021-12-22}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ''ਹੋਮਟਾਊਨ: ਏ ਕਿਲਿੰਗ'' ਲਈ ਰਾਇਲ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦਾ 'ਪ੍ਰੇਜ਼ੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਈਅਰ' ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://rts.org.uk/article/winners-rts-programme-awards-2020-announced|title=Winners of the RTS Programme Awards 2020 announced|date=2020-03-17|website=Royal Television Society|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੜੀ ਲਈ ਗਰੀਅਰਸਨ ਅਵਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 'ਸਰਬੋਤਮ ਪੇਸ਼ਕਾਰ' ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://www.televisual.com/news/2020-grierson-award-winners-announced/|title=2020 Grierson Award winners announced|last=televisual.com|date=2020-11-13|website=Televisual|access-date=2021-05-04}}</ref> ਅਜ਼ਹਰ ਨੇ ''ਪੈਨੋਰਮਾ: ਦ ਸੀਕਰੇਟ ਡਰੋਨ ਵਾਰ'' ਲਈ ਐਮਨੇਸਟੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bustle.com/p/who-is-mobeen-azhar-the-award-winning-documentarian-returns-home-for-his-new-bbc3-show-18167850|title=Who is Mobeen Azhar? The Award-Winning Documentarian Returns Home For His New BBC3 Show|website=Bustle|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਬੀ.ਬੀ.ਸੀ. ਰੇਡੀਓ 4 ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ''ਫਤਵਾ'' ਲਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ''ਇਨਸਾਈਡ ਗੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ'' ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰੈਸ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਮਜ਼ਦ ਲਈ ਵੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/article/30-lgbt-people-places-and-things-you-need-to-know-mobeen-azhar/11830/|title=30 LGBT people, places and things you need to know: Mobeen Azhar|date=2016-08-18|website=Attitude.co.uk|language=en|access-date=2021-12-22}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m0002blh|title=BBC Radio 4 - Fatwa|website=BBC|language=en-GB|access-date=2021-12-22}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਅਜ਼ਹਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ [[ਗੇਅ]] ਹੈ<ref>{{Cite web|url=http://attitude.co.uk/article/30-lgbt-people-places-and-things-you-need-to-know-mobeen-azhar/11830/|title=30 LGBT people, places and things you need to know: Mobeen Azhar|date=2016-08-18|website=Attitude.co.uk|language=en|access-date=2021-05-04}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਅਤੇ ਇੱਕ [[ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹੈ। ਉਹ ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਪ੍ਰਿੰਸ]] ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.pri.org/stories/2015-03-19/how-prince-changed-one-bbc-reporters-life-ever|title=How Prince changed one BBC reporter's life forever|website=The World from PRX|language=en|access-date=2021-05-04|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123133812/https://www.pri.org/stories/2015-03-19/how-prince-changed-one-bbc-reporters-life-ever|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/KrmPM2YyMgBFrpp36FPkVQ/5-things-you-need-to-know-about-mobeen|title=BBC Asian Network - Mobeen Azhar - 5 Things You Need to Know About Mobeen!|website=www.bbc.co.uk|access-date=2021-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/culture/article/20200923-is-princes-sign-o-the-times-the-greatest-album-of-all-time|title=Is Prince's Sign O' The Times the greatest album of all time?|last=Azhar|first=Mobeen|website=www.bbc.com|language=en|access-date=2021-05-04}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.mobeenazhar.co.uk/ ਮੋਬੀਨ ਅਜ਼ਹਰ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਐਲਜੀਬੀਟੀ ਪੱਤਰਕਾਰ]] fqgztmo5usz0p1b7yd6ekpndcanoej5 0 141094 841154 804772 2026-06-19T17:29:18Z Muskan1903 60003 ਫਰਮਾ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ 841154 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ | birth_date = 1830 | death_date = 1885 | occupation = ਗੱਦ ਲੇਖਕ, ਸਿੱਖਿਆਵਿਦ | notable_works = ਸ਼ੇਖ਼ ਚਿੱਲੀ ਦੀ ਕਥਾ }} '''ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ''' (1830-1885) ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕਕਾਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸੇਸ਼ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। == ਜਨਮ == ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1830 ਈ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ [[ਬਹਿਰਾਮਪੁਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਬਾਬਾ ਛਾਂਗਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਕਸ਼ਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। == ਸਿੱਖਿਆ == ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]], [[ਉ੍ਰਦੂ|ਉਰਦੂ]], ਅਤੇ [[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਗਿਆਨ ਸੀ। == ਕੰਮ == ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਪੁਰੀ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਧੋਪੁਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆ ਲਈ ਦੋ ਮੁਫਤ ਸਕੂਲ ਖੋਲੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਕੀਤੇ। ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਹੰਟਰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਮੋਰੈੰਡਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਰਚਨਾਵਾਂ 1.ਵਿੱਦਿਆ ਰਤਨਾਕਰ 2.ਅਨੇਕ ਦਰਸ਼ਨ 3.ਚਿਤਰਾਵਲੀ 4.ਪਿੰਗਲ ਮੰਜਰੀ 5.ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਾਰਤਕਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1830]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1885]] 8591e3p8u6fp04dcpsf6fbgryal82kh 0 142624 841179 818911 2026-06-20T00:45:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841179 wikitext text/x-wiki '''ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ''' ਇੱਕ [[ਵੇਲਜ਼|ਵੈਲਸ਼]] [[ਗੇਅ]] ਪੁਰਸ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 2005 ਵਿੱਚ [[ਕਾਰਡਿਫ਼|ਕਾਰਡਿਫ]] ਮਾਰਡੀ ਗ੍ਰਾਸ (ਗੇਅ ਪ੍ਰਾਈਡ) ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਥਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਹੀਟ ਦੇ ਜੇਤੂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ [[ਗੇਅ]] ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਹੀਟ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ [[ਵੇਲਜ਼]] - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ [[ਵੇਲਜ਼|ਸਿਮਰੂ]] ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਜੇਤਾ ਕੋਲ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਯੂਰਪ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ [[ਵੇਲਜ਼]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਜੋਨਸ ਨੇ [[ਅਮਸਤੱਰਦਮ|ਐਮਸਟਰਡਮ]], [[ਨੀਦਰਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੇਲਜ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। 2007 ਤੋਂ ਵਿਜੇਤਾ [[ਹਾਲੀਵੁੱਡ]], ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੀ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੇਗਾ। ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ [[ਵੇਲਜ਼]] - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ [[ਵੇਲਜ਼|ਸਿਮਰੂ]] ਮੁਕਾਬਲਾ 2006, 2 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜੇਤੂ ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਜੋਨਸ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਜਨਮ 30 ਮਈ 1988 ਨੂੰ ਸਵਾਨਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਕਰੀਅਰ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। == ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਫਾਈਨਲ 2006 == ਕਾਰਡਿਫ, ਵੇਲਜ਼ {| class="wikitable" !ਸਥਿਤੀ ! ਡੈਲੀਗੇਟ ! ਸ਼ਹਿਰ |- |- | ਪਹਿਲੀ | ਕ੍ਰਿਸ ਜੋਨਸ | |- | ਦੂਜੀ | ਡੈਨ ਕਲੇਗ | |- | ਤੀਜੀ | ਸੈਮ ਜੋਨਸ |- | ਚੌਥੀ | ਰਾਬਰਟ ਕੁੱਕ/ਹੈਰੀ ਡੀਊ |- |} == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਮਾਊਂਟ ਗੇਅ ਵਰਲਡ == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.misterwales.co.uk/ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਵੇਲਜ਼ - ਮਿਸਟਰ ਹੋਵ ਸਿਮਰੂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230204164418/http://www.misterwales.co.uk/ |date=2023-02-04 }} * [http://www.mrgayeurope.com ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਯੂਰਪ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080207195609/http://www.mrgayeurope.com/ |date=2008-02-07 }} * [https://web.archive.org/web/20050724020918/http://www.mrgaycompetition.com/ ਮਿਸਟਰ ਗੇਅ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] c0nfqsz401p1q4ond5pjs5xv2d67mo7 0 144320 841193 753635 2026-06-20T02:31:38Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841193 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ | native_name = मैत्रेयी पुष्पा | image = Maitreyi-Pushpa.jpg | image_size = 200px | caption = ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ ਆਪਣੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ 'ਚ | occupation = [[ਨਾਵਲਕਾਰ]] | birth_date = {{birth date and age|1944|11|30|df=y}} | birth_place = [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]], ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ | genre = ਗਲਪ; ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸਾਹਿਤ | period = 20ਵੀ ਸਦੀ | notableworks = ''ਚਾਕ''; ''ਅਲਮਾ ਕਬੂਤਰੀ'' |awards = ਸਾਰਕ ਸਾਹਿਤ ਅਵਾਰਡ }} '''ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ''' ( [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] : मैत्रेयी पुष्पा; ਜਨਮ 30 ਨਵੰਬਰ 1944), ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਗਲਪ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਲੇਖਿਕਾ, ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ ਦੇ 10 ਨਾਵਲ ਅਤੇ ਸੱਤ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹਨ।<ref name="Publications by Maitreyi Pushpa">{{Cite web|url=http://worldcat.org/identities/lccn-n88-161398|title=Publications by Maitreyi Pushpa|publisher=World Catalogue|access-date=2022-08-31|archive-date=2022-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831032946/http://worldcat.org/identities/lccn-n88-161398/|url-status=dead}}</ref><ref name="Author Profile of Maitreyi Pushpa">{{Cite web|url=http://www.womenswriting.com/WomensWriting/AuthorProfileDetail.asp?AuthorID=8|title=Author Profile of Maitreyi Pushpa|publisher=Women’s writing|archive-url=https://archive.today/20130209085009/http://www.womenswriting.com/WomensWriting/AuthorProfileDetail.asp?AuthorID=8|archive-date=9 February 2013}}</ref><ref name="The making of a rebel">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2006/11/16/stories/2006111600770300.htm|title=The making of a rebel|date=2006-11-16|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110810134223/http://www.hindu.com/mp/2006/11/16/stories/2006111600770300.htm|archive-date=2011-08-10}}</ref> ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਜੂਦਾ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਿਖਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਸਵਾਲ ਕਰਨ, ਦਲੇਰਤਾ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਰੁਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Maitreyi Pushpa">{{Cite web|url=http://www.in.com/maitreyi-pushpa/profile-181313.html|title=Untold Story of a Rural Woman|publisher=In.Com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154639/http://www.in.com/maitreyi-pushpa/profile-181313.html|archive-date=2015-04-02}}</ref> <ref name="Women Writers celebrate International Women’s Day">{{Cite web|url=http://www.indiaedunews.net/Delhi/Women_writers_celebrate_International_Women%27s_Day_at_IGNOU_10910/|title=Women Writers celebrate International Women's Day|publisher=Indiaedunews|access-date=2022-08-31|archive-date=2010-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20100315011222/http://indiaedunews.net/Delhi/Women_writers_celebrate_International_Women%27s_Day_at_IGNOU_10910/|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਆਪਣੇ [[ਚਾਕ (ਨਾਵਲ)|ਚਾਕ]], ਅਲਮਾ ਕਬੂਤਰੀ, <ref name="Polls have no impact on the miseries of nomadic people">{{Cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=753849|title=Polls have no impact on the miseries of nomadic people|publisher=Outlook India|archive-url=https://archive.today/20130411145226/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=753849|archive-date=11 April 2013|access-date=22 March 2013}}</ref> ਝੂਲਾ ਨਾਟ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ ਨਾਵਲ ਕਸਤੂਰੀ ਕੁੰਡਲ ਬੇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="From the eyes of Eves">{{Cite web|url=http://www.hindu.com/mp/2008/03/08/stories/2008030852360400.htm/|title=FRom the eyes of eves|date=2008-03-08|website=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081008081210/http://www.hindu.com/mp/2008/03/08/stories/2008030852360400.htm|archive-date=2008-10-08}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਅਲੀਗੜ੍ਹ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਿਕੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਨੇੜੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਖਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਸਨੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਕਾਲਜ, ਝਾਂਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ। == ਕਰੀਅਰ == ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ ਨੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਹਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਕਾਲਮ ਲਿਖਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਦਸ ਨਾਵਲ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 29 ਜਨਵਰੀ 2014 <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/aap-government-suggests-activist-maitreyi-pushpa-for-dcw-chiefs-post/448510-3-244.html|title=AAP government suggests activist Maitreyi Pushpa for DCW chief's post|website=ibnlive.in.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202194738/http://ibnlive.in.com/news/aap-government-suggests-activist-maitreyi-pushpa-for-dcw-chiefs-post/448510-3-244.html|archive-date=2 February 2014|access-date=17 January 2022}}</ref> ਦਿੱਲੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। === ਲਿਖਣ ਸ਼ੈਲੀ === ਇੱਕ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੋਣ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। <ref name="Blood and guts">{{Cite web|url=http://www.india-today.com/itoday/19991213/maitreyi.html|title=Blood and guts|publisher=India Today|archive-url=https://web.archive.org/web/20080719032227/http://www.india-today.com/itoday/19991213/maitreyi.html|archive-date=19 July 2008|access-date=11 April 2008}}</ref> == ਚੁਣੀਂਦਾ ਕੰਮ == === ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ === * ''ਚਿਨਹਾਰ'' * ''ਗੋਮਾ ਹੰਸਤੀ ਹੈ'' * ''ਪਿਆਰੀ ਦਾ ਸਪਨਾ'' * ''ਲਾਲਮਨੀਆ'' * ''ਫਾਇਟਰ ਕੀ ਡਾਇਰੀ'' * ''ਸਮਗਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਬ ਤਕ'' * ''੧੦ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਕਹਾਣੀਆਂ'' === ਨਾਵਲ === * ''ਗੁਨਾਹ ਬੇਗੁਨਾਹ'' * ''ਕਹੀ ਇਸੁਰੀ ਫਾਗ'' * ''ਤ੍ਰਿਯਾ ਹਾਥ'' * ''ਬੇਤਾਵਾ ਬੇਹਤੀ ਰਹੀ'' * ''ਇਦੰਨਮੰ'' * ''ਚਾਕ'' * ''ਝੂਲਾ ਨਟ'' * ''ਅਲਮਾ ਕਬੂਤਰੀ'' * ''ਵਿਜ਼ਨ'' * ''ਅਗਨਪਾਖੀ'' * ''ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਨਿਕਲੇ'' === ਸਵੈ-ਜੀਵਨੀ === * ''ਗੁੜੀਆ ਭੀਤਰ ਗੁੜੀਆ'' * ''ਕਸਤੂਰੀ ਕੁੰਡਲ ਬਾਸ'' * ''ਯੇ ਸਫਰ ਥਾ ਕੀ ਮੁਕਾਮ ਥਾ'' === ਡਰਾਮਾ === * ''ਮੰਡਕ੍ਰਾਂਤਾ'' === ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਵਚਨ === * ''ਖੁਲੀ ਖਿੜਕੀਆਂ'' * ''ਸੁਨੋ ਮਾਲਿਕ ਸੁਨੋ'' * ''ਚਰਚਾ ਹਮਾਰਾ'' * ''ਆਵਾਜ਼'' * ''ਤਬਦੀਲ ਨਿਗਾਹੇਂ'' == ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਟੈਲੀਫ਼ਿਲਮ === * "ਵਸੁਮਤੀ ਕੀ ਚਿਠੀ" ਕਹਾਣੀ "ਫੈਸਲਾ" 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ === ਟੈਲੀਸੀਰੀਅਲ === * "ਮੰਡਾ ਹਰ ਯੁਗ ਮੁੱਖ" == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮਾਨਤਾ == [[File:Maitreyi-award.jpg|thumb| 31 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਪੁਸ਼ਪਾ]] * ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲਿਖਤ ਲਈ [[ਸਾਰਕ]] ਸਾਹਿਤ ਪੁਰਸਕਾਰ (2001) <ref name="SAARC Literary Awards">{{Cite web|url=http://foundationsaarcwriters.com/literature/saarc-literary-awards|title=SAARC Literary Awards|publisher=FoundationSAARCwriters|archive-url=https://web.archive.org/web/20130227212818/http://www.foundationsaarcwriters.com/literature/saarc-literary-awards|archive-date=27 February 2013|access-date=22 March 2013}}</ref> * ਵਣਮਾਲੀ ਸਨਮਾਨ (2011) <ref name="Vanmali Samman for Maitreyi Pushpa">{{Cite web|url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20110208/1684878.html|title=Vanmali Samman for Maitreyi Pushpa|publisher=Webindia123|access-date=2022-08-31|archive-date=2022-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831034448/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20110208/1684878.html|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * http://maitreyipushpa.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201019234458/http://maitreyipushpa.com/ |date=2020-10-19 }} * [http://www.jagranjosh.com/current-affairs/वनमाली-सम्मान-2011-के-लिए-मैत्रेयी-पुष्पा-चयनित-1298445345-2 http://www.jagranjosh.com/current-affairs/वनमाली-सम्मान-2011-ਕੇ-ਲੀਏ-ਮੈਤ੍ਰੇਈ-ਪੁਸ਼ਪਾ-ਚੀਨਿਤ-1298445345-2] * http://news.webindia123.com/news/articles/India/20110208/1684878.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220831034448/https://news.webindia123.com/news/articles/India/20110208/1684878.html |date=2022-08-31 }} * [https://archive.today/20130415135426/http://www.nwmindia.org/articles/the-hunger-project-announces-the-fourth-sarojini-naidu-prize] * https://web.archive.org/web/20080719032227/http://www.india-today.com/itoday/19991213/maitreyi.html * https://web.archive.org/web/20080516094000/http://www.museindia.com/showcont.asp?id=245 * [https://web.archive.org/web/20120211134234/http://www.womenswriting.com/WomensWriting/AuthorProfileDetail.asp?AuthorID=8 https://archive.today/20130209085009/http://www.womenswriting.com/WomensWriting/AuthorProfileDetail.asp?] * https://web.archive.org/web/20071025041551/http://www.thp.org/snp/2003/essay1.htm * [https://web.archive.org/web/20110810134223/http://www.hindu.com/mp/2006/11/16/stories/2006111600770300.htm] * {{worldcat id|lccn-n88-161398}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1944]] as4y4zva2wvxg74d9g32eh5vkj3d1yx 0 146587 841222 834333 2026-06-20T09:08:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841222 wikitext text/x-wiki {{Infobox software|name=ਲਾਈਨ<!--ਤਕਨੀਕੀ ਨਾਮ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸੋਧ ਨਾ ਕਰੋ ਭਾਵੇਂ ਐਪ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਦੇਖੋ [[ਫਰਮਾ:Infobox software/doc]]-->|title=ਲਾਈਨ|logo=LINE logo.svg|logo size=150px|screenshot=LINE screenshot.png|screenshot size=200|caption="[[ਲਾਈਨ ਫ੍ਰੈਂਡਜ਼]]" ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਲਾ ਸਕ੍ਰੀਨਸ਼ੌਟ|released={{start date|2011|06|23}}|developer=ਐੱਨਐੱਚਐੱਨ (ਹੁਣ [[ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]])|ver layout=stacked|latest release version <!-- List platforms that are still being officially developed by LINE -->={{Multiple releases |branch1 = Android |version1 = {{wikidata|property|edit|reference|Q602471|P400=Q94|P548=Q2804309|P348}} |date1 = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q602471|P400=Q94|P548=Q2804309|P348|P577}}}}<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=jp.naver.line.android&hl=en_US|title=LINE: Free Calls & Messages - Apps on Google Play|website=Google Play|language=en}}</ref> |branch2 = iOS |version2 = {{wikidata|property|edit|reference|Q602471|P400=Q48493|P548=Q2804309|P348}} |date2 = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q602471|P400=Q48493|P548=Q2804309|P348|P577}}}}<ref name=ios>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/app/id443904275|title=LINE|website=App Store}}</ref> |branch3 = Windows |version3 = {{wikidata|property|edit|reference|Q602471|P400=Q1406|P548=Q2804309|P348}} |date3 = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q602471|P400=Q1406|P548=Q2804309|P348|P577}}}}<ref>{{Cite web|url=https://www.microsoft.com/en-us/p/line/9wzdncrfj2g6|title=Get LINE|website=Microsoft Store|language=en-us}}</ref> |branch4 = macOS |version4 = {{wikidata|property|edit|reference|Q602471|P400=Q14116|P548=Q2804309|P348}} |date4 = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q602471|P400=Q14116|P548=Q2804309|P348|P577}}}}<ref>{{Cite web|url=https://apps.apple.com/app/id539883307|title=LINE|website=Mac App Store}}</ref> |branch5 = Chrome |version5 = {{wikidata|property|edit|reference|Q602471|P400=Q777|P548=Q2804309|P348}} |date5 = {{start date and age|{{wikidata|qualifier|Q602471|P400=Q777|P548=Q2804309|P348|P577}}}}<ref>{{Cite web|url=https://chrome.google.com/webstore/detail/line/ophjlpahpchlmihnnnihgmmeilfjmjjc|title=LINE|website=Chrome Web Store}}</ref> }}|repo={{url|https://github.com/line}}|size=|language=ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ, ਜਾਪਾਨੀ, ਕੋਰੀਅਨ, ਸਰਲੀਕ੍ਰਿਤ ਚੀਨੀ, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ, ਥਾਈ, ਵੀਅਤਨਾਮੀ, ਫ੍ਰੈਂਚ, ਜਰਮਨ, ਇਤਾਲਵੀ, ਸਪੈਨਿਸ਼, ਪੁਰਤਗਾਲੀ, ਰੂਸੀ, ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ, ਮਾਲੇ, ਅਰਬੀ, ਤੁਰਕੀ|language count=17|language footnote=<ref name=ਆਈਓਐਸ/>|operating system={{Collapsible list | title = Operating system | 1 = [[Android (operating system)|Android]]: 7.0 and later | 2 = [[iOS]]: 13.0 and later | 3 = [[Windows]]: 10 and later | 4 = [[macOS]]: 10.14 and later }}|platform=[[ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ]], [[ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ|ਪੀਸੀ]], [[ਆਈਪੈਡ]], [[ਸਮਾਰਟਵਾਚ]]|genre=[[ਤਤਕਾਲ ਮੈਸੇਜਿੰਗ]], [[ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਸੇਵਾ]]|license=[[Proprietary software]]|website={{URL|https://line.me/en/}}}} '''ਲਾਈਨ''' ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ]], ਟੈਬਲੇਟ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ [[ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ|ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ]] 'ਤੇ ਤਤਕਾਲ ਸੰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਕ ਫ੍ਰੀਵੇਅਰ ਐਪ ਹੈ। ਲਾਈਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦਾ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ: ਟੈਕਸਟ, ਚਿੱਤਰ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਆਡੀਓ ਅਤੇ ਮੁਫਤ VoIP ਗੱਲਬਾਤ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਨਫਰੰਸਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਲਾਈਨ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹੈ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਲਾਈਨ ਪੇ ਵਜੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਵਾਲਿਟ, ਲਾਈਨ ਟੂਡੇ ਵਜੋਂ ਨਿਊਜ਼ ਸਟ੍ਰੀਮ, ਲਾਈਨ ਟੀਵੀ ਵਜੋਂ ਮੰਗ 'ਤੇ ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਮੰਗਾ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਵੈਬਟੂਨ ਵਜੋਂ ਡਿਜੀਟਲ ਕਾਮਿਕ ਵੰਡ। ਇਹ ਸੇਵਾ Z ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੀ ਟੋਕੀਓ-ਅਧਾਰਤ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ [[ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੇਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ NHN ਜਾਪਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="Messaging War" /> ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜਾਪਾਨੀ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਸਮਾਰਟ ਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਟੈਕਸਟਿੰਗ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਮਾਰਕੀਟ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਕਾਓਟਾਲਕ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Messaging War" /> ਇਹ 18 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।<ref name="techinasia.com">{{cite news|url=http://www.techinasia.com/line-hits-200-million-users-adding-100-million-users-6-months/|title=Line Hits 200 Million Users, Adding 100 Million in Just 6 Months|date=23 July 2013|newspaper=[[Tech In Asia]]|access-date=24 July 2013}}</ref> ਲਾਈਨ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, 2013 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਬਣ ਗਿਆ।<ref name="Akimoto" /> ਫਰਵਰੀ 2015 ਤੱਕ ਇਸਦੇ 600 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਸਨ।<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/tech/2015/02/419_173201.html|title=Number of Line users to top 700 mil. this year|date=8 February 2015|publisher=Korea Times|access-date=16 August 2016}}</ref> ਮਾਰਚ 2021 ਵਿੱਚ, ਸਾਫਟਬੈਂਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਅਤੇ ਯਾਹੂ! ਜਾਪਾਨ ਓਪਰੇਟਰ ਜ਼ੈਡ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਰਲੇਵੇਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸਾਫਟਬੈਂਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੇਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਏ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼, Z ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੇ 65.3% ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਕਿ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਯਾਹੂ! ਜਪਾਨ.<ref>{{Cite web|url=https://asia.nikkei.com/Business/SoftBank2/SoftBank-unit-to-invest-4.7bn-in-Yahoo-Line-integration|title=SoftBank unit to invest $4.7bn in Yahoo-Line integration|website=Nikkei Asia|language=en-GB|access-date=2021-03-09|archive-date=2023-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917124704/https://asia.nikkei.com/Business/SoftBank2/SoftBank-unit-to-invest-4.7bn-in-Yahoo-Line-integration|url-status=dead}}</ref> ਲਾਈਨ ਜਾਪਾਨ, ਤਾਈਵਾਨ ਅਤੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ।<ref name="similarweb.com">{{Cite web|url=https://www.similarweb.com/corp/blog/mobile-messaging-app-map-january-2019/|title=Mobile Messaging App Map of the World - January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116191952/https://www.similarweb.com/corp/blog/mobile-messaging-app-map-january-2019/|archive-date=2021-01-16|access-date=2021-02-10|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fastcompany.com/3041578/how-japans-line-app-became-a-culture-changing-revenue-generat|title=How Japan's Line App Became a Culture-Changing, Revenue-Generating Phenomenon|date=19 February 2015}}</ref> == ਇਤਿਹਾਸ == ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ, NHN ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ ਨੇਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਘਰ, ਨੇਵਰ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਨੇਵਰ ਟੌਕ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref name="cheap">{{cite news|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2011/09/123_93999.html|title=Talk ain't cheap|author1=Yoon Ja-young|date=1 September 2011|work=[[The Korea Times]]|access-date=22 November 2021}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਰੋਧੀ ਕੋਰੀਆਈ ਕੰਪਨੀ ਕਾਕਾਓ ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2010 ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਾਕਾਓਟਾਕ ਐਪ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ-ਮੂਵਰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name="Messaging War">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/ryanmac/2015/03/02/kakaotalk-billionaire-brian-kim-mobile-messaging-global-competition/|title=How KakaoTalk's Billionaire Creator Ignited A Global Messaging War|last1=Mac|first1=Ryan|date=22 March 2015|work=[[Forbes]]|access-date=22 November 2021}}</ref> ਅਤੇ ਮਾਰਚ 2012 ਤੱਕ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੋਰੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite news|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2012/03/12/industry/Kakao-Talk-sees-users-quintuple-from-2011/2949812.html|title=Kakao Talk sees users quintuple from 2011|author1=Seo Ji-eun|date=12 March 2012|work=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=22 November 2021}}</ref> ਕਿਉਂਕਿ Wi-Fi ਅਤੇ ਕੁਝ 3G ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਰਹੇ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ KakaoTalk ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ, ਜੋ ਕਿ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਜਮਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref name="Messaging War" /> ਲੀ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਇੱਕ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਚੈਟ ਐਪ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ NHN ਜਾਪਾਨ ਟੀਮ ਇੱਕ ਐਪ ਦੇ ਬੀਟਾ ਸੰਸਕਰਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨਸ, ਟੈਬਲੇਟ ਅਤੇ ਪੀਸੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਟਾ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਤਤਕਾਲ ਸੁਨੇਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਕਾਲਿੰਗ ਸੇਵਾ,<ref name="story">{{cite web|url=http://www.cubrid.org/blog/dev-platform/the-story-behind-line-app-development/|title=The Story behind LINE App Development|author=Esen Sagynov|year=2012|work=CUBRID.org|publisher=CUBRID.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130816105751/http://www.cubrid.org/blog/dev-platform/the-story-behind-line-app-development/|archive-date=16 August 2013|access-date=8 July 2013|url-status=dead}}</ref> ਸਿਰਫ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ।<ref name="Messaging War" /><ref name="Hangkyung December 2011">{{cite news|url=https://www.hankyung.com/it/article/201112158491i|title=네이버, 네이버톡 접고 라인에 올인|date=15 December 2011|newspaper=[[Korea Economic Daily]]|access-date=2 November 2019|archive-date=2 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102061916/https://www.hankyung.com/it/article/201112158491i|url-status=dead}}</ref> ਐਪ ਨੂੰ ਜੂਨ 2011 ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="Messaging War" /><ref name="Hangkyung December 2011" /> ਲਾਈਨ 2013 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੋਸ਼ਲ ਨੈਟਵਰਕ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 300 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਜਿਸਟਰਾਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 50 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਪਭੋਗਤਾ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਨ।<ref name="Akimoto">Akky Akimoto, 2013-12-17, [http://www.japantimes.co.jp/life/2013/12/17/digital/looking-at-2013s-japanese-social-media-scene-3/ Looking at 2013′s Japanese social-media scene], The Japan Times</ref><ref>{{cite web|url=https://www.engadget.com/2013/11/25/line-messaging-app-300-million/|title=Line messaging app doubles size in seven months, has 300 million users|access-date=November 25, 2013}}</ref> ਅਕਤੂਬਰ 2014 ਵਿੱਚ, ਲਾਈਨ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸਨੇ 170 ਮਿਲੀਅਨ ਸਰਗਰਮ ਉਪਭੋਗਤਾ ਖਾਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 560 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Line-techinasia">{{cite web|url=http://www.techinasia.com/line-japanese-messaging-app-has-170-million-monthly-active-users/|title=LINE finally reveals it has 170 million monthly active users|last=Horwitz|first=Josh|date=9 October 2014}}</ref> ਫਰਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਇਸਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ 600 ਮਿਲੀਅਨ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ 700 ਮਿਲੀਅਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/tech/2015/02/419_173201.html|title=Number of LINE users to top 700 mil. this year|date=8 February 2015|publisher=Korea Times|access-date=16 August 2016}}</ref> 1 ਮਾਰਚ, 2021 ਨੂੰ, ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਯਾਹੂ! ਜਾਪਾਨ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ੈਡ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਾਫਟਬੈਂਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀ ਹੈ।<ref name="Kyodo">{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2021/03/6805a66d032a-yahoo-japan-operator-line-merge-to-expand-services-globally.html|title=Yahoo Japan operator, Line merge to take on foreign tech giants|date=1 March 2021|work=[[Kyodo News]]|access-date=9 November 2021}}</ref> ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਨੇਵਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਲਾਈਨ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀ) ਅਤੇ ਸਾਫਟਬੈਂਕ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਸਾਫਟਬੈਂਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਕੈਰੀਅਰ ਯੂਨਿਟ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਕੋਲ ਏ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਨਾਮਕ ਨਵੀਂ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ 50% ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਹੈ, ਜੋ Z ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਲਾਈਨ ਅਤੇ ਯਾਹੂ! ਜਪਾਨ।<ref name="Kyodo" /><ref name="Asahi Shimbun">{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14230871|title=Yahoo Japan, Line integrate businesses to be major '3rd force'|last1=Masuda|first1=Yoko|date=1 March 2021|work=[[The Asahi Shimbun]]|access-date=9 November 2021|archive-date=17 ਅਕਤੂਬਰ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231017120604/https://www.asahi.com/ajw/articles/14230871|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2021/03/01/business/tech/naver-line-z-holdings/20210301185000337.html|title=Naver and SoftBank's A Holdings joint venture established|last1=Eun-Soo|first1=Jin|date=1 March 2021|work=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=9 November 2021}}</ref> ਦੋਵਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਉਣ 'ਤੇ, ਵਿਲੀਨ ਹੋਈ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਯੂਐਸ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਗਜਾਂ: ਗੂਗਲ, ​​ਅਮੇਜ਼ਨ, ਫੇਸਬੁੱਕ ਅਤੇ ਐਪਲ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਤਕਨੀਕੀ ਦਿੱਗਜਾਂ ਬੈਡੂ, ਅਲੀਬਾਬਾ ਅਤੇ ਟੈਨਸੈਂਟ, ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ<ref name="Asahi Shimbun" /> ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਪਾਨੀ ਈ-ਕਾਮਰਸ ਕੰਪਨੀ ਰਾਕੁਟੇਨ।<ref name="Kyodo" /> ਰਲੇਵੇਂ ਨਾਲ Z ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਧੂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲਾਈਨ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ: ਤਾਈਵਾਨ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ।<ref name="Kyodo" /> == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ == ਲਾਈਨ ਇੱਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਹੈ ਜੋ ਮਲਟੀਪਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਲਟੀਪਲ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰਾਂ (Microsoft Windows ਜਾਂ MacOS) ਰਾਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਐਡਰੈੱਸ ਬੁੱਕ ਸਿੰਕਿੰਗ ਦਾ ਵਿਕਲਪ ਵੀ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ID ਦੁਆਰਾ QR ਕੋਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਫੋਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਲਈ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਪੌਪ-ਆਊਟ ਸੁਨੇਹਾ ਬਾਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਫੋਟੋਆਂ, ਵੀਡੀਓ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੌਜੂਦਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਖਾਸ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ: ਸਥਾਨ, ਵੌਇਸ ਆਡੀਓਜ਼, ਇਮੋਜੀ, ਸਟਿੱਕਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਇਮੋਸ਼ਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੱਕ ਰੀਅਲ-ਟਾਈਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੰਦੇਸ਼ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਛੁਪੀ ਹੋਈ ਚੈਟ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚੈਟ ਇਤਿਹਾਸ (ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਸਰਵਰਾਂ ਤੋਂ) ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਅਤੇ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref name="Hidden Chats">{{cite web|url=https://thenextweb.com/apps/2014/07/22/messaging-app-line-gets-serious-privacy-telegram-inspired-hidden-chat-feature/|title=Messaging app Line gets serious about privacy with Telegram-inspired 'hidden chat' feature|author=Jon Russel|date=22 July 2014|publisher=TheNextWeb|access-date=24 November 2014}}</ref> ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਮੁਫਤ ਵੌਇਸ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਕਾਲਾਂ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਪਭੋਗਤਾ 500 ਤੱਕ ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਚੈਟ ਅਤੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੈਟਸ ਬੁਲੇਟਿਨ ਬੋਰਡ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਪੋਸਟ, ਪਸੰਦ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਅਤੇ ਹੋਮਪੇਜ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੋਮਪੇਜਾਂ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ, ਟੈਕਸਟ ਅਤੇ ਸਟਿੱਕਰ ਪੋਸਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਥੀਮ ਨੂੰ ਥੀਮ ਸ਼ਾਪ ਵਿੱਚ ਮੁਫਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਾਰਟੂਨ ਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਨੈਪ ਮੂਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਇੱਕ ਸਟਾਪ-ਮੋਸ਼ਨ ਵੀਡੀਓ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਬੈਕਗ੍ਰਾਉਂਡ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। === ਸਟਿੱਕਰ === ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟਿੱਕਰ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਰਚੁਅਲ ਸਟਿੱਕਰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਟਿੱਕਰ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਚੈਟ ਸੈਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਇਮੋਜੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਪਭੋਗਤਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਰੀਦ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਟਿੱਕਰ ਮੁਫਤ ਡਾਊਨਲੋਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਖਰੀਦੇ ਸਟਿੱਕਰ ਖਾਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਸਟਿੱਕਰ ਸੈੱਟ ਹਫਤਾਵਾਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਾਈਨ ਦੇ ਮੈਸੇਜ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੰਗਾ, ਐਨੀਮੇ ਅਤੇ ਗੇਮਿੰਗ ਕਿਰਦਾਰ, ਮੂਵੀ ਟਾਈ-ਇਨ ਅਤੇ ਡਿਜ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿਕਸਰ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਟਿੱਕਰ ਸੈੱਟ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 2012 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸੀਮਤ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਧਾਰ 'ਤੇ 1 ਬਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਿੱਕਰ ਭੇਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite news|url=http://www.zdnet.com/taiwan-market-has-great-potential-for-line-7000023631/|title=Taiwan market has great potential for Line|date=27 November 2013|newspaper=ZDNet|access-date=10 December 2013}}</ref> ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਤਰ ਮਿਲਕ ਅਤੇ ਮੋਚਾ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਟਿੱਕਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ।<ref name="sura1">(15 July 2019). [https://inisurabaya.com/2019/07/milk-mocha-stiker-karya-kreator-surabaya-ini-diluncurkan-di-thailand-dan-taiwan/ Milk & Mocha, Stiker Karya Kreator Surabaya Ini Diluncurkan di Thailand dan Taiwan], ''iniSURABAYA'' (in Indonesian)</ref> === ਗੇਮਾਂ === NHN ਜਾਪਾਨ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਗੇਮਾਂ ਬਣਾਈਆਂ। ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਗੇਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਖੇਡ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਲਾਈਨ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਖਾਤਾ ਹੈ। ਖਿਡਾਰੀ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਆਈਟਮਾਂ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਸਤ ਅੰਕ ਕਮਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਗੇਮ ਰੇਂਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪਹੇਲੀਆਂ, ਮੈਚ-ਤਿੰਨ, ਸਾਈਡ-ਸਕ੍ਰੋਲਰ, ਸੰਗੀਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ, ਸਿਮੂਲੇਸ਼ਨ, ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਸਪੌਟ-ਦ-ਫਰਕ ਗੇਮਾਂ। ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, [[ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ]] ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸਦੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ 200 ਮਿਲੀਅਨ ਵਾਰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://news.livedoor.com/article/detail/8064681/|title=【2億DL記念！】9/13からLINEのゲームが続々キャンペーン実施！|date=13 September 2013|work=Livedoor|access-date=22 September 2018|language=ja|archive-date=23 ਸਤੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923005758/http://news.livedoor.com/article/detail/8064681/|url-status=dead}}</ref> 12 ਦਸੰਬਰ, 2018 ਨੂੰ, ਲਾਈਨ ਗੇਮਜ਼ ਨੇ 2019 ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ LPG (ਲਾਈਨ ਗੇਮਸ-ਪਲੇ-ਗੇਮ) ਨਾਮਕ ਮੀਡੀਆ ਇਵੈਂਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਐਲਾਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਮੋਬਾਈਲ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: Exos Heroes (OOZOO ਦੁਆਰਾ), Ravenix: The Card Master (OOZOO ਦੁਆਰਾ ਵੀ। ), ਡਾਰਕ ਸੰਮਨਰ (ਸਕੀਨ ਗਲੋਬ ਦੁਆਰਾ), ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੀਕੇ (ਰਾਕ ਸਕੁਆਇਰ ਦੁਆਰਾ) ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਸਟ੍ਰਿੰਗ (ਫੈਕਟੋਰੀਅਲ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ)। ਪੀਸੀ ਲਈ ਸਪੇਸ ਡਾਈਵ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਨਐਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਮੋਬਾਈਲ ਅਤੇ ਪੀਸੀ 'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੇਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ NL (MeerKat Games ਦੁਆਰਾ) ਅਤੇ Uncharted Waters Origins (Line Games ਅਤੇ Koei Tecmo ਦੁਆਰਾ)।<ref>{{Cite web|url=https://mmoculture.com/2018/12/line-games-publisher-reveals-several-new-mobile-and-pc-games-for-global-market/|title=LINE Games – Publisher reveals several new mobile and PC games for global market|last=cinderboy|date=2018-12-12|website=MMO Culture|language=en-US|access-date=2019-08-03}}</ref> 10 ਜੁਲਾਈ 2019 ਨੂੰ, ਨਿਨਟੈਂਡੋ ਨੇ ਲਾਈਨ ਗੇਮਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਵਿਕਸਤ ਡਾ. ਮਾਰੀਓ ਵਰਲਡ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://toucharcade.com/2019/07/09/dr-mario-world-early-release-app-store-free-download/|title='Dr. Mario World' from Nintendo and LINE Has Released a Day Early on the App Store|date=2019-07-09|website=TouchArcade|language=en-US|access-date=2019-08-03}}</ref> 18 ਜੁਲਾਈ, 2019 ਨੂੰ, SkeinGlobe ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਸੰਮਨ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। === ਲਾਈਨ ਪੇ === ਲਾਈਨ ਨੇ 16 ਦਸੰਬਰ, 2014 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਪੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਸੇਵਾ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਪਰਕ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੇਜਣ ਅਤੇ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=https://www.techinasia.com/line-pay-launches|title=Now it's official. Line Pay is here and it's worldwide (and has an iOS bug)|publisher=Tech in Asia|access-date=February 28, 2018}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਔਫਲਾਈਨ ਵਾਇਰ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਢਵਾਉਣ ਵਰਗੇ ATM ਲੈਣ-ਦੇਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਲਾਈਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ, ਲਾਈਨ ਪੇ ਨੂੰ ਲਾਈਨ ਐਪ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। === ਲਾਈਨ ਟੈਕਸੀ === ਲਾਈਨ ਟੈਕਸੀ ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਟੈਕਸੀ ਸੇਵਾ ਨਿਹੋਨ ਕੋਟਸੂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://techcrunch.com/2015/01/08/line-taxi-japan/|title=Line Launches A Taxi Booking Service In Japan Because Chat Apps Have Become Platforms|publisher=TechCrunch|access-date=February 28, 2018}}</ref> ਲਾਈਨ ਪੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਾਈਨ ਟੈਕਸੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਐਪ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਲਾਈਨ ਐਪ ਰਾਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਉਪਭੋਗਤਾ ਟੈਕਸੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਲਾਈਨ ਪੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਸਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://www.techinasia.com/line-taxi-launch|title=Line Taxi launches, gives Uber first major challenger in Japan|publisher=Tech in Asia|access-date=February 28, 2018}}</ref> === ਲਾਈਨ ਵਾਓ === ਲਾਈਨ ਪੇ ਅਤੇ ਲਾਈਨ ਟੈਕਸੀ ਦੇ ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ, ਇੱਕ ਸੇਵਾ ਜੋ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰਡ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਡਿਲੀਵਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.zdnet.com/article/messaging-giant-line-to-launch-mobile-payment-service-in-japan/|title=Messaging giant Line to launch mobile payment service in Japan|publisher=ZDNet|access-date=February 28, 2018}}</ref> === ਲਾਈਨ ਟੁਡੇ === ਲਾਈਨ ਐਪ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਨਿਊਜ਼ ਹੱਬ। === ਲਾਈਨ ਸ਼ਾਪਿੰਗ === ਔਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਲਈ ਇੱਕ ਰੈਫਰਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ। ਗਾਹਕ ਵਾਧੂ ਛੋਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲਾਈਨ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਕਰਕੇ ਲਾਈਨ ਪੁਆਇੰਟ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। === ਲਾਈਨ ਗਿਫ਼ਟ === ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਤੋਹਫ਼ੇ ਭੇਜਣ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ। ਗਾਹਕ ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਤੋਹਫ਼ਾ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>{{cite web|url=https://codigital.co.jp/en/words/line/|title=LINE - The Biggest Messaging Platform in Japan=CoDigital, inc.|access-date=August 16, 2022|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815171434/https://codigital.co.jp/en/words/line|url-status=dead}}</ref> === ਲਾਈਨ ਡਾਕਟਰ === ਔਨਲਾਈਨ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਪਲੇਟਫਾਰਮ।<ref>{{cite web|url=https://codigital.co.jp/en/words/line/|title=LINE - The Biggest Messaging Platform in Japan=CoDigital, inc.|access-date=August 16, 2022|archive-date=ਅਗਸਤ 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815171434/https://codigital.co.jp/en/words/line|url-status=dead}}</ref> == ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ == {{Infobox software|name=ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ|logo=LINE Lite logo.svg|logo size=100px|developer=ਲਾਈਨ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|latest release version=2.17.1|latest release date=2021-09-13 <ref>{{Cite web|url=https://www.apkmirror.com/apk/line-corporation/line-lite/|title=LINE Lite: Free Calls & Messages APKs - APKMirror|website=APKMirror}}</ref>|operating system=[[ਐਂਡਰੌਇਡ (ਔਪਰੇਟਿੰਗ ਸਿਸਟਮ)|ਐਂਡਰੌਇਡ]]|size=8.89 [[ਮੈਗਾਬਾਈਟ|ਐੱਮਬੀ]]}} 2015 ਵਿੱਚ, ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ ਨਾਮਕ ਉਭਰ ਰਹੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲੋਅਰ-ਓਵਰਹੈੱਡ ਐਂਡਰਾਇਡ ਐਪ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਅਤੇ ਕਾਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦਾ ਹੈ<ref>{{Cite web|url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.linecorp.linelite|title=LINE Lite: Free Calls & Messages - Apps on Google Play}}</ref> ਪਰ ਥੀਮ ਜਾਂ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਨਹੀਂ।<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2015/07/23/line-lite/|title=Line Launches Lightweight Version of Its Chat App for Emerging Market Android Phones}}</ref> ਇਹ ਅਗਸਤ 2015 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹੋਇਆ।<ref>{{Cite web|url=http://official-blog.line.me/en/archives/1037373090.html|title=LINE Lite, New Streamlined Version of LINE, Available Almost Everywhere Worldwide!}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2022 ਵਿੱਚ ਲਾਈਨ ਨੇ ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, 28 ਫਰਵਰੀ 2022 ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ। == ਸੀਮਾਵਾਂ == ਲਾਈਨ ਖਾਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਡਿਵਾਈਸ (ਐਪ ਸੰਸਕਰਣ ਚਲਾ ਰਹੇ) ਜਾਂ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ (ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਕਰਣ ਚਲਾ ਰਹੇ) 'ਤੇ ਐਕਸੈਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਧੀਕ ਮੋਬਾਈਲ ਉਪਕਰਣ ਐਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਲਾਈਨ ਖਾਤੇ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮੋਬਾਈਲ ਨੰਬਰਾਂ ਜਾਂ ਈ-ਮੇਲ ਪਤਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://line.naver.jp/help/iphone/en/serviceId/10155|title=FAQ: Can I use the same Line account from multiple devices?|access-date=December 30, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://help.line.me/line/?lang=en#20000132|title=Help Center - LINE|website=help.line.me}}</ref> ਜੇਕਰ ਐਂਡਰੌਇਡ ਲਈ "ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ" ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਪਭੋਗਤਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ "ਆਮ ਲਾਈਨ ਤੋਂ ਲੌਗ ਆਊਟ" ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਨੇ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਮ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੌਗਇਨ ਕਰਨਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਜੋ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਲਾਂਚ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਡੇਟਾ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗਾ।<ref>"Unable to use device. It looks like you are using this account on another device. All your LINE data on this device will be deleted." and only an [[OK#Computers|OK button]] is presented.</ref> ਲਾਈਨ ਲਾਈਟ ਨੂੰ ਹੁਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Official website}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੋਬਾਈਲ ਭੁਗਤਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2011 ਸਾਫਟਵੇਅਰ]] td8e4q0xp8ivk43y94bdihl0gx66n0t 0 147103 841181 804160 2026-06-20T01:21:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841181 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Meeru Dhalwala | image = Meeru Dhalwala.jpg | alt = | caption = Meeru Dhalwala | birth_name = | birth_date = | birth_place = ਭਾਰਤ | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | spouse = [[ਵਿਕਰਮ ਵਿਜ]] | nationality = | other_names = | known_for = [[Vij's]], Rangoli, Shanik, Joy of Feeding, [[Vancouver]] | occupation = restaurateur, chef, cookbook author }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੀਰੂ ਢਾਲਵਾਲਾ''' ਇੱਕ ਲੇਖਕ, ਸ਼ੈੱਫ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਵਿਕਰਮ ਵਿਜ ਨਾਲ, [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿਜ ਅਤੇ ਰੰਗੋਲੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਹੈ।<ref>[https://nationalpost.com/life/Insider+Guide+Vancouver/1690295/story.html "The Insider's Guide: Vikram Vij and Meeru Dhalwala take you through Vancouver"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}, ''[[National Post]]'', June 12, 2009.</ref><ref name="nytimes">[https://www.nytimes.com/2010/11/07/magazine/07food-t-000.html?_r=4&ref=dining "The Cheat: The Greens Party"], ''[[New York Times]]'', November 3, 2010.</ref><ref>[https://abcnews.go.com/Nightline/story?id=5424627&page=1#.T8O3K8Ut11E "Bug Appetit! Insects as Ingredients"], ''[[Nightline]]'', July 23, 2008.</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਮੀਰੂ ਢਾਲਵਾਲਾ ਦਾ ਜਨਮ [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਜੇ ਛੋਟੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨਾਲ [[ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ, ਡੀ.ਸੀ.]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ DC ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਲਾਭਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਦੀ ਬਾਥ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ, ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="DMPI">{{Cite web|url=http://www.dmpibooks.com/author/meeru-dhalwala|title=Meeru Dhalwala|publisher=D & M Publishers|access-date=July 26, 2012|archive-date=ਜੂਨ 17, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120617025118/http://www.dmpibooks.com/author/meeru-dhalwala|dead-url=yes}}</ref><ref name="better">{{Cite web|url=http://bettertogetherbc.ca/contest/judges|title=Judges: Meeru Dhalwala|website=Better Together|access-date=September 11, 2012|archive-date=ਅਗਸਤ 16, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120816011538/http://bettertogetherbc.ca/contest/judges|url-status=dead}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == {{ਅਪਡੇਟ|section}} ਫਰਵਰੀ 1995 ਵਿੱਚ, ਢਾਲਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਿਕਰਮ ਵਿਜ ਨਾਲ [[ਵੈਨਕੂਵਰ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ]] ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਰਸੋਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ, ''ਵਿਜ'ਜ਼'' ਲਈ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।<ref name="DMPI"/> ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੜ੍ਹੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬੱਸ ਰਾਹੀਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref name="tstar">[https://www.thestar.com/Travel/NorthAmerica/article/689484 "Vancouver chef reinvents Indian food"], ''[[Toronto Star]]'', September 3, 2009.</ref><ref>[https://archive.today/20120721142702/http://www.canada.com/story_print.html?id=52467af8-26a0-4d74-b3dd-96a4928afd21&sponsor= "Flavours of Vij's excellent adventure"], ''[[Vancouver Sun]]'', September 20, 2006.</ref> 2003 ਤੱਕ, [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਟਾਈਮਜ਼]] ਦਾ ਮਾਰਕ ਬਿਟਮੈਨ ਵਿਜ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਨੂੰ "ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਾਰਤੀ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ" ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2003/08/08/travel/journeys-36-hours-vancouver-british-columbia.html?pagewanted=all&src=pm|title=JOURNEYS; 36 Hours - Vancouver, British Columbia|last=Bittman|first=Mark|date=8 August 2003|website=The New York Times|access-date=July 26, 2008}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.torontolife.com/daily/daily-dish/aprons-icons/2011/03/11/qa-with-vikram-vij-the-celebrated-vancouver-chef-on-his-successes-and-why-he-won%E2%80%99t-open-a-restaurant-in-toronto/|title=Q&A with Vikram Vij: the celebrated Vancouver chef on his successes and why he won't open a restaurant in Toronto|last=Suen|first=Renée|date=Mar 11, 2011|website=Toronto Life|publisher=Toronto Life Publishing Company Ltd|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314032417/http://www.torontolife.com/daily/daily-dish/aprons-icons/2011/03/11/qa-with-vikram-vij-the-celebrated-vancouver-chef-on-his-successes-and-why-he-won%E2%80%99t-open-a-restaurant-in-toronto/|archive-date=March 14, 2011|access-date=Jul 26, 2012}}</ref> 2004 ਵਿੱਚ, ਢਾਲਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਜ ਨੇ ''ਰੰਗੋਲੀ'' ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਖੋਲ੍ਹਿਆ।<ref name="DMPI"/> ਦੋਵੇਂ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਟਾਫ਼ ਹਨ,<ref name="nytimes"/><ref>[http://www.westernlivingmagazine.com/FD/0910.food.EatPlayLove.html "Eat, Play, Love"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029183551/http://www.westernlivingmagazine.com/FD/0910.food.EatPlayLove.html |date=2013-10-29 }}, ''[[Western Living]]'', September 2, 2010.</ref><ref>[https://www.nytimes.com/2010/02/03/dining/03note.html?pagewanted=2 "If Meals Won Medals"], ''[[New York Times]]'', February 2, 2010.</ref> ਜੋ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ।<ref name="DMPI" /><ref name="better"/> ਢਾਲਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸੋਈਏ ਨਵੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਮਸਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਦੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਢਾਲਵਾਲਾ ਵਿਜ'ਜ਼ ''ਇੰਸਪਾਇਰਡ ਇੰਡੀਅਨ ਕੁਜ਼ੀਨ'' ਲਈ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪੈਕ ਕੀਤੇ ਗੋਰਮੇਟ ਕਰੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਹੈ। ਉਤਪਾਦ ਲਾਈਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="DMPI" /><ref name="better" /> ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ, ਢਾਲਵਾਲਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭਾਰਤੀ ਰੇਸਟੋਰੇਂਟ, ਸਿਏਟਲ, ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਨਿਕ'' ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਖੋਲਿਆ। == ਪੁਸਤਕ-ਸੂਚੀ == * ''Vij's: Elegant and Inspired Indian Cuisine'', with Vikram Vij. Douglas & McIntyre, 2006.  . * ''[https://books.google.com/books?id=_tSDXV2ay_wC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22Vikram+Vij%22&hl=en&sa=X&ei=ccrET-33Jo3NrQfu_unJCQ&ved=0CD8Q6AEwAQ#v=onepage&q=inauthor%3A%22Vikram%20Vij%22&f=false Vij's at Home: Relax, Honey: The Warmth and Ease of Indian Cooking]'', with Vikram Vij. Douglas & McIntyre, 2011.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1553655729|1553655729]]. == ਹਵਾਲੇ == <references responsive="1"></references> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.vijs.ca/ Vij's website] * [http://joyoffeeding.com/ Joy of Feeding website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921093339/http://joyoffeeding.com/ |date=2015-09-21 }} * {{IMDB name|3606077}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸ਼ੈੱਫ ਔਰਤਾਂ]] ovaf8amzj23vz27hzgir2370pvsukad 0 147331 841157 769880 2026-06-19T19:55:54Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841157 wikitext text/x-wiki   [[ਤਸਵੀਰ:Royal_Bengal_Tiger_at_New_Delhi.jpg|alt=|thumb| [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Elephas_maximus_(Bandipur).jpg|thumb| ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Asiatic_Lion_in_Lucknow_Zoo.jpg|alt=|thumb| [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ|ਏਸ਼ੀਆਈ ਸ਼ੇਰ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Greater one-horned rhinoceros at Chitwan.jpg|thumb| ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਡਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gaur_bull_Kodaikanal_"Biff".jpg|thumb| ਗੌਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Paonroue.JPG|thumb| ਭਾਰਤੀ ਮੋਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Indiancobra.jpg|thumb| ਭਾਰਤੀ ਕੋਬਰਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:ElephasGanesa.jpg|left|thumb| ''ਐਲੀਫਾਸ ਗਨੇਸਾ'', ਸ਼ਿਵਾਲਿਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੈਵਿਕ ਹਾਥੀ]] [[ਤਸਵੀਰ:Ophrysia_superciliosa_hm.jpg|left|thumb|200x200px| [[ਏ ਓ ਹਿਊਮ|ਏਓ ਹਿਊਮ]] ਦੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਟੇਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰ। ਆਖਰੀ ਵਾਰ 1876 ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ]] [[ਤਸਵੀਰ:Nilgiri_langur.jpg|thumb| ਨੀਲਗਿਰੀ ਲੰਗੂਰ]] [[ਤਸਵੀਰ:Indian_vulture_on_cliff.jpg|thumb| ਭਾਰਤੀ ਗਿਰਝ]] [[ਤਸਵੀਰ:RedPandaFullBody.JPG|thumb| [[ਲਾਲ ਪਾਂਡਾ]]]] [[ਤਸਵੀਰ:Lepidochelys_olivacea.jpg|thumb| ਜੈਤੂਨ ਦਾ ਰਿਡਲੇ ਕੱਛੂ]] [[ਭਾਰਤ]] ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ 'ਤੇ 0.46 ਬਾਇਓਡੀ ਸਕੋਰ, 102,718 ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ 2020 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ 23.39% ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 8ਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ [[ਜੀਵ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ|ਜੈਵ-]] ਵਿਵਿਧ ਖੇਤਰ ਹੈ।<ref name="bod1">[https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece India adds 557 new species to its fauna: Zoological Survey of India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913071118/https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/india-adds-557-new-species-to-its-fauna-zoological-survey-of-india/article36141615.ece|date=13 September 2021}}, The Hindu, 27 Aug 2021.</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਮ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ: ਮਾਰੂਥਲ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜ, ਉੱਚੇ ਭੂਮੀ, ਗਰਮ ਅਤੇ ਤਪਸ਼ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ, ਦਲਦਲ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਮੈਦਾਨੀ ਮੈਦਾਨ, ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਾਪੂ ਦੀਪ ਸਮੂਹ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ 36 ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ: [[ਹਿਮਾਲਿਆ]], [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]], ਇੰਡੋ-ਬਰਮਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਸੁੰਡਲੈਂਡ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ [[ਸੁੰਦਰਵਨ|ਸੁੰਦਰਬਨ]] ਅਤੇ ਟੇਰਾਈ-ਡੁਆਰ ਸਵਾਨਾ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਲਈ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/children/wild-wonderlands/article34686553.ece|title=Here's a look at 6 biodiversity hotspots of India|last=Bagli|first=Katie|date=31 May 2021|work=The Hindu}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।<ref name="TERI website">[http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051109182255/http://www.teriin.org/biodiv/hotspot.htm|date=9 November 2005}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 5% ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਇੰਡੋਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਪਲੇਅਰਟਿਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; 2000 ਤੋਂ 2500 ਮੀਟਰ ਦੇ ਕੰਟੋਰਸ ਨੂੰ ਇੰਡੋ-ਮਲਿਆਨ ਅਤੇ ਪਲੇਅਰਕਟਿਕ ਜ਼ੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਚਾਈ ਸੀਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਤਾਰਾਂ ਮੇਗਾਡਾਇਵਰਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ 7.6%, ਸਾਰੇ ਏਵੀਅਨ ਦਾ 12.6%, ਸਾਰੇ ਸੱਪਾਂ ਦਾ 6.2%, ਸਾਰੇ ਉਭੀਬੀਆਂ ਦਾ 4.4% ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦਾ 11.7% ਦਾ ਘਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ [[ਮੌਨਸੂਨ|ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸੂਨ]] ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇੰਡੋਮਾਲੀਅਨ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਜ਼ੋਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਰੂਪ ਭਾਰਤੀ ਖੇਤਰ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿਰਫ ਕੁਝ [[ਟੈਕਸੋਨ|ਟੈਕਸਾਂ]] ਦੇ ਨਾਲ ਮਲਯਾਨ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਅਤੇ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਸੱਪ ਪਰਿਵਾਰ ਯੂਰੋਪੇਲਟੀਡੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਤੋਂ ਫਾਸਿਲ ਟੈਕਸਾ [[ਸੇਸ਼ੈਲ|ਸੇਸ਼ੇਲਸ]] ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਲਿੰਕ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।<ref>Jean-Claude Rage (2003) Relationships of the Malagasy fauna during the Late Cretaceous: Northern or Southern routes? Acta Palaeontologica Polonica 48(4):661-662 [http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041214205519/http://app.pan.pl/acta48/app48-661.pdf|date=14 December 2004}}</ref> ਕ੍ਰੀਟੇਸੀਅਸ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੱਪ, ਉਭੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਇਸ phylogographical ਲਿੰਕ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਾਮਨੀ ਡੱਡੂ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਦੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਭਗ 88 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਜਿਹੇ ਸੁਝਾਅ ਹਨ ਕਿ ਮੈਡਾਗਾਸਕਰ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਲਿੰਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ ਯੂਰੇਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਟੈਕਸਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਜੋਂ ਸੁਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਟੈਕਸਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਡੱਡੂ ਪਰਿਵਾਰ ( ਮਾਇਓਬੈਟਰਾਚੀਡੇ ਸਮੇਤ), ਤਿੰਨ ਕੈਸੀਲੀਅਨ ਪਰਿਵਾਰ, ਇੱਕ ਲੇਸਰਟਿਡ ਕਿਰਲੀ ਅਤੇ ਪੋਮੈਟੀਓਪਸੀਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੋਗੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="briggs">Briggs, JC (2003) The biogeographic and tectonic history of India. Journal of Biogeography, 30:381–388</ref> ਮੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਬੁਗਤੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਤੀਹ ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਓਲੀਗੋਸੀਨ -ਯੁੱਗ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦੰਦ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਲੀਮਰ-ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਲੀਮਰ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।<ref>Marivaux L., Welcome J.-L., Antoine P-O., Métais G., Baloch I.M., Benammi M., Chaimanee Y., Ducrocq S., and Jaeger J.-J. (2001) A fossil lemur from the Oligocene of Pakistan. Science, 294: 587–591.</ref><ref>[http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html Oligocene Lemur fossil hints at Asian origin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006135255/http://news.nationalgeographic.com/news/2001/10/1022_TVlemur.html|date=6 October 2017}}. Retrieved February 2007.</ref> ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਲੈਮੂਰ ਦੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਨੇ ਲੇਮੂਰੀਆ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਡ੍ਰਾਇਫਟ ਅਤੇ [[ਪੱਤਰੀ ਘਾੜਤ|ਪਲੇਟ ਟੈਕਟੋਨਿਕ]] ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਭਾਰਤ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਘਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਥੀ, [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ]], [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ|ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸ਼ੇਰ]], ਭਾਰਤੀ ਚੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜਾਨਵਰ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਅਸਥਾਨ ਇਹਨਾਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਬਾਘ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਟਾਈਗਰ, 1972 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਯਤਨ ਸੀ।<ref>[http://projecttiger.nic.in/ Project Tiger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160211162057/http://projecttiger.nic.in/|date=11 February 2016}} Accessed Feb, 2007</ref> ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਐਲੀਫੈਂਟ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1992 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>[http://envfor.nic.in/pe/pe.html Project Elephant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070119021317/http://www.envfor.nic.in/pe/pe.html|date=19 January 2007}} Accessed Feb, 2007</ref> ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੈਂਡੇ ਅੱਜ [[ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਕੌਮੀ ਪਾਰਕ|ਕਾਜ਼ੀਰੰਗਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਹੋਰ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਅਨਗੁਲੇਟ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਮੱਝ|ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੱਝ]], [[ਰੋਝ|ਨੀਲਗਾਈ]], ਗੌਰ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਹਿਰਨ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ। ਕੁੱਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਬਘਿਆੜ, ਬੰਗਾਲ ਲੂੰਬੜੀ, ਗੋਲਡਨ ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਢੋਲ ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ ਵੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਾਇਨਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਕਾਕ, ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਮੰਗੂਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਾਰਨ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ [[ਨਿਓਲਾ|ਹਨ]]। == ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂ == ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ (ZSI), [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ( [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਅਤੇ 16 ਖੇਤਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 89,451 ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੀਵ- ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਾਥੀ, ਗੌਰ ਜਾਂ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਬਾਈਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਮੌਜੂਦਾ ਗਊਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਮਹਾਨ ਭਾਰਤੀ ਗੈਂਡਾ, ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੱਝ । ਹਿਰਨ ਅਤੇ ਹਿਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸਿੰਘਾ, ਸੰਗਈ, ਚਿਤਲ, ਸਾਂਬਰ ਹਿਰਨ, ਭਾਰਤੀ ਹੌਗ ਹਿਰਨ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਕਸਤੂਰੀ ਹਿਰਨ, ਭਾਰਤੀ ਮੁਨਜਾਕ, ਭਾਰਤੀ ਸਪਾਟਡ ਸ਼ੇਵਰੋਟੇਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਟੈਗ, ਤਿੱਬਤੀ ਹਿਰਨ, [[ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ|ਕਾਲਾ]] ਹਿਰਨ, ਚੌਸਿੰਘਾ, ਗੋਆ, ਇੰਡੀਅਨ [[ਰੋਝ|ਗਾਇਲਗਾ]] ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲੀ ਗਧੇ ਅਤੇ ਕੀਆਂਗ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਗਧੇ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਟਾਕਿਨ, ਮਿਸ਼ਮੀ ਟਾਕਿਨ, ਲਾਲ ਸੇਰੋ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਸੇਰੋ, ਲਾਲ ਗੋਰਲ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਗੋਰਲ, [[ਮਾਰਖ਼ੋਰ|ਮਾਰਖੋਰ]], ਸਾਈਬੇਰੀਅਨ ਆਈਬੈਕਸ, ਨੀਲਗਿਰੀ ਤਾਹਰ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਤਾਹਰ, ਨੀਲਗਿਰੀ ਅਤੇ ਯੂਰਗਾਲੀ, ਕੈਪਰੀਨ ਵੀ ਹਨ । ਭੇਡ ਇਹ ਕੈਪਰੀਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਲਦਾਖ਼|ਲੱਦਾਖ]], ਅਤੇ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)]] ਦੇ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਪਵਾਦ ਨੀਲਗਿਰੀ ਤਾਹਰ ਹੈ ਜੋ [[ਤਮਿਲ਼ ਨਾਡੂ|ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ]] ਦੀਆਂ [[ਨੀਲਗਿਰੀ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ|ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਹਾੜੀਆਂ]] ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਹੈ। ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਬਿੱਲੀਆਂ ਹਨ; [[ਏਸ਼ੀਆਈ ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ|ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਸ਼ੇਰ]], [[ਬੰਗਾਲ ਟਾਈਗਰ]], ਇੰਡੀਅਨ ਚੀਤਾ, [[ਬਰਫ਼ੀਲਾ ਤੇਂਦੂਆ|ਬਰਫ਼ ਵਾਲਾ ਚੀਤਾ]], ਬੱਦਲ ਵਾਲਾ ਚੀਤਾ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਲਿੰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਰਾਕਲ । ਘੱਟ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਫੜਨ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ, ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ, ਪੈਲਾਸ ਦੀ ਬਿੱਲੀ, ਬੰਗਾਲ ਬਿੱਲੀ, ਮਾਰਬਲਡ ਬਿੱਲੀ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਗੋਲਡਨ ਬਿੱਲੀ, ਅਤੇ ਚੀਤਾ ਬਿੱਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਉਸੂਰੀ ਢੋਲ, ਭਾਰਤੀ ਗਿੱਦੜ, ਭਾਰਤੀ ਬਘਿਆੜ, ਬੰਗਾਲ ਲੂੰਬੜੀ, ਤਿੱਬਤੀ ਬਘਿਆੜ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਲੂੰਬੜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁੱਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹਾਇਨਾ ਹੈ। ਕਈ ਪੰਛੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਵੱਡੇ ਫਲੇਮਿੰਗੋਜ਼, [[ਸੁਰਖ਼ਾਬ|ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਬੱਤਖਾਂ]], ਚਿੱਟੇ-ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਵਾਟਰਹੇਨ, ਤਿੱਤਰ-ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਜਾਕਾਨਾ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਸਪੂਨਬਿਲਜ਼ , ਘੱਟ ਫਲੇਮਿੰਗੋ, ਜਾਮਨੀ ਬਗਲੇ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਬਗਲੇ, [[ਛੱਪੜੀ ਬਗਲਾ|ਭਾਰਤੀ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਬਗਲੇ]], [[ਧਿਆਲ ਚਿੜੀ|ਪੂਰਬੀ ਮੈਗਪੀ, ਇੰਡੀਅਨ ਪਾਈ-ਰੋਬਿਨ]] [[ਨੀਲ ਕੰਠ|,]] [[ਲਾਲੀ (ਪੰਛੀ)|ਇੰਡੀਅਨ]] ਪੀ-ਰੋਬਿਨ [[ਨੀਲ ਕੰਠ|ਰੋਲਰਸ]], ਸਲੇਟੀ-ਬ੍ਰੈਸਟਡ ਰੇਲਜ਼, ਗ੍ਰੇਟਰ ਕੋਕਲਸ, ਬਲੈਕ-ਬੇਲੀਡ ਟਰਨਸ, [[ਨੌਰੰਗਾ (ਪੰਛੀ)|ਇੰਡੀਅਨ ਪਿਟਾਸ]], ਇੰਡੀਅਨ [[ਕਮਾਦੀ ਕੁੱਕੜ|ਪੈਰਾਡਾਈਜ਼ ਫਲਾਈਕੈਚਰ]], ਸਾਰਸ ਕ੍ਰੇਨ, ਸਾਇਬੇਰੀਅਨ ਕ੍ਰੇਨ, [[ਕੂੰਜ|ਡੈਮੋਇਸੇਲ ਕ੍ਰੇਨ]], ਗ੍ਰੇਟ ਹਾਰਨਬਿਲ, ਰੋਜ਼-ਰਿੰਗਡ ਪੈਰਾਕੀਟਸ, ਵਰਨਲ-ਰਿੰਗਡ ਪੈਰਾਕੀਟਸ, ਵਰਨਲ- ਰੋਟਬੈੱਕਸ, ਵਰਨਲ- [[ਚਿਤਰਾ ਲਮਢੀਂਗ|ਪੇਂਟਡ]], ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਅਨ ਓਪਨਬਿਲ ਜੰਗਲਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਮੋਰ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਛੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ, ਸਲੇਟੀ ਜੰਗਲੀ ਪੰਛੀ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮੋਨਾਲ, ਸਤੀਰ ਟਰੈਗੋਪਾਨਸ, ਅਤੇ ਕਲੀਜ ਤਿੱਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ; ਗ੍ਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਬਸਟਰਡ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਮ ਹੈ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰੀ ਗੋਸ਼ਾਕ, [[ਸ਼ਿਕਰਾ]], ਕਾਲਾ ਪਤੰਗ, ਚਿੱਟੀ ਢਿੱਡ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਉਕਾਬ, ਗੋਲਡਨ ਈਗਲ, ਪੈਰੇਗ੍ਰੀਨ ਫਾਲਕਨ, ਭਾਰਤੀ ਗਿਰਝ, ਪਤਲਾ-ਬਿਲ ਵਾਲਾ ਗਿਰਝ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ-ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਗਿਰਝ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਾਈਡ ਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗਲ ਕਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਦਿਲਚਸਪ ਕਾਂ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹਨ। ਚੈਸਟਨਟ-ਬੇਲੀਡ ਸੈਂਡਗਰੌਸ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੇਤ ਦਾ ਗਰਾਊਸ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਹਾਰਵੈਸਟ ਮਾਊਸ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਹਾਊਸ ਸ਼ਰੂ, ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੌਗ ਬੈਜਰ, ਚੀਨੀ ਫੇਰੇਟ-ਬੈਜਰ, [[ਬਿੱਜੂ|ਹਨੀ ਬੈਜਰ]], ਇੰਡੀਅਨ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਪੈਂਗੋਲਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਆਰਬੋਰੀਅਲ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਲਗਿਰੀ ਮਾਰਟਨ, ਛੋਟੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ, ਏਸ਼ੀਅਨ ਪਾਮ ਸਿਵੇਟ, ਛੋਟੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ, ਵੱਡੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਵੇਟ, ਬਿਨਟੂਰੋਂਗ ਅਤੇ [[ਲਾਲ ਪਾਂਡਾ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਿੱਛ ਸੂਰਜ ਰਿੱਛ, ਆਲਸੀ ਰਿੱਛ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਕਾਲਾ ਰਿੱਛ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਭੂਰਾ ਰਿੱਛ ਹਨ । ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਂਦਰ ਗਿਬਨ ਹਨ; ਪੱਛਮੀ ਹੂਲੋਕ ਗਿਬਨ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਹੂਲੋਕ ਗਿਬਨ । ਮੈਕਾਕ ਵਿੱਚ ਰੀਸਸ ਮੈਕਾਕ, ਬੋਨਟ ਮੈਕਾਕ, ਸ਼ੇਰ-ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਮਕਾਕ, ਉੱਤਰੀ ਸੂਰ-ਪੂਛ ਵਾਲਾ ਮੈਕਾਕ, ਸਟੰਪ-ਟੇਲਡ ਮੈਕੈਕ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਮਕਾਕ, ਸਫੈਦ-ਗੱਲ ਵਾਲਾ ਮਕਾਕ ਅਤੇ ਅਸਾਮੀ ਮਕਾਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਲੰਗੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮਨੀ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲਾ ਲੰਗੂਰ, ਨੀਲਗਿਰੀ ਲੰਗੂਰ, ਗੀ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਲੰਗੂਰ ਅਤੇ ਕੈਪਡ ਲੰਗੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫੇਰੇ ਦਾ ਪੱਤਾ ਬਾਂਦਰ ਵੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੁਇਡਜ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਏ ਪਿਗਮੀ ਹੌਗ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਏ ਹਿਸਪਿਡ ਖਰਗੋਸ਼, ਉੱਨੀ ਖਰਗੋਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਨੈਪਡ ਖਰਗੋਸ਼ ਵਰਗੇ ਲੇਗੋਮੋਰਫਸ ਹਨ। ਰੋਇਲਜ਼ ਪੀਕਾ ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਮਾਰਮੋਟ ਕੁਝ ਪਹਾੜੀ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਮਾਲਾਬਾਰ ਜਾਇੰਟਸ ਸਵੀਰਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਪਾਮ ਸਕਵਾਇਰਲ, ਇੰਡੀਅਨ ਜਰਬਿਲ, ਪੋਰਕਯੂਪਾਈਨ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਕ੍ਰੈਸਟਡ ਪੋਰਕਯੂਪਾਈਨ ਅਤੇ ਹੇਜਹੌਗ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਬੇਰ-ਬੇਲੀਡ ਹੇਜਹੌਗ ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਹੇਜਹੌਗ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਪਾਟਡ ਲਿਨਸੰਗ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਵੇਟ ਵਰਗਾ ਜੀਵ। \ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਾਲਤੂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਬੋਵਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੇਬੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਭਾਰਤੀ ਔਰੋਚ, ਘਰੇਲੂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੱਝ, ਗਾਇਲ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਲਤੂ ਗੌਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਯਾਕ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸੀ ਜੰਗਲੀ ਯਾਕ ਤੋਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਡਰੋਮੇਡਰੀ ਊਠ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਰਾਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ, ਗੁਜਰਾਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੱਭੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਰੇਲ ਕੁੱਤੇ ਇੱਕ ਆਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਮੂੰਗੀ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਪੂਛ ਵਾਲੇ ਤਿਲ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਮੰਗੂਸ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਲਾਲ ਮੂੰਗੂਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਗ੍ਰੇ ਮੂੰਗੂਜ਼, ਇੰਡੀਅਨ ਬਰਾਊਨ ਮੂੰਗੂਜ਼, ਛੋਟਾ ਇੰਡੀਅਨ ਮੰਗੂਜ਼, ਧਾਰੀਦਾਰ ਮੰਗੂਜ਼, ਅਤੇ ਕੇਕੜਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਮੰਗੂਸ ਹਨ। ਟਿੱਡੀ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਮਗਰਮੱਛ ਮਗਰਮੱਛ ਅਤੇ ਘੜਿਆਲ ਹਨ । [[ਮਗਰਮੱਛ (ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ)|ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਮਗਰਮੱਛ]] ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜੋ 1974 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਗ ਕੋਬਰਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਕੋਬਰਾ, ਮੋਨੋਕਲੇਡ ਕੋਬਰਾ, ਇੰਡੀਅਨ ਰੌਕ ਪਾਈਥਨ, ਜਾਲੀਦਾਰ ਪਾਇਥਨ, ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਗ੍ਰੀਨ ਵਾਈਨ ਸੱਪ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੱਪ, ਗ੍ਰੀਨ ਪਿਟ ਵਾਈਪਰ, ਸਲਾਜ਼ਾਰਜ਼ ਪਿਟ ਵਾਈਪਰ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਰੈਤ|ਇੰਡੀਅਨ ਕ੍ਰੇਟ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਕੋਬਰਾ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਡੱਡੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮਨੀ ਡੱਡੂ, ਚੁਨਮ ਟ੍ਰੀ ਡੱਡੂ, ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੇ ਡੱਡੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਰੇ ਡੱਡੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਊਟ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨਿਊਟ ਹੈ; ਇਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੈਲਮੈਂਡਰ ਹੈ। ਪੀਲੀ-ਧਾਰੀਦਾਰ ਕੈਸੀਲੀਅਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕੈਸੀਲੀਅਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵੀ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਦਰਬੈਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਗ੍ਰੀਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਹਾਕਸਬਿਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ, ਲਾਗਰਹੈੱਡ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਓਲੀਵ ਰਿਡਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੱਛੂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ . ਭਾਰਤੀ ਸਾਫਟ ਸ਼ੈੱਲ ਕੱਛੂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫਲੈਪਸ਼ੈਲ ਕੱਛੂ ਮੈਂਗਰੋਵ ਬਨਸਪਤੀ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। [[ਏਸ਼ੀਅਨ ਵਾਟਰ ਮਾਨੀਟਰ]] ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਮਾਨੀਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਿਗਰਾਨ ਕਿਰਲੀਆਂ ਹਨ; ਗੋਲਡਨ ਗੀਕੋ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਗੀਕੋ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਕਲੌਤਾ ਗਿਰਗਿਟ, ਭਾਰਤੀ ਗਿਰਗਿਟ। ਮੱਛੀ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਮੱਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਲਪੀਆ, ਐਟਲਾਂਟਿਕ ਪੋਮਫ੍ਰੇਟ, ਹਿਲਸਾ, ਬੈਰਾਮੁੰਡੀ, ਰੋਹੂ, ਵੱਡੀ ਦੰਦ ਆਰਾ ਮੱਛੀ, ਪੀਅਰਸ ਮਡਸਕੀਪਰ , ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੈਂਟਾ ਰੇ, ਚੀਤਾ ਟਾਰਪੀਡੋ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਥਰੈਸ਼ਰ ਸ਼ਾਰਕ, [[ਮਹਾਨ ਚਿੱਟੀ ਸ਼ਾਰਕ]], ਮਾਕੋ ਸ਼ਾਰਕ, ਹੈਮਰਹੈੱਡ ਸ਼ਾਰਕ, ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਾਰਕ, ਅਤੇ ਸੈਂਡ ਟਾਈਗਰ ਸ਼ਾਰਕ । ਬਲਦ ਸ਼ਾਰਕ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਸ਼ਾਰਕ ਵੀ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੇਮੋਰਾ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਰਲ ਰੀਫ ਮੱਛੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਂਜਲਫਿਸ਼, ਕਲੋਨਫਿਸ਼, ਪਾਊਡਰ ਬਲੂ ਟੈਂਗ, ਪਫਰਫਿਸ਼, ਤੋਤਾ ਮੱਛੀ, ਮੋਰੇ ਈਲ, ਚਾਈਨੀਜ਼ ਟ੍ਰੰਪਟਫਿਸ਼, ਰੈੱਡਟੂਥਡ ਟ੍ਰਿਗਰਫਿਸ਼ ਅਤੇ ਬਟਰਫਲਾਈ ਮੱਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਲਫਿਨ ਵਿੱਚ ਬੋਤਲਨੋਜ਼ ਡਾਲਫਿਨ, ਆਮ ਡਾਲਫਿਨ, ਅਤੇ ਪੈਨਟ੍ਰੋਪਿਕਲ ਸਪਾਟਡ ਡਾਲਫਿਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਫਿਨਲੇਸ ਪੋਰਪੋਇਸ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀ ਇਰਾਵਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ਤਾਜ਼ੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ [[ਚਿਲਕਾ ਝੀਲ|ਚਿਲਿਕਾ ਝੀਲ]], [[ਗੰਗਾ ਦਰਿਆਈ ਡਾਲਫਿਨ|ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ]] ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਨਦੀ ਡਾਲਫਿਨ ਦੇ ਨਾਲ। [[ਨੀਲੀ ਵ੍ਹੇਲ|ਬਲੂ ਵ੍ਹੇਲ]], ਹੰਪਬੈਕ ਵ੍ਹੇਲ, ਸਪਰਮ ਵ੍ਹੇਲ, ਡਵਾਰਫ ਸਪਰਮ ਵ੍ਹੇਲ, ਓਰਕਾਸ, ਕੁਵੀਅਰਜ਼ ਬੀਕਡ ਵ੍ਹੇਲ ਅਤੇ ਪਿਗਮੀ ਕਿਲਰ ਵ੍ਹੇਲ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵ੍ਹੇਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਰਧ-ਜਲ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਓਟਰਸ ਹਨ। ਓਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਏਸ਼ੀਅਨ ਛੋਟੇ-ਪੰਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਓਟਰ, ਯੂਰੇਸ਼ੀਅਨ ਓਟਰ, ਅਤੇ [[ਲੁੱਧਰ|ਨਿਰਵਿਘਨ-ਕੋਟੇਡ ਓਟਰ]] ਹਨ। ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਡੂਗੋਂਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟੀ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡਰੈਗਨਫਲਾਈ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੀਲੀਕਟ ਡਰੈਗਨਫਲਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀਆਂ ਤਿਤਲੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਘੱਟ ਘਾਹ ਨੀਲਾ, ਆਮ ਨੀਲਾ ਅਪੋਲੋ, ਆਮ ਮਾਈਮ, ਆਮ ਮਾਰਮਨ ਅਤੇ ਆਮ ਪਿਅਰੋਟ । ਆਰਕਿਡ ਮੈਂਟਿਸ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਘਾਟਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੈਂਟਿਸ ਹੈ। ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਸਟਿੱਕ ਦੇ ਕੀੜੇ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਕੀੜੇ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਟੀਗੋਡਨ ਹਾਥੀ, ਇੰਡੋਸੌਰਸ, ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਟੇਰ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਤਖ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਜਾਨਵਰ ਹਨ। ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਟੇਰ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਤਖ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਅਲੋਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਚੀਨਾ ਬਟੇਰ|ਰੇਨ]] ਬਟੇਰ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਬਟੇਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਗੁਲਾਬੀ-ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਤਖ ਦੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਸਪਾਟ-ਬਿਲਡ ਬਤਖ ਹੈ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਪਸਾਰ, ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਭਾਈਚਾਰਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਅਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, [[ਵਬਾਅ|ਮਹਾਂਮਾਰੀ]], [[ਹੜ੍ਹ]], [[ਸੋਕਾ|ਸੋਕੇ]] ਅਤੇ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੱਖੜ|ਚੱਕਰਵਾਤ]], ਬਨਸਪਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ 39 ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਸਮਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ 72 ਕਿਸਮਾਂ, ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀਆਂ 17 ਕਿਸਮਾਂ, ਉਭੀਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ, ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਤਿਤਲੀਆਂ, ਕੀੜਾ ਅਤੇ ਬੀਟਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://knowindia.gov.in/profile/fauna.php|title=Fauna of India|last=Hawk|first=Indian|date=2021|website=Know India|access-date=2022-12-20|archive-date=2021-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210811180631/https://knowindia.gov.in/profile/fauna.php|url-status=dead}}</ref> == ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ == ਭਾਰਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ 'ਤੇ 0.46 ਦੇ ਬਾਇਓਡੀ ਸਕੋਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਮੈਗਾ-ਬਾਇਓਡਾਇਵਰਸ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 12ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ''ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਗਣਨਾ ਹਰੇਕ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਲੋਬਲ ਸੰਖਿਆ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ'' । ਇਸ ਦੇ 23.39% ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਢੱਕਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਅਮੀਰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ੂਲੋਜੀਕਲ ਸਰਵੇ (ZSI) ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ 2020 ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 102,718 ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 557 ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 407 ਨਵੀਆਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 150 ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਨਵੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, 486 ਸਪੀਸੀਜ਼ ਇਨਵਰਟੇਬਰੇਟਸ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੀੜੇ) ਸਨ, ਅਤੇ 71 ਰੀੜ੍ਹ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੱਛੀਆਂ ਅਤੇ ਰੀਂਗਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ। ਕਰਨਾਟਕ (66 ਕਿਸਮਾਂ), ਕੇਰਲ (51), ਰਾਜਸਥਾਨ (46) ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ (30) ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। 2010 ਤੋਂ 2020 ਤੱਕ, 4,112 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 2,800 ਨਵੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਤੇ 1,312 ਨਵੇਂ ਰਿਕਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="bod1"/> ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਨਵਰਟੇਬ੍ਰੇਟ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਤਿਤਲੀ|ਤਿਤਲੀਆਂ]], ਓਡੋਨਾਟਾ ਅਤੇ ਹਾਈਮੇਨੋਪਟੇਰਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਜੀਵ ਜੰਤੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਲੋਨ ਅਤੇ ਬਰਮਾ'' ਲੜੀ ਸਮੇਤ। ਭਾਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 2,546 ਕਿਸਮਾਂ (ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 11%) ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਭੀਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 197 ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ (ਕੁੱਲ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ 4.4%) ਅਤੇ 408 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ (ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਕੁੱਲ ਦਾ 6%) ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ਦੇ ਅੰਡੇਮਿਜ਼ਮ ਉਭੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 1361 ਕਿਸਮਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਟੈਕਸੋਨੋਮਿਕ ਇਲਾਜਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 12% ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।<ref>[http://www.wcmc.org.uk/igcmc/main.html WCMC website] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011128135101/http://www.wcmc.org.uk/igcmc/main.html|date=28 November 2001}}</ref> ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 410 ਕਿਸਮਾਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 8.86% ਹੈ।<ref>{{Cite book|title=Checklist of Indian mammals|last=Nameer|first=P. O.|date=1998|publisher=Kerala Forest Department|location=Thiruvananthapuram}}</ref> ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VU69BAAAQBAJ|title=Faunal Heritage of Rajasthan, India: General Background and Ecology of Vertebrates|last=Sharma|first=B. K.|last2=Kulshreshtha|first2=Seema|last3=Rahmani|first3=Asad R.|date=2013-09-14|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9781461408000|page=482|language=en}}</ref> ਵਰਲਡ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਮਾਨੀਟਰਿੰਗ ਸੈਂਟਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ 15,000 ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। == ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਹੌਟਸਪੌਟਸ == === ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ === ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਕਿਨਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਓਰੋਗ੍ਰਾਫਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੁਆਰਾ, ਉਹ ਉੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮੀਦਾਰ ਪਤਝੜ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਜੰਗਲ ਹਨ । ਇਹ ਖੇਤਰ ਉੱਚ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅੰਤਮਵਾਦ ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲਗਭਗ 77% ਉਭੀਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ 62% ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ।<ref name="RJRD">Daniels, R. J. R. (2001) [http://www.iisc.ernet.in/currsci/aug102001/240.pdf Endemic fishes of the Western Ghats and the Satpura hypothesis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191139/http://www.iisc.ernet.in/currsci/aug102001/240.pdf|date=3 March 2016}}. Current Science 81(3):240-244</ref> ਇਹ ਖੇਤਰ ਮਲਯਾਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੀਵ-ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਲਾਲ ਹੋਰਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਤਪੁਰਾ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਵਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤ-ਮਲਾਯਾਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਬੰਧ ਬਣਾਇਆ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਾ ਨੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨ ਲਈ ਟੋਰੈਂਟ ਸਟ੍ਰੀਮ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਫੜਨ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>Ripley, Dillon S. (1947) [https://www.jstor.org/pss/2405549 Avian relicts and double invasions in Peninsular India and Ceylon(Sri Lanka)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205125548/https://www.jstor.org/stable/2405549|date=5 December 2022}}. Evolution 2:150–159</ref> ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਾ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਮਾਡਲ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸਨ। <ref name="RJRD" /> ਹੋਰ ਤਾਜ਼ਾ ਫਾਈਲੋਜੀਓਗ੍ਰਾਫਿਕ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਅਣੂ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।<ref>Karanth, P. K. (2003) [http://www.ias.ac.in/currsci/nov102003/1276.pdf Evolution of disjunct distributions among wet-zone species of the Indian subcontinent: Testing various hypotheses using a phylogenetic approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216031243/https://www.ias.ac.in/currsci/nov102003/1276.pdf|date=16 December 2018}} Current Science, 85(9): 1276-1283</ref> ਟੈਕਸਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅੰਤਰ ਹਨ ਜੋ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਇਤਿਹਾਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।<ref>Biswas, S. and Pawar S. S. (2006) [http://www.ias.ac.in/jbiosci/mar2006/95.pdf Phylogenetic tests of distribution patterns in South Asia: towards an integrative approach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216031527/https://www.ias.ac.in/jbiosci/mar2006/95.pdf|date=16 December 2018}}; J. Biosci. 31 95–113</ref> ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਹ ਖੇਤਰ ਮੈਡਾਗਾਸਕਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸੱਪਾਂ ਅਤੇ ਉਭੀਬੀਆਂ ਵਿੱਚ। ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ''ਸਿਨੋਫ਼ਿਸ'' ਸੱਪ, ਜਾਮਨੀ ਡੱਡੂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾਈ ਕਿਰਲੀ ਜੀਨਸ ''ਨੇਸੀਆ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਮੈਡਾਗਾਸਕੈਨ ਜੀਨਸ ''ਐਕੋਨਟੀਆਸ'' ਵਰਗੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.pdn.ac.lk/socs/zaup/reptiles/affinities.html|title=affinities<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304051931/http://www.pdn.ac.lk/socs/zaup/reptiles/affinities.html|archive-date=4 March 2016|access-date=30 August 2006}}</ref> ਮੈਡਾਗਾਸਕਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਲਿੰਕ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://www.mobot.org/MOBOT/Madagasc/biomad1.html|title=Bio geography of Madagascar<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20190118113039/http://www.mobot.org/MOBOT/Madagasc/biomad1.html|archive-date=18 January 2019|access-date=6 September 2006}}</ref> ਇੱਕ ਬਦਲਵੀਂ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਕਿ ਇਹ ਟੈਕਸ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>Karanth, P. 2006 [http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf Out-of-India Gondwanan origin of some tropical Asian biota] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411223533/http://www.iisc.ernet.in/currsci/mar252006/789.pdf|date=11 April 2019}}. Current Science 90(6):789-792</ref> ਬਾਇਓ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵਿਅੰਗ [[ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ|ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਲਯਾਨ ਮੂਲ ਦੇ ਕੁਝ ਟੈਕਸਾ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਪਰ [[ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ]] ਵਿੱਚ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੌਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਨੇਪੇਨਥੇਸ'' ਜੀਨਸ ਦੇ। === ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ === ਪੂਰਬੀ ਹਿਮਾਲਿਆ [[ਭੂਟਾਨ]], ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ, [[ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ]], ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ [[ਨੇਪਾਲ]] ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਵਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਚ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਸਿੰਗ ਵਾਲੇ ਗੈਂਡੇ ( ''Rhinoceros unicornis'' ), ਜੰਗਲੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਜਲ ਮੱਝ ( ''Bubalus bubalis (Arnee)'' ) ਅਤੇ ਸਾਰੇ 45 ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ, 50 ਪੰਛੀਆਂ, 17 ਸੱਪਾਂ, 12 ਊਭੀਵੀਆਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਲਗਭਗ 163 ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਸਪੀਸੀਜ਼<ref>[http://www.cepf.net/xp/cepf/where_we_work/eastern_himalayas/eastern_himalayas_info.xml Conservation International 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060825232127/http://www.cepf.net/xp/cepf/where_we_work/eastern_himalayas/eastern_himalayas_info.xml|date=25 August 2006}}</ref><ref>[http://assets.panda.org/downloads/final_ehimalayas_ep.pdf Ecosystem Profile: Eastern Himalayas Region] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928092502/http://assets.panda.org/downloads/final_ehimalayas_ep.pdf|date=28 September 2011}}, 2005</ref> [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|ਤਰਾਈ]] ਵਿੱਚ ਡੂਆਰਜ਼ ਜੰਗਲ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਰਮ ਖੰਡੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਡ੍ਰੈਗਨਫਲਾਈ ( ''ਐਪੀਓਫਲੇਬੀਆ ਲੇਡਲਾਵੀ'' ) ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਰਹੀ ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਜਪਾਨ|ਜਾਪਾਨ]] ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਜੀਨਸ ਦੀਆਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਨਿਊਟ ( ''ਟਾਇਲੋਟੋਟ੍ਰੀਟਨ ਵੇਰੂਕੋਸਸ'' ) ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੀਮਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ [[ਸੈਲਾਮੈਂਡਰ]] ਸਪੀਸੀਜ਼ ਹੈ।<ref>[http://research.amnh.org/herpetology/amphibia/references.php?id=27738 Amphibian Species of the World - Desmognathus imitator Dunn, 1927] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310233130/http://research.amnh.org/herpetology/amphibia/references.php?id=27738|date=10 March 2007}}</ref> == ਲੁਪਤ ਅਤੇ ਫਾਸਿਲ ਰੂਪ == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਰਤੀ ਟੇਬਲਲੈਂਡ, ਜੋ ਅੱਜ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਭਾਰਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਟਾਪੂ ਸੀ। ਟਾਪੂ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੋਖਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਭੂਮੀ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਂਜਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੱਟ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਹੈ, ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਸਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈਆਂ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਕਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਵਾਲਿਕ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਰੇਂਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਫਾਸਿਲਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> ਸਿਵਾਲਿਕ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਵਿੱਚ ਮਸਟੋਡੌਨ, ਹਿਪੋਪੋਟੇਮਸ, [[ਗੈਂਡਾ]], ਸਿਵਾਥਰਿਅਮ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਚਾਰ-ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਮੀਨੈਂਟ, ਜਿਰਾਫ, [[ਘੋੜਾ|ਘੋੜੇ]], [[ਊਠ]], ਬਾਈਸਨ, ਹਿਰਨ, ਹਿਰਨ, ਗੋਰਿਲਾ, [[ਸੂਰ]], ਚਿੰਪੈਂਜ਼ੀ, ਬਾਊਰੋਨਸ, [[ਬਬੂਨ|ਸੰਗਰੂਥਸ]], ਮਾਸਬੋਰੋਥਸ, ਮਾਸਟੋਬਰੇਸ, [[ਚੀਤਾ|ਚਿੰਪਾਂਜ਼ੀ]] ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ । ਬਿੱਲੀਆਂ, [[ਬੱਬਰ ਸ਼ੇਰ|ਸ਼ੇਰ]], [[ਸ਼ੇਰ|ਬਾਘ]], ਸੁਸਤ ਰਿੱਛ, ਔਰੋਚ, [[ਚਿੱਤਰਾ|ਚੀਤੇ]], [[ਬਘਿਆੜ]], ਢੋਲ, ਸੂਰ, [[ਖਰਗੋਸ਼]] ਅਤੇ ਹੋਰ [[ਥਣਧਾਰੀ|ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ]]।<ref name="prater">Prater, S. H. (1971) The Book of Indian Animals. BNHS</ref> ਇੰਟਰਟ੍ਰੈਪੀਅਨ ਬੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ,<ref>Stewart R. Hinsley [http://www.malvaceae.info/Fossil/Wood.html Notes on fossil wood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171119185436/http://www.malvaceae.info/Fossil/Wood.html|date=19 November 2017}}. Retrieved September 2006.</ref> ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੱਧ ਮਾਇਓਸੀਨ ਤੋਂ ਈਓਸੀਨ ਤੋਂ ''ਗ੍ਰੇਵੀਓਕਸੀਲੋਨ'' ਅਤੇ ਕੇਰਲ ਦੇ ਮੱਧ ਮਾਇਓਸੀਨ ਤੋਂ ''ਹੈਰੀਟੀਰੋਕਸੀਲੋਨ ਕੇਰਾਲੇਨਸਿਸ'' ''ਅਤੇ'' ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਮਿਓ-ਪਲਾਈਓਸੀਨ ਤੋਂ ਹੈਰੀਟੀਰੋਕਸੀਲੋਨ ਅਰੁਨਾਚਲੇਨਸਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਤੋਂ ''ਗਲੋਸੋਪਟੇਰਿਸ'' ਫਰਨ ਫਾਸਿਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਨੇ ਗੋਂਡਵਾਨਲੈਂਡ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂਦੀਪੀ ਵਹਿਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝ ਲਈ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਾਸਿਲ ''ਸਾਈਕੈਡ'' <ref>Robert Buckler (1999) A brief review of the fossil cycads. [http://www.plantapalm.com/vce/evolution/fossils.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224053853/http://www.plantapalm.com/vce/evolution/fossils.pdf|date=24 February 2012}}</ref> ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੱਤ ''ਸਾਈਕੈਡ'' ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/cycadpg?region=ind|title=Royal Botanical Gardens, Sydney, Australia|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401122145/http://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/cycadpg?region=ind|archive-date=1 April 2019|access-date=10 August 2006}}</ref><ref>Singh, Rita, P. Radha (2006) A new species of Cycas from the Malabar Coast, Western Ghats, India. Volume 58(2):119-123</ref> ''ਟਾਈਟਨੋਸੌਰਸ ਇੰਡੀਕਸ'' ਸ਼ਾਇਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਿਚਰਡ ਲਿਡੇਕਰ ਦੁਆਰਾ 1877 ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਣੂ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਡਾਇਨਾਸੌਰ ''ਰਾਜਾਸੌਰਸ ਨਰਮਾਡੇਨਸਿਸ'' ਹੈ,<ref>Rajasaurus and Indian Dinosaur. Geological Survey of India. [http://www.gsi.gov.in/rajasaur.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528000848/http://www.gsi.gov.in/rajasaur.pdf|date=28 May 2008}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਅਬੇਲੀਸੌਰਿਡ (ਥੈਰੋਪੋਡ) ਡਾਇਨਾਸੌਰ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 9 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਉਚਾਈ 3 ਮੀਟਰ ਸੀ ਅਤੇ ਖੋਪੜੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਡਬਲ-ਕ੍ਰੇਸਟਡ ਤਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਲੇਟਵੀਂ ਸੀ। ਸੇਨੋਜ਼ੋਇਕ ਯੁੱਗ ਦੇ ਕੁਝ ਜੈਵਿਕ ਸੱਪ ਵੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<ref>Rage J.-C., Bajpai S., Thewissen J. G. M. & Tiwari B. N. 2003. Early Eocene snakes from Kutch, Western India, with a review of the Palaeophiidae. Geodiversitas 25 (4) : 695-716 [http://www.mnhn.fr/publication/geodiv/g03n4a6.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120221235530/http://www.mnhn.fr/publication/geodiv/g03n4a6.pdf|date=21 February 2012}}</ref> ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਡੇਕਨ ਲਾਵਾ ਦਾ ਵਹਾਅ ਅਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਗੈਸਾਂ ਡਾਇਨੋਸੌਰਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.cosis.net/abstracts/EGU05/11195/EGU05-J-11195-1.pdf|title=Floodvolcanism is the main cause of mass extinctions: Nice try, but where is the evidence? PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201043641/http://www.cosis.net/abstracts/EGU05/11195/EGU05-J-11195-1.pdf|archive-date=1 December 2017|access-date=21 February 2006}}</ref><ref>[http://faculty.plattsburgh.edu/thomas.wolosz/volcanism.htm Volcanism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504212202/http://faculty.plattsburgh.edu/thomas.wolosz/volcanism.htm|date=4 May 2006}}</ref> ''ਹਿਮਾਲਿਆਸੀਟਸ ਸਬਥੂਏਨਸਿਸ'', ਲਗਭਗ 53.5 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਪ੍ਰੋਟੋਸੀਟੀਡੇ (ਈਓਸੀਨ) ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਿਆ-ਪਛਾਣਿਆ ਵ੍ਹੇਲ ਫਾਸਿਲ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਮਲਾ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਇੱਕ ਟਾਪੂ ਸੀ) ਦੇ ਦੌਰਾਨ (ਟੈਥਿਸ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ) ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਵ੍ਹੇਲ ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.enchantedlearning.com/subjects/whales/classification/Whalefossils.shtml|title=Whale fossils|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216032339/https://www.enchantedlearning.com/subjects/whales/classification/Whalefossils.shtml|archive-date=16 December 2018|access-date=21 February 2006}}</ref><ref>Bajpai, S. and Gingerich P.D. (1998) A new Eocene archaeocete (Mammalia, Cetacea) from India and the time of origin of whales Proc. Natl. Acad. Sci. USA 95:15464–15468 [http://www-personal.umich.edu/~gingeric/PDFfiles/PDG344_himalayacetus_opt.pdf PDF] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051222060959/http://www-personal.umich.edu/~gingeric/PDFfiles/PDG344_himalayacetus_opt.pdf|date=22 December 2005}}</ref> ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਫਾਸਿਲ ਵ੍ਹੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 43-46 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ''ਰੇਮਿੰਗਟੋਨੋਸੇਟਸ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇੰਟਰਟ੍ਰੈਪੀਅਨ ਬੈੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਛੋਟੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵਾਸ਼ਮ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵੱਡੇ ਥਣਧਾਰੀ ਜੀਵ ਜਿਆਦਾਤਰ ਅਣਜਾਣ ਹਨ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਈਮੇਟ ਫਾਸਿਲ ਮਿਲੇ ਹਨ। === ਹਾਲੀਆ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ === ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਫਸਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ।  ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੰਗਲੀ ਪਸ਼ੂਆਂ, ''ਬੋਸ ਪ੍ਰਾਈਮਜੀਨਿਅਸ ਨਾਮਾਦਿਕਸ'' ਜਾਂ ਜੰਗਲੀ ਜ਼ੇਬੂ ਸੀ, ਜੋ [[ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ|ਸਿੰਧੂ]] ਘਾਟੀ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਅੰਤਰ-ਪ੍ਰਜਨਨ ਦੇ ਕਾਰਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਜੰਗਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਟੁੱਟਣਾ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਥਣਧਾਰੀ ਜਾਨਵਰ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ ਜਾਂ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ/ ਏਸ਼ੀਆਟਿਕ ਚੀਤਾ, ਜਾਵਨ ਗੈਂਡਾ ਅਤੇ ਸੁਮਾਤਰਨ ਗੈਂਡਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref>{{Cite book|title=A field guide to Indian mammals|url=https://archive.org/details/fieldguidetoindi0000meno|last=Menon|first=Vivek|publisher=Dorling Kindersley, Delhi|year=2003|isbn=0-14-302998-3}}</ref> ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੱਡੀਆਂ ਥਣਧਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ. ''ਹੱਬਾਰਡੀਆ ਹੈਪਟਨੇਯੂਰੋਨ'', ਘਾਹ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਜੋ ਲਿੰਗਾਨਮੱਕੀ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋਗ ਫਾਲਜ਼ ਦੇ '''ਸਪਰੇਅ''' ਜ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਉੱਗਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨੂੰ ਕੋਲਹਾਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੁੜ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20030310045600/http://www.iucn.org/themes/ssc/news/ebulletin2002/ebulletindec02.html IUCN Species Survival Commission (SSC) E-Bulletin] - December 2002. Retrieved October 2006.</ref> ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬੀ ਸਿਰ ਵਾਲੀ ਬਤਖ ( ''ਰੋਡੋਨੇਸਾ ਕੈਰੀਓਫਿਲੇਸੀਆ'' ) ਅਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਬਟੇਰ ( ''ਓਫ੍ਰੀਸੀਆ ਸੁਪਰਸੀਲੀਓਸਾ'' ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਾਰਬਲਰ, ''ਐਕਰੋਸੇਫੈਲਸ ਓਰੀਨਸ'' ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ [[ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਿੱਚ ਰਾਮਪੁਰ ਦੇ ਨੇੜੇ [[ਏ ਓ ਹਿਊਮ|ਐਲਨ ਔਕਟਾਵੀਅਨ ਹਿਊਮ]] ਦੁਆਰਾ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਨਮੂਨੇ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, [[ਥਾਈਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ 139 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੋਜੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693 Threatened birds of Asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013154616/http://www.rdb.or.id/detailbird.php?id=693|date=13 October 2006}}. Retrieved October 2006.</ref><ref>The Nation, [http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php March 6, 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070527090228/http://www.nationmultimedia.com/2007/03/07/headlines/headlines_30028700.php|date=27 May 2007}}</ref> ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇਰਡਨ ਦੇ ਕੋਰਸਰ ( ''ਰਾਈਨੋਪਟਿਲਸ ਬਿਟੋਰਕੁਆਟਸ'' ), ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਜੀਵ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਥਾਮਸ ਸੀ. ਜੇਰਡਨ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਇਸਨੂੰ 1848 ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ 1986 ਵਿੱਚ [[ਬੰਬੇ ਨੇਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ|ਬੰਬੇ ਨੈਚੁਰਲ ਹਿਸਟਰੀ ਸੋਸਾਇਟੀ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਵਿਗਿਆਨੀ, ਭਾਰਤ ਭੂਸ਼ਣ ਦੁਆਰਾ [[ਲੋਪ|ਅਲੋਪ]] ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਸਪੀਸੀਜ਼ ਅਨੁਮਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Thumb_strip_india_biodiv.jpg|thumb|901x901px| ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਝਲਕ]] ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਫਰੇਡ, 1998 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। <ref>Alfred, J.R.B. (1998) [http://zsienvis.nic.in/newsletter/vol4%2520mar97.PDF Faunal Diversity in India: An Overview: In Faunal Diversity in India, i-viii] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410051128/http://zsienvis.nic.in/newsletter/vol4%20mar97.PDF|date=10 April 2009}}, 1-495. (Editors. Alfred, JRB, et al., 1998). ENVIS Centre, Zoological Survey of India, Calcutta.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} 9xoj4slkn9udrb9a5xaxskajhylfz8e 0 149218 841136 820706 2026-06-19T12:47:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Bilqees Khanum | image = | alt = | caption = | native_name = {{Nastaliq|بلقیس خانم}} | native_name_lang = | birth_name = Bilqees Khanum Begum | birth_date = {{Birth date|1948|12|25}} | birth_place = [[Lahore]], [[Garhi Shahu]], [[Pakistan]] | death_date = {{death date and age|2022|12|21|1948|12|25}} | death_place = [[Karachi]], [[Pakistan]] | education = Faisalabad Primary School | occupation = Singer | years_active = 1964 – 2008 | spouse = {{marriage|[[Rais Khan]]|1980|2017}} | children = Hazoor Hussnain (son) <br> Farhan Raees Khan (son) | parents = Abdul Haq (father) | relatives = Mohsin Raza (brother) <br> Inayat Ali Khan (grandfather) }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਬਲਕੀਸ ਖ਼ਾਨੁਮ''' (25 ਦਸੰਬਰ 1948 – 21 ਦਸੰਬਰ 2022) ਇੱਕ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕਾ ਸੀ। <ref name="YoulinMagazine">{{Cite web|url=https://www.youlinmagazine.com/article/bilqees-khanum-a-golden-voice-goes-silent/MjQyMg==|title=Bilqees Khanum: A Golden Voice Goes Silent|date=December 28, 2022|website=Youlin Magazine|access-date=ਜਨਵਰੀ 25, 2023|archive-date=ਜੂਨ 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616132043/https://www.youlinmagazine.com/article/bilqees-khanum-a-golden-voice-goes-silent/MjQyMg==/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.dawn.com/news/1078537|title=Bilqees Khanum's plight|last=InpaperMagazine|first=From|date=2014-01-05|website=DAWN.COM|language=en|access-date=2022-12-21}}</ref> ਖ਼ਾਨੁਮ ''"ਨਿਊ ਲਾਈਫ: ਨਿਊ ਲਾਈਫ"'' (1968) ਅਤੇ ''"ਮੇਲੇ ਸਜਨਾ ਦੀ"'' (1972) ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ। <ref name="YoulinMagazine" /> == ਆਰੰਭਕ ਜੀਵਨ == ਬਿਲਕੀਸ ਦਾ ਜਨਮ 25 ਦਸੰਬਰ 1948 ਨੂੰ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]], ਗੜ੍ਹੀ ਸ਼ਾਹੂ, [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref name="YoulinMagazine" /> ਬਿਲਕੀਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਹੱਕ ਇੱਕ ਫਰਨੀਚਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕੁੜੀਆਂ ਅਤੇ ਦੋ ਲੜਕੇ ਸਨ। <ref name="YoulinMagazine"/> ਬਿਲਕੀਸ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫਿਰ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਉਰਦੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਪੰਜਾਬੀ ਪਿਛੋਕੜ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਸਪਸ਼ਟ ਉਚਾਰਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤਾ। <ref name="YoulinMagazine"/> ਬਿਲਕੀਸ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। <ref name="YoulinMagazine"/> ਬਿਲਕੀਸ ਦੇ ਨਾਨੇ ਇਨਾਇਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਉਸਦੀ ਗਾਇਕੀ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਗਾਉਣ ਦੇ ਸਬਕ ਦਿੱਤੇ, ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਾਲਿਬ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਿਲਕੀਸ ਨੇ ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। <ref name="YoulinMagazine" /> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == 1980 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਤਾਰਵਾਦਕ ਰਈਸ ਖਾਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। <ref name="DailyTimes">{{Cite web|url=https://dailytimes.com.pk/1042709/bilquis-khanum-veteran-ghazal-singer-is-no-more/|title=Bilquis Khanum — veteran ghazal singer is no more|date=December 24, 2022|website=Daily Times}}</ref> ਉਸਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਹਜ਼ੂਰ ਹੁਸਨੈਨ ਅਤੇ ਫਰਹਾਨ ਰਈਸ ਖਾਨ, ਜੋ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਵੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਤਾਰ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮੋਹਸਿਨ ਰਜ਼ਾ ਇੱਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ ਹੈ। <ref name="YoulinMagazine"/> == ਬੀਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮੌਤ == ਬਿਲਕੀਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ 21 ਦਸੰਬਰ 2022 ਨੂੰ ਕਰਾਚੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.thenews.com.pk/latest/1022345-singer-bilqees-khanum-passed-away|title=Singer Bilqees Khanum passes away|date=December 22, 2022|website=The News International}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਡਰਲ ਬੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਾਰਗਾਹ ਖੈਰੁਲ ਅਮਲ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਦੀ-ਏ-ਹੁਸੈਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਗਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2392182/renowned-singer-bilqees-khanum-passes-away-in-karachi|title=Renowned singer Balqis Khanum passes away in Karachi|date=21 December 2022|website=The Express Tribune|access-date=25 ਜਨਵਰੀ 2023|archive-date=23 ਮਈ 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240523212705/https://tribune.com.pk/story/2392182/renowned-singer-bilqees-khanum-passes-away-in-karachi|url-status=dead}}</ref> <ref name="DawnNewspaper">{{Cite web|url=https://www.dawn.com/news/1727766/bilqees-khanum-laid-to-rest|title=Bilqees Khanum laid to rest|date=December 28, 2022|website=Dawn Newspaper}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == === ਫ਼ਿਲਮ === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! style="background:#B0C4DE;" |ਸਾਲ ! style="background:#B0C4DE;" | ਫਿਲਮ ! style="background:#B0C4DE;" | ਭਾਸ਼ਾ |- | 1966 | ''ਤਸਵੀਰ'' | ਉਰਦੂ |- | 1968 | ''ਨਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'' | ਉਰਦੂ |- | 1970 | ''ਗੁੱਡੋ'' | ਪੰਜਾਬੀ |- | 1971 | ''ਬੀਬੀ'' | ਉਰਦੂ |- | 1972 | ''ਮੇਲਾ ਸਜਣਾ ਦਾ'' | ਪੰਜਾਬੀ |- | 1973 | ''ਫਰਜ਼'' | ਉਰਦੂ |- | 1979 | ''ਨਵਾਬਜ਼ਾਦੀ'' | ਉਰਦੂ |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * Bilqees Khanum discography at Discogs * {{IMDB name|8006103}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਗ਼ਜ਼ਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2022]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] 1u7qx8xzs88thjy4efaxuy6c1s34ifv 0 152120 841146 841119 2026-06-19T16:27:41Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1337145518|Geetanjali Lal]]" 841146 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Geetanjali Lal.jpg|thumb|ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ]] '''ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ''' (ਜਨਮ '''ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੇਸਾਈ''' ; 6 ਨਵੰਬਰ 1948) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਕਥਕ]] ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫਰ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੇਸਾਈ - ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਆਫਤਾਬ-ਏ-ਮੋਸੀਕੀ ਉਸਤਾਦ ਫੈਯਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਦੁਆਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="mid-day">{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206|title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal|date=11 September 2020|work=www.mid-day.com|language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੱਥਕ ਡਾਂਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ [[ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref name="where-words-fall-short">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699|title=Where words fall short|work=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750|title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists|work=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ ਨੇ ਪੰਡਿਤ ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ,<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece|title=How gharanas shaped modern Kathak|last=Sahai|first=Shrinkhla|date=31 March 2022|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref> ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਕਲਿਆਨਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms|title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India|work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day"/> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਰਜਨੀਕਾਂਤ ਦੇਸਾਈ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਗਾਇਕ, ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਆਗਰਾ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਆਫ਼ਤਾਬ-ਏ-ਮੋਸੀਕੀ ਉਸਤਾਦ ਫ਼ਈਆਜ਼ ਖਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ।<ref name="mid-day">{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206|title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal|date=11 September 2020|work=www.mid-day.com|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੇ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤਕ ਰੋਸ਼ਨ ਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਨ੍ਰਿਤ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ।<ref name="where-words-fall-short">{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/where-words-fall-short-56699|title=Where words fall short|work=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/jalandhar/add-covid-2-58750|title=TV channels reluctant to promote Kathak, say artists|work=Tribuneindia News Service|language=en}}</ref> ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ ਨੇ [[ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਡਾਂਸਰ)|ਪੰਡਿਤ ਗੋਪੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ]], ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਹਨ ਰਾਓ ਕਲਿਆਣਪੁਰਕਰ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਥਕ ਨਾਚ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰਸਮੀ ਸਿਖਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/how-gharanas-shaped-modern-kathak/article65277766.ece|title=How gharanas shaped modern Kathak|last=Sahai|first=Shrinkhla|date=31 March 2022|work=The Hindu|language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/news/children-must-be-aware-of-classical-art-forms-kathak-dancer-geetanjali-lal/articleshow/78062296.cms|title=Children must be aware of classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal - Times of India|work=The Times of India}}</ref><ref name="mid-day">{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206|title=India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal|date=11 September 2020|work=www.mid-day.com|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mid-day.com/lifestyle/culture/article/india-is-immensely-rich-in-heritage-classical-art-forms--kathak-dancer-geetanjali-lal-22984206 "India is immensely rich in heritage classical art forms: Kathak dancer Geetanjali Lal"]. </cite></ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2009-2012 ਤੱਕ ਰੀਪਰਟਰੀ<ref name="hcicolombo">{{Cite web |title=Welcome to High Commission of India, Colombo, Sri Lanka |url=https://hcicolombo.gov.in/press?id=eyJpdiI6Im82RUVWd0JXSzMxZUpDSDJSZmVvSUE9PSIsInZhbHVlIjoiVW9RYkwzanA5akJuSGNGZDA0NTZNdz09IiwibWFjIjoiNGMwNGUwNWEwNGUwNDFhY2VhZDgyYjU2ZDQ0NjM2MGFmOTQ0NDIxYjYxM2RiMTFjZTQ4NzE2NThkNTdlNjBlYyJ9 |website=hcicolombo.gov.in}}</ref> ਅਤੇ ਕੱਥਕ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਫਾਰ ਕਲਚਰਲ ਰਿਲੇਸ਼ਨਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਦੇ ਸੋਲੋ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਭਿਨੈ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਲੱਕੜੀ, ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਲ ਦੇ ਨਮੂਨੇ। ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਲਾਲ ਨੇ, ਸਾਲ 2001 ਵਿੱਚ, ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਦੁਖਦਾਈ ਭੂਚਾਲ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ [[11 ਸਤੰਬਰ 2001 ਦੇ ਹਮਲੇ|ਵਰਲਡ ਟ੍ਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ਦੇ ਟਵਿਨ ਟਾਵਰਾਂ 'ਤੇ ਹੋਏ ਹਮਲੇ]], ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਟੀਵੀ ਕੁਇਜ਼ ਸ਼ੋਅ ' ਕੌਣ ਬਣੇਗਾ ਕਰੋੜਪਤੀ ' 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾਤਮਕ ਕੋਰੀਓਗ੍ਰਾਫੀ ਡਰਾਇੰਗ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ' [[ਅਮਿਤਾਭ ਬੱਚਨ]] ਅਭਿਨੀਤ।<ref name=hcicolombo/> ਗੀਤਾਂਜਲੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਮੁਖਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ - ਸ਼ਾਇਰ-ਏ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਮਹਜੂਰ (1972) ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ - ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ]], [[ਪ੍ਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਾਹਨੀ|ਪਰੀਕਸ਼ਤ ਸਾਹਨੀ]], [[ਪ੍ਰਾਣ (ਐਕਟਰ)|ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ]] ਨਾਲ - ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ।<ref name="mahjoor1">{{Cite web |title=Shair-E-Kashmir Mahjoor (1972) Cast - Actor, Actress, Director, Producer, Music Director |url=https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |website=Cinestaan |access-date=2023-02-15 |archive-date=2021-12-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211218081508/https://www.cinestaan.com/movies/shair-e-kashmir-mahjoor-4038/cast-crew |url-status=dead }}</ref><ref name="mahjoor2">{{Cite web |last=Naidu |first=Jaywant |date=12 March 2017 |title=Dance helps the mind and body |url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Hans/2017-03-12/Dance-helps-the-mind-and-body/286246 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇਵੀ ਲਾਲ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=where-words-fall-short/><ref name=mid-day/> ਕਥਕ ਡਾਂਸਰ ਅਭਿਮਨਿਊ ਲਾਲ (ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਵਿਧਾ ਲਾਲ ਉਸਦੇ ਚੇਲੇ ਹਨ। == ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 2007 ਵਿੱਚ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]]<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/president-presents-akademi-awards-to-34-artists-23162-2008-02-26|title=President presents Akademi awards to 34 artists|work=India Today|language=en}}</ref><ref name=spicmacay/><ref name=mid-day/><ref name=tribune/> ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਨੂੰ "ਨ੍ਰਿਤਿਆ ਸ਼ਾਰਦਾ", "ਨਾਟਯ ਕਲਾ ਸ਼੍ਰੀ", "ਭਾਰਤ ਗੌਰਵ", "ਕਲਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ" ਅਤੇ "ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਅਵਾਰਡ", "ਜੀਜਾਬਾਈ ਵੂਮੈਨ ਅਚੀਵਰਸ ਅਵਾਰਡ", "ਆਚਾਰੀਆ ਕਲਾ ਵਿਪਾਂਚੀ"[http://spicmacay.apnimaati.com/2013/07/kathak-guru-vidushi-smt-geetanjali-lal.html "Kathak Guru Vidushi Smt. ]</ref> ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1948]] nab26iyh9dn1i92tzqnvlgm22rwsqo2 0 153769 841173 642574 2026-06-19T22:43:55Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841173 wikitext text/x-wiki '''''ਮਹਿਲਾ ਪਕਸ਼''''' [[ਗਵਾਲੀਅਰ]], [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਤੋਂ [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ [[ਅਖ਼ਬਾਰ|ਅਖਬਾਰ]] ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਤੱਕ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਲ ਦੋ ਡਾਲਰ ਅਤੇ ਪੰਜਾਹ ਸੈਂਟ ਦੀ ਫੀਸ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਨ ਅਪ ਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸਾਮਨਵੀ ਕੁਮਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਾਡਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਵੈ ਪ੍ਰਤੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁਤੰਤਰ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।"<ref name="newswatch7949">{{Cite web |date= |title=India's first women-centric newspaper &#124; Newswatch |url=http://www.newswatch.in/old/newsblog/7949 |access-date=2014-05-04 |publisher=Newswatch.in |archive-date=2014-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140504205551/http://www.newswatch.in/old/newsblog/7949 |url-status=dead }}</ref> ਅਖਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ- ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਵਾਂਝੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕਾਂਤਾ ਤੋਮਰ ਨੇ ਵੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਹਨ: "ਮਹਿਲਾ ਪੱਖ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਅਖ਼ਬਾਰ ਇਸ ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।"<ref name="newswatch7949" /> == ਸਰੋਤ == <references group="" responsive="1"></references> * [https://web.archive.org/web/20071011063345/http://www.newswatch.in/news-analyses/media-and-issues/2490.html ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਿਲਾ ਕੇਂਦਰਿਤ ਪੇਪਰ।] [https://web.archive.org/web/20071011063345/http://www.newswatch.in/news-analyses/media-and-issues/2490.html ਏਸ਼ੀਆ ਨਿਊਜ਼ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, 2007।] * [https://web.archive.org/web/20080204170058/http://www.womensenews.org/article.cfm?aid=3331 ਕਲੇਨ, ਲੌਰੇਨ ਡੀ. 30 ਸਤੰਬਰ 2007।] [https://web.archive.org/web/20080204170058/http://www.womensenews.org/article.cfm?aid=3331 ਇੰਡੀਆ ਪੇਪਰ ਹਾਸ਼ੀਏ 'ਤੇ ਪਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟਰ ਵਜੋਂ ਟੈਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।] * ਖੁੱਲਰ, ਮ੍ਰਿਦੂ ਅਤੇ ਬੌਬ ਗਾਰਫੀਲਡ। 4 ਮਈ 2007 ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲਿਖਣਾ। ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ: ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਬਲਿਕ ਰੇਡੀਓ । [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਵਾਦ]] ogo0bs3rtm9iagd0zv6f6kfyu4nqdtk 0 154413 841165 644135 2026-06-19T21:47:21Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841165 wikitext text/x-wiki '''ਮਨੀਸ਼ਾ ਰਾਮਾਦਾਸ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]]: '''Manisha Ramadass;''' ਜਨਮ 27 ਜਨਵਰੀ 2005) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Player Profile |url=https://bwfpara.tournamentsoftware.com/player-profile/2dd0094d-9af9-46bd-b2fc-3fd9ab12f629/biography}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 22 ਅਗਸਤ 2022 ਨੂੰ SU5 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੰਬਰ 1 ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |title=BWF Para-Badminton - BWF Para Badminton World Rankings |url=https://bwfbadminton.com/player/P77103/manisha-ramdass/}}</ref> ਉਸਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਸਪੈਨਿਸ਼ (ਪੱਧਰ 2) ਪੈਰਾ-ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ]], ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Desk |first=SportsCafe |date=2022-12-06 |title=Manisha Ramadass named best BWF Female Para-Badminton player, HS prannoy best dressed shuttler |url=https://sportscafe.in/badminton/articles/2022/dec/06/manisha-ramadass-has-been-named-the-bwf-female-para-badminton |access-date=2023-01-16 |website=SportsCafe.in |language=en |archive-date=2023-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230115184557/https://sportscafe.in/badminton/articles/2022/dec/06/manisha-ramadass-has-been-named-the-bwf-female-para-badminton |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-12-06 |title=मनीषा रामदास ने देश को नाम किया रोशन, BWF ने चुना साल की सर्वश्रेष्ठ पैरा बैडमिंटन खिलाड़ी |url=https://www.timesnowhindi.com/sports/bwf-chooses-manisha-ramadass-of-india-as-best-para-badminton-player-of-the-year-article-96026086 |access-date=2023-01-16 |website=Times Now Navbharat |language=hi}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+ ! scope="col" | ਅਵਾਰਡ ! scope="col" | ਸਾਲ ! scope="col" | ਸ਼੍ਰੇਣੀ ! scope="col" | ਨਤੀਜਾ ! class="unsortable" scope="col" | {{Abbr|Ref.|References}} |- ! scope="row" | BWF ਅਵਾਰਡ | 2021-2022 | ਪੈਰਾ-ਪਲੇਅਰ ਆਫ਼ ਦਾ ਯੀਅਰ | ਜੇਤੂ |<ref>https://olympics.com/en/news/bwf-player-of-the-year-2022-female-para-badminton-manisha-ramadass</ref><ref>{{Cite web |date=5 December 2022 |title=India’s Manisha Ramadass wins female para-badminton player award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/manisha-ramadass-wins-bwf-female-para-badminton-player-of-the-year-award/articleshow/96024668.cms}}</ref> |} == ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ == === ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ === ''ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#F3E6D7" | align="center" | 2022 | align="left" | ਯੋਯੋਗੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ, [[ਟੋਕੀਓ]], ਜਾਪਾਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|JPN}} ਮਾਮੀਕੋ ਟੋਯੋਦਾ | align="left" | 21-15, 21-15 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_1.png|alt=Gold|ਸੋਨਾ]] ਸੋਨ ਤਗਮਾ |} ''ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਸਥਾਨ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- style="background:#F3E6D7" | align="center" | 2022 | align="left" | ਯੋਯੋਗੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜਿਮਨੇਜ਼ੀਅਮ ,<br />[[ਟੋਕੀਓ]], ਜਪਾਨ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}}ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|FRA}}ਲੇਨਾਗ ਮੋਰਿਨ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|FRA}}[[ਫੌਸਟੀਨ ਨੋਏਲ]] | align="left" | 17-21, 21-13, 18-21 | style="text-align:left; background:white" |[[ਤਸਵੀਰ:Med_3.png|alt=Bronze|ਕਾਂਸੀ]] '''ਕਾਂਸੀ''' |} BWF ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਰਲਡ ਸਰਕਟ - ਗ੍ਰੇਡ 2, ਲੈਵਲ 1, 2 ਅਤੇ 3 ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਨੂੰ 2022 ਤੋਂ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਵਿਸ਼ਵ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://corporate.bwfbadminton.com/news-single/2021/06/03/para-badminton-tournament-structure-bids-for-tournaments-2022-onwards|title=Para Badminton Tournament Structure Bids for Tournaments 2022 Onwards|date=29 May 2022|work=[[Badminton World Federation]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bwfpara.tournamentsoftware.com/|title=BWF Para Tournamentsoftware|date=11 July 2022|work=[[Badminton World Federation]]|language=en}}</ref> ''ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਪੱਧਰ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ II | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|POR}} [[ਬੀਟਰਿਜ਼ ਮੋਂਟੇਰੋ]] | align="left" | 21-13, 21-10 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|JPN}} ਕੇਦੇ ਕਾਮਯਾਮਾ | align="left" | 21-10, 21-11 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਦੁਬਈ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|JPN}} [[ਅਕੀਕੋ ਸੁਗਿਨੋ]] | align="left" | 21-17, 21-11 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਕੈਨੇਡਾ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 1 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|JPN}} [[ਅਕੀਕੋ ਸੁਗਿਨੋ]] | align="left" | 27-25, 21-9 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਥਾਈਲੈਂਡ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 1 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|JPN}} ਕੇਦੇ ਕਾਮਯਾਮਾ | align="left" | 20-22, 21-12, 21-19 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2023 | align="left" | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|FRA}} ਮੌਡ ਲੇਫੋਰਟ | align="left" | 21-18, 15-10 ਰਿਟਾਇਰਡ | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} ''ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !ਸਾਲ ! ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ! ਪੱਧਰ ! ਸਾਥੀ ! ਵਿਰੋਧੀ ! ਸਕੋਰ ! ਨਤੀਜਾ |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਸਪੈਨਿਸ਼ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ II | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} [[ਮਾਨਸੀ ਗਿਰੀਸ਼ਚੰਦਰ ਜੋਸ਼ੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥਨ | align="left" | 14–21, 23–21, 21–12 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਬ੍ਰਾਜ਼ੀਲ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} [[ਪਲਕ ਕੋਹਲੀ]]<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} [[ਪਾਰੁਲ ਦਲਸੁਖਭਾਈ ਪਰਮਾਰ]] | align="left" | 21-15, 21-15 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਬਹਿਰੀਨ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਪਲਕ ਕੋਹਲੀ<br />{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਪਾਰੁਲ ਦਲਸੁਖਭਾਈ ਪਰਮਾਰ | align="left" | 21-11, 21-11 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |- | align="center" | 2022 | align="left" | ਦੁਬਈ ਪੈਰਾ ਬੈਡਮਿੰਟਨ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ | align="left" | ਪੱਧਰ 2 | align="left" |{{ਝੰਡਾ ਤਸਵੀਰ|IND}} ਮਨਦੀਪ ਕੌਰ | align="left" |ਨਿਪਦਾ ਸਨੇਸੁਪਾ<br /> ਚਨਿਦਾ ਸ਼੍ਰੀਨਾਵਕੁਲ | align="left" | 21-9, 21-13 | style="text-align:left; background:white" |{{Gold1}} '''ਜੇਤੂ''' |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] eycao7yekun51sfmh34am4lqh6cvi93 0 156050 841190 773052 2026-06-20T02:04:59Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841190 wikitext text/x-wiki '''ਮੇਲਿੰਡਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ'''<ref>{{Cite web |last=King County Superior Court Clerk |date=May 3, 2021 |title=Gates Petition for Divorce |url=https://dam.tmz.com/document/96/o/2021/05/03/9614c3c36f7c48d6aab9ec0c7e7f8932.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210512172812/https://dam.tmz.com/document/96/o/2021/05/03/9614c3c36f7c48d6aab9ec0c7e7f8932.pdf |archive-date=May 12, 2021 |access-date=June 6, 2021 |publisher=[[TMZ]] |via=[[The Washington Post]]}}</ref> (ਜਨਮ '''ਮੇਲਿੰਡਾ ਐਨ ਫ੍ਰੈਂਚ''' ; 15 ਅਗਸਤ, 1964) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਉਤਪਾਦ ਡਿਵੈਲਪਰ ਅਤੇ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ]] ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਹੈ।<ref name="Melinda French Gates">{{Cite web |last=Gates |first=Melinda French |date=2018-09-19 |title=Melinda French Gates |url=https://www.gatesfoundation.org/about/leadership/melinda-gates |access-date=2022-12-23 |website=Bill & Melinda Gates Foundation |archive-date=2022-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221223163033/https://www.gatesfoundation.org/about/leadership/melinda-gates |url-status=dead }}</ref> ''[[ਫੋਰਬਜ਼|ਫੋਰਬਸ]]'' ਦੁਆਰਾ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="The World">{{Cite web |title=Power Women |url=https://www.forbes.com/lists/power-women/#3d5d9f225a95 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319123118/https://www.forbes.com/lists/power-women/#3d5d9f225a95 |archive-date=March 19, 2019 |access-date=March 13, 2019 |website=Forbes}}</ref> 2000 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪਤੀ [[ਬਿਲ ਗੇਟਸ|ਬਿਲ ਗੇਟਸ ਨੇ]] [[ਬਿਲ ਐਂਡ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੀ ਸਹਿ-ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 2015 ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿੱਜੀ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਸੰਸਥਾ<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/what-is-the-bill-and-melinda-gates-foundation|title=What is the Bill and Melinda Gates Foundation?|last=Mathiesen|first=Karl|date=March 16, 2015|work=The Guardian|access-date=February 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425035020/http://www.theguardian.com/environment/2015/mar/16/what-is-the-bill-and-melinda-gates-foundation|archive-date=April 25, 2016|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਈ 2021 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਤਲਾਕ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਸਹਿ-ਚੇਅਰਜ਼ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Gates Foundation sets 2-year, post-divorce power share trial |url=https://abcnews.go.com/US/wireStory/bill-melinda-gates-run-foundation-jointly-divorce-78711937 |website=[[ABC News]]}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2021 ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਸੀ ਦੀਆਂ 100 ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":3">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-59514598|title=BBC 100 Women 2021: Who is on the list this year?|date=2021-12-07|work=BBC News|access-date=2022-12-16|language=en-GB}}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮੇਲਿੰਡਾ ਐਨ ਫ੍ਰੈਂਚ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਗਸਤ, 1964 ਨੂੰ [[ਡਾਲਸ|ਡੱਲਾਸ, ਟੈਕਸਾਸ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html|title=Office romance: how Bill met Melinda|date=October 23, 2011|work=The Independent|access-date=May 24, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524221717/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html|archive-date=May 24, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 15, 2018 |title=Melinda Gates biography |url=https://www.biography.com/people/melinda-gates-507408 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327161235/https://www.biography.com/people/melinda-gates-507408 |archive-date=March 27, 2019 |access-date=May 24, 2021 |website=biography.com |publisher=A&E Television Networks}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harris |first=Paul |date=November 25, 2006 |title=A woman of substance |url=https://www.theguardian.com/media/2006/nov/26/theobserver |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170807233846/https://www.theguardian.com/media/2006/nov/26/theobserver |archive-date=August 7, 2017 |access-date=May 24, 2021 |website=[[The Guardian]] |quote=Melinda Ann French was born in Dallas on 15 August 1964.}}</ref> ਉਹ ਰੇਮੰਡ ਜੋਸੇਫ ਫ੍ਰੈਂਚ ਜੂਨੀਅਰ, ਇੱਕ ਏਰੋਸਪੇਸ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤ ਈਲੇਨ ਐਗਨੇਸ ਅਮਰਲੈਂਡ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਹਨ।<ref>[https://money.cnn.com/2008/01/04/news/newsmakers/gates.fortune/index2.htm "Melinda Gates goes public (pg. 2)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120501013308/http://money.cnn.com/2008/01/04/news/newsmakers/gates.fortune/index2.htm|date=May 1, 2012}}, cnn.com, January 7, 2008.</ref> ਫ੍ਰੈਂਚ, ਇੱਕ [[ਕੈਥੋਲਿਕ ਗਿਰਜਾਘਰ|ਕੈਥੋਲਿਕ]], ਨੇ ਸੇਂਟ ਮੋਨਿਕਾ ਕੈਥੋਲਿਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਲਾਸ ਦੀ ਵੈਲੀਡਿਕਟੋਰੀਅਨ ਸੀ।<ref name="Catholic 2">{{Cite book|url=https://archive.org/details/billgatesentrepr0000lesi|title=Bill Gates: Entrepreneur and Philanthropist|last=Jeanne M. Lesinski|publisher=Twenty First Century Books|year=2009|isbn=978-1-58013-570-2|page=[https://archive.org/details/billgatesentrepr0000lesi/page/61 61]|quote=Melinda, a devout Catholic, wanted a religious wedding|access-date=March 10, 2011|url-access=registration}}</ref><ref name="Catholic 1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vo2ZAAAAIAAJ&q=Melinda+Gates+roman+catholic|title=Business Week, Issues 3649–3652|publisher=[[McGraw-Hill]]|year=1999|quote=Raised a Roman Catholic and educated at a girls' Catholic high school, Ursaline Academy in Dallas, Melinda was encouraged to pursue her love of science|access-date=March 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912183838/https://books.google.com/books?id=vo2ZAAAAIAAJ&q=Melinda+Gates+roman+catholic|archive-date=September 12, 2021}}</ref> 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁਆਰਾ ਐਪਲ II ਨਾਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕਾ ਮਿਸਜ਼. ਬਾਊਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਲ-ਗਰਲਜ਼ ਸਕੂਲ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite book|url=http://worldcat.org/oclc/1097579369|title=The moment of lift : how empowering women changes the world|last=Gates|first=Melinda, 1964-|date=January 12, 2021|isbn=978-1-250-25772-7|oclc=1097579369|access-date=March 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912183839/https://www.worldcat.org/title/moment-of-lift-how-empowering-women-changes-the-world/oclc/1097579369|archive-date=September 12, 2021}}</ref> ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਨੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਗੇਮਾਂ ਅਤੇ ਬੇਸਿਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=June 27, 2008 |title=Office romance: how Bill met Melinda |url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929034825/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html |archive-date=September 29, 2018 |access-date=March 13, 2019 |website=The Independent |language=en}}</ref> ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੇ 1982 ਵਿੱਚ ਡੱਲਾਸ ਦੀ ਉਰਸੁਲਿਨ ਅਕੈਡਮੀ ਤੋਂ ਵੈਲੀਡਿਕਟੋਰੀਅਨ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ<ref>{{Cite web |title=Ursuline Receives Additional $2 Million Grant; Science, Math, Technology Building Task Force is Formed |url=https://www.gatesfoundation.org/Media-Center/Press-Releases/2007/05/Ursuline-Receives-Additional-2-Million-Grant-Science-Math-Technology-Building-Task-Force-is-Formed |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923003303/https://www.gatesfoundation.org/Media-Center/Press-Releases/2007/05/Ursuline-Receives-Additional-2-Million-Grant-Science-Math-Technology-Building-Task-Force-is-Formed |archive-date=September 23, 2017 |access-date=September 22, 2017 |website=Bill & Melinda Gates Foundation}}</ref> ਉਸਨੇ 1986 ਵਿੱਚ [[ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ [[ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ|ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1987 ਵਿੱਚ ਡਿਊਕ ਦੇ ਫੁਕਵਾ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਤੋਂ [[ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ|ਐਮ.ਬੀ.ਏ.]]<ref name="StangeOyster2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_BTKCgAAQBAJ&pg=PT386|title=The Multimedia Encyclopedia of Women in Today's World|last=Mary Zeiss Stange|last2=Carol K. Oyster|last3=Jane E. Sloan|date=January 9, 2013|publisher=SAGE Publications|isbn=978-1-4522-7037-1|pages=386–|access-date=March 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912144343/https://books.google.com/books?id=_BTKCgAAQBAJ&pg=PT386|archive-date=September 12, 2019}}</ref> ਡਿਊਕ ਵਿਖੇ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਕਪਾ ਅਲਫ਼ਾ ਥੀਟਾ ਸੋਰੋਰਿਟੀ, ਬੀਟਾ ਰੋ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 1, 2017 |title=The incredible life of Melinda Gates — one of the world's richest and most powerful women |url=https://www.businessinsider.nl/life-of-melinda-gates-2016-3/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180325045442/https://www.businessinsider.nl/life-of-melinda-gates-2016-3/ |archive-date=March 25, 2018 |access-date=March 24, 2018}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == [[ਤਸਵੀਰ:Melinda_Gates_-_World_Economic_Forum_Annual_Meeting_2011.jpg|left|thumb| 2011 ਵਿੱਚ ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ]] ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗਣਿਤ ਅਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Staff |first=Fast Company |date=January 9, 2017 |title=How Melinda Gates Is Diversifying Tech |url=https://www.fastcompany.com/3066355/how-melinda-gates-is-diversifying-tech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218082919/https://www.fastcompany.com/3066355/how-melinda-gates-is-diversifying-tech |archive-date=December 18, 2019 |access-date=March 13, 2019 |website=Fast Company |language=en-US}}</ref> ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਮੈਨੇਜਰ ਬਣ ਗਈ, ਮਲਟੀਮੀਡੀਆ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ।<ref name=":1">{{Cite book|title=Melinda Gates : Philanthropist and Education Advocate.|last=Cathleen.|first=Small|date=2017|publisher=Cavendish Square Publishing LLC|isbn=978-1-5026-2708-7|location=New York, NY|oclc=1039680502}}</ref> ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਨੇਮੇਨੀਆ, ਐਨਕਾਰਟਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ, ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਬੌਬ, ਮਨੀ, ਵਰਕਸ (ਮੈਕਿਨਟੋਸ਼) ਅਤੇ [[ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਵਰਡ|ਵਰਡ]] ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html|title=Office Romance: How Bill met Melinda|work=The Independent|access-date=January 10, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929034825/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/office-romance-how-bill-met-melinda-855292.html|archive-date=September 29, 2018|year=2008}}</ref> ਉਸਨੇ ਐਕਸਪੀਡੀਆ ' ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯਾਤਰਾ ਬੁਕਿੰਗ ਵੈੱਬਸਾਈਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਜਨਰਲ ਮੈਨੇਜਰ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਹੁਦਾ ਜੋ ਉਸਨੇ 1996 ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਿਆ ਸੀ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/921141343|title=Melinda Gates|last=Honders, Christine|date=July 15, 2016|isbn=978-1-5081-4832-6|location=New York|pages=8|oclc=921141343|access-date=August 15, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912183850/https://www.worldcat.org/title/melinda-gates/oclc/921141343|archive-date=September 12, 2021}}</ref><ref name="Melinda Gates Biography">{{Cite web |title=Melinda Gates |url=https://www.gatesfoundation.org/Who-We-Are/General-Information/Leadership/Executive-Leadership-Team/Melinda-Gates |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210315035110/https://www.gatesfoundation.org/Who-We-Are/General-Information/Leadership/Executive-Leadership-Team/Melinda-Gates |archive-date=March 15, 2021 |access-date=March 13, 2019 |website=gatesfoundation.org |publisher=Gates Foundation}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਮਾਈਕ੍ਰੋਸਾਫਟ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਰਿਵਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ।<ref name=":2" /> ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਨੇ 1996 ਤੋਂ 2003 ਤੱਕ ਡਿਊਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਟਰੱਸਟੀਜ਼ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ<ref>[http://www.fuqua.duke.edu/admin/extaff/news/publications/winter96/board.htm Gates Joins Trustees] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106051655/http://www.fuqua.duke.edu/admin/extaff/news/publications/winter96/board.htm |date=ਨਵੰਬਰ 6, 2015 }}, Fuqua.duke.edu; retrieved June 29, 2013.</ref> ਉਹ ਸਾਲਾਨਾ ਬਿਲਡਰਬਰਗ ਗਰੁੱਪ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ ਗ੍ਰਾਹਮ ਹੋਲਡਿੰਗਜ਼ (ਪਹਿਲਾਂ [[ਦ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪੋਸਟ]] ਕੰਪਨੀ) ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੀਟ ਰੱਖਦੀ ਹੈ<ref>{{Cite web |title=Melinda French Gates Elected a Director of The Washington Post Company |url=http://www.ghco.com/news-releases/news-release-details/melinda-french-gates-elected-director-washington-post-company |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803212113/http://www.ghco.com/news-releases/news-release-details/melinda-french-gates-elected-director-washington-post-company |archive-date=August 3, 2020 |access-date=March 14, 2019 |website=Graham Holdings Company |language=en}}</ref> ਉਹ Drugstore.com ਦੇ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਡਾਇਰੈਕਟਰਜ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੀ ਪਰ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਗਸਤ 2006 ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।<ref>{{Cite web |year=2005 |title=Officers and Directors |url=http://investor.shareholder.com/drugstore/management.cfm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060207063601/http://investor.shareholder.com/drugstore/management.cfm |archive-date=February 7, 2006 |access-date=February 14, 2008 |publisher=Drugstore.com}}</ref><ref name="Melinda Gates Biography" /> 2000 ਤੋਂ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿ "ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਔਰਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ, ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ"।<ref name=":1" /> ਇਸ ਨੇ [[ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੈਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫ਼ਾਊਂਡੇਸ਼ਨ|ਬਿਲ ਐਂਡ ਮੇਲਿੰਡਾ ਗੇਟਸ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ]] ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਹੈ। 2014 ਤੱਕ, ਬਿਲ ਅਤੇ ਮੇਲਿੰਡਾ ਨੇ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ ਦਾ US$28 ਬਿਲੀਅਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।<ref>[https://www.forbes.com/profile/bill-gates Bill Gates philanthropy profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170820124015/https://www.forbes.com/profile/bill-gates/|date=August 20, 2017}}, forbes.com; retrieved April 23, 2016.</ref> 2015 ਵਿੱਚ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਗੇਟਸ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਵੀਨਤਾਕਾਰੀ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ, ਸੁਤੰਤਰ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਿਵੋਟਲ ਵੈਂਚਰਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>[https://www.pivotalventures.org/#who-we-are Pivotal Ventures-Who we are] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200418005744/https://www.pivotalventures.org/#who-we-are|date=April 18, 2020}}, pivotalventures.org; retrieved April 17, 2020.</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਅਰਬਪਤੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1964]] 8lni1x22390oyy94ue8th9wpnn38xey 0 156630 841203 765142 2026-06-20T05:18:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841203 wikitext text/x-wiki '''ਰਾਜਸ਼੍ਰੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨਾਵਲਕਾਰ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ। ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] ਤੋਂ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਮੁੰਬਈ]] ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ, ''ਦ ਰੇਬਲ'', ਲਿਖੀ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ 43ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਲਘੂ ਗਲਪ ਫਿਲਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ "ਕਿਸ਼ੋਰ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰੀ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ" ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="43rdaward">{{Cite web |title=43rd National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215065528/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm43thNFAAward.aspx |archive-date=15 December 2013 |access-date=6 March 2012 |publisher=[[International Film Festival of India]]}}</ref><ref name="43rdawardPDF">{{Cite web |title=43rd National Film Awards (PDF) |url=http://dff.nic.in/2011/43rd_nff_1996.pdf |access-date=6 March 2012 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਕਈ ਫਿਲਮ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ''ਦ ਕਨੈਕਸ਼ਨ'' ਨਾਮਕ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਸਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਪਹਿਲਾ, ''ਟਰੱਸਟ ਮੀ'', ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਚਿਕ ਲਿਟ ਨਾਵਲ ਹੈ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/Opinion/Sunday_Specials/Deep_Focus/Write_up_their_alley_chick_lit_brigade_grows/articleshow/msid-3286008,curpg-1.cms "Write Up Their Alley"]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1080615/jsp/graphiti/story_9406530.jsp |title="Comfort Read" |access-date=2012-09-13 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021213641/http://www.telegraphindia.com/1080615/jsp/graphiti/story_9406530.jsp |url-status=dead }}</ref> ਇਹ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]], [[ਮੁੰਬਈ]] ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸੈੱਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਮਸਾਲਾ' ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਫਿਲਮ ਦੇ ਬਿਰਤਾਂਤਕ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>Anuj Kumar "A Screenplay Between the Covers"], ''[[The Hindu]]'', 2007-03-01.</ref><ref name="ibnlive.com">[http://www.ibnlive.com/news/trust-me-to-spill-beans-on-bollywood/top/33834-8.html?xml "Trust Me to spill beans on Bollywood"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120904091829/http://www.ibnlive.com/news/trust-me-to-spill-beans-on-bollywood/top/33834-8.html?xml |date=2012-09-04 }}, ''[[CNN-IBN]]'', 2007-02-18.</ref><ref>Randeep Wadehra [http://www.tribuneindia.com/2006/20061112/spectrum/book10.htm "Racy Read"], ''The Sunday Tribune'', 2006-11-12.</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ{{When|date=October 2012}} ਮੁੰਬਈ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name="ibnlive.com"/><ref>Asha Menon [https://web.archive.org/web/20121026082326/http://www.hindu.com/mp/2007/02/12/stories/2007021201260800.htm "Indian chick lit?"], ''[[The Hindu]]'', 2007-02-12.</ref><ref>[http://www.rajashree.in Rajashree's website]</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਫ਼ਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] g5573jx99acq09e8blxwihlvna8qrom 0 156893 841214 773744 2026-06-20T07:58:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ | image = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=y|1950|11|19}} | birth_place = [[ਇਲਾਹਾਬਾਦ]], [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | alma_mater = ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਪੂਨੇ | occupation = [[ਅਦਾਕਾਰਾ]] | years_active = 1970–1992 | spouse = [[ਬੀ ਆਰ ਈਸ਼ਾਰਾ]] | awards = ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ - 1971 }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰੇਹਾਨਾ ਸੁਲਤਾਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rehana Sultan;''' ਜਨਮ 19 ਨਵੰਬਰ 1950) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਅਭਿਨੇਤਰੀ]] ਹੈ, ਜੋ 1970 ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਫਿਲਮ ''[[ਦਸਤਕ|<nowiki/>'ਦਸਤਕ'<nowiki/>]]'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮ ਅਤੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ|ਫਿਲਮ ਐਂਡ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ]] (ਐਫਟੀਆਈਆਈ), [[ਪੂਨੇ]] ਦੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਉਹ ਫਿਲਮ ''ਚੇਤਨਾ'' (1970) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬੋਲਡ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਵੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਟਾਈਪਕਾਸਟ ਹੋਈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੇ ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ।<ref>[https://web.archive.org/web/20121021112121/http://www.telegraphindia.com/1051125/asp/etc/story_5505606.asp Rehana Sultan who was a trailblazing 'sexy actress'] ''[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]'', 25 November 2005.</ref><ref>{{Cite web |last=Anupama Chopra |author-link=Anupama Chopra |date=28 September 2011 |title=Why Silk Smitha is Bollywood's favourite bad girl |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20110184987&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=136920 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929234545/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?ID=ENTEN20110184987&keyword=bollywood&subcatg=MOVIESINDIA&nid=136920 |archive-date=29 September 2011 |publisher=NDTV Movies}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-39177181|title=Rehana Sultan: The trail-blazing actress Bollywood forgot|date=20 March 2017|work=BBC News}}</ref> ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ'','' "ਮੇਰੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਬਿਰਤਾਂਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਅੱਜ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਪਾਰਕ ਕਾਰਨਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਬਾਬੂਦਾ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Dubey |first=Bharati |date=August 6, 2012 |title=Rehana Sultan: Bollywood's first 'bold actress' wants to act again |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Bollywoods-first-bold-actress-wants-to-act-again/articleshow/15367462.cms |access-date=2020-09-19 |website=The Times of India |language=en}}</ref> == ਜੀਵਨੀ == [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ|ਇਲਾਹਾਬਾਦ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ [[ਬਹਾਈ ਧਰਮ|ਬਹਾਈ ਫੇਥ]] ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ 1967 ਵਿੱਚ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਾਲ FTII ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।<ref>[http://movies.indiainfo.com/2008/10/29/0810290324_marriage.html Down the memory lane with Rehana Sultan]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''movies.indiainfo.com'', 29 October 2008.</ref> ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਅਯੰਗਰ ਦੀ ਡਿਪਲੋਮਾ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਾਦੀ ਕੀ ਪਹਿਲੀ ਸਾਲਗਿਰਾਹ'' (1967) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਕਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ,<ref>''The Sunday Standard'', Bombay, India, 10 June 1973.</ref> ਉਸਨੇ [[ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੇਦੀ]] ਦੀ ''[[ਦਸਤਕ]]'' (1970) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰੇਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਬਣੀ। ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ।<ref>[http://www.screenindia.com/old/print.php?content_id=14453 Charge of the FTII brigade]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਨਵੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''[[Screen (magazine)|Screen]]''.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.virtualpune.com/html/channel/entertain/MOVIE/HTML/ftti.shtml |title=Merits - FTII |access-date=2023-03-11 |archive-date=2014-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426214908/http://www.virtualpune.com/html/channel/entertain/movie/html/ftti.shtml |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ ਉਸਨੇ ''ਦਸਤਕ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ 28 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ''ਚੇਤਨਾ'' ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਫਿਲਮ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ]] ਵਿੱਚ ਸੈਕਸ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤਰਣ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/790884.cms Fallen women in Bollywood films] ''[[Times of India]]'', 26 July 2004.</ref> ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੈਕਸੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਈ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ''ਹਾਰ ਜੀਤ'' (1972), ''ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਵਤ'' (1973), ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਿਆਸੀ ਵਿਅੰਗ ''ਕਿੱਸਾ ਕੁਰਸੀ ਕਾ'' (1977) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਸਨ। 1984 ਵਿੱਚ, ਸ਼ਬਾਨਾ ਆਜ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਜੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ''ਹਮ ਰਹੇਂ ਨਾ ਰਹੇਂ'' (1984) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਲੇਖਕ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਬੀ ਆਰ ਈਸ਼ਾਰਾ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ''ਚੇਤਨਾ ਦਾ'' ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ [[ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਿਨਹਾ|ਸ਼ਤਰੂਘਨ ਸਿਨਹਾ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਪੁੱਤ ਜੱਟਾਂ ਦੇ'' (1981) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{IMDB name|0838455}} * {{ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੰਗਾਮਾ|rehana-sultan}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1950]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] jfv7itt4rxlran6ri5cf96495duu62s 0 158529 841232 654009 2026-06-20T10:44:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841232 wikitext text/x-wiki '''ਵਰਸ਼ਾ ਸ਼ਿਲਪਾ''' ਭਾਰਤੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਦੂਨੀ ਚਾਰ (2010), ਇਸ਼ਕਜ਼ਾਦੇ (2012), ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ (2013), ਦਾਵਤ-ਏ-ਇਸ਼ਕ (2014) ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਦੂਨੀ ਚਾਰ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਪੁਰਾਣੇ ਜੋੜੇ, [[ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ]] ਅਤੇ [[ਨੀਤੂ ਸਿੰਘ]] ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.emirates247.com/entertainment/shah-rukh-khan-kajol-bag-top-honours-at-filmfare-awards-2011-01-30-1.348781 |title=Varsha and Shilpa bags filmfare for Do Dooni Char |access-date=2023-03-21 |archive-date=2023-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321134004/https://www.emirates247.com/entertainment/shah-rukh-khan-kajol-bag-top-honours-at-filmfare-awards-2011-01-30-1.348781 |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ (2013) ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੁਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜਪੂਤ]], [[ਪ੍ਰੀਨਿਤੀ ਚੋਪੜਾ|ਪਰਿਣੀਤੀ ਚੋਪੜਾ]] ਅਤੇ ਡੈਬਿਊ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਵਾਣੀ ਕਪੂਰ]] ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ।<ref>[https://variety.com/2013/film/reviews/a-random-desi-romance-review-toronto-1200604330/ Shuddh Desi Romance movie review]</ref> ਪਰਿਣੀਤੀ ਚੋਪੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਸਾਥੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਕਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਦਾਵਤ-ਏ-ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸਦੇ ਲਈ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ == ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਹੁਮਾ ਕੁਰੈਸ਼ੀ]] ਨੇ 29 ਦਸੰਬਰ 2017 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ ਜੋੜੀ ਦੀ ਵਰਸ਼ਾ ਵਾਧਵਾ ਦੁਆਰਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਦਾ ਨੀਲਾ ਰੰਗ ਪਹਿਨਿਆ ਸੀ<ref>[http://indianexpress.com/photos/lifestyle-gallery/priyanka-chopra-katrina-kaif-sridevi-fashion-hits-and-misses-of-the-week-dec-24-dec-30-5004926/ Bollywood stars dazzle in winter fashion show]</ref> == ਫਿਲਮਗ੍ਰਾਫੀ == * ਦ ਲਾਸਟ ਲੀਅਰ (2007) * ਕ੍ਰਾਜ਼ੀ 4 (2008) * ਦੋ ਦੂਨੀ ਚਾਰ (2010) * ਇਸ਼ਕਜ਼ਾਦੇ (2012) * ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ (2013) * ਦਾਵਤ-ਏ-ਇਸ਼ਕ (2014) == ਅਵਾਰਡ == {| class="wikitable" !ਸਾਲ ! ਅਵਾਰਡ ! ਫਿਲਮ ! ਨਤੀਜਾ |- | 2011 | ਬੈਸਟ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | ਕਰੋ ਦੂਨਿ ਚਾਰਿ ॥ |ਜੈਤੂ |- | 2014 | ਬੈਸਟ ਕਾਸਟਿਊਮ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ | ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ |ਨਾਮਜਦ |- | 2014 | ਸਰਵੋਤਮ ਪੋਸ਼ਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਵੀਕਲੀ ਅਵਾਰਡ | ਸ਼ੁੱਧ ਦੇਸੀ ਰੋਮਾਂਸ |ਨਾਮਜਦ |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਫੈਸ਼ਨ ਡਿਜ਼ਾਇਨਰ]] pqoq9zr9z2dpp7dtd9wtuufj10tjxs4 0 158749 841198 749248 2026-06-20T03:20:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841198 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ | image = Mohan Upreti.jpg | image_size = | caption = | other_names = | birth_name = | birth_date = {{Birth year|1928}} | birth_place = [[ਅਲਮੋੜਾ]], ਯੂਪੀ, [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ]]<br> {{small|(ਅੱਜ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]], [[ਭਾਰਤ]])}} | death_date = {{Death date and age|1997|1928}} | death_place = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | alma_mater = [[ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] | occupation = Playwright, music composer, folk artist | years_active = | known_for = [[Bedu Pako Baro Masa]] | spouse = [[Naima Khan Upreti]] | awards = | website = }} '''ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ''' (1928–1997) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਰੰਗਮੰਚ|ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ]] ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਨਾਟਕਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਥੀਏਟਰ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/fr/2005/01/28/stories/2005012801350300.htm |title=The Hindu, Jan 28, 2005 |access-date=ਜਨਵਰੀ 25, 2013 |archive-date=ਅਕਤੂਬਰ 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026020311/http://www.hindu.com/fr/2005/01/28/stories/2005012801350300.htm |url-status=dead }}</ref> ਕੁਮਾਉਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਨੂੰ ਕੁਮਾਓਨੀ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਸੁਰਜੀਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੁਮਾਓਨੀ ਗਾਥਾਵਾਂ, ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਸਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ।<ref>{{Cite web |url=http://www.kumaoninfo.com/personalities_of_kumaon.php |title=Personalities of Kumaon |access-date=2023-03-23 |archive-date=2012-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120209142125/http://www.kumaoninfo.com/personalities_of_kumaon.php |url-status=dead }}</ref> ਉਪਰੇਤੀ ਆਪਣੇ ਗੀਤ " ਬੇਦੂ ਪਕੋ ਬਾਰੋ ਮਾਸਾ " ਲਈ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੋਹਨ ਉਪਰੇਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 1928 ਵਿੱਚ [[ਅਲਮੋੜਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਲਮੋੜਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਵਿਕਾਸ ਦੁਆਰਾ ਅਛੂਤ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨੇ [[ਨੈਨੀਤਾਲ]] ਅਤੇ [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਪਹਾੜੀ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਉਹ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 1937 ਵਿੱਚ ਅਲਮੋੜਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸੰਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾਂਸਰ [[ਉਦੇ ਸ਼ੰਕਰ|ਉਦੈ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ]] ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1997]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1928]] a4s0uhruiayu45gwi3py5myi8wu5ath 0 158908 841225 709422 2026-06-20T09:22:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841225 wikitext text/x-wiki [[File:Collection of buildings, Lahore, Virginia.jpg|thumb|ਲਾਹੌਰ, ਵਰਜੀਨੀਆ]] ਲਾਹੌਰ ਔਰੇਂਜ ਕਾਉਂਟੀ , [[ਵਰਜੀਨੀਆ]] , [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ । ਇਸਦਾ ਨਾਮ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ , ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ 1850 ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਲੰਬਕਾਰ 38.198N ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ -77.969W ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਬੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ 364 ਫੁੱਟ (111 ਮੀਟਰ) ਹੈ। <ref>{{Cite web |url=http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |title=Lahore, Virginia Information - ePodunk<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |access-date=2013-06-19 |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626061623/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |url-status=dead }}</ref> ==ਨਾਮ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿੰਡ 1850 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਜੋੜੇ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਾਮ ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਚੁਣਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਨਾਮ 1857 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੀ । ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਪੰਜਾਬ , ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ । ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} ==ਹੋਰ ਵੇਖੋ == *[[ਲਾਹੌਰ]] ==ਬਾਹਰੀ ਸਬੰਧ == * [http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 ਲਾਹੌਰ, ਵਰਜੀਨੀਆ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170626061623/http://www.epodunk.com/cgi-bin/genInfo.php?locIndex=25518 |date=2017-06-26 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=baaqcRTpMNA ਲਾਹੌਰ, ਵਰਜੀਨੀਆ - YouTube] * [http://wikimapia.org/5129523/Lahore-Virginia ਲਾਹੌਰ, ਵਰਜੀਨੀਆ - ਵਿਕੀਮੀਡੀਆ ਕਾਮਨਜ਼] * [https://web.archive.org/web/20070504080735/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007%5C04%5C13%5Cstory_13-4-2007_pg7_19 ਡੇਲੀ ਟਾਈਮਜ਼] * [http://www.defence.pk/forums/general-images-multimedia/222780-lahore-virginia-usa.html ਪਾਕਿ ਰੱਖਿਆ ]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਾਰਚ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ਡੈੱਡ ਲਿੰਕ|date=January 2021 |bot=InternetArchiveBot }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਰਜੀਨੀਆ]] dlbtqaopkyqeuys4oda8bk2p9y058w7 0 160133 841231 828239 2026-06-20T10:42:31Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841231 wikitext text/x-wiki '''ਵਰਸ਼ਾ ਨਾਇਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Varsha Nair;''' ਜਨਮ 1957) [[ਕੰਪਾਲਾ]], [[ਯੁਗਾਂਡਾ|ਯੂਗਾਂਡਾ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Varsha Nair - About |url=http://www.varshanair.studio/about |access-date=2018-03-30 |website=Varsha Nair |language=en |archive-date=2019-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113182328/https://www.varshanair.studio/about |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਬੜੌਦਾ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਯਾਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1995 ਵਿੱਚ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਸਥਾਪਨ, ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Nair, Varsha {{!}} Artist Profile with Bio |url=https://www.mutualart.com/Artist/Varsha-Nair/8926485B9508BA08 |access-date=2018-03-30 |website=www.mutualart.com |language=en |archive-date=2019-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190415100858/https://www.mutualart.com/Artist/Varsha-Nair/8926485B9508BA08 |url-status=dead }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Archive |first=Asia Art |title=Interview with Varsha Nair |url=https://aaa.org.hk/en/ideas/ideas/interview-with-varsha-nair |access-date=2018-03-30 |website=aaa.org.hk |language=en |archive-date=2019-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190602112311/https://aaa.org.hk/en/ideas/ideas/interview-with-varsha-nair |url-status=dead }}</ref> ਉਹ ਵੂਮੈਨੀਫੇਸਟੋ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਇੱਕ ਨਾਰੀਵਾਦੀ ਕਲਾ ਸਮੂਹਿਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਜੋ ਕਿ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ 1997 ਅਤੇ 2008 ਦਰਮਿਆਨ ਸਰਗਰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਥਾਈਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾਕਾਰ-ਅਗਵਾਈ ਐਕਸਚੇਂਜ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/862112488|title=Asia through art and anthropology : cultural translation across borders|date=5 December 2013|others=Nakamura, Fuyubi, 1974-, Perkins, Morgan,, Krischer, Olivier,, Morphy, Howard,, 中村, 冬日, 1974-|isbn=978-0857854483|location=London|oclc=862112488}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਈ ਕਲਾ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਟੈਟ ਮਾਡਰਨ<ref name=":2">{{Cite web |title=ArtAsiaPacific: Still Moving Image |url=http://artasiapacific.com/Magazine/62/StillMovingImage |access-date=2018-03-30 |website=artasiapacific.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tate |title=Mumbai comes to Tate Modern – Press Release |url=https://www.tate.org.uk/press/press-releases/mumbai-comes-tate-modern |access-date=2022-03-26 |website=Tate |language=en-GB}}</ref> (ਲੰਡਨ), ਹਾਉਸ ਡੇਰ ਕਲਚਰੇਨ ਡੇਰ ਵੇਲਟ<ref>{{Cite web |title=Meridian / Urban |url=http://kunstaspekte.art/event/meridian-urban-2011-09 |access-date=2022-03-26 |website=kunstaspekte.de |language=de |archive-date=2022-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326084630/https://kunstaspekte.art/event/meridian-urban-2011-09 |url-status=dead }}</ref> (ਬਰਲਿਨ), ਫੋਂਦਾਜ਼ਿਓਨ ਸੈਂਡਰੇਟੋ ਰੀ ਰੀਬੌਡੇਂਗੋ<ref>{{Cite web |title=Subcontingent - The Indian Subcontinent in Contemporary Art |url=http://kunstaspekte.art/event/subcontingent-the-indian-subcontinent-in-contemporary-2006-06 |access-date=2022-03-26 |website=kunstaspekte.de |language=de |archive-date=2022-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326084631/https://kunstaspekte.art/event/subcontingent-the-indian-subcontinent-in-contemporary-2006-06 |url-status=dead }}</ref> (ਟਿਊਰਿਨ), ਆਰਟ ਇਨ ਜਨਰਲ ( ਨਿਊਯਾਰਕ), ਸਾਰਜੇਵੋ ਸੈਂਟਰ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਆਰਟ (ਸਾਰਾਜੇਵੋ), ਐਕਸਪੀਰੀਮੈਂਟਾ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ (ਮੈਲਬੋਰਨ), ਲਾਸਾਲੇ-ਐਸਆਈਏ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ, ਦੇਵੀ ਆਰਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ), ਅਤੇ ਦਿ ਗਿਲਡ ਆਰਟ ਗੈਲਰੀ ([[ਮੁੰਬਈ]])। ਉਸਨੇ ਕਈ ਕਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''n.paradoxa'', ''Southeast of Now: ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਕਾਲੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ'', ''ArtAsiaPacific'', ਅਤੇ ''Ctrl+P ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਕੰਟੈਂਪਰਰੀ ਆਰਟ'' । ਨਾਇਰ ਇਸ ਸਮੇਂ [[ਵਡੋਦਰਾ|ਬੜੌਦਾ]] ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। == ਕਲਾਕਾਰੀ == 2006 ਵਿੱਚ, ਨਾਇਰ ਨੇ ਟੇਟ ਮਾਡਰਨ ਦੇ ਟਰਬਾਈਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ''ਐਨਕਾਊਂਟਰ (ਆਂ)'' ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਲਾਈਵ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਦਾ ਮੰਚਨ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਤੇਜਲ ਸ਼ਾਹ]] (ਮੁੰਬਈ ਦੇ) ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਕਢਾਈ ਵਾਲੇ ਸਟ੍ਰੈਟ ਜੈਕੇਟ ਪਹਿਨੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੇਤੁਕੇ ਲੰਬੇ ਸਲੀਵਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਟਰਬਾਈਨ ਹਾਲ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਈ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਾਸਗੋ ਵਿੱਚ ਲਾਈਵ ਆਰਟ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੀਖਿਆ ਅਤੇ ਟਿਊਰਿਨ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਪਲਾਜ਼ੋ ਕੈਰੀਗਨਾਨੋ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=":3">{{Cite web |last=Nair |first=Varsha |title=Varsha Nair |url=http://www.varshanair.studio/encounter-s-2006#5 |access-date=March 30, 2018 |archive-date=ਜਨਵਰੀ 13, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190113182335/https://www.varshanair.studio/encounter-s-2006#5 |url-status=dead }}</ref> 2014 ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਕੰਮ ''ਅੰਡਰਕਰੇਂਟ ਯਾਂਗੋਨ'' [[ਯਾਂਗੋਨ]], ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਾਸ਼ਾ ਨਾਇਰ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਯਾਂਗੋਨ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਬਿਓਂਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਫ ਪਰਫਾਰਮੈਂਸ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=2nd Beyond Pressure International Festival of Performance Art: Yangon, Myanmar 2009 |url=https://aaa.org.hk/en/collection/search/library/2nd-beyond-pressure-international-festival-of-performance-art-yangon-myanmar-2009/search/actors:varsha-nair/page/1/view_as/grid |access-date=March 30, 2018 |website=Asia Art Archive |archive-date=ਦਸੰਬਰ 9, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191209215120/https://aaa.org.hk/en/collection/search/library/2nd-beyond-pressure-international-festival-of-performance-art-yangon-myanmar-2009/search/actors:varsha-nair/page/1/view_as/grid |url-status=dead }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1957]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9vxrvxit2gau05434kipeewfa7ee47j 0 161983 841174 663885 2026-06-19T23:55:14Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841174 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" style="font-size:125%;" |<div class="fn" style="display:inline">ਮਾਰੀਆ ਰਾਏ</div> |- class="infobox-data" ! class="infobox-label" scope="row" |ਜਨਮ | class="infobox-data" | <span style="display:none">( <span class="bday">1987-11-07</span> )</span> 7 ਨਵੰਬਰ 1987 <span class="noprint ForceAgeToShow">(ਉਮਰ 35)</span><div class="birthplace" style="display:inline"> [[Kottayam district|ਕੋਟਾਯਮ]], [[Kerala|ਕੇਰਲ]], ਭਾਰਤ</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" | ਕਿੱਤੇ | class="infobox-data role" |ਅਦਾਕਾਰ ਮਾਡਲ ਡਾਂਸਰ |} '''ਮਾਰੀਆ ਰਾਏ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Maria Roy;''' ਜਨਮ 7 ਨਵੰਬਰ 1987) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2006 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਬੁਕਰ ਇਨਾਮ|ਬੁਕਰ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਜੇਤੂ [[ਅਰੁੰਧਤੀ ਰਾਏ]] ਦੀ ਭਤੀਜੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਿਥ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mariya Roy |url=http://filmiparadise.com/profile/actress/mariya-roy/1958 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130207050647/http://filmiparadise.com/profile/actress/mariya-roy/1958# |archive-date=7 February 2013 |publisher=filmiparadise.com}}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਮਾਰੀਆ ਇੱਕ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>[http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/129889/ "Maria Roy teams up with Anoop Menon, Jaya Soorya, Malayalam – Mathrubhumi English Movies"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321081636/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/129889/|date=21 March 2014}}. ''mathrubhumi.com''. 8 November 2012</ref> ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ ''ਨੋਟਬੁੱਕ'' ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰੌਸ਼ਨ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20141104053028/http://www.indiaglitz.com/maria-for-a-comeback-malayalam-news-88265 "Maria for a comeback"]. ''indiaglitz.com''</ref> ਉਸਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਾਂਸ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਲਈ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਕੇ]] ਅਤੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਬਿਤਾਏ।<ref>Shiba Kurian (13 May 2013) [http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news-and-interviews/Maria-Roy-starts-her-own-dance-school/articleshow/20030473.cms "Maria Roy starts her own dance school"]. ''The Times of India''.</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == ''ਨੋਟਬੁੱਕ'' ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕੁੜੀ, ਜਿਸਦੀ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਭੂਮਿਕਾ 2013 ਦੀ ਮਲਿਆਲਮ ਫਿਲਮ ''ਹੋਟਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ'',<ref>[http://www.kerala.com/malayalamcinema/news_notebook-fame-maria-roy-back-with-full-thrust.htm "Malayalam cinema, Kerala cinema, Malayalam cinema news, Malayalam cinema actress, upcoming Malayalam movies"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250522051632/https://www.kerala.com/malayalamcinema/news_notebook-fame-maria-roy-back-with-full-thrust.htm |date=2025-05-22 }}. ''kerala.com''. 15 November 2012</ref> ਵਿੱਚ ਜੈਸੂਰਿਆ ਨਾਲ ਸੀ।<ref>[https://web.archive.org/web/20140321072359/http://ibnlive.in.com/news/maria-roy-teams-up-with-anoop-jaya-for-pushpaka-vimanam/304541-71-210.html "Maria Roy teams up with Anoop, Jaya for 'Pushpaka Vimanam'"]. ''IBNLive''. 8 November 2012</ref> == ਫਿਲਮਾਂ == {| class="sortable wikitable" !ਸਾਲ ! ਸਿਰਲੇਖ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਸਹਿ-ਸਿਤਾਰੇ ! ਡਾਇਰੈਕਟਰ ! ਨੋਟਸ |- | 2003 | ''ਅਚੰਤੇ ਕੋਚੂਮੋਲ'' | | | ਰਾਜਨ ਪੀ ਦੇਵ | ਡੈਬਿਊ ਫਿਲਮ |- | 2006 | ''ਨੋਟਬੁੱਕ'' | ਸ਼੍ਰੀਦੇਵੀ | [[ਰੋਮਾ ਆਸਰਾਨੀ|ਰੋਮਾ]], ਪਾਰਵਤੀ, ਸਕੰਦ ਅਸ਼ੋਕ | ਰੌਸ਼ਨ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ | |- | 2011 | ''ਦਾ ਫਿਲਮਸਟਾਰ'' | ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ | | ਸੰਜੀਵ ਰਾਜ | ਪੁਰਾਲੇਖ ਫੁਟੇਜ<br />ਕੈਮਿਓ |- | 2013 | ''ਹੋਟਲ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ'' | ਕਮਲਾ ਨਾਂਬਿਆਰ | ਜੈਸੂਰਿਆ, ਅਨੂਪ ਮੈਨਨ, [[ਹਨੀ ਰੋਜ਼]] | ਅਜੀ ਜੌਨ | |- | 2013 | ''ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ'' | ਕੈਪਟਨ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ | ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ, ਜੈਸੂਰਿਆ, ਰਹਿਮਾਨ , | ਰੌਸ਼ਨ ਐਂਡਰਿਊਜ਼ | ਕੈਮਿਓ ਦਿੱਖ |} == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1989]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਲਿਆਲਮ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] n2qef9pj7d8favuva01jobgrntmuc46 0 162583 841156 665844 2026-06-19T19:49:08Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841156 wikitext text/x-wiki   '''ਭਾਗਿਆਬਤੀ ਕਚਾਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bhagyabati Kachari''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ|ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼]] ਹੈ। ਉਸਨੇ ਸੋਮਬੋਰ, [[ਸਰਬੀਆ]] ਵਿਖੇ ਹੋਏ 9ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕੱਪ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/north-east/bhagyabati-hails-mary-kom/cid/1740877|title=Bhagyabati hails Mary Kom|date=7 October 2020|work=The Telegraph|access-date=7 October 2020}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਦੂਜੇ ਇੰਡੀਆ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੇ [[ਬੈਂਕਾਕ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਥਾਈਲੈਂਡ ਓਪਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=http://newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=369197|title=Indian boxers finish Thailand Open campaign; bag 8 medals|date=27 July 2019|work=newsonair.com|access-date=8 December 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਕੇਰਲਾ|ਕੇਰਲਾ ਦੇ]] [[ਕਨੂਰ|ਕੰਨੂਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਚੌਥੀ ਐਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://scroll.in/field/946213/boxing-bhagyabati-kachari-sonia-chahals-gold-medals-lead-railways-dominance-in-nationals|title=Boxing: Bhagyabati Kachari, Sonia Chahal's gold medals lead Railways' dominance in nationals|date=8 December 2019|work=Scroll.in|access-date=8 December 2019}}</ref> == ਸ਼ੁਰੁਆਤੀ ਜੀਵਨ == ਉਸਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1992 ਨੂੰ ਦੇਬੇਨ ਕਚਾਰੀ ਅਤੇ ਚੈਤਰਾ ਕਚਾਰੀ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਸਾਮ ਦੇ ਉਦਲਗੁੜੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਟਾਂਗਲਾ ਨੇੜੇ ਉਦਮਾਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਖੇਡ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਭਾਗਿਆਬਤੀ ਦਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤੈਅ ਸੀ। 6ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਫੁੱਟਬਾਲ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਹੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਤੇ ਕਬੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਫਿਰ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਭਾਗਿਆਬਤੀ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ। 2009 ਵਿੱਚ, ਭਾਗਿਆਬਤੀ ਕੋਕਰਾਝਾਰ ਵਿੱਚ (ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਅਥਾਰਟੀ) ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਬਾਕਸਿੰਗ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਰਜਿਸਟਰਡ ਹੈ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਦੀ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੇਲਵੇ ਸਪੋਰਟਸ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਬੋਰਡ ਦੁਆਰਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। == ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰੀਅਰ == ਕਚਾਰੀ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ [[ਮਿਜ਼ੋਰਮ]] ਵਿੱਚ ਰਾਮਹਲਮ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਪਲੈਕਸ, [[ਆਈਜ਼ੋਲ|ਆਈਜ਼ੌਲ]] ਵਿਖੇ 5ਵੀਂ ਯੂਥ ਵੂਮੈਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਾਕਸਿੰਗ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2011 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਉੱਤਰਾਖੰਡ]] ਵਿੱਚ SHNC ਸ਼ਰਮਾ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2010-11 ਵਿੱਚ ਅਤੇ [[ਭੋਪਾਲ]] ਵਿੱਚ 12ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਗਮੇ ਜਿੱਤੇ। 2012 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ 13ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਅਤੇ [[ਉਲਾਨ ਬਾਤਰ|ਉਲਾਨਬਾਤਰ]], [[ਮੰਗੋਲੀਆ]] ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਅਨ ਮਹਿਲਾ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਨਿਊ ਬੋਂਗਾਈਗਾਂਵ, [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ 16ਵੀਂ ਸੀਨੀਅਰ (ਏਲੀਟ) ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="IBF">{{Cite web |title=Indian Boxing Federation Boxer Details |url=http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=8183 |access-date=15 June 2019 |website=www.indiaboxing.in |archive-date=17 ਨਵੰਬਰ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117151506/http://www.indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=8183 |url-status=dead }}</ref> 2018 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ 81 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ [[ਇਸਤਾਨਬੁਲ|ਇਸਤਾਂਬੁਲ]], [[ਤੁਰਕੀ]] ਵਿੱਚ ਅਹਮੇਤ ਕਾਮਰਟ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। [[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਕੌਰ (ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ )|ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਕੌਰ]] ਅਤੇ ਮੋਨਿਕਾ ਨੇ ਵੀ 64 ਅਤੇ 48 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ 'ਬੈਸਟ ਟੈਕਨੀਕਲ ਬਾਕਸਰ ਐਵਾਰਡ' ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="NORTHEAST NOW">{{Cite news|url=https://nenow.in/north-east-news/now-assam-boxer-bhagyabati-kachari-clinches-gold-istanbul.html|title=Now, Assam boxer Bhagyabati Kachari clinches gold at Istanbul|date=16 September 2018|work=NORTHEAST NOW|access-date=17 November 2018|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Boxers Simranjit Kaur, Monika, Bhagyabati Kachari clinch three gold medals at Ahmet Comert Tournament - Firstpost |url=https://www.firstpost.com/sports/boxers-simranjit-kaur-monika-bhagyabati-kachari-clinch-three-gold-medals-at-ahmet-comert-tournament-5194021.html |access-date=17 November 2018 |website=www.firstpost.com}}</ref> ਕਚਾਰੀ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 10ਵੀਂ ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ 2018 ਵਿੱਚ 10-ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਲੰਪਿਕ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ [[ਮੈਰੀ ਕੋਮ|ਮੈਰੀ ਕਾਮ]] ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mary Kom named brand ambassador of 2018 Women's World Boxing Championships |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/mary-kom-bfi-2018-aiba-women-s-world-boxing-championships-1379798-2018-10-31 |access-date=17 November 2018 |website=India Today |language=en}}</ref> ਦਸੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਚਾਰੀ ਨੇ 2-8 ਦਸੰਬਰ 2019 ਤੱਕ ਕੰਨੂਰ, ਕੇਰਲਾ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ 4ਵੀਂ ਐਲੀਟ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ 81 ਕਿਲੋ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੈਲੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5-0 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/sonia-bhagyabati-lead-railways-to-six-gold-medals-at-national-boxing/articleshow/72428779.cms?from=mdr|title=Sonia, Bhagyabati lead Railways to six gold medals at national boxing - Times of India|last=PTI|date=8 December 2019|work=The Times of India|access-date=9 December 2019}}</ref> ਸਤੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ, ਕਚਾਰੀ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੋਰਾਂ ਨੇ [[ਗੁਹਾਟੀ]] ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਮਾਲੀਗਾਓਂ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੁੱਕੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਮੈਡਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਨ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲਿਆ।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/assam-boxer-bhagyabati-kacharis-medals-stolen/articleshow/71238406.cms?from=mdr|title=Assam boxer Bhagyabati Kachari's medals stolen|last=Baparnash|first=Tridib|date=21 September 2019|work=The Times of India|access-date=6 October 2020|language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1992]] h8qp53usmtvxl9mptzpr8do1muprg3l 0 164074 841221 837399 2026-06-20T08:51:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841221 wikitext text/x-wiki ''ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਸੇਟੀਪੱਲੀ'' (ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1996) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਸਕੁਐਸ਼ (ਖੇਡ)|ਸਕੁਐਸ਼]] ਖਿਡਾਰਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਈ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਸਕੁਐਸ਼ ਖੇਡੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ 2013 ਤੱਕ 145 ਦੀ ਵਿਸ਼ਵ ਰੈਂਕਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਸ਼ਰੂਤੀ ਦਾ ਜਨਮ 12 ਜੂਨ 1996 ਨੂੰ [[ਚੇਨਈ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸਨੇ 12 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਸ਼ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੁਰੇਸ਼ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ ਸੇਟੀਪੱਲੀ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸਕੁਐਸ਼ ਕਰੀਅਰ ਮਦਰਾਸ ਕ੍ਰਿਕੇਟ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੋਚ, ਸਾਇਰਸ ਪੋਂਚਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੇਨਈ ਵਿੱਚ ਆਈਸੀਐਲ-ਟੀਐਨਐਸਆਰਏ ਸਕੁਐਸ਼ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਗਈ। ਸ਼ਰੂਤੀ ਲੇਡੀ ਅੰਡਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਕੁਐਸ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ "ਅਥਲੀਟ ਆਫ ਦਿ ਈਅਰ" ਇਨਾਮ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ [[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੰਜ ਲੋਇਡਜ਼ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਮਗਾ ਜਿੱਤਿਆ। 2012 ਵਿੱਚ ਯੂਰੋਪੀਅਨ ਸਰਕਟ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਦੇ 30 ਦੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਰੂਤੀ ਸਲੋਵਾਕ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਸੋਨ ਤਗਮਾ ਅਤੇ ਏਪੀ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਹ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ, ਸਪੈਨਿਸ਼ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ, ਅਤੇ ਇੰਡੀਅਨ ਜੂਨੀਅਰ ਓਪਨ ਵਿੱਚ ਚੋਟੀ ਦੇ 5 ਵਿੱਚ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਸਕੁਐਸ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਉੱਚੇ 145 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] ਚਲੀ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਡੀਸੀ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਖਿਡਾਰੀ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date= |title=I Want To Be The Best |url=http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131020093501/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 |archive-date=20 October 2013 |access-date=2013-10-19 |publisher=Dc-epaper.com}}</ref><ref>{{Cite web |date= |title=Different Strokes |url=http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1 |access-date=2013-10-19 |publisher=Dc-epaper.com }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> * [https://web.archive.org/web/20131020093501/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 https://archive.today/20131017095914/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003। shtml?] * https://psaworldtour.com/players/view/8053?tab=info * http://www.squashinfo.com/rankings/9396-lakshmi-shruti-settipalli * https://www.facebook.com/lakshmishrutisettipalli/photos/rpp.655113281187072/2393905813974468/?type=3&theater * http://www.tupaki.com/movienews/article/Watched-Businessman-150-times--Lakshmi-Shruti-Settipalli/54030 * [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?] [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 ਮੋਡ=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO- BE-The-BEST-17102013112003.shtml?] [https://archive.today/http://www.dc-epaper.com//PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/DIFFERENT-STROKES-17102013101004.shtml?Mode=1http://archive.today/GrF4Mhttp://archive.today/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/10/17/ArticleHtmls/I-WANT-TO-BE-THE-BEST-17102013112003.shtml?Mode=1 ਢੰਗ = 1] == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * https://www.youtube.com/watch?v=SvC4OcZag2g * Lakshmi Shruti Settipalli</img> * https://www.star-news.org/lakshmi-shruti-settipalli-net-worth-2019 * http://ispsquash.com/Newsletter/NLImages/prosquash69.pdf [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kki2lgcef9hl1yc8rpftyw6zf002zzo 0 164353 841213 776106 2026-06-20T06:12:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841213 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=ਰਾਸ਼ੀ ਰਾਓ|image=|birth_name=ਰਾਸ਼ੀ ਯਾਦਵ|birth_place=[[ਗੁੜਗਾਓਂ]], [[ਹਰਿਆਣਾ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_date=|occupation=[[ਮਾਡਲ (ਵਿਅਕਤੀ)|ਮਾਡਲ]], ਡਾਂਸਰ|years_active=2014-ਮੌਜੂਦ|height=5 ਫੁੱਟ 9 ਇੰਚ|hair_color=|eye_color=|title=ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2016 (ਵਿਜੇਤਾ)|competitions=}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਰਾਸ਼ੀ ਰਾਓ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Rashi Rao''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਾਡਲ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2016 ਦਾ ਤਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਸ਼ੀ ਨੇ ਮਿਸ ਅਰਥ 2016 ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ।<ref name="lpn">{{Cite news|url=https://latestpageantnews.com/miss-earth-beauties-implementing-trash-in-bin-campaign/|title=Miss Earth beauties implementing Trash in Bin Campaign|access-date=2019-09-13|publisher=Latest Pageant News}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="tkop">{{Cite news|url=https://tkop.org/2016/10/03/rashi-yadav-miss-earth-india-2016/|title=Rashi Yadav is Miss Earth India 2016|date=2016-10-03|access-date=2019-09-13|publisher=TKOP|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218053830/https://tkop.org/2016/10/03/rashi-yadav-miss-earth-india-2016/|url-status=dead}}</ref><ref name="ib">{{Cite news|url=https://www.ibtimes.co.in/miss-earth-2016-84-contestants-walk-swimsuit-rashi-yadav-represent-india-699273|title=Miss Earth 2016: 84 contestants walk in swimsuit; Rashi Yadav to represent India|date=2016-10-12|access-date=2019-09-13|publisher=IB Times}}</ref><ref name="metv">{{Cite news|url=http://www.missearth.tv/news.php|title=Miss Earth 2016 Beauties for Ghana's "Trash in Bin" Campaign|access-date=2019-09-13|publisher=Miss Eart TV}}</ref> ਰਾਓ ਮਿਸ ਦੀਵਾ 2015 ਦੇ ਫਾਈਨਲਿਸਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ।<ref name="it2">{{Cite news|url=https://beautypageants.indiatimes.com/miss-earth/rashi-yadav-road-to-miss-earth-2016/eventshow/52235201.cms?from=mdr|title=Rashi Yadav: Road to Miss Earth 2016|date=2016-05-12|access-date=2019-09-14|publisher=IndiaTimes|archive-date=2023-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230415193610/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-earth/rashi-yadav-road-to-miss-earth-2016/eventshow/52235201.cms?from=mdr|url-status=dead}}</ref> ਰਾਸ਼ੀ ਯਾਦਵ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਆਡੀਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2016 ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2016 ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰਾਸ਼ੀ ਯਾਦਵ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮਿਸ ਅਰਥ ਇੰਡੀਆ 2015, [[ਏਤਲ ਖੋਸਲਾ|ਆਇਤਲ ਖੋਸਲਾ]] ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ [[ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼]] ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਮਿਸ ਅਰਥ 2016 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2017 ਵਿੱਚ [[ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ (ਫੇਮਿਨਾ)|ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ]] ਵਜੋਂ ਟ੍ਰੈਸ਼ ਇਨ ਬਿਨ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ [[ਘਾਨਾ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] fnr4a11v8zidr1g87aw37sok3iu023h 0 164584 841144 841110 2026-06-19T16:11:52Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life and education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1352021309|Priya Dutt]]" 841144 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Priya Dutt.jpg|thumb|ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ]] '''ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ ਰੌਨਕਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Priya Dutt Roncon;''' ਜਨਮ 28 ਅਗਸਤ 1966) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵਿਕਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 22 ਨਵੰਬਰ 2005 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਹਲਕੇ ਤੋਂ 14ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ 2009 ਤੋਂ 15ਵੀਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਉੱਤਰੀ ਕੇਂਦਰੀ ਹਲਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। [[2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2014]] ਅਤੇ [[2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੀ [[ਪੂਨਮ ਮਹਾਜਨ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ ਰੌਨਕਨ, ਪ੍ਰਿਆ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਅਭਿਨੇਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਨੇਤਾ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] ਅਤੇ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] ਦੀ ਧੀ ਹੈ। ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2015-06-05 |title=Happy birthday Sunil Dutt: 5 films in which we fell in love with you |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sunil-dutt-5-films-in-which-it-was-love-at-first-sight-with-you/article1-1355240.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605100646/http://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sunil-dutt-5-films-in-which-it-was-love-at-first-sight-with-you/article1-1355240.aspx |archive-date=5 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 2015 |title=Bollywood actor Nargis Dutt remembered in today's Google Doodle |url=http://indianexpress.com/article/trending/google-doodle-remembers-nargis-dutt/}}</ref> ਉਸਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਇੰਡੀਅਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਦੱਤ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sanjay Dutt: I thought I would take the gun to Khandala, thoda chala ke phek dunga |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sanjay-dutt-i-thought-i-would-take-the-gun-to-khandala-thoda-chala-ke-phek-dunga/articleshow/56000887.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ''ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਿਜ਼ ਦੱਤ: ਸਾਡੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ'' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।<ref name="hin">[https://web.archive.org/web/20071011194035/http://www.hindu.com/lr/2007/10/07/stories/2007100750160200.htm "To Mr and Mrs Dutt, with love" (review)], ''[[The Hindu]]'', 7 October 2007.</ref> ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ, ਕੁੰਬਲਾ ਹਿੱਲ, ਦੱਖਣ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ [[ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ [[ਬੀਏ|ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ]] ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ [[ਨਿਊਯਾਰਕ ਸ਼ਹਿਰ|ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ]], [[ਨਿਊਯਾਰਕ (ਰਾਜ)|ਨਿਊਯਾਰਕ ਰਾਜ]], [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ]] ਵਿੱਚ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Lok Sabha">{{Cite web |title=Biographical Sketch Member of Parliament |url=http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx |access-date=17 February 2014 |archive-date=6 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106220242/http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx |url-status=dead }}</ref> == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪ੍ਰਿਆ ਦੱਤ ਰੌਨਕੌਨ, ਪ੍ਰਿਆ ਬਲਰਾਜ ਦੱਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] ਦੀ ਧੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Did you know Sanjay Dutt's ancestors were landlords in Pakistan? – ETimes BFFS |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/did-you-know-sanjay-dutts-ancestors-were-landlords-in-pakistan-etimes-bffs/articleshow/103727201.cms?from=mdr}}</ref> ਉਹ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਮੂਲ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ ।<ref>{{Cite web |date=2015-06-05 |title=Happy birthday Sunil Dutt: 5 films in which we fell in love with you |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sunil-dutt-5-films-in-which-it-was-love-at-first-sight-with-you/article1-1355240.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605100646/http://www.hindustantimes.com/bollywood/happy-birthday-sunil-dutt-5-films-in-which-it-was-love-at-first-sight-with-you/article1-1355240.aspx |archive-date=5 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 2015 |title=Bollywood actor Nargis Dutt remembered in today's Google Doodle |url=http://indianexpress.com/article/trending/google-doodle-remembers-nargis-dutt/}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ]] ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੰਤਰੀ ਸਨ। ਉਹ ਅਦਾਕਾਰ [[ਸੰਜੇ ਦੱਤ]] ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਦੱਤ ਦੀ ਭੈਣ ਹੈ। ਸੰਗੀਤਕਾਰ [[ਜੱਦਨਬਾਈ]] ਉਸ ਦੀ ਨਾਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਅਨਵਰ ਹੁਸੈਨ ਉਸ ਦਾ ਮਾਮਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Sanjay Dutt: I thought I would take the gun to Khandala, thoda chala ke phek dunga |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/sanjay-dutt-i-thought-i-would-take-the-gun-to-khandala-thoda-chala-ke-phek-dunga/articleshow/56000887.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ , ਮਿਸਟਰ ਐਂਡ ਮਿਸਜ਼ ਦੱਤ, ਮੇਮੋਰੀਜ਼ਆਵਰ ਪੇਰੇੰਟਸ,ਨਾਮ ਇਕ ਯਾਦਗਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਸਨੇ ਸੋਫੀਆ ਕਾਲਜ, ਬੰਬੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਸਮਾਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ ਤੋਂ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।[1]  [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] Usanē<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2024)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਰਾਜਨੀਤੀ == ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰਿਆ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ 1987 ਵਿੱਚ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਮਹਾਸ਼ਾਂਤੀ ਪਦਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=28 April 2009 |title=Bandra benevolent daughter |url=https://www.livemint.com/Politics/8r8gCmnJ7SYvG59p3QAboM/Priya-Dutt--Bandra8217s-benevolent-daughter.html}}</ref> 2005 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਘੱਟ ਵੋਟਰਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਸਨੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੀਟ [[ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ|ਸ਼ਿਵ ਸੈਨਾ ਦੇ]] ਉਮੀਦਵਾਰ ਤੋਂ 172,043 ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤੀ। ਦੱਤ ਨੂੰ ਇਸ ਜਿੱਤ ਲਈ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਧਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ।<ref>[https://web.archive.org/web/20051125040552/http://www.hindu.com/2005/11/23/stories/2005112315190100.htm ''The Hindu''], 23 November 2005.</ref> ਆਪਣੀ ਚੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਸਕੱਤਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। [[2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2014]] ਅਤੇ [[2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2019 ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] ਵਿੱਚ, ਉਹ [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ|ਭਾਜਪਾ]] ਦੀ [[ਪੂਨਮ ਮਹਾਜਨ]] ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ। == ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ == ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੱਤ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਮੀਡੀਆ ਆਰਟਸ ਲਈ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। <ref>[http://www.priyadutt.org/page/biography.html Biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928004041/http://www.priyadutt.org/page/biography.html|date=28 September 2007}}, Priya Dutt's official website.</ref> ਬੰਬਈ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਦੱਤ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਧਮਕੀ ਭਰੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ।<ref>[http://www.rediff.co.in/news/2006/nov/29inter.htm Interview with Rediff.co.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120216040411/http://www.rediff.co.in/news/2006/nov/29inter.htm |date=2012-02-16 }}, 29 November 2006.</ref> ਦੱਤ ਨੇ ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਚੈਰੀਟੇਬਲ ਟਰੱਸਟ (ਐਨ.ਡੀ.ਐਮ.ਸੀ.ਟੀ.) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਮਾਂ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ 1981 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/India/Priya_Dutt_takes_5000_kitchen_sets_to_flood-ravaged_Bihar/rssarticleshow/3481930.cms ''Times of India''], 14 September 2008.</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਪ੍ਰਿਆ ਨੇ 27 ਨਵੰਬਰ 2003 ਨੂੰ ਓਵੇਨ ਰੌਨਕਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਰੌਨਕੋਨ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨ ਕੰਪਨੀ ਓਰੈਂਜੂਇਸ ਐਂਟਰਟੇਨਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਫਰਮ, ਫਾਊਨਟੇਨਹੈੱਡ ਪ੍ਰਮੋਸ਼ਨਜ਼ ਐਂਡ ਈਵੈਂਟਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ।<ref>[http://chatinterviews.indiatimes.com/articleshow/1331408.cms Transcript of live chat with Priya Dutt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207010828/http://chatinterviews.indiatimes.com/articleshow/1331408.cms |date=7 ਫ਼ਰਵਰੀ 2012 }}, ''Times of India'', 13 December 2005.</ref> ਰੌਨਕਨ ਬਾਂਦਰਾ, ਪੱਛਮੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੋਮਨ ਕੈਥੋਲਿਕ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=2010-05-22 |title=Priya Dutt: Following in her father's footsteps |url=http://gulfnews.com/news/asia/india/priya-dutt-following-in-her-father-s-footsteps-1.630238 |access-date=2015-11-06 |website=gulfnews.com |archive-date=2019-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190106220234/https://gulfnews.com/world/asia/india/priya-dutt-following-in-her-fathers-footsteps-1.630238 |url-status=dead }}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੇਰ (ਜਨਮ 2007) ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ (ਜਨਮ 2005) ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Priya Dutt,Sumair Roncon,Owen Roncon,Siddharth Roncon(L-R) |url=http://dnasyndication.com/dna_photogallery_editorial_images/pid=DNMUM42773&filename=Priya_Dutt_Sumair_Roncon_Owen_Roncon_Siddharth_Roncon(L-R) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821211609/http://dnasyndication.com/dna_photogallery_editorial_images/pid%3DDNMUM42773%26filename%3DPriya_Dutt_Sumair_Roncon_Owen_Roncon_Siddharth_Roncon%28L-R%29 |archive-date=21 August 2017 |access-date=2017-08-21 |website=dnasyndication.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1966]] 9k6ncwrc6sjyo7rizhfi6qz8ltnm7wy 0 171098 841139 779430 2026-06-19T14:38:12Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841139 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | common_name = British Overseas Territories | native_name = ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ | image_flag = Flag of the United Kingdom.svg | flag_width = 153px | flag_caption = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਝੰਡਾ | anthem = "[[ਗੌਡ ਸੇਵ ਦ ਕਿੰਗ]]" <div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:United States Navy Band - God Save the King.oga]]</div > | image_map = United Kingdom (+overseas territories) in the World (+Antarctica claims).svg | map_width = 290px | alt_map = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦਾ ਸਥਾਨ | map_caption = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦਾ ਸਥਾਨ | capital = [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ]] | official_languages = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]] | demonym = {{hlist|[[British people|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼]]|ਬ੍ਰਿਟੇਨ}} | government_type = [[ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ]] ਦੇ ਅਧੀਨ [[Devolution|ਵਿਕਸਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ]] | leader_title1 = [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ|ਬਾਦਸ਼ਾਹ]] | leader_name1 = [[ਚਾਰਲਸ III]] | leader_title2 = ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ | leader_name2 = [[ਰਿਸ਼ੀ ਸੁਨਕ]] | leader_title3 = ਵਿਦੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ | leader_name3 = ਜੇਮਜ਼ ਚਲਾਕੀ | area_km2 = 18,015{{efn|Excluding [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ]].}} | population_estimate = 272,256 | population_estimate_year = 2019 | date_format = dd/mm/yyyy }} ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ( BOTs ), ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ( UKOTs ) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੌਦਾਂ [[ਨਿਰਭਰ ਇਲਾਕਾ|ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਨਾਲ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਬਕਾ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਆਖਰੀ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ। ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਸੇ ਹੋਏ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ|ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ]] ਹਨ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨੇ [[ਫ਼ੌਜ|ਰੱਖਿਆ]] ਅਤੇ [[ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ|ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਬੰਧਾਂ]] ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ ਆਬਾਦ ਹਨ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ, ਫੌਜੀ ਜਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਦੁਆਰਾ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਗੈਰ-ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕਲੋਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ]] ਦੁਆਰਾ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਗੈਰ-ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|ਗੈਰ-ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ]] ਵਿੱਚ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਚੌਦਾਂ ਦੇ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ|ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ]] ਵਜੋਂ [[ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜੇ]] ਹਨ। ਇਹ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ [[ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਫਤਰ]] ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। == ਮੌਜੂਦਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ == ਚੌਦਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀ ਹਨ: <ref name="collections.europarchive.org">{{Cite web |title=Overseas Territories |url=http://www.fco.gov.uk/servlet/Front%3fpagename=OpenMarket/Xcelerate/ShowPage&c=Page&cid=1013618138295 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20020805032057/http://www.fco.gov.uk/servlet/Front?pagename=OpenMarket%2FXcelerate%2FShowPage&c=Page&cid=1013618138295 |archive-date=5 August 2002 |access-date=8 December 2010 |publisher=UK Overseas Territories Foreign & Commonwealth Office}}</ref>{{Clear}} {| class="wikitable sortable noresize" ! class="unsortable" |ਝੰਡਾ ! class="unsortable" |ਹਥਿਆਰ !ਨਾਮ !ਸਥਾਨ ! class="unsortable" |ਆਦਰਸ਼ !ਖੇਤਰ !ਆਬਾਦੀ ! class="unsortable" |ਰਾਜਧਾਨੀ !ਜੀਡੀਪੀ (ਨਾਮ-ਮਾਤਰ) !ਜੀਡੀਪੀ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ (ਨਾਮਮਾਤਰ) |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Anguilla.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Anguilla.svg|center|40x40px]] |[[ਐਂਗੁਈਲਾ|Anguilla]] |[[ਕੈਰੀਬੀਆ|Caribbean]], North [[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|Atlantic Ocean]] |"Unity, Strength and Endurance" |{{Sort|0000091|{{convert|91|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}<ref name="jncc.gov.uk">{{Cite web |title=British Antarctic Territory |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4387 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214081621/http://jncc.defra.gov.uk/page-4387 |archive-date=14 December 2013 |access-date=8 December 2010 |publisher=Jncc.gov.uk}}</ref> |{{Sort|14869|14,869}} <small>(2019 estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Anguilla Population 2019 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/anguilla-population/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810095715/http://worldpopulationreview.com/countries/anguilla-population/ |archive-date=10 August 2019 |access-date=18 August 2019}}</ref> |The Valley |{{Sort|299|$299&nbsp;million}} |$20,307 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Bermuda.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Bermuda.svg|center|40x40px]] |[[ਬਰਮੂਡਾ|Bermuda]] |North Atlantic Ocean between the Azores, the [[ਕੈਰੀਬੀਆ|Caribbean]], Cape Sable Island in Canada, and Cape Hatteras (its nearest neighbour) in the United States |"Quo fata ferunt" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Latin]]; "Whither the Fates carry [us]") |{{Sort|0000054|{{convert|54|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}<ref name="data.un.org">{{Cite web |date=4 November 2009 |title=UNdata &#124; record view &#124; Surface area in km2 |url=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode%3A19 |url-status=live |archive-url=https://www.webcitation.org/6HyFqmikk?url=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP |archive-date=9 July 2013 |access-date=8 December 2010 |publisher=United Nations}}</ref> |{{Sort|62506|62,506}} <small>(2019 estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Bermuda Population 2019 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/bermuda-population/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816183725/http://worldpopulationreview.com/countries/bermuda-population/ |archive-date=16 August 2019 |access-date=18 August 2019}}</ref> |Hamilton |{{Sort|6464|$6.464&nbsp;billion}} |$102,987 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_British_Antarctic_Territory.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_British_Antarctic_Territory.svg|center|40x40px]] |[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਰਾਜਖੇਤਰ|British Antarctic Territory]] |[[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ|Antarctica]] |"Research and discovery" |{{Sort|1709400|{{convert|1709400|km2|sqmi|abbr=on}}}}<ref name="jncc.gov.uk" /> |{{Sort|00000|0}}<br /><br />50 non-permanent in winter, over 400 in summer <small>(research personnel)</small><ref>{{Cite web |title=Commonwealth Secretariat&nbsp;– British Antarctic Territory |url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140419/british_antarctic_territory/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605042923/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140419/british_antarctic_territory/ |archive-date=5 June 2011 |access-date=8 December 2010 |publisher=Thecommonwealth.org}}</ref> |Rothera (main base) | | |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_Commissioner_of_the_British_Indian_Ocean_Territory.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_British_Indian_Ocean_Territory.svg|center|40x40px]] |[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ|British Indian Ocean Territory]] |[[ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ|Indian Ocean]] |"In tutela nostra Limuria" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Latin]]; "Limuria is in our charge") |{{Sort|0000060|{{convert|60|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref>{{Cite web |title=British Indian Ocean Territory |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4399 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013134525/http://www.jncc.gov.uk/page-4399 |archive-date=13 October 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Jncc.gov.uk}}</ref> |{{Sort|00000|0}}<br /><br />3,000 non-permanent <small>(UK and US military and staff personnel; estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Commonwealth Secretariat&nbsp;– British Indian Ocean Territory |url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140420/british_indian_ocean_territory/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605042938/http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/140416/140420/british_indian_ocean_territory/ |archive-date=5 June 2011 |access-date=8 December 2010 |publisher=Thecommonwealth.org}}</ref> |Naval Support Facility Diego Garcia (base) | | |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_British_Virgin_Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_British_Virgin_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ|British Virgin Islands]] |[[ਕੈਰੀਬੀਆ|Caribbean]], North Atlantic Ocean |"Vigilate" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Latin]]; "Be watchful") |{{Sort|0000153|{{convert|153|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref name="http://www.jncc.gov.uk/page-4395">{{Cite web |title=British Virgin Islands (BVI) |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109103648/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-virgin-islands |archive-date=9 January 2021 |access-date=14 August 2019 |publisher=CIA World Factbook}}</ref> |{{Sort|31758|31,758}} <small>(2018 census)</small><ref>{{Cite web |date=13 October 2010 |title=British Virgin Islands (BVI) |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4395 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013125659/http://www.jncc.gov.uk/page-4395 |archive-date=13 October 2010}}</ref> |Road Town |{{Sort|1050|$1.05 billion}} |$48,511 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_Cayman_Islands.svg|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_Cayman_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|Cayman Islands]] |[[ਕੈਰੀਬੀਆ|Caribbean]] |"He hath founded it upon the seas" |{{Sort|0000264|{{convert|264|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}<ref name="CIA">{{Cite web |date=August 2018 |title=Economics and Statistics Office - Labour Force Survey Report Spring 2018 |url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_labour_force_survey_r-5.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181113160519/https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/the_cayman_islands_labour_force_survey_r-5.pdf |archive-date=13 November 2018 |access-date=26 November 2018 |website=www.eso.ky |publisher=[[Government of the Cayman Islands|Cayman Islands Economics and Statistics Office]]}}</ref> |{{Sort|68076|78,554}} <small>(2022 report)</small><ref name="CIA" /> |George Town |{{Sort|4298|$4.298&nbsp;billion}} |$85,474 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_Falkland_Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_Falkland_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ|Falkland Islands]] |{{Sort|South Atlantic Ocean A|South Atlantic Ocean}} |"Desire the right" |{{Sort|0012173|{{convert|12173|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref name="data.un.org" /> |{{Sort|3377|3,377}} <small>(2019 estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Falkland Islands Population 2019 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/falkland-islands-population/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807011504/http://worldpopulationreview.com/countries/falkland-islands-population/ |archive-date=7 August 2019 |access-date=18 August 2019}}</ref><br /><br />1,350 non-permanent <small>(UK military personnel; 2012 estimate)</small> |Stanley |{{Sort|164.5|$164.5&nbsp;million}} |$70,800 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Gibraltar.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Gibraltar1.svg|center|40x40px]] |[[ਜਿਬਰਾਲਟਰ|Gibraltar]] |[[ਇਬੇਰੀਆਈ ਟਾਪੂਨੁਮਾ|Iberian Peninsula]], Continental Europe |"Nulli expugnabilis hosti" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Latin]]; "No enemy shall expel us") |{{Sort|0000006.5|{{convert|6.5|km2|sqmi|1|abbr=on}}}}<ref>{{Cite web |title=Gibraltar |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4400 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217051227/http://jncc.defra.gov.uk/page-4400 |archive-date=17 December 2013 |access-date=8 December 2010 |publisher=Jncc.gov.uk}}</ref> |{{Sort|33701|33,701}} <small>(2019 estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Gibraltar Population 2019 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/gibraltar-population/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825132110/http://worldpopulationreview.com/countries/gibraltar-population/ |archive-date=25 August 2019 |access-date=18 August 2019}}</ref><br /><br />1,250 non-permanent <small>(UK military personnel; 2012 estimate)</small> |[[ਜਿਬਰਾਲਟਰ|Gibraltar]] |{{Sort|3080|$3.08&nbsp;billion}} |$92,843 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Montserrat.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Montserrat.svg|center|40x40px]] |[[ਮਾਂਟਸਰਾਤ|Montserrat]] |Caribbean, North Atlantic Ocean |"A people of excellence, moulded by nature, nurtured by God" |{{Sort|0000101|{{convert|101|km2|sqmi|abbr=on}}}}<ref name="http://www.jncc.gov.uk/page-4397">{{Cite web |title=Montserrat |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210314070620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/montserrat/ |archive-date=14 March 2021 |access-date=14 August 2019 |publisher=CIA World Factbook}}</ref> |{{Sort|05215|5,215}} <small>(2019 census)</small><ref>{{Cite web |date=13 October 2010 |title=Montserrat |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4397 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013130002/http://www.jncc.gov.uk/page-4397 |archive-date=13 October 2010}}</ref> |Plymouth (de jure, but abandoned due to Soufrière Hills volcanic eruption. De facto capital is Brades) |{{Sort|61|$61&nbsp;million}} |$12,181 |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_Pitcairn_Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_Pitcairn_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਪਿਟਕੇਰਨ ਟਾਪੂ|Pitcairn Islands]] |Pacific Ocean | |{{Sort|0000047|{{convert|47|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref>{{Cite web |title=Pitcairn Island |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4405 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013125750/http://www.jncc.gov.uk/page-4405 |archive-date=13 October 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Jncc.gov.uk}}</ref> |{{Sort|00050|50}} <small>(2018 estimate)</small><ref name="visitpitcairn.pn">{{Cite web |title=Pitcairn Islands Tourism &#124; Come Explore... The Legendary Pitcairn Islands |url=http://www.visitpitcairn.pn |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190919235419/http://www.visitpitcairn.pn/ |archive-date=19 September 2019 |access-date=3 January 2018 |publisher=Visitpitcairn.pn}}</ref><br /><br />6 non-permanent <small>(2014 estimate)</small><ref>[http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/population.shtml "Pitcairn Residents"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207194122/http://library.puc.edu/pitcairn/pitcairn/population.shtml|date=7 December 2014}}. ''puc.edu''. Retrieved 7 September 2016.</ref> |Adamstown |{{Sort|.14471513|$144,715}} |$2,894 |- valign="top" | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|border|center|80x80px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government) (Tudor Crown).svg|center|48x48px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha A|[[Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha]],<br />including:}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|South Atlantic Ocean B|South Atlantic Ocean}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|0000420|{{convert|420|km2|sqmi|0|abbr=on}}}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|05633|5,633}} <small>(total; 2016 census)</small> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |Jamestown |$55.7&nbsp;million |$12,230 |- valign="top" | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Saint_Helena.svg|border|center|80x80px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha B|[[Saint Helena]]}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|South Atlantic Ocean C|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |"Loyal and Unshakeable" <small>(Saint Helena)</small> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|0000419.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|05632.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|4,349}} <small>(Saint Helena; 2019 census)</small><ref>{{Cite web |date=30 July 2019 |title=St Helena Government |url=http://www.sainthelena.gov.sh/statistical-bulletin-no-8-2019-total-population-st-helenians-abroad-births-and-deaths-and-arrivals-and-departures/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807213532/http://www.sainthelena.gov.sh/statistical-bulletin-no-8-2019-total-population-st-helenians-abroad-births-and-deaths-and-arrivals-and-departures/ |archive-date=7 August 2019 |access-date=14 August 2019 |publisher=St Helena Government}}</ref> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | |{{Sort|£18.649 million<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |{{Sort|£4,569.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |- valign="top" | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Ascension_Island.svg|border|center|80x80px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_Arms_of_Ascension_Island.svg|center|43x43px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha B|[[Ascension Island]]}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|South Atlantic Ocean C|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|0000419.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|05632.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|880}} <small>(Ascension; estimate)</small><ref name="BBCStHelena">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14123532|title=St Helena, Ascension, Tristan da Cunha profiles|date=16 March 2016|access-date=25 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530105835/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-14123532|archive-date=30 May 2016|publisher=BBC}}</ref><br /><br />1,000 non-permanent <small>(Ascension; UK military personnel; estimate)</small><ref name="BBCStHelena" /> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | |{{Sort|£18.649 million<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |{{Sort|£4,569.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |- valign="top" | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Tristan_da_Cunha.svg|border|center|80x80px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Tristan_da_Cunha.svg|center|40x40px]] | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha B|[[Tristan da Cunha]]}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|South Atlantic Ocean C|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |"Our faith is our strength" <small>(Tristan da Cunha)</small> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|0000419.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} | style="border-bottom:0px;border-top:0px" |{{Sort|05632.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|300}} <small>(Tristan da Cunha; estimate)</small><ref name="BBCStHelena" /><br /><br />9 non-permanent <small>(Tristan da Cunha; weather personnel)</small> | style="border-bottom:0px;border-top:0px" | |{{Sort|£18.649 million<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |{{Sort|£4,569.9<!--NOTE: Included for sorting purposes, so that the sub-territory is listed under the main territory (having a hidden value of 0.1 less)-->|}} |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_South_Georgia_and_the_South_Sandwich_Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_South_Georgia_and_the_South_Sandwich_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ|South Georgia and the South Sandwich Islands]] |{{Sort|South Atlantic Ocean D|South Atlantic Ocean}} |"Leo terram propriam protegat" ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|Latin]]; "Let the lion protect his own land") |{{Sort|0003903|{{convert|3903|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-georgia-and-south-sandwich-islands/ South Georgia and South Sandwich Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115205359/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-georgia-and-south-sandwich-islands/|date=15 January 2021}}. ''[[ਵਿਸ਼ਵ ਤੱਥ ਪੁਸਤਕ|The World Factbook]]''. [[ਕੇਂਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀ|Central Intelligence Agency]].</ref> |{{Sort|00000|0}}<br /><br />99 non-permanent <small>(officials and research personnel)</small><ref>{{Cite web |date=31 March 2009 |title=Population of Grytviken, South Georgia and the South Sandwich Islands |url=http://population.mongabay.com/population/south-georgia-and-the-south-sandwich-islands/3426466/grytviken |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717220158/http://population.mongabay.com/population/south-georgia-and-the-south-sandwich-islands/3426466/grytviken |archive-date=17 July 2011 |access-date=8 December 2010 |publisher=Population.mongabay.com}}</ref> |King Edward Point | | |- valign="top" |[[File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (HM Government) (Tudor Crown).svg|center|48x48px]]<br /><br />[[ਤਸਵੀਰ:Official_seal_of_the_Sovereign_Base_Area_of_Akrotiri.svg|center|40x40px]]<br /><br />[[ਤਸਵੀਰ:Official_seal_of_the_Sovereign_Base_Area_of_Dhekelia.svg|center|40x40px]] |[[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia]] |Cyprus, [[ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ|Mediterranean Sea]] | |{{Sort|0000255|{{convert|255|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref>{{Cite web |title=SBA Cyprus |url=http://www.jncc.gov.uk/page-4413 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013125956/http://www.jncc.gov.uk/page-4413 |archive-date=13 October 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Jncc.gov.uk}}</ref> |{{Sort|07700|7,700}} <small>(Cypriots; estimate)</small><br /><br />8,000 non-permanent <small>(UK military personnel and their families; estimate)</small> |Episkopi Cantonment | | |- valign="top" |[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_the_Turks_and_Caicos_Islands.svg|border|center|80x80px]] |[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_the_Turks_and_Caicos_Islands.svg|center|40x40px]] |[[ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ|Turks and Caicos Islands]] |Lucayan Archipelago, North Atlantic Ocean | |{{Sort|0000430|{{convert|948|km2|sqmi|0|abbr=on}}}}<ref>{{Cite web |title=Turks and Caicos Islands |url=https://www.britannica.com/place/Turks-and-Caicos-Islands |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150223062346/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/610193/Turks-and-Caicos-Islands/54820/Additional-Reading |archive-date=23 February 2015 |access-date=11 October 2021 |website=Encyclopedia Britannica}}</ref> |{{Sort|38191|38,191}} <small>(2019 estimate)</small><ref>{{Cite web |title=Turks and Caicos Islands Population 2019 |url=http://worldpopulationreview.com/countries/turks-and-caicos-islands-population/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810095756/http://worldpopulationreview.com/countries/turks-and-caicos-islands-population/ |archive-date=10 August 2019 |access-date=18 August 2019}}</ref> |Cockburn Town |{{Sort|1077|$1.077 billion}} |£28,589 |- ! colspan="3" |Overall ! ! !{{Circa}} 1,727,415&nbsp;km²<br /><br />(18,105&nbsp;km² excl. BAT) !{{Circa}} 272,256<ref name="HCFAC 2019">{{Cite web |last=House of Commons Foreign Affairs Committee |title=Global Britain and the British Overseas Territories: Resetting the relationship |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmfaff/1464/1464.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200627185942/https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmfaff/1464/1464.pdf |archive-date=27 June 2020 |access-date=4 April 2020 |website=[[United Kingdom Parliament]]}}</ref> ! !{{Circa}} $16.55 billion ! |} [[ਤਸਵੀਰ:British_Overseas.png|center|thumb|{{Center block|{{legend|#ff8080|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼}} {{legend|#aade87|ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ}} {{legend|#83b4ff|[[ਕਰਾਊਨ ਨਿਰਭਰਤਾ]]}}}}]] == ਆਬਾਦੀ == [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]], [[ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ]] (ਜੋ ਸਿਰਫ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਟਾਫ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ) ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਟੈਰੀਟਰੀ]] (ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਬੇਸ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਅਪਵਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਈ ਨਾਗਰਿਕ ਆਬਾਦੀ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ। [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ]] ਦੇ ਸੋਵਰੇਨ ਬੇਸ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 7,000 ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਸਥਾਈ ਨਿਵਾਸ [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਗਣਰਾਜ]] ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਹੈ। ^{[<nowiki/>[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:Citation needed|ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ]]]} ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 250,000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 1,700,000 km2 (660,000 sq mi) ਦੇ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਅਬਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਭੂਮੀ ਖੇਤਰ ਸਿਰਫ 18,015 km2 [6,956 sq mi] ਹੈ) ਦਾ ਗਠਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ), ਜਦੋਂ ਕਿ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਦੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ, ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਬਰਮੂਡਾ, ਕੁੱਲ ਬੀਓਟੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਗਭਗ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਬੀਓਟੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 28% ਇਕੱਲੇ ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਦਾ ਹੈ। ਪੈਮਾਨੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਾਗਰਿਕ ਵਸਨੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ - ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ (ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਖੋਜ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ), ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਟੈਰੀਟਰੀ (ਜਿਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ, ਚਾਗੋਸੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 1968 ਅਤੇ 1973 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ), ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ (ਜਿਸ ਦੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ 1992 ਅਤੇ 2006 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੋ ਦੀ ਫੁੱਲ-ਟਾਈਮ ਆਬਾਦੀ ਸੀ)। ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ, ਬਾਊਂਟੀ 'ਤੇ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਸਾਇਆ ਗਿਆ, 49 ਵਸਨੀਕਾਂ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਟਾਈਟਲਰ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਇਲਾਕਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਹੈ। ਆਈਬੇਰੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਸੰਧੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ, ਇੱਕ ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਉੱਤੇ ਦਾਅਵੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਛੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Bermuda-Harbour_and_Town_of_St_George.jpg|thumb| ਬਰਮੂਡਾ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਂਟ ਜੌਰਜ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਅਸਲ ਵਿੱਚ ''ਨਿਊ ਲੰਡਨ'' ) ਜਾਂ "ਦ ਸੋਮਰਸ ਆਈਲਜ਼"। ਕਲੋਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1609 ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਨੂੰ 1612 ਵਿੱਚ ਬਰਮੂਡਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ (1707 ਤੋਂ, ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼'' ) ਬਸਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਵਰਜਿਨੀਆ|ਵਰਜੀਨੀਆ]] ਦੇ ਬਗਾਵਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ-ਬਚੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦਾ ਕਸਬਾ ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਆਬਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਹੈ। <ref name="Smithsonian">{{Cite web |date=6 November 2007 |title=Bermuda – History and Heritage |url=http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/bermuda-history-heritage.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120524174308/http://www.smithsonianmag.com/travel/destination-hunter/bermuda-history-heritage.html |archive-date=24 May 2012 |access-date=3 December 2008 |publisher=Smithsonian.com}}</ref>]] ਮੁਢਲੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਪੌਦੇ ਲਗਾਉਣ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।'' ਪਹਿਲੀ, ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ, ਕਲੋਨੀ ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਕਲੋਨੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮਛੇਰਿਆਂ ਨੇ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਸਮੀ ਕੈਂਪ ਲਗਾਏ। <ref>{{Cite web |title=Newfoundland History&nbsp;– Early Colonization and Settlement of Newfoundland |url=http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/nfldhistory/NewfoundlandHistory-EarlyColonizationandSettlementofNewfoundland.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704031252/http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/nfldhistory/NewfoundlandHistory-EarlyColonizationandSettlementofNewfoundland.htm |archive-date=4 July 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Faculty.marianopolis.edu}}</ref> ਇਹ ਹੁਣ [[ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਸੂਬੇ ਅਤੇ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਕੈਨੇਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾ]] ਹੈ ਜੋ [[ਨਿਊਫ਼ਿਨਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲਾਬਰਾਡੋਰ|ਨਿਊਫਾਊਂਡਲੈਂਡ ਅਤੇ ਲੈਬਰਾਡੋਰ]] ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਰੋਆਨੋਕੇ ਕਲੋਨੀ ਸਮੇਤ ਅਸਫਲ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਸਥਾਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਸਤੀੀਕਰਨ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1607 ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਸਫਲ ਸਥਾਈ ਕਲੋਨੀ, ਜੇਮਸਟਾਊਨ ਦੇ ਬੰਦੋਬਸਤ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ (ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਉਦੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ)। ਇਸਦੀ ਸ਼ਾਖਾ, [[ਬਰਮੂਡਾ]], 1609 ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਫਲੈਗਸ਼ਿਪ ਦੇ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਚਾਰਟਰ ਵਿੱਚ 1612 ਵਿੱਚ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਕਸਬਾ, ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਲਗਾਤਾਰ ਆਬਾਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਕੁਝ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ - ਇਸਦਾ ਗਠਨ 1619 ਵਿੱਚ ''ਜੇਮਸ ਫੋਰਟ'' ਦੇ ''ਜੇਮਸਟਾਉਨ'' ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ - ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਸਫਲ ਸੀ। ਨਿਊ ਵਰਲਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸ਼ਹਿਰ)। ਬਰਮੂਡਾ ਅਤੇ ਬਰਮੂਡੀਅਨਾਂ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਟ੍ਰਾਂਸਐਟਲਾਂਟਿਕ ਸਾਮਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਘੱਟ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਣਜ, ਮਹਾਂਦੀਪ ਅਤੇ [[ਵੈਸਟ ਇੰਡੀਜ਼]] ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲੋਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Copyright 2015 The University of North Carolina at Chapel Hill |title=UNC Press - In the Eye of All Trade |url=http://uncpress.unc.edu/books/T-7164.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107212646/http://uncpress.unc.edu/books/T-7164.html |archive-date=7 January 2012 |access-date=27 November 2011}}</ref> <ref>{{Cite web |title=In the Eye of All Trade: Bermuda, Bermudians, and the Maritime Atlantic World, 1680-1783 |url=http://www.essaysinhistory.com/review/2011/33 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120109220606/http://www.essaysinhistory.com/review/2011/33 |archive-date=9 January 2012}}</ref> 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ]] ਦੇ ਵਾਧੇ, 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਖੇਤਰੀ ਸਿਖਰ ਤੱਕ, ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨੇ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਤੱਕ, ਵੱਡੀਆਂ ਵਸਨੀਕ ਬਸਤੀਆਂ&nbsp;- ਕੈਨੇਡਾ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ&nbsp;- ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੀਤੀ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਕੈਨੇਡਾ]] (1867 ਵਿੱਚ), [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ]] (1901 ਵਿੱਚ), ਦੱਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ (1910 ਵਿੱਚ), ਅਤੇ [[ਰ੍ਹੋਡੇਸ਼ੀਆ|ਰੋਡੇਸ਼ੀਆ]] (1965 ਵਿੱਚ) ਬਣਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਸੰਘ ਬਣੀਆਂ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ 1920 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੱਕ <nowiki><i id="mwAvY">ਡੋਮੀਨੀਅਨ</i></nowiki> ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਵੈਸਟਮਿੰਸਟਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ (1931) ਨਾਲ ਲਗਭਗ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। [[ਤਸਵੀਰ:United_Kingdom_in_its_region_(North_America_special).svg|thumb| ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।]] ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ|ਉਪਨਿਵੇਸ਼ੀਕਰਨ]] ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੁਆਰਾ, ਅਫਰੀਕਾ, ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ ਨੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਕਲੋਨੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਤਰ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ|ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ]] ਵਜੋਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। <ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/22-23/4/introduction Statute of Westminster 1931] {{Webarchive|url=https://archive.today/20121224014556/http://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/22-23/4/introduction|date=24 December 2012}} (UK) CHAPTER 4 22 and 23 Geo 5</ref> ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਕਲੋਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟੋਰੇਟਸ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜ ਬਣ ਗਏ, ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਿਆਸੀ, ਬਰਾਬਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 2.2 ਹੈ।&nbsp;ਅਰਬ ਲੋਕ. <ref>[http://thecommonwealth.org/about-us The Commonwealth – About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927182840/http://thecommonwealth.org/about-us|date=27 September 2013}}; Online September 2014</ref> 1980 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਰੋਡੇਸ਼ੀਆ (ਹੁਣ [[ਜ਼ਿੰਬਾਬਵੇ]] ) ਅਤੇ 1981 ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹੋਂਡੁਰਸ (ਹੁਣ [[ਬੇਲੀਜ਼]] ) ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 5 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਸਤੀ ਜੋ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ, [[ਹਾਂਗਕਾਂਗ]] ਸੀ।&nbsp;ਮਿਲੀਅਨ <ref>{{Cite web |title=Population |url=http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130703025151/http://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |archive-date=3 July 2013 |access-date=12 July 2013 |website=Census and Statistics Department |publisher=Hong Kong Statistics}}</ref> 1997 ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਚੀਨ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਘੋਸ਼ਣਾ ਪੱਤਰ ' ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1997 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ''ਚੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਖੇਤਰ'' ਬਣ ਗਿਆ, ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੀ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਦੇਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ। ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਅਧੀਨ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਢੰਗ। ਜਾਰਜ ਟਾਊਨ, [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ਫਲਸਰੂਪ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਅੰਸ਼ਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਹਾਅ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਿਸ ਨੇ 2010 ਤੋਂ 2021 ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ 26% ਦਾ ਵਾਧਾ ਦੇਖਿਆ, ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਧਾ। <ref name="eso.ky">{{Cite web |title=Cayman Islands Preliminary 2021 Census Report |url=https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/cayman_islands_preliminary_census_2021_r.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331170843/https://www.eso.ky/UserFiles/page_docums/files/uploads/cayman_islands_preliminary_census_2021_r.pdf |archive-date=31 March 2022 |access-date=5 April 2022 |website=eso.ky |publisher=Economics and Statistics Office}}</ref> 1 ਜਨਵਰੀ 1983 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ''ਕ੍ਰਾਊਨ ਕਲੋਨੀਆਂ'' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼'' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2002 ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੰਸਦ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਐਕਟ 2002 ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੇ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼'' ਦਾ ਮੌਜੂਦਾ ਨਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨੇ ਯੂਕੇ ਦੇ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ''ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ'' ਵਜੋਂ ਮੁੜ-ਵਰਗੀਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਪਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ਸਾਈਪ੍ਰਸ 'ਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਅਧਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। <ref>''[http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2002/ukpga_20020008_en_1 British Overseas Territories Act 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100624224000/http://www.opsi.gov.uk/acts/acts2002/ukpga_20020008_en_1|date=24 June 2010}}'' (text online): S. 3: "Any person who, immediately before the commencement of this section, is a British overseas territories citizen shall, on the commencement of this section, become a British citizen."</ref> ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ|ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ]] (ਈਯੂ) ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਈਯੂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਟੁਕੜੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (ਓਸੀਟੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ) ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ), ਉਹ ਸਥਾਨਕ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ। OCT ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਢਾਂਚਾਗਤ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਾ ਸੀ ਜੋ ਈਯੂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਯੂਰਪੀਅਨ ਕਸਟਮਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਟੈਕਸ ਨੀਤੀ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਟੈਟਿਸਟਿਕਸ ਜ਼ੋਨ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਪੱਛਮੀ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੁਆਰਾ [[ਯੂਰਪੀ ਸੰਸਦ|ਯੂਰਪੀਅਨ ਸੰਸਦ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਕੋਲ ਸਮਕਾਲੀ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਈਯੂ ਮੈਂਬਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ ਸੋਵਰੇਨ ਬੇਸ ਏਰੀਆ ਕਦੇ ਵੀ EU ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ [[ਯੂਰੋ|ਯੂਰੋ ਨੂੰ]] ਅਧਿਕਾਰਤ ਮੁਦਰਾ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕਮਾਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ 1 ਜਨਵਰੀ 2008 ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਮੁਦਰਾ ਵਜੋਂ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਪੌਂਡ ਸੀ। == ਸਰਕਾਰ == [[ਤਸਵੀਰ:G_Wayne_Panton_(cropped).jpg|thumb| [[ਵੇਨ ਪੈਨਟਨ]], 2021 ਤੋਂ [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ]] === ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਚਾਰਲਸ III। ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਰਾਜਪਾਲ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ (2019) ਦੋ ਰਾਜਪਾਲਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਕਰੀਅਰ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਿਵਲ ਸੇਵਾ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਦੋ ਗਵਰਨਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਅਸੈਂਸ਼ਨ, ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਅਤੇ ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ । ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਰਾਜਪਾਲ ਦੇ ਨਾਲ, ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ''ਐਕਸ-ਪਾਰਟ'' ਕੁਆਰਕ, 2005 ਵਿੱਚ ਲਾਰਡਸ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ, ਨਾਲ। ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਯੂਕੇ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਪਵਾਦ। ਹਰ ਖੇਤਰ ਲਈ ਕ੍ਰਾਊਨ ਦੀਆਂ ਰਿਜ਼ਰਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਵਰਤਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਖੇਤਰੀ ਗਵਰਨਰ ਹੁਣ ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਹੁਣ ਖੇਤਰੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਾਸ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਅਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। <ref>[https://books.google.com/books?id=HhsZSMEH5DoC&pg=PA49 ''Overseas Territories: Seventh Report of Session 2007–08, Vol. 2: Oral and Written Evidence''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123072439/https://books.google.com/books?id=HhsZSMEH5DoC&lpg=PP1&pg=PA49|date=23 November 2022}}. London UK: The Stationery Office, 6 July 2008, pp. 49, 296–297</ref> ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ|ਰਾਜ ਦੇ]] ''ਅਸਲ'' ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਵਰਨਰ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾਉਣ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰਸਮੀ ਕਰਤੱਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਕੋਲ ਇੱਕ ਗਵਰਨਰ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। <ref name=":0">{{Cite web |title=House of Commons - Foreign Affairs - Seventh Report |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmfaff/147/14705.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181122131807/https://publications.parliament.uk/pa/cm200708/cmselect/cmfaff/147/14705.htm |archive-date=22 November 2018 |access-date=26 May 2019 |website=publications.parliament.uk}}</ref> === ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ === ਹਾਲਾਂਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਰਕਾਰ (ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ) ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ (ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਵਰਜਿਨੀਆ|ਵਰਜੀਨੀਆ]] (1612 ਤੋਂ ਬਰਮੂਡਾ ਸਮੇਤ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਪਹਿਲੀ ਬਸਤੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ 1606 ਵਿੱਚ ( [[ਕਿੰਗਡਮ ਆਫ਼ ਇੰਗਲੈਂਡ|ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ]] ਅਤੇ [[ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀ|ਸਕਾਟਲੈਂਡ ਦੇ ਰਾਜ]] ਦੁਆਰਾ [[ਗਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ|ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦਾ ਰਾਜ]] ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਦੀ ਪਹਿਲਾਂ) ਅਟੱਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਵਧਾਇਆ ਜਾਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। <ref name=":0"/> {| class="wikitable" !ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ! ਸਰਕਾਰ |- | * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ]] * [[ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ]] | ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮੂਲ ਜਾਂ ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। |- | * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼&nbsp;ਭਾਰਤੀ&nbsp;ਸਾਗਰ&nbsp;ਖੇਤਰ]] | ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਮੂਲ ਵਸੋਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਗੋਸੀਆਂ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1971 ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ - ਨੇ ਇੱਕ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਫਿਰ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਡਰ ਦੁਆਰਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਊਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ (ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਆਰਡਰ ਦੀ ਕਨੂੰਨੀਤਾ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ) ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਅਪੀਲ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਟਾਪੂ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। |- | * [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢਕੇਲੀਆ]] | ਕੋਈ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਮਾਂਡਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਚੱਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Situation of the inhabitants of the Sovereign Base Areas of Akrotiri and Dhekelia |url=http://uniset.ca/microstates2/sov_coe_report.html#P150_13976 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314151404/http://uniset.ca/microstates2/sov_coe_report.html#P150_13976 |archive-date=14 March 2023 |access-date=2023-03-14 |website=uniset.ca}}</ref> <ref>{{Cite web |title=APPENDIX O |url=http://www.kypros.org/Constitution/English/appendix_o.htm#:~:text=APPENDIX%20O&text=(1)%20Effective%20use%20of%20the,with%20the%20Republic%20of%20Cyprus.&text=(ii)%20Not%20to%20set%20up%20and%20administer%20%22%20colonies%20%22. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314151405/http://www.kypros.org/Constitution/English/appendix_o.htm#:~:text=APPENDIX%20O&text=(1)%20Effective%20use%20of%20the,with%20the%20Republic%20of%20Cyprus.&text=(ii)%20Not%20to%20set%20up%20and%20administer%20%22%20colonies%20%22. |archive-date=14 March 2023 |access-date=2023-03-14 |website=www.kypros.org}}</ref> <ref>{{Cite web |title=UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND, GREECE and TURKEY and CYPRUS |url=https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/CY_600816_TreatyNicosia.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022125659/https://peacemaker.un.org/sites/peacemaker.un.org/files/CY_600816_TreatyNicosia.pdf |archive-date=22 October 2022 |access-date=14 March 2023 |website=peacemaker.un.org |page=78 |quote="The laws applicable to the Cypriot population of the Sovereign Base Areas will be as far as possible the same as the laws of the Republic".}}</ref> |- | * [[ਪਿਟਕੇਰਨ ਟਾਪੂ|ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ]] | ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਆਈਲੈਂਡ ਕੌਂਸਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਗਵਰਨਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜੋ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਪੂਰਣ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਲਗਭਗ ਅਸੀਮਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। |- | * [[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ|ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ]] | ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ <nowiki><i id="mwA4Y">ਅਹੁਦੇਦਾਰ</i></nowiki> ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । <ref>{{Cite web |title=Falkland Islands Legislative Assembly |url=http://www.falklands.gov.fk/assembly/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216172921/http://www.falklands.gov.fk/assembly/ |archive-date=16 December 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Falklands.gov.fk}}</ref> |- | * ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ | ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਵਰਨਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਤੋਂ ਬਣੇ ਨਿਯੁਕਤ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਦੋ ''ਸਾਬਕਾ ਅਹੁਦੇਦਾਰ'' ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਆਈਲੈਂਡ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=16 July 2010 |title=Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha Constitution Order 2009 (at OPSI) |url=http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt3-ch5-l1g165 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100312113746/http://www.opsi.gov.uk/si/si2009/plain/uksi_20091751_en#sch1-pt3-ch5-l1g165 |archive-date=12 March 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Opsi.gov.uk}}</ref> |- | * [[ਐਂਗੁਈਲਾ|ਐਂਗੁਇਲਾ]] * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ]] * [[ਮਾਂਟਸਰਾਤ|ਮੋਂਟਸੇਰਾਟ]] | ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ, ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ (ਮੌਂਟਸੇਰਾਟ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਨ ਹੈ। ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੈਬਨਿਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਬਹੁਮਤ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਨੇਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਵਰਨਰ ਸਥਾਨਕ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਘੱਟ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੁਣੀ ਹੋਈ ਸਰਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ "ਘਰੇਲੂ" ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2009}} |- | * [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ]] | ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਦਨ ਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹੈ। 11 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਦੀ ਸੰਸਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗੀ। ਹੋਰ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=11 November 2020 |title=The Cayman Islands Constitution (Amendment) Order 2020 |url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/2020/1283/made |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220512181344/https://www.legislation.gov.uk/uksi/2020/1283/made |archive-date=12 May 2022 |access-date=12 May 2022 |website=legislation.gov.uk |id=SI 2020 No. 1283}}</ref> |- | * [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] | ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸੰਵਿਧਾਨ ਆਰਡਰ 2006 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਇੱਕ ਸੰਸਦ ਹੈ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ, ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ, ਚੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਪਾਲ ਕੋਲ ਰੱਖਿਆ, ਬਾਹਰੀ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵੇਸਟ। <ref>[http://www.gibraltar.gov.gi/latest_news/press_releases/2007/133-2007.pdf Press Release No. 133/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113173722/http://www.gibraltar.gov.gi/latest_news/press_releases/2007/133-2007.pdf|date=13 November 2009}}. Government of Gibraltar Press Office.</ref> |- | * [[ਬਰਮੂਡਾ]] | ਬਰਮੂਡਾ, 1609 ਵਿੱਚ ਸੈਟਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ 1620 ਤੋਂ ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਤ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ। ਦੁਵੱਲੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੈਨੇਟ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸਦਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=History of The Legislature |url=http://parliament.bm/about/view/12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116050351/http://parliament.bm/about/view/12 |archive-date=16 January 2019 |access-date=15 January 2019 |website=Bermuda Parliament}}</ref> |- | * [[ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ|ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ]] | ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂਆਂ ਨੇ 9 ਅਗਸਤ 2006 ਤੋਂ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੰਵਿਧਾਨ ਅਪਣਾਇਆ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਨੂੰ ਸਦਨ ਦਾ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite journal|last=Clegg|first=Peter|date=2012|title=The Turks and Caicos Islands: Why Does the Cloud Still Hang?|url=https://archive.org/details/sim_social-and-economic-studies_2012-03_61_1/page/n27|journal=Social and Economic Studies|volume=61|issue=1|pages=23–47|issn=0037-7651|jstor=41803738}}</ref> |} === ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਿਸਟਮ === ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਰੇਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਥਾਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ। ਹਰੇਕ ਖੇਤਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਟਾਰਨੀ ਜਨਰਲ, ਅਤੇ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕੇਸਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਯੂਕੇ-ਅਧਾਰਤ ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਜੱਜ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਜਿਊਰੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਬਚਾਓ ਪੱਖ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite web |last=MacDowall |first=Fiona |title=LibGuides: United Kingdom Legal Research: British External Territories |url=http://unimelb.libguides.com/c.php?g=402892&p=2741467 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190605112428/http://unimelb.libguides.com/c.php?g=402892&p=2741467 |archive-date=5 June 2019 |access-date=26 May 2019 |website=unimelb.libguides.com |language=en}}</ref> 2004 ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ ਜਿਨਸੀ ਹਮਲੇ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਖਾਸ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਖੇਤਰ ਇਕੱਲਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਦਾਲਤ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਵੀ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਨਿਆਂਇਕ ਕਮੇਟੀ ਹੈ। === ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਲਾਗੂਕਰਨ === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ) ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਪੁਲਿਸ ਬਲ ਤੋਂ ਭਰਤੀ ਜਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਫੋਰਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਾਹਰ ਸਟਾਫ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਪੁਲਿਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਬਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡਾ ਪੁਲਿਸ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਏਅਰਪੋਰਟ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪੁਲਿਸ (ਬਰਮੂਡਾ), ਜਾਂ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ ਪੁਲਿਸ ਬਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਰੱਖਿਆ ਪੁਲਿਸ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਟਮ, ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ, ਬਾਰਡਰ, ਅਤੇ ਕੋਸਟਗਾਰਡ ਏਜੰਸੀਆਂ ਹਨ। === ਸੰਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ === {{Infobox legislature|name=ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਸੰਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ|native_name=British Overseas Territories Joint Ministerial Council|native_name_lang=English|legislature=|coa_pic=|coa_res=400px|house_type=Dialogue forum|leader1_type=|leader1=|party1=|election1=|leader2_type=|leader2=|party2=|election2=|leader3_type=|leader3=|party3=|election3=|members=28-30|voting_system1=All members elected either as MPs in the UK cabinet{{clarify|date=November 2020}} or as heads of Government or Ministers in Overseas Territories.|session_room=|session_res=250px|meeting_place=[[Westminster]], [[London]]|website=*{{url|https://www.gov.uk/government/topical-events/overseas-territories-joint-ministerial-council}} *{{URL|https://www.gov.uk/government/publications/uk-overseas-territories-joint-ministerial-council-november-2020-communique}}|footnotes=}} ਯੂਕੇ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਯੁਕਤ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ 2012 ਤੋਂ ਹਰ ਸਾਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=Overseas Territories Joint Ministerial Council 2015 Communique and Progress Report - Publications - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/government/publications/overseas-territories-joint-ministerial-council-2015-communique |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005104646/https://www.gov.uk/government/publications/overseas-territories-joint-ministerial-council-2015-communique |archive-date=5 October 2016 |access-date=15 September 2016}}</ref> <ref>{{Cite web |title=UK Overseas Territories Joint Ministerial Council takes place in London - 858/2021 |url=https://www.gibraltar.gov.gi/press-releases/uk-overseas-territories-joint-ministerial-council-takes-place-in-london-8582021-7448 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102185506/https://www.gibraltar.gov.gi/press-releases/uk-overseas-territories-joint-ministerial-council-takes-place-in-london-8582021-7448 |archive-date=2 January 2023 |access-date=2 January 2023 |website=Government of Gibraltar}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Overseas Territories Joint Ministerial Council in London Day 2 - 866/2021 |url=https://www.gibraltar.gov.gi/press-releases/overseas-territories-joint-ministerial-council-in-london-day-2-8662021-7458 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230102185456/https://www.gibraltar.gov.gi/press-releases/overseas-territories-joint-ministerial-council-in-london-day-2-8662021-7458 |archive-date=2 January 2023 |access-date=2 January 2023 |website=Government of Gibraltar}}</ref> == ਵਿਵਾਦਿਤ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ == ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਟੈਰੀਟਰੀ (BIOT) [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੌਰੀਸ਼ਸ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, 1965 ਵਿੱਚ ਚਾਗੋਸ ਦੀਪ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।, ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ [[ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਅਦਾਲਤ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ]] ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ 25 ਫਰਵਰੀ 2019 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਰਾਏ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਰੀਸ਼ਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਅਤੇ ਚਿਲੀ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੇਤਰੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਓਵਰਲੈਪ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਸੰਧੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਹੋਲਡਿੰਗ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਮਹਾਂਦੀਪ 'ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਦਾਅਵੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਉੱਨਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite journal|last=Dodds, Klaus|last2=Hemmings, Alan|date=November 2013|title=Britain and the British Antarctic Territory in the wider geopolitics of the Antarctic and the Southern Ocean|url=https://www.researchgate.net/publication/258886807|journal=International Affairs|publisher=OUP|volume=89|issue=6|pages=1429–1444|doi=10.1111/1468-2346.12082|archive-url=https://web.archive.org/web/20210328052156/https://www.researchgate.net/publication/258886807_Britain_and_the_British_Antarctic_Territory_in_the_wider_geopolitics_of_the_Antarctic_and_the_Southern_Ocean|archive-date=28 March 2021|access-date=28 July 2019}}</ref> == ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਗੈਰ-ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਸਥਾਈ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਗਿਆਰਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, [[ਸਾਇਪ੍ਰਸ|ਸਾਈਪ੍ਰਸ]] ਵਿੱਚ [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਡੇਕੇਲੀਆ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅਧਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ]] ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ-ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1947 ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਯੂਕੇ ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਆਰਟੀਕਲ 73 ਦੇ ਤਹਿਤ "ਸਵੈ-ਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਰਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਉਚਿਤ ਲੇਖਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ" ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਜ਼ਾਦ ਸਿਆਸੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ।" <ref>{{Cite journal|last=Bossano|first=Joseph J.|date=1994|title=The Decolonization of Gibraltar|url=https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2558&context=ilj|journal=Fordham International Law Journal|volume=18|issue=5|pages=1641|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129013837/https://ir.lawnet.fordham.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2558&context=ilj|archive-date=29 January 2022|access-date=31 May 2022|via=The Berkeley Electronic Press}}</ref> == ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧ == [[ਤਸਵੀਰ:British_Overseas_Territories_Joint_Ministerial_Council_with_Cameron.jpg|thumb| 2012 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਡੇਵਿਡ ਕੈਮਰਨ]] ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂ]] [[ਤਸਵੀਰ:Tristanfromspace.jpg|thumb| 6 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। 1961 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸਫੋਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਡਾਕ ਕੋਡ TDCU 1ZZ]] [[ਤਸਵੀਰ:Little_Bay_Montserrat.jpg|thumb| ਲਿਟਲ ਬੇ ਵਿਖੇ ਤੱਟਰੇਖਾ, ਪਲਾਈਮਾਊਥ ਦੀ ਥਾਂ [[ਮਾਂਟਸਰਾਤ|ਮੋਂਟਸੇਰਾਟ]] ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਸਥਾਨ। ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ <ref>{{Cite web |title=Little Bay Development |url=http://projects.dfid.gov.uk/project.aspx?Project=113987 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130425143223/http://projects.dfid.gov.uk/project.aspx?Project=113987 |archive-date=25 April 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=Projects.dfid.gov.uk}}</ref> ਯੂਕੇ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਫਤਰ (ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ) ਦੁਆਰਾ ਫੰਡ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।]] [[ਤਸਵੀਰ:British_Overseas_Territories_(at_the_same_geographic_scale).svg|thumb| ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਮਾਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ]] ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਲੋਨੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ ਅਤੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦਫਤਰ ਸਾਰੀਆਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਵਿਦੇਸ਼ੀ, ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦਫਤਰ (ਐਫਸੀਡੀਓ) ਕੋਲ ਸੰਪ੍ਰਭੂ ਅਧਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ, ਜੋ ਕਿ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। <ref>''British Overseas Territories Law'', Ian Hendry and Susan Dickson, Hart Publishing, Oxford, 2011, p. 340</ref> <ref>{{Cite web |title=Sovereign Base Areas, Background |url=http://www.sba.mod.uk/web_pages/admin_background.htm |url-status=live |archive-url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20111013140337/http%3A//www.sba.mod.uk/web_pages/admin_background.htm |archive-date=13 October 2011 |access-date=7 October 2011 |publisher=Sovereign Base Areas, Cyprus}}</ref> FCDO ਦੇ ਅੰਦਰ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਆਮ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web |title=UK Overseas Territories - GOV.UK |url=https://www.gov.uk/international/government-topics-foreign-affairs-uk-overseas-territories |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121205085530/http://www.fco.gov.uk/en/about-us/what-we-do/overseas-territories |archive-date=5 December 2012 |access-date=2 December 2020 |website=www.gov.uk}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਐਫਸੀਓ ਨੇ ''ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ: ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ'' ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: <ref>{{Cite web |date=28 June 2012 |title=The Overseas Territories: security, success and sustainability |url=https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020062536/https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/14929/ot-wp-0612.pdf |archive-date=20 October 2017 |access-date=15 November 2014 |publisher=Foreign & Commonwealth Office}}</ref> * ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ * ਸਫਲ ਅਤੇ ਲਚਕੀਲੇ ਅਰਥਚਾਰੇ * ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ * ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ * ਜੀਵੰਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਭਾਈਚਾਰੇ * ਵਿਆਪਕ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਉਤਪਾਦਕ ਸਬੰਧ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦਫਤਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ (ਯੂਕੋਟਾ) ਵੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। <ref>[http://www.caribbeannetnews.com/news-15149--28-28--.html British financial officials in the region for talks with dependent territories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325090541/http://www.caribbeannetnews.com/news-15149--28-28--.html|date=25 March 2009}} – By Oscar Ramjeet, CaribbeanNetNews, (Published on Saturday, 21 March 2009)</ref> ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ FCDO (ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ ) ਰਾਹੀਂ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2019 ਤੱਕ, ਸਿਰਫ਼ ਮੌਂਟਸੇਰਾਟ, ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਨੂੰ ਬਜਟ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ (ਭਾਵ ਆਵਰਤੀ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਯੋਗਦਾਨ)। <ref>{{Cite web |title=Global Britain and the British Overseas Territories: Resetting the relationship |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmfaff/1464/146407.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220531160042/https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmfaff/1464/146407.htm |archive-date=31 May 2022 |access-date=31 May 2022 |website=Parliament.uk}}</ref> ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਮਾਹਰ ਫੰਡ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਚੰਗਾ ਸਰਕਾਰੀ ਫੰਡ ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; * ਆਰਥਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦਾ ਬਜਟ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਧਾਉਣਾ ਹੈ। ਯੂਕੇ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਬ-ਪਾਰਟੀ ਸੰਸਦੀ ਸਮੂਹ ਦੁਆਰਾ ਗੈਰ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |title=MP proposes British Overseas Territories be represented in Westminster – MercoPress |url=http://en.mercopress.com/2012/01/26/mp-proposes-british-overseas-territories-be-represented-in-westminster |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115045425/http://en.mercopress.com/2012/01/26/mp-proposes-british-overseas-territories-be-represented-in-westminster |archive-date=15 November 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=En.mercopress.com}}</ref> ਅਤੇ ਡਾਇਰੈਕਟਗੋਵ ਈ-ਪਟੀਸ਼ਨ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=HM Government e-petitions |url=http://epetitions.direct.gov.uk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424211730/http://epetitions.direct.gov.uk/ |archive-date=24 April 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=Epetitions.direct.gov.uk}}</ref> ਦੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਯੂਕੇ ਇੰਡੀਪੈਂਡੈਂਸ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲਿਬਰਲ ਡੈਮੋਕਰੇਟਸ, ਨੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਸੰਸਦ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੈਕਬੈਂਚ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। <ref>{{Cite news|url=http://www.gibraltarolivepress.com/2017/05/18/lib-dems-create-mp-gibraltar/|title=Lib Dems would create an MP for Gibraltar|date=18 May 2017|work=Gibraltar News Olive Press|archive-url=https://web.archive.org/web/20170621191204/http://www.gibraltarolivepress.com/2017/05/18/lib-dems-create-mp-gibraltar/|archive-date=21 June 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |title=UKIP leader defends call for Gibraltar to become part of Britain - Xinhua - English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com//english/2017-04/06/c_136185390.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221230934/http://www.xinhuanet.com//english/2017-04/06/c_136185390.htm |archive-date=21 February 2023 |access-date=14 July 2022 |website=news.xinhuanet.com}}</ref> === ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲੇ === [[ਤਸਵੀਰ:BritishAntarcticTerritory.svg|thumb| [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਵਜੋਂ ਯੂਕੇ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤੇ [[ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ]] ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:Gibraltar_aerial_view_looking_northwest.jpg|thumb| ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਇਕਲੌਤਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਸੀ।]] ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ FCDO ਦੁਆਰਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਨੇੜਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ, [[ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਕਮਿਊਨਿਟੀ]], ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਵਿਕਾਸ ਬੈਂਕ, ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਡਿਜ਼ਾਸਟਰ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਏਜੰਸੀ, ਅਤੇ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੁਆਰਾ [[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਆਬਾਦ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ( [[ਬਰਮੂਡਾ]], [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ) ਨੇ [[2016 ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ|2016 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ]] ਲਈ ਟੀਮਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਜਰਸੀ]], [[ਗਰਨਜ਼ੇ|ਗਰਨਸੀ]], ਅਤੇ [[ਮੈਨ ਟਾਪੂ|ਆਇਲ ਆਫ ਮੈਨ]] ਦੇ ਤਾਜ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਦੀ [[ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰੀ|ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ]] ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਉਹ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=States of Guernsey: About Guernsey |url=http://www.gov.gg/ccm/navigation/about-guernsey/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101012142623/http://www2.gov.gg/ccm/navigation/about-guernsey/ |archive-date=12 October 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Gov.gg}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Government&nbsp;– Isle of Man Public Services |url=http://www.gov.im/government/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101218103416/http://gov.im/Government/ |archive-date=18 December 2010 |access-date=8 December 2010 |publisher=Gov.im}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਾਊਨ ਨਿਰਭਰਤਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ, 15 ਸੁਤੰਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸਮੇਤ) ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ III ਨੂੰ [[ਰਾਜਾ|ਰਾਜੇ]] ਅਤੇ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ|ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ]] ਵਜੋਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ [[ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼|ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ]] ਤੋਂ, 56 ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛਤ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਜਿਆਦਾਤਰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ [[ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਖੇਡਾਂ]] ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੁਤੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਰਸੀ, ਗਰਨਸੀ ਅਤੇ ਆਇਲ ਆਫ ਮੈਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਾਜ ਨਿਰਭਰਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ <ref>[http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2002/8/crossheading/british-citizenship] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230517110217/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2002/8/crossheading/british-citizenship |date=17 ਮਈ 2023 }} ''Any person who, immediately before the commencement of this section, is a British overseas territories citizen shall, on the commencement of this section, become a British citizen.''</ref> ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 'ਸਬੰਧੀਆਂ' ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ (ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਐਕਟ 2002 ਤੋਂ ਬਾਅਦ)। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦੇਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਟਾਪੂਆਂ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਸਮੇਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਵਾਬੀ-ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ: * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ]]&nbsp;- ਖੇਤਰ ਚਿਲੀ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਓਵਰਲੈਪ ਕਰਦਾ ਹੈ * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ]]&nbsp;- [[ਮਾਰੀਸ਼ਸ]] ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ * [[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ|ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ]]&nbsp;- ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ * [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]]&nbsp;- ਸਪੇਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਿਤ ਸਰਹੱਦ * [[ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ]]&nbsp;- ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਦੁਆਰਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ === ਨਾਗਰਿਕਤਾ === ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਯੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਕਾਰ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ। ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਸਨੂੰ ''ਬਰਮੂਡੀਅਨ ਸਟੇਟਸ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਬਰਮੂਡੀਅਨ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)। ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ ਸਮੀਕਰਨ "ਬੇਲੰਜਰ ਸਟੇਟਸ" ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਜਾ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀਅਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} 1968 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਲੋਨੀਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ) ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਜਾਂ ਜੁੜੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬਰਮੂਡਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ 1607 ਵਿੱਚ ਵਰਜੀਨੀਆ ਕੰਪਨੀ (1612 ਵਿੱਚ ਬਰਮੂਡਾ ਤੱਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ) ਅਤੇ ਸੋਮਰਸ ਆਈਲਜ਼ ਕੰਪਨੀ (1615 ਵਿੱਚ) ਲਈ ਰਾਇਲ ਚਾਰਟਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਾਰੰਟੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਜੇ. ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਸਤੀਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ 1968 ਵਿੱਚ [[ਯੂਨਾਈਟਡ ਕਿੰਗਡਮ|ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ]] ਨਾਲ ਯੋਗ ਸਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ 1983 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ) ਨਾਲ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ) ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਜਾਂ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ'' ਵਾਲੇ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਕੁਨੈਕਸ਼ਨ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਕਲੋਨੀ ਨਾਲ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ'' ਮੁੜ-ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਅਤੇ ਮੁਫਤ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਸਤੀ ਲਈ ਖਾਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਅਤੇ ਫਾਕਲੈਂਡਜ਼ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ'' ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} ਇਹ ਗੱਲ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬੈਕਬੈਂਚ ਦੇ ਕੁਝ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕਹੀ  ਕਿ ਕੰਜ਼ਰਵੇਟਿਵ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਗੁਪਤ ਇਰਾਦਾ ਪੂਰੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ 1997 ਵਿੱਚ ਪੀਪਲਜ਼ ਰੀਪਬਲਿਕ ਆਫ ਚਾਈਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਲੇਬਰ ਪਾਰਟੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਟੋਨੀ ਬਲੇਅਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਲੇਬਰ ਨੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਅਤੇ ਫਾਕਲੈਂਡਜ਼ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ) ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰੇ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੰਗ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਜੋਂ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਗੋਰੇ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਇਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਚੋਣ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2021}} 2002 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਸ਼ਰਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼'' ਬਣ ਗਏ, ਡਿਫਾਲਟ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨਸ਼ਿਪ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ (ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਅਤੇ ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਡਿਫਾਲਟ ਰਹੀ), ਇਸਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।, ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਧਾਰਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਸਪੋਰਟ (ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਹੱਕਦਾਰ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੱਕਦਾਰਤਾ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ''ਸਿਟੀਜ਼ਨ'' ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕੋਲ ਹੁਣ ਦੋ ਪਾਸਪੋਰਟ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ'' ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਾਸਪੋਰਟ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਧਾਰਕ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨ'' ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਾਸਪੋਰਟ।, ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਅਥਾਰਟੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਸਿਟੀਜ਼ਨ'' ਪਾਸਪੋਰਟ ਧਾਰਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹਨ ਜੋ ''ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ'' ਪਾਸਪੋਰਟ ਧਾਰਕਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਰਮੂਡਾ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਰਮੂਡਾ ਨੂੰ ਵਰਜੀਨੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦੋਲਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਸਹੀ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਤਾਜ ਨਿਰਭਰਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ)। ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਵਿਧਾਨਿਕ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, BOTC ਸਥਿਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਕਾਨੂੰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਖੇਤਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਦਰਜਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਜਾਂ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿਭਾਗ ਉਸ ਨਿਵਾਸੀ ਨੂੰ ਖੇਤਰੀ ਦਰਜਾ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਮ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। [[ਤਸਵੀਰ:Gibraltar_National_Day_011_(9719769048)_(3).jpg|thumb| 2013 ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰੀਅਨਾਂ ਨੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਾਇਆ। ਜਿਬਰਾਲਟੇਰੀਅਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਸੀ ਜੋ 2002 ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਲਈ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ।]] 1949 ਤੋਂ 1983 ਤੱਕ, ਯੂਕੇ ਅਤੇ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਸੀਯੂਕੇਸੀ) ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਦੇ ਸਹੀ ਵਸਨੀਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੇ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਾਮਨਵੈਲਥ ਇਮੀਗ੍ਰੈਂਟਸ ਐਕਟ 1968 ਉਸ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web |title=Section 1 of the 1968 Act |url=https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1968/9/pdfs/ukpga_19680009_en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191217084559/https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1968/9/pdfs/ukpga_19680009_en.pdf |archive-date=17 December 2019 |access-date=16 November 2018}}</ref> 1983 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੀ ਸੀਯੂਕੇਸੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਬਣਾਏ ਗਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਐਕਟ 1981 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਬੀਡੀਟੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਸਥਿਤੀ ਜੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਯੂਕੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ। ਇਹਨਾਂ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਲਈ, ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਫਿਰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ ਦੋ ਅਪਵਾਦ ਸਨ: ਫਾਕਲੈਂਡ ਆਈਲੈਂਡ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਨਾਲ ਫਾਕਲੈਂਡਜ਼ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ (ਫਾਕਲੈਂਡ ਆਈਲੈਂਡਜ਼) ਐਕਟ 1983 ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੁਆਰਾ ਯੂਕੇ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਉਚਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟੇਰੀਅਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਆਰਥਿਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ 'ਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕ ਵਜੋਂ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ। <ref>Section 5 of British Nationality Act 1983</ref> 1997 ਵਿੱਚ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਦੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 1981 ਦੇ ਐਕਟ ਵਿੱਚ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਬੀਡੀਟੀਸੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ (ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਬੀਓਟੀਸੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਸਿਰਫ਼ [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ]] ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ। (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਾਈਪ੍ਰਿਅਟ ਨਾਗਰਿਕਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ)। <ref>[[British Overseas Territories Act 2002]]</ref> ਇਸਨੇ 1968 ਤੋਂ 34 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਯੂਕੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ।  ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ। === ਫੌਜੀ === [[ਤਸਵੀਰ:Mount_Pleasant_Airport_-_Donald_Morrison.jpg|thumb| ਆਰਏਐਫ ਮਾਉਂਟ ਪਲੇਸੈਂਟ, ਫਾਕਲੈਂਡ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] [[ਤਸਵੀਰ:Colour_party_of_the_Royal_Bermuda_Regiment_at_Queen's_Birthday_Parade_in_2017.jpg|thumb| 2017 ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਦੇ ਜਨਮਦਿਨ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਬਰਮੂਡਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੀ ਰੰਗੀਨ ਪਾਰਟੀ]] ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ- ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ( ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ) - ਆਰਏਐਫ ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਬੇਸ ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੋਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। * [[ਬਰਮੂਡਾ]]&nbsp;- ਯੂਐਸ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉੱਤਰੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਬੇਸ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਐਡਮਿਰਲਟੀ, ਇੱਕ ਡੌਕਯਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੇਵਲ ਸਕੁਐਡਰਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਫ਼ੀ ਫੌਜੀ ਗਾਰਿਸਨ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਰਮੂਡਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਬਸਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕਿ ਇੱਕ ਬੇਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਨੂੰ ''ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਰਮੂਡਾ'' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ''ਪੱਛਮ ਦੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ'' (ਬਰਮੂਡੀਅਨ, ਜਿਬਰਾਲਟੇਰੀਅਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ "ਦ ਰੌਕ" ਡਬ ਕਰੋ)। ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਵੀ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ ਬੇਸ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ [[ਠੰਢੀ ਜੰਗ|ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ]] ਦੌਰਾਨ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਚਾਰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ (ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ, ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਨੇਵੀ, ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟਸ ਆਰਮੀ / ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਟੇਟ ਆਰਮੀ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ)। 1995 ਤੋਂ, ਬਰਮੂਡਾ ਵਿੱਚ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਬਲ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤਰੀ ਬਟਾਲੀਅਨ, ਰਾਇਲ ਬਰਮੂਡਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਰਾਜਖੇਤਰ|ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ]]&nbsp;- ਡਿਏਗੋ ਗਾਰਸੀਆ ਦਾ ਟਾਪੂ 2036 ਤੱਕ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਨੂੰ ਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਨੇਵਲ ਬੇਸ ਅਤੇ ਏਅਰਬੇਸ ਦਾ ਘਰ ਹੈ (ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਨਵੀਨੀਕਰਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ)। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ BIOT ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਬਲ ਹਨ। * [[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ|ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ]] - ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ, ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ, ਫਾਕਲੈਂਡ ਆਈਲੈਂਡਸ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। * [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] - ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੋਨੀਤ (ਬਰਮੂਡਾ, [[ਮਾਲਟਾ]], ਅਤੇ [[ਹੈਲੀਫ਼ੈਕਸ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ਾ|ਹੈਲੀਫੈਕਸ, ਨੋਵਾ ਸਕੋਸ਼ੀਆ]] ਦੇ ਨਾਲ) ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੀ ਕਿਲੇ ਵਜੋਂ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਇਲ ਨੇਵੀ ਡੌਕਯਾਰਡ, ਐਚਐਮ ਡੌਕਯਾਰਡ, ਜਿਬਰਾਲਟਰ, ਹੁਣ ਗਿਬਡੌਕ ( [[ਨਾਟੋ]] ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ), ਆਰਏਐਫ ਜਿਬਰਾਲਟਰ - ਆਰਏਐਫ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਗੈਰੀਸਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।&nbsp;- ਰਾਇਲ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟ । * ਸਾਈਪ੍ਰਸ ਵਿੱਚ [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ]] ਦੇ ਸੰਪੂਰਨ ਅਧਾਰ ਖੇਤਰ - ਪੂਰਬੀ [[ਭੂਮੱਧ ਸਾਗਰ|ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਸਾਗਰ]] ਵਿੱਚ ਰਣਨੀਤਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। * [[ਮਾਂਟਸਰਾਤ|ਮੋਂਟਸੇਰਾਟ]] - ਰਾਇਲ ਮੋਨਸੇਰਾਟ ਡਿਫੈਂਸ ਫੋਰਸ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਇਰਿਸ਼ ਗਾਰਡਜ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਵੀਹ ਵਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਸਮੀ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=UK Government White Paper on Overseas Territories, June, 2012. Page 23. |url=http://www.official-documents.gov.uk/document/cm83/8374/8374.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031034047/http://www.official-documents.gov.uk/document/cm83/8374/8374.pdf |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 August 2012}}</ref> * [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ]] - ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਰੱਖਿਆ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਹੈ ਜੋ 2020 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ <ref>{{Cite web |last=Government |first=Cayman Islands |title=Cayman Islands Regiment |url=https://www.exploregov.ky/ciregiment |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200727042841/https://www.exploregov.ky/ciregiment |archive-date=27 July 2020 |access-date=1 August 2020 |website=www.exploregov.ky}}</ref> * [[ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ|ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ]] - ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ ਰੈਜੀਮੈਂਟ, ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂਆਂ ਦੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਰੱਖਿਆ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ ਟੈਰੀਟੋਰੀਅਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਹੈ ਜੋ ਕੇਮੈਨ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦੇ ਸਮਾਨ, 2020 ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=TCI Regiment gets its first commanding officer |url=https://tcweeklynews.com/tci-regiment-gets-its-first-commanding-officer-p10693-127.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200822163703/https://tcweeklynews.com/tci-regiment-gets-its-first-commanding-officer-p10693-127.htm |archive-date=22 August 2020 |access-date=1 August 2020 |website=tcweeklynews.com}}</ref> == ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ == [[ਤਸਵੀਰ:Gough_and_Inaccessible_Islands-113070.jpg|thumb| ਗਫ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ]] ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਡਿਗਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਰੂਟ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ, ਜਾਂ ਕੋਡ-ਸਵਿਚਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਲਲਾਨਿਟੋ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ: * ਲਲਾਨਿਟੋ ਜਾਂ ਯਾਨਿਟੋ ਅਤੇ ਸਪੇਨੀ ( [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ]] ) * ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਕੇਮੈਨ ਕ੍ਰੀਓਲ ( [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਜ਼]] ) * ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਕ੍ਰੀਓਲ ( [[ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ|ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ]] ) * ਪਿਟਕਰਨ ( [[ਪਿਟਕੇਰਨ ਟਾਪੂ]] ) * [[ਯੂਨਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਯੂਨਾਨੀ]] ( [[ਅਕਰੋਤਿਰੀ ਅਤੇ ਧਕੇਲੀਆ|ਅਕਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ]] ) ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ: * ਬਰਮੂਡੀਅਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ( [[ਬਰਮੂਡਾ]] ) * ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ == ਮੁਦਰਾਵਾਂ == 14 ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰੋ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਉਂਡ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ, ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨਾਲ ਜੋੜੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। {| class="wikitable" !ਟਿਕਾਣਾ ! ਮੂਲ ਮੁਦਰਾ ! ਅਧਿਕਾਰ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ |- | * ਅਕ੍ਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢਕੇਲੀਆ | [[ਯੂਰੋ]] | ਯੂਰਪੀਅਨ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ |- | * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ * ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ {{Efn|Part of the British Overseas Territory of Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha.|name=part}} * ਦੱਖਣੀ ਜਾਰਜੀਆ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੈਂਡਵਿਚ ਟਾਪੂ | [[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ|ਪੌਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ]] | ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ |- | * ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ | [[ਫ਼ਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਪਾਊਂਡ|ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂ ਪੌਂਡ]] <small>(ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ)<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ (ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਯੂਰੋ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}</small> | ਫਾਕਲੈਂਡ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |- | * ਜਿਬਰਾਲਟਰ | [[ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਪਾਊਂਡ|ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਪੌਂਡ]] <small>(ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ)<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ (ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਅਤੇ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਯੂਰੋ (ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}</small> | ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |- | * ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ ਅਤੇ ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਟਾਪੂ {{Efn|name=part}} | ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ ਪਾਊਂਡ <small>(ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ)<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ (ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}</small> | ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ |- | * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ * ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ]]<nowiki></br></nowiki> <small>[[ਬਹਾਮਾਸੀ ਡਾਲਰ|ਬਹਾਮੀਅਨ ਡਾਲਰ]] (ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}</small> | ਯੂਐਸ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ |- | * ਐਂਗੁਇਲਾ * ਮੋਂਟਸੇਰਾਟ | [[ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬੀਆਈ ਡਾਲਰ|ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੀਬੀਅਨ ਡਾਲਰ]] <small>(2.7ECD = 1USD ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ)</small> | ਪੂਰਬੀ ਕੈਰੇਬੀਅਨ ਸੈਂਟਰਲ ਬੈਂਕ |- | * ਬਰਮੂਡਾ | [[ਬਰਮੂਡਾਈ ਡਾਲਰ|ਬਰਮੂਡੀਅਨ ਡਾਲਰ]] <small>(ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ)<br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ (ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ){{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=January 2021}}</small> | ਬਰਮੂਡਾ ਮੁਦਰਾ ਅਥਾਰਟੀ |- | * ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ | [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ ਡਾਲਰ|ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਡਾਲਰ]] <small>(1KYD = 1.2USD 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ)</small> | ਕੇਮੈਨ ਟਾਪੂ ਮੁਦਰਾ ਅਥਾਰਟੀ |- | * ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ | ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ<nowiki></br></nowiki> <small>ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ (ਅਣਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ) <ref>{{Cite web |title=demtullpitcairn.com |url=http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509141817/http://www.demtullpitcairn.com/2016JanFebMarch.pdf |archive-date=9 May 2016 |access-date=3 January 2018 |website=www.demtullpitcairn.com}}</ref><br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>[[ਪਾਊਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ|ਪਾਉਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ]] ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>Asia and Pacific Review 2003/04 p.245 {{ISBN|1862170398}}</ref><br /><br /><br /><br /></small><nowiki></br></nowiki> <small>ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ ਡਾਲਰ (ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਡਾਲਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਨਤਾ; ਕੇਵਲ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੁੱਦਾ)</small> | ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਰਿਜ਼ਰਵ ਬੈਂਕ |- | * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ | ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ <small>( ''ਅਸਲ ਵਿੱਚ'' )</small> <ref>{{Cite web |title=FCO country profile |url=http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100610203832/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/asia-oceania/british-indian-ocean-territory?profile=all |archive-date=10 June 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=South Asia :: British Indian Ocean Territory — The World Factbook - Central Intelligence Agency |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-indian-ocean-territory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117034125/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/british-indian-ocean-territory/ |archive-date=17 January 2021 |access-date=24 January 2021 |website=www.cia.gov}}</ref><nowiki></br></nowiki> ਪਾਉਂਡ ਸਟਰਲਿੰਗ <small>( ''de jure'' )</small> <ref>{{Cite web |date=6 March 2013 |title=British Indian Ocean Territory Currency |url=http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/index.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160722010720/http://wwp.greenwichmeantime.com/time-zone/asia/british-indian-ocean-territory/currency-british-indian-ocean-territory/index.htm/ |archive-date=22 July 2016 |access-date=28 April 2013 |publisher=Wwp.greenwichmeantime.com}}</ref> <ref>Commemorative UK Pounds and Stamps issued in GBP have been issued. Source: {{Cite web |url=http://www.joelscoins.com/oops.htm |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=17 ਜੂਨ 2023 |archive-date=3 ਜੂਨ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603050838/http://www.joelscoins.com/oops.htm |url-status=bot: unknown }}, {{Cite web |url=http://www.biotpostoffice.com/index.asp |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=17 ਜੂਨ 2023 |archive-date=27 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427061635/http://www.biotpostoffice.com/index.asp |url-status=bot: unknown }}</ref> | ਯੂਐਸ ਫੈਡਰਲ ਰਿਜ਼ਰਵ<nowiki></br></nowiki> ਬੈਂਕ ਆਫ ਇੰਗਲੈਂਡ |} == ਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Overseas_Territories_flags_(8958664223).jpg|thumb| 2013 ਵਿੱਚ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਸਕੁਆਇਰ ਵਿੱਚ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਝੰਡੇ]] ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਹਰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਝੰਡੇ ਬਲੂ ਐਨਸਾਈਨ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੈਂਟਨ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਫਲੈਗ, ਅਤੇ ਫਲਾਈ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਦੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਕੋਟ। ਇਸਦੇ ਅਪਵਾਦ ਬਰਮੂਡਾ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰ ਜੋ ਇੱਕ ਸਫੈਦ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੇਂਟ ਜਾਰਜ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਰਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਓਸ਼ੀਅਨ ਟੈਰੀਟਰੀ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰੇਖਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਬੈਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ( ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਝੰਡਾ )। ਅਕਰੋਤੀਰੀ ਅਤੇ ਢੇਕੇਲੀਆ ਅਤੇ ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ, ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਆਪਣੇ ਖੁਦ ਦੇ ਝੰਡੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ [[ਸੇਂਟ ਹਲੀਨਾ|ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ]], ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਝੰਡੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਘ ਦਾ ਝੰਡਾ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਝੰਡਾ ਹੈ, ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। == ਖੇਡਾਂ == [[ਬਰਮੂਡਾ]], [[ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਵਰਜਿਨ ਟਾਪੂ]] ਅਤੇ [[ਕੇਮਨ ਟਾਪੂ|ਕੇਮੈਨ ਆਈਲੈਂਡਸ]] ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਓਲੰਪਿਕ ਕਮੇਟੀਆਂ (NOCs) ਵਾਲੇ ਇਕੋ-ਇਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀ ਹਨ; ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਲੰਪਿਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਐਥਲੀਟਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ NOC ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪਾਸਪੋਰਟ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਐਥਲੀਟ ਓਲੰਪਿਕ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਟ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। <ref>{{Cite web |title=Overseas Territories |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmfaff/writev/overseas/overseas.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707054339/https://www.publications.parliament.uk/pa/cm201012/cmselect/cmfaff/writev/overseas/overseas.pdf |archive-date=7 July 2017 |website=House of Commons Foreign Affairs Select Committee}}</ref> ਐਂਗੁਇਲਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਰਾ ਪ੍ਰੋਕਟਰ, ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ ਤੋਂ ਡੇਲਾਨੋ ਵਿਲੀਅਮਜ਼, ਬਰਮੂਡਾ ਤੋਂ ਜੇਨਾਯਾ ਵੇਡ-ਫ੍ਰੇ <ref>{{Cite web |last=Wright |first=Stephen |date=2012-07-28 |title=Representing Britain...and Bermuda |url=https://www.royalgazette.com/archive/sport/article/20120728/representing-britain-and-bermuda/ |access-date=2023-06-17 |website=www.royalgazette.com |language=en-US}}</ref> ਅਤੇ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਤੋਂ ਜਾਰਜੀਨਾ ਕੈਸਰ ਨੇ ਲੰਡਨ 2012 ਓਲੰਪਿਕ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਜੀਬੀ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੋਕਟਰ, ਵੇਡ-ਫ੍ਰੇ ਅਤੇ ਕੈਸਰ ਨੇ ਟੀਮ GB ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ, ਵਿਲੀਅਮਜ਼ ਨੇ ਕਟੌਤੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਯੂਕੇ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web |url=http://verifymywhois.com/aplus_v1.html |access-date=2023-06-17 |website=verifymywhois.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=2012-07-27 |title=At last! Phillips Idowu tracked down... in Team GB photo |url=https://www.independent.co.uk/sport/olympics/news/at-last-phillips-idowu-tracked-down-in-team-gb-photo-7979737.html |access-date=2023-06-17 |website=The Independent |language=en}}</ref> ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ ਯੂਈਐਫਏ ਵਿੱਚ 2016 ਯੂਰਪੀਅਨ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਫੀਫਾ ਦੁਆਰਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ 2018 ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕੁਆਲੀਫਾਇੰਗ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 0 ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ 2019 ਵਿੱਚ ਆਈਲੈਂਡ ਗੇਮਜ਼ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ == ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਯੂਕੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। <ref name="ukotcf.org">{{Cite web |title=About the Biodiversity of the UK Overseas Territories |url=http://www.ukotcf.org/about/biodiversity.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715151910/http://www.ukotcf.org/about/biodiversity.htm |archive-date=15 July 2016 |access-date=17 June 2016 |publisher=UKOTCF}}</ref> ਯੂਕੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 12 ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 180 ਸਥਾਨਕ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਮੇਲਨਾਂ ਦੇ ਤਹਿਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। <ref name="kew.org">{{Cite web |title=Science: UK Overseas Territories: Biodiversity |url=http://www.kew.org/science/ukots/Pages/biodiv.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502221314/http://www.kew.org/science/ukots/Pages/biodiv.htm |archive-date=2 May 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=Kew}}</ref> ਦੋ ਖੇਤਰ, [[ਪਿਟਕੇਰਨ ਟਾਪੂ|ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਦੀਪ ਸਮੂਹ]] ਵਿੱਚ ਹੈਂਡਰਸਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਗਫ ਦੇ ਟਾਪੂ ਅਤੇ ਟ੍ਰਿਸਟਨ ਦਾ ਕੁਨਹਾ ਦੇ ਅਯੋਗ ਟਾਪੂਆਂ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੀਆਂ [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਥਾਵਾਂ]] ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋ ਹੋਰ ਖੇਤਰ, [[ਤੁਰਕ ਅਤੇ ਕੇਕੋਸ ਟਾਪੂ|ਤੁਰਕਸ ਅਤੇ ਕੈਕੋਸ ਟਾਪੂ]], ਅਤੇ [[ਸੇਂਟ ਹਲੀਨਾ|ਸੇਂਟ ਹੇਲੇਨਾ]] ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਅਸਥਾਈ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਭਵਿੱਖ ਦੀ [[ਯੂਨੈਸਕੋ]] ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ। <ref>{{Cite web |date=27 January 2012 |title=Turks and Caicos Islands – UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5682/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618032833/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5682 |archive-date=18 June 2013 |access-date=28 April 2013 |publisher=Whc.unesco.org}}</ref> <ref>{{Cite web |date=27 January 2012 |title=Island of St Helena – UNESCO World Heritage Centre |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5675/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120802121309/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5675/ |archive-date=2 August 2012 |access-date=28 April 2013 |publisher=Whc.unesco.org}}</ref> ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦਾ ਗੋਰਹਮਜ਼ ਗੁਫਾ ਕੰਪਲੈਕਸ ਯੂਕੇ ਦੀ ਅਸਥਾਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਾਈਟ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=27 January 2012 |title=Gorham's Cave Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5674/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160614232612/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5674 |archive-date=14 June 2016 |access-date=30 June 2016 |website=UNESCO |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}</ref> ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੇ ਹੌਟਸਪੌਟਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੇਤਰ [[ਕੈਰੀਬੀਆ|ਕੈਰੇਬੀਅਨ]] ਟਾਪੂ, ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਬੇਸਿਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਓਸ਼ੀਆਨੀਆ ਈਕੋਜ਼ੋਨ ਹਨ। <ref name="kew.org"/> ਯੂਕੇ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ, ਚਾਗੋਸ ਮਰੀਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟਡ ਏਰੀਆ, ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ 2015 ਵਿੱਚ ਪਿਟਕੇਅਰਨ ਟਾਪੂ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ, ਵੱਡਾ, ਰਿਜ਼ਰਵ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਡ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। <ref>{{Cite news|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/03/150318-pitcairn-marine-reserve-protected-area-ocean-conservation/|title=World's Largest Single Marine Reserve Created in Pacific|date=18 March 2015|work=National Geographic|access-date=19 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150321014012/http://news.nationalgeographic.com/2015/03/150318-pitcairn-marine-reserve-protected-area-ocean-conservation/|archive-date=21 March 2015|publisher=World's Largest Single Marine Reserve Created in Pacific}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31943633|title=Pitcairn Islands get huge marine reserve|date=18 March 2015|access-date=19 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318140613/http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-31943633|archive-date=18 March 2015|publisher=BBC}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2015/mar/18/pitcairn-islands-marine-reserve-budget-2015|title=Pitcairn Islands to get world's largest single marine reserve|date=18 March 2015|work=The Guardian|access-date=19 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150319102236/http://www.theguardian.com/environment/2015/mar/18/pitcairn-islands-marine-reserve-budget-2015|archive-date=19 March 2015|location=London}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2016 ਵਿੱਚ, ਯੂਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਸੈਂਸ਼ਨ ਆਈਲੈਂਡ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ 234,291 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਲਈ ਬੰਦ ਹੋਵੇਗਾ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-35216313|title=Ascension Island to become marine reserve|date=3 January 2016|access-date=3 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103091125/http://www.bbc.com/news/uk-35216313|archive-date=3 January 2016}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ * ਯੁੱਧ ਵਿਭਾਗ (ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ) (ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਵਿਭਾਗ) * ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਆਰਮੀ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਰਾਊਨ ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਟਾਕ ਐਕਸਚੇਂਜਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ # ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ * ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ#ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਕੋਡ * ਕਲੋਨੀਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ * ਟੈਕਸ ਹੈਵਨ#ਟੈਕਸ ਹੈਵਨ ਸੂਚੀਆਂ * ਯੂਕੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਕੰਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਫੋਰਮ * ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਫਰਾਂਸ == ਨੋਟਸ == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive="1"></references> == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹਨਾ == * ਚਾਰਲਸ ਕਾਵਲੀ. ''ਕਲੋਨੀਆਂ ਇਨ ਕੰਫਲੈਕਟ: ਦ ਹਿਸਟਰੀ ਆਫ਼ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼'' (2015) 444pp * ਹੈਰੀ ਰਿਚੀ, ''ਦ ਲਾਸਟ ਪਿੰਕ ਬਿਟਸ: ਟ੍ਰੈਵਲਜ਼ ਥਰੂ ਦ ਰਿਮੇਨੈਂਟਸ ਆਫ ਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਐਂਪਾਇਰ'' (ਲੰਡਨ: ਹੋਡਰ ਐਂਡ ਸਟੌਟਨ, 1997) * ਸਾਈਮਨ ਵਿਨਚੈਸਟਰ, ''ਚੌਕੀ: ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ'' (ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਨਿਊਯਾਰਕ, 1985) * ਜਾਰਜ ਡਰਾਵਰ, ''ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਨਿਰਭਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼'' (ਡਾਰਟਮਾਊਥ, 1992) * ਜਾਰਜ ਡਰਾਵਰ, ''ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਹੈਂਡਬੁੱਕ'' (ਲੰਡਨ: TSO, 1998) * ਇਆਨ ਹੈਂਡਰੀ ਅਤੇ ਸੂਜ਼ਨ ਡਿਕਸਨ, "ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਲਾਅ" (ਲੰਡਨ: ਹਾਰਟ ਪਬਲਿਸ਼ਿੰਗ, 2011) * ਬੈਨ ਫੋਗਲ, ''ਟੀਟਾਈਮ ਆਈਲੈਂਡਜ਼: ਐਡਵੈਂਚਰਜ਼ ਇਨ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਫਾਰਵੇ ਚੌਕੀ'' (ਲੰਡਨ: ਮਾਈਕਲ ਜੋਸੇਫ, 2003) * <bdi><cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFBonham_C._Richardson1992">[[Special:BookSources/9780521359771|9780521359771]]</cite></bdi> == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.gov.uk/international/government-topics-foreign-affairs-uk-overseas-territories ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਮੰਡਲ ਦਫਤਰ - ਯੂਕੇ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼] * [http://www.ukota.org/ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ] * [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2002/8/contents ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਓਵਰਸੀਜ਼ ਟੈਰੀਟਰੀਜ਼ ਐਕਟ 2002 – ਐਕਟ ਦਾ ਪਾਠ] 57aoxj1wyseycsoqe03ywrz9zcibkzd 0 171349 841133 691946 2026-06-19T12:19:50Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841133 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ |type = |image = The Earth seen from Apollo 17.jpg |imagesize = |caption = |official_name = |nickname = WDACL |observedby = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼]] |litcolor = ਹਰਾ |longtype = |significance = |begins = |ends = |date = 12 ਜੂਨ |scheduling = |duration = |frequency = ਸਾਲਾਨਾ |celebrations = |observances = [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ]] |relatedto = }} '''ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ''' ਇੱਕ [[ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਘ|ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੰਗਠਨ]] (ILO) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਛੁੱਟੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2002 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ [[ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ]] ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>[https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_007774/lang--en/index.htm] ILO news, Published 5 June 2002, Retrieved 14 January 2020</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਉਮਰ ਬਾਰੇ ਆਈਐਲਓ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 138 ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜੇ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਆਈਐਲਓ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਨੰਬਰ 182 ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਦੁਆਰਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convde.pl?C138 |title=Text of ILO Convention 138 |access-date=2012-08-03 |archive-date=2012-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120527122946/http://www.ilo.org/ilolex/cgi-lex/convde.pl?C138 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ilo.org/public/english/standards/relm/ilc/ilc87/com-chic.htm|title=Text of ILO Convention 182}}</ref> ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵਸ, ਜੋ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ 12 ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਾਲ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web|date=2020-06-12|title=World Day Against Child Labour 2021: Theme, History, Quotes Significance|url=https://news.jagatgururampalji.org/world-day-against-child-labour-theme-quotes-india/|access-date=2021-06-12|website=S A NEWS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=World Day Against Child Labour 2020: Protecting children from labour in times of COVID-19 pandemic|url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/in-focus/article/world-day-against-child-labour-2020-protecting-children-from-labour-in-times-of-covid-19-pandemic/605303|access-date=2020-06-12|website=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.ilo.org/ipec/Campaignandadvocacy/wdacl/lang--en/index.htm World Day Against Child Labour] * [http://www.ilo.org/global/lang--en/index.htm International Labour Organization] * [http://www.ilo.org/ipec/lang--en/index.htm#a1 International Programme on the Elimination of Child Labour (IPEC)] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਿਨ]] fzjbcxfwvf152ewaogr3zeon5hkj7t3 0 172742 841189 761006 2026-06-20T01:43:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841189 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਜ਼ੌਮ<br>محمد بازوم | image = Mohamed Bazoum at the European Commission - P060245-844068 (cropped).jpg | caption = ਬਾਜ਼ੌਮ 2023 ਵਿੱਚ | alt = | office = 10ਵਾਂ ਨਾਈਜਰ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ | primeminister = ਓਹੋਮੋਦੂ ਮਹਾਮੋਦੂ | term_start = 2 ਅਪਰੈਲ 2021 | term_end = 26 ਜੁਲਾਈ 2023 | predecessor = ਮਹਾਮੋਦੂ ਇਸੌਫੂ | successor = ਅਬਦੌਰਾਹਮਾਨੇ ਚਿਆਨੀ (ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ) | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|1960|1|1|df=y}} | birth_place = ਬਿਲਾਬਰੀਨ, ਐਨ'ਗੁਇਗਮੀ ਸਰਕਲ, ਫ੍ਰੈਂਚ ਨਾਈਜਰ | death_date = | death_place = | party = ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਪਾਰਟੀ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ | spouse = ਹਦੀਜ਼ਾ ਬੇਨ ਮਬਰੂਕ | children = 4 | relations = | residence = | alma_mater = | profession = | awards = | blank1 = ਧਰਮ | data1 = [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ]] | blank2 = | data2 = | signature = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਜ਼ੌਮ''' (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1960) ਇੱਕ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 2021 ਤੋਂ 2023 ਤੱਕ ਨਾਈਜੀਅਰ ਦੇ 10ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਲ 2021 ਦੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ 2020-21 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਸਫਲ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56613931|title=Niger's Mohamed Bazoum sworn in as president after failed coup|date=2 April 2021|work=BBC News|access-date=2 April 2021|language=en-GB}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਾਰਡ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੁਲਾਈ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । <ref name="auto">{{Cite web |last=Presse |first=AFP-Agence France |title=ECOWAS Head Says Benin President On Mediation Mission To Niger |url=https://www.barrons.com/news/ecowas-head-says-benin-president-on-mediation-mission-to-niger-8fa6281e |access-date=26 July 2023 |website=www.barrons.com |language=en-US}}</ref> ਬਾਜ਼ੌਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਪਾਰਟੀ ਫਾਰ ਡੈਮੋਕਰੇਸੀ ਐਂਡ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ (PNDS-Tarayya) ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। <ref>{{Cite journal|date=1 January 2019|title=Niger's Bazoum offers stability over democracy|url=https://doi.org/10.1108/OXAN-DB243255|journal=Emerald Expert Briefings|volume=oxan-db|issue=oxan-db|doi=10.1108/OXAN-DB243255|access-date=27 December 2020|via=Emerald Insight}}</ref> ਉਸਨੇ 1995 ਤੋਂ 1996 ਤੱਕ ਅਤੇ ਫਿਰ 2011 ਤੋਂ 2016 ਤੱਕ ਕੌਮਾਤਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ 2016 ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 2021 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਬਣਨ ਤੱਕ 2016 ਦੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ 2020-21 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਲਈ ਚੋਣ ਲੜਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਲਈ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਾਮਨੇ ਓਸਮਾਨੇ ਦੇ ਵਿਰੁਧ 55.67% ਵੋਟਾਂ ਦੇ ਫਰਕ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। <ref>{{Cite news|url=https://nation.africa/kenya/news/africa/mohamed-bazoum-wins-niger-s-presidential-runoff-3301926|title=Mohamed Bazoum wins Niger's presidential runoff|date=23 February 2021|access-date=23 February 2021|publisher=Nation|agency=AFP}}</ref> ਬਾਜ਼ੌਮ ਇੱਕ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਈਜਰਅਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਰਬ ( ਡਿਫਾ ਅਰਬ ) ਮੁਖੀ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ == ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ 1991 ਤੋਂ 1993 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਅਮਾਡੋ ਚੀਫ ਦੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਾਜ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ <ref>[http://www.presidence.ne/PagesHtm/GouvTransitionCheffou.htm "Gouvernements de la transition de Cheffou Amadou"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000906/http://www.presidence.ne/PagesHtm/GouvTransitionCheffou.htm|date=27 September 2007}}, Nigerien presidency website {{In lang|fr}}.</ref> <ref>[https://www.humanite.fr/popup_imprimer.html?id_article=661086 "De l'art d'utiliser les dettes"], ''L'Humanite'', 26 September 1992 {{In lang|fr}}.</ref> ਉਹ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 1993 ਨੂੰ ਹੋਈ ਮੁੱਖ ਚੋਣ ਵਿੱਚ P.N.D.S ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਟੇਸਕਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਫਰਵਰੀ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਟੇਸਕਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। <ref>[http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=1309 "Afrique de l'Ouest - Niger - Cour suprême - 1993 - Arrêt no 93-12/cc du 20 avril 1993"] {{Webarchive|url=https://archive.today/20070422005403/http://droit.francophonie.org/df-web/publication.do?publicationId=1309|date=22 April 2007}}, droit.francophonie.org {{In lang|fr}}.</ref> ਜਨਵਰੀ 1995 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੋ ਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮੂਵਮੈਂਟ ਫਾਰ ਦਿ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸੁਸਾਇਟੀ (M.N.D.S) ਅਤੇ (P.N.D.S) ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਜਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਾਮਾ ਅਮਾਦੋ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਮਾਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਹਿਕਾਰਤਾ ਮੰਤਰੀ ਬਣ ਗਏ, 27 ਜਨਵਰੀ 1996 ਨੂੰ ਇਬਰਾਹਿਮ ਬਰੇ ਮਾਨਸਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਬਜੇ ਨਾਲ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੂੰ 5 ਮਈ 1996 ਨੂੰ ਨਾਮੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ <ref>[http://www.presidence.ne/PagesHtm/GouvBarre.htm "Gouvernements du President Ibrahim Maïnassara Barré"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000944/http://www.presidence.ne/PagesHtm/GouvBarre.htm|date=27 September 2007}}, official website of the Nigerien presidency {{In lang|fr}}.</ref> P.N.D.S ਨੇ ਮਾਨਸਾਰਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 26 ਜੁਲਾਈ 1996 ਨੂੰ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ 1996 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, P.N.D.S ਦੇ ਮੁੱਖੀ ਮਹਾਮਦੌ ਇਸੌਫੂ ਦੇ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਸੀ । 12 ਅਗਸਤ 1996 ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ 'ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਜਨਵਰੀ 1998 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, M.N.S.D ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ ਹਾਮਾ ਅਮਾਦੌ ਸਮੇਤ ਦੋ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਵਿਰੋਧੀ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਨਸਾਰਾ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਦੇ ਗੁਨਾਹ ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>André Salifou, [https://web.archive.org/web/20051017141115/http://democratie.francophonie.org/article.php3?id_article=1303&id_rubrique=751 "Evolution du processus démocratique nigérien de 1991 à 1999"], democratie.francophonie.org {{In lang|fr}}.</ref> <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/44156.stm "Niger Police arrest three opposition leaders"], BBC News, 3 January 1998.</ref> <ref name="Eight">[http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,NER,456d621e2,3ae6aa5514,0.html "U.S. Department of State Country Report on Human Rights Practices 1998 - Niger"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121008074310/http://www.unhcr.org/refworld/country,,USDOS,,NER,456d621e2,3ae6aa5514,0.html|date=8 October 2012}}, UNHCR.org, 26 February 1999.</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਇਕ ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾਅ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref name="Eight" /> == ਸੰਸਦੀ ਕੈਰੀਅਰ == 4 &#x2013; 5 ਸਤੰਬਰ 2004 ਨੂੰ ਆਯੋਜਿਤ P.N.D.S ਦੀ ਚੌਥੀ ਆਮ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਉਪ-ਮੁੱਖੀ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://pnds-tarayya.net/pnds/docs/Comite_Executif_National_PNDS_2004.pdf "Comité Exécutif National issu du 4ème Congrès Ordinaire, Niamey du 04 au 05 Septembre 2004"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007042229/http://pnds-tarayya.net/pnds/docs/Comite_Executif_National_PNDS_2004.pdf|date=7 October 2011}}, PNDS website {{In lang|fr}}.</ref> ਦਸੰਬਰ 2004 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਗਿਆ ਸੀ, <ref>[https://web.archive.org/web/20050213064747/http://www.assemblee.ne/organes/listdepoa.htm List of deputies in the National Assembly], National Assembly web site (2005 archive) {{In lang|fr}}.</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸੰਸਦੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਉਪ-ਮੁੱਖੀ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੌਮ 26 ਮਈ 2007 ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਹਾਮਾ ਅਮਾਦੌ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਨਿੰਦਾ ਮਤਾ ਦਾਖਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਿਪਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ; <ref>[http://max1412.powweb.com/htdocs/joomla/index.php?option=com_content&task=view&id=880&Itemid=2 "Assemblée nationale Débats et vote d’une motion de censure contre le gouvernement aujourd’hui"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=February 2018}}, ''Sahel Quotidien'', 28 May 2007 {{In lang|fr}}.</ref> ਅਮਾਡੋ ਦੀ ਹਕੂਮਤ 31 ਮਈ ਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵੋਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ "ਨਾਈਜਰਅਰ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਉਸ ਟੀਮ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਜਨਤਕ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਸੀ। ." <ref>[http://www.apanews.net/apa.php?page=afric_item_eng&id_article=34430 "Niger government falls after a "no confidence" vote"]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=October 2018}}, African Press Agency, 31 May 2007.</ref> ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਸਤ 2009 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਜਨਮਤ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ 14 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਘੰਟੇ ਲਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਗਈ 18 ਫਰਵਰੀ 2010 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਾਮਦੌ ਤੰਦਜਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੁਆਰਾ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਸੀ,ਤੰਦਜਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਸੀ।" <ref>Adam Nossiter, [https://www.nytimes.com/2010/02/19/world/africa/19niger.html "Soldiers storm presidential palace in Niger"], ''The New York Times'', 18 February 2010.</ref> (C.F.D.R) ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਠਜੋੜ, ਉਸਨੇ 23 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ (C.F.D.R) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੰਦਜਾ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ 1999 ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚ ਬਣੇ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਜ਼ੌਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਰਸ ਨੂੰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਬੇਹਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੰਟਾ ਨੂੰ "ਜਮਹੂਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ" ਹੋਣ ਤੱਕ ਤੰਦਜਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੰਦਜਾ 'ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈੰਨੂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ( ਸਜ਼ਾ ) ਸਜ਼ਾਏ ਮੌਤ ਬੇਲੋੜੀ ਹੋਵੇਗੀ। <ref>Peter Clottey, [http://www1.voanews.com/english/news/africa/Niger-Opposition-Leader-Says-Ex-President-Tandja-Should-Face-Treason-Charges--85119842.html "Niger opposition leader says ex-President Tandja should face treason charges"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100315022313/http://www1.voanews.com/english/news/africa/Niger-Opposition-Leader-Says-Ex-President-Tandja-Should-Face-Treason-Charges--85119842.html |date=2010-03-15 }}, VOA News, 23 February 2010.</ref> ਜਨਵਰੀ <nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwbg">–</span></nowiki> ਮਾਰਚ 2011 ਦੀਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਮਾਰਚ 2011 ਵਿੱਚ P.N.D.S ਮੁਖੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, [[ਤਸਵੀਰ:Secretary_Blinken_Meets_With_Nigerien_President_Bazoum_in_New_York_City_(52370166918).jpg|left|thumb| 2022 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਸਿਟੀ ਵਿੱਚ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਂਸਭਾ|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ]] ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ੌਮ]] ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ 25 ਫਰਵਰੀ 2015 ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref>[http://www.actuniger.com/politique/9675-remaniement-ministeriel-bazoum-mohamed-cede-son-fauteuil-a-kane-aichatou-boulama.html "Remaniement ministériel : Bazoum Mohamed cède son fauteuil à Kane Aichatou Boulama"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150227101855/http://www.actuniger.com/politique/9675-remaniement-ministeriel-bazoum-mohamed-cede-son-fauteuil-a-kane-aichatou-boulama.html |date=2015-02-27 }}, ActuNiger, 25 February 2015 {{In lang|fr}}.</ref> <ref name="Basics">[http://www.africaintelligence.com/LCE/who-s-who/2015/03/04/bazoum-back-to-basics-at-pnds-party,108064518-ART "Bazoum back to basics at PNDS party"], ''West Africa Newsletter'', number 701, 4 March 2015.</ref> ਇਸ ਕਦਮ ਨੂੰ 2016 ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਚੋਣ ਲਈ Issoufou ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਿੱਚ Bazoum ਨੂੰ P.N.D.S ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ <ref name="Basics" /> ਉਹ ਫਰਵਰੀ 2016 ਦੀਆਂ ਸੰਸਦੀ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>[http://cour-constitutionnelle-niger.org/documents/arrets/matiere_electorale/2016/arret_n_12_16_cc_me.pdf "Arrêt n° 012/CC/ME du 16 mars 2016"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171208195006/http://www.cour-constitutionnelle-niger.org/documents/arrets/matiere_electorale/2016/arret_n_12_16_cc_me.pdf |date=2017-12-08 }}, Constitutional Court of Niger, 16 March 2016, page 50.</ref> ਇਸੌਫੂ ਦੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ 11 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿ, ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿਕੇਂਦਰੀਕਰਣ, ਅਤੇ ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। == ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ == ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ 2020-21 ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀਐਨਡੀਐਸ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਵਜੋਂ ਇਸੌਫੂ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹਿੰਮ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਸਮਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਕੇ ਨਾਈਜਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਵਿਚਾਰਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ। <ref>[https://www.dw.com/en/niger-election-just-the-start-of-challenges-for-new-president/a-56028361 "Niger: Election just the start of challenges for new president"], [[Deutsche Welle|DW]], 22 December 2020.</ref> ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ ਨਾਈਜਰ ਵਿੱਚ ਆਈਐਸਆਈਐਸ ਵਿਦਰੋਹ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ, ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਲਕ [[ਮਾਲੀ]] ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ 27 ਦਸੰਬਰ 2020 ਨੂੰ ਹੋਈਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੇੜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 39.30% ਵੋਟਾਂ ਹੀ ਮਿਲੀਆਂ। <ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/1/2/niger-presidential-election-heads-to-runoff "Niger presidential election heads to February runoff"], [[Al Jazeera]], 2 January 2021.</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਨੇ ਫਰਵਰੀ 2021 ਵਿੱਚ 55.67% ਵੋਟਾਂ ਨਾਲ ਰਨ-ਆਫ ਚੋਣ ਜਿੱਤ ਲਈ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਰਾਸਟਰਪਤੀ ਬਣ ਗਏ [[ਤਸਵੀਰ:Secretary_Blinken_Meets_With_Nigerien_President_Bazoum_in_New_York_City_(52370167613).jpg|right|thumb|200x200px| ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਐਂਟਨੀ ਬਲਿੰਕਨ ਨਾਲ ਬਾਜ਼ੌਮ]] ਦਸੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ [[ਅਬੀਜਾਨ|ਅਬਿਜਾਨ]] ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੇ 23ਵੇਂ ਆਮ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਮੁਦਰਾ ਸੰਘ (UEMOA) ਦਾ ਤਤਕਾਲੀ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=5 December 2022 |title=Uemoa : Bazoum, croissance et inflation au menu du sommet des chefs d'État – Jeune Afrique |url=https://www.jeuneafrique.com/1398170/economie/uemoa-bazoum-croissance-et-inflation-au-menu-du-sommet-des-chefs-detat/ |access-date=6 December 2022 |website=JeuneAfrique.com |language=fr-FR}}</ref> === ਉਖਾੜ === 26 ਜੁਲਾਈ 2023 ਨੂੰ, ਜਨਰਲ ਅਬਦੌਰਾਹਮਾਨੇ ਤਚਿਆਨੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਾਰਡ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । [[ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸੰਘ|ਅਫਰੀਕਨ ਯੂਨੀਅਨ]] ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਅਫਰੀਕੀ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਕਮਿਊਨਿਟੀ (ਈਕੋਵਾਸ) ਦੁਆਰਾ ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=https://www.france24.com/en/africa/20230726-african-union-ecowas-condemn-attempted-coup-in-niger|title=African Union, ECOWAS Condemn 'Attempted Coup d'État' in Niger|date=26 July 2023|work=[[France 24]]|access-date=26 July 2023}}</ref> ਈਕੋਵਾਸ ਨੇ ਪਲਾਟਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਰਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। <ref>{{Cite web |last=Madowo |first=Sarah Dean,Niamh Kennedy,Larry |date=26 July 2023 |title=Niger: Attempted coup in West African country, as presidency is sealed off |url=https://www.cnn.com/2023/07/26/africa/niger-presidency-attempted-coup-intl/index.html |access-date=26 July 2023 |website=CNN |language=en}}</ref> ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ,ਅਮਾਡੋ ਅਬਦਰਾਮਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ 'ਤੇ ਇਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ <ref name="auto"/> <ref>{{Cite web |title=Niger soldiers say President Bazoum's government has been removed |url=https://www.reuters.com/world/africa/soldiers-nigers-presidential-guard-blockade-presidents-office-security-sources-2023-07-26/ |access-date=26 July 2023 |website=[[Reuters]]}}</ref> ਹੋਮਲੈਂਡ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੌਂਸਲ, <ref name="ap1">{{Cite web |last=Mednick |first=Sam |date=27 July 2023 |title=Mutinous soldiers claim to have overthrown Niger's president |url=https://apnews.com/article/niger-tensions-presidential-guard-96f8f63b838af5467d4c95ba7b998b32 |access-date=27 July 2023 |website=[[Associated Press|AP]]}}</ref> ਜਿਸਦੀ ਅਗਵਾਈ ਜਨਰਲ ਚੀਆਨੀ ਦੁਆਰਾ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਜ਼ੌਮ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੂਤਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਖਤਾਪਲਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕੈਬਨਿਟ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਆਨੀ ਦੀ ਬਰਖਾਸਤਗੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। <ref>{{Cite web |date=29 July 2023 |title=Niger army general declares himself country's new leader |url=https://gulfnews.com/world/africa/niger-army-general-declares-himself-countrys-new-leader-1.1690598862297 |url-status=live |access-date=29 July 2023 |website=Gulf News}}</ref> ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ, ਟੀਚਿਆਨੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ੌਮ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਲਜਾਮ ਲਗਾਇਆ। <ref>{{Cite web |date=28 July 2023 |title=Niger's General Abdourahamane Tchiani declared new leader following coup |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230728-niger-s-general-abdourahamane-tchiani-declared-new-leader-following-coup-state-tv |archive-date=27 July 2023 |access-date=28 July 2023 |website=[[France 24]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66337767|title=Niger coup: Abdourahmane Tchiani declares himself leader|date=28 July 2023|access-date=28 July 2023|publisher=BBC}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/28/niger-general-tchiani-named-head-of-transitional-government-after-coup|title=Niger general Tchiani named head of transitional government after coup|date=28 July 2023|access-date=28 July 2023|publisher=Aljazeera}}</ref> 27 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ ਟਵੀਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਾਈਜੀਰੀਅਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ "ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ", ਜੋ ਕਿ ਉਸਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। <ref name="bbc2">{{Cite web |last=Peter |first=Laurence |date=27 July 2023 |title=Niger soldiers announce coup on national TV |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-66320895 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727000929/https://www.bbc.com/news/world-africa-66320895 |archive-date=27 July 2023 |access-date=27 July 2023 |website=[[BBC]]}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਹਾਸੋਮੀ ਮਸਾਉਦੌ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਦੀ "ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਕਤੀ" ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕੋਲ ਰਹੀ ਅਤੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਬਾਜ਼ੌਮ ਚੰਗੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਹੈ। <ref>{{Cite web |date=27 July 2023 |title=Detained Niger president defiant after coup bid |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230726-presidency-sealed-off-in-coup-prone-niger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230726172357/https://www.france24.com/en/live-news/20230726-presidency-sealed-off-in-coup-prone-niger |archive-date=26 July 2023 |access-date=27 July 2023 |website=[[France 24]]}}</ref> ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਪਤਨੀ [[Hadiza Bazoum|ਹਦੀਜ਼ਾ]] ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਲੇਮ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਖਤਾਪਲਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਸਨ। <ref name="jafrique">{{Cite news|url=https://www.msn.com/en-us/lifestyle/lifestyle-buzz/lucinda-florio-former-nj-first-lady-and-wife-of-gov-jim-florio-dies-just-weeks-after-husbands-passing/ar-AA14eN4l|title=Au Niger, l'armée affirme avoir renversé Mohamed Bazoum|last=Olivier|first=Mathieu|date=27 July 2023|work=[[Jeune Afrique]]|access-date=27 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230727180229/https://www.jeuneafrique.com/1467524/politique/au-niger-larmee-affirme-avoir-renverse-mohamed-bazoum/|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2023|publisher=|trans-title=In Niger, the army claims to have overthrown Mohamed Bazoum|via=www.msn.com|url-status=live}}</ref> ਨਜ਼ਰਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਬਾਜ਼ੌਮ ਨੇ 28 ਜੁਲਾਈ ਤੱਕ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਸਤੀਫਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਇਮੈਨੂਅਲ ਮੈਕਰੋਂ|ਇਮੈਨੁਅਲ ਮੈਕਰੋਨ]], <ref>{{Cite web |date=28 July 2023 |title=Soldiers Declare Niger General New Leader After Attempted Coup |url=https://www.voanews.com/a/macron-says-niger-s-bazoum-reachable-in-good-health-/7201644.html |access-date=29 July 2023 |website=[[VOA]]}}</ref> ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸਕੱਤਰ-ਜਨਰਲ [[ਐਨਤੋਨੀਓ ਗੁਤੇਰਸ|ਐਂਟੋਨੀਓ ਗੁਟੇਰੇਸ]], <ref>{{Cite web |date=27 July 2023 |title=Niger situation remains ‘fluid’ as army backs coup plotters |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/27/niger-situation-remains-fluid-as-army-backs-coup-plotters |access-date=29 July 2023 |website=[[Aljazeera]]}}</ref> ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਸਟੇਟ ਐਂਟਨੀ ਬਲਿੰਕਨ <ref>{{Cite web |date=29 July 2023 |title=Blinken calls for immediate release of ousted Niger president |url=https://www.reuters.com/world/africa/blinken-calls-immediate-release-ousted-niger-president-2023-07-29/ |access-date=29 July 2023 |website=[[Reuters]]}}</ref> 13 ਅਗਸਤ, 2023 ਨੂੰ, ਨਾਈਜਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ "ਸਮਰੱਥ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਜ਼ੌਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਥਾਨਕ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉੱਚ ਦੇਸ਼ਧ੍ਰੋਹ ਅਤੇ ਨਾਈਜਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ"।[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230814-coup-d-%C3%A9tat-au-niger-qu-impliquent-les-accusations-de-la-junte-contre-le-pr%C3%A9sident-mohamed-bazoum]. 30 ਨਵੰਬਰ, 2023 ਨੂੰ, ਮੁਹੰਮਦ ਬਾਜ਼ੌਮ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ 18 ਅਕਤੂਬਰ, 2023 ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ "ਅਪਰਾਧਕ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖੋਜਾਂ" ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।[https://www.voaafrique.com/a/niger-la-famille-du-pr%C3%A9sident-d%C3%A9chu-dit-%C3%AAtre-sans-nouvelles-de-lui-depuis-le-18-octobre/7379985.html]. == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1960]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] lnvpjvj0hss4y2t1d8v28klip54lvgv 0 183449 841170 749820 2026-06-19T22:32:24Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841170 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | image = Mahnaz Afkhami.jpg | caption = }} '''ਮਹਿਨਾਜ਼ ਅਫ਼ਖ਼ਮੀ''' (ਫ਼ਾਰਸੀਃ ماہناز افخمی) (ਜਨਮ 14 ਜਨਵਰੀ 1941) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ]] ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1976 ਤੋਂ 1978 ਤੱਕ ਇਰਾਨ ਦੀ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ (ਡਬਲਯੂਐਲਪੀ) ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਈਰਾਨੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ [[ਈਰਾਨ|ਇਰਾਨ]] ਦੀ ਪੂਰਵ-ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਮੰਤਰੀ ਹੈ।<ref name="FIS staff">{{Cite web |title=Staff &#124; Foundation for Iranian Studies |url=http://fis-iran.org/en/about/staff |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121117035840/http://fis-iran.org/en/about/staff |archive-date=2012-11-17 |access-date=2013-03-09 |publisher=[[Foundation for Iranian Studies]] |location=Bethesda, MD, USA}}</ref><ref name="Jecks">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8207371.stm|title='I Was Iran's Last Minister'|last=Jecks|first=Nicki|date=August 19, 2009|work=[[BBC World Service]]|access-date=April 22, 2010}}</ref> ਉਹ 1979 ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ [[ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕ|ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ]] ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=http://www1.voanews.com/english/news/a-13-2008-06-09-voa41.html|title=Women's Learning Partnership's Goal Is to Empower Women, Says President of the Organization|last=Latham|first=Judith|date=June 11, 2008|work=[[VOA News]]|access-date=April 22, 2010|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20120410143718/http://www.voanews.com/english/news/a%2D13%2D2008%2D06%2D09%2Dvoa41.html|archive-date=April 10, 2012}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹਨ।<ref>{{Cite news|url=http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html|title=International Women's Rights Advocate Mahnaz Afkhami to Speak at Wellesley College April 6|last=Hill|first=Mary Ann|date=April 5, 2005|work=[[Wellesley College]] Office for Public Affairs|access-date=April 22, 2010|archive-date=ਜੂਨ 15, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615182010/http://www.wellesley.edu/PublicAffairs/Releases/2005/040505.html|url-status=dead}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹਿਲਾ ਅੰਦੋਲਨ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ [[ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕ|ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ]], [[ਨੇਤਾਗਿਰੀ|ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ]] ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ [[ਤਕਨੀਕੀ|ਤਕਨਾਲੋਜੀ]], ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ [[ਨਾਗਰਿਕ ਸਮਾਜ|ਸਿਵਲ ਸੁਸਾਇਟੀ]]-ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਬਾਰੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦਾ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Mahnaz Afkhami - Iran |url=http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728213459/http://word.world-citizenship.org/wp-archive/494 |archive-date=2017-07-28 |access-date=2010-04-23 |publisher=World People's Blog}}</ref><ref>{{Cite web |title=Leading To Choices Manuals |url=http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327190112/http://www.learningpartnership.org/publications/training/ltc |archive-date=2009-03-27 |access-date=2010-04-23 |publisher=Women's Learning Partnership}}</ref> == ਐਕਟਿਵਵਾਦ == === ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਭਾਗੀਦਾਰੀ === 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ ਇੱਕ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਤੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਛੁੱਟੀਆਂ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਮੁਡ਼ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Afkhami 2003">{{Cite book|title=Zanun-e Iran, 1357-1342: Mosahebeh ba Mahnaz Afkhami (Women, State, and Society in Iran 1963-1978: An Interview with Mahnaz Afkhami)|last=Afkhami|first=Gholam Reza|publisher=Foundation for Iranian Studies|year=2003|location=Bethesda, MD}}</ref> ਉਹ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਿਵਾ ਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗਠਨ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1976 ਵਿੱਚ, ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ।<ref name="Jecks" /> ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ [[ਫ਼ਰਾਂਸ|ਫਰਾਂਸ]] ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਕੋਇਸ ਗਿਰੌਦ ਸੀ। ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਬਣਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਲੀਡਿੰਗ ਟੂ ਚੁਆਇਸਿਸਃ ਏ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Leading to Choices: A Leadership Training Handbook for Women |url=http://www.learningpartnership.org/ltc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810115800/http://www.learningpartnership.org/ltc |archive-date=2018-08-10 |access-date=2013-06-11}}</ref> ਇਸ ਦਾ 20 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 2010 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਲੀਡਿੰਗ ਟੂ ਐਕਸ਼ਨਃ ਏ ਪੋਲੀਟੀਕਲ ਪਾਰਟੀਸਿਪੇਸ਼ਨ ਹੈਂਡਬੁੱਕ ਫਾਰ ਵੂਮੈਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=''Leading to Action: A Political Participation Handbook for Women'' |url=http://www.learningpartnership.org/lta |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810115951/http://www.learningpartnership.org/lta |archive-date=2018-08-10 |access-date=2013-06-11}}</ref> ਮੈਨੂਅਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਅਫ਼ਖ਼ਮੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ ਫਰਾਹ ਅਬਰਾਹਮੀ ਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਪੀ. ਬੀ. ਐਸ. ਦੀ ਲਡ਼ੀ ਡੈਸਟੀਨੇਸ਼ਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਅਫ਼ਖ਼ਮੀ ਮਹਿਲਾ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ, ਉਸ ਦੀ ਭੈਣ [[ਸ਼ਾਹ]] [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ]] ਨੂੰ ਉਖਾਡ਼ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੀ ਆਗੂ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=PBS Destination America: Sisters Mahnaz and Farah from Iran |url=https://www.youtube.com/watch?v=GYcL5WU7ACY |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329145724/https://www.youtube.com/watch?v=GYcL5WU7ACY |archive-date=2024-03-29 |via=www.youtube.com |access-date=2024-03-29 }}</ref> ਉਹ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਊਮਨ ਰਾਈਟਸ ਵਾਚ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਅਧਿਕਾਰ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਇਰਾਨੀ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਲਈ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਬੋਰਡ, ਅਤੇ ਸਮਿਥਸੋਨੀਅਨ ਦੀ ਫ੍ਰੀਰ ਗੈਲਰੀ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਅਤੇ ਆਰਥਰ ਐਮ. ਸੈਕਲਰ ਗੈਲਰੀ ਲਈ ਟਰੱਸਟੀ ਬੋਰਡ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Human Rights Watch: Board of Directors |url=https://www.hrw.org/en/node/76172#_Women%27s_Rights |access-date=2010-04-22 |publisher=Human Rights Watch}}</ref><ref name="FIS staff" /> === ਈਰਾਨੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਅੰਦੋਲਨ === ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾਃ "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮੁੱਖ ਗਲਤੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਾਡੀ ਮੁੱਢਲੀ ਗਲਤੀ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧੁਨਿਕਤਾ, ਤਰੱਕੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸ ਵਧ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।" ਉਸਨੇ ਈਰਾਨੀ ਕਾਰਕੁਨ ਨੌਸ਼ਿਨ ਅਹਿਮਦੀ ਖੋਰਾਸਾਨੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪੱਖਪਾਤੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਈਰਾਨੀ ਵਨ ਮਿਲੀਅਨ ਦਸਤਖਤ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref name="Askary">{{Cite news|url=http://www.arsehsevom.net/2011/11/fighting-for-womens-rights-an-interview-with-mahnaz-afkhami/|title=Fighting for Women's Rights: An Interview with Mahnaz Afkhami|last=Askary|first=Hooman|date=November 16, 2011|work=Arseh sevom civil society NGO website ()|access-date=June 21, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109235526/http://www.arsehsevom.net/2011/11/fighting-for-womens-rights-an-interview-with-mahnaz-afkhami/|archive-date=January 9, 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www1.voanews.com/english/news/news-analysis/Iranian-Women-Campaign-to-End-Discriminatory-Laws-against-Them-79052162.html|title=Iranian Women Campaign to End Discriminatory Laws Against Them|last=Latham|first=Judith|date=December 11, 2009|work=[[VOA News]]|access-date=April 23, 2010|archive-date=ਅਪ੍ਰੈਲ 7, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100407123557/http://www1.voanews.com/english/news/news-analysis/Iranian-Women-Campaign-to-End-Discriminatory-Laws-against-Them-79052162.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅੰਦੋਲਨ ਇੱਕ ਸਦੀ-ਲੰਬੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਡ਼ਾਅ ਹੈ।[1]<ref name="Askary" /> ਅਫ਼ਖ਼ਮੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ, ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਤੋਡ਼ਨਾ, ਅਤੇ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ 2012 ਦੇ [http://www.mahnazafkhami.net/2012/voa-extended-profile-in-persian/ ''ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਬਾਇਓਪਿਕ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150415215415/http://www.mahnazafkhami.net/2012/voa-extended-profile-in-persian/ |date=2015-04-15 }} ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। == ਜੀਵਨੀ == ਮਹਿਨਾਜ਼ ਅਫ਼ਖ਼ਾਮੀ ਦਾ ਜਨਮ 1941 ਵਿੱਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਰਮਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਬਚਪਨ ਇਰਾਨ ਦੇ ਕਰਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ੇਖੀ [[ਸ਼ੀਆ ਇਸਲਾਮ|ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ]] ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ 11 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਤਲਾਕ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਚਲੇ ਗਏ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸੈਨ ਫਰਾਂਸਿਸਕੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਬੋਲਡਰ ਵਿੱਚ ਕੋਲੋਰਾਡੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪਡ਼੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।<ref name="Afkhami 2003" /> ਸੰਨ 1967 ਵਿੱਚ, ਮਾਹਨਾਜ਼ ਇਰਾਨ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਵਜੋਂ ਇਰਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ 1978 ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਉਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਗੁਲਾਮ ਰਜ਼ਾ ਅਫ਼ਖ਼ਮੀ ਨਾਲ [[ਮੈਰੀਲੈਂਡ]] ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਪੋਤੇ ਹਨ।<ref name="Afkhami 2003" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਰੀਵਾਦੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1941]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਰਜਮੇ ਨੂੰ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ]] sxpl0ttt2b5i05dlo0eb5jmnlpe7zwq 0 184371 841215 750040 2026-06-20T08:27:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841215 wikitext text/x-wiki '''ਰੋਸ਼ੀਤਾ ਜੋਸੇਫ''' (ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ: '''Roshita Joseph;''' ਜਨਮ 29 ਮਈ 1991) ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਕੈਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਨੰਬਰ 1 ਮਹਿਲਾ ਕੈਰਮ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਛੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Joseph Roshita has clinched six national carrom titles |url=https://www.dailynews.lk/2021/01/06/sports/238014/joseph-roshita-has-clinched-six-national-carrom-titles |access-date=2021-09-01 |website=Daily News |language=en}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨ ਬਣੀ। ਉਹ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Sri Lanka Navy |url=https://news.navy.lk/eventnews/2018/09/01/201809010900/ |access-date=2021-09-01 |website=news.navy.lk |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901171214/https://news.navy.lk/eventnews/2018/09/01/201809010900/ |url-status=dead }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == ਉਸਨੇ 2010 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀਨੀਅਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ 2010 ਜੂਨੀਅਰ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਦੋਵਾਂ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਦੀ ਜੇਤੂ ਵਜੋਂ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ 2011 ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਖਿਤਾਬ ਦਾ ਬਚਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸਨੇ 2012, 2014, 2015, 2016 ਅਤੇ 2018 ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਦਬਦਬਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Abeysekara |first=Anuradha |title=Chamil and Roshita emerge singles champions |url=https://www.dailynews.lk/2018/03/06/sports/144614/chamil-and-roshita-emerge-singles-champions |access-date=2021-09-01 |website=Daily News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Carom titles for Cooray and Rosita |url=http://archives.sundayobserver.lk/2016/02/21/spo21.asp |access-date=2021-09-01 |website=archives.sundayobserver.lk}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 2012 ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਡਬਲਜ਼ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਸਰੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨ ਲਈ [[Chalani Lakmali|ਚਲਾਨੀ ਲਕਮਾਲੀ]] ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=6th World Championship » International Carrom Federation |url=https://www.icfcarrom.com/6th-world-championship/ |access-date=2021-09-01 |language=en-US |archive-date=2021-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210901171213/https://www.icfcarrom.com/6th-world-championship/ |url-status=dead }}</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੈਰਮ ਦੀ ਇਨਡੋਰ ਗੇਮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੂੰ 2005 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਾਲ, ਉਹ 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ U-19 ਸਕੂਲ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣ ਗਈ। ਉਹ 2006 ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੈਰਮ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਕੈਰਮ ਟੀਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ 2006 ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸਕੂਲ ਕੈਰਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਕੂਲ ਕੈਰਮ ਟੀਮ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 2006 ਆਲ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲਜ਼ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਾਲ ਦੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਦੌਰਾਨ 2007 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਆਲ-ਆਈਲੈਂਡ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ। 2007 ਨੈਸ਼ਨਲ ਜੂਨੀਅਰ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name=":1">{{Cite web |date=2021-01-29 |title=Challenges will not stop my journey – carrom player, Roshita Joseph |url=https://www.sundayobserver.lk/2021/01/31/youth-observer/challenges-will-not-stop-my-journey-%E2%80%93-carrom-player-roshita-joseph |access-date=2021-09-01 |website=Sunday Observer |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ 2008 ਸਕਿਨ ਫੀਲਡ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਕੈਰਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਵਜੋਂ ਅੰਡਰ-17 ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ। 2008 ਸਕਿਨ ਫੀਲਡ ਕੈਰਮ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਦੌਰੇ ਲਈ ਵਿੱਤ ਦੇਣ ਲਈ ਉਸਦੇ [[ਟੂੰਮਾਂ|ਗਹਿਣਿਆਂ ਨੂੰ]] ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ । ਉਸਨੇ ਆਲ ਸੇਂਟਸ ਕਾਨਵੈਂਟ ਕੈਰਮ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ 2008 ਆਲ ਆਈਲੈਂਡ ਸਕੂਲ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 2009 SAG ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਨਾਲ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸਨੂੰ 8ਵੇਂ ਕੈਰਮ ICF ਕੱਪ 2019 ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=November 19, 2019 |title=National Carrom squad nominated for ICF Cup |url=http://www.dailynews.lk/2019/11/20/sports/203274/national-carrom-squad-nominated-icf-cup |website=dailynews.lk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Determined Sri Lanka aim to retain title |url=http://www.sundaytimes.lk/191117/sports/determined-sri-lanka-aim-to-retain-title-378346.html |access-date=2021-09-01 |website=Times Online - Daily Online Edition of The Sunday Times Sri Lanka}}</ref> ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ 2019 ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਏਈ ਕੈਰਮ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ 2020 ਵਿਸ਼ਵ ਔਨਲਾਈਨ ਕੈਰਮ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref>{{Cite web |last=Amath |first=Sherifdeen |title=Roshita and Chamil clinch World Online Carrom titles |url=https://www.dailynews.lk/2020/06/24/sports/221366/roshita-and-chamil-clinch-world-online-carrom-titles |access-date=2021-09-01 |website=Daily News |language=en}}</ref> ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਖਿਤਾਬ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਂਤਾ ਫਰਨਾਂਡੋ ਅਤੇ ਚਮਿਲ ਕੂਰੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਤੀਜੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੈਂਬਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ 2016 ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਤਗਮਾ ਜਿੱਤਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Registered Players {{!}} 7th Carrom World Championship |url=http://worldchampionship.ukcarromfed.com/registered-players/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112014535/http://worldchampionship.ukcarromfed.com/registered-players/ |archive-date=2016-11-12 |access-date=2016-11-11 |website=worldchampionship.ukcarromfed.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 November 2016 |title=2016 Carrom World Championship- Results |url=http://worldchampionship.ukcarromfed.com/results/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161113074832/http://worldchampionship.ukcarromfed.com/results/ |archive-date=13 November 2016 |access-date=2021-09-01 |website=UK Carrom Federation |publisher=UK Carrom Federation}}</ref> ਉਸਨੂੰ 2018 ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਮਹਿਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੈਰਮ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/2018/08/16/sports/159807/lankan-teams-approved-carrom-world-cup|title=Lankan teams approved for carrom World Cup|work=Daily News|access-date=2021-09-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thepapare.com/world-carrom-tournament-2018-sri-lanka-team-preview-sinhala/|title=5 වැනි ලෝක කුසලානය සඳහා තරග වදින ශ්‍රී ලංකා කැරම් සංචිතය|date=2018-08-21|work=ThePapare.com|access-date=2021-09-01|language=en-US}}</ref> ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਟੀਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਜੋ 2018 ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇ ਮਹਿਲਾ ਟੀਮ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਉਪ ਜੇਤੂ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.sportstarlive.com/other-sports/indian-women-win-carrom-team-championship-at-world-cup/article24786281.ece|title=Indian women win carrom team championship at World Cup|work=Sportstarlive|access-date=2021-09-01|language=en}}</ref> ਉਹ 2018 ਕੈਰਮ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਸਿੰਗਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵੇਂ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੀ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1991]] 8sftqkw21mes6reakhr3vw3e8mlkcv9 0 189093 841177 766499 2026-06-20T00:29:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841177 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal | name = ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ | image = | image_size = | caption = | alt = | birth_name = | other_names = | birth_date = 1977 | birth_place = [[ਕਾਜ਼ਵਿਨ]], [[ਈਰਾਨ]] | death_date = {{Death date and age|2010|12|20|1977}} | death_place = | death_cause = ਫਾਂਸੀ | conviction = [[ਕਤਲ]] x6<br>ਡਕੈਤੀ x6 | criminal_penalty = [[ਮੌਤ]] | victims = 6 | beginyear = 2006; ਫਰਵਰੀ | endyear = ਮਈ 2009 | country = ਈਰਾਨ | states = [[ਕਾਜ਼ਵਿਨ ਪ੍ਰਾਂਤ|ਕਾਜ਼ਵਿਨ]] | apprehended = 15 ਮਈ, 2009 | imprisoned = }} '''ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ''' ([[ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਫ਼ਾਰਸੀ]]: '''مهین قاديري''') (1977-20 ਦਸੰਬਰ, 2010) ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਛੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ (2006 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਅਤੇ ਮਈ 2009 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ) ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਅਤੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ, [[ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ]] ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ 2010 ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਦਰੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਛਾਣੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਮਹਿਲਾ ਸੀਰੀਅਲ ਕਾਤਲ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਮਾਹਿਨ ਕਾਦਿਰੀ ਦਾ ਜਨਮ 1977 ਵਿੱਚ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਠ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਨੰਬਰ ਉੱਤੇ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}</ref> ਉਸ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤੀਜੀ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੜ੍ਹੀ, 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਧੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://7sobh.com/content/مشهورترین-زنان-قاتل-ایران/|title=مشهورترین زنان قاتل ایران|work=Haft Sobh|archive-url=https://archive.today/20210530201211/https://7sobh.com/content/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/|archive-date=May 30, 2021|language=fa|trans-title=The most famous female killer in Iran}}</ref> ਸਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਾਦਿਰੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ਰਤ ਪਿਆਰ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}</ref> ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਪਾਹਜ ਧੀ ਫ਼ਾਤਿਮਾ ਵੱਲ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬੁਖਾਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸਥਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸੰਬੰਧ ਸਨ, ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਾਦਰੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਖਰਚਿਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੀ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237 "من را اعدام کنید"] &#x5B;Execute me&#x5D;. ''Magiran'' (in Persian). July 27, 2009. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.magiran.com/article/1890237 the original]</span> on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਇਹ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਆਖਰਕਾਰ ਇੰਨਾ ਹੱਥ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। == ਕਤਲ == ਆਪਣੇ ਵਧਦੇ ਕਰਜ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਚੁਕਾਉਣ ਲਈ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਾਦਰੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੈਸੇ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਤਰੀਕਾ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਚੋਰੀ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵੇਚਣਾ ਹੈ। ਪੀੜਤਾਂ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਨ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਲੜਾਈ ਲੜਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.magiran.com/article/1890237|title=من را اعدام کنید|date=July 27, 2009|work=Magiran|archive-url=https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execute me}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://archive.today/20220107080315/https://www.magiran.com/article/1890237 "من را اعدام کنید"] &#x5B;Execute me&#x5D;. ''Magiran'' (in Persian). July 27, 2009. Archived from <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.magiran.com/article/1890237 the original]</span> on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਕਾਦਿਰੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਕਤਲ 2006 ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਤਲ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਦਾਲਤ ਕੋਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਕਾਫ਼ੀ ਸਬੂਤ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਜਬ ਸ਼ੱਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਦੋਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }}&#x5B;Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos&#x5D;. ''Rokna.net'' (in Persian). Archived from [https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس the original] on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ 6 ਫਰਵਰੀ ਤੋਂ 6 ਮਈ, 2009 ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਤਲ ਕਾਂਡ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਹਿੰਸਕ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕਾਦਿਰੀ ਦੀ ਕਾਰਜਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪੀਲੀ [[ਰੈਨੋ|ਰੇਨੋ]] ਨੂੰ ਕਜ਼ਵਿਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਮਾਮਜ਼ਾਦੇਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਚਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜੋ ਕੋਈ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਪਹਿਨਦੀਆਂ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس|title="مهین قدیری" اولین قاتل زنجیره‌ای ایران فیلم شد! / جزییات از قتل زنان قزوینی تا اعدام! + فیلم و عکس|work=Rokna.net|archive-url=https://archive.today/20220107073434/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos}}<cite class="citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210529090219/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-3/691783-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B4%D8%AF-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |date=2021-05-29 }}&#x5B;Mahin Qadiri became the first female serial killer in Iran! Details on the murderess of Qazvini women to execution! +Videos and photos&#x5D;. ''Rokna.net'' (in Persian). Archived from [https://www.rokna.net/بخش-پرونده-3/691783-مهین-قدیری-اولین-قاتل-زنجیره-ای-ایران-فیلم-شد-جزییات-از-قتل-زنان-قزوینی-تا-اعدام-فیلم-عکس the original] on January 7, 2022.</cite> [[Category:CS1 Persian-language sources (fa)]]</ref> ਇੱਕ ਢੁਕਵੀਂ ਪੀੜਤ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਦਿਆਲੂ ਸਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਲੈਸ ਜੂਸ ਬਾਕਸ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਪੀੜਤ ਅਧਰੰਗ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜਾਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਾਦਿਰੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਸਕਾਰਫ਼ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਨੰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲਾ ਘੁੱਟਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਤਲ ਪੀੜਤ ਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਲੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਚਾਰਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੇ ਹੋਣਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਭਾਵਿਤ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://fararu.com/fa/news/64004/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86|title=حاشیه‌های اعدام قاتل سريالي زنان در قزوین|date=December 20, 2010|work=[[Fararu]]|archive-url=https://archive.today/20220107075700/https://fararu.com/fa/news/64004/%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B2%D9%88%DB%8C%D9%86|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Execution of a female serial killer in Qazvin}}</ref> == ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ == ਮੁਹੰਮਦ ਹੁਸੈਨ ਹੈਦਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਅਵਜ ਆਰਟ ਮੀਡੀਆ ਆਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ''ਮਾਹਿਨ'' ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ, ਕਾਤਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/256713-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#gsc.tab=0|title=مستند مهین برای افراد زیر هجده سال مناسب نیست/ سرگذشت مستند اولین زن قاتل زنجیره ای ایران|work=Mojnews|archive-url=https://archive.today/20220107080630/https://www.mojnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/256713-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D9%85%D9%87%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D9%87%D8%AC%D8%AF%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%23gsc.tab=0|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=Mahin documentary is not suitable for people under the age of 18 / Documentary story of the first female serial killer in Iran}}</ref> ਇਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 7ਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਹੱਗੀਘਾਟ ਫ਼ਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸਰਬੋਤਮ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਦੂਜਾ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite news|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/603498/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF|title=فیلم{{!}} اولین قاتل سریالی زن ایران را ببینید|work=[[Hamshahri]]|archive-url=https://archive.today/20220107080936/https://www.hamshahrionline.ir/news/603498/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF|archive-date=January 7, 2022|language=fa|trans-title=See the first female Iranian serial killer}}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == *[[ ਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜੀਵਾਰ ਕਾਤਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1977]] ic261td4eezci35g5papq6nthwgdkw1 0 190830 841145 773470 2026-06-19T16:18:36Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Early life" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1356076415|Anokhelal Mishra]]" 841145 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = | image = Tabla Samrat Pandit Anokhelal Mishra, Banaras Gharana.jpg | image_size = | caption = ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ | birth_name = | alias = | birth_date = 1914 | origin = | death_date = 1958 | genre = | occupation = | instrument = [[ਤਬਲਾ]] | years_active = 1929–1958 | label = | current_members = | past_members = | website = | associated_acts = }} '''ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰ''' (1914–10 ਮਾਰਚ 1958) {{Em dash}} '''ਅਨੋਖੇ ਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ''' ਵਜੋਂ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ '''ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ-ਜੀ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ {{Em dash}} ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਤਬਲਾ]] ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜੋ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ]] ਦੇ [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨੇ]] ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ। == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਸ਼ੀ ([[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ]]) ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] (ਰਾਜ – [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ਭੈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਿਆ (ਭੈਰੋ ਨੂੰ ''ਭੈਰਵ'' ਜਾਂ ''ਭੈਰੋਂ'' ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)। ਭੈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ 5 ਜਾਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਸਹਾਇਜੀ ਦੇ [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਤਬਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ਭੈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਭੈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਭਗਤ-ਜੀ ਬਨਾਰਸ-ਬਾਜ (ਉਰਫ਼ ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਨਾ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਮ ਸਹਾਇ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਡੇਵਿਡ ਰੋਚ ਦੁਆਰਾ ''ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਬਨਾਰਸ ਬਾਜ-ਦੀ ਤਬਲਾ ਪਰੰਪਰਾ'' ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮੌਲਵੀ ਰਾਮ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਮਹਾਵੀਰ ਭੱਟ, ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਤੇ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਭੈਰਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸ ਦੀ ਦਾਦੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੂੰ ਗਰੀਬੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। == ਸੰਗੀਤਕ ਯਾਤਰਾ == ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ''ਗੁਰੂ ਜੀ'' (ਮਾਸਟਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਨਿਰੰਤਰ ''ਰਿਆਜ਼'' (ਅਭਿਆਸ) ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। === ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗਤਾਵਾਂ === ਉਸਨੂੰ (ਤਬਲੇ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਖਾਸ ਉਚਾਰਖੰਡ) ਜਿੰਵੇਂ-'<nowiki/>''ਨਾ ਧੀਨ ਧੀਨ ਨਾ'' ' (ਤੀਨ ਤਾਲ - 16 ਬੀਟਸ ਦਾ ਠੇਕਾ) ਅਤੇ <nowiki>''</nowiki>ਧੇ ਰੇ ਧੇ ਰੇ ਕਿਟ ਤਕ', ਦਾ ''ਜਾਦੂਗਰ'' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਚਾਰਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਵਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ '''ਨਾ ਧੀਨ ਧਿਨ ਨਾ'' ' ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਜਾਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। === ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ === ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਏਕਲ ਵਾਦਕ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਕ ਸੰਗਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸੀ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਏਕਲ ਕੰਸਰਟ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਡਾਂਸਰਾਂ]] ਨੂੰ ' [[Sangat (term)|ਸੰਗਤ]] ' (ਸੰਗਤ) ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਸਨ ਜਿੰਵੇਂ ਉਸਤਾਦ [[ਅਲਾਉਦੀਨ ਖ਼ਾਨ|ਅਲਾਉਦੀਨ ਖਾਨ]], ਉਸਤਾਦ ਵਿਲਾਇਤ ਖਾਨ, ਉਸਤਾਦ [[ਉਸਤਾਦ ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖ਼ਾਨ|ਅਲੀ ਅਕਬਰ ਖਾਨ]], ਆਦਿ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਨੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ']] ਤੇ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ' ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਮਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਸੀ, ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ (1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ), ਉਸਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਇਸ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। == ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ == ਉਸਨੂੰ ਤਬਲਾ ਵਾਦਨ ਦੇ ''ਸਮਰਾਟ'' (ਬਾਦਸ਼ਾਹ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਹ ਤਬਲਾ ਸਮਰਾਟ ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਤਬਲੇ ਦੀ ਬਨਾਰਸ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਚੰਦਰ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: : "ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੇਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣ ਦੀ ''[[ਸਾਧਨਾ]]'' (ਅਭਿਆਸ) ਜਾਣਦਾ ਸੀ।" ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ [[ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਸਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ]] ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ: : "ਮੈਂ ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇ ਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਤਾ ਉਲਟਾ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਜੇ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਗੂੰਜ ਦੀ ਅੱਧੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਚਮਭਿਤ ਹੋ ਜਾਣਗੇ!" ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਸਦਾਨੰਦ ਨਈਮਪੱਲੀ ਨੇ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ: : "ਇੱਕ ਸੰਗਤ ਵਾਦਕ ਵਜੋਂ ਉਸਦੇ ਹੁਨਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸਦੇ ਸੋਲੋ-ਵਾਦਨ ਵੀ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ''ਤਿਆਰੀ'' ਅਤੇ ਧੁਨੀ ਮਿਠਾਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸਨ।" === ਕੁਦਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਖਸੀਅਤ === ਉਹ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਸਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਸੰਜੀਦਾ ਅਤੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਹ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੀ. == ਚੇਲੇ == ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਾਲੀਮ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮਜੀ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਈਸ਼ਵਰਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਉਰਫ਼ ਲੱਲੂ), ਛੋਟੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਚੰਦਰ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਰਾਧਾਕਾਂਤਾ ਨੰਦੀ, ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਪੁੱਤਰ), ਬਿਤੁਤ ਬੈਨਰਜੀ, ਪਾਰਥ ਨਾਥ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਸੰਜੇ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਪੋਤਾ), ਐਲ.ਚੰਦਰਕ ਅਤੇ ਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਹਨ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ ਪੀ.ਟੀ. ਛੋਟੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਸ਼ੀ ([[ਵਾਰਾਣਸੀ|ਬਨਾਰਸ,ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ]] [[ਵਾਰਾਣਸੀ]] (ਰਾਜ-[[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ਭਾਈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ (ਭਾਈਰੋ ਨੂੰ ''ਭੈਰਵ'' ਜਾਂ ਭੈਰੋ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਛਤਰਛਾਇਆ ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਵਜਾਉਣਾ ਸਿੱਖਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Anokhelal Mishra |url=http://www.parrikar.org/vpl/profiles/anokhelal_profile.pdf |access-date=1 May 2009 |publisher=Rajan Parrikar Music Archive}}</ref> ਭਾਈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਹਚਾਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ 5 ਜਾਂ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਸਹਾਏਜੀ ਦੇ [[ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣਾ|ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ]] ਵਿੱਚ ਤਬਲਾ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਭਾਈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਭਗਤ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਭਗਤ ਜੀ ਬਨਾਰਸ-ਬਾਜ (ਬਨਾਰਸ ਘਰਾਣੇ) ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਰਾਮ ਸਹਾਏ ਦੇ ਚੇਲੇ ਸਨ। ਬਨਾਰਸ ਬਾਜ-ਡੇਵਿਡ ਰੋਚ ਦੁਆਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਤਬਲਾ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਨੇ ਭਾਈਰੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਬਲਾ ਸਿੱਖਿਆ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮੌਲਵੀ ਰਾਮ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਮਹਾਵੀਰ ਭੱਟ, ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ, ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਅਤੇ ਨਾਗੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚ ਭੈਰਵ ਪ੍ਰਸਾਦ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੇਲਾ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਉਹ 1956 ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ [[ਗੈਂਗਰੀਨ|ਮਾਂਸ ਦੇ ਗਲ ਜਾਣ ਦੇ ਰੋਗ]] ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ 10 ਮਾਰਚ 1958 ਨੂੰ 44 ਸਾਲ ਦੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। == ਪ੍ਰੇਰਨਾ == ਸੰਦੀਪ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਇਸਵਰਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਚੇਲੇ) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: : "ਪੰਡਿਤ ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਮਿਸ਼ਰਾ ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।" == ਡਿਸਕੋਗ੍ਰਾਫੀ == [https://web.archive.org/web/20140826115620/http://www.legendarylegacy.com/view_au_vi.php?enc_prod_id=74db120f0a8e5646ef5a30154e9f6deb "ਸਮਰਾਟ" ਦੁਰਲੱਭ ਰਤਨ, ਤਾਲ: ਤੀਨਤਾਲ, ਮਿਆਦ: 45.27 ਮਿੰਟ], ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘੋਸ਼ ਦੁਆਰਾ [[ਹਾਰਮੋਨੀਅਮ|ਹਰਮੋਨੀਅਮ]] ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ 26 ਦਸੰਬਰ 1957 ਦੀ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਜਾਨ ਥਿਰਕਵਾ, ਹਬੀਬੁਦੀਨ ਖਾਨ, ਮਸੀਤ ਖਾਨ, ਕਰਾਮਤੁੱਲਾ ਖਾਨ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਕਲਾਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਨੋਖੇਲਾਲ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਵੀਡੀਓ ਹੰਟਲੇ ਫਿਲਮ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ {{YouTube|xyfDhP29gWA}} ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * [[ਕਿਸ਼ਨ ਮਹਾਰਾਜ]] * [[ਸਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ|ਸਾਮਤਾ ਪ੍ਰਸਾਦ]] * [[ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ (ਸੰਗੀਤਕਾਰ)|ਜ਼ਾਕਿਰ ਹੁਸੈਨ]] * [[ਅੱਲਾ ਰੱਖਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1958]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1914]] hlnia86agg7z3ak9i8to4jlmdfy285y 0 191375 841153 778738 2026-06-19T17:27:46Z Meenukusam 51574 Created by translating the section "Recording and artwork" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1302622430|Rag Shankara, Rag Mala in Jogia]]" 841153 wikitext text/x-wiki ਜੋਗੀਆ ਰਾਗ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਟੂਡੀਓ ਐਲਬਮ ਹੈ, ਜੋ 1990 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਮੋਨਮਾਊਥ, [[ਵੇਲਜ਼]] ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਵਾਇਸਟੋਨ ਲੇਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਐਲਬਮ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਦੇ ''[[ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ]]'' ਦੀ ''[[ਸਾਰੰਗੀ]]'' ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੇ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ''ਰਾਗ'' [[ਜੋਗੀਆ (ਰਾਗ)|''ਜੋਗੀਆ'']] (ਜਾਂ ''ਜੋਗੀਆ'') ਦੇ ਅਧਾਰ ਉੱਤੇ ''ਰਾਗਮਾਲਾ'' (ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਟਰੈਕਾਂ ਉੱਤੇ, ਨਾਰਾਇਣ ''ਰਾਗ'' ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਗੈਰ-ਮੈਟ੍ਰਿਕ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਇੱਕ ਲੈਯਕਾਰੀ ਜੋਡ਼ਦਾ ਹੈ ਜਿਹ੍ਸਦੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਚਲਦੀ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਅਪਣੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। == ਮੂਲ == ''ਸ਼ੰਕਰਾ'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ''ਰਾਗ'' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਮਨਰਾਓ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ ਨੇ "ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਮੂਡ" ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।<ref>{{Cite book|deadurl=Vamanrao Deshpande}}</ref> ਲੁਈਜ਼ ਮਾਰਟੀਨੇਜ਼ ਜੋਸੇ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ''ਰਾਗ'' ਦਾ ਨਾਮ [[ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ|ਹਿੰਦੂ]] ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਰਣ ਵਾਲੇ ਅਵਤਾਰ [[ਸ਼ਿਵ]] ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book|location=Delhi}}</ref> ''ਸ਼ੰਕਰਾ'' ਦੇਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਸੁਰ ਗਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸੁਰ ਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ।<ref name="Bor144" /> ਇਹ ਰਾਗ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤੀ ''ਰਾਗ'' ਹੰ''ਹੰਸਧਵਾਨੀ'' ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਜੁਲਦਾ।<ref name="Bor144" /> ''ਜੋਗੀਆ'' ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਤਮ-ਨਿਰੀਖਣ ''ਰਾਗ'' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ''[[ਯੋਗੀ|ਯੋਗ]]'' ਅਭਿਆਸ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਭਗਤੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ੈਲੀ ''[[ਠੁਮਰੀ]]'' ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੀਟਰ ਮੈਨੂਅਲ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ''[[ਭੈਰਵ (ਰਾਗ)|ਭੈਰਵ]]'' ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ''''ਰਾਗ'''' ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜੋ (''ਭੈਰਵ'' ਸਕੇਲ ਟਾਈਪ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਰਾਗ ਸ਼੍ਰੇਣੀ) ਹੈ।<ref name="Manuel">{{Cite book|location=Delhi}}</ref> ਰਾਗ ''ਜੋਗੀਆ'' ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗਾਇਆ -ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਡਜ ਅਤੇ ਪੰਚਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="Bor92" /> ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ, ''ਸ਼ੰਕਰਾ'' ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉੱਪਰਲੇ ਟੈਟਰਾਕੋਰਡ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।<ref name="Manuel" /> ਜੋਪ ਬੋਰ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਹ ''ਰਾਗ'' ''[[ਆਸਾਵਰੀ]]'' ''ਰਾਗ'' ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।<ref name="Bor92" /> ਰਾਗ ''ਜੋਗੀਆ'' ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ''ਰਾਗਾਂ'' ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇੱਕ ''''ਰਾਗ'' ਮਾਲਾ'' (ਰਾਗਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ) ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਗਾਏ-ਵਜਾਏ ਜਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਵੀ ਰਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਗ ''ਜੋਗੀਆ'' ਤੋਂ ਦੂਜੇ ''ਰਾਗ'' ਤੇ ਜਾਨ ਵਾਲੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਰੇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ''ਰਾਗ ਮਾਲਾ'' ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="ragamala" /> == ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰੀ == {{Music ratings|rev1=[[Allmusic]]|rev1score={{Rating|3|5}}<ref name="AMG">{{cite web |first=Ken |last=Hunt |title= Ræg Shankara/Ræg Mala in Jogia|url={{AllMusic|class=album|id=r98534|pure_url=yes}} |publisher=[[Allmusic]] |access-date=20 March 2010}}</ref>|rev2=''[[New Straits Times]]''|rev2score=(favorable)<ref name="NST">{{cite news|last=Murthi|first=R. S.|title=Rhythm of the universe|publisher=[[New Straits Times]]|date=7 June 1992|url=https://news.google.com/newspapers?id=ILoTAAAAIBAJ&pg=4875,2944507|page=11}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਦਸੰਬਰ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>}}''ਜੋਗੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ, ਰਾਗ ਮਾਲਾ'' 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਮੋਨਮਾਊਥ, [[ਵੇਲਜ਼]] ਦੇ ਨੇਡ਼ੇ ਵਾਇਸਟੋਨ ਲੇਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਇੱਕ ਲੰਮੇਂ ਆਲਾਪ (ਗੈਰ-ਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ) ਅਤੇ ''ਜੋੜ'' (ਲਯਕਾਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) ਵਜਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="liner" /> ''[[ਤਬਲਾ]]'' ਵਾਦਕ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲੈਅ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਆਪਨ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="liner" /> ਐਲਬਮ ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸੀਏ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ। 1760 [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ''[[ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ]]'' ਵਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਤੋਤੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<ref name="cover">{{Cite web |title=Gujari Ragini |url=https://collections.vam.ac.uk/item/O17467/gujari-ragini-painting-unknown/ |access-date=30 January 2015 |publisher=[[Victoria and Albert Museum]]}}</ref> ਜੋਸਫ਼ ਸਟੀਗਰ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਆਪਣੀ ''ਸਾਰੰਗੀ'' ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਐਲਬਮ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਆਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਆਲੋਚਕ ਕੇਨ ਹੰਟ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ "ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ" ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ "ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼" ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ''ਨਿਊ ਸਟ੍ਰੇਟਸ ਟਾਈਮਜ਼'' ਦੇ ਆਰ. ਐਸ. ਮੂਰਤੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਐਲਬਮ ਨੇ ''ਸਾਰੰਗੀ'' ਦੀ "ਨਾਜ਼ੁਕ ਧੁਨ" ਅਤੇ "ਆਕਰਸ਼ਕ ਗੀਤ" ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਟਰੈਕ ਸੂਚੀ == # "ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ"-39:11 # "ਜੋਗੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਮਾਲਾ"-31:50 == ਕਰਮਚਾਰੀ == * ਰਾਮ ਨਾਰਾਇਣ-''[[ਸਾਰੰਗੀ]]'' * ਅਨਿੰਦੋ ਚੈਟਰਜੀ-''[[ਤਬਲਾ]]'' * ਉਮਾ ਮਹਿਤਾ-''[[ਤੰਬੂਰਾ]]'' * ਉਮਾ ਫਾਲਕੇ-''ਤੰਬੂਰਾ'' == Recording and artwork == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>  ''ਜੋਗੀਆ ਵਿੱਚ ਰਾਗ ਸ਼ੰਕਰਾ, ਰਾਗ ਮਾਲਾ'' 15 ਅਤੇ 16 ਨਵੰਬਰ 1989 ਨੂੰ ਮੋਨਮਾਊਥ, [[ਵੇਲਜ਼]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਇਸਟੋਨ ਲੇਅਜ਼ ਵਿੱਚ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਆਲਾਪ (ਗੈਰ-ਮੈਟ੍ਰਿਕਲ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ) ਅਤੇ ''[[ਜੋੜ (ਸੰਗੀਤ)|ਜੋਰ]]'' (ਪਲਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ) ਵਜਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref name="liner" /> ''[[ਤਬਲਾ]]'' ਵਾਦਕ ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲੈਅ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰਚਨਾ ਅਧਾਰਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ।<ref name="liner" /> ਐਲਬਮ ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਹੈ ਜੋ1760 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ [[ਬੰਗਾਲ]] ਦੀ ਸੂਬਾਈ ਮੁਗਲ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਸ਼ੀਦਾਬਾਦ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref name="cover">{{Cite web |title=Gujari Ragini |url=https://collections.vam.ac.uk/item/O17467/gujari-ragini-painting-unknown/ |access-date=30 January 2015 |publisher=[[Victoria and Albert Museum]]}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ''[[ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ]]'' ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤੋਤੇ ਨਾਲ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ , ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।<ref name="cover" /> ਜੋਸਫ਼ ਸਟੀਗਰ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਗਈ ਆਪਣੀ ''ਸਾਰੰਗੀ'' ਨਾਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸਵੀਰ ਐਲਬਮ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == co9ni9sq4emzuwip2sqrtp8bciatvhk 0 193509 841180 786252 2026-06-20T00:56:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841180 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = ਡਾ. | name = ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ | image = Dr._Mithu_Alur.jpg | image_size = 250px | caption = ਗੋਆ ਵਿਖੇ ਫਰਵਰੀ 2012 ਵਿਚ ਨਾਰਥ ਸਾਊਥਾਲ ਡਾਇਲਾਗ ਅਠਾਈਵੀਂ ਵਿਖੇ ਅਲੂਰ | birth_name = ਸ਼ੋਮਾ ਬੋਸ | birth_date = {{birth date and age|1943|03|27|df=y}} | birth_place = ਕਲਕੱਤਾ, ਭਾਰਤ | nationality = ਭਾਰਤੀ | occupation = ਸਿੱਖਿਅਕ, ਡਿਸਐਬਲਿਟੀ ਰਾਇਟਸ ਐਕਟਿਵਿਸਟ, ਖੋਜੀ, ਲੇਖਿਕਾ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਕ | years_active = 1972–ਵਰਤਮਾਨ | organization = [[ADAPT – Able Disable All People Together]] | known_for = Starting services for people with disability in India | spouse = [[ਸਾਥੀ ਅਲੂਰ]] | children = [[ਮਾਲਿਨੀ ਚਿੱਬ]], ਨਿਖਿਲ ਚਿੱਬ | website = {{URL| http://www.adaptssi.org/home.html}}| }} '''ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ''' (ਜਨਮ 27 ਮਾਰਚ 1943) ਦ ਸਪਾਸਟਿਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ-ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਏ. ਡੀ. ਏ. ਪੀ. ਟੀ.-ਏਬਲ ਡਿਸੇਬਲ ਆਲ ਪੀਪਲ ਟੂਗੈਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਿੱਖਿਅਕ, ਅਪੰਗਤਾ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ, ਖੋਜਕਰਤਾ, ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪੰਗਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖਕ ਹੈ। ਅਲੂਰ ਨਿਊਰੋ-ਮਾਸਕੁਲਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਬੰਧੀ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ, [[ਸਵੈਲੀਨਤਾ|ਔਟਿਜ਼ਮ]], [[ਡਾਊਨ ਸਿੰਡਰੋਮ]] ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਅਪਾਹਜਤਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਹੈ।<ref>[http://www.tatainternational.com/moresocialres.html Spastics Society, Bandra, Mumbai - Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204101204/http://www.tatainternational.com/moresocialres.html|date=4 December 2008}} [[ਟਾਟਾ ਗਰੁੱਪ|Tata]], http://www.tatainternational.com.</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਅਲੂਰ ਦਾ ਜਨਮ ਅਤੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ [[ਕੋਲਕਾਤਾ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਲੀ ਦੇ [[ਮਿਰਾਂਡਾ ਹਾਊਸ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ 1963 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਬੈਚਲਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1965 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਛਿੱਬ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮਾਲਿਨੀ ਚਿਬ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}} ਮਾਲਿਨੀ ਨੂੰ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖਦਿਆਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੰਨ 1968 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ (ਆਈ. ਓ. ਈ.) ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=November 2024}} == ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ == ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ [[ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ [[ਨਰਗਿਸ (ਅਦਾਕਾਰਾ)|ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ]] ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਦੱਤ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਐਸਐਸਆਈ) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਬਣ ਗਿਆ ਜੋ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1972 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ।<ref>[http://www.nrcissi.org/aboutus/history.html History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004214650/http://www.nrcissi.org/aboutus/history.html |date=4 ਅਕਤੂਬਰ 2011 }} http://www.nrcissi.org.</ref> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਲੂਰ ਨੇ 2 ਅਕਤੂਬਰ 1973 ਨੂੰ ਕੋਲਾਬਾ ਵਿਖੇ ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲ, "ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ" ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਇੱਕ ਛੱਤ ਹੇਠ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਬੱਚਿਆਂ-ਮਾਲਿਨੀ ਚਿਬ, ਫਰਹਾਨ ਕੰਟਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਇਮਤਿਆਜ਼ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ। ਨਰਗਿਸ ਦੱਤ ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਭਰ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਰਹੀ। ਸੰਨ 1981 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ [[ਸੁਨੀਲ ਦੱਤ]] ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਸਿਖਲਾਈ, ਸੇਰੇਬ੍ਰਲ ਪਾਲਸੀ, [[ਸਵੈਲੀਨਤਾ|ਔਟਿਜ਼ਮ]], ਬੌਧਿਕ ਅਪਾਹਜਤਾਵਾਂ, ਮਲਟੀਪਲ ਅਪਾਹਜਤਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਅਪਾਹਜਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਕਾਲਤ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇਵਰਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਨ 1999 ਵਿੱਚ, ਅਲੂਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਨਕਲੂਜ਼ਨ (ਐਨਆਰਸੀਆਈ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Examples in Leadership - Social Entrepreneurs |url=http://www.internationalforum.com/Text%20Pages/metaphores_for_leadership.htm |website=internationalforum.com}}</ref> ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਏ. ਡੀ. ਏ. ਪੀ. ਟੀ.-ਏਬਲ ਡਿਸੇਬਲ ਆਲ ਪੀਪਲ ਟੂਗੈਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=ADAPT SSI |url=http://www.adaptssi.org/ |access-date=2023-01-29 |website=www.adaptssi.org}}</ref> ਦ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਕਈ ਰਾਜ ਪੱਧਰੀ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। == ਅਕਾਦਮਿਕ ਕਰੀਅਰ == ੁਅਲੂਰ ਦਾ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ 1998 ਦਾ ਪੀਐਚਡੀ ਥੀਸਿਸ "ਇਨਵਿਜ਼ਿਬਲ ਚਿਲਡਰਨ-ਏ ਸਟੱਡੀ ਆਫ਼ ਪਾਲਿਸੀ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ", 2003 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੀ-ਸਕੂਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਨੀਤੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ (ਆਈ. ਸੀ. ਡੀ. ਐੱਸ.) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਿ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ, ਜਾਂ ਲਗਭਗ 7 ਕਰੋਡ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਨੇ ਅਪਾਹਜ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਪਾਹਜ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਬਿਹਤਰ ਦੇਖਭਾਲ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮੁਢਲੇ ਅੰਕਡ਼ੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। == ਮੀਡੀਆ == ਅਲੂਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਫੀਚਰ ਲੇਖ, ਰਾਏ ਦੇ ਟੁਕਡ਼ੇ, ਕਾਲਮ ਅਤੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਖੋਜ ਪੱਤਰ, ਕਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ, ਪੋਰਟਲ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ, ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਸਟੇਟਸਮੈਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਉਹ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਊਜ਼ ਚੈਨਲਾਂ, ਖਾਸ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਐਨਡੀਟੀਵੀ, ਉੱਤੇ ਅਪਾਹਜ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=ADAPTMumbai |date=6 September 2012 |title=NDTV - Celebrating Achievement on First World Cerebral Palsy Day |url=https://www.youtube.com/watch?v=QS-cqRcRUYo |access-date=28 January 2023 |website=YouTube}}</ref><ref>{{Cite web |last=ADAPTMumbai |date=23 February 2012 |title=Pt. 1 - Do the disabled continue to be discriminated against (From CNN -IBN) |url=https://www.youtube.com/watch?v=BXEW_pa9kjc |access-date=28 January 2023 |website=YouTube}}</ref> === ਕਿਤਾਬਾਂ === * ''ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੋਡ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ-ਅਲੱਗ-ਥਲੱਗ ਹੋਣ ਤੋਂ ਏਕੀਕਰਣ ਤੱਕ'', ਸੀਮਸ ਹੈਗਾਰਟੀ ਨਾਲ, ਸੇਜ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2002 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ।<ref>{{Cite web |date=19 January 2023 |title=Author - Mithu Alur |url=http://www.sagepub.com/authorDetails.nav?contribId=523156 |website=SAGE}}</ref> * ਇਨਵਿਜ਼ਿਬਲ ਚਿਲਡਰਨਃ ਪਾਲਿਸੀ ਐਕਸਕਲੂਜ਼ਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ, ਵਿਵਾ ਬੁੱਕਸ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਲਿਮਟਿਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2003. * ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ-ਉੱਤਰੀ ਦੱਖਣੀ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ I (ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਟੋਨੀ ਬੂਥ ਨਾਲ) * ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ-ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਹਕੀਕਤ ਤੱਕ, ਡਾ. ਮਾਈਕਲ ਬਾਕ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਦੱਖਣੀ ਸੰਵਾਦ II. <ref>{{Cite web |title=Inclusive Education - From Rhetoric to Reality |url=http://www.biblio.com/9788130901572 |access-date=28 January 2023 |website=biblio.com}}</ref> * ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਯਾਤਰਾ, ਮਾਈਕਲ ਬੈਕ ਦੇ ਨਾਲ, ਰੂਟਲੇਜ, ਨਿਊਯਾਰਕ, ਯੂਐਸਏ, 2009 ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ। * ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆਃ ਸਰਹੱਦਾਂ ਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਵਿਚਾਰ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨਾ, ਵਿਆਨ ਟਿੰਮੰਸ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਸੰਪਾਦਿਤ, ਸੇਜ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ, 2009. == ਮੌਜੂਦਾ ਕੰਮ == ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, ਅਲੂਰ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ (ਈ. ਐੱਫ. ਏ.) ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ [[ਯੂਨੀਸੈਫ਼|ਯੂਨੀਸੈਫ]] ਨਾਲ ਇੱਕ ਲੰਬਕਾਰੀ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਡ਼ਕੀਆਂ, ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 'ਸਾਰੇ' ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ 'ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਫਾਰ ਆਲ' ਮਾਡਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰੀਬ ਥਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਧਾਰਾਵੀ ਝੁੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ 30,000 ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ, 6,000 ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ' ਸਾਰੇ 'ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਡ਼੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਅੱਜ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਊਂਸਪਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੌਦਾਂ ਨਰਸਰੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਲਈ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web |title=Teacher Education page |url=http://www.teindia.nic.in/efa/Bio_Speakers_Lacture_Wise_asOn-25may2012.pdf |website=[[Department of Social Education and Literacy]], [[Ministry of Human Resource Development]], [[Government of India]] |access-date=2025-01-26 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303233338/http://www.teindia.nic.in/efa/Bio_Speakers_Lacture_Wise_asOn-25may2012.pdf |url-status=dead }}</ref> ਅਲੂਰ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਾਥੀ ਅਲੂਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਕਲਪ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਏਡੀਏਪੀਟੀ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਕਾਰਜ ਅਧਾਰਤ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹੈ ਅਤੇ ਬੀਐਮਜ਼ੈਡ (ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲਾ) ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸੀ ਬੀ ਐਮ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਚੀਅਨ ਬਲਾਇੰਡ ਮਿਸ਼ਨ) ਦੁਆਰਾ ਸਹਿ-ਫੰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ "ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਜਾਂ ਬਲੂਪ੍ਰਿੰਟ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ-ਖ਼ਾਸਕਰ ਅਪਾਹਜਾਂ ਲਈ-ਅਤੇ ਇੱਕ ਡੇਟਾਬੇਸ ਬਣਾਉਣਾ ਜੋ (ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ)।<ref>{{Cite web |title=SoBo's dark secret |url=http://www.mid-day.com/news/2012/feb/190212-SoBos-dark-secret.htm |website=mid-day.com}}</ref> ਅਲੂਰ ਨੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਪਿੰਡ ਮਾਡਲ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਕੂਲਾਂ, ਹਸਪਤਾਲਾਂ, ਮੈਡੀਕਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਰਾਹੀਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=19 March 2002 |title=ADAPT, MUMBAI- ABOUT |url=http://liveearth.org/pt-br/liveearthblog/adapt-mumbai-about |archive-url=https://web.archive.org/web/20100621135634/http://liveearth.org/pt-br/liveearthblog/adapt-mumbai-about |archive-date=21 June 2010 |access-date=28 January 2023 |website=Live Earth}}</ref> == ਇਨਾਮ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1989: [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪੁਰਸਕਾਰ<ref>{{Cite web |title=Padma Awards Directory (1954-2017) |url=http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209002842/http://mha.gov.in/sites/upload_files/mha/files/Year_Wise_main_25042017.pdf |archive-date=9 February 2018 |access-date=28 January 2023 |website=Ministry of Home Affairs}}</ref> * 2003: ਮਾਰਥਾ ਫੋਰੈਸਟ ਰੋਜ਼ ਕੁਆਰਟਜ਼ ਵਾਰੀਅਰ ਅਵਾਰਡ * 2006: ਪਾਲ ਹੈਰਿਸ ਫੈਲੋ ਅਵਾਰਡ ਰੋਟਰੀ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ, ਯੂਐਸਏ. * 2009: EMPI-ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਇੰਡੀਅਨ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ।<ref>{{Cite web |title=Indian Innovation Awards |url=http://innovation.empi.in/index.php?mact=Album,m5,default,1&m5albumid=4&m5returnid=86&page=86 |website=empi.in |access-date=2025-01-26 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016091937/http://innovation.empi.in/index.php?mact=Album,m5,default,1&m5albumid=4&m5returnid=86&page=86 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=empibschool |date=31 October 2011 |title=EMPI IE 2009 Panel Discussion Innovation Journeys |url=https://www.youtube.com/watch?v=__ixN_FOdBI |access-date=28 January 2023 |website=YouTube}}</ref> * 2009: ਮੁੰਬਈ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਿਲਾ ਨਾਗਰਿਕ ਲਈ ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੰਡੀਅਨ ਮਰਚੈਂਟ ਚੈਂਬਰ * 2010: ਸਾਲ ਦੀ ਔਰਤ-ਸੀਐਨਐਨ ਆਈਬੀਐਨ ਸੁਪਰ ਆਈਡਲ ਅਵਾਰਡ. == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.adaptssi.org/home.html ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਸੋਰਸ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇਨਕਲੂਜ਼ਨ-ਦ ਸਪਾਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ, ਅਧਿਕਾਰਤ ਵੈੱਬਸਾਈਟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331041623/http://www.adaptssi.org/home.html |date=2022-03-31 }} * [http://www.karmayog.com/ngos/spasticsociety.htm ਸਪੈਸਟਿਕਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] * [http://doctor.ndtv.com/expert/ndtv/expertid/152/Mithu_Alur.html ਐੱਨ. ਡੀ. ਟੀ. ਵੀ. 'ਤੇ ਮਿੱਠੂ ਅਲੂਰ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੇ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1943]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] ap35ss28fyo1v2xs5k69vupv59oxgx7 0 194558 841159 791466 2026-06-19T20:16:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841159 wikitext text/x-wiki '''[[ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਫੁੱਟਬਾਲ]]''' [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Sharma |first=Nandini |date=23 April 2019 |title=Sports Galore: Uncovering India's Top 20 Most Popular Sports |url=https://www.kreedon.com/top-20-most-popular-sports-in-india/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230531171530/https://www.kreedon.com/top-20-most-popular-sports-in-india/ |archive-date=31 May 2023 |access-date=26 July 2023 |website=Kreedon}}</ref> 2017 ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਹਿਲਾ [[ਫੀਫਾ]] ਈਵੈਂਟ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 1,347,133 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡ-ਤੋੜ ਹਾਜ਼ਰੀ ਸੀ। 1985 ਤੋਂ [[ਚੀਨ]] ਦੇ 1,230,976 ਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ 2022 ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-17 ਮਹਿਲਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਵੀ ਕੀਤੀ। 2019 ਫੀਫਾ ਅੰਡਰ-20 ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਲਈ ਬੋਲੀ ਲਗਾਈ।<ref>{{Cite web |date=16 March 2018 |title=FIFA Council decides on key steps for the future of international competitions |url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2018/m=3/news=fifa-council-decides-on-key-steps-for-the-future-of-international-competitions.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317032934/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2018/m=3/news=fifa-council-decides-on-key-steps-for-the-future-of-international-competitions.html |archive-date=17 March 2018 |website=FIFA.com |publisher=Fédération Internationale de Football Association}}</ref> [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ|ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਟੀਮ ਨੇ]] 1950 ਦੇ ਫੀਫਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਕੁਆਲੀਫਾਈ ਕੀਤਾ ਪਰ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == === ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ === * ਗੋਲ (2007) - ਫ਼ਿਲਮ * ''ਮੈਦਾਨ'' (2023), [[ਅਜੇ ਦੇਵਗਨ|ਅਜੈ ਦੇਵਗਨ]] ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਜੋ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯੁੱਗ ਬਾਰੇ ਹੈ। * ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 'ਫੁੱਟਬਾਲ ਖੇਡ' 'ਤੇ ਬਣੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ * ਭਾਰਤੀ ਖੇਡ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ == * {{Cite journal|date=6 August 2006|title=Regionalism and club domination: Growth of rival centres of footballing excellence|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14660970500106410?journalCode=fsas20|journal=Soccer & Society|publisher=Taylor & Francis|volume=6:2–3|issue=2–3|pages=227–256|doi=10.1080/14660970500106410|archive-url=https://web.archive.org/web/20230301202832/https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/14660970500106410?journalCode=fsas20|archive-date=1 March 2023|access-date=1 March 2023}} * {{Cite web |date=2017 |title=Chronology of Important Sports Events — West Bengal |url=https://wbsportsandyouth.gov.in/chronology |archive-url=https://web.archive.org/web/20221013092944/https://wbsportsandyouth.gov.in/chronology |archive-date=13 October 2022 |access-date=25 January 2023 |website=wbsportsandyouth.gov.in |publisher=Government of West Bengal – Department of youth services and sports |location=Kolkata}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/3937015.stm "ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਨੂੰ ਕੀ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ?"] - ਬੀਬੀਸੀ ਸਪੋਰਟ * [https://web.archive.org/web/20030829121209/http://www.indien-netzwerk.de/navigation/frauen/artikel/achaudhuri-womenfootball.htm "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਖੇਡ: ਮਹਿਲਾ ਫੁੱਟਬਾਲ ਦੇ ਪਹਿਲੂ"] * [https://web.archive.org/web/20181215222028/http://broadband.indiatimes.com/articleshowft/1167377.cms "ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਫੁੱਟਬਾਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ" (ਵੀਡੀਓ)] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਬਾਲ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਣ-ਸਮੀਖਿਆ ਅਨੁਵਾਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸਫ਼ੇ]] c1lj6vttoocl0qu85epn63w53l8gg64 0 195757 841140 798533 2026-06-19T14:51:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841140 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Blue grapes in vineyard.jpg|thumb|ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨੀਲੇ ਅੰਗੂਰ]] '''ਬੰਗਲੌਰ ਨੀਲਾ ਅੰਗੂਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Bangalore blue grape'''), ਜਿਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ '''ਬੰਗਲੌਰ ਨੀਲਾ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤ]] ਵਿੱਚ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੌਰ ਦੇ]] ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੂੰਬੜੀ ਅੰਗੂਰ (''ਵਿਟਿਸ ਲੈਬਰਸਕਾ'') ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਹੈ। ਇਹ [[ਕਰਨਾਟਕ]] ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ (ਬਾਕੀ ਦੋ ਥੌਮਸਨ ਸੀਡਲੈੱਸ ਅਤੇ ਅਨਬ-ਏ-ਸ਼ਾਹੀ ਦਿਲਕੁਸ਼ ਹਨ)।<ref>{{Cite web |title=Vineyards in Karnataka |url=http://www.karnataka.com/vineyards/ |access-date=25 January 2016 |publisher=karnataka.com |archive-date=30 ਜਨਵਰੀ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160130004351/http://www.karnataka.com/vineyards/ |url-status=dead }}</ref> ਇਸਨੂੰ 2013 ਵਿੱਚ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਤੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਟੈਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। == ਇਤਿਹਾਸ == ਇਹ ਕਿਸਮ ਪਿਛਲੇ 150 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬੰਗਲੌਰ ਅਰਬਨ, ਚਿੱਕਬੱਲਾਪੁਰ ਅਤੇ [[ਕੋਲਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਕੋਲਾਰ]] ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref name="brand">{{Cite web |last=Subramanya |first=K V |title=Building brand value for Bangalore Blue grapes |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/building-brand-value-for-bangalore-blue-grapes/article2202606.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu}}</ref> ਇਸਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 5,000 ਹੈਕਟੇਅਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੰਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ;<ref>{{Cite web |title=Grape farmers get the blues |url=http://www.thehindu.com/news/cities/bangalore/grape-farmers-get-the-blues/article2697462.ece |access-date=25 January 2016 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ਅਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 450,000 ਟਨ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref name="toi" /> == ਦਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ == ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ, ਅਮਰੀਕੀ ਕੌਨਕੌਰਡ ਕਿਸਮ ਨਾਲ ਨੇੜਿਓਂ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਾਈਲੋਕਸੇਰਾ ਬੱਗਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਵਿੱਚ "ਲੂੰਬੜੀ ਵਰਗਾ ਸੁਆਦ" ਅਤੇ ਨਰਮ ਚਮੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |last=Aravamudan |first=Sriram |title=Grapefully yours |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/columns/you/Grapefully-yours/articleshow/28480573.cms |access-date=25 January 2016 |website=[[Bangalore Mirror]]}}</ref> ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਆਦਰਸ਼ ਸਥਿਤੀਆਂ ਹਨ: ਲਾਲ ਰੇਤਲੀ ਦੋਮਟ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ, ਦਿਨ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 35°C ਤੋਂ 37°C ਅਤੇ ਰਾਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 12°C ਤੋਂ 15°C। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬੰਗਲੌਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਗੂਰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੱਚੇ ਖਪਤ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਮ ਅਤੇ ਜੈਲੀ, ਜੂਸ ਅਤੇ ਜੂਸ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ; ਅਤੇ ਫੋਰਟੀਫਾਈਡ ਵਾਈਨ ਵਿੱਚ।<ref name="brand" /> == ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ == ਬਾਗਬਾਨੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਨੂੰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਵਸਤੂਆਂ ਐਕਟ, 1999 ਦੇ ਤਹਿਤ, ਪੇਟੈਂਟ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਮਾਰਕ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲਰ-ਜਨਰਲ, [[ਚੇਨਈ]] ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਬ੍ਰਾਂਡ ਮੁੱਲ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।<ref name="brand" /><ref name="know">{{Cite web |last=Prabhu |first=Nagesh |title=Know your onions about Bangalore Blue and Rose |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/know-your-onions-about-bangalore-blue-and-rose/article2806867.ece |access-date=25 January 2016 |website=The Hindu}}</ref> ਇਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਬਾਅਦ 2013 ਵਿੱਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਚਿੱਕਾਬੱਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬੰਗਲੌਰ ਬਲੂ ਗ੍ਰੇਪਸ ਗ੍ਰੋਅਰਜ਼ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਲਈ ਪੇਟੈਂਟ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।<ref name="know" /> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫਲ]] jukopckl6oooh54gu07pmw6xpudrx2m 0 196133 841141 840938 2026-06-19T15:31:29Z Satdeep Gill 1613 841141 wikitext text/x-wiki '''ਰਜਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ''' (ਜਨਮ 3 ਸਤੰਬਰ 1874, ਨਰਸਿੰਘਗਡ਼੍ਹ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]-ਦੇਹਾਂਤ 8 ਜਨਵਰੀ 1959, ਦੇਵਾਸ, ਮੱਖ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) ਇੱਕ [[ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਭਾਰਤੀ ਕਲਾਸੀਕਲ]] ਗਾਇਕ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ।<ref name="parrikar">[http://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf Profile of Rajab Ali Khan on parrikar.org website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031082816/https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|date=31 October 2020}} Retrieved 31 December 2018</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੈਰੀਅਰ == ਰਜਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮੰਗਲੂ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬੀਨਕਾਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="parrikar">[http://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf Profile of Rajab Ali Khan on parrikar.org website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031082816/https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|date=31 October 2020}} Retrieved 31 December 2018</ref> ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਾਸ ਅਤੇ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ। ਸੰਨ 1909 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ''ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ ਭੂਸ਼ਣ'' ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੰਨ 1954 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ [[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ|ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ]] ਮਿਲਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=SNA: List of Akademi Awardees |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204253/http://sangeetnatak.gov.in/sna/awardeeslist.htm |archive-date=2015-05-30 |access-date=31 December 2018 |publisher=[[Sangeet Natak Akademi]] Official website}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਵੱਡਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 1957 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ [[ਮੁੰਬਈ|(ਮੁੰਬਈ]]) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2018}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;</sup> ਰਜਾਬ ਅਲੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਸਟਰ ਖਿਆਲੀਆ ਵਜੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ [[ਰੁਦਰ ਵੀਨਾ]], [[ਸਿਤਾਰ]], ਜਲਤਰੰਗ ਅਤੇ [[ਤਬਲਾ|ਤਬਲੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਦਕ ਵੀ ਸਨ।<ref name="parrikar">[http://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf Profile of Rajab Ali Khan on parrikar.org website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031082816/https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|date=31 October 2020}} Retrieved 31 December 2018</ref> ਇੱਕ ਖਿਆਲੀਏ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਜਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਆਪਣੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਤਾਨਾਂ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।  {{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|date=October 2018}} ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਤੀਜਾ ਅਮਾਨ ਖਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਿਵਰੁਤੀਬੁਵਾ ਸਰਨਾਇਕ, ਗਣਪਤਰਾਵ ਦੇਵਾਸਕਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਰਾਓ ਮਜੂਮਦਾਰ, ਰਾਜਾਭਾਓ ਦਿਓ, ਯਾਸੀਨ ਖਾਨ (ਸਾਰੰਗੀ ਵਾਦਕ) ਅਤੇ [[ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਨਾ|ਮੇਵਾਤੀ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਜਯੋਤੀਰਾਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name="SwarGanga" /> [[ਇੰਦੋਰ ਘਰਾਣਾ|ਇੰਦੌਰ ਘਰਾਣੇ]] ਦੇ ਅਮੀਰ ਖਾਨ ਅਤੇ [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਚੌਰਸੀਆ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸਲਾਮਤ ਅਲੀ ਖਾਨ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸਨ। "ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜੀਵੰਤ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਨ ਦਾ ਮਾਹਰ ਸੀ"। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਰਜਾਬ ਅਲੀ ਖਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮੰਗਲੂ ਖਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮੁਹੰਮਦ ਖਾਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੰਗੀਤ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬੰਦੇ ਅਲੀ ਖਾਨ ਬੀਨਕਰ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="parrikar">[http://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf Profile of Rajab Ali Khan on parrikar.org website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031082816/https://www.parrikar.org/vpl/profiles/rajabali_profile.pdf|date=31 October 2020}} Retrieved 31 December 2018</ref> ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਜੈਪੁਰ ਘਰਾਣੇ ਅਤੇ ਕਿਰਾਨਾ ਘਰਾਣੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਸੀ। ਉਹ ਦੇਵਾਸ ਅਤੇ [[ਕੋਲਹਾਪੁਰ]] ਦੇ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਦਾ ਦਰਬਾਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਵੀ ਸਨ । <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''1909 ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੁਆਰਾ ਸੰਗੀਤ ਰਤਨ ਭੂਸ਼ਣ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ''</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ 1954 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।[1]''</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਖਰੀ ਵੱਡਾ ਸੰਗੀਤ ਸਮਾਰੋਹ 1957 ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਮੁੰਬਈ''</sup> <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">''ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ][<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2018)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *   [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1959]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1874]] qjvm2ubs8sh1i1rmvmhay44yjid1qyu 0 196565 841171 813991 2026-06-19T22:38:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841171 wikitext text/x-wiki '''ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Mahima Choudhary;''' ਜਨਮ 6 ਦਸੰਬਰ 1999) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਮੈਦਾਨੀ ਹਾਕੀ|ਫੀਲਡ ਹਾਕੀ]] ਖਿਡਾਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਉਹ [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਲਸੀ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟਾਂ ਵਿੱਚ [[ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ|ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ]] ਲਈ ਖੇਡਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਡਿਫੈਂਡਰ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=13 August 2020 |title=From bunking lecture to waiting for years, Mahima Choudhary's journey not a cakewalk for junior team call-up |url=https://aninews.in/news/sports/hockey/from-bunking-lecture-to-waiting-for-years-mahima-choudharys-journey-not-a-cakewalk-for-junior-team-call-up20200813171615/ |access-date=7 September 2023 |website=www.aninews.in |agency=ANI |archive-date=5 ਨਵੰਬਰ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201105060443/https://www.aninews.in/news/sports/hockey/from-bunking-lecture-to-waiting-for-years-mahima-choudharys-journey-not-a-cakewalk-for-junior-team-call-up20200813171615/ |url-status=dead }}</ref> == ਅਰੰਭ ਦਾ ਜੀਵਨ == ਮਹਿਮਾ ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਜੂਨੀਅਰ ਇੰਡੀਆ ਕੈਂਪ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ [[ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ|ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ]] ਸਬ-ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਾਰ ਸਾਲ ਖੇਡੀ।<ref>{{Cite web |title=How small town girl Mahima Choudhary made her career in Hockey |url=https://english.webdunia.com/sports-news/how-small-town-girl-mahima-choudhary-made-her-career-in-hockey-120081400014_1.html |access-date=17 September 2023 |website=Webdunia |language=en}}</ref> [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪੇਂਡੂ ਪਿੰਡ ਕਲਸੀ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਸਦੀ ਹਾਕੀ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ]] [[ਸੋਨੀਪਤ]] ਚਲਾ ਗਿਆ। == ਹਾਕੀ ਕਰੀਅਰ == 2015 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]] ਵਿਖੇ 5ਵੀਂ ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ ਜੂਨੀਅਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ|ਹਰਿਆਣਾ ਦੀ]] ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕੀਤੀ। ਦਸੰਬਰ 2021 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਮਹਿਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ 2022 ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ [[ਬੇਂਗਾਲ਼ੁਰੂ|ਬੰਗਲੁਰੂ]] ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕੈਂਪ ਲਈ 60 ਸੰਭਾਵੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=Nalwala |first=Ali Asgar |date=28 December 2021 |title=In search for fresh talent, 60 players attend Indian women's hockey national camp in Bengaluru |url=https://olympics.com/en/news/indian-women-hockey-team-national-camp-asia-cup-2022 |access-date=17 September 2021 |website=www.olympics.com}}</ref> ਉਸਨੂੰ ਮਈ 2022 ਵਿੱਚ 4 ਤੋਂ 5 ਜੂਨ ਤੱਕ [[ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ|ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਦੇ]] ਲੁਸਾਨੇ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਪਹਿਲੇ FIH ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ 5s ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਲਈ ਨੌਂ ਮੈਂਬਰੀ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ ਟੀਮ ਲਈ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਵਜੋਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |last=PTI |date=20 May 2022 |title=Rajani Etimarpu to lead India in inaugural FIH Women's Hockey 5s |url=https://sportstar.thehindu.com/hockey/indian-womens-team-hockey-5s-rajani-etimarpu-mahima-choudhary/article38495644.ece |access-date=17 September 2023 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=PTI |date=20 May 2022 |title=Rajani Etimarpu to lead India in inaugural FIH Women's Hockey 5s |url=https://sportstar.thehindu.com/hockey/indian-womens-team-hockey-5s-rajani-etimarpu-mahima-choudhary/article38495644.ece |access-date=7 September 2023 |website=sportstar.thehindu.com |language=en}}</ref> ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ 5s ਏਸ਼ੀਆ ਕੱਪ ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਗੋਲ ਕਰਕੇ [[ਥਾਈਲੈਂਡ|ਥਾਈਲੈਂਡ ਨੂੰ]] 7-2 ਨਾਲ ਹਰਾਇਆ। ਇਹ 2024 ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿਲਾ ਹਾਕੀ 5s ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਕੁਆਲੀਫਾਈਂਗ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Hockey 5s Asia Cup: India win maiden edition; qualify for World Cup 2024 |url=https://www.rediff.com/sports/report/india-down-malaysia-to-enter-final-qualify-for-2024-wc/20230828.htm |access-date=7 September 2023 |website=Rediff |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=International Hockey Federation |url=https://tms.fih.ch/people/16313 |access-date=7 September 2023 |website=tms.fih.ch}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [[ਭਾਰਤੀ ਹਾਕੀ|ਹਾਕੀ ਇੰਡੀਆ]] ਵਿਖੇ [https://www.hockeyindia.org/players/mahima-choudhary-profile-1626 ਮਹਿਮਾ ਚੌਧਰੀ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250221190220/https://www.hockeyindia.org/players/mahima-choudhary-profile-1626 |date=2025-02-21 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1999]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਾਕੀ ਖਿਡਾਰੀ]] own14gb3celbv9oyg4bh9rhxd6y8nw2 6 197753 841187 812868 2026-06-20T01:41:29Z CommonsDelinker 156 Replacing Uefa_2013.png with [[File:UEFA_logo.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: png > svg). 841187 wikitext text/x-wiki {{NowCommons|UEFA logo.svg}} 9pap8t547vx802cc22js8wbbveq2gwz 6 197754 841188 812869 2026-06-20T01:41:35Z CommonsDelinker 156 Replacing Uefa_2013.png with [[File:UEFA_logo.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: png > svg). 841188 wikitext text/x-wiki {{NowCommons|UEFA logo.svg}} 9pap8t547vx802cc22js8wbbveq2gwz 0 202164 841192 826334 2026-06-20T02:28:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 841192 wikitext text/x-wiki '''ਮੈਤਰੀ''' ([[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬੋਲੀ|ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]] ਵਿੱਚ: '''Maitri;''' [[ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ|ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ]] ਅਰਥ: 'ਦੋਸਤੀ') ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤੇਜ਼-ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ([[ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|QRSAM]]) ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ~100% ਮਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ]] ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ (25-30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ) ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/foreign-trade/france-hopeful-of-6-billion-maitri-missile-project/articleshow/45667100.cms|title=France hopeful of $6-billion Maitri missile project|date=28 December 2014|work=The Economic Times|access-date=2021-12-15}}</ref> ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਲਈ ਕ੍ਰਮਵਾਰ [[ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|QRSAM]] ਅਤੇ VL-SRSAM ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਥਾਂ ਲੈ ਲਈ ਗਈ। ਮੈਤਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਮੀ ਲੋ-ਲੈਵਲ ਕਵਿੱਕ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ (LLQRM) ਦੀ ਸਮਾਨ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਾਲ ਉਲਝਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਹ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪੁਆਇੰਟ ਡਿਫੈਂਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਮੀਕਾ ਅਤੇ DRDO [[ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ]] ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ। ਮੈਤਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|DRDO]] ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮ 'ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰੇਗੀ, MBDA ਤੋਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ ਤਕਨੀਕੀ ਪਾੜੇ ਨੂੰ ਭਰੇਗੀ। == ਵਿਕਾਸ == 15 ਜੁਲਾਈ 2009 ਨੂੰ, [[ਦ ਟੈਲੀਗਰਾਫ|ਦ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ]] ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, 4 ਜੂਨ, 2010 ਨੂੰ ''[[ਦਾ ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ|ਇੰਡੀਅਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਨੇ]]'' ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, "ਰੂਸ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਰਟ ਰੇਂਜ ਸਰਫੇਸ ਟੂ ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ (SRSAM) ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੇਂਜ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਹਿ-ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।" 2007-2010 ਤੱਕ, MBDA ਅਤੇ [[ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਸਥਾ|DRDO ਨੇ]] ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਫਰਾਂਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਜੋੜੇਗਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/foreign-trade/france-hopeful-of-6-billion-maitri-missile-project/articleshow/45667100.cms|title=France hopeful of $6-billion Maitri missile project|date=28 December 2014|work=The Economic Times|access-date=2021-12-15}}</ref> ਮੈਤਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੰਗਠਨ ( DRDO ) ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਭਾਰਤ ਡਾਇਨਾਮਿਕਸ ਲਿਮਟਿਡ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਰੱਖਿਆ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ (DRDL), DRDO ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ। 500 ਮਿਲੀਅਨ [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਡਾਲਰ|ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ]] ਦੇ ਬਜਟ ਵਾਲੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ 'ਤੇ ਮਈ 2007 ਵਿੱਚ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। 14 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਫ੍ਰਾਂਸਵਾ ਓਲਾਂਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮਨਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ 6 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |url=https://sanskritdictionary.com/?q=maitr%C4%AB |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2025-12-07 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811194631/https://sanskritdictionary.com/?q=maitr%C4%AB |url-status=dead }}</ref> 30 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ, ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੁਆਇੰਟ ਏਅਰ ਡਿਫੈਂਸ ਸਿਸਟਮ ਲਈ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ [[ਆਕਾਸ਼ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|ਆਕਾਸ਼]] ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਭਾਰਤੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁਕਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਡੀਆਰਡੀਓ, ਐਮਬੀਡੀਏ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, 9 ਛੋਟੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਵਾ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (ਐਸ.ਆਰ.ਐਸ.ਏ.ਐਮ.) ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚ 40 ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ।<ref>https://sanskritdictionary.com/?q=maitr%C4%AB{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਟੈਸਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। 2020 ਤੱਕ, ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ DRDO ਨੇ ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ Astra Mk1 ਏਅਰ-ਟੂ-ਏਅਰ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਲਈ [[ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਸਤਰ (ਮਿਜ਼ਾਈਲ)|QRSAM]] ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ VL-SRSAM ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਇੱਕ ਵਿਕਲਪਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।<ref>https://sanskritdictionary.com/?q=maitr%C4%AB{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਰਾਡਾਰ == ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਰਾਡਾਰ ਵਿਕਾਸ ਸਥਾਪਨਾ (LRDE), ਬੰਗਲੌਰ, ਮੈਤਰੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਲਈ ਦੋ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਰਾਡਾਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸੈਂਟਰਲ ਐਕਵਿਜ਼ੀਸ਼ਨ ਰਾਡਾਰ (3D-CAR) ਦੇ ਨਵੇਂ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ 200 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 150 ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨੇਵਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਰੇਵਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸੰਸਕਰਣ ਨੂੰ ਰੋਹਿਣੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। == ਕਿਸਮਾਂ == ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ: * ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਇੱਕ ਜਹਾਜ਼-ਅਧਾਰਤ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਸੰਸਕਰਣ * ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਬਾਈਲ ਪਹੀਏ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਟਰੈਕ ਕੀਤਾ ਸਿਸਟਮ। ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ ਜੋ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ: * ਜਲ ਸੈਨਾ ਲਈ ਜਲ ਸੈਨਾ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਮੈਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। * ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਲਈ ਰੋਹਿਣੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਮੈਤਰੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ। == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮਿਜ਼ਾਇਲਾਂ]] c122kklhyqkg5okv6jcmppet2mf0mfw 3 204720 841143 2026-06-19T15:52:03Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841143 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Geoffroi}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 15:52, 19 ਜੂਨ 2026 (UTC) to7dllejzp9cpwb1deammdc29l6f1rd 0 204721 841204 2026-06-20T05:23:10Z Jagmit Singh Brar 17898 "'''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 841204 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636/?ref_=mv_close |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == jsp9fomk5zzawqu3ncln7ynqbda1v8o 841205 841204 2026-06-20T05:24:10Z Jagmit Singh Brar 17898 841205 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == 69bmphbl5d5er06lwqd7wjygfmqlssv 841206 841205 2026-06-20T05:25:03Z Jagmit Singh Brar 17898 added [[Category:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] using [[WP:HC|HotCat]] 841206 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ckway9fo5ttx8lq9ygmmkljh3xtp5t3 841207 841206 2026-06-20T05:25:22Z Jagmit Singh Brar 17898 added [[Category:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] using [[WP:HC|HotCat]] 841207 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] j9wpmxh5gwbz7lgzmumw5cpmk55vmz5 841208 841207 2026-06-20T05:33:11Z Jagmit Singh Brar 17898 841208 wikitext text/x-wiki '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ'<ref>{{Cite web |title=ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ (Chaali Din) - TLYSTA |url=https://tlysta.com/%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%bc%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%bf%e0%a8%a8-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਪਲਾਟ == 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ 'ਕੇਸਰ' ਦੀ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=This film teaches us to pause in today’s fast life: Drishty Talwar on ‘Chaali Din’ |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/this-film-teaches-us-to-pause-in-todays-fast-life-drishty-talwar-on-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |website=The Tribune |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 82opvet7totj4r6febee0pm0xmvdlux 841209 841208 2026-06-20T05:49:46Z Jagmit Singh Brar 17898 841209 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = File:Chaali din movie poster.jpg | caption = ਚਾਲੀ ਦਿਨ (ਫ਼ਿਲਮ) | director = ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ | writer = ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ | starring = * [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ]] * [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] * ਹਾਰਬੀ ਸੰਘਾ * ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ * ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ | released = 19 ਜੂਨ, 2026 | language = ਪੰਜਾਬੀ }} '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ'<ref>{{Cite web |title=ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ (Chaali Din) - TLYSTA |url=https://tlysta.com/%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%bc%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%bf%e0%a8%a8-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਪਲਾਟ == 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ 'ਕੇਸਰ' ਦੀ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=This film teaches us to pause in today’s fast life: Drishty Talwar on ‘Chaali Din’ |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/this-film-teaches-us-to-pause-in-todays-fast-life-drishty-talwar-on-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |website=The Tribune |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ldf6hcyj7a5tptm2tvu7ef8zt02jnc1 841211 841209 2026-06-20T05:58:06Z Jagmit Singh Brar 17898 841211 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | image = File:Chaali din movie poster.jpg | caption = ਚਾਲੀ ਦਿਨ (ਫ਼ਿਲਮ ਪੋਸਟਰ) | director = ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ | writer = ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ | starring = * [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ]] * [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]] * ਹਾਰਬੀ ਸੰਘਾ * ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ * ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ | released = 19 ਜੂਨ, 2026 | language = ਪੰਜਾਬੀ }} '''ਚਾਲੀ ਦਿਨ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Chaali Din''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ ਹੈ, ਜੋ ਡਾ. ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਧੁੱਗਾ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਨਾਵਲ 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ'<ref>{{Cite web |title=ਚਾਲ਼ੀ ਦਿਨ (Chaali Din) - TLYSTA |url=https://tlysta.com/%e0%a8%9a%e0%a8%be%e0%a8%b2%e0%a8%bc%e0%a9%80-%e0%a8%a6%e0%a8%bf%e0%a8%a8-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |language=en-US}}</ref> ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ [[ਤਰਨਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜਗਪਾਲ]] ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din |url=https://www.themoviedb.org/movie/1650181-chaali-din |language=pa |access-date=2026-06-20}}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ [[ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੁਰੀ|ਦੇਬੀ ਮਖਸੂਸਪੂਰੀ]], [[ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਘੁੱਗੀ]], ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤਲਵਾੜ ਅਤੇ ਸੁਖਨ ਵੜੈਚ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਭਿਨੈ ਕੀਤਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/title/tt40488636 |access-date=2026-06-20 |website=www.imdb.com|title=Chaali Din Movie}}</ref> ਇਹ ਫਿਲਮ 19 ਜੂਨ 2026 ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Citation |title=Chaali Din Movie: Showtimes, Review, Songs, Trailer, Posters, News & Videos {{!}} eTimes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movie-details/chaali-din/movieshow/130631158.cms |access-date=2026-06-20}}</ref> == ਪਲਾਟ == 'ਚਾਲੀ ਦਿਨ' ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਆਪਣੇ ਪਾਤਰ 'ਕੇਸਰ' ਦੀ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਫਕੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸਫ਼ਰ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਖੋਲਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=2026-04-11 |title=This film teaches us to pause in today’s fast life: Drishty Talwar on ‘Chaali Din’ |url=https://www.tribuneindia.com/news/jalandhar/this-film-teaches-us-to-pause-in-todays-fast-life-drishty-talwar-on-chaali-din/ |access-date=2026-06-20 |website=The Tribune |language=en}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2020 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 2py6wkp90d3qam4itybt1dqy1w6ds6q 3 204722 841219 2026-06-20T08:41:14Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 841219 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Ufjch jg ugh}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 08:41, 20 ਜੂਨ 2026 (UTC) sc20p1bec4pnjt2jaa85gagpfngyye9 0 204723 841233 2026-06-20T11:04:33Z Mulkh Singh 9921 "'''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswind..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 841233 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == ra3a27wtc5xk7d4aglclb5xmzibypot 841234 841233 2026-06-20T11:07:57Z Mulkh Singh 9921 841234 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:]] 3gatvygd19vaad6kdrh1uy5baw2hlzp 841235 841234 2026-06-20T11:08:30Z Mulkh Singh 9921 841235 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} <nowiki>[[ਸ਼੍ਰੇਣੀ: ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]]</nowiki> hca7vaendtap3r5q10fqp7y7fsetgie 841236 841235 2026-06-20T11:09:00Z Mulkh Singh 9921 /* ਹਵਾਲੇ */ 841236 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} l5e7q7rs3ywz9weq1s9c7dwvjibfiz2 841237 841236 2026-06-20T11:15:18Z Mulkh Singh 9921 /* ਹਵਾਲੇ */ 841237 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] icsawnl9lhoiz1ju492wgk4spp2qrqf 841238 841237 2026-06-20T11:19:00Z Mulkh Singh 9921 /* ਹਵਾਲੇ */ 841238 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] 6i9cdglxksgea2pmort836jkvsmi5lt 841239 841238 2026-06-20T11:25:26Z Mulkh Singh 9921 841239 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ''' ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] gwanw2bz789qecwz7b8ykuabb74ks9i 841240 841239 2026-06-20T11:26:31Z Mulkh Singh 9921 /* ਸਨਮਾਨ */ 841240 wikitext text/x-wiki '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=2024 Urmilla Anand Memorial Award Recipient-Jaswinder Dharamkot {{!}} Anand Memorial Awards |url=https://www.anandawards.in/copy-of-2024-recipient-jaswinder-dha |access-date=2026-06-20 |website=Anand Awards |language=en}}</ref> == ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ == '''ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ''' ਦੇ ਦਾਦਾ ਮ. ਹੁਸੈਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਅੱਧੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਬਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਵਾਂ ਘਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। <ref name=":0" /> == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਲੇਖਨ == ਅੰਬਰ ਨੇ ਇਸਲਾਮੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ਐਮ.ਬੀ. ਏ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਨਯਾ ਦੌਰ ਅਤੇ ਪੰਜਨਦ ਵਰਗੀਆਂ ਆਨਲਾਈਨ ਵੈਬਸਾਈਟਾਂ ਲਈ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।<ref name=":0" /> == ਰਚਨਾਵਾਂ == ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ '''ਪੀਰੋ''' ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਨਾਵਲ ਪੀਰੋ ਅਤੇ ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਹੋਰ  ਕਹਾਣੀਆਂ "'''ਮਰਦਾਨਗੀ'''" ਦੇ ਨਾਂਅ ਹੇਠ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਾਹਿਤਕ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ।<ref name=":0" /> == ਸਨਮਾਨ == * ਉਸ ਨੂੰ 2024 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਅਵੱਲੇ ਨਸ਼ੇ''' ਲਈ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ।<ref name=":0" /> * ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਕਹਾਣੀ '''ਚੂ..ਹ...ੜ'''<ref>{{Citation |last=Punjabi Audiobooks by Harleen Tutorials |title=ਚੂ..ਹ..ਹ..ੜ..ੜ..- ਅੰਬਰ ਹੁਸੈਨੀ {{!}} Chuhr - Amber Hosseini {{!}}Pakistani Punjabi Story #harleentutorials |date=2025-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=0Abx4utlxoc |access-date=2026-06-20}}</ref> ਨੂੰ ਉਰਮਿਲਾ ਆਨੰਦ ਸਿਮਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ-2025 ਦੀਆਂ ਸਰਵੋਤਮ 10 ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।<ref name=":0" /> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਮਹਿਲਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਔਰਤਾਂ]] 9xti8ydbaqef8q6d7ov0ybvk7y7ssjm