ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ pawiki https://pa.wikipedia.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਾਟਕ ਫਾਟਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk Topic 0 14037 844397 824120 2026-08-15T12:17:56Z ~2026-44826-29 61544 /* ਲਿਖਤਾਂ */ ਹਿੱਜੇ ਸਹੀ ਕੀਤੇ 844397 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | image = Singh111.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1909|07|29|df=yes}} | birth_place = ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ | death_date = {{death date and age|1993|04|21|1909|07|29|df=yes}} | death_place = | occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | period = 20 ਵੀਂ ਸਦੀ | genre = [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] | subject = ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ | movement = ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ | notableworks = ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' | spouse = ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = }} '''ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ''' ([[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1908]]<ref>{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=ZCzuyKHPyJAC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=jagjit+singh+anand+master+singh&source=bl&ots=4qUHjMR7WA&sig=4senlswMgflR01iMm8FC1hYQ0OA&hl=en&sa=X&ei=G31CUYvCHY3MrQeah4DADA&ved=0CGMQ6AEwCTgK#v=onepage&q=jagjit%20singh%20anand%20master%20singh&f=false | title=Sujan Singh | author=Kulabīra Siṅgha Kāṅga | pages=8}}</ref> ਜਾਂ [[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1909]],<ref name=ss/>- [[21 ਅਪ੍ਰੈਲ|21 ਅਪਰੈਲ]] [[1993]]) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ।<ref name="ss">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=[[Sahitya Akademi]] | author=Kaang, Kulbir Singh | authorlink=Kulbir Singh Kaang | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ksk">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ | author=ਕਾਂਗ, ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | authorlink=ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ti">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100301/ldh1.htm#27 | title=Principal Sujan Singh’s contribution to Punjabi literature recalled | date=ਮਾਰਚ 1, 2010 | agency=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] | accessdate=ਅਗਸਤ 19, 2012 | location=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ''ਤਵਿਆਂ ਦਾ ਵਾਜਾ'' ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ''ਲਿਖਾਰੀ'' ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।<ref name=ksk/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਕੀਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਡੇਰਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=ksk/> ਸੁਜਾਨ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{cite web | title=ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ | date=2014-01-17 | url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98 | language=pa | access-date=2025-11-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094845/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਖੱਤਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=ksk/> ===ਸਿੱਖਿਆ=== ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਮਛੂਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name=ti/> == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੇ ਅਤੇ ਵੰਚਿਤ ਵਰਗ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094846/https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |url-status=dead }}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ. ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ਤਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਜਾ, ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਲਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀ ਬਾਰ੍ਹੇ ਰਾ ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'', ''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗਰਾਂ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=ksk/> ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਵਾਦੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ), ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ (ਅਮਰ ਗੁਰੂ ਰਿਸ਼ੀਮਨ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ) ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।<ref name=ss/> ==ਲਿਖਤਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'' (1939) *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'' (1943) *''ਨਵਾਂ ਰੰਗ/ਡੇਢ ਆਦਮੀ'' (1952) *''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' (1954) *''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' (1967) *''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' (1985) *''ਸਭ ਰੰਗ'' (1949) *''ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ'' (1951) *''ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ'' (1962) * ''ਪੱਤਨ ਤੇ ਸਰਾਂ'' (1967) * ''ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ'' (1976) * ''ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ'' (1992) * ''ਲਾਲੀ ਹਰਿਆਲੀ'' (1963) (ਸੰਪਾ.) * ''ਨਿਖਰੇ ਤਾਰੇ'' (1974) (ਸੰਪਾ.) * ''ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ'' (1975) (ਸੰਪਾ.) ===ਹੋਰ=== *''ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸਿ਼ਕਾਰ'' (1971) *''ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਰਾਅ'' (1977) *''ਅਮਰ ਗੁਰ ਰਿਸ਼ਮਾਂ'' (ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1982) *''ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ'' *"ਵੱਡੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ" ==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ== * [[ਕੁਲਫ਼ੀ (ਕਹਾਣੀ)|ਕੁਲਫ਼ੀ]] * ਰਾਸਲੀਲਾ * ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ * ਬਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ * ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ * ਪਾਸੇ ਦਾ ਸੋਨਾ * ਕਲਮ ਜਾਗ ਪਈ == ਸਨਮਾਨ == [[1986]] ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।<ref name=ksk/> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] *[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]] 7dlhajja57gsengqbwu5cj6075uwp77 844398 844397 2026-08-15T12:21:28Z ~2026-44826-29 61544 /* ਲਿਖਤਾਂ */ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ 844398 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | image = Singh111.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1909|07|29|df=yes}} | birth_place = ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ | death_date = {{death date and age|1993|04|21|1909|07|29|df=yes}} | death_place = | occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | period = 20 ਵੀਂ ਸਦੀ | genre = [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] | subject = ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ | movement = ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ | notableworks = ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' | spouse = ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = }} '''ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ''' ([[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1908]]<ref>{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=ZCzuyKHPyJAC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=jagjit+singh+anand+master+singh&source=bl&ots=4qUHjMR7WA&sig=4senlswMgflR01iMm8FC1hYQ0OA&hl=en&sa=X&ei=G31CUYvCHY3MrQeah4DADA&ved=0CGMQ6AEwCTgK#v=onepage&q=jagjit%20singh%20anand%20master%20singh&f=false | title=Sujan Singh | author=Kulabīra Siṅgha Kāṅga | pages=8}}</ref> ਜਾਂ [[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1909]],<ref name=ss/>- [[21 ਅਪ੍ਰੈਲ|21 ਅਪਰੈਲ]] [[1993]]) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ।<ref name="ss">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=[[Sahitya Akademi]] | author=Kaang, Kulbir Singh | authorlink=Kulbir Singh Kaang | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ksk">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ | author=ਕਾਂਗ, ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | authorlink=ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ti">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100301/ldh1.htm#27 | title=Principal Sujan Singh’s contribution to Punjabi literature recalled | date=ਮਾਰਚ 1, 2010 | agency=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] | accessdate=ਅਗਸਤ 19, 2012 | location=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ''ਤਵਿਆਂ ਦਾ ਵਾਜਾ'' ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ''ਲਿਖਾਰੀ'' ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।<ref name=ksk/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਕੀਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਡੇਰਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=ksk/> ਸੁਜਾਨ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{cite web | title=ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ | date=2014-01-17 | url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98 | language=pa | access-date=2025-11-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094845/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਖੱਤਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=ksk/> ===ਸਿੱਖਿਆ=== ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਮਛੂਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name=ti/> == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੇ ਅਤੇ ਵੰਚਿਤ ਵਰਗ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094846/https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |url-status=dead }}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ. ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ਤਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਜਾ, ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਲਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀ ਬਾਰ੍ਹੇ ਰਾ ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'', ''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗਰਾਂ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=ksk/> ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਵਾਦੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ), ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ (ਅਮਰ ਗੁਰੂ ਰਿਸ਼ੀਮਨ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ) ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।<ref name=ss/> ==ਲਿਖਤਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'' (1939) *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'' (1943) *''ਨਵਾਂ ਰੰਗ/ਡੇਢ ਆਦਮੀ'' (1952) *''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' (1954) *''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' (1967)(ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ) *''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' (1985) *''ਸਭ ਰੰਗ'' (1949) *''ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ'' (1951) *''ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ'' (1962) * ''ਪੱਤਨ ਤੇ ਸਰਾਂ'' (1967) * ''ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ'' (1976) * ''ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ'' (1992) * ''ਲਾਲੀ ਹਰਿਆਲੀ'' (1963) (ਸੰਪਾ.) * ''ਨਿਖਰੇ ਤਾਰੇ'' (1974) (ਸੰਪਾ.) * ''ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ'' (1975) (ਸੰਪਾ.) ===ਹੋਰ=== *''ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸਿ਼ਕਾਰ'' (1971) *''ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਰਾਅ'' (1977) *''ਅਮਰ ਗੁਰ ਰਿਸ਼ਮਾਂ'' (ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1982) *''ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ'' *"ਵੱਡੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ" ==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ== * [[ਕੁਲਫ਼ੀ (ਕਹਾਣੀ)|ਕੁਲਫ਼ੀ]] * ਰਾਸਲੀਲਾ * ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ * ਬਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ * ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ * ਪਾਸੇ ਦਾ ਸੋਨਾ * ਕਲਮ ਜਾਗ ਪਈ == ਸਨਮਾਨ == [[1986]] ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।<ref name=ksk/> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] *[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]] dakbbasezj6v24o6al0f93apwito3sw 844399 844398 2026-08-15T12:25:32Z ~2026-44826-29 61544 /* ਲਿਖਤਾਂ */ ਕੜੀਆਂ ਜੋੜੀਆਂ 844399 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | image = Singh111.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1909|07|29|df=yes}} | birth_place = ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲਾ, ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ | death_date = {{death date and age|1993|04|21|1909|07|29|df=yes}} | death_place = | occupation = ਕਹਾਣੀਕਾਰ, ਅਧਿਆਪਕ | nationality = [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] | period = 20 ਵੀਂ ਸਦੀ | genre = [[ਨਿੱਕੀ ਕਹਾਣੀ]] | subject = ਸਮਾਜਿਕ ਨਾਬਰਾਬਰੀ | movement = ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯਥਾਰਥਵਾਦ | notableworks = ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' | spouse = ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = }} '''ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ''' ([[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1908]]<ref>{{cite web | url=http://books.google.co.in/books?id=ZCzuyKHPyJAC&pg=PA13&lpg=PA13&dq=jagjit+singh+anand+master+singh&source=bl&ots=4qUHjMR7WA&sig=4senlswMgflR01iMm8FC1hYQ0OA&hl=en&sa=X&ei=G31CUYvCHY3MrQeah4DADA&ved=0CGMQ6AEwCTgK#v=onepage&q=jagjit%20singh%20anand%20master%20singh&f=false | title=Sujan Singh | author=Kulabīra Siṅgha Kāṅga | pages=8}}</ref> ਜਾਂ [[29 ਜੁਲਾਈ]] [[1909]],<ref name=ss/>- [[21 ਅਪ੍ਰੈਲ|21 ਅਪਰੈਲ]] [[1993]]) ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਸਨ।<ref name="ss">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=[[Sahitya Akademi]] | author=Kaang, Kulbir Singh | authorlink=Kulbir Singh Kaang | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ksk">{{cite book | title=Sujan Singh | publisher=ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ | author=ਕਾਂਗ, ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ | authorlink=ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ | year=2003 | pages=53 | isbn=81-260-1742-2 | series=Makers of Indian Literature}}</ref><ref name="ti">{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100301/ldh1.htm#27 | title=Principal Sujan Singh’s contribution to Punjabi literature recalled | date=ਮਾਰਚ 1, 2010 | agency=[[ਦ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ]] | accessdate=ਅਗਸਤ 19, 2012 | location=[[ਲੁਧਿਆਣਾ]]}}</ref> ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ''ਤਵਿਆਂ ਦਾ ਵਾਜਾ'' ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ''ਲਿਖਾਰੀ'' ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ।<ref name=ksk/> ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਲੇਖ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਛਪੇ। == ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 29 ਜੁਲਾਈ 1909 ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਹਕੀਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਡੇਰਾ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ|ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ]] ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੇ [[ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।<ref name=ksk/> ਸੁਜਾਨ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਕੋਲ ਪੁੱਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਦ ਲੈ ਲਿਆ।<ref>{{cite web | title=ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ | website=ਪੰਜਾਬੀ ਪੀਡੀਆ | date=2014-01-17 | url=https://punjabipedia.org/topic.aspx?txt=%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8%20%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98 | language=pa | access-date=2025-11-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094845/https://www.punjabitribuneonline.com/news/archive/chandigarh/%E0%A8%95%E0%A8%B9%E0%A8%BE%E0%A8%A3%E0%A9%80%E0%A8%95%E0%A8%BE%E0%A8%B0-%E0%A8%B8%E0%A9%81%E0%A8%9C%E0%A8%BE%E0%A8%A8-%E0%A8%B8%E0%A8%BF%E0%A9%B0%E0%A8%98-%E0%A8%A6%E0%A9%87-%E0%A8%B8%E0%A8%BF-1666676 |url-status=dead }}</ref> ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਨਾ-ਨਾਨੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਢਲਾ ਬਚਪਨ ਉਸ ਨੇ [[ਕੋਲਕਾਤਾ|ਕਲਕੱਤਾ]] ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬਾਲ ਮੁਕੰਦ ਖੱਤਰੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਬੀ.ਏ. [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ [[ਅਧਿਆਪਕ]], ਹੈੱਡਮਾਸਟਰ, ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ।<ref name=ksk/> ===ਸਿੱਖਿਆ=== ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਰਾਗੀ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿੱਖੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਕੱਤੇ ਦੀ ਮਛੂਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਟਰੀਟ ਵਿਚਲੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਰੁਝਾਨ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]] ਸਾਹਿਤ ਵੱਲ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜੋਗਿੰਦਰ ਕੌਰ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੋ ਧੀਆਂ ਹਨ।<ref name=ti/> == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ == ਬਤੌਰ ਲਿਖਾਰੀ ਉਹਨਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਸੀ। ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕੇ ਅਤੇ ਵੰਚਿਤ ਵਰਗ ਦਾ ਪੱਖ ਪੂਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite web |url=https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-05-04 |archive-date=2021-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504094846/https://www.punjabikahani.punjabi-kavita.com/PrincipalSujanSingh.php |url-status=dead }}</ref> ਵਿਸ਼ਵ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ. ਉਹ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸਾਹਿਤਕ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।{{ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ|}} ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਵੀ ਲਿਖੇ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਲੇਖ, ਤਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਵਾਜਾ, ਮਾਸਿਕ ਰਸਾਲੇ ਲਖਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲੇਖਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀ ਬਾਰ੍ਹੇ ਰਾ ਅਤੇ ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'', ''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'', ''ਡੇਢ ਆਦਮੀ'', ''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'', ''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' ਅਤੇ ''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗਰਾਂ'' ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।<ref name=ksk/> ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ (ਵਾਦੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ), ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ (ਅਮਰ ਗੁਰੂ ਰਿਸ਼ੀਮਨ) ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ) ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵੀ ਲਿਖੀਆਂ।<ref name=ss/> ==ਲਿਖਤਾਂ== ===ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ=== *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ'' (1939)(ਇਸ ਵਿਚ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ) *''ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ'' (1943) *''ਨਵਾਂ ਰੰਗ/ਡੇਢ ਆਦਮੀ'' (1952) *''ਮਨੁੱਖ ’ਤੇ ਪਸ਼ੂ'' (1954) (ਇਸ ਵਿਚ 11 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ) *''ਕਲਗ਼ੀ ਦੀਆਂ ਅਣੀਆਂ'' (1967)(ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਾਰੇ) *''ਸ਼ਹਿਰ ’ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' (1985)(ਇਸ ਵਿਚ 13 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ) *''ਸਭ ਰੰਗ'' (1949)(ਇਸ ਵਿਚ 12 ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਰਜ ਹਨ) *''ਨਰਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ'' (1951) (ਇਸ ਵਿਚ 15 ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ) *''ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ'' (1962) * ''ਪੱਤਨ ਤੇ ਸਰਾਂ'' (1967) * ''ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ'' (1976) * ''ਸਾਰੇ ਪੱਤੇ'' (1992) * ''ਲਾਲੀ ਹਰਿਆਲੀ'' (1963) (ਸੰਪਾ.) * ''ਨਿਖਰੇ ਤਾਰੇ'' (1974) (ਸੰਪਾ.) * ''ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ'' (1975) (ਸੰਪਾ.) ===ਹੋਰ=== *''ਖੁੰਬਾਂ ਦਾ ਸਿ਼ਕਾਰ'' (1971) *''ਜੰਮੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਰਾਅ'' (1977) *''ਅਮਰ ਗੁਰ ਰਿਸ਼ਮਾਂ'' (ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕਹਾਣੀਆਂ, 1982) *''ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ'' *"ਵੱਡੇ ਕੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ" ==ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਹਾਣੀਆਂ== * [[ਕੁਲਫ਼ੀ (ਕਹਾਣੀ)|ਕੁਲਫ਼ੀ]] * ਰਾਸਲੀਲਾ * ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ * ਬਾਗ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਖਾ * ਪਠਾਣ ਦੀ ਧੀ * ਪਾਸੇ ਦਾ ਸੋਨਾ * ਕਲਮ ਜਾਗ ਪਈ == ਸਨਮਾਨ == [[1986]] ਵਿੱਚ ''ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਗ੍ਰਾਂ'' ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕਹਾਣੀਕਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ।<ref name=ksk/> ==ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ== *[[ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਕਾਂਗ]] *[[ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ}} {{ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਣੀਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ ਇਨਾਮ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1909]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1993]] obvvu5vzkicu0oduyx1gf55for0th9c 0 16933 844424 827879 2026-08-15T20:54:33Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844424 wikitext text/x-wiki {{ਅੰਦਾਜ਼}} {{Infobox musical artist | name = ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ | image = Mohammed Rafi 2016 postcard of India crop-flip.jpg | alt = | caption = | image_size = | landscape = yes | background = solo_singer | birth_name = ਮੁਹੰਮਦ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ | alias = | birth_date = 24 ਦਸੰਬਰ 1924 | birth_place = ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ, [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]], [[ਪੰਜਾਬ]] | origin = | death_date = 31 ਜੁਲਾਈ 1980 (ਉਮਰ 55) | death_place = [[ਮੁੰਬਈ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] | genre = ਫ਼ਿਲਮੀ, ਕਲਾਸੀਕਲ, [[ਗ਼ਜ਼ਲ]], ਕੱਵਾਲੀ, ਠੁਮਰੀ | occupation = ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ | instrument = | years_active = 1944–1980 | label = | associated_acts = | website = | notable_instruments = }} '''ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ''' (24 ਦਸੰਬਰ 1924 - 31 ਜੁਲਾਈ 1980) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="thehindu.com">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/Remembering-Rafi/article16209117.ece|title=Remembering Rafi|last1=To|first1=As Told|date=25 July 2010|work=The Hindu|access-date=7 April 2018|last2=To|first2=As Told|issn=0971-751X|archive-date=12 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190912184254/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/Remembering-Rafi/article16209117.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.popmatters.com/rafimohd-roughguide-2496052218.html|title=Mohd Rafi: The Rough Guide to Bollywood Legends: Mohd Rafi|date=20 January 2005|work=PopMatters|access-date=1 May 2018|archive-date=2 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502215432/https://www.popmatters.com/rafimohd-roughguide-2496052218.html|url-status=live}}</ref> ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਮਕਾਲੀ ਗਾਇਕਾਂ 'ਚ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਸੀ। ਰਫ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ '''ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ-ਏ-ਤਰਨੁੰਮ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਰਪਿਤ ਗਾਇਕ ਸਨ। ਰਫ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗੀਤ,ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਗੀਤ, ਰੁਮਾਂਸਵਾਦੀ ਗੀਤ, ਗ਼ਜ਼ਲ, ਭਜਨ ਅਤੇ ਕੱਵਾਲੀ ਗਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਦੇ ਅਦਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਵਿਲਖਣ ਯੋਗਤਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref name="EBIndia">{{cite book| title=Students' Britannica India, Volumes 1–5| publisher=Encyclopaedia Britannica (India)| page=238| url=http://books.google.com/books?id=ISFBJarYX7YC&pg=PA236&lpg=PA236&dq=mohammed+rafi,+britannica+encyclopedia&source=bl&ots=1xRIrHUvoy&sig=Gm0XmcBFYPeNwB1ReXRy_W6VmPc&hl=en&ei=2KN1TqHmA5S0hAeDwsCbDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=10&ved=0CGcQ6AEwCQ#v=onepage&q=rafi&f=false| isbn=0-85229-760-2| accessdate=9 July 2016}}</ref> 1950 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਰਫ਼ੀ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੰਗ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਸਨ।<ref name="EBIndia"/> ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਛੇ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। 1967 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਪਦਮ-ਸ਼੍ਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web |url=http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=2050|title=Padma Shri Awardees |publisher=india.gov.in |accessdate=9 July 2016}}</ref> ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਉਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਰਤ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਅਸਾਮੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਆਸਾਮੀ]], [[ਕੋਂਕਣੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਕੋਕਣੀ]], [[ਭੋਜਪੁਰੀ]], [[ਉੜੀਆ ਲਿਪੀ|ਉੜੀਆ]], [[ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਬੰਗਾਲੀ]], [[ਮਰਾਠੀ]], [[ਸਿੰਧੀ]], [[ਕੰਨੜ]], [[ਗੁਜਰਾਤੀ]], [[ਤੇਲੁਗੂ ਭਾਸ਼ਾ|ਤੇਲਗੂ]], [[ਮਗਾਹੀ]], [[ਮੈਥਲੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਮੈਥਲੀ]] ਅਤੇ [[ਉਰਦੂ]] ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਫਾਰਸੀ]], [[ਅਰਬੀ]], [[ਹੈਤੀਆਈ]], ਅਤੇ [[ਡਚ ਭਾਸ਼ਾ|ਡੱਚ]] ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਾਣੇ ਗਾਏ ਸਨ। ==ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਦਾ ਜਨਮ 24 ਦਸੰਬਰ 1924 ਨੂੰ ਮੁਹਮੰਦ ਹਾਜੀ ਅਲੀ (ਪਿਤਾ) ਤੇ ਅੱਲਾਰੱਖੀ (ਮਾਤਾ) ਦੇ ਘਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕੋਲ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਫੀ ਸਾਹਿਬ ਅਪਣੇ ਅੱਠ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸੀ। ਰਫ਼ੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕੱਚਾ-ਨਾਂਅ "ਫੀਕੋ" ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਵਿਖੇ ਹੀ ਹੋਈ। ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਿਹੜੇ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਲਈ 1926 ਲਾਹੋਰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਥੇ ਓਹਨਾਂ ਨੇ ਢਾਬੇ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ 1936 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਗਏ। ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ (ਮੁਹੰਮਦ ਦੀਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਦਾ ਸਾਲਾ) ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਾਇਕੀ ਵੱਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਬਦੁਲ ਹਮੀਦ ਨੇ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਫ਼ੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ, ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਭੇਜਣ ਵਾਸਤੇ ਮਨਾਇਆ ਸੀ ਕਿਓਂਕਿ ਰਫੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਰਫੀ ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰਫੀ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਵੀ ਦੁਆਈ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਛੋਟੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ,ਬੜੇ ਗੁਲਾਮ ਅਲੀ ਖਾਨ ਤੇ ਬਰਕਤ ਅਲੀ ਖਾਨ,ਪੰਡਿਤ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਮਟੋ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ। ਰਫ਼ੀ ਨੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਖਾਨ, ਤੋਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref name="dailytimes_way_it_was">{{cite web |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_16-6-2003_pg3_6 |title=The Way It Was: Tryst With Bollywood |author=Syed Abid Ali |publisher=Daily Times, Pakistan |date=16 June 2003 |accessdate=9 July 2016}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੇ.ਐੱਲ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹੋਇਆ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਨ 1941 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਲਾਹੋਰ ਲਈ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਕਰਣ ਲਈ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਇਕ ਕੇ.ਐੱਲ ਸਹਿਗਲ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਿਜਲੀ ਚਲੀ ਜਾਨ ਤੇ ਕੇ.ਐੱਲ ਸਹਿਗਲ ਨੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ਾੰਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਆਯੋਜਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਖਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਗਾਨੇ ਗਵਾ ਲਵੋ ਤੇ ਫੇਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇੰ ਕਾਫੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਗਾਇਆ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇੱਕ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ, ਜੋ ਉਸ ਜਮਾਨੇ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਸੀ, ਵੀ ਬੈਠੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਰਫੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਬੇਹਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨਾਂ ਨੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਾਨੇ ਲਈ ਸੱਦਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਗਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਲੋਚ ਲਈ ਸੀ। ਇਹ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਗਾਣਾ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਬੋਲ ਸਨ'''“ਸੋਹਣੀਏ ਨੀਂ, ਹੀਰੀਏ ਨੀਂ”''' ਜੋ ਕਿ ਜੀਨਤ ਬੇਗਮ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਗੁਲ ਬਲੋਚ (1944 ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ) ਵਾਸਤੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore">{{cite web| url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm| title=When Rafi sang for Kishore Kumar| author=Amit Puri| publisher=The Tribune| accessdate=9 July 2016| archive-date=3 ਮਾਰਚ 2016| archive-url=https://web.archive.org/web/20160303224601/http://www.tribuneindia.com/2002/20020923/login/music.htm| url-status=dead}}</ref> ਉਸੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ ਲਾਹੌਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref name="tribune_his_voice">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040725/spectrum/main7.htm | title=His voice made him immortal | author=M.L. Dhawan | publisher=Spectrum (The Tribune) | date=25 July 2004 | accessdate=9 July 2016}}</ref> ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗ਼ਮਨਾਲ " ਸੋਹਣੀਏ ਨੀ ਹੀਰੀਏ ਨੀ" ਫਿਲਮ '''ਗੁਲ ਬਲੋਚ''' ਲਈ '''ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ''' ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਸਨ 1944 ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। ===ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ=== 1944 ਵਿੱਚ, ਰਫ਼ੀ ਮੁੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਮੀਦ ਸਾਹਿਬ ਸਹਿਤ ਭੀੜ-ਭਰੇ ਭਿੰਡੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਕਵੀ ਤਨਵੀਰ ਨਕਵੀ ਨੇ ਮੁਹੰਮਦ ਰਫ਼ੀ ਨੂੰ ਫਿਲਮ ਉਤਪਾਦਕ (ਪ੍ਰੋਡੀਊਸਰ) ਅਬਦੁਰ ਰਸ਼ੀਦ ਕਾਰਦਾਰ ਮਹਿਬੂਬ ਖਾਨ ਅਤੇ ਅਭਿਨੇਤਾ–ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ) ਨਜ਼ੀਰ ਨਾਲ ਮਿਲਵਾਇਆ ਸੀ।<ref name="tribuneindia_striking">{{cite web |author=Varinder Walia |date=16 June 2003 |title=Striking the right chord |url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060223/aplus.htm#1 |accessdate=9 July 2016 |publisher=The Tribune: Amritsar Plus}}</ref> '''ਸੁਜਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ-MOHHMAD RAFI-Golden Voice Of The Silver Screen''' ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਲਾਹੋਰ ਦੀਆਂ ਮੇਹਫ਼ਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਆ ਕੇ ਹਮੀਦ ਭਾਈ ਤੇ ਰਫੀ ਸਾਹਬ ਕਿਸੇ ਮੇਹਫ਼ਿਲ 'ਚ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮੌਕਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ। ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਭਿੜੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਛੇ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਇੱਕ ਮੇਹਫ਼ਿਲ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਿਸੇ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਮੇਹਫ਼ਿਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਕੇ.ਐਲ.ਸੇਹਗਲ ਤੇ ਗਜ਼ਲ ਗਾਇਕ ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹਮੀਦ ਭਾਈ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਵੱਲ ਮੰਜੂਰੀ ਲਈ ਤੱਕਿਆ। ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਰਫੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਡੂੰਘੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਤੱਕਿਆ ਫੇਰ ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਬਸ ਫੇਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਜੋ ਗਾਇਆ, ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਸੁਨ ਕੇ ਇੱਕ ਦਮ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਕੇ ਕਿ ਰਾਗ ਦਰਬਾਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਸੁਰ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿੰਨਾ ਸੁਰੀਲਾ ਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਸੇਹਜਤਾ ਨਾਲ ਤੇ ਮਖਮਲੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ।ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਨੀ ਵਾਹਾ-ਵਾਹੀ ਕੀਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਪੈਸੇ ਲੁਟਾਏ। ਕਿਤਾਬ 'ਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਨੋਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਥੈਲੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਤੇ ਹਮੀਦ ਭਾਈ ਨੇ ਪੈਸੇ ਲੈਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੇ ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੈਸੇ ਦੇਣ ਦੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਰੁਪਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਦ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੈਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ 5-6 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਏ। ਖਾਨ ਸਾਹੇਬ ਉਸ ਰਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਫੇਰ ਉਹ ਥੈਲੇ ਲਈ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਿਯਾ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਗਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਮੌਕਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। 1944 ਵਿੱਚ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ(ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਅਦ 'ਚੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸੰਬਧ ਬਣ ਗਏ ਸੀ) ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਅਲਾਉਦੀਨ ਨਾਲ '''<nowiki/>'ਪਹਿਲੇ ਆਪ' ਫਿਲਮ''' ਵਿੱਚ'''"ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕੇ ਹੈਂ ਹਮ,ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹਮਾਰਾ ਹੈ'''" ਗੀਤ ਗਾਇਆ। ਪਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨ ਫਿਲਮ '''ਅਨਮੋਲ ਘੜੀ''' 'ਚ ਗਾਏ ਗੀਤ -'''ਤੇਰਾ ਖਿਲੋਨਾ ਟੂਟਾ ਰੇ ਬਾਲਕ''' ਤੋਂ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਗੀਤ ਵੀ ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਹੀ ਸੀ।1946 ਵਿੱਚ ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਤੋਂ ਉਸ ਵਕ਼ਤ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰ ਤੇ ਗਾਇਕ '''ਕੇ.ਐਲ ਸੇਹਗਲ''' ਦੀ ਫਿਲਮ '''"ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ"''' ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ 'ਚ ਗਵਾਇਆ। ਓਹ ਗੀਤ ਸੀ '''"ਮੇਰੇ ਸਪਨੋੰ ਕਿ ਰਾਨੀ ਰੂਹੀ ਰੂਹੀ ਰੂਹੀ"''' ਇਹ ਇੱਕੋ ਗੀਤ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ '''ਕੇ.ਐਲ ਸੇਹਗਲ''' ਨਾਲ ਗਾਇਆ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਓਹ ਸਨ ਫਿਲਮ '''ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ''' ਦੇ ਗੀਤ ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਤੇ ਬੇਸਡ ਗੀਤ ਸਨ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਨੇ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਨਾਲ ਨੌਸ਼ਾਦ- ਰਫੀ ਤੇ ਸ਼ਕੀਲ ਦੀ ਤਿਕੜੀ ਨੇ ਧਮਾਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਕਦੀਂ ਪਿਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ।ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਨਾਲ ਇਹਨਾ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਡੂੰਘਾ ਸੀ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਾਰੇ ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਯੂ'ਚ ਇੱਕ ਸ਼ੇਯਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ '''<nowiki/>'ਮੇਰੀ ਸਰਗਮ ਮੇਂ ਤੇਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ,ਮੇਰੇ ਸਾਜੋੰ ਮੇਂ ਤੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੈ"''' ਨੌਸ਼ਾਦ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਜਿੰਵੇਂ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ,ਓ ਪੀ ਨੈਯਰ,ਏਸ ਡੀ ਬਰਮਨ,ਮਦਨ ਮੋਹਨ,ਰਵੀ,ਗੁਲਾਮ ਹੈਦਰ,ਸਲਿਲ ਚੌਧਰੀ,ਜੈਦੇਵ ਇਤਿਅਦਿ। ਓ ਪੀ ਨੈਯਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਤੇ ਆਸ਼ਾ ਭੋੰਸਲੇ ਦੇ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹਨ ਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਉੰਨੇ ਹੀ ਸੁਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ,ਦੇਵ ਅਨੰਦ,ਧਰਮੇਂਦਰ, ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ,ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ,ਸੰਜੇ ਖਾਨ,ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਖਾਨ,ਵਿਸ਼ਵਜੀਤ,ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ,ਜ਼ੋਯ ਮੁਖਰਜੀ ,ਜਿਤੇੰਦਰ,ਗੁਰੂ ਦੱਤ, ਬਲਰਾਜ ਸਾਹਨੀ,ਪ੍ਰਦੀਪ ਕੁਮਾਰ,ਜਾਨੀ ਵਾਕਰ ,ਮੇਹਮੂਦ ਆਦਿ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਸਭ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਰਫੀ ਤੋਂ ਹੀ ਗਵਾਉਂਦੇ ਸਨ।ਜਿੰਵੇਂ ਰਾਜ ਕਪੂਰ ਮੁਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਉਂਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਰਫੀ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਇੰਤਕਾਲ ਤੇ ਸ਼ੰਮੀ ਕਪੂਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਰ ਗਈ ਹੈ। '''<big>ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦਾ ਸਫਰ</big>''' ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਗਾਉਣ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ 1942 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰਿਹਾ।ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਤ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ੍ਨੂੰ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪਿਆ ਸੀ ਉਸ ਦਿਨ ਵੀ ਉਹ ਫਿਲਮ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਗਾਨੇ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰ ਕੇ ਆਏ ਸਨ।1950 ਤੇ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗਾਨੇ ਗਾਏ ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ ਤੇ ਇਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਕਈ ਗਾਣਿਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਰਡ ਵੀ ਮਿਲੇ।1960 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ '''ਚੌਦਹਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ''' ਦੇ ਗੀਤ '''"ਚੌਦਹਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ ਹੋ ਯਾ ਆਫਤਾਬ ਹੋ"'''ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ '''ਪਹਿਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ'''। ਇਸ ਗੀਤ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਰਵੀ ਨੇ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਰਫੀ ਤੇ ਰਵੀ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਫਿਲਮ ਘਰਾਣਾ(1961),ਕਾਜਲ(1965),ਦੋ ਬਦਨ(1966)ਤੇ ਨੀਲਕਮਲ(1968) ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਫਿਲਮਾਂ 'ਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ।ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ '''ਦੂਜਾ''' '''ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਫਿਲਮ ਸਸੁਰਾਲ ਦੇ ਗਾਨੇ "ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸੂਰਤ" ਤੇ ਮਿਲਿਆ,ਤੀਜਾ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਫਿਲਮ''' 1965 ਵਿੱਚ '''ਦੋਸਤੀ''' ਦੇ ਗੀਤ '''"ਚਾਹੂੰਗਾ ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਸਾਂਝ ਸਵੇਰੇ"''' ਤੇ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾੰਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਦੀ ਨਵੀਂ ਜੋੜੀ ਨੇ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾੰਤ-ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਤੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਆਖਿਰੀ ਗੀਤ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਫਿਲਮ ਆਸ-ਪਾਸ ਲਈ ਗਾਇਆ ਸੀ। ਫਿਲਮ ਪਾਰਸਮਨੀ ਦੇ ਗੀਤ '''" ਸਲਾਮਤ ਰਹੋ" ਤੇ "ਵੋ ਜਬ ਯਾਦ ਆਏ'''' (ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਯੁਗਲ ਗੀਤ), ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤ ਨੇ।1965 ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਸੀ। 1965 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਜੋੜੀ ਕਲਿਆਣ ਜੀ ਆਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ 'ਚ ਗਾਇਆ ਫਿਲਮ ਜਬ ਜਬ ਫੂਲ ਖਿਲੇ ਦਾ ਗੀਤ '''"ਪ੍ਰ੍ਦੇਸਿਓਂ ਸੇ ਨਾ ਅਖੀਆਂ ਮਿਲਾਨਾ"'''ਵੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰ ਗੀਤ ਹੈ।ਇੱਸੇ ਜੋੜੀ ਦੇ ਸੁਰ ਬੱਧ ਕੀਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ '''ਸੂਰਜ''' ਦੇ ਗੀਤ '''"ਬਹਾਰੋਂ ਫੂਲ ਬਰਸਾਓ"''' ਲਈ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਤੇ ਪੰਜਵਾਂ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ੰਕਰ ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਫਿਲਮ '''ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ''' ਦੇ ਗੀਤ '''"ਦਿਲ ਕੇ ਝਰੋਂਖੇ ਮੇਂ ਤੁਝ ਕੋ ਬਿਠਾ ਕੇ",''' ਲਈ 1968 ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਧੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਖੂਬ ਗਾਇਆ।ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ '''"ਕਰ ਚਲੇ ਹਮ ਫਿਦਾਂ ਜਾਨ-ਓ-ਤਨ ਸਾਥੀਓ'<nowiki/>''' ਵਿੱਚ ਝਲਕਦਾ ਹੈ। 1962 ਦੀ ਇੰਡੋ-ਚਾਯਿਨਾ ਵਾਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਫੌਜ ਦੀ ਹੁੰਸਲਾ ਅਫਜ਼ਾਈ ਲਈ ਅਦਾਕਾਰ ਦਿਲੀਪ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਚੀਨ ਬੋਰਡਰ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਗਾਨੇ ਵੀ ਸੁਨਾ ਕੇ ਆਏ। ''''ਵਤਨ ਪੇ ਜੋ ਫਿਦਾਂ ਹੋਗਾ','ਜਹਾਂ ਡਾਲ-ਡਾਲ ਪਰ ਸੋਨੇ ਕਿ ਚਿੜੀਆਂ<nowiki>''</nowiki>ਐ ਵਤਨ ਐ ਵਤਨ'''' ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਹਨ।ਕਵ੍ਵਾਲੀ ਗਾਉਣ 'ਚ ਫਿਲਮੀ ਗਾਇਕਾਂ 'ਚੋਂ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਈ ਗਈ ਫਿਲਮ ਬਰਸਾਤ ਕਿ ਰਾਤ ਦੀ ਕ਼ਵ੍ਵਾਲੀ ''''ਯੇ ਇਸ਼ਕ ਇਸ਼ਕ ਹੈ'''<nowiki/>' ਇੱਕ ਕਮਾਲ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ।ਫਿਲਮ ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਐਂਥੋਨੀ ਦੀ ਕ਼ਵ੍ਵਾਲੀ '''<nowiki/>'ਪਰਦਾ ਹੈ ਪਰਦਾ'<nowiki/>'''ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਲਮ ਧਰ੍ਮਾ ਦੀ ਕ਼ਵ੍ਵਾਲੀ '''<nowiki/>'ਇਸ਼ਾਰੋਂ ਕੋ ਅਗਰ ਸਮ੍ਝੋ'''' ਤੇ ਫਿਲਮ ਹਂਸਤੇ ਜ਼ਖਮ ਦੀ ਕ਼ਵ੍ਵਾਲੀ ''''ਯੇ ਮਾਨਾ ਮੇਰੀ ਜਾਂ''' 'ਅੱਜ ਵੀ ਹਰ ਦਿਲ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਹੈ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ 'ਚ ਰਾਗ ਬੱਧ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਸੁਰੀਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਗਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਨੀ ਨਹੀਂ।ਫਿਲਮ ਰਾਨੀ ਰੂਪਮਤੀ ਦੇ ਗੀਤ '''"ਝਨੰਨਨ ਝਨੰਨਨ ਝਨੰਨਨ ਬਾਜੇ ਪਾਯਲਿਆ"''' ਤੇ ਇੱਸੇ ਫਿਲਮ ਦਾ ਗੀਤ '''"ਫੁੱਲ ਬਗਿਆ ਮੇਂ ਕੋਇਲ ਬੋਲੇ"''' ਫਿਲਮ ਕੋਹਿਨੂਰ ਦਾ ਗੀਤ '''"ਮਧੁਬਨ ਮੇਂ ਰਾਧਿਕਾ "''' ਬੈਜੂ ਬਾਵਰਾ ਦੇ ਭਜਨ '''"ਮਨ ਤੜਪਤ ਹੈ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਆਜ" ,"ਓ ਦੁਨਿਆ ਕੇ ਰਖਵਾਲੇ"''' ਫਿਲਮ ਬੇਟੀ ਬੇਟੇ ਦਾ ਗੀਤ '''"ਰਾਧਿਕੇ ਤੂਨੇ ਬੰਸੁਰੀ ਚੁਰਾਈ "''' ਫਿਲਮ ਸਵਾਰਨ ਸੁੰਦਰੀ ਦਾ ਗੀਤ '''"ਕੁਹੂ ਕੁਹੂ ਬੋਲੇ ਕੋਯਲਿਆ"'''.....ਇਤਿਅਦਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦੇ ਨੇ। == ਉਤਾਰ == 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਰਿਅਰ ਬੁਲੰਦੀ ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਉਤਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।1969 ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਮੰਤ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲਾ ਟੈਗੋਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਫਿਲਮ ਅਰਾਧਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਏਸ.ਡੀ.ਬਰਮਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸੀ।ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਰਮਨ ਸਾਹੇਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਸੰਦ ਸਨ। ਪਰ ਬਰਮਨ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਕਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਤੇ ਆਰ ਡੀ ਬਰਮਨ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਦੇ ਗਾਨੇ '''"ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਮਸਤਾਨਾ,ਮੇਰੇ ਸਪਨੋੰ ਕਿ ਰਾਨੀ ,ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਥਾ ਯੇ ਮਨ ਮੇਰਾ "''' ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਗਵਾਏ ਜਿਹੜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਕ਼ਬੂਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਖੰਨਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ ਜਿਹੜਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਦਿਆ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਹੱਜ ਤੇ ਚਲੇ ਜਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਗੁਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਤੇ ਪਿਆ। ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਿਟ ਗੀਤ ਦਿੱਤੇ ਜਿੰਵੇਂ '''"ਤੁਮ ਜੋ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋ(ਫਿਲਮ ਹਂਸਤੇ ਜ਼ਖਮ),ਯੇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਯੇਹ ਮੇਹਫ਼ਿਲ(ਫਿਲਮ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ)'''ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਗੀਤ'''"ਯੇਹ ਜੋ ਚਿਲਮਨ ਹੈ (ਮੇਹਬੂਬ ਕਿ ਮੇਹੰਦੀ),ਤੇਰੀ ਗਲਿਓਂ ਮੇਂ ਨਾ ਰਖੇਂਗੇ ਕਦਮ (ਫਿਲਮ ਹਵਸ)'''ਆਦਿ।1977 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫਿਲਮ '''ਹਮ ਕਿਸੀ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ''' ਦੇ ਗੀਤ '''"ਕ੍ਯਾ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਦਾ"''' ਲਈ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਛੇੰਵਾਂ ਤੇ ਅਖੀਰਲਾ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲਿਆ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਇੱਕਲੇ ਐਸੇ ਗਾਇਕ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਮਿਲੇ ਹਨ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਮੁਸਲਮਾਨ,ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। 14 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ 'ਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਕੁੜੀ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਟਵਾਰੇ ਤੋਂ ਬਾਦ ਬਸ਼ੀਰਾ ਬੀਬੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਭਾਰਤ ਆ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਭਾਰਤ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।ਸੰਘਰਸ਼ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਹਨਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹਮੀਦ ਭਾਈ ਦੀ ਭੈਣ ਬਿਲਕੀਸ ਬਾਨੋ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਹੋਏ।ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਦੇ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਿਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ। '''ਸੁਜਾਤਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ-MOHHMAD RAFI-Golden Voice Of The Silver Screen''' ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਨ। ਅਪਣਾ ਸਮਾਂ ਗੁਜਾਰਣ ਲਈ ਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਣ ਲਈ ਪਤੰਗ ਉਡਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਪਤੰਗ। ਆਮ ਜੀਵਨ 'ਚ ਜਿੰਨੇ ਸਰਲ ਸਨ ਪਤੰਗਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉੰਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਯੋਗੀ। ਜਦੋਂ ਕਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਤੰਗ ਕਦੀਂ ਕੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੂਡ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ। ਸ਼ੋਹਰਤ ਤੇ ਪੈਸੇ ਦਾ ਗੁਮਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਿਆ।ਉਹ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਸਨ ਤੇ ਅਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੇ ਹੁਨਰ ਨੂੰ ਖੁਦਾ ਦੀ ਅਮਾਨਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।ਬੋਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਗਾਇਕ ਮਹੇਂਦਰ ਕਪੂਰ, ਜਿਹੜੇ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਇਨਸਾਨ ਸਨ।ਗਾਨੇ ਦੇ ਜਜਬਾਤਾਂ 'ਚ ਓਹ ਵੈਹ ਤੁਰਦੇ ਸਨ।ਗਾਨਾ ਓਹ ਰੂਹ ਤੋਂ ਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਨੀਲ ਕਮਲ ਦਾ ਗਾਨਾ '''"ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਏੰ ਲੇਤੀ ਜਾ''' " ਗਾਉਂਦੇ ਵਕ਼ਤ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕਈ ਵਾਰ ਭਰਿਆ ਸੀ। ਅਤਿ ਤਾਰ ਸਪਤਕ 'ਚ ਵੀ ਓਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਗਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਫਿਲਮ ਬੈਜੂ ਬਾਵਰੇ ਦਾ ਭਜਨ '''"ਓਹ ਦੁਨਿਆ ਕੇ ਰਖਵਾਲੇ"'''ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਸ ਗਾਨੇ ਦੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਦ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਕਾਫੀ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕੇ। ਮੁੰਹਮਦ ਰਫੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨੇਕ ਕੰਮਾ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਓਹ ਸਭ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਓਹ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲੈਂਦੇ।ਕਈ ਗੀਤ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੈਸੇ ਲੀਤੇ ਹੀ ਗਾਏ ਸਨ।ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੇਕ ਦਿਲੀ ਤੇ ਦਰਿਆ ਦਿਲੀ ਦੇ ਅਨਗਿਣਤ ਕਿੱਸੇ ਹਨ।ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਘੱਟ ਫੀਸ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਾੰਤ ਪਿਆਰੇ ਲਾਲ ਜਦੋਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ ਤਾਂ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਪੈਸੇ ਹੀ ਲਏ ਸਨ। ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰੋਏਲਟੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਜਿਹੜਾ ਮਨ ਮੁਟਾਵ ਹੋਇਆ ਸੀ ਉਹ ਵੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੀ ਦਰਿਆ ਦਿਲੀ ਤੇ ਨੇਕ ਦਿਲੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਤੱਕ ਕੋਈ ਯੁਗਲ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਗਾਇਆ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਨਰਗਿਸ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਠੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਫਿਲਮ "ਜਿਉਲ ਥੀਫ" ਵਿੱਚ '''"ਦਿਲ ਪੁਕਾਰੇ ਆ ਰੇ ਆ ਰੇ ਆ ਰੇ"''' ਗੀਤ ਗਾਇਆ।ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ ਦਿਲ ਇਨਸਾਨ ਸਨ।ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਮਨ ਮੁਟਾਵ,ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਬਾਰੇ ਇਹੋ ਜਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਮਝਦੇ।ਸੁਣਨ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੰਜੇ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਗਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਬੈਨ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਆਪ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਬੈਨ ਹਟਵਾਇਆ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਆਪ ਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਲੱਗਿਆ ਸੀ। ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਦਿਲ ਸੀ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਦਵੇਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। == ਮੌਤ == ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦਾ ਦੇਹਾੰਤ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਦਮ ਸਦਮੇ 'ਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ 'ਚ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਸਕੂਲਾਂ 'ਚ ਛੁਟੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ 'ਚ ਮੋਹਲੇਧਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦਸ ਲਖ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨੇਹਰੁ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨੜੋਇਆ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਨਾਜ਼ੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸੀ।ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਗ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਮੇਤ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ === ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਵਾਲੇ ਤੇ ਫਿਲਮ ਫੇਯਰ ਅਵਾਰਡ ਲਈ ਭੇਜੇ ਗਏ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ- === ''ਮੁੱਖ ਲੇਖ: [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]]'' * 1960 - ਚੌਦਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ ਹੋ (ਫਿਲਮ ਚੌਦਵੀਂ ਕਾ ਚਾਂਦ) -'''ਜੇਤੂ''' * 1961 - ਹੁਸਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ (ਫਿਲਮ-ਘਰਾਣਾ) * 1961 - ਤੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਪਿਆਰੀ ਸੂਰਤ ਕੋ (ਫਿਲਮ-ਸਸੁਰਾਲ) -'''ਜੇਤੂ''' * 1962 - ਐ ਗੁਲ ਬਦਨ ਐ ਗੁਲ ਬਦਨ (ਫਿਲਮ-ਪ੍ਰੋਫ਼ੇਸਰ) * 1963 - ਮੇਰੇ ਮੇਹਬੂਬ ਤੁਝੇ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਕਸਮ (ਫਿਲਮ-मेरे महबूब) * 1964 -ਚਾਹੂੰਗਾ ਮੈਂ ਤੁਝੇ (ਫਿਲਮ- ਦੋਸਤੀ) -'''ਜੇਤੂ''' * 1965 -ਛੂ ਲੇਨੇ ਦੋ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਠੋਂ ਕੋ (ਫਿਲਮ-ਕਾਜਲ) * 1966 - ਬਹਾਰੋਂ ਫੂਲ ਬਰਸਾਓ (फ़िल्म -ਸੂਰਜ) -'''ਜੇਤੂ''' * 1968 - ਮੈਂ ਗਾਊਂ ਤੁਮ ਸੋ ਜਾਉ (ਫਿਲਮ-ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ) * 1968 - ਬਾਬੁਲ ਕੀ ਦੁਆਏੰ ਲੇਤੀ ਜਾ(ਫਿਲਮ-ਨੀਲ ਕਮਲ) * 1968 - ਦਿਲ ਕੇ ਝਰੋਂਖੇ ਮੇਂ ਤੁਝ ਕ ਬਿਠਾ ਕਰ(ਫਿਲਮ-ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ) '''ਜੇਤੂ''' * 1969 -ਬੜੀ ਮਸਤਾਨੀ ਹੈ ਮੇਰੀ ਮੇਹਬੂਬਾ(ਫਿਲਮ-ਜੀਨੇ ਕਿ ਰਾਹ) * 1970 -ਖਿਲੋਨਾ ਜਾਨਕਰ ਤੁਮ ਤੋ (ਫਿਲਮ-ਖਿਲੋਨਾ) * 1973 - ਹਮਕੋ ਤੋ ਜਾਨ ਸੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ (ਫਿਲਮ-ਨੈਨਾ) * 1974 -ਅਛਾ ਹੀ ਹੁਆ ਦਿਲ ਤੂਤ ਗਿਆ(ਫਿਲਮ-ਮਾਂ ਬੇਹਨ ਔਰ ਬੀਵੀ) * 1977 - ਪਰਦਾ ਹੈ ਪਰਦਾ(ਫਿਲਮ-ਅਮਰ ਅਕਬਰ ਅੰਥੋਨੀ) * 1977 - ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਦਾ (ਫਿਲਮ-ਹਮ ਕਿਸੀ ਸੇ ਕਮ ਨਹੀਂ)'''ਜੇਤੂ''' * 1978 - ਆਦਮੀ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਹੈ (ਫਿਲਮ ਅਪਨਾਪਨ) * 1979 - ਚਲੋ ਰੇ ਡੋਲੀ ਉਠਾਓ ਕਹਾਰ (ਫਿਲਮ -ਜਾਣੀ ਦੁਸ਼ਮਨ) * 1979 - ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਕਿੱਸਾ ਯੇ (ਫਿਲਮ-ਦੋਸਤਾਨਾ) * 1980 -ਦਰਦ-ਏ-ਦਿਲ,ਦਰਦ-ਏ-ਜਿਗਰ(ਫਿਲਮ-ਕਰਜ਼) * 1980 - ਮੈਨੇ ਪੂਛਾ ਚਾਂਦ ਸੇ (ਫਿਲਮ-ਅਬਦੁੱਲਾ)ਤ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਰਫੀ ਸਾਹੇਬ ਨੂੰ 1965 ਵਿੱਚ ਪਦਮਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਨਵਾਜ਼ਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਦੁਆਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ]] * [[ਤਲਤ ਮਹਿਮੂਦ]] *[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]] *[[ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ]] *[[ਸ਼ਮਸ਼ਾਦ ਬੇਗਮ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕ}} {{ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1924]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1980]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਿੱਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਜੇਤਾ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] == Early life == [[ਤਸਵੀਰ:Mohammed_Rafi's_family_tree.jpg|thumb|ਰਫੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰੁੱਖ।]] ਮੁਹੰਮਦ ਰਫੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਫੀ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਜਾਟ ਮੁਸਲਿਮ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅੱਲ੍ਹਾ ਰਖੀ ਅਤੇ ਹਾਜੀ ਅਲੀ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਘਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਛੇ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸੀ।<ref>{{Citation |title=Mohd.Rafi's son Shahid Rafi: "Kishore Kumar used to respect my father, they were very…" |date=24 December 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=l-dyITjhs8g |archive-url=https://web.archive.org/web/20220719125752/https://www.youtube.com/watch?v=l-dyITjhs8g&feature=youtu.be |quote=See 23:20 to 23:30 |access-date=2022-07-19 |archive-date=19 July 2022}}</ref> ਇਹ ਪਰਿਵਾਰ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ [[ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ]], ਜੋ ਕਿ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਦੇ [[ਮਜੀਠਾ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।<ref name="tribuneindia_striking"/> ਰਫੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਨਾਮ ''ਫੀਕੋ'' ਸੀ, ਨੇ ਇੱਕ [[ਫ਼ਕ਼ੀਰ|ਫਕੀਰ]] ਦੇ ਜਾਪ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਦਿਆਂ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸੁਲਤਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਰਫੀ ਦੇ ਪਿਤਾ 1935 ਵਿੱਚ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ [[ਭਾਟੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ|ਭਾਟੀ ਗੇਟ]] ਦੇ ਨੂਰ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਈ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।<ref>[http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html Mohammed Rafi Biography – Facts, Life History & Achievements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150716050328/http://www.culturalindia.net/indian-music/indian-singers/rafi.html|date=16 July 2015}}. Culturalindia.net. Retrieved 6 November 2018.</ref>ਰਫੀ ਨੇ [[ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ|ਉਸਤਾਦ ਅਬਦੁਲ ਵਾਹਿਦ ਖਾਨ]], ਪੰਡਿਤ ਜੀਵਨ ਲਾਲ ਮੱਟੂ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ ਨਿਜ਼ਾਮੀ ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ|ਕਲਾਸੀਕਲ ਸੰਗੀਤ]] ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ।<ref name="tribuneindia_sang_for_kishore"/> ਰਫੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ [[ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਸਹਿਗਲ|ਕੇ. ਐਲ. ਸਹਿਗਲ]] ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਸੀ। 1941 ਵਿੱਚ, ਰਫੀ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ''ਗੁਲ ਬਲੋਚ'' (1944 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ) ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਨਤ ਬੇਗਮ ਦੇ ਨਾਲ "ਗੋਰੀਏ ਨੀ, ਹੀਰਿਯੇ ਨੀ" ਡੁਏਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref name="tribune_his_voice"/> ਉਸੇ ਸਾਲ, ਰਫੀ ਨੂੰ [[ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ|ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਡੀਓ]] [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਗਾਉਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="sangeetmahal_hall_of_fame">{{Cite web |title=Hall of Fame: Saatwan Sur |url=http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070526060332/http://www.sangeetmahal.com/hof/Singers_Rafi.asp |archive-date=26 May 2007 |access-date=28 April 2007}}</ref> ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1945 ਵਿੱਚ '''ਗਾਓਂ ਕੀ ਗੋਰੀ'' "ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਡੈਬਿਊ ਕੀਤਾ ਸੀ। 0850bbt5bwi4llcb1e2f9b4gl91qnxq 0 18440 844405 735450 2026-08-15T13:23:18Z IvanScrooge98 14422 /* */ 844405 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਦਫ਼ਤਰੀ_ਨਾਂ=ਬੇਰੂਤ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ=بيروت |ਹੋਰ_ਨਾਂ=ਬੇਅਰੁਤ |ਸ਼ਹਿਰ_ਮਾਟੋ=BERYTUS NUTRIX LEGUM ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]) |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ= Beirut Central District Collage.jpg |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ= |ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ=300px |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ=Flag_of_beirut.gif |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ=BlasonBeyrouth4.jpg |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ= |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ= |ਨਕਸ਼ਾ_ਅਕਾਰ=100 best |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ=ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ। ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ= |shield_size= |ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ=ਲਿਬਨਾਨ |ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ=300 |coordinates_ਖੇਤਰ=LB |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ=ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1=ਰਾਜਪਾਲੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ={{flag|ਲਿਬਨਾਨ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1=ਬੇਰੂਤ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ=ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ=ਬਿਲਾਲ ਹਮਦ |area_note= |area_magnitude= |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =20 |ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 =100 |ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 =200 |area_land_km2= |area_water_km2= |population_as_of= |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =361366 (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ)<ref>[http://data.un.org/Data.aspx?q=city+population&d=POP&f=tableCode%3a240 UNdata | record view | City population by sex, city and city type]. Data.un.org (2012-07-23). Retrieved on 2012-12-18.</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ =1900000 |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =2250000 ~ 3000000 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ=+2 |utc_offset= |timezone_DST=+3 |utc_offset_DST= |latd=33|latm=53|lats=13|latNS=N |longd=35|longm=30|longs=47|longEW=E |elevation_m= |elevation_ft= |latitude=33°53' N |longitude=35°30' E |website=[http://www.beirut.gov.lb/ ਬੇਰੂਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ] |ਪਗਨੋਟ= }} '''ਬੇਰੂਤ''' ({{lang-ar|بيروت}}, {{lang-el|Βηρυττός}}, [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]: Berytus, ਅਰਾਮਾਈ: Birot בירות, {{lang-fr|Beyrouth}}) [[ਲਿਬਨਾਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; 2007 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਘੱਟ ਤੱਕ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਤਟ ਦੇ ਮੱਧ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਬੈਰੂਤ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੇਰੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪ-ਨਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰੀ ਤੇਲ ਅਲ ਅਮਰਨਾ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਬਾਦ ਰਿਹਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] nl1q7blngzr1vmjsegy320pat6dwv4m 844406 844405 2026-08-15T13:23:42Z IvanScrooge98 14422 844406 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ |ਦਫ਼ਤਰੀ_ਨਾਂ=ਬੇਰੂਤ |ਦੇਸੀ_ਨਾਂ=بيروت |ਹੋਰ_ਨਾਂ=ਬੇਅਰੁਤ |ਸ਼ਹਿਰ_ਮਾਟੋ=BERYTUS NUTRIX LEGUM ([[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]) |ਤਸਵੀਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ= Beirut Central District Collage.jpg |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ= |ਤਸਵੀਰ_ਅਕਾਰ=300px |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ=Flag_of_beirut.gif |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ=BlasonBeyrouth4.jpg |ਤਸਵੀਰ_ਝੰਡਾ= |ਤਸਵੀਰ_ਸਿਰਲੇਖ= |ਨਕਸ਼ਾ_ਅਕਾਰ=100 best |ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ=ਲਿਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ। ਨਕਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। |ਤਸਵੀਰ_ਮੋਹਰ= |shield_size= |ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾ=ਲਿਬਨਾਨ |ਬਿੰਦੀ_ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ=300 |coordinates_ਖੇਤਰ=LB |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ=ਦੇਸ਼ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1=ਰਾਜਪਾਲੀ |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ={{flag|ਲਿਬਨਾਨ}} |ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1=ਬੇਰੂਤ, ਰਾਜਧਾਨੀ ਸ਼ਹਿਰ |ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ=ਮੇਅਰ |ਮੁਖੀ_ਨਾਂ=ਬਿਲਾਲ ਹਮਦ |area_note= |area_magnitude= |ਖੇਤਰਫਲ_ਕੁੱਲ_ਕਿਮੀ2 =20 |ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 =100 |ਖੇਤਰਫਲ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ_ਕਿਮੀ2 =200 |area_land_km2= |area_water_km2= |population_as_of= |ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ =361366 (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ)<ref>[http://data.un.org/Data.aspx?q=city+population&d=POP&f=tableCode%3a240 UNdata | record view | City population by sex, city and city type]. Data.un.org (2012-07-23). Retrieved on 2012-12-18.</ref> |ਅਬਾਦੀ_ਸ਼ਹਿਰੀ =1900000 |ਅਬਾਦੀ_ਮੁੱਖ-ਨਗਰ =2250000 ~ 3000000 |ਸਮਾਂ_ਜੋਨ=+2 |utc_offset= |timezone_DST=+3 |utc_offset_DST= |latd=33|latm=53|lats=13|latNS=N |longd=35|longm=30|longs=47|longEW=E |elevation_m= |elevation_ft= |latitude=33°53' N |longitude=35°30' E |website=[http://www.beirut.gov.lb/ ਬੇਰੂਤ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ] |ਪਗਨੋਟ= }} '''ਬੇਰੂਤ''' ({{lang-ar|بيروت}}, {{lang-el|Βηρυττός}}, [[ਲਾਤੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਲਾਤੀਨੀ]]: Berytus, ਅਰਾਮਾਈ: Birot בירות, {{lang-fr|Beyrouth}}) [[ਲਿਬਨਾਨ]] ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਬਾਦੀ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ; 2007 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਘੱਟ ਤੱਕ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਭੂ-ਮੱਧ ਸਾਗਰ ਉਤਲੇ ਤਟ ਦੇ ਮੱਧ-ਬਿੰਦੂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਠਾਰ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬੰਦਰਗਾਹ ਹੈ। ਬੇਰੂਤ ਮਹਾਂਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੇਰੂਤ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉਪ-ਨਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਮਹਾਂਨਗਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੁਰਾਤਨ ਮਿਸਰੀ ਤੇਲ ਅਲ ਅਮਰਨਾ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਅਬਾਦ ਰਿਹਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਲਿਬਨਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] jbllncqwxrhpu747pr17mrebh2zgcdm 10 20333 844461 815330 2026-08-16T11:25:27Z JJMC89 bot 17273 Replace BSicon(s): KSTRWeq~G→WKSTReq~G, KSTRWaq~G→WKSTRaq~G 844461 wikitext text/x-wiki {| {{Railway line header}} {{BS-header|ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ|ਫਰਮਾ:ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਨਕਸ਼ਾ ਸੋਧਣਾ ਜਾਰੀ|#003399}} {{BS-table|no}} {{BS7|1=numN045|8=km|11=mi}} {{BS|3='''[[ਅੰਧ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]]'''|4=([[ਕੈਰੇਬੀਆਈ ਸਾਗਰ]])|bg=#003399}} {{BS7|uWWSEL|GRZq|uSTR+GRZq|uSTR+GRZq|GRZq|| |O1=HUBrg-L|O2=HUB-Rq|O3=HUB-Rq|O4=HUB-Rq|O5=HUB-Rq|O6=HUB-Rq|O7=HUBa@f-L |8=0|9=ਅੰਧ ਪ੍ਰਵੇਸ਼,|10=ਮਾਂਜ਼ਾਨੀਯੋ ਖਾੜੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼|11=0}} <!-- PORT OF COLON --> {{BS7-startCollapsible|WASSER||uDOCKSm|uDOCKSm|PLT|KDSTa|lDST |O1=HUB-L|O7=HUB-L |8.7|[[ਕੋਲੋਨ, ਪਨਾਮਾ|ਪੋਰਟ ਆਫ਼ ਕੋਲੋਨ, ਕ੍ਰਿਸਟੋਬਾਲ]]|bg=#eeeeee}} {{BS7-replace|WASSER||uDOCKSm|uDOCKSm|PLT|KDSTa|FLUG |O1=HUB-L|O7=HUB-L |bg=#eeeeee}} {{BS7|WASSER||uSTR|O3=lDST~L|uDOCKg|O4=lDST~R|PLT|STR| |O1=HUB-L|O7=HUB-L |10=Colón, cruise terminal, [[Manzanillo International Terminal|MIT]], [[Colón Free Trade Zone|Free Trade Zone]], [[ਐਨਰੀਕੇ ਅਦੋਲਫੋ ਹਿਮੇਨੇਜ਼ ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ|ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ]]|11=5.4}} {{BS7|WASSER||uFABZgl+l|uDOCKr|KBHFaq|STR|O6=STR+r| |O1=HUB-L|O7=HUB-L |9=[[ਕ੍ਰਿਸਤੋਬਾਲ, ਕੋਲੋਨ|ਕ੍ਰਿਸਤੋਬਾਲ]] ਬੰਦਰਗਾਹ,|10=ਅੰਧ ਸਵਾਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ}} |}<!-- end Port of Colon collapsible --> {{BS7|WASSER||uSTR|||STR| |O1=HUBlf-L|O2=HUB-Lq|O3=HUB-Lq|O4=HUB-Lq|O5=HUB-Lq|O6=HUB-Lq|O7=HUBe@g-L |}} {{BS7|LRAoWq|LRAq|uSKRZ-ALu|LRAq|LRAq|SKRZ-ALu|LRAq |10=''[[Third Bridge over Panama Canal|Third Bridge]]''}} {{BS7|WASSER|uexKHSTaq|ugABZgl|O3=ueABZgr|gSTRq|gSTR+r|STR| |10=[[History of the Panama Canal#The French achievement|French Canal]] (abandoned 1904)}} <!-- GATUN LOCKS --> {{BS7|WASSER||uSPLa||gFGATEd|STR|}} {{BS7|WASSER||uvLock3|uPANAMACANAL-BASINSr|WKSTReq~G|O5=gFGATEd|STR| |8=1.9|9='''[[Gatun Locks]]'''|10=(3 chambers), 26 m (85 ft)|11=1.2}} {{BS7|WASSER||uvLock3|uPANAMACANAL-BASINSr|WKSTReq~G|O5=gFGATEd|STR| |9=''[[Panama_Canal_expansion_project#The project|Atlantic Locks]]|10=(3 chambers; Water saving basins)''}} {{BS7|WASSER||uSPLe|uPANAMACANAL-BASINSr|WKSTReq~G|O5=gFGATEd|STR|}} {{BS7|WASSER|O1=DELg|vDSTR-c2|O2=uexlDST|O22=lELC|vDKSTRe~RRq|O3=ugABZg+l|gSTRq|gSTRr|STR|}} <!-- GATUN LAKE --> {{BS7|WASSERl|PORTALl|O2=exWWSELq|uexDOCKSa|O3=uSTR|||STR| |8=24.2|4=DELg|9='''[[Gatun Lake]]'''|11=15.0}} {{BS7||vDSTR~LL|uexDOCKSm|O3=uSTR|||DSTR| |9=[[Gatun Dam]],|10=[[Chagres River]] (hydroelectricity, spillway)}} {{BS7|||uexDOCKSm|O3=uSTR|uexWWSELq|WASSERq|O5=DELgq|hKRZWae|WASSERq |10=[[Gatun River]], causeway, Monte Lirio bridge}} {{BS7|||uexDOCKSm|O3=uSTR|||DSTR|}} {{BS7|||uexDOCKSe|O3=uSTR|||STR|}} {{BS7|||uSTR|O3=lv-DST|||STR |8=8.5|9=[[Gamboa]]|11=5.3}} {{BS7|||uexFABZgl+l|uexWWSELq|WASSERq|O5=DELgq|hKRZWae|uexRESVl |9=[[Chagres River]],|10=[[Madden Dam]], [[Lake Alajuela]]}} {{BS7|||uCSTRa@g|||STR|7=uexlDST|O7=lELC |8=12.6|4=DELf|9='''[[Culebra Cut]]'''|10=(or Gaillard Cut; hydroelectricity)|11=7.8}} {{BS7|WGRZq|WGRZq|WGRZq|O3=uCSTR|WGRZq|O4=lGIPl |WGRZq|WGRZq|O6=STR|WGRZq |10=[[Continental divide|Continental watershed]], summit}} {{BS7|RAq|RAq|uCSTRe@f|O3=uSKRZ-Au|RAq|RAq|SKRZ-Au|RAq |10=[[Centennial Bridge, Panama|Centennial Bridge]] ([[Pan-American Highway]])}} {{BS7|gSTR+l|gSTRq|gSTRr|O3=uSPLa|||STR|}} <!-- PEDRO MIGUEL LOCKS --> {{BS7|ugFGATEu||uvLock5|||STR| |8=1.4|9='''[[Pedro Miguel Locks]]'''|10=(1 chamber), 9.5 m (31 ft)||11=0.9}} {{BS7|WKSTRaq~G|O1=ugFGATEu|uPANAMACANAL-BASINSl|uSPLe|||STR| |9=''[[Panama_Canal_expansion_project#The project|Pacific Locks]]''|10=''(3 chambers; Water saving basins)''}} {{BS7|WKSTRaq~G|O1=ugFGATEu|uPANAMACANAL-BASINSl|uBHF|||TUNNEL1| |8=1.7|9=[[Miraflores Lake]]|11=1.1}} <!-- MIRAFLORES LOCKS --> {{BS7|WKSTRaq~G|O1=ugFGATEu|uPANAMACANAL-BASINSl|uexSTRl|O3=uSPLa|uexSTRq|uexSTR+r|O5=FEATURE|STR| |8=1.7|9='''[[Miraflores Locks]]'''|10=(2 chambers), 16.5 m (54 ft)|11=1.1}} {{BS7|gSTR||uvSTAIRg|FEATURE@r|uxWEIRg|STR| |10=freshwater treatment plant, visitors center, spillway}} {{BS7|gSTRl|gSTRq|gSTR+r|O32=uexSTR+l|O33=uSPLe|uexSTRq|uexSTRr|STR| |O1=HUBrg-L|O2=HUB-Rq|O3=HUB-Rq|O4=HUB-Rq|O5=HUB-Rq|O6=HUB-Rq|O7=HUBa@f-L |}} <!-- PORT OF BALBOA --> {{BS7-startCollapsible||PLTl|uDOCKSm|uDOCKSm|PLT|KDSTe| |O1=HUB-L|O7=HUB-L |13.2|[[ਬਾਲਬੋਆ, ਪਨਾਮਾ|ਪੋਰਟ ਆਫ਼ ਬਾਲਬੋਆ]]|bg=#eeeeee}} {{BS7-replace|||uSTR|lvDST@F-||BHF|FLUG |O1=HUB-L|O7=HUB-L |bg=#eeeeee}} {{BS7||PLTl|uDOCKSm|uDOCKSm|PLT|KDSTe| |O1=HUB-L|O7=HUB-L |10=ਦਿਆਬਲੋ, ਕੋਰੋਜ਼ਾਲ ਸਵਾਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, [[ਆਲਬਰੂਕ "ਮਾਰਕੋਸ ਅ. ਗੇਲਾਬਰਟ" ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ|ਹਵਾਈ-ਅੱਡਾ]], [[Panama_Canal_Railway#2001_reconstruction|Terminal]]|11=8.2}} {{BS7|||uFABZgl+l|PLTa|O4=uDRYl|PLTa|O5=lv-DST||FEATURE@r |O1=HUB-L|O7=HUB-L |10=dry dock, [[ਬਾਲਬੋਆ, ਪਨਾਮਾ|ਬਾਲਬੋਆ]], ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਇਮਾਰਤ}} |}<!-- end Port of Balboa collapsible --> {{BS7|RAq|RAq|uSKRZ-Au|RAq|RAq|RAq|lDST |O1=HUBlf-L|O2=HUB-Lq|O3=HUB-Lq|O4=HUB-Lq|O5=HUB-Lq|O6=HUB-Lq|O7=HUBe@g-L |10=[[Bridge of the Americas]] (Arraiján&ndash;[[Panama City]])}} {{BS7||GRZq|uSTR+GRZq|GRZq|GRZq|| |8={{BSsplit|total|77.1}}|9=Pacific Entrance|11={{BSsplit|total|47.9}}}} {{BS|3='''[[ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ]]'''|4=([[ਪਨਾਮਾ ਦੀ ਖਾੜੀ]])|bg=#003399}} <!-- LEGEND --> {{BS7||||||| ||ਸੰਕੇਤ-ਵਾਕ:}} {{BS7|6=uSTRq|7=uSTRq |9=ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀਯੋਗ ਨਹਿਰ|10=(max draft: 39.5 feet (12.04 m)}} {{BS7|6=gSTRq|7=gSTRq |9=''ਜਿੰਦਰਾਯੁਕਤ ਰਾਹ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਮੂਹ''|10=(ਉਸਾਰੀ ਹੇਠ)}} {{BS7|6=WASSERq|7=WASSERq |9=ਗ਼ੈਰ-ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀਯੋਗ ਪਾਣੀ}} {{BS7|6=uDOCKr|7=PLT |9=ਮਾਲ-ਘਾਟ, ਉਦਯੋਗਕ ਜਾਂ ਯੋਜਨਾਬੰਧੀ ਖੇਤਰ}} {{BS7|7=DELfq|9=ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ}} {{BS7|6=BHFq|7=KDSTeq |9=[[ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਰੇਲ]]|10=(ਸਵਾਰੀ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਮਾਲ ਸਟੇਸ਼ਨ)}} {{BS7|6=lDST|7=FEATURE |9=ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਕਸਬਾ, ਲੱਛਣ}} |} |}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> il8jrfrikcvvia21eng0nzy7f05clyr 0 20504 844423 819063 2026-08-15T18:36:09Z ~2026-44904-87 61548 /* ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ */ 844423 wikitext text/x-wiki [[File:WhiteHouseSouthFacade.JPG|upright=1.05|thumb|ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਮਈ 2006 ਵਿੱਚ ਤਸਵੀਰ]] ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਜ ਦਾ ਮੁਖੀ]] ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ [[ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ]] ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।{{Sfnp|Rossiter|1962|p=86}}{{Sfnp|Shugart|2004|pp=633–636}} ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਸੰਘੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਆਰਮਡ ਫੋਰਸਿਜ਼ ਦਾ [[ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼]] ਹੈ।{{Sfnp|Epstein|2005|p=318}} 1789 ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 45 ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ 46 ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]] ਨੇ ਇਲੈਕਟੋਰਲ ਕਾਲਜ ਦੀ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਵੋਟ ਜਿੱਤੀ।{{Sfnp|Matuz|2001|p=xxii}} [[ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ]] ਨੇ ਦੋ ਗੈਰ-ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ 22ਵੇਂ ਅਤੇ 24ਵੇਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸੀ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।{{Sfnp|Schaller|Williams|2003|p=192}} ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] ਹਨ।{{Sfnp|whitehouse.gov (g)}} ==ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! # !ਤਸਵੀਰ ![[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] !ਕਦੋਂ ਤੋਂ !ਕਦੋਂ ਤੱਕ !ਪਾਰਟੀ !ਚੋਣ ਦੀ ਟਰਮ ਅਤੇ ਸਾਲ !ਪਹਿਲਾ ਅਹੁਦਾ ![[ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] |- | 1 | [[File:Gilbert Stuart, George Washington (Lansdowne portrait, 1796).jpg|100px]] | '''[[ਜਾਰਜ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ]]'''<br/><small>(1732-1799)</small> | 30 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1789 | 4 ਮਾਰਚ, 1797 | ਅਜ਼ਾਦ |<br/>1<br/> <small>(1789)</small> <br /> ---<br/>2 <br /><small>(1789)</small><br /> | ਮਹਾਦੀਪੀ ਫੌਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੈਨਾਪਤੀ<br /><small>(1775–1783)</small><br /> |[[ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼]] |- | 2 | [[Image:Adamstrumbull.jpg|100px]] | '''[[ਜਾਨ ਐਡਮਜ਼]]'''<br/><small>(1735-1826)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1797 | 4 ਮਾਰਚ, 1801 | ਸੰਘੀ ਪਾਰਟੀ | 3 <br/><small>(1796)</small> | [[ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | [[ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ]] |- | 3 | | [[File:Thomas Jefferson by Rembrandt Peale, 1800.jpg|100px]] | '''[[ਥਾਮਸ ਜੈਫ਼ਰਸਨ]]'''<br/><small>(1743-1826)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1801 | 4 ਮਾਰਚ, 1809 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |4<br/><small>(1800)</small><br/>........<br/>5<br/><small>(1804)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | 1<br/>(ਆਰੋਨ ਬੂਰ)<br/>........<br/>2<br/>(ਜਾਰਜ਼ ਕਲਿੰਟਨ) |- |4 | [[File:James Madison.jpg|100px]] |'''[[ਜੇਮਜ ਮੈਡੀਸਨ]]'''<br/><small>(1755-1832)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1809 | 4 ਮਾਰਚ, 1817 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 6<br/><small>(1808)</small><br/>......<br/>7<br/><small>(1812)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ]] |ਜਾਰਜ ਕਲਿੰਕਟ<br/><small>(4 ਮਾਰਚ, 1809 – 20 ਅਪਰੈਲ, 1812) </small><br/>--<br />ਖਾਲੀ <br/><small>(20 ਅਪਰੈਲ, 1812 – 4 ਮਾਰਚ, 1813)</small> <br/>--<br /> ਅਲਬਰਿਜ਼ ਗੈਰੀ<br/> <small>(4 ਮਾਰਚ, 1813 – 23 ਨਵੰਬਰ, 1814) </small><br/> --<br />ਖਾਲੀ<br/><small>(23 ਨਵੰਬਰ, 1814 – 4 ਮਾਰਚ, 1817)</small> |- |5 | [[File:James Monroe White House portrait 1819.gif|100px]] | '''[[ਜੇਮਜ਼ ਮੋਨਰੋ]]'''<br/><small>(1758-1831)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1817 | 4 ਮਾਰਚ, 1825 |[[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |8<br/><small>(1816)</small><br/>.......<br/>9<br/><small>(1820)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ]] <br/> <small>(1811-1817)</small> |[[ਡੇਨੀਅਲ ਡੀ ਟੋਂਪਕਿਨਜ਼]] |- |6 | [[File:John Quincy Adams by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | '''[[ਜੌਹਨ ਕੁਵਿੰਸੀ ਐਡਮਜ਼]]'''<br/><small>(1767-188)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1825 | 4 ਮਾਰਚ, 1829 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 10<br/><small>(1824)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਜ ਸਕੱਤਰ]] <br/><small>(1817-1825) </small> || ਜੌਨ ਸੀ ਕੈਲਹੋਨ |- |7 || [[File:Andrew jackson head.jpg|100px]] |'''[[ਐਾਡਰਿਊ ਜੈਕਸਨ]]'''<br/><small>(1767-1845)</small> |4 ਮਾਰਚ, 1829 |4 ਮਾਰਚ, 1837 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 11<br/><small>(1828)</small><br/>.....<br/>12<br/><small>(1832)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੈਨੇਟਰ]]<br/> <small>(1823–1825)</small> | | ਜੌਨ ਸੀ ਕੈਲਹੋਨ<br/> <small>(4 ਮਾਰਚ 1829 – 28 ਦਸੰਬਰ,1832)</small><br/>---<br />ਖਾਲੀ<br/><small>(28 ਦਸੰਬਰ, 1832 –4 ਮਾਰਚ, 1833)</small><br/>---<br />[[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]] |- |8 | [[File:MartinVanBuren.png|100px]] | '''[[ਮਾਰਟਿਨ ਵੈਨ ਬੁਰੇਨ]]'''<br/><small>(1782-1862)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1837 | 4 ਮਾਰਚ, 1841 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |13<br/><small>(1836)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ਰਿਚਰਡ ਮੈਨਟਰ ਜੋਨਸ਼ਨ |- | 9 | [[File:William Henry Harrison by James Reid Lambdin, 1835.jpg|100px]] | '''[[ਵਿਲੀਅਮ ਹੈਨਰੀ ਹੈਰੀਸਨ]]'''<br /><small>(1773–1841)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1841 | 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1841 | ਵ੍ਹਿਗ ਪਾਰਟੀ | 14<br/><small>(1840)</small> | ਕੋਲੰਬੀਆ ਦਾ ਮੰਤਰੀ<br/><small>(1828–1829)</small> | [[ਜੌਹਨ ਟਾਈਲਰ]] |- | 10 | [[File:WHOportTyler.jpg|100px]] | '''[[ਜੌਹਨ ਟਾਈਲਰ ]]'''<br /><small>(1790–1862)</small><br /> | 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1841 | 4 ਮਾਰਚ, 1845 | ਵ੍ਹਿਗ ਪਾਰਟੀ<br /><small>(4 ਅਪਰੈਲ, 1841 – 13 ਸਤੰਬਰ, 1841)</small><br /> ---<br />ਕੋਈ ਪਾਰਟੀ ਨਹੀਂ <br /><small>(13 ਸਤੰਬਰ, 1841 – 4 ਮਾਰਚ, 1845)</small> |14<br/><small>(1840)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] |ਖਾਲੀ |- |11 | [[File:James Knox Polk by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | '''[[ਜੇਮਜ਼ ਕੇ. ਪੋਕ]]'''<br /><small>(1795–1849)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1845 | 4 ਮਾਰਚ, 1849 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 15 <br /><small>(1844)</small> | ਟੈਨੇਸੀ ਦਾ ਗਵਰਨਰ <br /><small>(1839–1841)</small> | ਜਾਰਜ ਐਮ ਡਾਲਸ |- | 12 | [[File:Zachary Taylor by Joseph Henry Bush, c1848.jpg|100px]] | '''[[ਜੈਚਰੀ ਟਾਇਲਰ]]'''<br /><small>(1784–1850)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1849 | 9 ਜੁਲਾਈ, 1850 | ਵ੍ਹਿਗ ਪਾਰਟੀ | 16<br /><small>(1848)</small> | ਮੇਜ਼ਰ ਜਰਨਲ | ਮਿਲਾਰਡ ਫਿਲਮੌਰ |- | 13 | [[File:Millard Fillmore by George PA Healy, 1857.jpg|100px]] | '''[[ਮਿਲਾਰਡ ਫਿਲਮੋਰ]]'''<br /><small>(1800–1874)</small> | 9 ਜੁਲਾਈ, 1850 | 4 ਮਾਰਚ, 1853 | ਵ੍ਹਿਗ ਪਾਰਟੀ |16<br /><small>(1848)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ਖਾਲੀ |- |14 | [[File:Franklin Pierce by GPA Healy, 1858.jpg|100px]] | '''[[ਫਰੈਂਕਲਿਨ ਪਾਇਰਸ]]'''<br /><small>(1804–1869)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1853 | 4 ਮਾਰਚ, 1857 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 17<br /><small>(1852)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੈਨੇਟਰ]] <br /><small>(1837–1842)</small> | ਵਿਲੀਅਮ ਆਰ ਕਿੰਗ<br /><small>(4 ਮਾਰਚ, 1853 – 18 ਅਪਰੈਲ, 1853)</small><br />--<br /> ਖਾਲੀ<br /><small>(18 ਅਪਰੈਲ, 1853 – 4 ਮਾਰਚ, 1857)</small> |- |15 | [[File:JamesBuchanan crop.jpg|100px]] | '''[[ਜੇਮਸ ਬੁਕਾਨਾਨ]]'''<br /><small>(1791–1868)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1857 | 4 ਮਾਰਚ, 1861 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 18 <br /><small>(1856)</small> | ਬਰਤਾਨੀਆ 'ਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਐਂਬੈਸਡਰ <br /><small>(1853–1856)</small> | ਜੋਨ ਸੀ ਬਰੇਕਿਨਰਿਜ਼ |- |16 | [[File:AbrahamLincolnOilPainting1869Restored.jpg|100px]] | '''[[ਅਬਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ|ਅਬ੍ਰਾਹਮ ਲਿੰਕਨ]]'''<br /><small>(1809–1865)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1861 | 15 ਅਪਰੈਲ, 1865 |ਰਿਪਬਲੀਕਨ <br/>ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੁਨੀਅਨ |19<br /> <small>(1860)</small><br/>---<br/>20<br/><small>(1864)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ|ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]]<br /><small>(1847–1849)</small> | ਹੈਨੀਬਲ ਹੈਮਲਿਨ<br/> --<br />ਐਡਿਉ ਜੋਨਸਨ |- |17 | [[File:aj17.gif|100px]] | '''[[ਐਂਡਰਿਊ ਜੌਹਨਸਨ]]'''<br /><small>(1808–1875)</small><br /> | 15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1865 | 4 ਮਾਰਚ, 1869 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |20 <br/> <small>(1864)</small><br/>---<br/>21<br/><small>(1868)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] |ਖਾਲੀ |- |18 | [[File:Ugrant.jpeg|100px]] | '''[[ਉੱਲੀਸੱਸ ਐਸ. ਗਰਾਂਟ]]'''<br /><small>(1822–1885)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1869 | 4 ਮਾਰਚ, 1877 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |21<br/><small>(1868)</small><br/>---<br/>22<br/> <small>(1872)</small> | ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਡਿੰਗ ਜਰਨਲ <br/><small>(1864-869)</small> | ਸਚੁਉਅਲਰ ਕੋਲਫੈਕਸ<br/>---<br/>ਹੈਨਰੀ ਵਿਲਸਨ<br/><small>(4 ਮਾਰਚ, 1873 – 22 ਨਵੰਬਰ, 1875)</small><br/>---<br/> ਖਾਲੀ <br/><small>(22 ਨਵੰਬਰ, 1875 – 4 ਮਾਰਚ, 1877)</small> |- |19 | [[File:Rhayes.png|100px]] | '''[[ਰੁਦਰਫੋਰਡ ਬੀ. ਹੇਈਜ਼ ]]'''<br /><small>(1822–1893)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1877 | 4 ਮਾਰਚ, 1881 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |23<br/><small>(1876)</small> | ਓਹੀਊ ਦਾ ਗਵਰਨਰ <br/><small>(1868–1872 & 1876–1877)</small> | ਵਿਲੀਅਮ ਏ. ਵ੍ਹੀਲਰ |- |20 | [[File:James Garfield portrait.jpg|100px]] | '''[[ਜੇਮਜ਼ ਅਬਰਾਹਮ ਗਾਰਫੀਲਡ|ਜੇਮਜ਼ ਏ. ਗਾਰਫੀਲਡ]]'''<br /><small>(1831–1881)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1881 | 19 ਸਤੰਬਰ, 1881 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | 24<br/><small>(1880)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ|ਹਾਊਸ ਆਫ ਰਿਪ੍ਰੈਜ਼ੈਂਟੇਟਿਵ ਦੇ ਮੈਂਬਰ]] | ਚੈਸਟਰ ਏ. ਆਰਥਰ |- |21 | [[File:Chester A Arthur by Daniel Huntington crop.jpeg|100px]] | '''[[ਚੈਸਟਰ ਐਲਨ ਆਰਥਰ|ਚੈਸਟਰ ਏ. ਆਰਥਰ]]'''<br /><small>(1829–1886)</small><br /> | 19 ਸਤੰਬਰ, 1881 | 4 ਮਾਰਚ, 1885 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |24<br/><small>(1880)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] |''ਖਾਲੀ'' |- |22 | [[File:Grover Cleveland portrait2.jpg|100px]] | '''[[ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈਂਡ|ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈੰਡ]]'''<br /><small>(1837–1908)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1885 | 4 ਮਾਰਚ, 1889 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 25<br/><small>(1884)</small> | ਨਿਉ ਯਾਰਕ ਦਾ ਗਵਰਨਰ<br/> <small>(1883&ndash;1885)</small> | ਥੋਮਸ ਏ. ਹੈਨਡਰਿਕਸ<br/><small>(4 ਮਾਰਚ, 1885 – 25 ਨਵੰਬਰ, 1885)</small><br/> ---<br/>ਖਾਲੀ <br/><small>(25 ਨਵੰਬਰ, 1885 – ਮਾਰਚ 4, 1889)</small> |- |23 | [[File:Benjamin Harrison by Eastman Johnson (1895).jpg|100px]] | '''[[ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਹੈਰੀਸਨ]]'''<br /><small>(1833–1901)</small><br /> | 4ਮਾਰਚ, 1889 | 4 ਮਾਰਚ, 1893 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |26<br/><small>(1888)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੇਨੇਟਰ]] <br/><small>(1881–1887)</small> | ਲੇਵੀ ਪੀ. ਮੋਰਟਨ |- |24 | [[File:Grover Cleveland portrait2.jpg|100px]] | '''[[ਗਰੋਵਰ ਕਲੀਵਲੈੰਡ]]'''<br /><small>(1837–1908)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1893 | 4 ਮਾਰਚ, 1897 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 27<br/><small>(1892)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] <br/><small>(1885–1889)</small> | ਅਡਲਾਈ ਸਵੀਵਨਸ਼ਨ |- |25 | [[File:Official White House portrait of William McKinley.jpg|100px]] | '''[[ਵਿਲੀਅਮ ਮੈਕਿੰਗਲੇ]]'''<br /><small>(1843–1901)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1897 | 14 ਸਤੰਬਰ, 1901 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | 28<br/><small>(1896)</small><br/>---<br/>29<br/><small>(1900)</small> | ਓਹੀਉ ਗਵਰਨਰ <small>(1892&ndash;1896)</small> | ਗੈਰਟ ਹੋਬਰਟ<br/><small>(4 ਮਾਰਚ, 1897 –21 ਨਵੰਬਰ, 1899)</small><br/>---<br/> ਖਾਲੀ<br/> <small>(21ਨਵੰਬਰ, 1899 – 4 ਮਾਰਚ, 1901)</small><br/>---<br/>ਥੇਉਡੋਰ ਰੂਜਵੈਲਟ |- | 26 | [[File:John Singer Sargent - Theodore Roosevelt - Google Art Project.jpg|100px]] | '''[[ਥਿਓਡੋਰ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਥੇਉਡੋਰ ਰੂਜਵੈਲਟ]]'''<br /><small>(1858–1919)</small><br /> | 14 ਸਬੰਬਰ, 1901 | 4 ਮਾਰਚ, 1909 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |29<br/><small>(1900)</small><br/>---<br/>30<br/><small>(1904)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ''ਖਾਲੀ''<br/>---<br/>ਚਾਰਲਸ ਡਬਲਿਉ ਫੇਅਰਬੈਂਕਸ |- | 27 | [[File:Anders Zorn - Portrait of William Howard Taft (1911).jpg|100px]] | '''[[ਵਿਲੀਅਮ ਹੋਵਰਡ ਟੈਫਟ|ਵਿਲੀਅਮ ਹੋਵਾਰਡ ਟੈਫਟ]]'''<br /><small>(1857–1930)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1909 | 4 ਮਾਰਚ, 1913 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |31 <small>(1908)</small> | [[ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਵਾਰ]]<small> (1904&ndash;1908)</small> |ਜੇਮਸ ਐਸ. ਸ਼੍ਰੀਮਨ<br /><small>(4 ਮਾਰਚ, 1909 – 30 ਅਕਤੂਬਰ, 1912)</small><br />---<br /> ਖਾਲੀ<br /><small>(30 ਅਕਤੂਬਰ, 1912 – 4 ਮਾਰਚ, 1913)</small> |- | 28 |[[File:Ww28.jpg|100px]] | '''[[ਵੁੱਡਰੋਅ ਵਿਲਸਨ|ਵੂਡਰੋਅ ਵਿਲਸ਼ਨ]]'''<br /><small>(1856–1924)</small> | 4 ਮਾਰਚ, 1913 | 4 ਮਾਰਚ, 1921 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |32<br /> <small>(1912)</small><br />---<br />33<br /><small>(1916)</small> | ਜਰਸੀ ਦਾ ਗਵਰਨਰ <small>(1911&ndash;1913)</small> | ਥੋਮਸ ਆਰ. ਮਾਰਸ਼ਲ |- | 29 | [[File:wh29.gif|100px]] | '''[[ਵੈਰਨ ਜੀ. ਹਾਰਡਿੰਗ]]'''<br /><small>(1865–1923)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1921 | 2 ਅਗਸਤ, 1923 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |34<br /><small>(1920)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੇਨੇਟਰ]] <small>(1915&ndash;1921)</small> | ਕੈਲਵਿਨ ਕੂਲਿਜ਼ |- |30 | [[File:Calvin Coolidge.jpg|100px]] | '''[[ਕੈਲਵਿਨ ਕੂਲਿਜ਼]]'''<br /><small>(1872–1933)</small><br /> | 2 ਅਗਸਤ, 1923 | 4 ਮਾਰਚ, 1929 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | 35<br /><small>(1924)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ਚਾਰਲਸ ਜੀ. ਡੇਵਸ |- |31 | [[File:Herbert Clark Hoover by Greene, 1956.jpg|100px]] | '''[[ਹਰਬਰਟ ਹੂਵਰ]]'''<br /><small>(1874–1964)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ, 1929 | 4 ਮਾਰਚ, 1933 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | 36<br /><small>(1928)</small> | ਸੈਕਟਰੀ ਆਪ ਕਮਰਸ <small>(1921&ndash;1928)</small> | | ਚਾਰਲਸ ਕੁਰਟਿਸ |- |32 | [[File:Froosevelt.jpeg|100px]] | '''[[ਫ਼ਰੈਂਕਲਿਨ ਡੀ ਰੂਜ਼ਵੈਲਟ|ਫਰੈਕਲਿਨ ਡੀ. ਰੂਜਵੇਲਟ]]'''<br /><small>(1882–1945)</small><br /> | 4 ਮਾਰਚ 1933 | 12 ਅਪਰੈਲ 1945 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 37<br /><small>(1932)</small><br />---<br />38<br /><small>(1936)</small><br />---<br />39<br /><small>(1940)</small><br />---<br />40<br /><small>(1944)</small> | ਨਿਉਯਾਰਕ ਦਾ ਗਵਰਨਰ <small>(1929&ndash;1932)</small> | ਜੋਨ ਨੈਨਸ ਗਾਰਨਰ<br />---<br />ਹੈਨਰੀ ਏ. ਵੈਲਸ<br />---<br /> ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੁਮਨ |- |33 | [[File:HarryTruman.jpg|100px]] | '''[[ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੂਮੈਨ|ਹੈਰੀ ਐਸ. ਟਰੁਮੈਨ]]'''<br /><small>(1884–1972)</small><br /> | 12 ਅਪਰੈਲ, 1945 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1953 |[[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |40<br /><small>(1944)</small><br />---<br />41<br /><small>(1948)</small> |[[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ਖਾਲੀ<br />--<br />ਅਲਵੇਨ ਡਬਲਿਉ ਬਰਕਲੇ |- |34 | [[File:Dwight D. Eisenhower, official Presidential portrait.jpg|100px]] | '''[[ਡਵਾਈਟ ਡੇਵਿਡ ਆਈਜ਼ਨਹਾਵਰ|ਡਵਾਈਟ ਡੀ. ਇਸੇਨਹੋਵਰ]]'''<br /><small>(1890–1969)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1953 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1961 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |42<br /> <small>(1952)</small><br />---<br />43<br /><small>(1956)</small> | ਯੂਰਪ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਮਾਡਰ <br /><small>(1949–1952)</small> | [[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ|ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸ਼ਨ]] |- | 35 | [[File:John F Kennedy Official Portrait.jpg|100px]] | '''[[ਜੇ.ਐਫ਼ ਕੈਨੇਡੀ|ਜੋਨ ਐਫ. ਕਨੇਡੀ]]'''<br /><small>(1917–1963)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1961 | 22 ਨਵੰਬਰ, 1963 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |44<br /> <small>(1960)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੇਨੇਟਰ]]<small> (1953&ndash;1960)</small> | [[ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ|ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੋਨਸਨ]] |- |36 | [[File:Ljohnson.jpeg|100px]] |'''[[ਲਿੰਡਨ ਬੀ. ਜੌਨਸਨ|ਲਿੰਡਨ ਬੀ.ਜੌਨਸਨ]]'''<br /><small>(1908–1973)</small><br /> | 22 ਨਵੰਬਰ, 1963 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1969 |[[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |44<br /> <small>(1960)</small><br />---<br />45<br /><small>(1964)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] |ਖਾਲੀ<br />---<br /> ਹੁਬਰਟ ਹੰਫਰੇਅ |- |37 |[[File:Richard Nixon - Presidential portrait.jpg|100px]] |'''[[ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ]]'''<br /><small>(1913–1994)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1969 | 9 ਅਗਸਤ, 1974 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |46 <br /><small>(1968)</small><br />---<br />47<br /><small>(1972)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]]<small> (1953–1961)</small> |ਸਪਾਈਰੋ ਅਗਨਿਉ<br /><small>(20 ਜਨਵਰੀ, 1969 – 10 ਅਕਤੂਬਰ, 1973)</small><br />---<br /> ਖਾਲੀ<br /><small>(10 ਅਕਤੂਬਰ, 1973 – ਦਸੰਬਰ 6, 1973)</small><br /> ਗੈਰਲਡ ਫੋਰਡ<br /><small> (6 ਦਸੰਬਰ, 1973 – 9 ਅਗਸਤ, 1974)</small> |- |38 | [[File:Gerald Ford presidential portrait.jpg|100px]] | '''[[ਜੈਰਲਡ ਫ਼ੋਰਡ]]'''<br /><small>(1913–2006)</small><br /> | 9 ਅਗਸਤ, 1974 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1977 | [[ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |47<br /><small>(1972)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | ਖਾਲੀ<br /><small>(9 ਅਗਸਤ, 1974 – 19 ਦਸੰਬਰ, 1974)</small>ਨੈਲਸਨ ਰੋਕੇਫੇਲਰ<br /><small> (19 ਦਸੰਬਰ, 1974 – 20 ਜਨਵਰੀ, 1977)</small> |- |39 | [[File:JimmyCarterPortrait.jpg|120px]] | '''[[ਜਿੰਮੀ ਕਾਰਟਰ |ਜਿਮੀ ਕਾਰਟਰ]]'''<br /><small>(b.1924)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1977 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1981 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |48<br /> <small>(1976)</small> | ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਗਵਰਨਰ <br /><small> (1971–1975)</small> | ਵਾਲਟਰ ਮੋਨਡੇਲ |- |40 | [[File:Ronald Reagan 1981 presidential portrait.jpg|100px]] | [[ਰੋਨਲਡ ਰੀਗਨ]]<br /><small>(1911–2004)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1981 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1989 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |49<br /> <small>(1980)</small><br />--<br />50<br /><small>(1984)</small> | ਗਵਰਨਰ ਆਫ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ<br /><small> (1967–1975)</small> | [[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ਼ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੂਸ਼]] |- | 41 | [[File:George H. W. Bush presidential portrait (cropped 2) (a).jpg|100px]] | '''[[ਜਾਰਜ ਐਚ. ਡਬਲਿਉ. ਬੁਸ਼]]'''<br /><small>(b.1924)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1989 | 20 ਜਨਵਰੀ, 1993 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ]] |51<br /><small>(1988)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦਾ ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ|ਉਪ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] | [[ਡੈਨ ਕਵੇਲ]] |- |42 | [[File:Bill Clinton (cropped 2).jpg|100px]] | '''[[ਬਿਲ ਕਲਿੰਟਨ]]'''<br /><small>(b.1946)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 1993 | 20 ਜਨਵਰੀ, 2001 | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | 52<br /><small>(1992)</small><br />--<br />53<br /><small>(1996)</small> | [[ਗਵਰਨਰ ਆਫ ਅਰਕਨਸਸ]] <small>(1979&ndash;1981 & 1983&ndash;1992)</small> | [[ਅਲ ਗੋਰ]] |- |43 | [[File:George-W-Bush (cropped).jpeg|100px]] | '''[[ਜਾਰਜ ਵਾਕਰ ਬੁਸ਼|ਜਾਰਜ਼ ਡਬਲਿਉ ਬੂਸ਼]]'''<br /><small>(b.1946)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ, 2001 | 20 ਜਨਵਰੀ, 2009 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | 54<br /><small>(2000)</small><br />--<br />55<br /><small>(2004)</small> | [[ਗਵਰਨਰ ਆਫ ਟੈਕਸਸ]]<small> (1995&ndash;2000)</small> | [[ਡਿਕ ਚੇਨੀ]] |- | 44 | [[File:President Barack Obama (cropped) 4.jpg|100px]] |'''[[ਬਰਾਕ ਓਬਾਮਾ]]'''<br /><small>(b.1961)</small><br /> | 20 ਜਨਵਰੀ 2009 | 20 ਜਨਵਰੀ 2017 |[[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] |56<br /><small>(2008)</small><br />--<br />57<br /><small>(2012)</small> | [[ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੀ ਸੈਨੇਟ|ਸੇਨੇਟਰ]] <small>(2005&ndash;2008)</small> | [[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]] |- | 45 | [[File:Donald Trump official portrait 2020 election.jpg|100px]] | '''[[ਡੌਨਲਡ ਟਰੰਪ]]'''<br>{{Small|({{Abbr|ਜ.|ਜਨਮ}} 1946)}}<br>{{Sfnp|whitehouse.gov (f)}} | 20 ਜਨਵਰੀ 2017 | 20 ਜਨਵਰੀ 2021 | [[ਰਿਪਬਲਿਕਨ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਰੀਪਬਲੀਕਨ ਪਾਰਟੀ]] | |- | 46 | [[File:Joe Biden presidential portrait (cropped).jpg |100px]] | '''[[ਜੋ ਬਾਈਡਨ]]'''<br>{{Small|({{Abbr|ਜ.|ਜਨਮ}} 1942)}}<br>{{Sfnp|whitehouse.gov (g)}} | 20 ਜਨਵਰੀ 2021 | ''20 ਜਨਵਰੀ 2025'' | [[ਡੈਮੋਕਰੇਟਿਕ ਪਾਰਟੀ (ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ)|ਡੈਮੋਕਰੈਟਿਕ ਪਾਰਟੀ]] | | | [[ਕਮਲਾ ਹੈਰਿਸ]] | |} == ਨੋਟ == {{Notelist}} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|20em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{Commons inline|Presidents of the United States|ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ]] qcyuhd31rjcd4af5pfc308t9yu59idt 0 21379 844435 668464 2026-08-16T01:23:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844435 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਬਸਤੀ | ਅਧਿਕਾਰਕ_ਨਾਂ = ਲਾਗੋਸ | ਚਿੱਤਰ_ਦਿੱਸਹੱਦਾ = Lagos, Nigeria 57991.jpg | ਚਿੱਤਰ_ਅਕਾਰ = 350px | native_name = | ਉਪਨਾਮ = ਲਾਸਗਿਦੀ<ref>{{cite news|url=http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html|title=18th National Sports Festival: Lagos unveils Logo, mascot and website|date=18 June 2012|work=Premium Times|accessdate=2 October 2012|location=Abuja, Nigera|archive-date=27 ਅਕਤੂਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027230021/http://premiumtimesng.com/sports/5817-18th-national-sports-festival-lagos-unveils-logo-mascot-and-website.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/|title=Eko 2012: Building Branding through Sports, Articles|date=22 August 2012|work=[[ThisDay]]|accessdate=2 October 2012|location=Lagos, Nigeria|archive-date=24 ਦਸੰਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224112111/http://www.thisdaylive.com/articles/eko-2012-building-branding-through-sports/122890/|dead-url=yes}}</ref> | ਚਿੱਤਰ_ਝੰਡਾ = Lagos Flag.png | ਚਿੱਤਰ_ਸਿਰਲੇਖ = ਉੱਤੋਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸਿਟੀ ਸੈਂਟਰ ਅਤੇ ਲਾਗੋਸ ਦਾ ਦਿੱਸਹੱਦਾ | ਚਿੱਤਰ_ਮੋਹਰ = Lagos_Seal.png | image_map = | mapsize = | map_caption = | pushpin_ਨਕਸ਼ਾ = ਨਾਈਜੀਰੀਆ | pushpin_ਨਕਸ਼ਾਅਕਾਰ=300 | pushpin_ਨਕਸ਼ਾ_ਸਿਰਲੇਖ = ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ | coordinates_region = NG | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ = ਦੇਸ਼ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ = {{ਝੰਡਾ|ਨਾਈਜੀਰੀਆ}} | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ1 = ਰਾਜ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ1 = ਲਾਗੋਸ ਰਾਜ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਕਿਸਮ2 = ਸਥਾਨਕ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ | ਉਪਵਿਭਾਗ_ਨਾਂ2 = ਲਾਗੋਸ ਟਾਪੂ<br>ਲਾਗੋਸ ਮੁੱਖਦੀਪੀ | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | ਮੁਖੀ_ਪਾਰਟੀ = ਨਾਈਜੀਰੀਆਈ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਂਗਰਸ | ਮੁਖੀ_ਸਿਰਲੇਖ = ਰਾਜਪਾਲ | ਮੁਖੀ_ਨਾਂ = ਬਾਬਾਤੁੰਦੇ ਫ਼ਾਸਹੋਲਾ | ਖੇਤਰਫਲ_ਪਗਨੋਟ = <ref name=Metropolitan_Lagos_land_area>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br>{{cite web| url=http://www.nigeriacongress.org/FGN/administrative/statedetails.asp?state=lagos| title=Administrative Levels - Lagos State| author=The Nigeria Congress| accessdate=29 June 2007| archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2005| archive-url=https://web.archive.org/web/20051225234623/http://www.nigeriacongress.org/fgn/administrative/statedetails.asp?state=Lagos| url-status=dead}}</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = | area_total_sq_mi = | ਖੇਤਰਫਲ_ਸ਼ਹਿਰੀ_ਕਿਮੀ2 = 999.6 | ਅਬਾਦੀ_ਤੱਕ = 2006 ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ <small>preliminary</small> | ਅਬਾਦੀ_ਪਗਨੋਟ = <ref name=Metropolitan_Lagos_population>Summing the 16 LGAs making up Metropolitan Lagos (Agege, Ajeromi-Ifelodun, Alimosho, Amuwo-Odofin, Apapa, Eti-Osa, Ifako-Ijaiye, Ikeja, Kosofe, Lagos Island, Lagos Mainland, Mushin, Ojo, Oshodi-Isolo, Shomolu, Surulere) as per:<br>{{cite web|url=http://www.nigerianstat.gov.ng/nbsapps/Connections/Pop2006.pdf|title=2006 Population Census|date=May 2007|publisher=[[National Bureau of Statistics of Nigeria]]|accessdate=14 September 2010|archive-date=5 ਮਾਰਚ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120305101910/http://www.nigerianstat.gov.ng/nbsapps/Connections/Pop2006.pdf|dead-url=yes}}</ref> | ਅਬਾਦੀ_ਕੁੱਲ = 7937932 | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਕਿਮੀ2 = 7941 | ਅਬਾਦੀ_ਘਣਤਾ_ਵਰਗ_ਮੀਲ = 20170 | population_urban = | population_metro = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | ਖ਼ਾਲੀ_ਨਾਂ_sec1 = ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕ | ਖ਼ਾਲੀ_ਜਾਣ_sec1 = {{increase}} 0.720 (<span style="color:#090">ਉੱਚਾ</span>) | ਖ਼ਾਲੀ1_ਨਾਂ_sec1 = HDI ਦਰਜਾ | ਖ਼ਾਲੀ1_ਜਾਣ_sec1 = ਪਹਿਲਾ (2011) |Gini = 53.7 |Gini_year = |Gini_category = <span style="color:#990000">ਉੱਚਾ</span> | timezone = ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਸਮਾਂ (UTC+1) | utc_offset = +1 | latd = 6|latm = 27|lats = 11|latNS = N | longd = 3|longm = 23|longs = 45|longEW = E | ਵੈੱਬਸਾਈਟ = [http://www.lagosstate.gov.ng/ lagosstate.gov.ng] | footnotes = }} ''' ਲਾਗੋਸ''' ({{IPAc-en|icon|ˈ|l|ɑː|ɡ|oʊ|s}} {{respell|LAH|gohs}}, {{IPAc-en|ˈ|l|eɪ|ɡ|ɒ|s}} {{respell|LAY|gos}})<ref>{{Citation|title=Lagos |edition=Dictionary.com Unabridged |publisher=[[Random House|Random House, Inc.]] |url=http://dictionary.reference.com/browse/Lagos |accessdate=29 October 2010}}</ref><ref>{{cite book|title=The pronunciation of placenames: a worldwide dictionary |url=https://archive.org/details/pronunciationofp0000room |first=Adrian |last=Room |page=[https://archive.org/details/pronunciationofp0000room/page/108 108] |publisher=McFarland |year=2007 |isbn=0-7864-2941-0}}</ref><ref name="Olupona">{{cite book|title=Òrìşà devotion as world religion: the globalization of Yorùbá religious culture |first1=Jacob Obafẹmi Kẹhinde |last1=Olupọna |first2=Terry |last2=Rey |page=132 |publisher=[[University of Wisconsin Press]] |year=2008 |isbn=0-299-22460-0 |url=http://books.google.com/books?id=bZD-1kObnMQC&pg=PA132}}</ref><ref name="Williamsguide">{{cite book|title=Nigeria: The Bradt Travel Guide |first=Lizzie |last=Williams |page=110 |publisher=Bradt Travel Guides |year=2008 |isbn=1-84162-239-7 |url=http://books.google.com/books?id=fwuQ71ZbaOcC&pg=PA110}}</ref> [[ਨਾਈਜੀਰੀਆ]] ਦਾ ਇੱਕ ਬੰਦਰਗਾਹੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 2006 ਵਿੱਚ ਲਾਗੋਸ ਦੀ ਅਬਾਦੀ 7,937,932 ਸੀ। ਇਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਧਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref>[http://www.citymayors.com/statistics/urban_growth1.html World's fastest growing cities and urban areas from 2006 to 2020], by [[CityMayors.com]]</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਨਾਈਜੀਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ]] om9lnymf06yiek6x0d8pikzyl95zd0l 0 39403 844445 586708 2026-08-16T04:49:41Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844445 wikitext text/x-wiki [[ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅਰਬੀ ਬੋਲਣ]] ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਲਈ '''ਸ਼ਰੀਆ''' (''ਸ਼ਰੀਆਹ'', ''ਸ਼ਰੀ'ਆ'', ''ਸ਼ਰੀʿਅਹ''; {{lang-ar|{{large|شريعة}}}}, {{IPA-ar|ʃaˈriːʕa|IPA}}, "[[wikt:legislation|ਵਿਧਾਨ]]"),<ref>Ritter, R.M. (editor) (2005). ''New Oxford Dictionary for Writers and Editors&nbsp;– The Essential A-Z Guide to the Written Word''. Oxford: [[Oxford University Press]]. p.&nbsp;349.</ref> ਜਿਸਨੂੰ ''{{transl|ar|DIN|ਇਸਲਾਮੀ ਕ਼ਾਨੂੰਨ}}'' ({{lang|ar|{{large|اسلامی قانون}}}}) ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਾ ਮਤਲਬ ਕਿਸੇ ਅਗੰਮੀ ਜਾਂ ਪੈਗ਼ੰਬਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਾਬਤਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਨੂੰਨ ਹੈ।<ref>Rehman, J. (2007), The sharia, Islamic family laws and international human rights law: Examining the theory and practice of polygamy and talaq, International Journal of Law, Policy and the Family, 21(1), pp 108-127</ref> ਆਮ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ "ਸ਼ਰੀਆ" ਇਸਤਲਾਹ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਇਸਲਾਮ]] ਨਾਲ਼ ਇੱਕਮਿੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਅਤ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਵਿਆਹ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ, ਵਪਾਰ ਨਿਯਮ, ਧਰਮ ਦੇ ਨੁਸਖੇ, ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ, ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜਿਨਸੀ ਸੰਬੰਧ, ਸਫਾਈ, ਖ਼ੁਰਾਕ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਲੀਕਾ ਅਤੇ ਵਰਤ ਵਰਗੇ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref name=WahhabiIslam>{{cite book | last = DeLong-Bas | first = Natana J. | authorlink = | title = Wahhabi Islam: From Revival and Reform to Global Jihad | publisher = [[Oxford University Press]], USA | year = 2004 | location = | page =93 | edition=First | isbn = 0-19-516991-3}}</ref> ਇਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਖਤ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਤੇ ਇਕਸਾਰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਲਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਅਤ ਨੂੰ ਅੱਲਾ ਦੇ ਅਟੱਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Coulson, N. J. 2011">Coulson, N. J. (2011), A history of Islamic law, Aldine, ISBN 978-1412818551</ref> ਹਜ਼ਰਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੀ ‘ਸ਼ਰੀਅਤ’ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂਤ ਅਤੇ ਆਦੇਸ਼ ਪਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਦੋ ਮੁੱਢਲੇ ਸਰੋਤ ਹਨ<ref name="Esposito, John 2001">Esposito, John (2001), Women in Muslim family law, Syracuse University Press, ISBN 978-0815629085</ref>: [[ਕੁਰਆਨ]] ਅਤੇ ਦੂਜਾ [[ਹਦੀਸ]]। ਕੁਰਆਨ ਅੱਲ੍ਹਾ ਦਾ ‘ਕਲਾਮ’ (ਰੱਬੀ ਬਾਣੀ) ਹੈ ਅਤੇ ਹਦੀਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਰਸੂਲ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਹਨ। ਕਲਾਸੀਕਲ ਸ਼ਰੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੰਭੀਰ ਉਲੰਘਣਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.<ref>{{Cite web |url=http://www.etc-graz.eu/wp-content/uploads/2020/08/insan_haklar__305_n__305__anlamak_kitap_bask__305_ya_ISBNli_____kapakli.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-16 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926014247/http://www.etc-graz.eu/wp-content/uploads/2020/08/insan_haklar__305_n__305__anlamak_kitap_bask__305_ya_ISBNli_____kapakli.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.gedik.edu.tr/wp-content/uploads/insan-haklari-ve-demokrasi-ders-notu.pdf |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2021-03-16 |archive-date=2020-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200929000813/https://www.gedik.edu.tr/wp-content/uploads/insan-haklari-ve-demokrasi-ders-notu.pdf |dead-url=yes }}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਇਸਲਾਮ]] nl1aoll7w7thm7junn2j7f3jzf1elli 0 44333 844401 841105 2026-08-15T12:48:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844401 wikitext text/x-wiki [[File:ClimateMap World.png|alt=Map of world dividing climate zones, largely influenced by latitude. The zones, going from the equator upward (and downward) are Tropical, Dry, Moderate, Continental and Polar. There are subzones within these zones.|thumb|right|400px|<center>ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ</center>]]ਜਲਵਾਯੂ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਜਲ+ਵਾਯੂ ਤੋਂ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ [[ਵਾਯੂਮੰਡਲ]] ਵਿਚਲੀ [[ਨਮੀ]],[[ਮੀਂਹ|ਵਰਖਣ]] ਅਤੇ [[ਪਾਣੀ|ਜਲਵਾਸ਼ਪ]] ਆਦਿ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਪੌਣਾ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗਤੀ ਆਦਿ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਲਵਾਯੂ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਦਾਂ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਤੇ 30-35 ਸਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਸ ਧਾਰਣਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਜ ਔਸਤ ਮੌਸਮ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਾਯੂਮੰਡਲੀ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਹਾਰਣ ਵਜੋਂ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ]] ਅਤੇ [[ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ|ਕੈਲੇਫੌਰਨੀਆ]] ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਲੱਗਭਗ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸਲਾਨਾ ਔਸਤ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੈਲੇਫੋਰਨੀਆਂ ਦੇ ਤੱਟਾਂ ਤੇ ਵਰਖਾ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮਿਸੀਸਿੱਪੀ ਦਰਿਆ|ਮਿਸੀਸਿਪੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਖੇਤਰ]] ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਵਰਖਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। {{ਮੌਸਮ}} == ਜਲਵਾਯੂ ਦੇ ਤੱਤ == ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਜਲਵਾਯੂ ਕਈ ਤੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। * [[ਤਾਪਮਾਨ]] * [[ਵਰਖਾ|ਵਰ੍ਹਣ]] ** [[ਬਰਫ਼ (ਵਰਖਾ)|ਹਿੰਮਪਾਤ]] ** ਗੜ੍ਹੇ ** ਵਰਖਾ * [[ਨਮੀ|ਨਮੀ ਜਾਂ ਸਿੱਲ੍ਹ]] ** ਨਿਰਪੇਖ ਨਮੀ ** ਸਾਪੇਖ ਨਮੀ * [[ਹਵਾ|ਪੌਣਾਂ]] * ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ * ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਰਮੀ == ਕਿਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਕ == * [[ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ|ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਜਾਂ ਭੂ-ਮੱਧ ਰੇਖਾ ਤੋਂ ਦੂਰੀ]] * [[ਸਮੁੰਦਰ|ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋ ਉਚਾਈ]] * ਸਮੁੰਦਰ ਤੋ ਦੂਰੀ * [[ਪਹਾੜ|ਪ੍ਰਬਤੀ ਢਲਾਣਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ]] * ਸਾਗਰੀ ਧਰਾਵਾਂ * ਪ੍ਰਚਲਤ ਪੌਣਾ * ਧਰਾਤਲ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ * [[ਬੱਦਲ|ਬੱਦਲ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ]] * ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਤੂਫਾਨ {{ਕਾਮਨਜ਼|Climate|ਪੌਣਪਾਣੀ}} ==ਹੋਰ ਪੜ੍ਹੋ== *[http://www.americanscientist.org/issues/feature/2012/4/the-study-of-climate-on-alien-worlds The Study of Climate on Alien Worlds; Characterizing atmospheres beyond our Solar System is now within our reach] Kevin Heng July–August 2012 [[American Scientist]] ==ਬਾਹਾਰੀ ਕੜੀਆਂ== *[http://img.kb.dk/tidsskriftdk/pdf/gto/gto_0048-PDF/gto_0048_69887.pdf Johannes Reumert: "Vahls climatic divisions. An explanation" (''Geografisk Tidsskrift'', Band 48; 1946)] * [http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 The Bjerknes Centre for Climate Research (BCCR – Norway)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150307210402/http://www.bjerknes.uib.no/default.asp?lang=2 |date=2015-03-07 }} * [http://www.cnrs.fr/climate The Earth's climate – Centre national de la recherche scientifique (CNRS – France)] * [http://www.climate.gov NOAA Climate Services Portal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703210729/http://www.climate.gov/ |date=2011-07-03 }} * [http://www.igbp.net/page.php?pid=504 IGBP Climate-change Index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723154421/http://www.igbp.net/page.php?pid=504 |date=2011-07-23 }} * [http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&file=home/ The Economics of Climate-based Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725192912/http://www.economics.noaa.gov/?goal=climate&file=home%2F |date=2011-07-25 }} NOAA Economics * [http://www.agclimate.org AgClimate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180325123832/http://agclimate.org/ |date=2018-03-25 }} [[Institute of Food and Agricultural Sciences|IFAS]] * [http://128.194.106.6/~baum/climate_modeling.html Climate Models and modeling groups]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130203222718/http://128.194.106.6/%7Ebaum/climate_modeling.html |date=2013-02-03 }} * [http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ Climate Prediction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051125010853/http://climateapps2.oucs.ox.ac.uk/cpdnboinc/ |date=2005-11-25 }} * [http://www.worldclimate.com WorldClimate] * [http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 ESPERE Climate Encyclopaedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050902220920/http://www.atmosphere.mpg.de/enid/1442 |date=2005-09-02 }} * [http://www.arctic.noaa.gov/climate.html Climate index and mode information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119201227/http://www.arctic.noaa.gov/climate.html |date=2016-11-19 }} regarding the Arctic * [http://www.beringclimate.noaa.gov/ A current view of the Bering Sea Ecosystem and Climate] * [http://www.climate-charts.com/index.html Climate: Data and charts for world and US locations] * [http://www.everyspec.com/MIL-HDBK/MIL-HDBK-0300-0499/MIL_HDBK_310_1851/ MIL-HDBK-310, Global Climate Data] [[U.S. Department of Defense]] Data on natural environmental starting points for engineering analyses to derive environmental design criteria * [http://www.climatediagrams.com ClimateDiagrams.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181103045724/http://climatediagrams.com/ |date=2018-11-03 }} Climate diagrams for over 3 000 weather stations and different climate periods from around the world. Users can create their own diagrams with their own data. * [http://www.ipcc-data.org IPCC Data Distribution Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160519152028/http://www.ipcc-data.org/ |date=2016-05-19 }} Climate data and guidance on its use. * [http://historicalclimatology.com HistoricalClimatology.com] Analysis and reconstructions of past, present and future climates. Updated 2013. ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲਵਾਯੂ]] fnn3cya61sznq6xjr8qzr04btf211ui 0 49719 844420 823099 2026-08-15T17:55:13Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844420 wikitext text/x-wiki '''ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ''' ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮਾਲਕੀ ਵਾਲਾ ਉੱਦਮ ਹੈ ਜੋ [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ [[ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਭਾਗੀ ਅਦਾਰੇ ਵਜੋਂ ਸੰਗਠਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲਵੇ {{Infobox company | name = ਭਾਰਤੀ ਰੇਲ | logo = | type = [[ਜਨਹਿੱਤ ਇਕਾਈ]] | foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|1853|4|16}}<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-15/patna/28138504_1_ecr-railway-week-indian-railways |title=Times of India |work=The Times of India |location=India |date=15 April 2010 |access-date=2014-10-17 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104232206/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-15/patna/28138504_1_ecr-railway-week-indian-railways |dead-url=yes }}</ref> | location = [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ]], ਭਾਰਤ | key_people = {{unbulleted list|[[ਡੀ.ਵੀ. ਸਦਾਨੰਦ ਗੌੜਾ]] ([[ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰੀ]], 2014–)}} | locations = <!--# of locations--> | area_served = ਭਾਰਤ (ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਸੇਵਾ) | industry = [[ਰੇਲ ਆਵਾਜਾਈ|ਰੇਲ]] | services = [[ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਰੇਲਵੇ]]<br />[[ਮਾਲ]] ਸੇਵਾਵਾਂ<br />[[ਪਾਰਸਲ ਵਾਹਕ]](ਕੈਰੀਅਰ)<br />Catering and [[ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸੇਵਾਵਾਂ]]<br />[[ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਾਟ]] operations<br />Other related services | revenue = {{ਵਧਾਓ}} {{INRConvert|1441.6|b}} (2013–14)<ref name="Budget">{{cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/finance_budget/2014-15_Final/Explanatory%20Memorandum%20to%20Railway%20Budget%202014-15.pdf|title=Railways Fiscal Budget 2013|accessdate=15 March 2013}}</ref> | net_income = {{ਵਧਾਓ}} {{INRConvert|157.8|b}} (2013–14)<ref name="Budget"/> | num_employees = 1.307 million (2013)<ref>http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/stat_econ/IRSB_2012-13/PDF/Facts_Figures_Eng/22.pdf</ref> | owner = [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] (100%) | parent = [[ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ (ਭਾਰਤ)|ਰੇਲਵੇ ਮੰਤਰਾਲੇ]] ਦੁਆਰਾ [[ਰੇਲਵੇ ਬੋਰਡ (ਭਾਰਤ)]] | divisions = 17ਰੇਲਵੇ ਖ਼ੇਤਰ | Route Length = 65,436 km | Electrified = 20,884 km | Track Length = 115,436 km | gauge = 1676 mm; 1000 mm; 762 mm; 610 mm | subsid = | caption = "ਕੌਮ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਰੇਖਾ" | homepage = {{URL|http://www.indianrailways.gov.in/}} | dissolved = | footnotes = | intl = ਹਾਂ }} ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{Efn|name=SOE}} {{As of|2024}} , ਇਹ {{Cvt|135207|km}} ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਆਕਾਰ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰੇਲਵੇ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।, ਰੇਲਾਂ ਦੌੜਨ ਵਾਲੇ ਟਰੈਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ {{Cvt|109748|km}} ਅਤੇ ਰੂਟ ਦੀ ਲੰਬਾਈ {{Cvt|69181|km}} . {{As of|2024|8}} , ਬ੍ਰੌਡ-ਗੇਜ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ 96.59% ਬਿਜਲੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। 1.2 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਰਾਸ਼‍ਟਰੀ ਸੰਕਟਕਾਲ ਹਾਲਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਕਟ-ਗ੍ਰਸਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਸਮੱਗਰੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਦੇਸ਼ੀ ਯਾਤਾਯਾਤ ਦਾ ਰੇਲ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਸੁਯੋਗ ਯਾਤਾਯਾਤ ਵਿਧੀ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਰਨਾ-ਜੰਮਣਾ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਆਦਰਸ਼ ਅਤੇ ਉਪਯੁਕਤ ਹੈ, ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ, ਲਿਜਾਣ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਦੂਰੀ ਦੀ [[ਯਾਤਰਾ]] ਲਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜੀਵਨ ਧਾਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਾਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਸੁਸਥਾਪਿਤ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਦੂਰਤਮ ਸ‍ਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਮਿਲਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਰਸ਼ਨ, ਤੀਰਥ ਅਤੇ [[ਸਿੱਖਿਆ]] ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਨ 1951 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ 42 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਕੁੱਲ {{Cvt|55000|km|abbr=on|adj=on}} ਕਿਲੋਮੀਟਰ (34,000 ਮੀਲ) ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ 1951-52 ਵਿੱਚ ਛੇ ਖੇਤਰੀ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ 18 ਜ਼ੋਨਾਂ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ [[Steam locomotive|ਭਾਫ਼]] ਸੰਚਾਲਿਤ ਰੇਲਵੇ 1837 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਲਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਯਾਤਰੀ ਰੇਲ 1853 ਵਿੱਚ [[ਮੁੰਬਈ|ਬੰਬਈ]] ਅਤੇ [[ਠਾਣੇ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਚਾਲਿਤ ਹੋਈ ਸੀ। 1925 ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਰੇਲਗੱਡੀ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤ ਧਾਰਾ|ਡੀ. ਸੀ.]] ਟ੍ਰੈਕਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀ। ਪਹਿਲੀ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈ 1950 ਵਿੱਚ ਚਿਤਰੰਜਨ ਵਿਖੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ 1955 ਵਿੱਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਖੇ ਪਹਿਲੀ ਕੋਚ ਨਿਰਮਾਣ ਇਕਾਈ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ [[Express trains in India|ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸ]], [[Regional rail|ਯਾਤਰੀ]] ਅਤੇ [[Suburban rail in India|ਉਪਨਗਰੀ]] ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2023-4 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ 13,198 ਟ੍ਰੇਨਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 7,325 ਸਟੇਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ਅਤੇ 6.905 ਬਿਲੀਅਨ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ [[Freight|ਮਾਲ ਢੁਆਈ]] ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵੀ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। 2023-4 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ 11,724 [[Freight rail transport|ਮਾਲ ਗੱਡੀਆਂ]] ਚਲਾਈਆਂ ਅਤੇ 1588.06 ਮਿਲੀਅਨ ਟਨ ਮਾਲ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ [[Rolling stock|ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ]] ਦੀਆਂ ਕਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵੈ-ਮਲਕੀਅਤ [[Coach (rail)|ਕੋਚ-ਉਤਪਾਦਨ]] ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਹਨ। 31 ਤੱਕ, ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ [[Rolling stock|ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ]] ਵਿੱਚ 327,991 ਮਾਲ ਗੱਡੀਆਂ, 91,948 [[Passenger car (rail)|ਯਾਤਰੀ ਕੋਚ]] (ਮਲਟੀਪਲ ਯੂਨਿਟ ਕੋਚਾਂ ਅਤੇ 10,675 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ, 4,397 [[Diesel locomotive|ਡੀਜ਼ਲ]] ਅਤੇ 38 [[Steam locomotives|ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ]] ਸਮੇਤ) ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। === '''ਇਤਿਹਾਸ''' === '''1832–1899''' 1832 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿਖੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite book}}</ref><ref name="Hist">{{Cite report}}</ref> 1835 ਵਿੱਚ [[ਚੇਨਈ|ਮਦਰਾਸ]] ਵਿੱਚ ਰੈੱਡ ਹਿਲਸ ਅਤੇ [[Chintadripet|ਚਿੰਤਾਦ੍ਰੀਪੇਟ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ [[Railway track|ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ]] ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1837 ਵਿੱਚ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।ਪਹਿਲੀ ਟ੍ਰੇਨ 1837 ਵਿਚ ਮਦਰਾਸ ਵਿਚ ਲਾਲ ਪਹਾੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਦੀਪੇਟ ਪੁਲ (ਲਿਟਲ ਮਾਊਂਟ) ਤਕ 25 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੱਲੀ ਸੀ। ਇਹ [[ਇੰਗਲੈਂਡ]] ਤੋਂ ਆਯਾਤ ਕੀਤੇ ਇੱਕ [[Rotary engine|ਰੋਟਰੀ ਭਾਫ਼ ਇੰਜਣ]] ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ [[ਗਰੇਨਾਈਟ|ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ]] ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="FR">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2018/apr/16/chennai-the-track-record-1801999.html|title=Chennai: The track record|date=16 April 2018|work=[[New Indian Express]]|access-date=9 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230812065026/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2018/apr/16/chennai-the-track-record-1801999.html|archive-date=12 August 2023}}</ref> ਇਸ ਨੂੰ ਆਰਥਰ ਕਾਟਨ ਦੁਆਰਾ ਸੜਕ-ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਗ੍ਰੇਨਾਈਟ ਪਰਿਵਹਨ ਦੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਲੀਅਮ ਐਵਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਰੋਟਰੀ ਸਕੀਮ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1845 ਵਿਚ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਪੁਲ ਉਸਾਰੀ ਰੇਲਵੇ ਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਰਾਜਾਮੁੰਦਰੀ ਦੇ ਡੌਲੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚ ਕਾਟਨ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। 8 ਮਈ 1845 ਨੂੰ, ਮਦਰਾਸ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। 1 ਅਗਸਤ 1849 ਵਿਚ ਗਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਾਈਦੀਪ ਰੇਲਵੇ (ਜੀਆਈਪੀਆਰ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੰਸਦ ਦੇ ਇਕ ਅਧਿਨਿਯਮ ਦੁਆਰਾ। 1851 ਵਿਚ ਰੁੜਕੀ ਵਿਚ ਸੋਲਾਨੀ ਐਕਵੇਡਕਟ ਰੇਲਵੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਥਾਮਸਨ ਸਟੀਮ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਦੁਆਰਾ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਇਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੇਲਵੇ ਨੇ ਸੋਲਾਨੀ ਨਦੀ ਤੇ ਇਕ ਐਕਵੇਡਕਟ ਦੇ ਲਈ ਉਸਾਰੀ ਮੈਟੀਰੀਅਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। 1852 ਵਿਚ, ਮਦਰਾਸ ਗਾਰੰਟੀ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸਾਲ 1850 ਵਿਚ ਗਰੇਟ ਇੰਡੀਅਨ ਪ੍ਰਾਇਦੀਪ ਰੇਲਵੇ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਥਾਨੇ ਤਕ ਰੇਲ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਹਾਵੜਾ ਤੋਂ ਰਾਣੀਗੰਜ ਤਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਸਾਲ 1853 ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਮੂਲੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਜਦ ਪਹਿਲੀ ਪਰਿਵਾਸੀ ਟ੍ਰੇਨ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਥਾਨੇ ਤਕ (34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ) ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈਟਵਰਕ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2017 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁਕੇ ਗਏ। ਰੇਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਿਧੀ 100,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਇਕ ਫੰਡ ਦੇ ਨਾਲ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲਿਫਟ ਅਤੇ ਐਕਸੀਲੇਟਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਕੇ 500 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਟੂਰਿਜਮ ਦੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਗੱਡੀਆਂ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। 2019 ਤਕ, ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੋਚਾਂ ਨੂੰ ਜੈਵ-ਪਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਟ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਰਹਿਤ ਰੇਲਵੇ ਪੱਧਰੀ ਕਰਾਸਿੰਗ ਨੂੰ 2020 ਤਕ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੈਟਵਰਕ ਨੂੰ ਮਾਡਰਨ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨਿਜੀ ਪੂੰਜੀ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਬੰਦਰਗਾਹ-ਬੰਦਰਗਾਹ ਕਨੇਕਿਟਵਿਟੀ ਦੇ ਲਈ ਪਰਿਯੋਜਨਾ, ਗੇਜ ਬਦਲਾਅ, ਦੁਰਾਡੇ/ਪਿਛੜੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ, ਨਵੀਂ ਲਾਈਨ ਵਿਛਾਉਣ, ਸੁੰਦਰਬਨ ਪਰਿਵਹਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲਈ ਰਾਜ ਫੰਡਿੰਗ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਦਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਵਿਚ ਰੇਲਵੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕਈ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੇਲ ਉਪਕਰਣ ਜਿਵੇਂ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿਚ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਾਲਣ ਕਿਫਾਇਤੀ ਨਵੇਂ ਡਿਜਾਈਨ ਦੇ ਉਚ ਹੋਰਸ ਪਾਵਰ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣ, ਹਾਈ ਸਪੀਡ ਦੇ ਕੋਚ ਅਤੇ ਮਾਲ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਦੇ ਲਈ ਮਾਡਰਨ ਬੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਡਰਨ ਸਿਗਨਲਿੰਗ ਜਿਵੇਂ ਪੈਨਲ-ਇੰਟਰਲਾਕਿੰਗ, ਰੂਟ ਰਿਲੇ ਇੰਟਰਲਾਕਿੰਗ, ਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰੈਫਿਕ ਕੰਟਰੋਲ, ਮਲਟੀ ਸਪੈਕਟ ਕਲਰ ਲਾਈਟ ਸਿਗਨਲਿੰਗ ਦੀ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ, ਮੁੰਬਈ, ਚੇਨਈ, ਬੈਂਗਲੂਰ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਮੈਟ੍ਰੋਪੋਲਿਟਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਰੇਲ ਆਧਾਰਿਤ ਰੈਪਿਡ ਟ੍ਰਾਂਜਿਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰਿਯੋਜਨਾ ਦਾ ਟੀਚਾ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਸਨੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰਹਿਤ ਯਾਤਰਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਵਹਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਸਾਧਨ ਯਕੀਨੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਘੱਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਮੈਟਰੋ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਕੰਮ ਨਿਪਟਾਰਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੈ। == ਸੰਸਥਾ '''(ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ)''' == ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਰੇਲ ਪਰਿਵਹਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਖਰਖਾਅ ਦੇ ਲਈ ਨੋਡਲ ਪ੍ਰਾਧਿਕਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਚਾਲਨ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ। == ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਰੇਲ ਮੰਤਰਾਲਾ, ਰੇਲ ਪਰਿਵਹਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਖਰਖਾਅ ਦੇ ਲਈ ਨੋਡਲ ਪ੍ਰਾਧਿਕਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਚਾਲਨ ਦੀ ਦੇਖਰੇਖ ਕਰਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਸਹਾਇਕ ਕੰਪਨੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਵਖ-ਵਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਇਸ ਨੇ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਰੋਲ ਇੰਡੀਆ ਟੈਕਨੀਕਲ ਅਤੇ ਇਕਨੋਮਿਕ ਸਰਵਸਿਜ ਲਿਮਟਿਡ (ਆਰਆਈਟੀਈਐਸ) - ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਕੰਸਟਰਕਸ਼ਨ (ਆਈਆਰਸੀਓਐਨ) ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲਿਮਟਿਡ ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਫਾਈਨੈਂਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (ਆਈਆਰਐਫਸੀ) ਕੰਟੇਨਰ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ (ਸੀਓਐਨਜੀਓਆਰ) - ਕੋਂਕਣ ਚੇਲਵੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (ਕੇਆਰਸੀਐਲ) - ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਕੈਟਰਿੰਗ ਐਂਡ ਟੂਰਿਜਮ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (ਆਈਆਰਸੀਟੀਸੀ) - ਰੋਲਟੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਿਮਟਿਡ (ਰੇਲਟੇਲ) – ਮੁੰਬਈ ਰੇਲਵੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਮਆਰਵੀਸੀਲਿ) – ਰੋਲ ਵਿਕਾਸ ਨਿਗਮ ਲਿਮਟਿਡ (ਆਰਵੀਐਨਆਈ) –  ਨੈਸ਼ਨਲ ਹਾਈ ਸਪੀਡ ਰੇਲ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਲਿਮਟਿਡ (ਐਨਐਚਐਸਪੀਲਿ) ਖੋਜ ਡਿਜਾਈਨ ਅਤੇ ਮਿਆਰ ਸੰਗਠਨ : ਆਰਡੀਐਸਓ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਲਖਨਊ ਵਿਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੰਗ (ਆਰ ਐਂਡ ਡੀ) ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਡਿਜਾਈਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੇਲ ਸੂਚਨਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਲਈ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। (ਸੀਆਰਆਈਐਸ), ਜਿਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਖ-ਵਖ ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦਾ ਡਿਜਾਈਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਛੇ ਉਤਪਾਦਨ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਰੋਲਿੰਗ ਸਟਾਕ, ਪਹੀਏ, ਐਕਸਲ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਰੁਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਚਿਤਰੰਜਨ ਲੋਕੋ ਵਰਕਸ, ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਕਾਰਖਾਨਾ, ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਕਾਰਖਾਨਾ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਕੋਚ ਕਾਰਖਾਨਾ, ਰੇਲ ਕੋਚ ਕਾਰਖਾਨਾ ਅਤੇ ਰੇਲ ਪਹੀਆ ਕਾਰਖਾਨਾ। ਉਤਪਾਦਨ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) ਰੇਲ ਇੰਜਣ ਉਸਾਰੀ ਕੇਂਦਰ - ਚਿਤਰੰਜਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ, ਚਿਤਰੰਜਨ (ਬਿਜਲੀ ਇੰਜਣ) - ਬਨਾਰਸ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ ਵਾਰਾਨਸੀ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਬਿਜਲੀ ਇੰਜਣ) - ਡੀਜਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਵਰਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਦੇ ਪੁਰਜੇ) - ਟਾਟਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਚਿਤਰੰਜਨ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) - ਡੀਜਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) - ਭਾਰਤ ਹੈਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਲਿਮਟਿਡ, ਭੋਪਾਲ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) ਰੇਲ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ ਕੇਂਦਰ - ਇੰਟੈਗਰਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ ਪੈਰਾਮਬੂਰ (ਚੈਨਈ) ਬੀ.ਜੀ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ - ਰੇਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ (ਪੰਜਾਬ) ਬੀ.ਜੀ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ - ਚਿਤਰੰਜਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ, ਚਿਤਰੰਜਨ - ਭਾਰਤ ਅਰਥ ਮੂਵਰਸ ਲਿਮਟਿਡ ਬੈਂਗਲੁਰੂ (ਕਰਨਾਟਕ) - ਜੈਸਫ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਪ. ਬੰਗਾਲ) - ਵਹੀਲ ਅਤੇ ਐਕਸ ਬੈਂਗਲੁਰੂ (ਕਰਨਾਟਕ) ਰੇਲਵੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕੇਂਦਰ - ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਕੈਨੀਕਲ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਜਮਾਲਪੁਰ। - ਰੇਲਵੇ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਬੜੌਦਾ - ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਿਗਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਹੇਲੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ। - ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਪੂਣੇ। - ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਨਾਸਿਕ। == ਸੇਵਾ '''(ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ)''' == ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ: ਕਿਰਾਇਆ/ਮਾਲ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ। ਮਾਲ ਭਾੜੇ ਦਾ ਹਿਸਾ ਲਗਭਗ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਵਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾੜੇ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਥੋਕ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਲਗਭਗ 95 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਇਲੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2002-03 ਤੋਂ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾੜਾ ਢਾਂਚਾ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੂੰ 1400 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 1150 ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸੀ-2 ਟਾਇਰ ਦਾ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸੂਚਕਾਂਕ 720 ਤੋਂ 650 ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸਟ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 18 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸੀ ਸੈਕਿੰਡ ਕਲਾਸ ਦਾ 10 ਫੀਸਦੀ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2005-06 ਵਿਚ ਮਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕਰਕੇ 80 ਮੁੱਖ ਵਸਤਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਤਕ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ 2006-07 ਵਿਚ 27 ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾੜਾ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਲਈ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 59 ਤੋਂ 17 ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। == ਸਵਾਰੀ ਸੇਵਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) - ਗਤੀਮਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਵਿਚ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲ ਹਜਰਤ ਨਿਜਾਮੂਦੀਨ ਤੋਂ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਝਾਂਸੀ ਦੀ 188 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਕੇਵਲ 100 ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਤੈਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। - ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਇਕ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀਯ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 130-140 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1969 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। • ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ – ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਰੇਲ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਰੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭੋਪਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1988 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। - ਦੁਰੰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - 2009 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਇਕ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਰੇਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਲ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਲਗਭਗ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। - ਤੇਜਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਲੀਪਰ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। - ਉਦੈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਦੋ ਮੰਜਿਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ, ਉਚ ਤਰਜੀਹ, ਸੀਮਿਤ ਸਟਾਪ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। - ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਸਤੀ ਕਿਸਮ, ਗਤੀ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ, ਏਸੀ ਅਤੇ ਨਾਨ ਏਸੀ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। - ਗਰੀਬਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ, ਗਤੀ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਜਨਰਲ ਕੋਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3 ਟਾਇਰ ਇਕੋਨਮੀ ਬਰਥ ਹੈ। - ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ 3 ਟਾਇਰ ਏਸੀ ਕੋਚ ਰੇਲਗੱਡੀ - ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਸੁਪਰਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ। - ਯੁਵਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - 60 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀਟ 18- 45 ਸਾਲ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਰੀਜ਼ਰਵ ਹੈ। - ਵਿਵੇਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੀ 150 ਵਰੇਗੰਢ ਉਤੇ 2013 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। - ਰਾਜਯ ਰਾਣੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ। - ਮਹਾਂਮਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਮਾਡਰਨ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ। - ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਦੇ ਲਈ ਛੋਟੇ ਰੂਟ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਹੈ। - ਏਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲਗੱਡੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਲਗਭਗ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੈ। - ਡਬਲਡੇਕਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਦੋ ਮੰਜਿਲਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਫਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। - ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਹੈ। - ਅਨਤੋਦਯ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਰੀਜ਼ਰਵ ਰੇਲ ਹੈ। - ਪੈਸੰਜਰ - ਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (40 - 80) ਪ੍ਰਤੀਘੰਟਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। - ਸਬ ਅਰਬਨ ਰੇਲ - ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਚੇਨਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਪੂਣੇ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਜੋ ਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਣਰੀਜ਼ਰਵ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਸਵਾਰੀ ਸੇਵਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == - ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। - ਇਹ ਰੇਲ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਫ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਨਿਊ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਤੋਂ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਤਕ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਘੂਮ ਹੈ। - ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਰਬਤੀ ਰੇਲ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। - ਕਾਲਕਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == ਉਤਪਾਦਨ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == ਰੇਲ ਇੰਜਣ ਉਸਾਰੀ ਕੇਂਦਰ * ਚਿਤਰੰਜਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ, ਚਿਤਰੰਜਨ (ਬਿਜਲੀ ਇੰਜਣ) * ਬਨਾਰਸ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ ਵਾਰਾਨਸੀ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਬਿਜਲੀ ਇੰਜਣ) * ਡੀਜਲ ਕੰਪੋਨੈਂਟ ਵਰਕਸ, ਪਟਿਆਲਾ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ ਦੇ ਪੁਰਜੇ) * ਟਾਟਾ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਅਤੇ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ, ਚਿਤਰੰਜਨ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) * ਡੀਜਲ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਕੰਪਨੀ ਜਮਸ਼ੇਦਪੁਰ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) * ਭਾਰਤ ਹੈਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਲਿਮਟਿਡ, ਭੋਪਾਲ (ਡੀਜਲ ਇੰਜਣ) ਰੇਲ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ ਕੇਂਦਰ * ਇੰਟੈਗਰਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ ਪੈਰਾਮਬੂਰ (ਚੈਨਈ) ਬੀ.ਜੀ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ * ਰੇਲ ਕੋਚ ਫੈਕਟਰੀ, ਕਪੂਰਥਲਾ (ਪੰਜਾਬ) ਬੀ.ਜੀ ਡੱਬਾ ਉਸਾਰੀ * ਚਿਤਰੰਜਨ ਲੋਕੋਮੋਟਿਵ ਵਰਕਸ, ਚਿਤਰੰਜਨ * ਭਾਰਤ ਅਰਥ ਮੂਵਰਸ ਲਿਮਟਿਡ ਬੈਂਗਲੁਰੂ (ਕਰਨਾਟਕ) * ਜੈਸਫ ਐਂਡ ਕੰਪਨੀ ਲਿਮਟਿਡ ਕੋਲਕਾਤਾ (ਪ. ਬੰਗਾਲ) * ਵਹੀਲ ਅਤੇ ਐਕਸ ਬੈਂਗਲੁਰੂ (ਕਰਨਾਟਕ) ਰੇਲਵੇ ਟਰੇਨਿੰਗ ਕੇਂਦਰ * ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਮਕੈਨੀਕਲ ਐਂਡ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ, ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਜਮਾਲਪੁਰ। * ਰੇਲਵੇ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਬੜੌਦਾ * ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਿਗਨਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਐਂਡ ਹੇਲੀ ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ, ਸਿਕੰਦਰਾਬਾਦ। * ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਸਿਵਿਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਪੂਣੇ। * ਇੰਡੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ, ਨਾਸਿਕ। == ਸੇਵਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲਵੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਵਾਂ ਹਨ: ਕਿਰਾਇਆ/ਮਾਲ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਸਵਾਰੀ। ਮਾਲ ਭਾੜੇ ਦਾ ਹਿਸਾ ਲਗਭਗ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਮਾਲੀਆ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਵਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾੜੇ ਦੇ ਹਿਸੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਥੋਕ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਲਗਭਗ 95 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਇਲੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2002-03 ਤੋਂ ਸਵਾਰੀ ਅਤੇ ਭਾੜਾ ਢਾਂਚਾ ਤਰਕਸੰਗਤ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿਚ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੂੰ 1400 ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 1150 ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸੀ-2 ਟਾਇਰ ਦਾ ਸਾਪੇਖਿਕ ਸੂਚਕਾਂਕ 720 ਤੋਂ 650 ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਸਟ ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਦੇ ਕਿਰਾਏ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 18 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਕਟੌਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਏਸੀ ਸੈਕਿੰਡ ਕਲਾਸ ਦਾ 10 ਫੀਸਦੀ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। 2005-06 ਵਿਚ ਮਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿਚ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਕਰਕੇ 80 ਮੁੱਖ ਵਸਤਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਤਕ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਆਦਾ 2006-07 ਵਿਚ 27 ਸਮੂਹਾਂ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾੜਾ ਵਸੂਲਣ ਦੇ ਲਈ ਵਰਗਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 59 ਤੋਂ 17 ਕਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। == '''ਸਵਾਰੀ ਸੇਵਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ)''' == ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) ਗਤੀਮਾਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਝਾਂਸੀ ਦੇ ਵਿਚ 160 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲ ਹਜਰਤ ਨਿਜਾਮੂਦੀਨ ਤੋਂ ਵੀਰਾਂਗਨਾ ਲਕਸ਼ਮੀਬਾਈ ਝਾਂਸੀ ਦੀ 188 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ਕੇਵਲ 100 ਮਿੰਟ ਵਿਚ ਤੈਹ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਧੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੋਈ ਇਕ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤੀਯ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਲਗਭਗ 130-140 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1969 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। • ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ – ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਰੇਲ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਰੇਲ ਹੈ ਜੋ ਕੇਵਲ ਦਿਨ ਵਿਚ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭੋਪਾਲ ਵਿਚਕਾਰ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1988 ਵਿਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੁਰੰਤ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - 2009 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਇਕ ਨਾਨ-ਸਟਾਪ ਰੇਲ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਟਰੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰੇਲ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਲਗਭਗ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਤੇਜਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸਲੀਪਰ ਕੋਚ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਦੇ ਲਈ ਕੰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦੈ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਦੋ ਮੰਜਿਲਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ, ਉਚ ਤਰਜੀਹ, ਸੀਮਿਤ ਸਟਾਪ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਲਈ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਨਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਸਸਤੀ ਕਿਸਮ, ਗਤੀ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ, ਏਸੀ ਅਤੇ ਨਾਨ ਏਸੀ ਦੋਵੇਂ ਹਨ। ਗਰੀਬਰਥ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ, ਗਤੀ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਜਨਰਲ ਕੋਚ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 3 ਟਾਇਰ ਇਕੋਨਮੀ ਬਰਥ ਹੈ। ਹਮਸਫਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ 3 ਟਾਇਰ ਏਸੀ ਕੋਚ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸੰਪਰਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਜੋੜਦੀ ਸੁਪਰਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ। ਯੁਵਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - 60 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀਟ 18- 45 ਸਾਲ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਲਈ ਰੀਜ਼ਰਵ ਹੈ। ਵਿਵੇਕ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਦੀ 150 ਵਰੇਗੰਢ ਉਤੇ 2013 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਰਾਜਯ ਰਾਣੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਜਧਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ। ਮਹਾਂਮਨਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਮਾਡਰਨ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਹੈ। - ਇੰਟਰਸਿਟੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਨ ਦੇ ਲਈ ਛੋਟੇ ਰੂਟ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਹੈ। - ਏਸੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਰੇਲਗੱਡੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਲਗਭਗ 130 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੈ। - ਡਬਲਡੇਕਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਇਹ ਵੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਏਅਰਕੰਡੀਸ਼ਨ ਦੋ ਮੰਜਿਲਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਰੇਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਫਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। - ਸੁਪਰਫਾਸਟ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਲਗਭਗ 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਡੀ ਹੈ। - ਅਨਤੋਦਯ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਅਤੇ ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ - ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਰੀਜ਼ਰਵ ਰੇਲ ਹੈ। - ਪੈਸੰਜਰ - ਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਲਕੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (40 - 80) ਪ੍ਰਤੀਘੰਟਾ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਸਸਤੀਆਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। - ਸਬ ਅਰਬਨ ਰੇਲ - ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਬਈ, ਦਿੱਲੀ, ਕੋਲਕਾਤਾ, ਚੇਨਈ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ, ਪੂਣੇ, ਆਦਿ ਵਿਚ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਜੋ ਹਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਰੁਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਣਰੀਜ਼ਰਵ ਸੀਟਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। == ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) == * ਦਾਰਜੀਲਿੰਗ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰੇਲਵੇ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੁਆਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਇਹ ਰੇਲ ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਫ ਨਾਲ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਇੰਜਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਲ ਇਹ ਨਿਊ ਜਲਪਾਈਗੁੜੀ ਤੋਂ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਤਕ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਸਟੇਸ਼ਨ ਘੂਮ ਹੈ। * ਨੀਲਗਿਰੀ ਪਰਬਤੀ ਰੇਲ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। * ਕਾਲਕਾ ਸ਼ਿਮਲਾ ਰੇਲਵੇ ਜੋ ਤੰਗ ਗੇਜ ਦੀ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। == '''ਸੈਲਾਨੀ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ)''' == ਪੈਲੇਸ ਆਨ ਵਹੀਲਜ ਡੇਕਨ ਓਡੀਸੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਹੋਰ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ) ਸਮਝੌਤਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਥਾਰ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ ਜੀਵਨਰੇਖਾ ਐਕਸਪ੍ਰੈਸ, ਭਾਰਤੀਯ ਰੇਲ ਦਾ ਮੋਬਾਈਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸੇਵਾ ਜੋ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਲਾਤਾਂ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। '''ਮਾਲ ਸੇਵਾ (ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰੋ)''' ਭਾੜਾ ਸਿਗਮੇਂਟ ਵਿਚ ਆਈਆਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਵਿਚ ਉਦਯੋਗਿਕ, ਖਪਤਕਾਰ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰਾਂ ਵਿਚ ਵਖ-ਵਖ ਵਸਤੂਆਂ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਈਆਰ ਨੇ ਮਾਲ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਤਰੀ ਵਿੰਗ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਬਸਿਡੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਨਤੀਜਨ, ਮਾਲ ਢੋਆਈ ਸੇਵਾ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਦੀ ਗਤੀ ਦੋਵਾਂ ਉਪਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਹੋਰ ਵਸੀਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਜਾਰ ਵਿਚ ਹਿਸੇਦਾਰੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਆਈਆਰ ਨੇ ਮਾਲ ਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਲ ਸ਼ੈਡ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨਾ ਮਲਟੀ ਕਮੋਡਿਟੀ ਮਲਟੀ-ਮਾਡਲ ਲੈਜਸਟਿਕ ਟਰਮੀਨਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਨਿਜੀ ਪੂੰਜੀ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ, ਕੰਟੇਨਰ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਾਲ ਵਾਹਕ ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਪਰਿਚਾਲਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਟਰੀਕਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਲ ਦਾ ਮੂਲ ਤੈਅ ਉਤਪਾਦ ਮਿਸ਼ਰਣ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਂਡ-ਟੂ-ਐਂਡ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਲ-ਆਨ, ਰੋਲ-ਆਫ (ਆਰਓਆਰਓ) ਸਰਵਿਸ ਕੋਂਕਣ ਰੇਲਵੇ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ1999 ਵਿਚ ਫਲੈਟਬੈਡ ਟ੍ਰੇਲਰਾਂ ਉਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੇ ਲਈ ਇਕ ਸੜਕ ਰੇਲ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਰਸਤਿਆਂ ਲਈ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਮਾਲ ਖੰਡ ਵਿਚ ਆਈਆਰ ਦੇ ਲਈ ਗੇਮ ਚੇਂਜਰ ਨਵੇਂ ਸਮਰਪਿਤ ਟ੍ਰੇਟ ਕੋਰੀਡੋਰ ਹਨ ਜੋ 2020 ਤਕ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਜਦ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 3300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਵਿਚ ਆਸਪਾਸ ਫੈਲੇ ਨਵੇਂ ਕੋਰੀਡੋਰ, ਲੰਬਾਈ ਵਿਚ 1.5 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤਕ ਦੀ ਗੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। 100 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ (62 ਮੀਲ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟੇ) ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ 32.5 ਟਨ ਐਕਸਲਲੋਡ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੰਘਣੇ ਯਾਤਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਰਨਗੇ ਅਤੇ ਆਈਆਰ ਨੂੰ ਉਚ ਰਫਤਾਰ ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਟਰੇਨਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜਤ ਦੇਣਗੇ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਾਲ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਵਾਧੂ ਕੋਰੀਡੋਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਸਕੀਮ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ== ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1 ਸਤੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਇੱਕ ਏਸੀ ਟਰੇਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਪੰਜਾਬ ਮੇਲ ਅਤੇ 1934 ਵਿੱਚ ਇਸ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਕੋਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਏਸੀ ਬੋਗੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਏਸੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਬਲਾਕ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ 1 ਸਤੰਬਰ 1928 ਨੂੰ [[ਮੁੰਬਈ]] ਦੇ ਬੈਲਾਰਡ ਪੀਅਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਬਠਿੰਡਾ]], [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਅਤੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਰਾਹੀਂ [[ਪੇਸ਼ਾਵਰ]] (ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ) ਲਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਰਚ 1930 ਵਿੱਚ [[ਸਹਾਰਨਪੁਰ]], [[ਅੰਬਾਲਾ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਅਤੇ [[ਲਾਹੌਰ]] ਵੱਲ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ 1996 ਵਿੱਚ # ਗੋਲਡਨ _ ਟੈਂਪਲ ਮੇਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਚੱਲਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। [[ਫਰੰਟੀਅਰ ਮੇਲ]] ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਭਾਫ਼ ਨਾਲ 60 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1947 ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ [[ਛਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਟਰਮੀਨਸ]] (ਪਹਿਲਾਂ [[ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਟਰਮੀਨਸ]]) ਤੋਂ [[ਪੰਜਾਬ]] ਦੇ [[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] ਤੱਕ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ 24 ਬੋਗੀਆਂ ਵਾਲੀ ਇਸ ਟਰੇਨ ਵਿੱਚ ਜਨਰਲ ਅਤੇ ਸਲੀਪਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਬੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਏ.ਸੀ. ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਵਨ-ਵੇ ਸਫਰ 1,930 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਲਗੱਡੀ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} * [https://www.indiantrain.in/pnr-status ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ PNR Status ਹੈਲਪ] * [https://www.pnr-status.info/ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ PNR statua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704034603/https://www.pnr-status.info/ |date=2016-07-04 }} * [https://www.onlinepnrstatus.in/ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ PNR ਹੈਲਪ ਵੈਬਸਾਈਟ] * [https://www.pnrstatusbuzz.in/ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ PNR ਸਹਿਯੋਗ ਜ਼ਾਲਸਥਾਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229033237/https://www.pnrstatusbuzz.in/ |date=2016-12-29 }} * [https://www.getpnrstatus.co.in/ ਰੇਲਵੇ PNR Status ਸਹਿਯੋਗ ਵੈਬਸਾਈਟ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] cy7juq746w7mcz4in1qt4rsutz6r76z 0 49762 844436 712728 2026-08-16T01:58:05Z Reenmert 61552 /* */ 844436 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ਕਪੂਰਥਲਾ | native_name = | native_name_lang = ਪੰਜਾਬੀ | other_name = | nickname = | settlement_type = ਸ਼ਹਿਰ | image_skyline = Jagatjit Club.JPG | image_alt = | image_caption = ਜਗਤਜੀਤ ਕਲੱਬ,ਕਪੂਰਥਲਾ | pushpin_map =ਭਾਰਤ ਪੰਜਾਬ | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption =ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤੇ | latd = 31.38 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.38 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਰਾਜ]] | subdivision_name1 = [[ਪੰਜਾਬ,ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] | subdivision_type2 = [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_name2 = [[ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਹ੍ਲਾ|ਕਪੂਰਥਲਾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = [[ਰਾਣਾ ਕਪੂਰ]] | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 909.09 | elevation_footnotes = | elevation_m = 225 | population_total = 101,654 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰੀ | demographics1_info1 = [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ|ਪਿਨ]] | postal_code = 144 601 | area_code_type = ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਕੋਡ | area_code = 01822 | registration_plate = PB 09 | website = | footnotes = }} '''ਕਪੂਰਥਲਾ''' ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋਕਿ ਜਲੰਧਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਕਰਨ ਜਲੰਧਰ ਮਹਾਨਗਰੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖਆਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਇਸ ਦੇ ਸੰਸ‍ਥਾਪਕ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜੇ ਫਤੇਹ ਸਿੰਘ ਆਹਲੁਵਾਲਿਆ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਫਾਈ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪੈਰਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪੰਜ ਮੰਦਿਰ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ, ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਲ ਇੱਥੇ ਦੀ ਕੁੱਝ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਜ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਸੁਨਹਰੇ ਇਤਹਾਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ==ਇਤਿਹਾਸ== ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ 11ਵੀ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਕਪੂਰ,ਜੋ [[ਜੈਸਲਮੇਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.kapurthalaonline.com/history/name%20&%20foundation.shtml|title=www.kapurthalaonline.com...Taking City to Cyber Age...History of Kapurthala Name & Foundation|publisher=|access-date=2021-10-12|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128114810/http://www.kapurthalaonline.com/history/name%20%26%20foundation.shtml|dead-url=yes}}</ref>ਇਹ ਜਿਲ੍ਹਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ==ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ== {{main|ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿਲ੍ਹਾ}} ਕਪੂਰਥਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ [[ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ]] ਸੀ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਥੇ [[ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ]] [[ਸਿੱਖ]] ਹਾਕਮ ਨੇ ਰਾਜ ਸੀ। <gallery> File:Kapurthala flag.svg|thumb|left|ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਝੰਡਾ </gallery> == ਜਨਸੰਖਿਆ == 2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਦੇ ਆਰਜ਼ੀ ਡਾਟਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 101.854 ਸੀ, ਬਾਹਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ 55.485 ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ 46.169 ਸਨ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 85,82 ਫੀਸਦੀ ਸੀ।<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 | publisher = |accessdate = 2012-07-07 }}</ref> {{see also|ਜਨਸੰਖਿਆ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ}} 2011 [[ਭਾਰਤ]] [[ਜਨਗਣਨਾ]],<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref>ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 84.361 ਸੀ. ਪੁਰਸ਼ ਆਬਾਦੀ 55% ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ 45% ਸੀ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ 65 % ਦੀ ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ 59.5% ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵੱਧ ਹੈ: ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ 67% ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀ ਸਾਕਸ਼ਰਤਾ 62% ਹੈ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ 6 ਸਾਲ 11% ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ। {{bar box|width = 300px |barwidth = 250px |cellpadding="0" |title=ਕਪੂਰਥਲਾ ਵਿਚ ਧਰਮ<ref>{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/7-kapurthala.html|title=Kapurthala City Population Census 2011 - Punjab|publisher=}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |left1=ਧਰਮ |right1=ਪਰਤਿਸ਼ਤ |float=right |bars= {{bar percent|[[ਹਿੰਦੂ]]|#FF6600|62.74}} {{bar percent|[[ਸਿੱਖ]]|#FFFF00|34.79}} {{bar percent|[[ਇਸਲਾਮ]]|#009000|1.26}} {{bar percent|[[ਈਸਾਈ]]|#9955BB|0.59}} {{bar percent|ਹੋਰ|#9955BB|0.64}}}} ===ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ:ਜਨਗਣਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ=== {| class="wikitable" style="text-align:left; hight:70%; !ਵੇਰਵਾ<ref name="web">{{cite web | url=http://www.census2011.co.in/census/district/589-kapurthala.html | title=Census2011 | date=2011 | accessdate=2 ਸਤੰਬਰ 2016}}</ref> !2011 !2001 |- |--bgcolor="#ffcccc" ||ਅਸਲ ਆਬਾਦੀ||815,168||754,521 |- |--bgcolor="#ccffcc" || ਪੁਰਸ਼ || 426,311 || 399,623 |--bgcolor="#ffcccc" || ਮਹਿਲਾ || 388,857 || 354,898 |--bgcolor="#ccffcc" || ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ || 8.04% || 16.68% |--bgcolor="#ffcccc" || ਖੇਤਰ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ || 1,633 || 1,633 |--bgcolor="#ccffcc" || ਘਣਤਾ / km2 || 499 || 462 |--bgcolor="#ffcccc" || ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ || 2.94% || 3.10% |--bgcolor="#ccffcc" || ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ (ਪ੍ਰਤੀ 1000) || 912 || 888 |--bgcolor="#ffcccc" || ਬਾਲ ਲਿੰਗ ਅਨੁਪਾਤ ( 0-6 ਉਮਰ) || 871 || 785 |--bgcolor="#ccffcc" || ਔਸਤ ਸਾਖਰਤਾ || 79.07 || 73.9 |--bgcolor="#ffcccc" || ਮਰਦ ਸਾਖਰਤਾ || 83.15 || 79 |--bgcolor="#ccffcc" || ਔਰਤ ਸਾਖਰਤਾ || 74.63 || 68.3 |--bgcolor="#ffcccc" || ਕੁੱਲ ਬਾਲ ਆਬਾਦੀ ( 0-6 ਉਮਰ) || 86,025 || 0 |--bgcolor="#ccffcc" || ਮੁੰਡੇ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ || 45,973 || 0 |--bgcolor="#ffcccc" || ਕੁੜੀਆਂ 0-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ || 40,052 || 0 |--bgcolor="#ccffcc" || ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖਿਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ || 576,567 || 0 |--bgcolor="#ffcccc" || ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਮਰਦਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ || 316,254 || 0 |--bgcolor="#ccffcc" || ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖਿਆ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ || 260,313 || 0 |--bgcolor="#ffcccc" || ਬਾਲ ਅਨੁਪਾਤ (0-6 ਉਮਰ) || 10.55% || 0.00% |--bgcolor="#ccffcc" || ਮੁੰਡੇ ਅਨੁਪਾਤ (0-6 ਉਮਰ) || 10.78% || 0.00% |--bgcolor="#ffcccc" || ਗਰਲਜ਼ ਅਨੁਪਾਤ (0-6 ਉਮਰ) || 10.30% || 0.00% |} ==ਸਮਾਰਕ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤ== ਕਪੂਰਥਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਮਾਰਤ ਅਤੇ ਪਸੰਦ ਦੇ ਸਥਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ (ਪੁਰਾਣਾ ''ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ''), ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ (ਗਾਰਡਨ), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕੋਰਟ ਇਮਾਰਤ, ਮਸੀਤ, ਪੰਚ ਮੰਦਰ ("ਪੰਜ ਮੰਦਿਰ''), ਘੜੀ ਟਾਵਰ, ਰਾਜ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਕੰਜਲੀ ਵੇਟਲੈਂਡ, [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] ਸਪੋਰਟਸ ਸਟੇਡੀਅਮ, ਜਗਜੀਤ ਕਲੱਬ ਅਤੇ ਐਨ.ਜੇ.ਐਸ.ਏ. ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ। =====ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ ਕਪੂਰਥਲਾ ===== <gallery> File:Kapurthala Sainik School.jpg| File:Kapurthala Sainik School, Punjab, India 01.jpg| File:Kapurthala Sainik School, Punjab, India 02.jpg| File:Kapurthala Sainik School, Punjab, India 03.jpg| File:Entrancd of Kapurthala Sainik School, Punjab, India 04.jpg| File:Entrancd of Kapurthala Sainik School, Punjab, India 05.jpg| File:Artwork on bulilding of Kapurthala Sainik School, Punjab, India 06.jpg| </gallery> =====ਇਤਿਹਾਸਕ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ===== <gallery> File:Guest house building of Kapurthala 01.jpg| File:Foundation stone of Guest house building of Kapurthala 02.jpg| </gallery> =====ਨਵਾਬ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਕਾਲਜ ===== <gallery> File:NAWAB JASSA SINGH AHLUWALIA GOVERNMENT COLLEGE - KAPURTHALA 01.jpg| File:NAWAB JASSA SINGH AHLUWALIA GOVERNMENT COLLEGE - KAPURTHALA 02.jpg| </gallery> ====ਮੋਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ ==== <gallery> File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 01.jpg| File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 03.jpg| File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 04.jpg| File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 05.jpg| File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 06.jpg| File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 07.jpg| </gallery> ===ਹੋਰ === <gallery> File:The Goal Ghar or Gol Kothi Kapurthala.jpg|The Goal Ghar or Gol Kothi in Kapurthala, where the Maharaja Jagatjit and other princes of Ahluwalia princely state lived (under rennovation) File:Guest house building of Kapurthala 01.jpg|Guest house building of Kapurthala File:Foundation stone of Guest house building of Kapurthala 02.jpg| File:Durbar Hall , Kapurthala.jpg|Durbar Hall , Kapurthala </gallery> ===ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ (ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ)=== [[ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਸੈਨਿਕ ਸਕੂਲ]], ਪੁਰਾਣਾ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਸੂਬੇ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮਹਾਰਾਜਾ [[ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ|ਪਾਈਜ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਮਹਿਲ ਸੀ। ਮਹਿਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਉੱਤੇ [[ਮਹਿਲ]] ਦੇ [[ਵਾਰਸਾ]] {{citation needed|date=ਸਤੰਬਰ 2016}} ਉੱਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਿਲ {{convert|200|acre|km2}} ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੈ ਫ੍ਰੇਂਚ ਆਰਕੀਟੈਕਟ [[ਐਮ ਮਾਰਕੇਲ]] ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਬਿਲਡਰ [[ਅੱਲਾ ਦਿੱਤਾ]] ਨੇ ਬਣਾਇਆ। ਇਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਧੱਸ ਪਾਰਕ (ਬਜਾਜਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ) ਹੈ ਜੋ ਕਿ [[ਰੂਸ]] ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ [[ਦਰਬਾਰ (ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ)|ਦਰਬਾਰ]] ਦਾ ਹਾਲ (ਦੀਵਾਨ -ਏ- ਖ਼ਾਸ) ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਲਕਸ਼ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਦੀਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਛੱਤ ਉੱਤੇ [ਪੈਰਿਸ ਦੇ [ਪਲਾਸਟਰ]] ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਕਲਾਕਾਰੀ ਫ੍ਰੇਂਚ ਅਤੇ ਇਟਾਲੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਫੀਚਰ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਿਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ [[ਅਨੀਤਾ ਡੇਲਗਦੋ]] ਦੇ ਸਮੇ 1900 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ 1908 ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ <gallery> File:Jagatjit Palace, Kapurthala.jpg|thumb|ਜਗਜੀਤ ਪੈਲੇਸ, ਕਪੂਰਥਲਾ </gallery> ==ਮੀਰ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਦਾ ਮਕਬਰਾ== ਮੀਰ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਕੰਵਰ ਬਿਕਰਮਾ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦੁਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਏ ਸਨ, ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਘਰਾਣੇ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਸਨ। ਮੀਰ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਬੇਟੇ ਬੀਨ ਅਤੇ ਸੁਰਸਿੰਗਾਰ ਬੜੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗੀਤਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਸੀਨੀਆ-ਬੀਨਕਾਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੀਰ ਨਾਸਿਰ ਅਹਿਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਕਪੂਰਥਲੇ ਵਿਚ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਇਕ ਜ਼ਿਆਰਤਗਾਹ (ਤੀਰਥ ਸਥਾਨ) ਸੀ। ==ਪੀਰ ਯਾ-ਉ-ਦੀਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾ== ਪੀਰ ਚੌਧਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਰੁਹਾਨੀ ਰਾਹਨੁਮਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹਰੇ ਅਤੇ ਸਫ਼ੇਦ ਰੋਜ਼ੇ ਦੀ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਕਰ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੇਖ ਸੋਚ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਗਤਜੀਤ ਪੈਲੇਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਾਰਜ ਵਰਸਈ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨਟੇਨਬਲਿਊ (ਫ਼ਰਾਂਸ) ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਮਜ਼ਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ 1930ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ===ਐਲੀਸੀ ਪੈਲੇਸ=== ਐਲੀਸੀ ਪੈਲੇਸ ਪੈਲੇਸ 1862 ਵਿਚ [[ਕੰਵਰ ਬਿਕਰਮਾ ਸਿੰਘ]] ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਐਮ.ਜੀ.ਐੱਨ. ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ===ਮੋਰਿਸ਼ ਮਸਜਿਦ=== [[File:Moorish Mosque of Kapurthala in the state of Punjab 01.jpg|thumb|ਮੋਰਿਸ਼ [[ਮਸਜਿਦ]] [[ਕਪੂਰਥਲਾ]]]] ਮੋਰਿਸ਼ [[ਮਸਜਿਦ]] [[ਕਪੂਰਥਲਾ]] ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਜਿਦ [[ਫ੍ਰੇਚ]] ਦੇ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ [[ਮੋਨਸੀਏਉਰ ਐਮ. ਮੰਤੇਔਕਸ]] ਵਲੋਂ [[ਆਰਕੀਟੈਕਟ]] ਕੀਤੀ ਗਈ ਗ੍ਰੈਂਡ [[ਮਾਰਕੇਸ਼]], [[ਮੋਰੋਕੋ]] ਦੀ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੇ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ 1917 ਤੋਂ 1930 ਤੱਕ 13 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਇਸਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਵਾਬ ਭਵਾਲਪੁਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗੁੰਬਦ ਕਲਾਂ ਸਜਾਵਟ ਦਾ ਕੰਮ ਮਾਓ ਸਕੂਲ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਸਜਿਦ [[ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਪੁਰਾਤੱਤਵ]] ਸਰਵੇਖਣ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ [[ਸਮਾਰਕ]] ਹੈ। ਇਹ ਦੇਰ ਸਵ. ਦੀਵਾਨ ਸਰ ਅਬਦੁਲ ਹਾਮਿਦ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੀਦ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਇਸ ਮਸਜਿਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸਦਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਦਾ ਲੱਕੜ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਲਾਹੌਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} m5ult71mmz93405p2vlo4w2hutggkug 0 60150 844452 574864 2026-08-16T07:32:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844452 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ | image = SushmaSeth.jpg | imagesize = | alt = | caption = 2013 ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ | birth_name = | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1936|6|20}} | birth_place = [[ਦਿੱਲੀ]], [[ਬਰਤਾਨਵੀ ਭਾਰਤ]] | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth --> | death_place = | othername = | occupation = ਅਦਾਕਾਰ | yearsactive = [[1978]]–ਵਰਤਮਾਨ | spouse = | domesticpartner = | website =http://sushmaseth.com/ }} '''ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫਿਲਮ,ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਅਤੇ ਸਟੇਜ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਸੁਸ਼ਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ [[1970]] ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੇ ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ [[ਹਮ ਲੋਗ]] ([[1984]]-[[1985]]) ਟੇਲੀਵਿਜਨ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਾਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਤੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਸ ਨੇ [[ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ]] ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੁਸ਼ਮਾ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਕਲਾਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ; ਜਿਵੇਂ [[ਦੇਵ ਰਾਜ ਅੰਕੁਰ]],[[ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ]],ਮਨੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਬਿਸਮਿਲ,ਚੰਦਰ ਸ਼ੇਖਰ ਸ਼ਰਮਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/delhi/28321971_1_dadi-hum-log-hindi-films|title=I am still called Hum Log's dadi: Sushma Seth|date=12 August 2010|work=The Times of India|first1=Meenakshi|last1=Sinha|access-date=2020-03-13|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811101210/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-12/delhi/28321971_1_dadi-hum-log-hindi-films|dead-url=yes}}</ref> ==ਜੀਵਨ== ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ,[[ਦਿੱਲੀ]] ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ [[ਕਾਨਵੰਟ ਆਫ਼ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ,ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ]] ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ [[ਲੇਡੀ ਇਰਵਿਨ ਕਾਲਜ]], ਨਿਊ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਡਿਪਲੋਮਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ "ਬ੍ਰਿਅਰਕਲਿਫ਼ ਕਾਲਜ" ਦੇ ਡਿਪਲੋਮਾ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਐਸੋਸੀਏਟ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਪਿਟਸਬਰਗ ਦੇ "ਕੈਰਨਗੀ ਮੈਲਨ" ਬੈਚੁਲਰ ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸੁਸ਼ਮਾ ਸੇਠ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਧ੍ਰੁਵ ਸੇਠ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੱਚੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਦਿਵਿਆ ਸੇਠ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ "ਹਮ ਲੋਗ" ਟੀ.ਵੀ. ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਮਾ ਦੀ ਪੋਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/an-episode-in-history/485943/0 |title=An episode in history|newspaper=[[The Indian Express]]|first=Garima |last=Mishra |date=7 July 2009|accessdate=6 December 2015}}</ref> ਸੁਸ਼ਮਾ ਮਨੀਪੁਰੀ ਡਾਂਸਰ [[ਚਾਰੂ ਸੀਜਾ ਮਾਥੁਰ]], [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਅਵਾਰਡ ਜੇਤੂ [[ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘਾਜੀਤ ਸਿੰਘ]] ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਸੀ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਸੇਠ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1950 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੋਏ ਮਾਈਕਲ, ਰਤੀ ਬਾਰਥੋਲੋਮਿਯੂ, ਰੋਸ਼ਨ ਸੇਠ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ 1964 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਥੀਏਟਰ ਸਮੂਹ ਯਾਤਰੀਕ ਦੀ ਬਾਨੀ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.delhievents.com/2009/07/yatrik-theatre-group.html |title=Yatril Theatre Group|accessdate=6 December 2015}}</ref> ਅਦਾਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਚਿਲਡਰਨ ਕਰੀਏਟਿਵ ਥੀਏਟਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ, ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਇਨਸ ਸੀ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਾਟਕ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਲਗਾਉਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/12/25/stories/14252188.htm |title=Sushma returns to children |newspaper=[[The Hindu]]|first=Aarti |last=Dhar |date=24 December 2000|accessdate=7 December 2015}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਆਮ ਬੇਨੇਗਲ ਦੀ [[1978]] ਦੀ ਫਿਲਮ "ਜੁਨੂਨ" ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਪੂਰ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸ ਨੇ "ਸਿਲਸਿਲਾ", "ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ", "ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ", "ਚਾਂਦਨੀ", "ਦੀਵਾਨਾ", "ਕਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਭੀ ਗਮ" ਅਤੇ "ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ" ਸਮੇਤ ਭਾਰਤੀ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਹਿੱਟ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ "ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ" (1980) ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ। 1985 ਦੀ ਬੀ. ਆਰ. ਚੋਪੜਾ ਦੀ ਫਿਲਮ "ਤਵਾਇਫ਼" ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕਪੂਰ, ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ, ਸ਼ਾਹਰੁਖ ਖਾਨ, ਰਿਤਿਕ ਰੋਸ਼ਨ, ਅਨਿਲ ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਜ਼ਿੰਟਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਦਾਦੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਸੇਠ ਟੀ. ਵੀ. ਸਿਟਕਾਮ "ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ" (1993) ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਆਨੰਦ ਮਹੇਂਦਰੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਚ ਉਸ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੁਖੀਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਸੀ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.screenindia.com/news/the-long-run/528587/|title=THE LONG RUN|date=16 October 2009|magazine=[[Screen (magazine)|Screen]]|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101023103654/http://www.screenindia.com/news/the-long-run/528587/|archivedate=23 October 2010|df=dmy-all}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਗੋਪਾਲ ਬਜਾਜ ਅਤੇ ਮਨੀਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਬਿਸਮਿਲ ਵਰਗੇ ਥੀਏਟਰ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ 'ਤੇ 80ਵਿਆਂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਟੀ.ਵੀ. ਸੋਪ "ਹਮ ਲੌਗ" 'ਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਾਦੀ ਦੀ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਸੇਠ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ ਵਧਾਉਣਾ ਪਿਆ। 2000 ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ, ਸੇਠ ਅਰਪਨਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਐਨ.ਜੀ.ਓ. ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਡਾਂਸ ਨਾਟਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁਲਾੜ ਯਾਤਰੀ ਕਲਪਨਾ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ "ਸਿਤਾਰੋਂ ਕੇ ਪਾਸ" ਨਾਮਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।<ref name="overplayed">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/I-never-overplayed-anything-Sushma/articleshow/6381091.cms |title=I never overplayed anything: Sushma|newspaper=[[The Times of India]]|date=11 August 2010|accessdate=6 December 2015}}</ref> ==ਫ਼ਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ== * ਜੁਨੂਨ (1978) ਜਾਵੇਦ ਦੀ ਚਾਚੀ ਵਜੋਂ * ਚੰਨ ਪਰਦੇਸੀ (1980) ਬਤੌਰ ਜੱਸੀ (ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ) * ਕਲਯੁਗ (1981) ਬਤੌਰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ * ਸਿਲਸਿਲਾ (1981) * ਸਵਾਮੀ ਦਾਦਾ (1982) ਸੀਮਾ ਦੀ ਮੰਮੀ ਵਜੋਂ * ਪ੍ਰੇਮ ਰੋਗ (1982) ਬਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਰੋਮਾਂਸ (1983) ਬਤੌਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਰਾਏ * ਨੌਕਰ ਬੀਵੀ ਕਾ (1983) ਸੰਧਿਆ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਸਲਮਾ (1985) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਬਕਾਰ ਅਲੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਖਾਮੋਸ਼ (1985) ਲੀਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਤਵੀਫ (1985) ਨਾਦਿਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ (1985) ਨਰੇਨ ਦੀ ਨਾਨੀ ਵਜੋਂ * ਮੇਰਾ ਘਰ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ (1985) * ਵਫ਼ਾਦਾਰ (1985) ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਨਾਮਦੇਵ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਫਾਸਲੇ (1985) * ਅਲਗ ਅਲਗ (1985) ਨੀਰਜ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਮਾਂ ਕਸਮ (1985) ਠਾਕੁਰਾਇਣ ਵਜੋਂ * ਪਾਲੇ ਖਾਨ (1986) ਬਤੌਰ ਫਾਤਿਮਾ ਖਲੀਮ * ਨਗੀਨਾ (1986) ਰਾਜੀਵ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਕਾਲਾ ਧੰਦਾ ਗੋਰੇ ਲੌਗ (1986) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਜਨਬਾਜ਼ (1986) ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ * ਪਿਆਰ ਕਿਆ ਹੈ ਪਿਆਰ ਕਰੇਂਗੇ (1986) ਅੰਨਾ ਪੂਰਨਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਨਾਚੇ ਮਯੂਰੀ (1986) * ਮਰਦ ਕੀ ਜ਼ਬਾਨ (1987) * ਖੁਦਗਰਜ਼ (1987) ਸੀਤਾ ਸਿਨਹਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਅਵਾਮ (1987) ਦੁਰਗਾ ਜਾਗਰਥਨ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਅਪਨੇ ਆਪਨੇ (1987) ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕਪੂਰ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਧਰਮਯੁਧ (1988) ਕੁੰਦਨ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਔਰਤ ਤੇਰੀ ਯਹੀ ਕਹਾਨੀ (1988) ਜੈਮੁਨਾਬਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਆਖਰੀ ਅਦਾਲਤ (1988) ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਹਮ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਨਹੀਂ (1988) ਸੁਪਰਿਆ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਵਾਰਿਸ (1988) ਪਾਰੋ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਸੂਰਿਆ: ਇੱਕ ਜਾਗਰਣ (1989) ਸਲਮਾ ਖਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਮਿੱਟੀ ਔਰ ਸੋਨਾ (1989) ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਵਜੋਂ * ਘਰਾਨਾ (1989) ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਕਸਮ ਸੁਹਾਗ ਕੀ (1989) * ਬੜੇ ਘਰ ਕੀ ਬੇਟੀ (1989) ਬਤੌਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਦੀਨ ਦਿਆਲ * ਤੂਫਾਨ (1989) ਦੇਵਯਾਨੀ ਵਜੋਂ * ਚਾਂਦਨੀ (1989) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਪਤਾ ਵਜੋਂ * ਜਵਾਨੀ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ (1990) ਸ਼ਾਰਦਾ ਸ਼ਰਮਾ ਵਜੋਂ * ਜਾਨ-ਏ-ਵਫ਼ਾ (1990) * ਅਮੀਰੀ ਗਰੀਬੀ (1990) ਸੋਨਾ ਦੀ ਮਾਸੀ ਵਜੋਂ * ਸ਼ੰਕਰਾ (1991) ਰਾਣੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਉਮਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਹਿਲਾ ਲਵ ਲੈਟਰ (1991) * ਖੂਨ ਕਾ ਕਰਜ਼ (1991) ਸਾਵਿਤਰੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਅਜੂਬਾ (1991) ਜ਼ਰੀਨਾ ਖਾਨ ਵਜੋਂ * ਮਤਵਾਲੇ (1991) ਨੂੰ ਅਮਰ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * "ਮਾਂ" ਹੀਰਾਬਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ (1992) ਹੀਰ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਸੂਰਿਆਵੰਸ਼ੀ (1992) ਰਾਜਮਾਤਾ ਵਜੋਂ * ਸਰਫਿਰਾ (1992) ਬਤੌਰ ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਬੀ.ਕੇ. ਸਿਨਹਾ * ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦਿਆਲ ਵਾਲੀਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਇੰਥਹਾ ਪਿਆਰ ਕੀ (1992) * ਦੀਵਾਨਾ (1992) ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਬੋਲ ਰਾਧਾ ਬੋਲ (1992) ਸੁਮਿਤਰਾ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਦਿਲ ਆਸ਼ਣਾ ਹੈ (1992) ਬਤੌਰ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਬੇਗ * ਕਸਟਡੀ (1993) ਵਿੱਚ ਸਫੀਆ ਬੇਗਮ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਪਿਆਰ ਕਾ ਤਰਾਨਾ (1993) * 1942: ਇੱਕ ਲਵ ਸਟੋਰੀ (1993) ਗਾਇਤਰੀਦੇਵੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਤੇਜਸਵਿਨੀ (1994) ਦਾਦਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਦਰਾਰ (1996) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਲਹੋਤਰਾ ਵਜੋਂ * ਕਰੀਬ (1998) ਲਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਬੜੇ ਮੀਆਂ ਛੋਟੇ ਮੀਆਂ (1998) ਸੀਮਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਦਾਗ: ਦ ਫਾਇਰ (1999) ਦਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਤਾਲ (1999) ਸ੍ਰੀਮਤੀ ਮਹਿਤਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਚਲ ਮੇਰੇ ਭਾਈ (2000) ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ * ਧੜਕਣ (2000) ਰਾਮ ਦੀ ਮਤਰੇਈ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਢਾਈ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੇ (2000) ਯੋਗੀ ਦੀ ਮੰਮੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ * ਸ਼ਿਕਾਰੀ (2000) ਰਾਜੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਰਾਜਾ ਕੋ ਰਾਣੀ ਸੇ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ (2000) ਮਨੀਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਵਜੋਂ * ਮੋਕਸ਼: ਸੈਲਵੇਸ਼ਨ ਰਿਤਿਕਾ ਦੀ ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ (2001) * ਕਭੀ ਖੁਸ਼ੀ ਕਭੀ ਗਮ (2001) ਬਤੌਰ ਕੌਰ, ਨੰਦਿਨੀ ਦੀ ਮਾਂ * ਤੁਝੇ ਮੇਰੀ ਕਸਮ (2003) ਦਾਦੀ ਵਜੋਂ * ਰਸਿਕਨ ਰੇ (2003) * ਕਲ ਹੋ ਨਾ ਹੋ (2003) ਲਾਜੋਜੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ * ਪਲ ਪਲ ਦਿਲ ਕੇ ਸੁਸਾਤ (2009) * ਸਾਲ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ (2012) * ਸ਼ਾਨਦਾਰ (2015) * ਤਮਾਸ਼ਾ (2015) * ਨੂਰ (2017) ==ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ== * ਸਟੇਇੰਗ ਆਨ (1980) ... ਕੋਡਕੋਡ ਮੇਨੇਕਟਰਾ * ਹਮ ਲੌਗ (1984) ... ਡੈਡੀ * ਦੇਖ ਭਾਈ ਦੇਖ (1993) ... ਸਰਲਾ ਦੀਵਾਨ * ਅੰਮਾ ਅਤੇ ਫੈਮਿਲੀ (1995) ... ਅੰਮੀ * ਮੀਲੀ (2005) * ਕਾਸ਼-ਐਮ-ਕਸ਼ * ਰੇਤ ਪਰ ਲਿਖੇ ਨਾਮ * ਕਾਇਦਾ * ਕੌਨ * ਯੇ ਹੁਈ ਨਾ ਬਾਤ * ਅਲੀਬਾਬਾ * ਵਨਸ਼ * ਅਰਾਧਨਾ * ਤਨਹਾ * ਜੰਜੀਰੇਂ * ਸਟਾਰ ਬੈਸਟਸੈਲਰਜ਼ ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== * {{IMDb name|id=0786024}} * [http://sushmaseth.com/ Official website]{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] kh4pe5yas7yuxnvd1whnzynq5mapnmr 0 63679 844442 829663 2026-08-16T04:17:45Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844442 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ | image = | image_size = 200px | alt = ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1988|09|06|df=yes}} | birth_place = [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]] | other_names = ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਦੁਬੇ | occupation = ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਮਾਡਲ, ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ, ਕਮੇਡੀਅਨ, ਡਾਂਸਰ | alma_mater = ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ ਕਾਲਜ | known for = 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਨੀਤੂ <br>ਫੁਲਵਾਵਿੱਚ ਫੁਲਵਾ<br>ਬਲਿਕਾ ਵਧੂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ | spouse = ਰਵੀ ਦੁਬੇ (7 ਦਸੰਬਰ 2013) | years_active = 2009–ਵਰਤਮਾਨ }} '''ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ''' ('''ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਦੁਬੇ''' ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ) ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਰਤੀ, ਮਾਡਲ, ਕਮੇਡੀਅਨ, ਡਾਂਸਰ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਰਤਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2009 ਵਿੱਚ [[ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ]] ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਕਰੋਲ ਬਾਗ]] ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਿਸਦੇ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਧੀਆ ਸਹਿਯੋਗੀ ਪਾਤਰ ਲਈ ਨਿਊ ਟੈਲੇੰਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। [[ਕਲਰਸ]] ਦੇ ਨਾਟਕ [[ਫੁਲਵਾ]] ਦੁਆਰਾ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਆਇਆ। ਜਿਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਜਾੰਬਾਜ਼ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਲਈ [[ਕਲਰਜ਼ ਗੋਲਡਨ ਪੈਟਲ ਅਵਾਰਡ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਪਰ [[ਅਪਨੋ ਕੇ ਲੀਏ ਗੀਤਾ ਕਾ ਧਰਮ ਯੁਧ]] ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਬਲਿਕਾ ਵਧੂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਤਰ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸ਼ਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ [[ਇੰਡੀਅਨ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਕੇਡਮੀ ਅਵਾਰਡ]] ਵਿੱਚ ਨਾਮਜਦ ਹੋਈ। ==ਜਨਮ ਅਤੇ ਬਚਪਨ== ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਬੀ.ਕਾਮ. ਆਨਰਜ਼ ਕਰਨ ਗਈ ਸਰਗੁਣ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਰੋੜੀਮੱਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਰਗੁਣ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਥੀਏਟਰ ਕੀਤਾ। ਥੀਏਟਰ ਦੇ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਸੁਧੀਰ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਬਾਰਾਂ ਬਟਾ ਚੌਵੀ ਕਰੋਲ ਬਾਗ’ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਲਏ ਤਾਂ ਸਰਗੁਣ ਦੀ ਚੋਣ ਹੋਈ। ਇਸ ਸੀਰੀਅਲ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਈ। ਨਾਮਵਰ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਦੇ ਚਰਚਿਤ ਸੀਰੀਅਲ ‘ਗੀਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਫੁਲਵਾ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਹਿਮ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ। ਰਿਆਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ‘ਨੱਚ ਬੱਲੀਏ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦਾ ਆਜੂਬਾ’ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ। ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦਾ ਆਜੂਬਾ’ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਕਪਿਲ ਸ਼ਰਮਾ]] ਨਾਲ ਸੈਲਬ੍ਰਿਟੀ ਪਾਰਟਨਰ ਵਜੋਂ ਕਈ ਐਪੀਸੋਡ ਕੀਤੇ। == ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ == ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਦੇ ਸਹਿ-ਕਲਾਕਾਰ [[ਰਵੀ ਦੁਬੇ]] ਨਾਲ 2009 ਵਿੱਚ ਡੇਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ<ref name=YWAIL>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Yes-we-are-in-love-Sargun-Mehta/articleshow/9993317.cms |title=Yes...! We are in love... – Sargun Mehta |work=The Times of India|date=16 September 2011|access-date=30 April 2014}}</ref>, ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref name="marriage">{{cite news|title=Sargun Mehta all set to marry Ravi Dubey in December 2013|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-ravi-dubey-sargun-mehta-is-all-set-to-get-married-on-7-december-2013-4351412-NOR.html|work=Dainik Bhaskar|date=19 August 2013|access-date=27 December 2014|archive-date=27 ਦਸੰਬਰ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227194946/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-ravi-dubey-sargun-mehta-is-all-set-to-get-married-on-7-december-2013-4351412-NOR.html|url-status=dead}}<br>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sargun-Mehta-Ravi-Dubey-to-tie-the-knot/articleshow/21895803.cms|title=Sargun Mehta-Ravi Dubey to tie the knot|work=The Times of India|date=19 August 2013|access-date=12 September 2015}}</ref> 5 ਫਰਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਇੰਡੀਆਟਾਈਮਜ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਅਤੇ ਦੁਬੇ "ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਸਨ।<ref name="married-for-sure">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ravi-and-I-will-get-married-for-sure-Sargun-Mehta/articleshow/19144347.cms|title=Ravi and I will get married for sure: Sargun Mehta|work=The Times of India|date=23 March 2013|access-date=27 January 2014}}</ref> ਪਰ 'ਨੱਚ ਬਲੀਏ' ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਿਆ।" ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਦੁਬੇ ਰੱਖ ਲਿਆ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sargun-adds-hubbys-last-name-post-marriage/articleshow/33392055.cms|title=Sargun adds hubby's last name post marriage|work=The Times of India|date=8 April 2014|access-date=19 February 2015}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ === ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਥੀਏਟਰ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਥੀਏਟਰ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੇ 2009 ਦੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੀਤੂ ਸੇਠੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਦੁਬੇ ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ।<ref name="MehtaatZeeRishteyawards">{{cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/pix-sargun-mehta-monica-bedi-at-zee-rishtey-awards-tv/20141201.htm |title=PIX Sargun Mehta, Monica Bedi at Zee Rishtey awards|work=[[Rediff.com]]|date=1 December 2014|access-date=5 December 2014}}<br>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ravi-is-very-understanding-Sargun-Mehta/articleshow/19104086.cms|title=Ravi is very understanding: Sargun Mehta|work=The Times of India|date=3 March 2013|access-date=12 February 2015}}</ref> ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਸੇਠੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਬੱਚਿਆਂ, ਸਿਮੀ, ਅਨੁਜ, ਨੀਤੂ ਅਤੇ ਮਿਲੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕਰੋਲ ਬਾਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਤੂ ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਜੀ ਭੈਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਓਮੀ (ਰਵੀ ਦੁਬੇ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ) ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |url=http://www.zeetv.com/shows/12-24-karol-bagh/cast/sargun-mehta-as-neetu-sethi.html |title=Sargun Mehta as Neetu Sethi from 12 / 24 Karol Bagh |publisher=[[Zee TV]] |date=9 January 2015 |access-date=15 April 2015 }}<br>{{cite news |url=http://daily.bhaskar.com/news/will-neetu-realize-her-mistake-1382470.html |title=Will Neetu realize her mistake |work=Daily Bhaskar |date=20 September 2010 |access-date=15 April 2015 |archive-date=15 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415180343/http://daily.bhaskar.com/news/will-neetu-realize-her-mistake-1382470.html |url-status=dead }}</ref><ref name="ten-pictures">{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/CEL-ten-pictures-of-sargun-mehta-we-bet-will-make-you-drool-4908283-PHO.html|title=Dazzling pictures of TV hottie Sargun Mehta|work=Daily Bhaskar|date=18 February 2015|access-date=5 March 2015|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150219230756/http://daily.bhaskar.com/news/CEL-ten-pictures-of-sargun-mehta-we-bet-will-make-you-drool-4908283-PHO.html|url-status=dead}}</ref> 'ਦਿ ਹਿੰਦੂ' ਨਾਲ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਬਬੀ ਇਹ ਭੂਮਿਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਕਲੱਬ ਦੇ ਸਾਡੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੇ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨੀਤੂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ।" ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਨਿਰਮਾਣ, 'ਅਪਨੋ ਕੇ ਲੀਏ ਗੀਤਾ ਕਾ ਧਰਮਯੁਧ' ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਪਾਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਾ 498 ਏ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦੁਰਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.zeetv.com/shows/apno-ke-liye-geeta-ka-dharmyudh |title=Apno ke liye Geeta ka Dharmyudh|publisher=Zee TV|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419155757/http://www.zeetv.com/shows/apno-ke-liye-geeta-ka-dharmyudh|archive-date=19 April 2015|access-date=3 May 2015}}</ref> ਮਈ 2011 ਨੂੰ, ਸ਼ੋਅ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।<ref name="one-can-get">{{cite news|author=Chaya Unnikrishnan |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-ravi-is-the-best-boyfriend-one-can-get-1794930 |title=Ravi is the best boyfriend one can get|work=Daily News and Analysis|date=1 February 2013|access-date=3 April 2015}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2011 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਉੱਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਤਿਵਾੜੀ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਫੁਲਵਾ' ਵਿੱਚ ਅਜੈ ਚੌਧਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਨਾਇਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣੀ ਫੂਲਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ। ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫੁਲਵਾ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਕਰੀਅਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ।" ਅਗਲੇ ਸਾਲ, ਉਹ ਸੋਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਸੀਰੀਜ਼ ਕ੍ਰਾਈਮ ਪੈਟਰੋਲ ਦੇ ਇੱਕ ਐਪੀਸੋਡ ਵਿੱਚ ਆਰਤੀ ਸ਼ੇਖਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref name=":0">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sargun-Mehta-and-Rahil-Azam-in-Hum-Ne-Li-Hai-Shapath/articleshow/14687316.cms|title=Sargun Mehta and Rahil Azam in Hum Ne Li Hai Shapath|work=The Times of India|date=5 July 2012|access-date=18 February 2015}}</ref> 2012 ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਦੀ ਸਸਪੈਂਸ/ਥ੍ਰਿਲਰ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਹਮ ਨੇ ਲੀ ਹੈ ... ਸ਼ਪਤ' ਵਿੱਚ ਰਾਹੀਲ ਆਜ਼ਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੋਨੀਆ ਦੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਹਾਣੀ ਰੈਵ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇੱਕ ਕਤਲ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ।<ref name=":1">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/Sargun-Mehta-Eijaz-Khan-in-Star-Plus-Telefilm/articleshow/15532794.cms|title=Sargun Mehta & Eijaz Khan in Star Plus' Telefilm|work=The Times of India|access-date=15 December 2014}}</ref> ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਅਗਸਤ 2012 ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਂਤਾਰਾ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨਜ਼ ਦੀ 'ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਲਵ ਸਟੋਰੀਜ਼' ਸਟਾਰ ਪਲੱਸ ਨੈੱਟਵਰਕ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਪਟੇਲ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨਿਕਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ-ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਜੋਂ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ੀ ਮਿੱਤਲ ਦੇ ਸ਼ੋਅ 'ਦਿਲ ਕੀ ਨਜ਼ਰ ਸੇ ਖੁਬਸੂਰਤ' ਵਿੱਚ ਆਰਾਧਿਆ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਅ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Daisy-of-Garam-Masala-fame-in-Sony-TVs-next/articleshow/17006037.cms |title=Daisy of Garam Masala fame in Sony TV's next |work=The Times of India|date=29 October 2012|access-date=30 April 2014}}</ref> ਏਕਤਾ ਕਪੂਰ ਦਾ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ 'ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ' ਮਹਿਤਾ ਦਾ ਅਗਲਾ ਸ਼ੋਅ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਛਲਾਂਗ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਸੁਤੰਤਰ ਲੜਕੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ। ਮੋਹਿਤ ਮਲਹੋਤਰਾ, ਮੋਨਾ ਸਿੰਘ, ਮੌਲੀ ਗਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਸਿਵੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਰਹੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਬੁੱਲਬੁਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ 5 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 2012 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਟੈਲੀਕਾਸਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੇਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਸ਼ੇਡ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ ਸੀ। ਮਈ 2013 ਦਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਪ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Sargun-and-Neelam-to-play-grown-up-Bulbul-and-Anika/articleshow/17543772.cms|title=Sargun and Neelam to play grown-up Bulbul and Anika|work=The Times of India|access-date=27 January 2015}}</ref> 12/24 ਕਰੋਲ ਬਾਗ (2009), ਫੁਲਵਾ (2011) ਅਤੇ ਕਿਆ ਹੁਆ ਤੇਰਾ ਵਾਅਦਾ (2012) ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਦੀ ਡਰਾਮਾ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਬਾਲਿਕਾ ਵਧੂ' ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਇੱਕ ਨਿਮਰ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਟਾਈਮਜ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਕੇ ਹੈਰਾਨ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਕਿਰਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2014 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਅ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Sargun-Mehta-quits-Balika-Vadhu/articleshow/45156026.cms |title=Sargun Mehta quits Balika Vadhu – The Times of India |work=The Times of India|date=15 November 2014|access-date=8 December 2014}}</ref> [[File:Ravi and Sargun.jpg|thumb|upright=1|Mehta and [[Ravi Dubey]] In 2015.]] ਕਾਲਪਨਿਕ ਸ਼ੋਅ ਵਲੋਂ ਲੰਬੇ ਬਰੇਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਿਤਾ ਨੇ ਜ਼ੀ ਟੀਵੀ ਦੀ ਮਿੰਨੀ ਸੀਰੀਜ਼ 'ਰਿਸ਼ਤੋਂ ਕਾ ਮੇਲਾ' ਨਾਲ ਵਾਪਸੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ 16 ਅਪ੍ਰੈਲ 2015 ਨੂੰ ਸ਼ੋਅ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀਪਿਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਦਸ ਐਪੀਸੋਡ ਸਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਏਜਾਜ਼ ਖਾਨ, ਊਸ਼ਾ ਨਾਡਕਰਨੀ, ਰਤਨ ਰਾਜਪੂਤ, ਅਨੁਪਮ ਸ਼ਿਆਮ, ਕਰਨ ਮਹਿਰਾ, ਹਿਤੇਨ ਤੇਜਵਾਨੀ, ਗੌਰੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੇਜਵਾਨੀ, ਸਯੰਤਾਨੀ ਘੋਸ਼ ਅਤੇ ਕਰਨ ਗਰੋਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ੋਅ ਦੀਪਿਕਾ, ਇੱਕ ਭਗੌੜੀ ਲਾੜੀ ਦੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਜ਼ਾਲਮ ਪੁਲਿਸ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਮੰਗੇਤਰ (ਏਜਾਜ਼ ਖਾਨ ਦੁਆਰਾ ਨਿਭਾਈ ਗਈ) ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Deccan Chronicle">{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150422/entertainment-tvmusic/article/sargun-mehta-returns-small-screen|title=Sargun Mehta returns to small screen|work=[[Deccan Chronicle]]|date=22 April 2015|access-date=30 April 2015}}<br>{{cite web|url=http://www.zeetv.com/shows/zee-rishton-ka-mela-1/cast/sargun-mehta-as-dipika.html|title=Sargun Mehta as Dipika|work=Zee TV |date=9 January 2015 |access-date=30 April 2015}}</ref> ਦੀਪਿਕਾ ਇੱਕ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਭੱਜਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੋਅ 8 ਮਈ 2015 ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ।<ref>{{cite web|url=http://www.zeetv.com/shows/zee-rishton-ka-mela-1/video/rishton-ka-mela-episode-10-may-8-2015-full-episode.html|title=Rishton Ka Mela – Episode 10 – May 8, 2015 – Full Episode|work=Zee TV |date=8 May 2015 |access-date=30 May 2015}}</ref> ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਹਾਰਡੀ ਸੰਧੂ ਦੇ ਨਾਲ 'ਟਾਈਟਲਿਅਨ' ਲਈ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਵਿਡੀਓ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ।<ref>{{Cite web|date=2020-11-10|title=Sargun Mehta Stars in Music Video For Titliaan With Harrdy Sandhu, Shares Glimpse on Social Media|url=https://www.news18.com/news/movies/sargun-mehta-stars-in-music-video-for-titliaan-with-harrdy-sandhu-shares-glimpse-on-social-media-3065690.html|access-date=2020-12-12|website=News18|language=en}}</ref> === ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮਾਂ === ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੰਮਪਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਸ ਨੇ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ’ਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਮੁੰਬਈ ’ਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ। [[ਅੰਗਰੇਜ (ਫਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼]] ਦੇ ਲੇਖਕ [[ਅੰਬਰਦੀਪ ਸਿੰਘ]] ਨੂੰ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਧੰਨ ਕੌਰ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/on-punjabi-turf/113301.html|title=On Punjabi turf|work=The Tribune India|access-date=31 August 2015|date=31 July 2015|archive-date=1 ਸਤੰਬਰ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150901155026/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/gyan-zone/on-punjabi-turf/113301.html|url-status=dead}}<br>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Angrej-gets-third-best-opening-ever-for-a-Punjabi-film/articleshow/48373370.cms|title=Angrej gets third best opening ever for a Punjabi film|work=The Times of India|access-date=31 August 2015|date=6 August 2015}}<br>{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/angreji-beat-te/111579.html|title=Angreji beat te|work=The Tribune India|access-date=31 August 2015|date=27 July 2015|archive-date=27 ਜੁਲਾਈ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150727221245/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/angreji-beat-te/111579.html|url-status=dead}}</ref> ਉਹ ਦੋਵੇਂ ‘ਕਾਮੇਡੀ ਨਾਈਟ ਦੇ ਆਜੂਬੇ’ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਬਰ ਨੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਆਖਰ ਇਸ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਹਾਮੀ ਭਰੀ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਮੁਕਾਮ ’ਤੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ [[ਅਮਰਿੰਦਰ ਗਿੱਲ]] ਨਾਲ ਸਰਗੁਣ ਇਕੱਲੀ ਹੀਰੋਇਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਦਾਕਾਰਾ [[ਅਦਿਤੀ ਸ਼ਰਮਾ]] ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਸੀ ਪਰ ਸਗਰੁਣ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਧੰਨ ਕੌਰ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਇਸ ਕਦਰ ਮਕਬੂਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਅਮਰਿੰਦਰ-ਸਰਗੁਣ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਜੋੜੀ ਨੂੰ [[ਲਵ ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।<ref>{{cite web | title=Roots that run deep | website=The Tribune India | date=11 March 2016 | url=http://www.tribuneindia.com/news/movie-reviews/movie-review-love-punjab/207516.html | access-date=23 March 2016 | archive-date=15 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160315003904/http://www.tribuneindia.com/news/movie-reviews/movie-review-love-punjab/207516.html | url-status=dead }}</ref> 2017 ਵਿੱਚ, ਉਹ 'ਜਿੰਦੁਆ' ਵਿੱਚ ਸੱਗੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ 'ਲਾਹੌਰੀਏ' ਵਿੱਚ ਅਮੀਰਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{cite news|title=WINNERS OF THE FILMFARE AWARDS PUNJABI 2018|url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-punjabi-2018/winners|work=Filmfare|access-date=30 August 2019}}</ref> 2018 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ, ਅਤੇ ਸਰਬੋਤਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/ptc-punjabi-film-awards-2019-winners/|title=PTC Punjabi Film Awards 2019 Winners|website=PTC Punjabi}}</ref> 2019 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਬੀਨੂੰ ਢਿੱਲੋਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਹਿੱਟ 'ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ' ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ 2019 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-overseas/total-dhamaal-collects-approx-3-41-mil-usd-rs-24-16-cr-in-overseas/|title=Total Dhamaal collects approx. 3.41 mil. USD [Rs. 24.16 cr.] in overseas – Bollywood Hungama|last=Hungama|first=Bollywood|date=2019-02-25|language=en|access-date=2019-02-26}}</ref> ਗਿੱਪੀ ਗਰੇਵਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ 'ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ' ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/chandigarh-amritsar-chandigarh-gippy-grewal-and-sargun-mehta-board-the-filmy-train/articleshow/65993209.cms|title=Chandigarh Amritsar Chandigarh: Gippy Grewal and Sargun Mehta board the filmy train – Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=2019-04-19}}</ref> ਸਾਲ ਦੀ ਉਸ ਦੀ ਤੀਜੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਨਾਲ 'ਸੁਰਖੀ ਬਿੰਦੀ' ਸੀ। ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਨ ਦੇ ਗੁਰਨਾਜ਼ ਨੇ ਮਹਿਤਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਭਿਨੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਅੰਤ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਲਈ ਜ਼ਰੂਰ ਦੇਖੋ।"<ref>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/movie-reviews/movie-review-surkhi-bindi-has-all-the-elements-of-a-love-story-that-tugs-at-your-heart-strings/825322.html|title=Movie Review: Surkhi Bindi has all the elements of a love story that tugs at your heart strings|author=Gurnaaz|work=The Tribune|date=30 August 2019}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਉਸ ਦੀ ਚੌਥੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਬਿੰਨੂ ਢਿੱਲੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣ ਕਾਮੇਡੀ 'ਝੱਲੇ' ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਖੁਦ ਢਿੱਲੋਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਸ਼ ਵਾਲੀਆ ਦੇ ਵਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ 15 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="jhalley">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/watch-everyone-is-going-crazy-on-the-sets-of-jhalley/articleshow/70344009.cms|title=Watch: Everyone is going crazy on the sets of 'Jhalley'|work=The Times of India|date=23 July 2019|access-date=24 August 2019}}</ref> ਮਾਰਚ 2021 ਤੱਕ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਹਨ, 'ਸੋਹਰਿਆਂ ਦਾ ਪੰਡ ਆ ਗਿਆ', ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਕਿ ਕੋਵਿਡ -19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ<ref name="sdpag">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/exclusive-the-shoot-of-gurnam-bhullar-and-sargun-mehta-starrer-sohreyan-da-pind-aa-gya-goes-on-floor/articleshow/71109351.cms|title=Exclusive! The shoot of Gurnam Bhullar and Sargun Mehta starrer 'Sohreyan Da Pind Aa Gya' goes on floor|work=The Times of India|first=Neha|last=Vashist|date=13 September 2019|access-date=19 September 2019}}</ref>, ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ 2, ਉਸ ਦੀ 2018 ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਸੀਕੁਅਲ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 24 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।<ref name="rdate:toi">{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/photo-stories/pollywood-sequels-and-threequels-to-look-forward-to/ammy-virks-qismat-2-to-hit-the-big-screens-on-september-24th-2021/photostory/81532492.cms|title=Ammy Virk's 'Qismat 2' to hit the big screens on September 24th, 2021|date=16 March 2021|access-date=16 March 2021|website=The Times of India}}</ref> ==ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫ਼ੀ== {| class="wikitable sortable" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਰੋਲ ! ਨੋਟਸ |- | 2015 || ''[[ਅੰਗਰੇਜ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼]]'' || ਧੰਨ ਕੌਰ || ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2016 || ''[[ਲਵ ਪੰਜਾਬ]]'' || ਜੈਸਿਕਾ ਬਰਾੜ || ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2017 || ''[[ਜਿੰਦੂਆ]]'' || ਸੱਗੀ|| |- | 2017 || ''[[ਲਹੌਰੀਏ|ਲਾਹੌਰੀਏ]] '' || ਅਮੀਰਾਂ|| ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2018 || ''[[ਕਿਸਮਤ|ਕਿਸਮਤ (ਫਿਲਮ)]]'' || ਬਾਣੀ|| ਸਰਬੋਤਮ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਪੀਟੀਸੀ ਫਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ |- | 2019 || ''[[ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ|ਕਾਲਾ ਸ਼ਾਹ ਕਾਲਾ (ਫਿਲਮ)]]'' || ਪੰਮੀ|| |- | 2019 || ''[[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ]]'' || ਰੀਤ|| |- | 2019 || ''[[ਸੁਰਖੀ ਬਿੰਦੀ]]'' || || [[ਗੁਰਨਾਮ ਭੁੱਲਰ]] ਨਾਲ |- | 2019 || ''ਝੱਲੇ''|| || |} ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ== {{Commons|Sargun Mehta|ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ}} *{{IMDb name|id=nm6293193|name=ਸਰਗੁਣ ਮਹਿਤਾ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1988]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] rz1nnm6d6yhg9pf3jqf9kx41k5oj5hk 0 65588 844444 678405 2026-08-16T04:18:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844444 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ਸਰਲਾ ਠਕਰਾਲ |image = Sarla Thakral.jpg |caption = ਸਰਲਾ ਠਕਰਾਲ |birth_date = {{Birth date|df=no|1914|08|08}} |birth_place = ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ |death_date={{death date|df=yes|2009|3|15|1914}} |spouse = ਪੀ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ, ਪੀ. ਪੀ. ਠਕਰਾਲ |parents = |children = }} '''ਸਰਲਾ ਠਕਰਾਲ''' (8 ਅਗਸਤ 1914 - 15 ਮਾਰਚ 2008) [[ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼]] ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤ ਸੀ।<ref>{{cite web |author=— Katie O, London, ENGLAND |url=http://centennialofwomenpilots.com/node/25 |title=1936 – India – Sarla Thakral &#124; Celebrate 100 Years of Licensed Women Pilots |publisher=Centennialofwomenpilots.com |accessdate=9 October 2013 |archive-date=3 ਨਵੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103013347/http://centennialofwomenpilots.com/node/25 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/photogallery/inside_photo_new_des.php?slideshow_id=3515&num=72 |title=72. Sarla Thakral: Women's Day: Top 100 coolest women of all time |publisher=Ibnlive.in.com |accessdate=9 October 2013 |archive-date=6 ਦਸੰਬਰ 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206203258/http://ibnlive.in.com/photogallery/inside_photo_new_des.php?slideshow_id=3515&num=72 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/video/player/news/down-memory-lane-first-woman-pilot-recounts-life-story/6231 |title=Down memory lane: First woman pilot recounts life story Video |publisher=NDTV.com |date=13 August 2006 |accessdate=9 October 2013}}</ref> 1936 ਵਿੱਚ 21 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਉਣ ਦਾ ਲਸੰਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ "ਜਿਪਸੀ ਮੌਥ" ਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਇਆ। ਮੁੱਢਲਾ ਲਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੇ ਪਹਿਲੇ 1000 ਘੰਟੇ ਦੀ ਉਡਾਣ ਲਾਹੌਰ ਫ਼ਲਾਇੰਗ ਕਲੱਬ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ। ਇਸਦਾ ਪਤੀ ਪੀ. ਡੀ. ਸ਼ਰਮਾ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 9 ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਚਾਲਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਲਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾਲੀ ਮੇਲ ਦੇ ਚਾਲਕ ਦਾ ਲਸੰਸ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ 'ਏ' ਲਸੰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਸੀ ਜਦੋਂ ਇਸਨੇ 1000 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਉਡਾਣ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.teakaddai.com/2015/03/indias-first-woman-pilot.html|title=Sarla(1914) was only 21-year-old when she became the first Indian woman to earn a pilot license.|publisher=teakaddai.com|access-date=2015-10-03|archive-date=2015-10-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20151004131323/http://www.teakaddai.com/2015/03/indias-first-woman-pilot.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm |title=The Tribune, Chandigarh, India – Education Tribune |work=The Tribune |accessdate=9 October 2013 |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001651/http://www.tribuneindia.com/2006/20060205/society.htm |url-status=dead }}</ref> ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕੈਪਟਨ ਸ਼ਰਮਾ ਦੀ 1939 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਲਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਲਾਇਸੈਂਸ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਅਰਜ਼ੀ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਸਿਖਲਾਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਰਲਾ ਨੇ ਵਪਾਰਕ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਯੋ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਆਰਟ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਪੇਂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਫਾਈਨ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਡਿਪਲੋਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। == ਸੱਭਿਆਚਾਰਿਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ == 8 ਅਗਸਤ 2021 ਨੂੰ, ਗੂਗਲ ਨੇ ਠੁਕਰਾਲ ਨੂੰ ਉਸਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ 'ਤੇ ਗੂਗਲ ਡੂਡਲ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} lmo6m9b74jhjnhxrjh054epnxf7dnoj 0 75400 844453 544680 2026-08-16T07:47:57Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844453 wikitext text/x-wiki ਦ ਸੇਵੌਯ, ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਹੋਟਲ ਹੈ ਜੋਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਸੂਰੀ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇੱਲਾਕੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ I ਇਸ ਹੋਟਲ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੋਟਲ ਕੰਟਰੋਲ ਪ੍ਰਾਇਵੇਟ ਲਿਮਿਟੇਡ ਆਈਟੀਸੀ ਵੈਲਕਮ ਹੋਟਲਸ ਕੋਲ ਹੈ I ਸਾਲ 1902 ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੌਥਿਕ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਸਟਾਇਲ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਇਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਲਕੜੀ ਦਾ ਹੈ I ਇਹ ਹੋਟਲ 11 ਏਕੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ 50 ਕਮਰੇ ਹਨ ਅਤੇ overlooks the Himalayas. ਸਾਲ 1900 ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਸੂਰੀ ਵੱਧ ਪ੍ਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ, ਇਹ ਥਾਂ ਗਰਮੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਰਿਜ਼ਾਰਟ ਬਣ ਗਿਆ I<ref>[http://www.1911encyclopedia.org/Mussoorie Mussoorie] 1911.</ref> ਇਸਦਾ ਬਾਰ, ਜੋ ‘ਰਾਇਟਰ੍ਸ ਬਾਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਇਹ 1947 [[ਭਾਰਤ]] ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਈ ਦਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ I ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਚੜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਸਮੀਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ,”ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ “ਰਾਜ ਦੀ ਅਨੰਦ ਰਾਜਧਾਨੀ” ਕਹਾਉਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹੋਟਲ ਸੇਵੌਯ ਜਾਂ ਤਾਂ ਠਹਿਰਣ ਲਈ (ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਖਰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ)ਜਾਂ ਦੇਖਣ ਲਈ (ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ)ਦੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ I”<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/asia/india/741090/High-living-at-the-hill-station.html |title= High living at the hill station: An ambitious rescue plan is underway for what was once the pleasure capital of the Raj, says Stephen McClarence. |date=May 12, 2007.|publisher= telegraph.co.uk|accessdate= 17 Feb 2016}}</ref> ਸਾਲ 1960 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਲੀ ਹੋਲੀ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੋਟਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਾਨ ਗੁਆਚਣ ਲਗ ਪਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਹੋਲ ਵੱਧ ਚੱਲਣ ਲਗ ਪਏ, ਇਸ ਹੋਟਲ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਸਾਲ 2000 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਚਮਕੀ ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਈਟੀਸੀ ਵੈਲਕਮ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਖਰੀਦਿਆ I<ref>{{cite web|url=http://www.cleartrip.com/hotels/info/fortune-the-savoy-389527 |title= About Fortune The Savoy |publisher= cleartrip.com|accessdate= 17 Feb 2016}}</ref> ==ਇਤਿਹਾਸ== ਮਸੂਰੀ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਟਲ ਸਾਲ 1838 ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ I (ਫੈਨੀ ਇਡਨ, ਜੋਕਿ ਗਰਵਨਰ – ਜਨਰਲ ਲੌ੍ਰਡ ਔਕਲੈਂਡ ਦੀ ਭੈਣ ਨੇ ਮਾਰਚ 17 1838 ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ “ਇਥੇ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹੋਟਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਲੇਟ ਬਿਲਿਅਰਡ ਟੇਬਲ ਵੀ ਹਨ I ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸਕੈਚ ਬਣਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੋ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਕੀ ਦੇਖ ਪਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਸਲੇਟ ਬਿਲਿਅਰਡ ਟੇਬਲ ਇਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜੇ I ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਹੈ I” ਫ਼ਰਾਮ ਟਾਇਗਰਸ, ਡਰਬਰਸ ਐਂਡ ਕਿੰਗ੍ਸ; ਫੈਨੀ ਇਡੰਸ ਇੰਡਿਯਨ ਜਰਨਲਸ, “ਉਤਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਜੈਨੇਟ ਡੰਨਬਰ, ਜੋਨ ਮੁਰੇਯ, ਲੰਦਨ 1988” ਦੁਆਰਾ) I “ਚਾਰਲਸ ਵਿਲੇ” ਹੋਟਲ ਸਾਲ 1861 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਗਿਆ Iਸੈਸਿਲ ਡੀ. ਲਿੰਕਨ, ਜੋਕਿ ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸੀ, ਨੇ “ਰੈਵ.ਮੈਡਡੋਕ ਮਸੂਰੀ ਸਕੂਲ” ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਸਾਲ 1895 ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ I ਉਸਨੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਹੱਟਾਕਿ ਸੈਵੌਯ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ I ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਕੜ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਵੱਡੇ ਸਤਰ ਤੇ ਐਡਵੱਡਿਅਨ ਫ਼ਰਨੀਚਰ, ਗਰੈਂਡ ਪਿਆਨੋ, ਬਿਲਿਅਰਡ ਟੇਬਲ, ਸਾਈਡਰ ਦੇ ਬੈਰਲ, ਸ਼ੈਮ੍ਪੇਨ ਦੇ ਕਰੇ੍ਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਬੈਲਗੱਡੀ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਪਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਕ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜੋੜਕੇ ਡਾਇਨਿੰਗ ਹਾਲ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋਕਿ ਆਪਣੇ ਅਕਾਰ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ I<ref>{{cite web|url= http://www.tribuneindia.com/2003/20030614/windows/site.htm|title= Encountering a ‘-----’ in Hotel Savoy|publisher= The Tribune|accessdate= 17 Feb 2016|archive-date= 3 ਮਾਰਚ 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160303195037/http://www.tribuneindia.com/2003/20030614/windows/site.htm|url-status= dead}}</ref> ਸੈਵੌਯ ਸਾਲ 1902 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੋਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸਿਮਲਾ ਦੇ ਦਾ ਸੈਸਿਲ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਦੇ ਕਾਰਲਟਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ I ==ਹਵਾਲੇ== 2jgaux5lz246f3e1ylh9jsaybg3veg7 0 75839 844407 700117 2026-08-15T13:36:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844407 wikitext text/x-wiki {{About|ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਗਰਪਾਲਿਕਾ|ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ਪੰਚਕੁਲਾ | native_name = | native_name_lang = hi<!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | settlement_type = [[ਸ਼ਹਿਰ]] | image_skyline = Yagya Shala, within the Mansa Devi temple complex, Panchkula near Chandigarh.jpg | image_alt = | image_caption = ਯੱਗ ਸ਼ਾਲਾ, ਪੰਚਕੂਲਾ, [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ [[ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ|ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਮੰਦਰ ਕੰਪਲੈਕਸ]] ਦੇ ਅੰਦਰ | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ | motto = | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India Haryana#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ | coordinates = {{coord|30.74|76.80|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = ਦੇਸ਼ | subdivision_name = {{flag|ਭਾਰਤ}} | subdivision_type1 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਰਾਜ]] | subdivision_type2 = [[ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ|ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[ਹਰਿਆਣਾ]] | subdivision_name2 = [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ]] | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = [[ਨਗਰ ਨਿਗਮ]] | governing_body = [http://mcpkl.ulbhry.org/ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਪੰਚਕੁਲਾ] | leader_party = | leader_title = | leader_name = | unit_pref = Metric <!-- ALL fields with measurements have automatic unit conversion --> <!-- for references: use <ref> tags -->| area_footnotes = | area_magnitude = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_total_km2 = 32.6 | population_total = 211,355 | population_as_of = 2011 | population_density_km2 = auto | area_water_km2 = | area_water_ha = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_ha = | area_rural_km2 = | area_rural_ha = | area_metro_km2 = | area_metro_ha = | area_rank = | area_blank1_title = | area_blank1_ha = | area_blank2_title = <!-- square kilometers --> | area_blank2_km2 = <!-- hectares --> | area_blank2_ha = | area_note = | dimensions_footnotes = | length_km = | width_km = | elevation_footnotes = | elevation_m = 365 | population_footnotes = <ref name=census/> | demographics_type1 = ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ | demographics1_title1 = ਅਧਿਕਾਰਤ | demographics1_title2 = ਵਾਧੂ | timezone1 = [[ਭਾਰਤੀ ਮਿਆਰੀ ਸਮਾਂ|ਆਈਐੱਸਟੀ]] | utc_offset1 = +5:30 | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = [[ਪਿੰਨ ਕੋਡ]] | postal_code = 134 109 - 134 116 | area_code = +91-172-XXX-XXXX | area_code_type = ਟੈਲੀਫੋਨ ਕੋਡ | iso_code = IN-HR | registration_plate = HR-03 | website = {{URL|https://panchkula.nic.in}} {{URL|https://mcpanchkula.com}} | footnotes = | area_urban_footnotes = <!-- <ref name="auto"> </ref> --> | area_rural_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | area_metro_footnotes = <!-- <ref name="auto"/> --> | demographics1_info1 = [[ਹਿੰਦੀ]] | demographics1_info2 = [[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ]], [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਪੰਜਾਬੀ]] | official_name = | population_demonym = ਹਰਿਆਣਵੀ }} '''ਪੰਚਕੁਲਾ'''<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/after-speakers-request-cm-sets-ball-rolling-to-make-pkl-a-pharma-hub/articleshow/85668608.cms|title = After Speaker's request, CM sets ball rolling to make PKL a pharma hub &#124; Chandigarh News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref> [[ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦਾ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ, ਜੋ [[ਹਰਿਆਣਾ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਬਾਲਾ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਚਕੁਲਾ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਦਾ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਆਬਾਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਹੈ।<ref>Cite web|url=https://m.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420061541/https://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/caste-community-politics-also-at-play-in-panchkula-mc-poll-189466 |date=2023-04-20 }}</ref> ਪੰਚਕੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਪੰਜ ਸਿੰਚਾਈ ਨਹਿਰਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 4 ਕਿਮੀ (2.5 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, [[ਸ਼ਿਮਲਾ]] ਤੋਂ 105 ਕਿਮੀ (65 ਮੀਲ) ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, [[ਅੰਬਾਲਾ]] ਤੋਂ 44 ਕਿਮੀ (27 ਮੀਲ) ਅਤੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ]], ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ 259 ਕਿਮੀ (161 ਮੀਲ) ਹੈ। ਇਹ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਗ੍ਰੇਟਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ-[[ਮੋਹਾਲੀ]]-ਪੰਚਕੁਲਾ ਮੈਟਰੋਪੋਲੀਟਨ ਖੇਤਰ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟ੍ਰਾਈਸਿਟੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਆਬਾਦੀ 20 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਮੰਦਰ ਛਾਉਣੀ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ [[ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ]] ਦੀ ਪੱਛਮੀ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਹੈ। ਇਹ ਸੈਕਟਰ ਸਿਸਟਮ ਵਾਲਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਰਗਾ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। ==ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ== * [[ਅਜੀਤਗੜ੍ਹ]] * [[ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ]] * [[ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ]] * [[ਜ਼ੀਰਕਪੁਰ]] == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== {{Commons category|Panchkula|ਪੰਚਕੁਲਾ}} <!--Please do not put links to businesses here, Wikipedia is not for self promotion. See WP:EL for more information.--> *{{Official website|http://panchkula.nic.in}} *{{Wikivoyage-inline}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਚਕੁਲਾ]] oo5ix9qrlw06e4fvil1zcqz14ds9n89 0 79015 844402 579391 2026-08-15T13:07:37Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844402 wikitext text/x-wiki '''''ਪਰਾਈਮਰ''''' 2004 ਦੀ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਇਨਡਾਧੀ ਵਿਗਿਆਨ ਗਲਪ ਡਰਾਮਾ ਫਿਲਮ ਜੋ [[ਸਮਾਂ ਸਫ਼ਰ|ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ]] ਦੁਰਘਟਨੀ ਖੋਜ ਬਾਰੇ ਹੈ . ਸ਼ੇਨ ਕਾਰੁਥ ਨੇ ਇਸ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ, ਨਿਰਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ  ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ. == ਪਲਾਟ == [[ਤਸਵੀਰ:Time_Travel_Method-2.svg|thumb|500x500px|''ਪਰਾਈਮਰ ''ਵਿਚ ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੀ'' ''ਕਾਰਵਾਈ.]] == ਇਹ ਵੀ ਵੇਖੋ == * ਸੂਚੀ ਫਿਲਮ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਾਰ ਇਹਨਆ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * {{ਦਫ਼ਤਰੀ ਵੈੱਬਸਾਈਟ|http://www.primermovie.com/}} * {{ਆਈ ਐੱਮ ਡੀ ਬੀ ਸਿਰਲੇਖ|0390384|Primer}}[http://www.imdb.com/title/tt0390384/] <span contenteditable="false"> 'ਤੇ </span>[[ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡੈਟਾਬੇਸ|ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੂਵੀ ਡਾਟਾਬੇਸ]] * {{Mojo title|primer|Primer}}ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ Mojo * {{Rotten-tomatoes|primer|Primer}}ਗੰਦੀ ਟਮਾਟਰ * {{Metacritic film|primer|Primer}}Metacritic * [http://unrealitymag.com/index.php/2011/09/30/at-last-a-definitive-timeline-for-primer/ ''ਪਰਾਈਮਰ'' ਸੀਮਾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141215071208/http://unrealitymag.com/index.php/2011/09/30/at-last-a-definitive-timeline-for-primer/ |date=2014-12-15 }} * [http://www.villagevoice.com/film/0441,lim,57519,20.html ਪਿੰਡ ਅਵਾਜ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080706155800/http://www.villagevoice.com/film/0441,lim,57519,20.html |date=2008-07-06 }} ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਨ Carruth. * {{Cite web|first=Mark|last=Allen|url=http://www.markallencam.com/?p=175|title=Filming Locations for the Movie ''Primer''|publisher=MarkAllenCam.com}}<cite class="citation web" contenteditable="false">[http://www.markallencam.com/?p=175 "ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸਥਾਨ ਦੇ ਲਈ ਫਿਲਮ ''ਪਰਾਈਮਰ''"]. </cite><cite class="citation web" contenteditable="false">MarkAllenCam.com.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3APrimer+%28film%29&rft.aufirst=Mark&rft.aulast=Allen&rft.btitle=Filming+Locations+for+the+Movie+Primer&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.markallencam.com%2F%3Fp%3D175&rft.pub=MarkAllenCam.com&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook" contenteditable="false"> </span> * [http://www.nobleworld.biz/images/Gendler.pdf ''ਪਰਾਈਮਰ'': ਖ਼ਤਰੇ ਅਤੇ Paradoxes ਦੇ ਸੀਮਤ ਵਾਰ ਯਾਤਰਾ ਵਰਨਨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110824125138/http://www.nobleworld.biz/images/Gendler.pdf |date=2011-08-24 }} * [http://www.jgoodwin.net/academic/papers/primer.pdf ਖੇਡ, ਪੁਨਰਾਵ੍ਰੱਤੀ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਨ Carruth ਦੇ ''ਪਰਾਈਮਰ''] * [http://blogs.arts.unimelb.edu.au/refractory/2006/07/04/re-membering-the-time-travel-film-from-la-jetee-to-primer-corinn-columpar/ ਮੁੜ-Membering ਵਾਰ-ਯਾਤਰਾ ਫਿਲਮ: ''ਲਾ Jetée'' ਕਰਨ ਲਈ ''ਪਰਾਈਮਰ''] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਅਮਰੀਕੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] llfrkvvo3adresl0ujengzciepztwk5 0 80909 844403 766121 2026-08-15T13:12:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844403 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ | image = | background = ਗਾਇਕ | birth_name = | birth_date = <!-- Please cite a reliable source for date of birth --> | birth_place = [[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]], [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ]]<ref name="Service 2015">{{cite web | last=Service | first=Tribune News | title=Rustic charm | website=tribuneindia.com | date=18 August 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/rustic-charm/118957.html | accessdate=18 August 2015 | archive-date=14 ਅਗਸਤ 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150814114958/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/rustic-charm/118957.html | url-status=dead }}</ref> | genre = ਭੰਗੜਾ, ਪੌਪ, ਹਿਪ-ਹੌਪ | occupation = ਪੰਜਾਬੀ ਕਲਾਕਾਰ, ਅਦਾਕਾਰ | associated_acts = [[ਹਨੀ ਸਿੰਘ]], [[ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ]] | website = {{URL|http://www.preetharpal.com/}} }} '''ਪ੍ਰੀਤ ਹਰਪਾਲ''' (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ: '''Preet Harpal''') ਇੱਕ [[ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ|ਪੰਜਾਬੀ]] ਕਲਾਕਾਰ (ਜਾਂ ਗਾਇਕ) ਅਤੇ [[ਅਦਾਕਾਰ]] ਹੈ।<ref name="Service 2015"/> ==ਕੈਰੀਅਰ== ਹਰਪਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1997 ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ "ਹੱਸਲੇ ਵੈਰਨੇ ਹੱਸਲੇ" ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀ ਦੂਜੀ ਐਲਬਮ "ਬੈਗਾਨੇ ਤਾਂ ਬੈਗਾਨੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ" ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਕੈਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉਸ ਨੇ ਫਿਲਮ [[ਸਿਰਫਿਰੇ]] ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ।<ref>{{cite web |url=http://www.cinemapunjabi.com/films/sirphire-punjabi-movie |title=Sirphire Punjabi Movie - Preview, Review, Wallpapers, Songs, Videos, Music, BoxOffice, Insights & more |publisher=CinemaPunjabi.com |date= |accessdate=2012-08-08 |archive-date=2012-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120818234722/http://www.cinemapunjabi.com/films/sirphire-punjabi-movie |dead-url=yes }}</ref> ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਫ਼ਿਲਮ 'ਸਿਰਫਿਰੇ' ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ [[ਗੁਰਲੀਨ ਚੋਪੜਾ]], [[ਮੋਨਿਕਾ ਬੇਦੀ]], [[ਰੌਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਸ]] ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਫਿਲਮ 2010 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{cite web|title=Preet Harpal on Internet Movie Data Base.|url=https://m.imdb.com/name/nm5148989/|publisher=IMDB|accessdate=15 March 2017}}</ref> ==ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ== {| border="3" cellpadding="3" cellspacing="2" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 2px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" |- bgcolor="#AACCDD" align="left" ! ਰੀਲੀਜ਼ ! ਫ਼ਿਲਮ ! ਭੂਮਿਕਾ ! ਨੋਟਸ ! ਸੰਗੀਤ ! ਲੇਬਲ |- | 2015 | ''ਮਾਈਸੈਲਫ਼ ਪੇਂਡੂ''<ref>{{cite web | last=Service | first=Tribune News | title=Root cause | website=tribuneindia.com | date=18 August 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html | accessdate=18 August 2015 | archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html | url-status=dead }}</ref> | ਗੁਰਭੇਜ | 4 ਸਤੰਬਰ 2015 | [[ਜੈਦੇਵ ਕੁਮਾਰ]] | [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] |- | 2014 | ''ਨਖ਼ਰੇ ਦਾ ਗੂਗਲ'' | ਮਨਵੀਰ | [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] ਨਾਲ ਅਤੇ ਰੀਲੀਜ਼ ਜੂਨ, 2014 | ਅਨੂ-ਮਨੂ | [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] |- | 2013 | ''ਡੌਂਟ ਵਰੀ ਯਾਰਾ'' | | ਰੀਲੀਜ਼ 2013 | ਤ੍ਰੂ-ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਵਿਲ ਸਾਦਕ | |- | 2012 | ''[[ਸਿਰਫਿਰੇ]]''<ref>{{cite web | url= http://www.cinemapunjabi.com/films/sirphire-punjabi-movie | title= Sirphire Movie Cinemapunjabi.com | access-date= 2016-07-06 | archive-date= 2013-05-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130530085052/http://www.cinemapunjabi.com/films/sirphire-punjabi-movie | dead-url= yes }}</ref> | ਅੰਗਦ | ਲੀਡ-ਰੋਲ - 10 ਅਗਸਤ 2012 | [[ਸੁਖਸ਼ਿੰਦਰ ਸ਼ਿੰਦਾ]], ਵਿਲ ਸਾਦਕ | [[ਸਪੀਡ-ਰਿਕਾਰਡਸ]] |- | 2010 | ''[[ਅੱਖ ਲੱਭਦੀ]]'' | ਜਾੲੇ | [[ਨੀਰੂ ਬਾਜਵਾ]] ਨਾਲ | ਰਵੀ ਬਲ | [[ਟੀ-ਸੀਰੀਜ਼]] |- |} == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} {{ਆਧਾਰ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਾਕਾਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕ]] 5nvfaoln0zc7ql5s9bl39f5ycwgdol2 0 82771 844440 761871 2026-08-16T03:39:01Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844440 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians --> | name = ਸਤਿੰਦਰ ਸੱਤੀ | image = Satinder Satti a popular TV anchor, and Punjab Arts Council chairperson,Punjab,India 01.jpg| | caption = ਸਤਿੰਦਰ ਸੱਤੀ | image_size = | background = ਗਾਇਕਾ,ਐਂਕਰ | death_date = | instrument = | genre = [[ਭੰਗੜਾ (ਸੰਗੀਤ)|ਭੰਗੜਾ]] | occupation = ਐਂਕਰ,ਕਵਿਤਰੀ, ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਗਾਇਕਾ | years_active = |label = }} '''ਸਤਿੰਦਰ ਸੱਤੀ''' ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਭਿਨੇਤਰੀ, ਐਂਕਰ, ਕਵਿਤਰੀ, ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਕਲਾ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੀ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |url=http://nawanzamana.in/news_details.html?id=13052 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2016-09-21 |archive-date=2020-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926060142/http://nawanzamana.in/news_details.html?id=13052 |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.tribuneindia.com/2008/20080315/saturday/antenna.htm</ref> ਉਸ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਦਸੰਬਰ 1979 ਨੂੰ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਐਂਕਰਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਨਾਮ ਜਿੱਤੇ।<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/When+the+sun+goes+down/1/72388.html</ref> ==ਜ਼ਿੰਦਗੀ== ਸਤਿੰਦਰ ਸੱਤੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਹੈ। ==ਕੈਰੀਅਰ== ਸੱਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਆਰ ਆਰ ਬਾਵਾ ਡੀ ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ [[ਬਟਾਲਾ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਮਾਸਟਰ ਡਿਗਰੀ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਐਂਕਰਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ [[ਯੂਥ ਫੇਸਟੀਵਲ]] ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੇ [[ਦੂਰਦਰਸ਼ਨ]] [[ਜਲੰਧਰ]], [[ਅਲਫਾ ਪੰਜਾਬੀ]], [[ਈ.ਟੀ.ਸੀ]], [[ਪੀ.ਟੀ.ਸੀ.]] ਚੈਨਲਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸੱਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਰੂਰਤਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ।<ref>http://punjabnewsline.com/~punjabne/content/satinder-satti-perform-vienna-raise-funds-needy-students-punjab{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. ਇਸਦੀਆਂ ਦੋ ਕੈਸਿਟਾ ਆਈਆਂ ਹਨ- ਮੋਹ ਅਤੇ ਪੀਂਘ ==ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਣਜੰਮਿਆ ਬੋਟ ==ਐਂਕਰਿੰਗ== *ਕੁਝ ਪਲ ਤੇਰੇ ਨਾਮ *ਐਕਸਕਿਉਜ਼ਮੀ ਪਲੀਜ਼ *ਲਿਸ਼ਕਾਰਾ *ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ *ਕੌਤ ਓਨ ਕੈਮਰਾ ==ਫਿਲਮਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ== *ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ *ਲਾਲ ਚੂੜੀਆਂ *ਸਾਂਝ ਦਿਲਾਂ ਦੀ *ਮਾਈ ਸੇਲਫ਼ ਪੈਂਡੂ<ref name="Service 2015">{{cite web | last=Service | first=Tribune News | title=Root cause | website=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html | date=18 August 2015 | url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html | accessdate=18 August 2015 | archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html | url-status=dead }}</ref> ==ਐਲਬਮ== *ਪੀਂਘ *ਮੋਹ *ਰੂਬਰੂ ==ਹਾਵਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} 49zri93d860ltdutiwrhxnw1jfyuc5l 0 91541 844457 783329 2026-08-16T09:22:58Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844457 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|name=<span style="font-size: 14px;">ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ </span>|honorific-suffix=ਐਮਪੀ|native_name=حاليمه بنت يعقوب|image=Halimah_Yacob_APEC_Women_and_the_Economy_Forum_2012.jpg|caption=<span style="font-size: 14px;">ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ </span> APEC ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਫੋਰਮ 2012 ਵਿਖੇ|office2=ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਵਿਕਾਸ, ਯੂਥ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਮੰਤਰਾਲਾ|predecessor2=ਯੂ[[Yu-Foo Yee Shoon|-ਫ਼ੂ ਯੀ ]]ਸ਼ੂਨ|party=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>[[People's Action Party|ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ]]<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>|deputy1=<div><font color="#0645ad">ਚਾਰਲਸ ਚੋਂਗ</font></div><div><font color="#0645ad">ਸੇਹ ਕਿਆਨ ਪੇਗ</font></div>|office1=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ 9ਵੀਂ </span>[[List of Speakers of the Parliament of Singapore|ਸੰਸਦ ਸਪੀਕਰ]]<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);"> </span>|predecessor1=[[Michael Palmer (politician)|Michael Palmer]]|president1=[[Tony Tan Keng Yam]]|parliament3=Singapore|parliament4=Singapore|birth_date={{Birth date and age|1954|08|23|df=yes}}|birth_place=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਸਿੰਗਾਪੁਰ</span>|nationality=<span style="background-color: rgb(254, 252, 224);">ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ</span>|alma_mater=[[National University of Singapore]]|religion=[[Islam in Singapore|Sunni Islam]]}}'''ਹਲੀਮਾ ਬਿੰਤ ਯਾਕੂਬ''' (Jawi: '''حاليمه بنت ياچوب'''; ਜਨਮ 23 ਅਗਸਤ 1954) ਇੱਕ ਸਿੰਗਾਪੁਰੀ [[ਸਿਆਸਤਦਾਨ]] ਹੈ।<ref>{{Citation|title=Mdm Halimah Yacob|url=http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob|access-date=21 May 2011|archivedate=16 ਨਵੰਬਰ 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161116003021/http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161116003021/http://www.parliament.gov.sg/mp/halimah-yacob?viewcv=Halimah%20Yacob |date=16 ਨਵੰਬਰ 2016 }}</ref> ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ (PAP)  ਦੀ ਮੈਂਬਰ  ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ 9ਵੀਂ ਸੰਸਦ ਸਪੀਕਰ ਹੈ,<ref name="Jagran Josh">{{Cite news|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/halimah-yacob-became-first-woman-speaker-of-the-singapore-parliament-1358244405-1|title=Halimah Yacob Became First Woman Speaker of the Singapore Parliament|date=16 January 2013|work=Jagran Josh|access-date=16 January 2013|archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225100641/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/halimah-yacob-became-first-woman-speaker-of-the-singapore-parliament-1358244405-1|url-status=dead}}</ref> ਜਿਸ ਨੇ 14 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ ਇਹ ਪਦਵੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲਗਾਤਾਰ ਤੀਜੀ ਸਪੀਕਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਾਰਮੁਗੀ ਅਤੇ ਮਾਈਕਲ ਪਾਮਰ ਇਸ ਪਦਵੀ ਤੇ ਰਹੇ ਹਨ।<ref name="CNA 20130109">{{Cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=Singapore's first female Speaker of Parliament|date=9 January 2013|work=Channel Newsasia|access-date=9 January 2013|archive-date=15 ਫ਼ਰਵਰੀ 2013|archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|dead-url=yes}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 2011 ਤੋਂ  2013 ਤੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ, ਨੌਜਵਾਨ ਅਤੇ ਖੇਡ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਰਹੀ। ਉਹ 2001 ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੁਰੋਂਗ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਵਜੋਂ  ਅਤੇ 2015 ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਰਸਿਲਿੰਗ-ਯਿਊ ਟੀ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ ਨਿਰਵਾਚਨ ਖੇਤਰ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਮੈਂਬਰ ਹੈ।  == ਸਿੱਖਿਆ == ਹਲੀਮਾ ਯਾਕੂਬ ਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਚੀਨੀ ਗਰਲਸ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਤਾਂਜੋਂਗ ਕਟੋਂਗ ਗਰਲਸ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ 1978 ਵਿੱਚ ਐਲਐਲਬੀ (ਆਨਰਸ) ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1981 ਵਿੱਚ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।  2001 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਐਲਐਲਐਮ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ 7 ਜੁਲਾਈ 2016 ਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਐਨਯੂਐਸ ਤੋਂ ਕਨੂੰਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/halimah-yacob-conferred-honorary-doctor-of-laws-degree-by-nus|title=Halimah Yacob conferred honorary Doctor of Laws degree by NUS|last=Lim|first=Yan Liang|date=7 July 2016|access-date=7 July 2016|publisher=Straits Times}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == === ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੀਗਲ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1992 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਨੂੰ 1999 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ (ਹੁਣ ਓਂਗ ਟੇਂਗ ਚਯੋਂਗ ਇੰਸਟੀਚਿਟ ਆਫ਼ ਲੇਬਰ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=3uixDgAAQBAJ&q=halimah+yacob&pg=PA287|title=Majulah!: 50 Years of Malay/Muslim Community in Singapore|last1=Rasheed|first1=Zainul Abidin bin|last2=Saat|first2=Norshahril|date=2016|publisher=World Scientific|isbn=9789814759885|language=en|access-date=20 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706200036/https://books.google.com/books?id=3uixDgAAQBAJ&pg=PA287&lpg=PA287&dq=malay%2Fmuslim+knowledge+based+economy+convention&hl=en#v=onepage&q=halimah%20yacob&f=false|archive-date=6 July 2020|url-status=live}}</ref> === ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਰੀਅਰ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ 2001 ਵਿੱਚ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੁਰੋਂਗ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਖੇਤਰ (ਜੀ.ਆਰ.ਸੀ.) ਲਈ ਸੰਸਦ ਮੈਂਬਰ (ਐਮਪੀ) ਚੁਣੀ ਗਈ। 2011 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ, ਯੂਥ ਅਤੇ ਸਪੋਰਟਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref name="ParlHalimah">{{cite web|url=https://www.parliament.gov.sg/mps/list-of-current-mps/mp/details/halimah-yacob|title=Mdm Halimah Yacob|website=Parliament of Singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806172111/https://www.parliament.gov.sg/mps/list-of-current-mps/mp/details/halimah-yacob|archive-date=6 August 2017|access-date=6 August 2017}}</ref> ਨਵੰਬਰ 2012 ਵਿੱਚ<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-reshuffles-cabinet-8358488|title=Singapore reshuffles Cabinet|date=31 July 2012|work=Channel NewsAsia|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806172007/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/singapore-reshuffles-cabinet-8358488|archive-date=6 August 2017}}</ref>, ਕੈਬਨਿਟ ਵਿੱਚ ਫੇਰਬਦਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਕਾਸ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮੰਤਰੀ ਬਣੀ। ਉਸ ਨੇ ਜੁਰੋਂਗ ਟਾਊਨ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਚੇਅਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://library.parl.gov.sg/sites/default/files/paperpresented/pdf/2015/S.97of2011.pdf|title=Jurong Town Council's Audited Financial Statements, Auditors' Reports and Annual Report For FY2010/2011|date=2017-08-08|archive-url=https://archive.today/20170808161922/http://library.parl.gov.sg/sites/default/files/paperpresented/pdf/2015/S.97of2011.pdf|archive-date=2017-08-08}}</ref> ਜਨਵਰੀ 2015 ਵਿੱਚ, ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਪੀ.ਏ.ਪੀ. ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/four-more-co-opted-pap-central-executive-committee|title=Four more co-opted into PAP central executive committee|date=7 January 2015|work=TODAYonline|access-date=7 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807213312/http://www.todayonline.com/singapore/four-more-co-opted-pap-central-executive-committee|archive-date=7 August 2017|language=en}}</ref> 2015 ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਲੀਮਾ ਪੀਪਲਜ਼ ਐਕਸ਼ਨ ਪਾਰਟੀ ਸਮੂਹ ਲਈ ਇਕੋ-ਇੱਕ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਮਾਰਸਲਿੰਗ-ਯੂ ਟੀ ਜੀਆਰਸੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੋਣ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ।<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540|title=PAP unveils lineup for new Marsiling–Yew Tee GRC|last1=Ong|first1=Justin|date=21 August 2015|work=Channel NewsAsia|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170806173431/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540|archive-date=6 August 2017}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=30 ਜੁਲਾਈ 2021 |archive-date=6 ਅਗਸਤ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806173431/http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/pap-unveils-lineup-for-new-marsiling-yew-tee-grc-8234540 |url-status=dead }}</ref> ਹਾਲੀਮਾ ਨੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਕੱਟੜਵਾਦ ਵਿਰੁੱਧ ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸਲਾਮਿਕ ਸਟੇਟ ਆਫ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਲੇਵੈਂਟ ਤੋਂ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਿੱਚ, ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/counter-isis-ideology-on-social-media-halimah|title=The Sunday Times - Counter ISIS ideology on social media: Halimah|last=Chong|first=Zi Liang|date=22 November 2015|work=The Straits Times (The Sunday Times)|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419211136/http://www.straitstimes.com/singapore/counter-isis-ideology-on-social-media-halimah|archive-date=19 April 2016|location=Singapore|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/build-community-ties-to-guard-against-terror-halimah|title=Build community ties to guard against terror: Halimah|last=Heng|first=Janice|date=25 December 2016|work=The Straits Times|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20161225132911/http://www.straitstimes.com/singapore/build-community-ties-to-guard-against-terror-halimah|archive-date=25 December 2016|location=Singapore|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/keep-close-watch-daughters-too-halimah|title=Keep a close watch on daughters too, as IS not just targeting men: Halimah|last=WONG|first=PEI TING|date=16 June 2017|work=TODAY Online|access-date=23 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107180453/https://www.todayonline.com/singapore/keep-close-watch-daughters-too-halimah|archive-date=7 January 2019|location=Singapore|url-status=live}}</ref> === ਸੰਸਦ ਦੀ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ === 8 ਜਨਵਰੀ 2013 ਨੂੰ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਲੀ ਹਿਸੇਨ ਲੂੰਗ ਨੇ ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ ਮਾਈਕਲ ਪਾਮਰ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੰਸਦ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਵਜੋਂ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਪਾਲਮਰ ਦੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ।<ref name="CNA 201301092">{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=PM Lee to nominate Halimah Yacob as next Speaker of Parliament|last1=Saad|first1=Imelda|date=8 January 2013|archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|archive-date=15 February 2013|publisher=ChannelNewsAsia}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> ਉਹ 14 ਜਨਵਰੀ, 2013 ਨੂੰ ਸਪੀਕਰ ਚੁਣੀ ਗਈ, ਜੋ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਔਰਤ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|title=PM Lee to nominate Halimah Yacob as next Speaker of Parliament|author=Imelda Saad|date=8 January 2013|work=Channel News Asia|access-date=27 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20130111020222/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html|archive-date=11 January 2013|location=Singapore|quote=If elected, she will be Singapore's first woman Speaker and will fill the post vacated by former Member of Parliament, Mr Michael Palmer, who stepped down last month due to an extramarital affair.|url-status=dead}} {{Cite web |url=http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2017-03-24 |archive-date=2013-02-15 |archive-url=https://archive.today/20130215171522/http://www.channelnewsasia.com/stories/singaporelocalnews/view/1246664/1/.html |url-status=dead }}</ref> === ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨ 'ਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ === ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਟਰੇਡਜ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ (ਐਨਟੀਯੂਸੀ) ਵਿੱਚ ਉਪ ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਵਿਕਾਸ ਸਕੱਤਰੇਤ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite news|url=http://www.todayonline.com/singapore/mdm-halimah-spores-first-woman-speaker-could-make-history-again|title=Mdm Halimah, Singapore's first woman Speaker, could make history again|last=Koh|first=Valerie|date=6 August 2017|work=TODAYonline|access-date=2017-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327174753/https://www.todayonline.com/singapore/mdm-halimah-spores-first-woman-speaker-could-make-history-again|archive-date=27 March 2019|language=en|url-status=live}}</ref> ਉਸ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਵਰਕਰਜ਼ ਆਫ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਕਲ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/singapore/homecoming-for-halimah-yacob-at-unions-dinner-and-dance|title=Homecoming for Halimah Yacob at union's dinner and dance|last=Yong|first=Charissa|date=4 August 2017|work=The Straits Times|access-date=8 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808053627/http://www.straitstimes.com/singapore/homecoming-for-halimah-yacob-at-unions-dinner-and-dance|archive-date=8 August 2017|location=Singapore|quote=The United Workers of Electronics and Electrical Industries dinner and dance on Friday night (Aug 4) was a homecoming of sorts for Speaker of Parliament Halimah Yacob. She was its executive secretary from 2004 to 2011, and is now advisor to the 60,000-strong union.|url-status=live}}</ref> ਹਲੀਮਾ ਨੂੰ 2000 ਤੋਂ 2002 ਅਤੇ 2005 ਵਿੱਚ ਜਿਨੇਵਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੇਬਰ ਕਾਨਫਰੰਸ (ਆਈਐਲਸੀ) ਦੀ ਸਟੈਂਡਰਡਜ਼ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵਰਕਰਜ਼ ਵਾਈਸ-ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਵਜੋਂ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=http://www.ntuc.org.sg/wps/portal/fdawu/home/workingforu/workingforudetails?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/content_library/ntuc/home/working+for+u/8b17ed004e305342acf3aec7b9d67807|title=Mdm Halimah Yacob appointed NTUC Advisor for Int'l Affairs|date=15 January 2013|website=National Trades Union Congress Press Release|location=Singapore|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808151646/http://www.ntuc.org.sg/wps/portal/fdawu/home/workingforu/workingforudetails?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fcontent_library%2Fntuc%2Fhome%2Fworking+for+u%2F8b17ed004e305342acf3aec7b9d67807|archive-date=8 August 2017|access-date=8 August 2017|url-status=live}}</ref> == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਹਲੀਮਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੁਹੰਮਦ ਅਬਦੁੱਲਾ ਅਲਹਬਸ਼ੀ<ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|title=More consultation needed before my decision to run for president: Halimah Yacob|last1=Tham|first1=Yuen-C|date=17 July 2017|access-date=29 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729132657/http://www.straitstimes.com/politics/more-consultation-needed-before-my-decision-halimah|archive-date=29 July 2017|publisher=Straits Times}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/politics/halimah-yacob-unveils-presidential-election-campaign-slogan-and-team|title=Halimah Yacob unveils presidential election campaign slogan and team|author1=Nur Asyiqin Mohamad Salleh|date=29 August 2017|work=The Straits Times|access-date=29 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829145331/http://www.straitstimes.com/politics/halimah-yacob-unveils-presidential-election-campaign-slogan-and-team|archive-date=29 August 2017|language=en}}</ref>, ਅਰਬ ਮੂਲ ਦੇ ਮਲੇਈ<ref>{{cite web|url=https://www.thoughtssg.com/2017/06/11/getting-to-know-mohamed-abdullah-alhabshee-husband-of-madam-halimah-yacob/|title=Getting to know Mohamed Abdullah Alhabshee, husband of Madam Halimah Yacob|date=11 June 2017|website=Thoughts of Real Singaporeans|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729132917/https://www.thoughtssg.com/2017/06/11/getting-to-know-mohamed-abdullah-alhabshee-husband-of-madam-halimah-yacob/|archive-date=29 July 2017|access-date=29 July 2017}}</ref>, ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਹਲੀਮਾ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈ।<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|title=Halimah Yacob named Singapore's first female president|date=14 September 2017|publisher=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20190502112130/https://www.aljazeera.com/news/2017/09/halimah-yacob-named-singapore-malay-president-170913073940319.html|archive-date=2 May 2019|access-date=14 September 2017|url-status=live}}</ref> ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਐਚਡੀਬੀ ਫਲੈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਫਲੈਟ ਯਿਸ਼ੁਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡੁਪਲੈਕਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 5 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫਲੈਟ ਅਤੇ ਇੱਕ 4 ਕਮਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਫਲੈਟ ਮਿਲ ਕੇ ਮੱਧ ਕੰਧ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।<ref name="Zhang2017">{{cite news|url=http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|title=Our First Gentleman to be, Mohamed Abdullah Alhabshee|last1=Zhang|first1=Laura|date=8 August 2017|work=www.theindependent.sg|access-date=17 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170817134932/http://www.theindependent.sg/our-first-gentleman-to-be-mohamed-abdullah-alhabshee/|archive-date=17 August 2017|publisher=The Independent}}</ref> ਹਲੀਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੇ ਐਚਡੀਬੀ ਫਲੈਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.straitstimes.com/singapore/halimah-wants-to-continue-living-in-her-hdb-flat|title=Halimah wants to continue living in her HDB flat|date=14 September 2017|publisher=The Straits Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715062543/https://www.straitstimes.com/singapore/halimah-wants-to-continue-living-in-her-hdb-flat|archive-date=15 July 2020|access-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> 2 ਅਕਤੂਬਰ 2017 ਨੂੰ, ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਛਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਜਨਤਕ ਹਾਉਸਿੰਗ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਜਾਣਾ ਪਿਆ ਸੀ।<ref>{{cite web|url=https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/|title=President Halimah to move out from Yishun residence to a new location|date=2 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227190553/https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/|archive-date=27 February 2019|access-date=20 December 2017|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190227190553/https://www.theonlinecitizen.com/2017/10/02/president-halimah-to-move-out-from-yishun-residence-to-a-new-location/ |date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tnp.sg/news/singapore/president-halimah-move-out-yishun-flat|title=President Halimah to move out of Yishun flat|date=3 October 2017|publisher=The New Paper|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715174942/https://www.tnp.sg/news/singapore/president-halimah-move-out-yishun-flat|archive-date=15 July 2020|access-date=15 July 2020|url-status=live}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1954]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] pj4u5iih92sw3hvmd9croujvjnywzcl 0 95023 844411 843298 2026-08-15T15:19:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844411 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|name=Baldev Singh Dhillon|caption=Professor Baldev Singh Dhillon|birth_date=1947<ref name="Indian National Science Academy">{{cite news |url=http://www.insaindia.org/detail.php?id=163 |publisher=''[http://www.insaindia.org/ Indian National Science Academy]'' |title=Indian National Science Academy Details |author=Indian National Science Academy |date= |accessdate=2007-11-30 |archive-date=2013-04-15 |archive-url=https://archive.today/20130415013726/http://www.insaindia.org/detail.php?id=163 |url-status=dead }}{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|birth_place=[[Amritsar]], [[Punjab region|Punjab]], [[British India]]|residence=[[India]]|nationality=[[India]]n|field=[[Agricultural science]] ([[Genetics]])|work_institution=[[Punjab Agricultural University]].<br>National Bureau of Plant Genetic Resources.<br>[[Guru Nanak Dev University]].<br>[[Hohenheim|University of Hohenheim]].<br>[[University of Birmingham]].<br>[[CIMMYT]], Mexico<br>[[German Academic Exchange Service|DAAD]].<br>[[Alexander von Humboldt]] (AvH).|alma_mater=[[Punjab Agricultural University]],<br>[[Indian Agricultural Research Institute]] (IARI), [[New Delhi]].|known_for=Scientific Breakthroughs in [[maize|Maize Breeding]] and [[Agricultural science]]|prizes=DAAD Post-Doc. Fellowship.<br>Alexander von Humboldt (AvH) Post-Doc. Fellowship.<br>University of Hohenheim Post-Doc. Fellowship.<br>Fellow: [[Indian National Science Academy]] (FNA).<br>Fellow: National Academy of Agricultural Sciences, India (FNAAS).).<ref name="Indian National Science Academy"/><br>Fellow: National Academy of Sciences of India (FNASc).<br>NAAS Dr B.P. Pal Memorial Prize. <br/>Rafi Ahmed Kidwai Memorial Prize of [[Indian Council of Agricultural Research|ICAR]]. <br>Om Prakash Bhasin Award.}}'''ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਢਿਲੋਂ''' ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਸਿੱਧ [[ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿਗਿਆਨਿਕ]] ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਈ ਸੀ ਏ ਆਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ, ਐਨ.ਬੀ.ਪੀ.ਜੀ. ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ (ਆਈ ਸੀ ਏ ਆਰ), [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਖੋਜ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ [[ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ 1 976-78, 1988-90 ਅਤੇ 2007-11 ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ ਕਣਕ ਸੁਧਾਰ ਕੇਂਦਰ, ਮੈਕਸੀਕੋ ਵਿੱਚ 1993-94 ਵਿੱਚ Hohenheim ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸਟੂਟਗਾਰਟ, ਜਰਮਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1989 ਵਿੱਚ ਬਰਮਿੰਘਮ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਯੂਕੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੱਕੀ ਬ੍ਰੀਡਿੰਗ, ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੌਜੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। == ਜਨਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਢਿੱਲੋਂ ਦਾ ਜਨਮ 1947 ਵਿੱਚ [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ [[ਮੱਕੀ]] ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਫਲਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਢਿੱਲੋਂ ਨੇ [[ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ|ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ]], [[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] ਤੋਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੀ.ਐਸ.ਸੀ. ਕੀਤੀ; ਪੋਸਟ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ M.Sc. [[ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਪੰਜਾਬ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਤੋਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਐਗਰੀਕਲਚਰਲ ਰਿਸਰਚ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ (ਆਈ.ਏ.ਆਰ.ਆਈ.), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾਕਟਰੇਟ ਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ 340 ਖੋਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। == ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ == * DAAD Post-Doc. Fellowship. * [[ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਵਾਨ ਹੰਬੋਲਟ|Alexander von Humboldt]] (AvH) Post-Doc. Fellowship. * AvH - Europe Fellowship (University of Birmingham). * University of Hohenheim Post-Doc. Fellowship. * JC Bose National Fellowship, Department of Science and Technology (2013–15) * Associate Scientistship, International Maize and Wheat Improvement Center(CIMMYT). * Fellow: Indian National Science Academy (FNA). * Fellow: National Academy of Agricultural Sciences (FNAAS). * Fellow: National Academy of Sciences, India (FNASc). * Fellow: Punjab Academy of Sciences India (FPAS). * NAAS Dr B.P. Pal Memorial Prize * Rafi Ahmed Kidwai Memorial Prize of ICAR. * NAAS Recognition Award. * Om Prakash Bhasin Award. * Dr Harbhajan Singh Memorial Award * IARI Gold Medal. * Dr Joginder Singh Memorial Award. == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} == ਹੋਰ ਪੜੋ == * http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-17/ludhiana/29669232_1_pau-vc-punjab-agricultural-university-doctorate {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829174602/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-17/ludhiana/29669232_1_pau-vc-punjab-agricultural-university-doctorate |date=2012-08-29 }} * http://web.pau.edu/index.php?_act=manageStory&DO=viewStoryDetail&intStoryID=21 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303190922/http://web.pau.edu/index.php?_act=manageStory&DO=viewStoryDetail&intStoryID=21 |date=2016-03-03 }} * http://www.indianexpress.com/news/Dhillon-new-PAU-VC/804802/ * http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/b-s-dhillon-new-vc-of-pau/728280.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015205659/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/b-s-dhillon-new-vc-of-pau/728280.html |date=2012-10-15 }} * http://www.tribuneindia.com/2011/20110617/main6.htm * http://www.punjabnewsline.com/content/view/4710/38/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025070259/http://www.punjabnewsline.com/content/view/4710/38/ |date=2007-10-25 }} * http://www.tribuneindia.com/2007/20070404/nation.htm#7 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305115025/http://www.tribuneindia.com/2007/20070404/nation.htm#7 |date=2016-03-05 }} * http://naasindia.org/Announcements/NewsLetter.pdf * http://www.indiaedunews.net/Science/Two_scientists_to_receive_Bhasin_Award_769/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207073223/http://www.indiaedunews.net/Science/Two_scientists_to_receive_Bhasin_Award_769/ |date=2012-02-07 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1947]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਸਿੱਖ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਲੇਖਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਇੰਸਦਾਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸਟਾਫ਼]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਖੇਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀ]] kz45q0mvlqymjpvckjjhh7mgi7prtsj 0 101955 844441 725823 2026-08-16T04:15:28Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844441 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਸਯਾਲੀ ਭਗਤ|image=Sayali bhagat tukka fit.jpg|birth_name=ਸਯਾਲੀ ਭਗਤ|birth_date={{birth date and age|dy=yes|1984|1|1}}|birth_place=[[ਨਾਸਿਕ]], [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], ਭਾਰਤ|occupation=ਅਦਾਕਾਰਾ, ਮਾਡਲ|years active=2007–ਵਰਤਮਾਨ|yearsactive=2007–ਵਰਤਮਾਨ|height=5 ft 9 in|spouse=ਨਵਨੀਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ}}'''ਸਯਾਲੀ ਭਗਤ''' (ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1984, ਨਾਸਿਕ [[ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ|ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]]) ਇੱੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਫੈਮੀਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ 2004 ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਵਰਲਡ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤਿਆ।<ref name="SAYALI BHAGAT - PROFILE">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/7189876.cms?curpg=24|title=SAYALI BHAGAT - PROFILE|work=The Times of India}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == ਸਯਾਲੀ ਨਸ਼ਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਜਨਮ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ  ਹੋਇਆ, ਉਸਨੇ ਫਰਾਵਸ਼ੀ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ,<ref>{{Cite web |url=http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=2018-01-01 |archive-date=2020-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200604091631/http://fravashiacademy.com/index.php?option=com_content&view=article&id=67&Itemid=55 |url-status=dead }}</ref> ਨਾਸਿਕ ਨੇ, ਅਤੇ ਆਲਕੇਸ਼ ਦਿਨੇਸ਼ ਮਾਡੀ ਦੇ ਵਿੱਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਬੀ.ਐਮ.ਐਸ (ਬੈਚਲਰ ਆਫ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਸਟੱਡੀਜ਼) ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਇਹ ਕਾਲਜ [[ਮੁੰਬਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਦੇ ਕੈਂਪਸ, ਕਾਲੀਨਾ, ਸਾਂਤਕਰੂਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name="femina">{{cite news|url=http://feminamissindia.indiatimes.com/archives/miss-india-winners-2009-1964/2009-2001/Sayali-Bhagat/articleshow/7283004.cms|title=Sayali Bhagat - Femina Miss India|work=The Times of India|accessdate=3 May 2011}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਕਤੂਬਰ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਸੁੰਦਰਤਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਜੇਤੂਆਂ ਵਾਂਗ, ਸਯਾਲੀ ਵੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ]] ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮਾਡਲਿੰਗ ਦੇ ਕੰਮ ਡੈਂਟਜ਼, ਐਸ.ਐਨ.ਡੀ.ਟੀ. ਕਾਲਜ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਸਵਾਰੋਵਕੀ ਰਤਨ ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ਸਨ.  '''''ਦ ਟ੍ਰੇਨ: ਸਮ ਲਾਇਨ ਸ਼ੁਡ ਨੇਵਰ ਵੀ ਕਰਾਸ''''' ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਸਹਿ-ਅਭਿਨੇਤਾ [[ਇਮਰਾਨ ਹਾਸ਼ਮੀ]] ਅਤੇ [[ਗੀਤਾ ਬਸਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਫਿਲਮ 8 ਜੁਲਾਈ 2007 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name="hindu">{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm|title=Sayali wants to play Anarkali|date=24 November 2008|accessdate=16 May 2011|publisher=The Hindu|location=Chennai, India|archive-date=9 ਨਵੰਬਰ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109105629/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200811241760.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਹ [[ਸਿੰਗਾਪੁਰ]] ਦੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਕ੍ਰਿਕਟਰ [[ਰਾਹੁਲ ਦ੍ਰਾਵਿੜ]] ਨੂੰ ਐਮ.ਟੀ.ਵੀ. ਬਕਰਾ ਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2009 ਵਿਚ, ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ 'ਪੈਰੇ ਗੈਸਟਜ਼' ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ ਜਾਵੇਦ ਜਾਫੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਉਹ ਏ.ਐਸ ਕੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ "ਐਸ਼ ਕਰੋ" ਦੇ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। == ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ == 10 ਦਸੰਬਰ 2013 ਨੂੰ ਭਗਤ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਨਵਨੀਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਯਾਦਵ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।<ref>http://www.amarujala.com/news/states/haryana/sayali-bhagat-married-with-rewari-boy/</ref><ref name="indianexpress">{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/sayali-bhagat-ties-the-knot/1206887/|title=Sayali marriage}}</ref> == ਫਿਲਮੋਗ੍ਰਾਫੀ == {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 154px;" ! ਸਾਲ ! ਫਿਲਮ ! ਰੋਲ ! ਭਾਸ਼ਾ ! class="unsortable" |ਨੋਟਸ |- |2007 |''ਦ ਟ੍ਰੇਨ'' |ਅੰਜਲੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ |ਹਿੰਦੀ | |- |rowspan="3" |2008 |ਗੁਡ ਲਕ |ਸਬਾ ਸ਼ਰਮਾ |ਹਿੰਦੀ | |- |ਹੱਲਾ ਬੋਲ |ਸਯਾਲੀ ਭਗਤ |ਹਿੰਦੀ | |- |ਬਲੇਡ ਬਾਬੀ (2008) |ਅਰਚਨਾ |ਤੇਲਗੂ | |- | rowspan="4" |2009 |''ਨਿਊਟਨਿਨ ਮੌਂਦਰਾਮ ਵਿਧੀ'' |ਪ੍ਰਿਆ |ਤਮਿਲ |ਦੇਬੂਟ |- |''ਕਿਰਕਿਟ'' |ਹਿੰਦੀ | | |- |''ਪੇਯਿੰਗ ਗੈਸਟ'' | ਸੀਮਾ | ਹਿੰਦੀ | |- |''ਜੈਲ'' | ਹਿੰਦੀ | | |- |''ਸ਼ੌਟ'' | ਹਿੰਦੀ | ਫਿਲਮਿੰਗ | | |- |''ਦੀ ਸੈਂਟ ਵੂ ਥੋਟ ਅਦਰਵਾਈਸ'' | ਸੰਗੀਤਾ ਕਦਮ | ਇੰਗਲਿਸ਼ | ਫਿਲਮਿੰਗ | |- |''ਮੈਂ ਰੋਣੀ ਔਰ ਰੋਣੀ'' | ਹਿੰਦੀ | ਫਿਲਮਿੰਗ | | |- | rowspan="2" | 2011 |''ਇਮਪੇਸੇਂਟ ਵਿਵੇਕ'' |ਸ਼ਰੁਤੀ | ਹਿੰਦੀ | |- |''ਨੌਟੀ @ 40'' | ਵੁਮੇਨ ਵੂ ਰਿਜੈਕਟ ਸੰਜੀਵ | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="2" | 2012 |''ਗੋਸਟ'' |ਸੁਹਾਣੀ | ਹਿੰਦੀ | |- |''ਦਿਸ ਵਿਕੇਂਡ'' |ਕੀ ਰੋਲ | ਹਿੰਦੀ/ਤਮਿਲl/ਤੇਲਗੂ |ਕੱਟੂ ਪੁਲੀ ਤਮਿਲ) |- | rowspan="1" | 2013 |''ਰਾਜਧਾਨੀ ਏਕਸਪ੍ਰੈਸ'' | ਰੀਨਾ | ਹਿੰਦੀ | |- | rowspan="1" | 2013 |''ਚਾਲੂ ਮੂਵੀ  (2013 ਫਿਲਮ)'' | ਹਿੰਦੀ | | |- | rowspan="1" | 2014 |''ਯਾਰੀਆਂ'' | ਹਿੰਦੀ | | |- | rowspan="1" | 2015 |''ਮਾਈਸੇਲਫ਼ ਪੇਂਡੂ'' |ਪੰਜਾਬੀ ਕੁੜੀ |ਪੰਜਾਬੀ |<ref name="Service 2015">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html|title=Root cause|last=Service|first=Tribune News|date=18 August 2015|website=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html|accessdate=18 August 2015|archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110351/http://www.tribuneindia.com/news/life-style/root-cause/106170.html|url-status=dead}}External link in <code style="color:inherit; border:inherit; padding:inherit;">&#x7C;website=</code> ([//en.wikipedia.org/wiki/Help:CS1_errors%23param_has_ext_link help])</ref> |- | rowspan="2" |2016 |''ਹੋਮ ਸਟੇਯ'' |ਕੰਨੜ <br>ਹਿੰਦੀ | | |- | ''ਧਿਗਿਲ'' |ਤਮਿਲ | | |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} == ਬਾਹਰੀ ਕੜੀਆਂ == * {{IMDb name|id=2345675}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:CS1 errors: external links|Category:CS1 errors: external links]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1984]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਕੰਨੜ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀਆਂ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤੇਲਗੂ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫੈਮਿਨਾ ਮਿਸ ਇੰਡੀਆ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] ls9o8bvcfjbzkrxpl1n9jsq6xzme4ke 0 109183 844427 580603 2026-08-15T21:07:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844427 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਲਿਖਾਰੀ|name=ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ|birth_date={{Birth date|df=yes|1946|9|19}}|birth_place=[[ਮੁੰਬਈ]], ਭਾਰਤ|nationality=[[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]]|occupation=ਨਾਵਲਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਪੱਤਰਕਾਰ}} '''ਮੇਹਰ ਪੈਸਟਨਜੀ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ, ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਹੈ।<ref name="PCDS">{{Cite web|url=http://www.pcds.co.in/celeb-author-meher-pestonji.php|title=Meher Pestonji – Biographical Sketch|access-date=15 November 2016|archive-date=8 ਫ਼ਰਵਰੀ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170208204810/http://www.pcds.co.in/celeb-author-meher-pestonji.php|url-status=dead}}</ref> ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਦੱਬੇ-ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਸੀ।<ref name="Muse India">{{Cite web|url=http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=42&id=3255|title=Pervez – Meher Pestonji|access-date=15 November 2016|archive-date=15 ਨਵੰਬਰ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115193620/http://www.museindia.com/regularcontent.asp?issid=42&id=3255|dead-url=yes}}</ref> == ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਪੈਸਟਨਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਸਤੰਬਰ 1946 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ [[ਪਾਰਸੀ]] ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਹੈ ਅਤੇ [[ਮੁੰਬਈ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਬੱਚੇ ਚਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੈਸਟਨਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫ੍ਰੀਲਾਂਸ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਪੈਸਟਨੀ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਕੈਰੀਅਰ == ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ 1970 ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਲਾਤਕਾਰ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਝੁੱਗੀ ਝੌਂਪੜੀਆਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਲੜੀ।<ref name="Book Chums">{{Cite web|url=http://meherpestonji.bookchums.com/|title=BookChums profile|access-date=15 November 2016|archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219055117/http://meherpestonji.bookchums.com/|dead-url=yes}}</ref> 1992-93 ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ ਦੰਗਿਆਂ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਫਿਰਕੂਵਾਦ ਅਤੇ ਪਾਰਕੋਸ਼ੀਵਾਦ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਲਈ, ਪੈਸਟਨਜੀ ਨੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1946]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਲੇਖਿਕਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾ ਸਮਾਜਿਕ ਵਰਕਰ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] kfpcvowxfim4qv148f912n5kszo5j9q 0 110896 844404 844384 2026-08-15T13:21:56Z IvanScrooge98 14422 /* */ 844404 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ | native_name = {{lang|ar|غسان كنفاني}} | image = Ghassan Kanafani.jpg | caption = 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਨਫਾਨੀ | party = ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਆਫ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਿਲਸਤੀਨ | birth_date = 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 | birth_place = ਏਕੜ, ਮੈਡੇਟਰੀ ਫਲਸਤੀਨ | death_date = 8 ਜੁਲਾਈ 1972 (ਉਮਰ 36) | death_place = [[ਬੈਰੂਤ]], [[ਲੇਬਨਾਨ]] | nationality = ਫਲਸਤੀਨੀ }} '''ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ''' ({{lang-ar|غسان كنفاني}}, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 ਵਿੱਚ ਏਕੜ, ਮੈਡੇਟਰੀ ਫਲਸਤੀਨ – 8 ਜੁਲਾਈ 1972 ਵਿੱਚ [[ਬੈਰੂਤ]], [[ਲਿਬਨਾਨ]]) ਇੱਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਆਫ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਿਲਸਤੀਨ (ਪੀ.ਐਫ.ਐਲ.ਪੀ) ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ<ref>{{harvnb|Farsoun|2004|p=97}}.</ref> 8 ਜੁਲਾਈ 1972 ਨੂੰ, ਲੋਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ [[ਮੋਸਾਦ]] ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{harvnb|Ensalaco|2012|p=37}}.</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਘਸਾਨ ਫੈਇਜ਼ ਕਨਫਾਨੀਦਾ ਜਨਮ 1936 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਫਿਲੀਸਤੀਨੀ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ ਪਰਿਵਾਰ]] ਵਿੱਚ ਏਕੜ (ਅੱਕਾ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਫੈਇਜ਼ ਅਬਦ ਅਲ ਰਜ਼ਾਗ ਦਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਘਸਾਨ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name="Zalman 2004 683">{{harvnb|Zalman|2004|p=683}}.</ref> ਘਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੱਫਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Zalman 2004 683"/> ਮਈ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ 1948 ਵਿੱਚ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਕਨਫਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੂਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਨ ਲਈ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{harvnb|Schmitt|2014}}.</ref> ਕੁਝ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ [[ਲਿਬਨਾਨ]] ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਡੈਮਾਸਕਸ, [[ਸੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name="Zalman 2004 683"/> ਉੱਥੇ, ਕਨਫਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਫਿਲਸਤੀਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਵਰਕਸ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,200 ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{harvnb|Zalman|2004|p=685}}.</ref> == ਹਵਾਲੇ== {{reflist|colwidth=20em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ]] qwof3b2f4pza0wz1va3905rw7olwdnp 844413 844404 2026-08-15T15:38:36Z IvanScrooge98 14422 /* */ +ਦਸਤਖ਼ਤ 844413 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ | native_name = {{lang|ar|غسان كنفاني}} | image = Ghassan Kanafani.jpg | caption = 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਨਫਾਨੀ | party = ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਆਫ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਿਲਸਤੀਨ | birth_date = 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 | birth_place = ਏਕੜ, ਮੈਡੇਟਰੀ ਫਲਸਤੀਨ | death_date = 8 ਜੁਲਾਈ 1972 (ਉਮਰ 36) | death_place = [[ਬੈਰੂਤ]], [[ਲੇਬਨਾਨ]] | nationality = ਫਲਸਤੀਨੀ | signature = توقيع غسان كنفاني.svg }} '''ਘਸਾਨ ਕਨਫਾਨੀ''' ({{lang-ar|غسان كنفاني}}, 8 ਅਪ੍ਰੈਲ 1936 ਵਿੱਚ ਏਕੜ, ਮੈਡੇਟਰੀ ਫਲਸਤੀਨ – 8 ਜੁਲਾਈ 1972 ਵਿੱਚ [[ਬੈਰੂਤ]], [[ਲਿਬਨਾਨ]]) ਇੱਕ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਪਾਪੂਲਰ ਫਰੰਟ ਆਫ ਲਿਬਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਫਿਲਸਤੀਨ (ਪੀ.ਐਫ.ਐਲ.ਪੀ) ਦਾ ਮੋਹਰੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ<ref>{{harvnb|Farsoun|2004|p=97}}.</ref> 8 ਜੁਲਾਈ 1972 ਨੂੰ, ਲੋਦ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਕਤਲੇਆਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਜੋਂ [[ਮੋਸਾਦ]] ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ।<ref>{{harvnb|Ensalaco|2012|p=37}}.</ref> ==ਮੁੱਢਲਾ ਜੀਵਨ== ਘਸਾਨ ਫੈਇਜ਼ ਕਨਫਾਨੀਦਾ ਜਨਮ 1936 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੱਧ-ਵਰਗ ਫਿਲੀਸਤੀਨੀ [[ਸੁੰਨੀ ਇਸਲਾਮ|ਸੁੰਨੀ ਪਰਿਵਾਰ]] ਵਿੱਚ ਏਕੜ (ਅੱਕਾ) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫ਼ਲਸਤੀਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਹੰਮਦ ਫੈਇਜ਼ ਅਬਦ ਅਲ ਰਜ਼ਾਗ ਦਾ ਤੀਜਾ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਸੀ ਜੋ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਬਜ਼ੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਗ਼ੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਘਸਾਨ ਅਜੇ ਬੱਚਾ ਸੀ।<ref name="Zalman 2004 683">{{harvnb|Zalman|2004|p=683}}.</ref> ਘਸਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜੱਫਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਕੈਥੋਲਿਕ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref name="Zalman 2004 683"/> ਮਈ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ 1948 ਵਿੱਚ ਅਰਬ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਕਨਫਾਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਕੂਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲਿਖੇ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮਰਦ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਬਣਨ ਲਈ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{harvnb|Schmitt|2014}}.</ref> ਕੁਝ 17 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (11 ਮੀਲ) ਉੱਤਰ ਪੂਰਬੀ [[ਲਿਬਨਾਨ]] ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਵਜੋਂ ਡੈਮਾਸਕਸ, [[ਸੀਰੀਆ]] ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ।<ref name="Zalman 2004 683"/> ਉੱਥੇ, ਕਨਫਾਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1952 ਵਿੱਚ ਫਿਲਸਤੀਨ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਵਰਕਸ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,200 ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਫਿਲਸਤੀਨੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੌਕਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਗਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਿਖਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ।<ref>{{harvnb|Zalman|2004|p=685}}.</ref> == ਹਵਾਲੇ== {{reflist|colwidth=20em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1936]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 1972]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਨਾਵਲਕਾਰ]] tpq906pe2il79szxpz8metw9etbl084 0 111879 844410 565408 2026-08-15T15:18:32Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844410 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ|image=|imagesize=|caption=|birth_date=|birth_place=ਭੌਂਦੀਆਂ, [[ਭੋਗਪੁਰ]], [[ਭਾਰਤ]]|birth_name=|residence=|other_names=|occupation=ਅਦਾਕਾਰ|years_active=1991-ਹੁਣ ਤੱਕ|homepage=|notable role=}} '''ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰਿਆਣਵੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਤਮਿਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।<ref name="hindustan">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/from-bhondian-to-bollywood-baljinder-kaur-s-journey-from-jalandhar-to-the-silver-screen/story-cnI7VF2WH5e7F5REiXTHrI.html|title=From Bhondian to Bollywood: Baljinder Kaur's journey from Jalandhar to the silver screen|date=3 June 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Regional-route-to-national-honour/articleshow/46683467.cms|title=Regional route to national honour - Times of India}}</ref> == ਕਰੀਅਰ == ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ, [[ਭੋਗਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਿੰਡ ਭੋਂਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੇ ਡੀ.ਏ.ਵੀ. ਕਾਲਜ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਆਪਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ 1994 ਵਿੱਚ, [[ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]] ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਂਦੇ ਡਰਾਮੇ ਦੀ ਇੱਕ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਹਿਸਾਰ, ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਡਰਾਮਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਜੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨਾਲ 2000 ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਹਿਪਾਠੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੇ ਦੌਰਾਨ [[ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕੂਲ ਆਫ ਡਰਾਮਾ]] ਵਿੱਚ ਸੀ। ਨਾਟਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸਨੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਨਾਚ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਤੇ ਮਗਰੋਂ ਰੀਪੋਰਟਰੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਕੌਰ ਨੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਬਤੌਰ ਫ਼ਿਲਮੀ ਅਦਾਕਾਰਾ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਸ਼ਾਹਿਦ (2013) ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਸਟਿੰਗ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਮੁਕੇਸ਼ ਚਬੜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੌਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੰਚਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਦੁਆਰਾ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਲਈ ਅਲੋਚਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਫਿਲਮਾਂ, ਪੀਕੇ (2014) ਅਤੇ ਦੰਗਲ (2016) ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੈਮਰਸ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਲਈ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਰੋਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੀ ਸੀ। 2014 ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਜੀਵ ਭਾਟੀਆ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹਰਿਆਣਵੀ ਫਿਲਮ “ਪਗੜੀ: ਦਿ ਆਨਰ” ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਡਰਾਮਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ, ਬ੍ਰਿਜੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਵੀ ਫਿਲਮ ਵਿਚ ਨਾਇਕਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਸੀ। ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਨੈ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਿਯੋਗੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨਤਾ ਵੀ ਮਿਲੀ। <ref>{{cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/pu-to-honour-actress-baljinder-kaur/88478.html |title=PU to honour actress Baljinder Kaur |publisher=Tribuneindia.com |date=2015-06-02 |access-date=2019-04-18 |archive-date=2016-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202175802/http://www.tribuneindia.com/news/chandigarh/education/pu-to-honour-actress-baljinder-kaur/88478.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/Panjab-University-alumna-wins-national-award/articleshow/47181465.cms|title=Panjab University alumna wins national award - Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/kangana-bags-national-award-for-queen/20150324.htm|title=Kangana bags National Award for Queen}}</ref> ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਧਾ ਕੌਂਗਰਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਦੋਭਾਸ਼ੀ ਫ਼ਿਲਮ, “ਸਾਲਾ ਖੜੂਸ ਵਿੱਚ ਚੇਨਈ ਦੇ ਸਲਮ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਾਰਦਵਾੜੀ ਔਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਤਾਮਿਲ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ, ਉਸ ਨੇ ਸਕ੍ਰਿਪਟ ਦਾ ਫੋਨੈਟਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। == ਫਿਲਮੋਗਰਾਫੀ == {| class="wikitable" style="margin-bottom: 82px;" |'''ਸਾਲ''' |'''ਫ਼ਿਲਮ''' |'''ਭੂਮਿਕਾ''' |'''ਭਾਸ਼ਾ''' |'''ਨੋਟ''' |- |2013 |''[[ਸ਼ਾਹਿਦ (ਫ਼ਿਲਮ)|ਸ਼ਾਹਿਦ]]'' |ਅੰਮੀ |ਹਿੰਦੀ | -- |- |2013 |''ਕਮਾਂਡੋ'' |ਪ੍ਰੀਥੀ |ਹਿੰਦੀ | -- |- |2014 |''ਪਗੜੀ: ਦਾ ਹੌਨਰ'' | -- |ਹਰਿਆਣਵੀ |ਸਰਬੋਤਮ ਸਹਾਇਕ ਅਦਾਕਾਰਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ |- |2016 |''ਇਰੂਦੀ ਸੁੱਤਰੂ'' |ਦਾਮਾਯਾਂਥੀ |ਤਾਮਿਲ | -- |- |2016 |''[[ਸਾਲਾ ਖੜੂਸ (ਇਰੁਧੀ ਸੁੱਤਰੁ)|ਸਾਲਾ ਖੜੂਸ]]'' |ਦਾਮਾਯਾਂਥੀ |ਹਿੰਦੀ  | -- |} == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਤਾਮਿਲ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਲੋਕ]] hoau144la2le09xlcob6dao25oo1vpu 0 115805 844459 538262 2026-08-16T09:50:57Z Ooarii 35278 Ooarii ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ ਦੇਵੀ]] ਨੂੰ [[ਵਿਪੱਤਾਰਿਣੀ ਦੇਵੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਸਿਰਲੇਖ 538262 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Bipodtarini.JPG|thumb|Devi Bipodtarini]] ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ (ਬਿਪੋਤਾਰਿਨੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ ਜਾਂ ਬਿਪਾਦਤਾਰਿਨੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਾ (ਦੇਵੀ) ਹੈ, ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਉੜੀਸਾ ਅਤੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਸੰਕਟਾਰਿਨੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇ 108 ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿੱਦਪਾਤਾਰੀਨੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/see-durgas-51-avatars-under-a-single-roof/369354/|title=See Durga’s 51 avatars under a single roof|date=Oct 4, 2008|work=Indian Express}}</ref> ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਲਾਨਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ ਵ੍ਰਤਾ, ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦਵਿਤਿਆ (ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ) ਤੋਂ ਦਸ਼ਕਮੀ {(ਉਲਟਾ ਰੱਥ ਯਾਤਰਾ) ਜਾਂ (ਬਹੂਦਾ ਜਾਤਰਾ)} ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ਦ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਵਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਨਿਚਰਵਾਰ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ 'ਚ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ, ਬਿਪਦਾ- ਤਾਰਿਨੀ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀਦਾਤਾ ਹੈ।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=EVDaAAAAMAAJ|title=A Town in the Rural Milieu Baruipur, West Bengal|last=Chakrabarti|first=S. B.|date=2002|publisher=[[Anthropological Survey of India]], Ministry of Tourism and Culture, Dept. of Culture|isbn=978-81-85579-73-3|page=16}}</ref><ref name="pl">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6ASi04hC0BQC&pg=PA43|title=The Play of the Gods: Locality, Ideology, Structure, and Time in the Festivals of a Bengali Town|last=Östör|first=Ákos|date=2004|publisher=Orient Blackswan|isbn=81-8028-013-6|page=43}}</ref> == ਕਥਾ == [[ਤਸਵੀਰ:Hibiscus_Brilliant.jpg|left|thumb|200x200px|The hibiscus flower, holds a key place in the legend of Bipadtarini]] ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ ਦੀ ਪੂਜਾ - ਔਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵੀ ਬਾਰੇ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 7ਵੀਂ ਸਦੀ ਈ. ਤੋਂ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਤੱਕ ਮੱਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬਾਗੜੀ ਜਾਤੀ (ਬਰਗਾ ਸ਼ਤਰੀਆ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪੁਰ ਜਾਂ ਬਿਸ਼ਨੁਪੁਰ (ਮੌਜੂਦਾ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਮੋਚੀ ਜਾਤ ਤੋਂ ਸੀ ਜੋ ਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾਂਦਾ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਤੋਂ ਡਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਰਾਣੀ ਕੁੱਝ ਚਮਤਕਾਰੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੀਟ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਨੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਮੀਟ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੜੀ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਇੰਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਬਾਅਦ 'ਚ ਰਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਥਨਾ 'ਤੇ ਉਹ ਮੰਨ ਗਈ। ਪਰ, ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਪੜਿਆਂ 'ਚ ਮਾਸ ਛਿਪਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਲਗਾਈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ 'ਚੋਣ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਜਾਬਾ ਫੁੱਲ ਨਿਕਲੇ। ਅੱਜ ਵੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਖ਼ਲ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="pl"/> == ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ == [[ਤਸਵੀਰ:Snapshot(18).JPG|right|thumb|300x300px|People offering pooja to Bipadtarini Devi in Pramod Villa, Mahisilla Colony, Asansol]] * Maa Bipadtarini Mandir, Garia, [[ਕੋਲਕਾਤਾ|Kolkata]] * Maa Bipadtarini Temple, Rajpur, South 24 Parganas == ਹਵਾਲੇ == <references group="" responsive=""></references> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੂ ਦੇਵੀਆਂ]] fat8na27bzf9qji3cwjunm01t7h5yi3 0 121225 844400 579259 2026-08-15T12:32:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844400 wikitext text/x-wiki {{Infobox lake|name=ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ|image=Evening lights by the Pushkar Lake, Pushkar.jpg|caption=|image_bathymetry=|caption_bathymetry=|location=[[ਪੁਸ਼ਕਰ]], [[ਰਾਜਸਥਾਨ]]|coords={{coord|26|29|14|N|74|33|15|E|region:IN_type:waterbody|display=inline,title}}|lake_type=ਕੁਦਰਤੀ ਝੀਲ|inflow=ਲੁਨੀ ਨਦੀ|outflow=ਲੂਣੀ ਨਦੀ|catchment={{convert|22|km2|abbr=on}}|basin_countries=ਭਾਰਤ|length=|width=|area={{convert|22|km2|abbr=on}}|depth={{convert|8|m|ft|abbr=on}}|max-depth={{convert|10|m|ft|abbr=on}}|volume={{convert|790,000|m3}}|residence_time=|shore=|elevation={{convert|530|m|ft|abbr=on}}|islands=|cities=ਪੁਸ਼ਕਰ}}'''ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ''' ਜਾਂ '''ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਰੋਵਰ''' ਪੱਛਮੀ ਭਾਰਤ ਦੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਅਜਮੇਰ|ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੇ [[ਪੁਸ਼ਕਰ]] ਕਸਬੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ “ਤੀਰਥ-ਰਾਜ” ਦੱਸਿਆ ਹੈ - ਜਲ-ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਜਣਹਾਰ-ਦੇਵਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੰਦਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਚੌਥੀ ਸਦੀ ਬੀ.ਸੀ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ 52 ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ (ਝੀਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ), ਜਿਥੇ [[ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ]] ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ ਝੀਲ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਨੇ ਝੀਲ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਸੱਟ ਮਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੁਆਲਟੀ' ਤੇ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਚਾਅ ਦੇ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਸਰਕਾਰ ਡੀ-ਸਿਲਟਿੰਗ, ਡੀ-ਵੇਡਿੰਗ, ਵਾਟਰ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ, ਅਤੇ ਵਣ-ਘਰ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨ-ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲੈ ਰਹੀ ਹੈ। == ਭੂਗੋਲ == ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਜਿਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਕਸਬੇ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਹੋਇਆ ਹੈ, [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਰਾਜ ਦੇ [[ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਅਜਮੇਰ ਜ਼ਿਲੇ]] ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ [[ਅਰਾਵਲੀ|ਅਰਾਵਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ]] ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਨਾਗ ਪਰਬਤ ("ਸੱਪ ਪਹਾੜ") ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਪਹਾੜੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਝੀਲ ਨੂੰ [[ਅਜਮੇਰ]] ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਦੀ {{Convert|650|-|856|m|ft}} ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ {{Convert|650|-|856|m|ft}} ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਅਜਮੇਰ ਤੋਂ 14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (8.7 ਮੀਲ) 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਡੈਮ ਬਣਾਉਣ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਨਕਲੀ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਨੂੰ ਤਿੰਨੋਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੇ ਉਜਾੜ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।<ref name="eco">{{Cite web|url=http://www.ecoindia.com/lakes/pushkar.html|title=Pushkar Lake|publisher=Eco India|access-date=2010-01-23|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923233105/http://www.ecoindia.com/lakes/pushkar.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Pushkar p. 196">''City Development Plan for Ajmer and Pushkar'' p. 196</ref> "ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਣ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਤਹਿਤ ਝੀਲ ਨੂੰ ਇੱਕ "ਸੈਕਰੇਡ ਲੇਕ" ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=http://www.worldlakes.org/uploads/Management_of_lakes_in_India_10Mar04.pdf|title=Management of Lakes in India|last=M.S.Reddy and N.V.V.Char|website=Annex 2 Classification of Lakes in India|publisher=World Lakes Org|page=20|format=pdf}}</ref> === ਮੌਸਮ === ਇਹ ਖੇਤਰ ਖੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਗਰਮ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਠੰਡੀਆਂ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਰਧ-ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ 45 45 C (113. F) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ 25-10&nbsp;°C (77–50&nbsp;°F) ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੀਂਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਜੁਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਦੇ ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਔਸਤਨ ਬਾਰਸ਼ 400-600 ਮਿਲੀਮੀਟਰ (16-24 ਇੰਚ) ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਵਰੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਸ਼ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Pushkar p. 196"/> == ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ == [[ਤਸਵੀਰ:The devotees are taking a holy dip at Braham Srover in Pushkar on the occasion of Kartik Purnima on November 24, 2007.jpg|thumb|24 ਨਵੰਬਰ 2007 ਨੂੰ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਮਾ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ' ਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚੁੱਭੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ।]] ਸਾਲਾਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲੇ ਜਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਆਬਾਦੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ। ਮੇਲੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਕੱਠ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਚੁੱਭੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਊਠਾਂ ਦਾ ਮੇਲਾ ਇੱਕ ਅਨੌਖਾ ਜਸ਼ਨ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ਪ੍ਰਬੋਧਿਨੀ ਅਕਾਦਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦਾਰ ਪੰਦਰਵਾੜੇ ਵਿੱਚ 11 ਵਾਂ ਚੰਦਰ ਦਿਨ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਮਾ - ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਨ (ਅਕਤੂਬਰ - ਨਵੰਬਰ) ਨੂੰ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਛਲਾ ਦਿਨ ਮੇਲੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਦਿਨ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਸਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨਿਮਾ ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਸ਼ਕਰਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ। ਸਾਧੂ, ਹਿੰਦੂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਸ਼, ਇਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਮੇਲਾ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਊਠ ਮੇਲਾ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Frommers">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qMqBvtL_nI0C&pg=PA437&dq=brahma+temple+pushkar&client=firefox-a&cd=1#v=onepage&q=brahma%20temple%20pushkar&f=false|title=Frommer's India|last=Pippa de Bruyn|last2=Keith Bain|last3=Niloufer Venkatraman|last4=Shonar Joshi|publisher=Frommer's|isbn=9780470169087|series=Frommer's|pages=437, 440}}</ref> ਰੰਗੀਨ ਅਤੇ ਰੌਚਕ ਊਠ ਮੇਲਾ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ 50,000 lsਠਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite journal|last=Isha Manchanda|date=23 January 2010|title=Camel Kingdom|url=http://www.tehelka.com/story_main43.asp?filename=Bu230110camel_kingdom.asp|volume=7|issue=03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100124115306/http://www.tehelka.com/story_main43.asp?filename=Bu230110camel_kingdom.asp|archive-date=24 January 2010|access-date=2 February 2010}}</ref> ਝੀਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗੇ ਇਸ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਊਠ ਬਹੁਤ ਰੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਝੀਲ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਰੇਤ ਦੇ ਝਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪਰੇਡ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਈ ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਬੀਲੇ ਆਪਣੇ ਰਵਾਇਤੀ ਰੰਗੀਨ ਵਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਰਤਿਕ ਪੂਰਨੀਮਾ 'ਤੇ ਮੇਲਾ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਯੱਗ ਦੀ ਝੀਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਾਜਸਥਾਨ ਟੂਰਿਜ਼ਮ ਡਿਵਲਪਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਆਰਟੀਡੀਸੀ) ਦੁਆਰਾ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਮਿਊਂਸਪਲ ਬੋਰਡ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਪਸ਼ੂ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ। ਮੇਲਾ ਇੱਕ ਰੰਗਾਰੰਗ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਾਚ, ਸੰਗੀਤ, ਊਠਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌੜਾਂ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਮੇਲਾ ਵੀ ਹੈ।<ref name="Bhalla">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=WORYY5Vl0ygC&pg=PA17&dq=Legends+of+Pushkar&lr=&cd=38#v=onepage&q=&f=false|title=Let's Know Festivals of India|last=Bhalla|first=Kartar Singh|work=Pushkar Fair|publisher=Star Publications|year=2005|isbn=8176501654|access-date=2010-01-25}}</ref><ref name="price">{{Cite web|url=http://ppp.rajasthan.gov.in/PWCreport/Tourism-KD4%20Revised/rev-tourism-vol-III.pdf|title=Rajasthan Infrastructure Agenda "2025"|website=Pushkar|publisher=Price Waterhouse Cooper|page=44|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721161616/http://ppp.rajasthan.gov.in/PWCreport/Tourism-KD4%20Revised/rev-tourism-vol-III.pdf|archive-date=2011-07-21}}</ref> ਰੱਸਾ ਕੱਸੀ ਮੇਲੇ ਦੌਰਾਨ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮਨੋਰੰਜਕ ਖੇਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਰਾਜਸਥਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਥਾਨਕ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਮੈਚ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ।<ref name="Bradnock">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=nWKaR6LbEGcC&pg=PA353&dq=Pushkar&lr=&cd=17#v=onepage&q=Pushkar&f=false|title=Footprint India|last=Bradnock|first=Roma|work=Pushkar: Sights|publisher=Footprint Travel Guides|year=2004|isbn=1904777007|pages=354–355|access-date=2010-01-26}}</ref> == ਨੋਟ == {{ਹਵਾਲੇ}} == ਹਵਾਲੇ == * {{Cite book|title=Proceedings of International Conference TAAL 2007 held at Jaipur|work=Paper P 341 Poster Seesion II, Proceedings of International International Seminar titled TAAL 2007|publisher=Ministry of Environment and Forests Government of India|chapter=Assessment of Physico-Chemical Characteristics and Suggested Restoration Measures for Pushkar Lake, Ajmer Rajasthan (India)}} * {{Cite web|url=http://rajasthan-tourism-guide.com|title=Rajasthan Tourism Guide for Ajmer and Pushkar|date=July 2006|website=Pushkar Lake|publisher=National Informatics Centre|pages=195–356|format=pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921065515/http://rajasthan-tourism-guide.com/|archive-date=2019-09-21|access-date=2010-01-24|dead-url=yes}} ieeib7c1jqrqcbdhjfy0ddolsfn90gq 0 122093 844443 822418 2026-08-16T04:18:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844443 wikitext text/x-wiki <br />{{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਫ਼ਿਲਮ|name=Sardaar Ji 2|image=Sardaarji 2 - Poster.jpg|alt=|caption=|director=[[Rohit Jugraj]]|producer=[[Manmord Sidhu]] <br> Gunbir Singh Sidhu|writer=Dheeraj Rattan|screenplay=Dheeraj Rattan|story=Dheeraj Rattan|based on=<!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} -->|starring=[[Diljit Dosanjh]] <br>[[Sonam Bajwa]]<br>[[Monica Gill]]<br>[[Jaswinder Bhalla]]<br>[[Yashpal Sharma (actor)|Yashpal Sharma]]|narrator=|music=[[Jatinder Shah]] <br> Nick Dhammu|cinematography=Sandip Patil|editing=Sandeep Francis <br> Samar Singh|studio=[[White Hill Studios]]|distributor=[[White Hill Studios]]|released={{Film date|2016|06|24|df=y}}|runtime=145 minutes<ref>http://www.bbfc.co.uk/releases/sardaarji-2-2016</ref>|country=[[India]]<br>[[Australia]]|language=[[Punjabi language|Punjabi]]|budget={{INR}}10 crore|gross={{INR}}24.20 crore<ref>http://www.ibtimes.co.in/box-office-collection-udta-punjab-raman-raghav-2-0-record-slow-week-sardaarji-2-doing-685556</ref>|image_size=|border=}} '''''ਸਰਦਾਰ ਜੀ 2''''' (ਪਹਿਲਾਂ '''''ਦੀ ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰ ਜੀ''''') ਇੱਕ 2016 [[ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨਮਾ|ਵਿੱਚ ਆਈ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ।]] ਜਿਸ ਵਿੱਚ [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]], [[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]] ਅਤੇ [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ।<ref name="gulf 2016">{{Cite web|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/diljit-dosanjh-to-play-lead-in-sardaar-ji-2-1.1838439|title=Diljit Dosanjh to play lead in ‘Sardaar Ji 2’|last=PTI|date=1 June 2016|website=GulfNews|access-date=4 June 2016|archive-date=3 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603182504/http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/bollywood/diljit-dosanjh-to-play-lead-in-sardaar-ji-2-1.1838439|url-status=dead}}</ref><ref name="ANI 2016">{{Cite web|url=https://in.news.yahoo.com/diljit-dosanjh-back-screen-sardaar-ji-2-081102303.html|title=Diljit Dosanjh back on screen with 'Sardaar Ji 2'|last=ANI|date=23 April 2016|website=Yahoo News India|access-date=23 April 2016}}</ref><ref name="hindustantimes.com/ 2016">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/diljit-dosanjh-back-on-screen-with-sardaar-ji-2/story-O8U6RGgjSD8T0DVEuzvjsN.html|title=Diljit Dosanjh back on screen with ‘Sardaar Ji 2’|date=23 April 2016|website=hindustantimes.com/|access-date=23 April 2016}}</ref> ਅਤੇ ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਤ ਹੈ।<ref name="Amann KhuranaaAmann Khuranaa 2015">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/Exclusive-The-Return-Of-Sardaar-Ji-will-not-be-a-fantasy-film/articleshow/49046675.cms|title=Exclusive: ‘The Return Of Sardaar Ji’ will not be a fantasy film|last=Amann Khuranaa|first=TNN|date=21 September 2015|website=The Times of India|access-date=25 September 2015}}</ref><ref name="Service 2015">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sardaarji-set-to-return-next-year/134526.html|title=‘Sardaarji’ set to return next year|last=Service|first=Tribune News|date=25 September 2015|website=tribuneindia.com|access-date=25 September 2015|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108044619/https://www.tribuneindia.com/news/amritsar/-sardaarji-set-to-return-next-year/134526.html|url-status=dead}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ 24 ਜੂਨ 2016 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/news/life-style/sardaarji-to-return/131802.html|title=Sardaarji to return|access-date=2019-11-08|archive-date=2019-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191108044614/https://www.tribuneindia.com/news/life-style/sardaarji-to-return/131802.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Free Press Journal 2016">{{Cite web|url=http://www.freepressjournal.in/diljit-dosanjhsdouble-role-act-in-sardaarji-2-to-hit-theatres-soon/855817|title=Diljit Dosanjh’sdouble role act in Sardaarji 2 to hit theatres soon|date=23 May 2016|website=Free Press Journal|access-date=25 May 2016}}</ref><ref name="tribune news 2016">{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/Star%20Track/sardaarji-goes-shirtless/240078.html|title=Sardaarji goes shirtless|last=Service|first=Tribune News|date=25 May 2016|website=tribuneindia.com|access-date=25 May 2016}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਗਸਤ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਣ ਤੇ, ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਕੁਏਲ ਦੇ ਉਲਟ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜੋ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫ਼ਿਲਮ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੀਕੁਅਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਕਸ-ਆਫਿਸ 'ਤੇ ਸਧਾਰਨ ਫ਼ਿਲਮ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। == ਅਦਾਕਾਰ == * [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ|ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ ਬਤੌਰ]] ਜੱਗੀ / ਅਥਰਾ / ਸਤਕਾਰ * [[ਮੋਨਿਕਾ ਗਿੱਲ]] ਸੋਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ * [[ਸੋਨਮ ਬਾਜਵਾ]] ਬਤੌਰ ਦਿਲਜੋਤ * ਯਸ਼ਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ ਤੇਜਾ ਵਜੋਂ * ਪਠਾਣ ਚਾਚਾ ਵਜੋਂ [[ਜਸਵਿੰਦਰ ਭੱਲਾ]] * ਦੇਵ ਗਿੱਲ ਦਿਲਜੋਤ ਦੀ ਮੰਗੇਤਰ ਵਜੋਂ * [[ਮੈਂਡੀ ਤੱਖਰ]] ("ਪੌਪਲਿਨ" ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ) * ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਲ ਛੋਟੂ ਫੌਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ * [[ਅੰਜਨਾ ਸੁਖਾਨੀ]] ਐਂਗਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਥੈਰੇਪਿਸਟ ਵਜੋਂ == ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ੂਟਿੰਗ == ''ਸਰਦਾਰ ਜੀ ਦੀ'' ਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ''<nowiki/>'ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰਜੀ' ਦੀ'' ਸੀਕਵਲ ' ''ਦਿ ਰਿਟਰਨ ਆਫ ਸਰਦਾਰਜੀ''' ਲਈ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਆਸਟਰੇਲੀਆ|ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ]] ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ' ਤੇ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name="Maddox 2016">{{Cite web|url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/media-alliance-raises-concerns-about-unsafe-work-on-indian-film-sardaarji-returns-in-sydney-20160205-gmmdrj.html|title=Media Alliance raises concerns about unsafe work on Indian film Sardaarji Returns in Sydney|last=Maddox|first=Garry|date=5 February 2016|website=The Sydney Morning Herald|access-date=23 March 2016}}</ref> ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਸਟਰੇਲੀਆਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭੜਕਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੇ ਏਅਰਪੋਰਟ ਪਹੁੰਚਿਆ।<ref name="hindustantimes16">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/when-diljit-dosanjh-got-mobbed-in-melbourne/story-0SXXXHsROhdQ5OYANeI4cP.html|title=When Diljit Dosanjh got mobbed in Melbourne|date=31 May 2016|website=hindustantimes.com/|access-date=4 June 2016}}</ref><ref name="OfTNN 2016">{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Diljit-Dosanjh-has-a-huge-fan-following-in-Australia/articleshow/52532208.cms|title=Diljit Dosanjh has a huge fan following in Australia|last=from|first=TNN|date=1 June 2016|website=The Times of India|access-date=4 June 2016}}</ref> ਚਾਲਕ ਦਲ ਨੇ ਨਿ South ਸਾ Southਥ ਵੇਲਜ਼ ਦੇ ਮਕਾਰਥਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ।<ref name="DailyTelegraph 2016">{{Cite web|url=http://www.dailytelegraph.com.au/newslocal/macarthur/indian-superstar-diljit-dosanjh-films-scenes-in-macarthur-region-for-mega-punjabi-film--the-return-of-sardaarji/news-story/ee9507dbad0099392c6ff4b0642f9e87|title=Mega Indian star films in western Sydney|date=8 February 2016|website=DailyTelegraph|access-date=23 March 2016}}</ref> ਸ਼ੂਟ ਦੌਰਾਨ ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਸੋਨਮ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੈਟ 'ਤੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਚਾ ਲਿਆ।<ref name="CIEDITOR-PRERNA 2016">{{Cite web|url=http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/|title=Sonam Bajwa grateful to brave Diljit!|last=CIEDITOR-PRERNA|date=4 June 2016|website=Canindia News|access-date=4 June 2016|archive-date=25 ਜੂਨ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160625043321/http://www.canindia.com/sonam-bajwa-grateful-to-brave-diljit/|dead-url=yes}}</ref> ਦਿਲਜੀਤ ਨੂੰ [[ਰਣਬੀਰ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਟ੍ਰੇਨਰ ਪ੍ਰਦੀਪ ਭਾਟੀਆ ਨੂੰ ਨੌਕਰੀ 'ਤੇ ਰੱਖਦਿਆਂ 6 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣੀ ਪਈ।<ref name="deccanchronicle.com/ 2016">{{Cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/280516/find-out-what-ranbir-kapoor-and-diljit-dosanjh-have-in-common.html|title=Find out what Ranbir Kapoor and Diljit Dosanjh have in common|date=28 May 2016|website=deccanchronicle.com/|access-date=4 June 2016}}</ref><ref name="Indias 2016">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/trained-over-months-for-required-physique-diljit-dosanjh-2821871/|title=Trained over months for required physique: Diljit Dosanjh|last=India|date=27 May 2016|website=The Indian Express|access-date=4 June 2016}}</ref> == ਸਾਉਂਡ ਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album|Name=Sardaarji 2|Type=soundtrack|Artist=[[Jatinder Shah]] & Nick Dhammu|Cover=|Caption={{deletable image-caption|Friday, 13 September 2019|PROD}}|Alt=|Released={{Start date|df=y|2016|5|28}}<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/in/album/sardaarji-2-original-motion-picture-soundtrack-ep/id1118825710 |title=Sardaarji 2 (Original Motion Picture Soundtrack) |publisher=[[ITunes Store|iTunes]]}}</ref>|Recorded=|Venue=|Genre=[[Soundtrack|Feature film soundtrack]]|Length=17:17|Label=Speed Records|Producer=}} ''ਸਰਦਾਰਜੀ 2'' ਦਾ ਸਾਉਂਡ ਟ੍ਰੈਕ [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] ਅਤੇ ਨਿਕ ''ਧੰਮੂ'' ਦੁਆਰਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੋਲ ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ ਅਤੇ ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖੇ ਸਨ।<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RvoZGmpL_7Y|title=Poplin - Sardaarji 2 - Diljit Dosanjh, Sonam Bajwa, Monica Gill|publisher=[[YouTube]]}}</ref> ਫ਼ਿਲਮ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਟਰੈਕ ''ਸਰਦਾਰਜੀ'' ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨ ਸ਼ੂਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਇੱਕ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਪੱਗਾਂ ਪਹਿਨੇ 2500 [[ਸਰਦਾਰ]] ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 1200 ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ ਹਨ ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਗੀਤ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।<ref name="Indian 2016">{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/diljit-dosanjh-starrer-sardaarji-2s-title-track-makes-a-record-2825452/|title=Diljit Dosanjh starrer Sardaarji 2’s title track makes a record|last=India|date=30 May 2016|website=The Indian Express|access-date=4 June 2016}}</ref> {| class="wikitable" ! ਲੜੀ ਨੰ. ! ਟਰੈਕ ! ਗਾਇਕ ! ਸੰਗੀਤ ! ਬੋਲ |- | 1. | ''ਦੇਸੀ ਦਾਰੂ'' | rowspan="6" | [[ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ]] | rowspan="5" | [[ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ]] | ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |- | 2. | ''ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ'' | ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |- | 3. | ''ਪੌਪਲਿਨ'' | ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ |- | . | ''ਰਜ਼ਾਮੰਦ'' | ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |- | 5. | ''ਸਰਦਾਰਜੀ'' | ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |- | . | ''ਰੁਮਾਲ'' | ਨਿਕ ਧਾਮੁ | ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ |} === ਬਾਕਸ ਆਫਿਸ === === ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ === ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ, 2017 ਵਿੱਚ ਛੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਸਰਬੋਤਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ- ਰੋਹਿਤ ਜੁਗਰਾਜ - ਨਾਮਜ਼ਦ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਐਲਬਮ- ਜਤਿੰਦਰ ਸ਼ਾਹ - ਨਾਮਜ਼ਦ ਸਰਬੋਤਮ ਬੋਲ- ਰਣਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ) ਨਾਮਜ਼ਦ, ਵੀਤ ਬਲਜੀਤ (ਪੌਪਲਿਨ) ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ (ਮਰਦ) - ਦਿਲਜੀਤ ਦੁਸਾਂਝ (ਮਿਤਰਾਂ ਦਾ ਜੰਕਸ਼ਨ) - ਡਬਲਯੂ.ਐੱਨ == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2016 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] 6914pxo076ghfn7gox4coohc8v59fdu 0 124159 844412 581970 2026-08-15T15:21:39Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844412 wikitext text/x-wiki '''ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸਾਗਵਾਲ''' (ਦਿਹਾਂਤ 14 ਨਵੰਬਰ 2010), '''ਬਾਲੂ ਦੇ''' ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ,<ref>{{Cite news|url=http://sportstaronnet.com/tss2639/stories/20030927005300600.htm|title=Volleyball shows the way|date=27 Sep – 3 Oct 2003|work=[[Sportstar]]|access-date=12 November 2011|archive-date=19 ਅਪ੍ਰੈਲ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419001137/http://sportstaronnet.com/tss2639/stories/20030927005300600.htm|dead-url=yes}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ [[ਵਾਲੀਬਾਲ]] ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪੁਰਸ਼ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਤਾਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/12/15/stories/2010121555662000.htm|title=Narender Singh does the star turn for Haryana|last=Keerthivasan|first=K.|date=15 December 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=12 November 2011|archive-date=20 ਦਸੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220044252/http://www.hindu.com/2010/12/15/stories/2010121555662000.htm|dead-url=yes}}</ref> ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਰਿੰਦਰ ਇੱਕ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਟੀਮ ਲਈ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਕੌਲ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਯਾਦਗਾਰੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। == ਜੀਵਨੀ == ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੱਗਵਾਲ ਦਾ ਜਨਮ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਦੇ [[ਕੈਥਲ]] ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਕੌਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। [[File:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:S. P. Balasubrahmanyam.jpg|right|thumb|290x290px|ਇੱਕ ਫੋਟੋ ਵਿੱਚ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲੂ।]] === ਖੇਡ ਕਰੀਅਰ === ਸੱਗਵਾਲ ਕੱਦ ਦਾ ਲੰਬਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਕੱਦ {{Convert|6|ft|6|in|m}} ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਮਾਮੂਲੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਜਲੰਧਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ ਸਿਕਿਓਰਿਟੀ ਫੋਰਸ (ਬੀ.ਐਸ.ਐਫ.) ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਆਲਟੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2001/20011118/spectrum/main1.htm|title=Punjab: The spirit of sport|last=Singh|first=Prabhjot|date=18 November 2001|work=Sunday Tribune|access-date=2011-11-12|location=India|quote=The BSF also used to take pride in its volleyball ([[Nripjit Singh Bedi]], [[Sukhpal]] and Balwant Singh Sagwal) and basketball team ([[Anil Punj]], [[Nirmal Chaudhary]])|archive-date=2008-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704205128/http://www.tribuneindia.com/2001/20011118/spectrum/main1.htm|url-status=dead}}</ref> 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ,<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/12/17/stories/2010121755101800.htm|title=Punjab through to quarterfinals|last=Keerthivasan|first=K.|date=17 December 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=12 November 2011|archive-date=21 ਦਸੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221102826/http://www.hindu.com/2010/12/17/stories/2010121755101800.htm|dead-url=yes}}</ref> ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ 1972 ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ, [[ਅਰਜਨ ਅਵਾਰਡ|ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ]],<ref name="obit">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2010/11/16/stories/2010111664961700.htm|title=Sagwal passes away|date=16 November 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=12 November 2011|archive-date=20 ਨਵੰਬਰ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101120190406/http://www.hindu.com/2010/11/16/stories/2010111664961700.htm|dead-url=yes}}</ref> ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੱਗਵਾਲ ਨੇ ਭਾਰਤ ਲਈ 1970, 1974 ਅਤੇ 1978 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਿਆ। ਰਮਨਾ ਰਾਓ (ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਐਫਆਈਵੀਬੀ ਖੇਤਰੀ ਵਿਕਾਸ ਕੇਂਦਰ), ਉਸਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਾਥੀ, ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਬੱਲੂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਹਮਲਾਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੂਲ ਦਾ ਲੜਾਕੂ ਸੀ।” 1960 ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੱਧ ਦੌਰਾਨ, ‘ਬੱਲੂ’ ਆਪਣੀ ਰਾਜ ਦੀ ਟੀਮ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਖੇਡ ਸਨਮਾਨ, ਅਰਜੁਨ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਖੇਡ ਜਗਤ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਾਲੀਬਾਲ ਖਿਡਾਰੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੱਗਵਾਲ ਨੇ 1970, 1974 ਅਤੇ 1978 ਦੀਆਂ ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ। ਬੱਲੂ ਨੇ 1970, 1978 ਅਤੇ 1980 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਟੈਸਟ ਮੈਚ ਵੀ ਖੇਡੇ ਸਨ। ਪਹਿਲੀ ਕੌਮੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਵਿੱਚ ਸਾਗਵਾਲ ਨੇ 1965 ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ 1988 ਤਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦਾ ਰਿਹਾ। 1968 ਅਤੇ 1981 ਦੇ ਟਾਈਮਲਾਈਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 10 ਵਾਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਚੈਂਪੀਅਨਸ਼ਿਪ ਜਿੱਤੀ। ਇਹ ਜੇਤੂ ਰਨ ਬਹੁਤਾ ਕਰਕੇ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਸੱਗਵਾਲ ਦੇ ਬਹਾਦਰੀ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੱਲੂ ਨੇ 1966 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪੁਲਿਸ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਬੀਐਸਐਫ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। === ਮੌਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਸਤ === ਸੱਗਵਾਲ ਕੌਲ ਵਿੱਚ ਵਾਲੀਬਾਲ ਅਕੈਡਮੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸਟੇਡੀਅਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਨਵੰਬਰ 2010 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।<ref name="obit"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੌਤ 2010]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਖਿਡਾਰੀ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਖਿਡਾਰੀ]] q2maeh9dzfikdloal5v3tajaffyhoao 0 131412 844458 805200 2026-08-16T09:49:53Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844458 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਛੁੱਟੀ|holiday_name=ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ|image=|imagesize=|caption=|official_name=ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ|nickname=|litcolor=|longtype=|begins=|ends=|date=14 ਸਤੰਬਰ|scheduling=ਹਰ ਸਾਲ ਇਸੇ ਦਿਨ|duration=1 ਦਿਨ|frequency=ਸਲਾਨਾ|relatedto=}} '''ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ''' ([[ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਹਿੰਦੀ]]: हिन्दी दिवस) ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਿਨ ਹੈ ਜੋ 14 ਸਤੰਬਰ 1949 ਤੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।<ref name="renamed_from_1_on_20201205114601">{{Cite web|url=https://www.livebiharnews.in/jara-hat-ke/amazing-facts-about-hindi-and-bihar-first-state-official-language.html|title=हिन्दी दिवस: हिन्दी भाषा से जुड़े 19 रोचक तथ्य, ...जानिए|date=2019-09-14|website=Live Bihar News {{!}} लाइव बिहार न्यूज़|language=hi-IN|access-date=2019-09-22|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101817/https://www.livebiharnews.in/jara-hat-ke/amazing-facts-about-hindi-and-bihar-first-state-official-language.html|dead-url=yes}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922101817/https://www.livebiharnews.in/jara-hat-ke/amazing-facts-about-hindi-and-bihar-first-state-official-language.html |date=2019-09-22 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://rajbhasha.nic.in/en/constitutional-provisions|title=Constitutional provisions for Hindi}}</ref> == ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ == [[ਤਸਵੀਰ:Beohar_Rajendra_Simha_1964.jpg|thumb| ਬਿਓਹਾਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿਮਹਾ। ਉਸ ਦੇ 50 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ (14-09-1949) ਨੂੰ, ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ।]] [[ਤਸਵੀਰ:Language_region_maps_of_India.svg|thumb| ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ]] '''ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ''' 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਅਪਣਾਉਣ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref name="renamed_from_1_on_20201205114601"/> [[ਹਜ਼ਾਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿਵੇਦੀ]], [[ਕਾਕਾ ਕਾਲੇਲਕਰ]], [[ਮੈਥਿਲੀਸ਼ਰਣ ਗੁਪਤ|ਮੈਥੀਲੀ ਸ਼ਰਨ ਗੁਪਤ]] ਅਤੇ [[ਸੇਠ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾਸ]] ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਓਹਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿਮ੍ਹਾ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਸਦਕਾ, ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ [[ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ|ਸੰਵਿਧਾਨ ਸਭਾ]] <ref>{{Cite web|url=https://byjus.com/free-ias-prep/this-day-in-history-sept14/|title=Adoption of Hindi: Background and Notable Events for the UPSC Exam|website=BYJUS|language=en-US|access-date=2020-12-05}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|url=https://www.india.com/festivals-events/hindi-diwas-2020-date-history-significance-and-interesting-facts-about-this-day-4140313/|title=Hindi Diwas 2020: Date, History, Significance And Interesting Facts About This Day|last=Staff|first=India com Lifestyle|date=2020-09-13|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|access-date=2020-12-05}}</ref> ਜਿਵੇਂ ਕਿ, 14 ਸਤੰਬਰ 1949 ਨੂੰ ਬੋਹਰ ਰਾਜੇਂਦਰ ਸਿਮਹਾ ਦੇ 50 ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਤੇ, ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਫੈਸਲਾ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ|ਸੰਵਿਧਾਨ]] ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜੋ 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਆਰਟੀਕਲ 343 ਦੇ ਤਹਿਤ, [[ਦੇਵਨਾਗਰੀ ਲਿਪੀ|ਦੇਵਨਾਗਰੀ]] ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਖੀ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, [[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1960|ਭਾਰਤ]] ਦੀਆਂ 22 [[ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਐਕਟ 1960|ਅਨੁਸੂਚਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/official_language/articles/Article%20343|title=Constitution of India|website=www.constitutionofindia.net|access-date=2020-12-05|archive-date=2020-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20201125224203/https://www.constitutionofindia.net/constitution_of_india/official_language/articles/Article%20343|url-status=dead}}</ref> == ਸਮਾਗਮ == ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ-ਪੱਧਰ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਰੋਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ * ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, [[ਪ੍ਰਣਬ ਮੁਖਰਜੀ]] ਨੇ [[ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ|ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ]] ਵਿਗਿਆਨ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮਤਾ ਲਈ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ। * ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਅਵਾਰਡ ਮੰਤਰਾਲੇ, ਵਿਭਾਗਾਂ, ਪੀਐਸਯੂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀਕਰਣ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। <ref>{{Cite web|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/india-observed-hindi-divas-on-14-september-1410778557-1|title=India observed Hindi Divas on 10 January|date=15 Sep 2014|website=Jagran Josh|access-date=2014-09-16|archive-date=2014-09-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140916033228/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/india-observed-hindi-divas-on-14-september-1410778557-1|url-status=dead}}</ref> ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ 25 ਮਾਰਚ 2015 ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਸਾਲਾਨਾ ਦੋ ਅਵਾਰਡਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਬਦਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। 1986 ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ 'ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਬਦਲ ਕੇ 'ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਕੀਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਅਤੇ 'ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗਿਆਨ-ਵਿਗਿਆਨ ਮੌਲਿਕ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਬਦਲ ਕੇ 'ਰਾਜਭਾਸ਼ਾ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ' ਕੀਤੀ ਗਈ।<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/names-of-indira-gandhi-rajiv-gandhi-knocked-off-hindi-diwas-awards/articleshow/46994365.cms|title=Names of Indira Gandhi, Rajiv Gandhi knocked off Hindi Diwas awards|date=21 April 2015|work=The Economic Times|access-date=21 April 2015}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ]] 27qf4uxhzd10ediun6lbgszghvi394r 0 133351 844422 806775 2026-08-15T18:08:43Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844422 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਭੂਰੀ ਬਾਈ | image = Bhuri Bai receiving Padma Shri award (cropped).jpg | caption = ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ [[ਰਾਮ ਨਾਥ ਕੋਵਿੰਦ]] ਤੋਂ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਸਮੇਂ। |birth_place=ਪਿਟੋਲ, ਝਾਬੂਆ, [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]]|style=ਭੀਲ ਕਲਾ| honours=ਸਿਖ਼ਰ ਸਨਮਾਨ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|image size=300|awards=[[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] (2021)}} '''ਭੂਰੀ ਬਾਈ''' ਇਕ [[ਭਾਰਤ|ਭਾਰਤੀ]] ਭੀਲ ਕਲਾਕਾਰ ਹੈ। ਪਿਟੋਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜੰਮੇ, ਇਹ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੀ ਸਰਹੱਦ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਪਰ ਪਿਟੋਲ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਝਾਬੂਆ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਸਮੂਹ [[ਭੀਲ]] ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਰਵਉੱਚ ਰਾਜ ਸਨਮਾਨ, ਸ਼ਿਖਰ ਸਨਮਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.saffronart.com/artists/bhuri-bai|title=Bhuri Bai {{!}} Paintings by Bhuri Bai {{!}} Bhuri Bai Painting - Saffronart.com|website=Saffronart|access-date=2019-03-15}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ 2021 ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ ਗਿਆ।<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1692337|title=Padma Awards 2021 announced|publisher=Ministry of Home Affairs|access-date=26 January 2021}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/shinzo-abe-tarun-gogoi-ram-vilas-paswan-among-padma-award-winners-complete-list/articleshow/80453596.cms|title=Shinzo Abe, Tarun Gogoi, Ram Vilas Paswan among Padma Award winners: Complete list|date=25 January 2021|work=[[The Times of India]]|access-date=25 January 2021}}</ref> == ਮੁਢਲਾ ਜੀਵਨ == ਉਸਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਜੰਗਗੜ੍ਹ ਸਿੰਘ ਸ਼ਿਆਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਨੂੰ ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਭਾਰਤ ਭਵਨ ਦੇ ਜੇ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਐਕਰੀਲਿਕ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ। ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਹ, ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕਲਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਭੂਰੀ ਪਿਥੌਰਾ ਪੇਂਟਿੰਗਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਮਾਹਰ ਸੀ।<blockquote>“ਪਿੰਡ ਵਿਚ, ਸਾਨੂੰ ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰੰਗ ਕੱਢਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੇਡ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਿਆਰ ਬਰੱਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ! "<ref>{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/bhuri-bai-of-pitol/|title=Bhuri Bai of Pitol {{!}} IGNCA|language=en-US|access-date=2019-03-15}}</ref></blockquote>ਪੇਂਟਿੰਗ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਵੀ ਝੌਂਪੜੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਝੱਬੂ ਬਾਈ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ। ਉਸਨੇ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਨਵ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਜਾਂ ਮਨ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਦਾ ਭਿਲ ਝੌਂਪੜੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ, ਜਿਥੇ ਉਹ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/|title=Bhuri Bai Jher|website=Bhil Art|language=en-US|access-date=2019-03-18|archive-date=2024-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20240226200832/http://bhilart.com/bhuri-bai-bhabhor/|url-status=dead}}</ref> ਦਰਅਸਲ, ਜਦੋਂ ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭੋਪਾਲ ਪਹੁੰਚੀ ਸੀ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਭਵਨ ਵਿਖੇ ਉਸਾਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਸੀ — ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨੌਕਰੀ ਜਿਸਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 6 ਰੁਪਏ ਕਮਾਏ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਗਦੀਸ਼ ਸਵਾਮੀਨਾਥਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਅਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web|url=http://www.asianage.com/india/all-india/071017/woman-gets-bhil-tribal-art-world-recognition.html|title=Woman gets Bhil tribal art world recognition|last=Choudhury|first=Rabindra Nath|date=2017-10-07|website=The Asian Age|access-date=2019-03-18}}</ref> ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਆਪਣੇ ਕਮਿਊ[[ਲਾਡੋ ਬਾਈ|ਨਿਟੀ ਕਲਾਕਾਰ ਲਾਡੋ ਬਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤੀ]]।<ref>{{Cite web|url=http://ignca.gov.in/divisionss/janapada-sampada/tribal-art-culture/bhil-artists-of-madhya-pradesh-and-rajasthan/lado-bai/|title=Lado Bai {{!}} IGNCA|language=en-US|access-date=2019-03-26}}</ref> == ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਥੀਮ == ਭੀਲ ਕਲਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਬਾਇਲੀ ਕਲਾ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਦੀ ਆਦਿਵਾਸੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸਕਰ ਇਸ ਦੇ ਭੋਜਨਾਂ ਵਜੋਂ ਬਹੁ-ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/content/436674/tribal-tones.html|title=Tribal tones|date=2014-10-18|website=Deccan Herald|language=en|access-date=2019-03-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.indiantribalheritage.org/?p=17214|title=Gond art and its counterparts in India and Australia: Comparing the works of Bhil, Gond and Rathwa tribal artists – Madhya Pradesh and Gujarat|last=Administrator|first=Website|date=2015-04-14|website=Tribal Cultural Heritage in India Foundation|language=en-GB|access-date=2019-03-18}}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਮਈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਭੂਰੀ ਬਾਈ ਆਪਣੀ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਲਾਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਪੇਂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰੰਗੀਨ ਕੈਨਵਸ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਥੀਮ, ਬੁਕੋਲਿਕ ਸੀਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ-ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਏਅਰਪਲੇਨ ਅਤੇ ਸੈਲਫੋਨ ਵਰਗੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{Cite web|url=http://sutragallery.com/Bhuri-Bai.html|title=Bhuri Bai {{!}} Sutra Gallery LLC|website=sutragallery|language=en-US|access-date=2019-03-18|archive-date=2017-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20170826211525/http://www.sutragallery.com/Bhuri-Bai.html|dead-url=yes}}</ref> == ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ == * 2017 ਸਤਰੰਗੀ : ਭਿਲ ਆਰਟ, ਓਜਸ ਆਰਟ, ਦਿੱਲੀ <ref>www.ojasart.com</ref> * 2017 “ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸ਼ਕਤੀ: ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਸਮਕਾਲੀ ਤੱਕ”, ਬਲੂਪ੍ਰਿੰਟ 21 + ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ320, ਦਿੱਲੀ * 2010-2011 "ਵਰਨਾਕੂਲਰ, ਸਮਕਾਲੀ", ਦੇਵੀ ਆਰਟ ਫਾਉਂਡੇਸ਼ਨ, ਬੈਂਗਲੁਰੂ * 2010 “ਹੋਰ ਮਾਸਟਰ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ”, ਮੂਸੀ ਡੂ ਕੂਈ ਬਰਨਲੀ, ਪੈਰਿਸ * 2009 “ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਰੁੱਖ ਬੋਲਦੇ ਹਨ”, ਪੁੰਡੋਲ ਗੈਲਰੀ, ਮੁੰਬਈ * 2008 “ਅਜ਼ਾਦੀ”, ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਮਾਡਰਨ ਆਰਟ (ਸੀਆਈਐਮਏ), ਕੋਲਕਾਤਾ == ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * ਸ਼ਿਖਰ ਸੰਮਾਨ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ, 1986 <ref>{{Citation|title=शिखर सम्मान|date=2018-02-03|url=https://hi.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%96%E0%A4%B0_%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A8&oldid=3700414|language=hi|access-date=2019-03-15}}</ref> * ਅਹੱਲਿਆ ਸਨਮਾਨ, 1998 * ਰਾਣੀ ਦੁਰਗਾਵਤੀ ਐਵਾਰਡ, 2009 * ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ ਐਵਾਰਡ, 2021 == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ]] rjiaxyjrmkv7pa2izidhxnd00vjgvj4 0 134853 844408 766125 2026-08-15T13:55:05Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844408 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ | country = India | type = parliamentary | ongoing = no | turnout = 65.94% ({{decrease}} 4.71%) | previous_election = ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2014 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ | previous_year = 2014 | next_election = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2024 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] | next_year = [[ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2024 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ|2024]] | election_date = 19 ਮਈ 2019 | seats_for_election = 13 ਸੀਟਾਂ <!-- INC -->| image1 = [[File:Amarinder Singh.jpg|120x120px]] | party1 = ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ | alliance1 = ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ | last_election1 = 3 | seats1 = 8 | seat_change1 = {{increase}} 5 | percentage1 = 40.12% | swing1 = {{Increase}} 7.04% | title = | post title = | before_election = | before_party = | after_election = | after_party = <!-- SAD --> | image2 = [[File:Sukhbir Singh Badal.png|120x120px]] | party2 = ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ | alliance2 = ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ | last_election2 = 4 | seats2 = 2 | seat_change2 = {{decrease}} 2 | percentage2 = 27.45% | swing2 = {{Increase}} 1.15% <!-- BJP -->| party4 = ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ | alliance4 = ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ (ਭਾਰਤ) | image4 = [[File:Sunny Deol snapped during Pal Pal Dil Ke Paas promotions in New Delhi.jpg|120x120px]] | last_election4 = 2 | seats4 = 2 | seat_change4 = {{steady}} | percentage4 = 9.63% | swing4 = {{Increase}} 0.93% <!-- AAP -->| image5 = File:Bhagwant.jpg | party5 = ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ | alliance5 = | percentage5 = 7.38% | last_election5 = 4 | seats5 = 1 | seat_change5 = {{decrease}} 3 | swing5 = {{decrease}} 17.05% | map_image = File:Punjab Lok Sabha election result 2019.png | map_size = | map = | map_caption = ਪੰਜਾਬ }} [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ|ਪੰਜਾਬ]] ਵਿੱਚ ''''[[2019 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]]'''' 19 ਮਈ 2019 ਨੂੰ<ref>{{Cite web |url=https://m.tribuneindia.com/article/punjab-himachal-chandigarh-vote-on-may-19-haryana-on-may-12/741006/amp |title=Punjab vote on May 19 |access-date=2021-04-24 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401081800/https://m.tribuneindia.com/article/punjab-himachal-chandigarh-vote-on-may-19-haryana-on-may-12/741006/amp |url-status=dead }}</ref> ਸੱਤਵੇਂ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। 23 ਮਈ 2019 ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਉਸੇ ਦਿਨ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। == ਪਿਛੋਕੜ == 2019 ਵਿਚ 17 ਲੋਕ ਸਭਾ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣਨ ਲਈ ਵੋਟਾਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲੀ-ਭਾਜਪਾ ਜਾਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਆਪ ਸੀ। ਇਸ ਵਾਰ ਛੋਟੇ ਦਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਜਮਹੂਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਾ ਕੇ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰ ਚਾਰ ਕੋਨੇ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ==ਸਰਵੇਖਣ== ===ਓਪੀਨੀਅਨ ਪੋਲ=== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ਤਰੀਕ ! rowspan="2" width="175px" |ਏਜੰਸੀ ! style="background:{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ/meta/color}}" | ! style="background:#84CCE0" | ! style="background:{{ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | ! rowspan="2" |ਲੀਡ |- ! width="50px" class="unsortable" |[[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਐੱਨਡੀਏ]] ! width="50px" class="unsortable" |[[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ|ਯੂਪੀਏ]] ! width="50px" class="unsortable" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |ਆਪ]] |- | 17 ਮਈ 2019 | [http://www.elections.in/news/2019/05/17/will-bjp-create-history-and-beat-the-300-mark/ elections.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424094622/http://www.elections.in/news/2019/05/17/will-bjp-create-history-and-beat-the-300-mark/ |date=2021-04-24 }} | 6 | style="background:#84CCE0" |'''7''' | 0 | style="background:#84CCE0;Color:White" |1 |- |08 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 | [https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections-2019-updates-times-now-vmr-opinion-poll/liveblog/68770587.cms Times of India] | 2 | style="background:#84CCE0" |'''11''' | 0 | style="background:#84CCE0;Color:White" |9 |- |08 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 | [https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/punjab-opinion-poll-congress-clear-favourite-with-wins-in-7-seats-bjp-sad-combine-may-bag-5-article-219914.html News Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190507074033/https://www.newsnation.in/election/lok-sabha-election-2019/punjab-opinion-poll-congress-clear-favourite-with-wins-in-7-seats-bjp-sad-combine-may-bag-5-article-219914.html |date=2019-05-07 }} | 5 | style="background:#84CCE0" |'''7''' | 1 | style="background:#84CCE0;Color:White" |2 |- |06 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |[https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-nda-may-get-thin-majority-with-275-seats-in-ls-elections-bjd-may-retain-odisha-ysr-congress-may-win-andhra-says-india-tv-cnx-pre-poll-survey-512921 India TV] | 3 | style="background:#84CCE0" |'''9''' | 1 | style="background:#84CCE0;Color:White" |6 |- | 5 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |[https://twitter.com/jankibaat1/status/1114150513686142977 Republic TV-Jan ki Baat] | 3 | style="background:#84CCE0" |'''9''' | 1 | style="background:#84CCE0;Color:White" |6 |- |ਮਾਰਚ 2019 |[https://zeenews.india.com/india/bjp-led-nda-will-be-single-largest-bloc-but-short-of-majority-in-lok-sabha-election-predicts-zee-24-taas-survey-2186344.html Zee 24 Taas] | 1 | style="background:#84CCE0" |'''10''' | 2 | style="background:#84CCE0;Color:White" |8 |- |ਮਾਰਚ 2019 |[https://www.indiatvnews.com/elections/lok-sabha-elections-2019-india-tv-cnx-opinion-poll-nda-may-get-thin-majority-with-285-seats-in-lok-sabha-elections-508402 India TV] | 3 | style="background:#84CCE0" |'''9''' | 1 | style="background:#84CCE0;Color:White" |6 |- |ਜਨਵਰੀ 2019 |[https://www.abplive.in/india-news/lok-sabha-election-2019-modi-wave-or-rahuls-magic-this-time-find-out-at-abp-news-desh-ka-mood-survey-at-5pm-903679 ABP News - Cvoter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190429213542/https://www.abplive.in/india-news/lok-sabha-election-2019-modi-wave-or-rahuls-magic-this-time-find-out-at-abp-news-desh-ka-mood-survey-at-5pm-903679 |date=2019-04-29 }} | 1 | style="background:#84CCE0" |'''12''' | 0 | style="background:#84CCE0;Color:White" |11 |- | ਅਕਤੂਬਰ 2018 |[https://abpnews.abplive.in/india-news/desh-ka-mood-updates-check-opinion-poll-election-survey-on-bjp-congress-aap-bsp-rjd-jdu-and-others-nda-win-survey-980822 ABP News- CSDS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190915092737/https://abpnews.abplive.in/india-news/desh-ka-mood-updates-check-opinion-poll-election-survey-on-bjp-congress-aap-bsp-rjd-jdu-and-others-nda-win-survey-980822 |date=2019-09-15 }} | 1 | style="background:#84CCE0" |'''12''' | 0 | style="background:#84CCE0" |<span style="color: white;">11</span> |} ===ਚੌਣ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਣ ਤੇ ਸਰਵੇਖਣ === {|class="wikitable sortable" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:16px" ! rowspan="2" width="100px" |ਤਰੀਕ ! rowspan="2" width="175px" |ਏਜੰਸੀ ! style="background:{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ/meta/color}}" | ! style="background:#84CCE0" | ! style="background:{{Aam Aadmi Party/meta/color}}" | ! rowspan="2" |ਲੀਡ |- ! width="50px" class="unsortable" |[[ਕੌਮੀ ਜਮਹੂਰੀ ਗਠਜੋੜ|ਐੱਨਡੀਏ]] ! width="50px" class="unsortable" |[[ਸੰਯੁਕਤ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਗਠਜੋੜ|ਯੂਪੀਏ]] ! width="50px" class="unsortable" |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |ਆਪ]] |- | 19 ਮਈ 2019 | [https://hindi.timesnownews.com/india/article/punjab-exit-polls-result-2019-times-now-vmr-exit-poll-for-lok-sabha-chunav-2019-survey-news-in-hindi/421693 Times Now-VMR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200912211102/https://hindi.timesnownews.com/india/article/punjab-exit-polls-result-2019-times-now-vmr-exit-poll-for-lok-sabha-chunav-2019-survey-news-in-hindi/421693 |date=2020-09-12 }} | 3 | style="background:#84CCE0" |'''10''' | 0 | style="background:#84CCE0" |7 |- | 19 ਮਈ 2019 | [https://www.thequint.com/elections/aaj-tak-axis-my-india-exit-poll-live-updates-election-2019-results-prediction Aaj Tak] | 3-5 | style="background:#84CCE0" |'''8-9''' | 0-1 | style="background:#84CCE0;Color:White" |3-6 |- |19 ਮਈ 2018 |[https://www.news18.com/lok-sabha-elections-2019/exit-poll-results-live/ NEWS 18 INDIA] |2 |style="background:#84CCE0"|'''10''' |1 |style="background:#84CCE0;Color:White"|8 |- |19 ਮਈ 2019 |[http://www.todayschanakya.com/punjab-ls-2019.html Today's Chanakya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601171645/https://www.todayschanakya.com/punjab-ls-2019.html |date=2023-06-01 }} |6 |6 |1 |0 |- |19 ਮਈ 2018 |[https://www.ndtv.com/india-news/exit-poll-results-punjab-likely-to-be-silver-lining-for-congress-exit-polls-predict-2039886 NDTV] |4 |style="background:#84CCE0"|'''8''' |1 |style="background:#84CCE0;Color:White"|4 |- |19 ਮਈ 2018 |[https://www.zeebiz.com/india/news-punjab-exit-poll-results-2019-lok-sabha-live-updates-streaming-online-in-hindi-99401 News-X] |4 |style="background:#84CCE0"|'''8''' |1 |style="background:#84CCE0;Color:White"|4 |- |19 ਮਈ 2018 |[https://www.zeebiz.com/india/news-punjab-exit-poll-results-2019-lok-sabha-live-updates-streaming-online-in-hindi-99401 India TV CNX] |5 |style="background:#84CCE0"|'''8''' |0 |style="background:#84CCE0;Color:White"|3 |- |} == ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ == {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" |ਚੋਣ ਹਲਕਾ ! rowspan="2" |ਵੋਟ ਫੀਸਦੀ ! rowspan="2" |ਕੁੱਲ ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ! rowspan="2" |ਫਰਕ |- !ਨੰ. ! ਹਲਕਾ |- |1. |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |69.24% <br>({{decrease}}0.26%) |1104546 |1,36,065 |- |2. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |57.07%<br> ({{decrease}}11.12%) |860582 |102770 |- |3. |[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] |63.96%<br> ({{decrease}}2.60%) |1040636 |100569 |- |4. |[[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]] |63.04% <br>({{decrease}}4.04%) |10,19,403 |70,981 |- |5. |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |62.08% <br>({{decrease}}2.42%) |991665 |13582 |- |6. |[[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] |63.69%<br> ({{decrease}}5.81%) |10,82,024 |23697 |- |7. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |62.20%<br> ({{decrease}}8.38%) |10,47,025 |19709 |- |8. |[[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |65.69% <br>({{decrease}}8.12%) |9,87,161 |54144 |- |9. |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |63.25% <br>({{decrease}}7.70%) |9,75,242 |1,72,516 |- |10. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |72.47% <br>({{decrease}}0.17%) |11,72,801 |31420 |- |11. |[[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]] |74.16% <br>({{decrease}}3.00%) |12,02,593 |19395 |- |12. |[[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] |72.40%<br> ({{decrease}}4.81%) |11,07,256 |211721 |- |13. |[[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]] |67.77% <br>({{decrease}}3.15%) |1178847 |20942 |- |14 |ਪੰਜਾਬ | colspan="3" |65.94% ({{decrease}}4.70%) |} == ਨਤੀਜੇ == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="1" |#     ! colspan="1" rowspan="1" |ਪਾਰਟੀ ! colspan="1" rowspan="1" |ਕੁੱਲ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="1" rowspan="1" |ਜਿੱਤੇ ! colspan="1" rowspan="1" |ਪਛੜੇ ! colspan="1" rowspan="1" |ਤੀਜੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ! colspan="1" rowspan="1" |ਕੁੱਲ ਵੋਟਾਂ ! colspan="1" rowspan="1" |ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ % ! colspan="1" rowspan="1" |ਸੀਟਾਂ ਤੇ ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ |- |1 |ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ |13 |8 |5 |0 |55,23,066 |40.6% |40.6% |- |2 |ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ |10 |2 |6 |2 |37,78,574 |27.8% |35.4% |- |3 |ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ |3 |2 |1 |0 |13,25,445 |9.7% |45.3% |- |4 |ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ |13 |1 |0 |5 |10,15,773 |7.5% |7.5% |- |5 |ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ |3 |0 |0 |3 |4,79,788 |3.5% |15.7% |- |6 |ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ |3 |0 |1 |1 |4,69,784 |3.5% |15.1% |- |7 |ਪੰਜਾਬ ਏਕਤਾ ਪਾਰਟੀ |3 |0 |0 |1 |2,96,620 |2.2% |9.3% |- |8 |ਅਜਾਦ |123 |0 |0 |0 |2,35,106 |1.7% |1.7% |- |9 |ਨਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਪਾਰਟੀ |1 |0 |0 |1 |1,61,645 |1.2% |13.9% |- |10 |ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) |2 |0 |0 |0 |52,185 |0.4% |2.3% |- |11 |ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਟਕਸਾਲੀ) |1 |0 |0 |0 |10,424 |0.1% |1% |} <ref>{{cite web|url=http://results.eci.gov.in/pc/en/trends/statewiseS191.htm?st=S191|title=Punjab Result Status|website=results.eci.gov.in|access-date=23 May 2019|archive-date=4 ਜੂਨ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190604055410/http://results.eci.gov.in/pc/en/trends/statewiseS191.htm?st=S191|dead-url=yes}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! colspan="2" rowspan="2" |ਚੋਣ ਹਲਕਾ ! rowspan="3" |ਕੁੱਲ ਭੁਗਤੀਆਂ ਵੋਟਾਂ ! colspan="4" |ਪਹਿਲਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="4" |ਦੂਜਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ! rowspan="3" |ਫ਼ਰਕ-1 ! colspan="4" |ਤੀਜਾ ਉਮੀਦਵਾਰ ! rowspan="3" |ਫ਼ਰਕ-2 ! colspan="6" rowspan="2" |2014 ਨਤੀਜੇ ! rowspan="3" |ਫਰਕ |- ! colspan="4" |ਜੇਤੂ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="4" |ਪਹਿਲਾ ਪਛੜਿਆ ਉਮੀਦਵਾਰ ! colspan="4" |2 ਪਛੜਿਆ ਉਮੀਦਵਾਰ |- !ਨੰ. ! ਹਲਕਾ !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਵੋਟ% !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ !ਪਾਰਟੀ !ਉਮੀਦਵਾਰ !ਵੋਟਾਂ |- |1. |[[ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ]] |1104546 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ | [[ਸੰਨੀ ਦਿਓਲ]] |558719 |50.61 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਜਾਖੜ|ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ]] |476260 |43.14 |82459 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |ਪੀਟਰ ਮਸੀਹ |27744 |2.51 |448516 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ |[[ਵਿਨੋਦ ਖੰਨਾ]] |4,82,255 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ|ਪ੍ਰਤਾਪ ਬਾਜਵਾ]] |346190 |1,36,065 |- |2. |[[ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ]] |860582 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਗੁਰਜੀਤ ਔਜਲਾ |445032 |51.78 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ |ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੁਰੀ |345406 |40.19 |99626 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |ਕੁਲਦੀਪ ਸਿੰਘ |20087 |2.34 |325319 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |4,82,876 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ |[[ਅਰੁਣ ਜੇਟਲੀ]] |380106 |102770 |- |3. |[[ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ]] |1040636 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ |459710 |43.95 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਜਗੀਰ ਕੌਰ |319137 |30.51 |140573 |bgcolor=#fef282|ਪੰ.ਏ.ਪਾ |ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਖਾਲੜਾ |214489 |20.51 |104648 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ |4,67,332 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਹਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |366763 |100569 |- |4. |[[ਜਲੰਧਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਜਲੰਧਰ]] |10,19,403 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਸੰਤੋਖ ਚੌਧਰੀ |385712 |37.90 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਚਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ |366221 |35.90 |19491 |bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |ਬਸਪਾ |ਬਲਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ |204783 |20.10 |161438 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਸੰਤੋਖ ਚੌਧਰੀ |3,80,479 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ |309498 |70,981 |- |5. |[[ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ]] |991665 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ |ਸੋਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ |421320 |42.52 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਚੱਬੇਵਾਲ |372790 |37.63 |48530 |bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |ਬਸਪਾ |ਕੁਸ਼ੀ ਰਾਮ |128564 |12.98 |244126 |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"|ਭਾਜਪਾ |ਵਿਜੇ ਸਾਂਪਲਾ |3,46,643 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਮੋਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |333061 |13582 |- |6. |[[ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ]] |10,82,024 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਮਨੀਸ਼ ਤਿਵਾੜੀ]] |427955 |39.57 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ |381161 |35.24 |47884 |bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" |ਬਸਪਾ |ਵਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੋਢੀ |146441 |13.54 |234720 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਚੰਦੂਮਾਜਰਾ |3,47,394 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਅੰਬਿਕਾ ਸੋਨੀ|ਅੰਬੀਕਾ ਸੋਨੀ]] |323697 |23697 |- |7. |[[ਲੁਧਿਆਣਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਲੁਧਿਆਣਾ]] |10,47,025 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ |383795 |36.66 |bgcolor=#800000|ਲੋ.ਇ.ਪਾ. |[[ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ]] |307423 |29.36 |76732 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਮਹੇਸ਼ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ |299435 |28.6 |7988 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ |3,00,459 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਐਚ ਐਸ ਫੂਲਕਾ]] |260750 |19709 |- |8. |[[ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ]] |9,87,161 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਡਾ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ |4,11,651 |41.75 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਦਰਬਾਰਾ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ |3,17,753 |32.23 |93,898 |bgcolor=#800000|ਲੋ.ਇ.ਪਾ. |ਮਾਨਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |1,42,274 |14.43 |175479 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ]] |3,67,237 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ |3,13,149 |54144 |- |9. |[[ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ)|ਫਰੀਦਕੋਟ]] |9,75,242 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਮੁਹੰਮਦ ਸਦੀਕ]] |419065 |42.98 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ ਰਣੀਕੇ|ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਸਿੰਘ]] |335809 |34.44 |83056 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਪ੍ਰੋ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ]] |115319 |11.83 |220490 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਪ੍ਰੋ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ]] |4,50,751 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ ਗੁਲਸ਼ਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਕੌਰ]] |278235 |1,72,516 |- |10. |[[ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ]] |11,72,801 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ]] |633427 |54.05 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ]] |434577 |37.08 |1,98,850 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ |31872 |2.72 |402705 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਘੁਬਾਇਆ]] |4,87,932 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਸੁਨੀਲ ਕੁਮਾਰ ਜਾਖੜ|ਸੁਨੀਲ ਜਾਖੜ]] |456512 |31420 |- |11. |[[ਬਠਿੰਡਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਬਠਿੰਡਾ]] |12,02,593 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] |490811 |41.52 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਵੜਿੰਗ|ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |4,69,412 |39.3 |21772 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |ਬਲਜਿੰਦਰ ਕੌਰ |134398 |11.19 |335014 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਹਰਸਿਮਰਤ ਕੌਰ ਬਾਦਲ]] |5,14,727 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ|ਮਨਪ੍ਰੀਤ ਬਾਦਲ]] |495332 |19395 |- |12. |[[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] |11,07,256 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] |4,13,561 |37.40 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ |303350 |27.43 |1,10,211 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |[[ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਢੀਂਡਸਾ|ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ]] |2,63,498 |23.83 |39852 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] |5,33,237 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ |3,21,516 |211721 |- |13. |[[ਪਟਿਆਲਾ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਪਟਿਆਲਾ]] |1178847 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ]] |5,32,027 |45.17 |bgcolor=#BD710F|ਸ਼੍ਰੋ.ਅ.ਦ. |ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ |3,69,309 |31.35 |162718 |bgcolor=gray|ਐੱਨਪੀਪੀ |[[ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ]] |1,61,645 |13.72 |207664 |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"|ਆਪ |[[ਧਰਮਵੀਰ ਗਾਂਧੀ]] |3,65,671 |bgcolor="{{Indian National Congress/meta/color}}"|ਕਾਂਗਰਸ |[[ਪਰਨੀਤ ਕੌਰ]] |344729 |20942 |} ==ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਨਤੀਜਾ== [[File:Assembly segments wise lead.png]] {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !colspan=2|Party !ਵਿਧਾਨਸਭਾ ਹਲਕੇ <ref>[http://ceopunjab.nic.in/English/Elections/GE/GE2019/ACSegmentwise%20Result-2019.pdf Assembly segments wise Result]</ref> !2017 ਚੌਣ ਨਤੀਜੇ |- |bgcolor="{{Aam Aadmi Party/meta/color}}"| ! [[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |7 |20 |- |bgcolor="{{ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"| ! [[ਬਹੁਜਨ ਸਮਾਜ ਪਾਰਟੀ]] |2 |0 |- |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}"| ! [[ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਪਾਰਟੀ]] |12 |3 |- |bgcolor="{{ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ/meta/color}}"| ! [[ਭਾਰਤੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਂਗਰਸ ]] |69 |77 |- |bgcolor="#BD710F"| ! [[ਲੋਕ ਇਨਸਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ]] |4 |2 |- | bgcolor="{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ/meta/color}}"| ! [[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ]] |23 |15 |- !colspan=2|Total !colspan=2|117 |} == ਉਪਚੌਣਾਂ 2019-2024 == {| class="wikitable sortable" !ਨੰ. !ਤਾਰੀਖ !ਚੋਣ ਹਲਕਾ !ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਐੱਮ.ਪੀ ! colspan="2" |ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਰਟੀ !ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐੱਮ.ਪੀ<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultPcByeJune2022/ConstituencywiseS1912.htm|title=ਸੰਗਰੂਰ ਲੋਕ ਸਭਾ ਉਪ-ਚੌਣ 2022}}</ref> ! colspan="2" |ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultPcByeJune2022/partywiseresult-S19.htm|title=ਭਾਰਤੀ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ}}</ref> !ਫਰਕ<ref>{{Cite web|url=https://results.eci.gov.in/ResultPcByeJune2022/statewiseS191.htm|title=ਉਪ-ਚੋਣ ਨਤੀਜਾ ੨੦੨੨}}</ref> !ਵੋਟ ਫ਼ੀਸਦੀ !ਕਾਰਣ |- !1. # |23 ਜੂਨ 2022 |[[ਸੰਗਰੂਰ (ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣ-ਹਲਕਾ)|ਸੰਗਰੂਰ]] |[[ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ]] | bgcolor="{{ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ/meta/color}}" | |[[ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ]] |[[ਸਿਮਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ]] |bgcolor="{{ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)/meta/color}}" | |[[ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ)]] |5,822 |45.30% |ਅਸਤੀਫਾ ਦੇ ਕੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬਣੇ |} == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == [[ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2024 ਭਾਰਤੀ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] [[2022 ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ]] ==ਹਵਾਲੇ== {{Reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== *[https://web.archive.org/web/20081218010942/http://www.eci.gov.in/StatisticalReports/ElectionStatistics.asp Election Commission of India] * [https://www.loksabhaelections.in/punjab Punjab Lok Sabha Election 2019] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209021852/https://www.loksabhaelections.in/punjab |date=2022-12-09 }} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2019 ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ]] hzes6zwulkjlkuxe1phtkn23utxh6dz 0 135762 844454 844077 2026-08-16T07:58:53Z ~2026-45008-07 61558 /* */ 844454 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ਓਲਿਵੀਆ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ| | image = {{Wikidata|property|raw|P18}} | caption = {{Wikidata|qualifier|P18|P2096}} | birth_name=ਓਲਿਵੀਆ ਇਜ਼ਾਬੈੱਲ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ |birth_date={{Birth date and age|2003|2|20}}|birth_place=ਮਰੀਟਾ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ|occupation={{hlist|ਅਭਿਨੇਤਰੀ|ਗਾਇਕਾ|ਗੀਤਕਾਰ}}<!-- See "Songwriter" in talk page.-->|years_active=2015–ਮੌਜੂਦਾ|module={{Infobox musical artist|embed = yes | instrument = ਵੋਕਲਸ | genre = {{flatlist| * ਪੌਪ * ਪੌਪ ਰੌਕ * ਟੀਨ ਪੌਪ}} | label = {{flatlist| * ਗੇਫਨ<ref>{{Cite news|url=https://www.musicconnection.com/disney-actress-olivia-rodrigo-signs-to-geffen-records/|title=Disney+ Actress Olivia Rodrigo Signs to Geffen Records|work=[[Music Connection]]|access-date=January 13, 2021|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116025012/https://www.musicconnection.com/disney]-actress-olivia-rodrigo-signs-to-geffen-records/|url-status=live}}</ref> * ਇੰਟਰਸਕੋਪ<ref name="Label">{{Cite news|author=Andrew Unterberger|date=January 12, 2021|title=Olivia Rodrigo's 'Drivers License' Is on Its Way to Being the First Runaway Hit of 2021|url=https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9510236/olivia-rodrigo-drivers-license-hit-song-2021/|access-date=January 13, 2021|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-date=January 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113004204/https://www.billboard.com/articles/business/chart-beat/9510236/olivia-rodrigo-drivers-license-hit-song-2021/|url-status=live}}</ref> }} | website = {{Official URL}} }}}} '''ਓਲਿਵੀਆ ਇਜ਼ਾਬੈੱਲ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ''' (ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ, 2003) ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ, ਗੀਤਕਾਰਾ, ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਨੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਦੇ ਬਿਜ਼ਾਰਡ੍ਵਾਰਕ ਅਤੇ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕਲ: ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕਲ: ਦ ਸੀਰੀਜ਼ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਗੈੱਫ਼ਨ ਅਤੇ ਇੰਟਰਸਕੋਪ ਰੈਕਰਡਜ਼ ਨਾਲ਼ 2020 ਵਿੱਚ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਡ੍ਰਾਈਵਰਜ਼ ਲਾਈਸੈਂਸ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜੇ ਅਤੇ 2021 ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਗਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਗੀਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ "ਦੇਜਾ ਵੂ" ਅਤੇ " ਗੁੱਡ 4 ਯੂ" ਦੋ ਗਾਣੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਲਬਮ, ਸੋਰ (2021), ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਾਂਮ ਕਮਾਇਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਿਟ ਐਵੌਰਡ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗ੍ਰੈਮੀ ਐਵੌਰਡਜ਼ ਮਿਲ਼ੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ "ਬੈੱਸਟ ਨਿਊ ਆਰਟਿਸਟ" (ਪੰਜਾਬੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰ) ਸੀ। ਟਾਈਮ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2021 ਦੀ ਇੰਟਰਟੇਨਰ ਔਫ਼ ਦ ਯਿਅਰ (ਪੰਜਾਬੀ - 2021 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੋਰੰਜਨ-ਕਰਤਾ) ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਬਿੱਲਬੋਰਡ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਵਿਮੈੱਨ ਔਫ਼ ਦ ਯਿਅਰ (ਪੰਜਾਬੀ - 2022 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਔਰਤ) ਆਖਿਆ। == ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == === 2003-2019: ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰੀ === ਓਲਿਵੀਆ ਇਜ਼ਾਬੈੱਲ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਦਾ ਜਨਮ 20 ਫਰਵਰੀ, 2003 ਨੂੰ ਮਰੀਟਾ, ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰੈਂਚੋ ਸਪ੍ਰਿੰਗਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸੈਂਟਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਟੈਮੇਕੂਲਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੋਈ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਦੋ-ਨਸਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਫਿਲੀਪੀਨੋ-ਅਮਰੀਕੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਜਰਮਨ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਨਾਲ਼ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਥੈਰਾਪਿਸਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਤਾ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਜਦੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਤੋਂ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਟੱਬਰ ਫਿਲੀਪੀਨੀ ਰਵਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਾਉਣਾ ਦੇ ਸਬਕ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਪਿਆਨੋ ਵਜਾਉਣਾ ਵੀ ਸਿੱਖ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ 6 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੇ ਸਬਕ ਲੈਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। 12 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਟਾਰ ਵੀ ਵਜਾਉਣਾ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੇ ਮਨਪਸੰਦ ਰੌਕ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡੀ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੋ ਡਾਊਟ, ਪਰਲ ਜੈੱਮ, ਦ ਵ੍ਹਾਈਟ ਸਟ੍ਰਾਈਪਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਨ ਡੇ ਵਰਗੇ ਬੈਂਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਦੀ ਗੀਤਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵੱਧਦੀ ਗਈ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੰਟ੍ਰੀ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਖਾਸਕਰ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕਾ ਅਤੇ ਗੀਤਕਾਰਾ ਟੇਲਰ ਸ੍ਵਿਫ਼ਟ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਬਿਜ਼ਾਰਡ੍ਵਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲੌਸ ਐਂਜੇਲਸ ਚਲੀ ਗਈ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਟੀਵੀ 'ਤੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਨੇਵੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ 2015 ਵਿੱਚ, 12 ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਅਦਾਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਅਰ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਐਂਨ ਅਮੈਰਿਕਨ ਗਰਲ: ਗ੍ਰੇਸ ਸਟਿਰਜ਼ ਅੱਪ ਸਕਸੈੱਸ ਫਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਸ ਥੌਮਸ ਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। 2016 ਵਿੱਚ, ਡਿਜ਼ਨੀ ਚੈਨਲ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜ੍ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂਮ ਬਿਜ਼ਾਰਡ੍ਵਾਰਕ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੂੰ ਪੇਜ ਔਲਵੇਰਾ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਬਥੇਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਹੋਈ। ਫਰਵਰੀ 2019 ਵਿੱਚ, ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੂੰ ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਦੀ ਲੜ੍ਹੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਮਿਊਜ਼ਿਕਲ: ਦ ਮਿਊਜ਼ਿਕਲ: ਦ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਨੀ ਸਾਲਾਜ਼ਾਰ-ਰੌਬਰਟਸ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਨਵੰਬਰ 2019 ਵਿੱਚ ਜਨਤਕ ਤੌਰ'ਤੇ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਲੜ੍ਹੀ ਲਈ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ "ਔਲ ਆਈ ਵੌਂਟ" ਗੀਤ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਨਾਲ਼ "ਜੱਸਟ ਫ਼ੌਰ ਅ ਮੋਮੈਂਟ" ਗੀਤ ਵੀ ਜੌਸ਼ੂਆ ਬੈੱਸੈੱਟ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਦੇ ਕੰਮ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਬਹੁਤ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ। === 2020 - ਹੁਣ ਤੱਕ: ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੋਰ === ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ 2020 ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਸਕੋਪ ਰੈਕਰਡਜ਼ ਅਤੇ ਗੈੱਫੇਨ ਰੈਕਰਡਜ਼ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੈਕਰਡ ਨਾਲ਼ ਕੁੱਝ ਸਮਝੌਤੇ ਕੀਤੇ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਉੱਤੇ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਹੈ। 8 ਜਨਵਰੀ, 2021 ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪਹਿਲਾ ਗੀਤ "ਡ੍ਰਾਈਵਰਜ਼ ਲਾਈਸੈਂਸ" ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਉਸਨੇ ਡੈਨ ਨਿਗਰੋ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। "ਡ੍ਰਾਈਵਰਜ਼ ਲਾਈਸੈਂਸ" ਗੀਤ ਦੀ ਬਥੇਰੀ ਉਸਤਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਿਸ ਹਫ਼ਤੇ ਇਹ ਗਾਣਾ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਫ਼ਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਣ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਗਈ। 17 ਫਰਵਰੀ, 2022 ਨੂੰ, ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੇ ਇੱਕ ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸਦਾ ਨਾਂਮ "ਓਲਿਵੀਆ ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ: ਡ੍ਰਾਈਵਿੰਗ ਹੋਮ 2 ਯੂ" ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 25 ਮਾਰਚ, 2022 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰੌਡ੍ਰੀਗੋ ਨੂੰ 64ਵੇਂ ਸਲਾਨਾ ਗ੍ਰੈਮੀ ਐਵੌਰਡਜ਼ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਬੈੱਸਟ ਨਿਊ ਆਰਟਿਸਟ (ਪੰਜਾਬੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਵਾਂ ਕਲਾਕਾਰ), ਸੋਰ ਲਈ ਬੈੱਸਟ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ (ਪੰਜਾਬੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੌਪ ਵੋਕਲ ਐਲਬਮ), ਅਤੇ "ਡ੍ਰਾਈਵਰਜ਼ ਲਾਈਸੈਂਸ" ਗੀਤ ਲਈ, ਬੈੱਸਟ ਪੌਪ ਸੋਲੋ ਪਰਫੌਰਮੈਂਸ (ਪੰਜਾਬੀ - ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਇੱਕਲੀ ਪੌਪ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ) ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਜਿੱਤੇ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [https://www.oliviarodrigo.com/ ਓਫਿਸ਼ੀਅਲ ਵੈਬਸਾਈਟ] * {{IMDB name}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅਮਰੀਕੀ ਗਾਇਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਅਮਰੀਕੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 2003]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Infobox musical artist with missing or invalid Background field]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles with hCards]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਗ੍ਰੈਮੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] 24p4uzuyq5vwmu99vet5q9t9dnpn4lh 0 143708 844448 762854 2026-08-16T06:15:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844448 wikitext text/x-wiki '''''ਸ਼ੋਰੀਆ ਰੋਬਸਟਾ''''', ਸਾਲ ਦਾ '''ਰੁੱਖ''', '''ਸਾਲ''', '''ਸ਼ਾਲਾ''', '''ਸਖੂਆ''',<ref name="Swaminathan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=NoOWDwAAQBAJ&pg=PA39|title=Major Flowering Trees of Tropical Gardens|last=M. S. Swaminathan|last2=S. L. Kochhar|publisher=[[Cambridge University Press]]|year=2019|isbn=9781108481953|pages=39–40|access-date=7 September 2021}}</ref> ਜਾਂ '''ਸਰਾਈ''',<ref>{{Cite web|url=http://www.ecoindia.com/flora/trees/sal-tree.html|title=Sal Tree|website=ecoindia.com|access-date=24 November 2020|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028090953/http://www.ecoindia.com/flora/trees/sal-tree.html|url-status=dead}}</ref> ਡਿਪਟਰੋਕਾਰਪੇਸੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਹੈ। == ਵਿਕਾਸ == [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਅਤੇ [[ਗੁਜਰਾਤ]] ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਗਨਾਈਟ ਖਾਣਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਜੈਵਿਕ ਸਬੂਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ (ਜਾਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ''ਸ਼ੋਰੀਆ'' ਸਪੀਸੀਜ਼) ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਈਓਸੀਨ (ਲਗਭਗ 49 ਮਿਲੀਅਨ ਸਾਲ) ਤੋਂ [[ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ|ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ]] ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਖੇਤਰ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦਿਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਖਰੇ ਬਾਇਓਟਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਚੱਟਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ [[ਕਹਰੁਵਾ|ਅੰਬਰ]] ਨੋਡਿਊਲ ਸਬੂਤ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਾਲ ਦਰਖਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਡੈਮਰ ਰਾਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite journal|last=Sahni|first=A.|last2=Patnaik|first2=R.|date=2022-06-01|title=An Eocene Greenhouse Forested India: Were Biotic Radiations Triggered by Early Palaeogene Thermal Events?|url=https://www.researchgate.net/publication/361230160|journal=Journal of the Geological Society of India|language=en|volume=98|issue=6|pages=753–759|doi=10.1007/s12594-022-2064-4|issn=0974-6889}}</ref> == ਵੰਡ ਅਤੇ ਵਰਣਨ == ਇਹ ਰੁੱਖ [[ਹਿਮਾਲਿਆ]] ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ, ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਨੇਪਾਲ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ [[ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ]], [[ਅਸਾਮ]], [[ਬੰਗਾਲ]], [[ਓਡੀਸ਼ਾ|ਉੜੀਸਾ]] ਅਤੇ [[ਝਾਰਖੰਡ]] ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ [[ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ|ਯਮੁਨਾ]] ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ [[ਹਰਿਆਣਾ]] ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰੇਂਜ [[ਪੂਰਬੀ ਘਾਟ|ਪੂਰਬੀ ਘਾਟਾਂ]] ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਪੂਰਬੀ [[ਵਿੰਧਿਆ]] ਅਤੇ [[ਸਤਪੁੜਾ|ਸਤਪੁਰਾ]] ਰੇਂਜਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।<ref>Oudhia P., Ganguali R. N. (1998).</ref> ਇਹ ਅਕਸਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੱਕ [[ਤਰਾਈ ਖੇਤਰ|ਤਰਾਈ]] ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਪ-ਉਪਖੰਡੀ ਜਲਵਾਯੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ [[ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਪਹਾੜੀਆਂ]] (ਚੂਰੀਆ ਰੇਂਜ) ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚਿਤਵਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਬਰਦੀਆ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲਾਫਾਂਟਾ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਸਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਰਾਈ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਪੱਟੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery widths="180px" heights="120px"> ਤਸਵੀਰ:Managed Sal forest in Dehradun.jpg|[[Dehradun|ਦੇਹਰਾਦੂਨ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦੇ ਜੰਗਲ ਤਸਵੀਰ:Sal forest at Gazipur, Bangladesh in winter.jpg|[[Gazipur|ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਦਾ ਜੰਗਲ ਤਸਵੀਰ:Sal (Shorea robusta)- trunk- strangulated by some ficus tree at Jayanti, Duars W Picture 119.jpg|ਜੈਅੰਤੀ 'ਤੇ ਫਿਕਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਕੁਚਿਤ ਸਾਲ ਦਾ ਤਣਾ ਤਸਵੀਰ:Sal (Shorea robusta)- new leaves with flower buds at Jayanti, Duars W Picture 120.jpg|ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕੁਲਾਂ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਭਾਰਤ ਤਸਵੀਰ:Sal (Shorea robusta)- old leaf at Jayanti, Duars W Picture 122.jpg|ਜੈਅੰਤੀ 'ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤਾ ਤਸਵੀਰ:Sal (Shorea robusta)- flowering canopy W Picture 117.jpg|ਜਯੰਤੀ 'ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਛਤਰੀ ਤਸਵੀਰ:Shala Tree in full bloom.jpg| [[Gazipur|ਗਾਜ਼ੀਪੁਰ]], ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿਖੇ ਸਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਪੂਰੇ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਸਵੀਰ:India, tre dee, salabhanjika, periodo hoysala 1150-1200 da Karnataka.JPG|''ਸਲਭੰਜਿਕਾ'' ਜਾਂ "ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਮੇਡੇਨ", [[Hoysala|ਹੋਯਸਾਲਾ]] ਮੂਰਤੀ, [[Belur, Karnataka|ਬੇਲੂਰ, ਕਰਨਾਟਕ]] </gallery> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:Articles containing Japanese language text]] a6zh8f5b0g5gsog3eg8eqlc80fkiffp 0 149733 844421 813983 2026-08-15T18:00:36Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844421 wikitext text/x-wiki {{ਜਾਣਕਾਰੀਡੱਬਾ ਵਿਗਿਆਨੀ|birth_name=Bhasker Sharma|birth_date=10-7-1978|birth_place=Uttar Pardesh|nationality=Indian|children=Anup Sharma|known_for=Journals & Books|name=Bhasker Sharma}} [[Category:Articles with hCards]] '''ਭਾਸਕਰ ਸ਼ਰਮਾ''' <ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/citations?user=xyAc2GoAAAAJ&hl=en|title=Bhaskar Sharma|website=scholar.google.com|access-date=2023-01-29}}</ref> ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਡਾਕਟਰ, ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ <ref>{{Cite web|url=http://www.chikitsa.com/doctor/dr-bhaskar-sharma-homeopathy-doctor-and-therapist-siddharthnagar|title=Dr. Bhaskar Sharma, Homeopathy Doctor in Siddharthnagar - Sharma Homoeopathic Hospital|website=chikitsa|access-date=2023-01-29|archive-date=2023-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129075819/https://www.chikitsa.com/doctor/dr-bhaskar-sharma-homeopathy-doctor-and-therapist-siddharthnagar|url-status=dead}}</ref> ਹੈ। 2007 ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਰਬੋਤਮ [[ਹੋਮੀਓਪੈਥੀ|ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ]] ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ। <ref>{{Cite web|url=https://www.aninews.in/news/business/dr-bhasker-sharma-a-stalwart-homeopathy-physician-of-india20210112175217/|title=Dr. Bhasker Sharma, a Stalwart Homeopathy Physician of India|website=ANI News|language=en|access-date=2023-01-29|archive-date=2023-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20230129064046/https://www.aninews.in/news/business/dr-bhasker-sharma-a-stalwart-homeopathy-physician-of-india20210112175217/|url-status=dead}}</ref> == ਜੀਵਨ == 2020 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਹੁਨਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://medicaldialogues.in/news/health/doctors/indian-homeopathic-physician-dr-bhasker-sharma-felicitated-by-donald-trump-72727|title=Indian homeopathic physician Dr Bhasker Sharma felicitated by Donald Trump|last=Bureau|first=Medical Dialogues|date=2020-12-23|website=medicaldialogues.in|language=en|access-date=2023-01-29}}</ref> ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ <ref>{{Cite web|url=https://www.homeobook.com/us-president-felicitates-indian-homoeopathic-doctor-bhasker-sharma/|title=US President felicitates Indian homoeopathic doctor Bhasker Sharma|last=admin|date=2020-12-22|website=Homeopathy Resource by Homeobook.com|language=en-GB|access-date=2023-01-29}}</ref> ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। == ਕੰਮ == ਭਾਸਕਰ ਸ਼ਰਮਾ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਗਲੋਬ ਈਗਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਤੇ ਹੋਮਿਓਪੈਥਿਕਸ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਹਨ। ਉਹ WAC ਪੀਪਲ ਹੈਲਥ ਕੇਅਰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀ ਵੀ ਹੈ। <ref>{{Cite web|url=https://globeeagle.university/faculty/|title=Faculty – Globe Eagle University|website=globeeagle.university|language=en-US|access-date=2023-01-29}}</ref> == ਅਵਾਰਡ == ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਐਕਟਿਵ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਸ਼ੀਅਲ ਯੂਥ ਫਿਟਨੈਸ ਅਵਾਰਡ।<ref>{{Cite web|url=https://www.business-standard.com/article/current-affairs/indian-homeopathic-doctor-bhasker-sharma-felicitated-by-us-white-house-120122200509_1.html|title=Indian homeopathic doctor Bhasker Sharma felicitated by US White House|last=ANI|date=2020-12-22|website=www.business-standard.com|language=en|access-date=2023-01-29}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/news/india/donald-trump-felicitates-indian-homoeopathic-doctor-11608620797264.html|title=Donald Trump felicitates Indian homoeopathic doctor|date=2020-12-22|website=mint|language=en|access-date=2023-01-29}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] 9wnqbxqx5iz8ucpoxdtcwmz585sew38 0 152860 844416 844350 2026-08-15T16:57:05Z Nitesh Gill 8973 844416 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ChamundiElephant_(1674177).jpg|thumb| ਦਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਮੋਹਰੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੋਲਡਨ ਹਾਉਦਾ]] ਹਾਥੀ, [[ਮੈਸੂਰ ਦੁਸਹਿਰਾ]] ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਹਾਥੀ [[ਦੁਸਹਿਰਾ|ਵਿਜੇਦਸ਼ਮੀ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ [[ਮੈਸੂਰ]] ਦੁਸਹਿਰਾ ਜਲੂਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਲੀਡ [[ਹਾਥੀ]] ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਉਦਾ (ਚਿੰਨਾਡਾ ਅੰਬਰੀ) ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ [[ਚਾਮੁੰਡਾ|ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੋਲਡਨ ਹਾਉਡਾ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 750 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਆਗਮਨ == ਹਾਥੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਸੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਸੂਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਰਚ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਜਾਂ [[ਮਹੌਤ|ਮਹਾਵਤ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ[[ਨਗਰਹੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ|ਨਾਗਰਹੋਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਮੈਸੂਰ ਤੱਕ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧਿਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹੰਸੂਰ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਵੀਰਾਨਾ ਹੋਸਾਹੱਲੀ ਜੰਗਲਾਤ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਪਚੀਡਰਮਜ਼ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪਾਰਟੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਮੰਤਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਢੋਲ ਵੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਸੂਰ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।<ref name=toi>{{cite web |title=Dasara Elephant |url=https://timesofindia.indiatimes.com/culture-festivals/dasara-elephant/articleshow/54718497.cms |website=Times of India |date=6 October 2016}}</ref> == ਸ਼ਾਹੀ ਤਿਉਹਾਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਗੀ ਮੁੱਡੇ, ਰਾਗੀ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਛੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਬੂ ਸਾਵਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਸਹਿਰਾ ਫਾਈਨਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਮੈਸੂਰ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ ਬਨੀਮੰਤਾਪ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਰੇ ਪੱਤੇ, ਬੋਹੜ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਘਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਸੂਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੜ, ਨਾਰੀਅਲ, ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੋਂ ਦਸ ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੜਦ ਦਾਣਾ (ਕਾਲਾ ਚਨਾ), ਹਰਾ ਚਨਾ, ਕਣਕ, ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਚਾਵਲ, ਸੁਆਦ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਕੰਦਰ, ਗਾਜਰ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 5:30 ਵਜੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 5:00 ਵਜੇ, ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Special diet regime for Dasara jumbos begins |url=https://starofmysore.com/special-diet-regime-for-dasara-jumbos-begins |website=Star of Mysore |date=16 August 2022}}</ref> == ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ == [[File:Dasara elephant.jpg|thumb|ਦੁਸਹਿਰਾ ਪਰੇਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹਾਥੀ]] ਦੁਸਹਿਰਾ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇੜਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹਾਥੀ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਡਿਆਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜੇ ਗਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਭਰਮਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁਹਜ ਚੋਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਕੁਝ ਕਾਰਕ ਸਨ। ਫਿਰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਛੱਡੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਲਈ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਡੁਬਾਰੇ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਹਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ 240 ਮਹਾਵਤ ਅਤੇ ਕਾਵੜੀਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Sobers |first=S.N. Venkatnag |date=2017-09-09 |title=Dasara jumbos all set for a grand spectacle |url=https://starofmysore.com/dasara-jumbos-set-grand-spectacle/ |access-date=2025-05-26 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> [[File:ಮೈಸೂರು ದಸರಾ (Mysore Dasara) 2019 (1).webm|thumb|left|2019 ਦਸਰਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵੀਡੀਓ]] ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਕੁੱਲ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਦੇਵੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਹੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੰਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ 13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 52 ਸਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਅਤੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਦੁਸਹਿਰਾ 2012 ਜੰਬੂ ਸਵਾਰੀ ਜਲੂਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਵੜਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਹਾਵੜਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ।<ref>{{cite web |title=Meet the legendary elephants of Mysuru Dasara |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/meet-the-legendary-elephants-of-mysuru-dasara/article67607707.ece |date=5 December 2023 |url-access=subscription}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਦੁਸਹਿਰਾ ਜਲੂਸ ਨੂੰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰਾ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਵਤ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Untimely death of Mahout Shankara: Elephant Gajendra not to participate in this year’s Dasara |url=https://starofmysore.com/untimely-death-of-mahout-shankara-elephant-gajendra-not-to-participate-in-this-years-dasara |website=Star of Mysore |date=19 August 2018}}</ref><ref>{{cite web |title='Rowdy' Ranga: Elephant who roamed Karnataka forests dies in tragic mishap |url=https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2018/Oct/09/rowdy-ranga-elephant-who-roamed-karnataka-forests-dies-in-tragic-mishap-101812.html |website=The New Indian Express |date=9 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Two mahouts killed due to elephant’s liquor aversion in Karnataka? |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2017/May/06/two-mahouts-killed-due-to-elephants-liquor-aversion-in-karnataka-1601627.html |website=The New Indian Express |date=6 May 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20180512134605/http://www.mysoresamachar.com/dasara_03_elephants.htm Mysoresamachar]}} *[https://web.archive.org/web/20160405202656/http://www.kamat.com/kalranga/prani/elephants/dasara_elephants.htm "The Elephants of Mysore Dasara"] *[https://web.archive.org/web/20070314042015/http://www.hindu.com/2006/09/08/stories/2006090807310500.htm "Dasara elephants go through the grind before the festivities"], ''Hindu News''. Accessed 16 January 2024. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] 5o18ncmrcxi08pim3dpyfn5d4d3ylnx 844417 844416 2026-08-15T16:57:22Z Nitesh Gill 8973 /* ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ */ 844417 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:ChamundiElephant_(1674177).jpg|thumb| ਦਸਹਿਰੇ ਦੌਰਾਨ ਮੋਹਰੀ ਹਾਥੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਗੋਲਡਨ ਹਾਉਦਾ]] ਹਾਥੀ, [[ਮੈਸੂਰ ਦੁਸਹਿਰਾ]] ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹਨ। ਹਾਥੀ [[ਦੁਸਹਿਰਾ|ਵਿਜੇਦਸ਼ਮੀ]] ਵਾਲੇ ਦਿਨ [[ਮੈਸੂਰ]] ਦੁਸਹਿਰਾ ਜਲੂਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਲੀਡ [[ਹਾਥੀ]] ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਉਦਾ (ਚਿੰਨਾਡਾ ਅੰਬਰੀ) ਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ [[ਚਾਮੁੰਡਾ|ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ]] ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੋਲਡਨ ਹਾਉਡਾ ਦਾ ਵਜ਼ਨ 750 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। == ਆਗਮਨ == ਹਾਥੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ [[ਮੈਸੂਰ]] ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਸਲ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਸੂਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਰਚ ਲਈ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਜਾਂ [[ਮਹੌਤ|ਮਹਾਵਤ]] ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ[[ਨਗਰਹੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ|ਨਾਗਰਹੋਲ ਨੈਸ਼ਨਲ ਪਾਰਕ]] ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਮੈਸੂਰ ਤੱਕ 70 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਆਪਣੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਰੂਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧਿਆ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹੰਸੂਰ ਤਾਲੁਕ ਦੇ ਵੀਰਾਨਾ ਹੋਸਾਹੱਲੀ ਜੰਗਲਾਤ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਪਚੀਡਰਮਜ਼ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪਾਰਟੀ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ [[ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ]] ਮੰਤਰੀ, ਮੈਸੂਰ ਦੇ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀ ਲੋਕ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਢੋਲ ਵੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮੈਸੂਰ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ।<ref name=toi>{{cite web |title=Dasara Elephant |url=https://timesofindia.indiatimes.com/culture-festivals/dasara-elephant/articleshow/54718497.cms |website=Times of India |date=6 October 2016}}</ref> == ਸ਼ਾਹੀ ਤਿਉਹਾਰ == ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਗੀ ਮੁੱਡੇ, ਰਾਗੀ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਛੋਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਬੂ ਸਾਵਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਸਹਿਰਾ ਫਾਈਨਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਮੈਸੂਰ ਪੈਲੇਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਕੈਲੋਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਮੈਸੂਰ ਪੈਲੇਸ ਤੋਂ ਬਨੀਮੰਤਾਪ ਪਰੇਡ ਮੈਦਾਨ ਤੱਕ 4 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦਾ ਚਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਯੋਗ ਹਰੇ ਪੱਤੇ, ਬੋਹੜ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗੰਨਾ ਅਤੇ ਘਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਹਿੱਸਾ ਕੁਸੂਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁੜ, ਨਾਰੀਅਲ, ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਠ ਤੋਂ ਦਸ ਗੇਂਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉੜਦ ਦਾਣਾ (ਕਾਲਾ ਚਨਾ), ਹਰਾ ਚਨਾ, ਕਣਕ, ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਚਾਵਲ, ਸੁਆਦ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਪਕਾਏ ਹੋਏ ਪਿਆਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ ਚੁਕੰਦਰ, ਗਾਜਰ, ਮੂਲੀ ਅਤੇ ਖੀਰੇ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 5:30 ਵਜੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ 5:00 ਵਜੇ, ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{cite web |title=Special diet regime for Dasara jumbos begins |url=https://starofmysore.com/special-diet-regime-for-dasara-jumbos-begins |website=Star of Mysore |date=16 August 2022}}</ref> == ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚੋਣ == [[File:Dasara elephant.jpg|thumb|ਦੁਸਹਿਰਾ ਪਰੇਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਇੱਕ ਹਾਥੀ]] ਦੁਸਹਿਰਾ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇੜਾ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹਾਥੀ ਟ੍ਰੇਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਡਿਆਰ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜੇ ਗਏ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਭਰਮਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਸੁਹਜ ਚੋਣ ਲਈ ਵਿਚਾਰੇ ਗਏ ਕੁਝ ਕਾਰਕ ਸਨ। ਫਿਰ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿਉਹਾਰ ਲਈ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਛੱਡੇ ਗਏ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁਸਹਿਰਾ ਲਈ ਵੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਲ ਦੌਰਾਨ, ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। [[ਡੁਬਾਰੇ]] ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 70 ਹਾਥੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਗਭਗ 240 ਮਹਾਵਤ ਅਤੇ ਕਾਵੜੀਆਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।<ref>{{Cite web |last=Sobers |first=S.N. Venkatnag |date=2017-09-09 |title=Dasara jumbos all set for a grand spectacle |url=https://starofmysore.com/dasara-jumbos-set-grand-spectacle/ |access-date=2025-05-26 |website=Star of Mysore |language=en-US}}</ref> [[File:ಮೈಸೂರು ದಸರಾ (Mysore Dasara) 2019 (1).webm|thumb|left|2019 ਦਸਰਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਵੀਡੀਓ]] ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਥੀ ਦ੍ਰੋਣ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਕੁੱਲ 30 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਵੜਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਦੇਵੀ ਚਾਮੁੰਡੇਸ਼ਵਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। 1998 ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਹੋਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਕਰੰਟ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ 13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। 52 ਸਾਲਾ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਬਲਰਾਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ ਅਤੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ 2012 ਨੂੰ ਮੈਸੂਰ ਵਿਖੇ ਦੁਸਹਿਰਾ 2012 ਜੰਬੂ ਸਵਾਰੀ ਜਲੂਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨਹਿਰੀ ਹਾਵੜਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਅਭਿਮਨਿਊ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਤ 4 ਦਸੰਬਰ 2023 ਨੂੰ ਜੰਗਲੀ ਹਾਵੜਾ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ।<ref>{{cite web |title=Meet the legendary elephants of Mysuru Dasara |url=https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/meet-the-legendary-elephants-of-mysuru-dasara/article67607707.ece |date=5 December 2023 |url-access=subscription}}</ref> == ਵਿਵਾਦ == ਦੁਸਹਿਰਾ ਜਲੂਸ ਨੂੰ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਦੁਸਹਿਰਾ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਵਤ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।<ref>{{cite web |title=Untimely death of Mahout Shankara: Elephant Gajendra not to participate in this year’s Dasara |url=https://starofmysore.com/untimely-death-of-mahout-shankara-elephant-gajendra-not-to-participate-in-this-years-dasara |website=Star of Mysore |date=19 August 2018}}</ref><ref>{{cite web |title='Rowdy' Ranga: Elephant who roamed Karnataka forests dies in tragic mishap |url=https://www.newindianexpress.com/galleries/nation/2018/Oct/09/rowdy-ranga-elephant-who-roamed-karnataka-forests-dies-in-tragic-mishap-101812.html |website=The New Indian Express |date=9 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Two mahouts killed due to elephant’s liquor aversion in Karnataka? |url=https://www.newindianexpress.com/states/karnataka/2017/May/06/two-mahouts-killed-due-to-elephants-liquor-aversion-in-karnataka-1601627.html |website=The New Indian Express |date=6 May 2017}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist|}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == *[https://web.archive.org/web/20160405202656/http://www.kamat.com/kalranga/prani/elephants/dasara_elephants.htm "The Elephants of Mysore Dasara"] *[https://web.archive.org/web/20070314042015/http://www.hindu.com/2006/09/08/stories/2006090807310500.htm "Dasara elephants go through the grind before the festivities"], ''Hindu News''. Accessed 16 January 2024. [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਤਿਉਹਾਰ]] bz6opz1kps67t18fz1880wjdqlozidy 0 155120 844429 818410 2026-08-15T23:20:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844429 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9).jpg|thumb|ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ]] '''ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ''' (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Radhika Madan: 6 pictures of the gorgeous Meri Aashiqui Tumse Hi actress you cannot miss |url=https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-radhika-madan-6-pictures-of-the-gorgeous-meri-aashiqui-tumse-hi-actress-you-cannot-miss-1223906-2018-05-01 |access-date=11 August 2018 |website=India Today |language=en}}</ref> ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' (2014–2016) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/radhika-madan-i-wasnt-keen-on-doing-the-same-thing-again-on-tv/articleshow/63666865.cms|title=Radhika Madan: I wasn't keen on doing the same thing again on TV - Times of India|work=The Times of India|access-date=11 August 2018}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਪਟਾਖਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਦਨ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ''<nowiki/>'ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ''' (2018), ''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ (2020 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ]]'' (2020) ਅਤੇ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' (2021), ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੜੀ ''ਰੇ'' (2021) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1995 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੁਜੀਤ ਮਦਾਨ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਨੀਰੂ ਮਦਾਨ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਮਦਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Radhika celebrates Diwali with her family in Delhi |url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |website=The Tribune India |access-date=2023-03-03 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002050127/https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |url-status=dead }}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=From family to education, unknown facts about Radhika Madan |url=https://www.desimartini.com/photos/bollywood/gallery-gallery-did-you-know-these-facts-about-meri-aashiquis-ishaani-aka-radhika-madan/she-made-her-bollywood-debut-with-vishal-bharadwajs-patakha-198003.htm |website=Desi Martini }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ (2014–2017) === [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮਦਨ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਉਲਟ ਔਰਤ ਲੀਡ ਇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਘੇਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=13 September 2021 |title=Meri Aashiqui Tum Se Hi to Shiddat: Radhika Madan is making her place in Bollywood one project at a time |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |access-date=6 June 2022 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324184142/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਲੜੀ ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੱਕ 400 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 February 2016 |title='Meri Aashiqui Tum Se Hi' wraps up shoot; fans brace for a dramatic ending |url=http://www.ibtimes.co.in/meri-aashiqui-tum-se-hi-wraps-shoot-fans-brace-dramatic-ending-665897 |access-date=7 February 2016 |website=International Business Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why 'Meri Aashiqui Tumse Hi' had to wrap up |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Why-Meri-Aashiqui-Tumse-Hi-had-to-wrap-up/articleshow/51039644.cms |access-date=7 April 2016 |website=The Times of India}}</ref> ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ, ਮਦਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 8'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |access-date=6 June 2022 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13|title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated|date=13 August 2015|work=India Today|access-date=1 November 2018}}</ref> === ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ (2018-ਮੌਜੂਦਾ) === ਮਦਨ ਨੇ [[ਸਾਨੀਆ ਮਲਹੋਤਰਾ|ਸਾਨਿਆ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਪਟਾਖਾ'' (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=12 November 2021 |title=Radhika Madan: Earlier some things would shock me about the film industry, now nothing surprises me |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-earlier-some-things-would-shock-me-about-the-film-industry-now-nothing-surprises-me-101636723664195.html |access-date=6 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name="mint3">{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html|title=Blood is thicker|last=Jhunjhunwala|first=Udita|date=14 September 2018|work=Mint|access-date=26 September 2018|archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214205846/https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html|url-status=dead}}</ref> ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਠਕ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਦੋ ਬੇਹਨੇ ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਪਥਿਕ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਮਦਨ ਅਤੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਲਈ ਅਸਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੋਵੇਂ [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੌਂਸੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] ਬੋਲੀ ਸਿੱਖੀ; ਉਹ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ, ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਕੂੜਾ ਕਰਨ, ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਪਲਸਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ''ਮਟਕਿਆਂ ਨੂੰ'' ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਤੁਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sanya-malhotra-radhika-madan-in-vishal-bhardwajs-next/articleshow/63651588.cms|title=Sanya Malhotra, Radhika Madan in Vishal Bhardwaj's next|last=Iyer|first=Sanyukta|date=7 April 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=26 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vishal-bhardwajs-pataakha-opens-on-september-28/radhika-madan-and-sanya-malhotra-right-in-pataakha/articleshow/64703084.cms|title=Vishal Bhardwaj's Pataakha opens on September 28|last=Countinho|first=Natasha|date=23 June 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=26 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/this-is-why-sanya-malhotra-is-gaining-weight-for-vishal-bhardwaj-s-film/story-jhudJkcTkh5o1mpjuJb4fJ.html|title=This is why Sanya Malhotra is gaining weight for Vishal Bhardwaj's film|date=11 May 2018|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 September 2018}}</ref> ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ ਇਸ ਬੌਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/pataakha-movie-review-vishal-bhardwaj-gives-us-a-delightful-explosion/story-pZymKKZwBilP5P7fk3EjHK.html|title=Pataakha review: The new Vishal Bhardwaj film is colourful, noisy and dazzling|last=Sen|first=Raja|date=28 September 2018|work=Hindustan Times|access-date=29 September 2018}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Radhika_Madan_graces_the_green_carpet_of_IIFA_Rocks_2019_(cropped).jpg|thumb| ਮਦਨ ''ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਦਾ'' ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ]] 2019 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨ ਬਾਲਾ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ'' ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਅਭਿਮੰਨਿਊ ਦਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=I don't compete with anyone, says 'Mard Ko Dard Nahi Hota' actress Radhika Madan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/aug/24/i-dont-compete-with-anyone-says-mard-ko-dard-nahi-hota-actress-radhika-madan-2023767.html |access-date=6 June 2022 |website=The New Indian Express}}</ref> ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2018 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਮਿਡਨਾਈਟ ਮੈਡਨੇਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ: ਮਿਡਨਾਈਟ ਮੈਡਨੇਸ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/vasan-bala-s-mard-ko-dard-nahi-hota-to-premiere-at-tiff-118081000339_1.html|title=Vasan Bala's 'Mard Ko Dard Nahi Hota' to premiere at TIFF|date=10 August 2018|work=Business Standard|access-date=17 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/mard-ko-dard-nahi-hota-wins-audience-award-at-tiff-1341857-2018-09-17|title=Mard Ko Dard Nahi Hota wins audience award at TIFF|last=Singh|first=Suhani|date=17 September 2018|work=India Today|access-date=4 October 2018}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ 2018 MAMI ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-full-house-mard-ko-dard-nahi-hota-gets-standing-ovation-at-mami-mumbai-film-festival/articleshow/66387494.cms|title=A full house: 'Mard Ko Dard Nahi Hota' gets standing ovation at MAMI Mumbai Film Festival|date=27 October 2018|work=The Economic Times|access-date=28 October 2018|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225946/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-full-house-mard-ko-dard-nahi-hota-gets-standing-ovation-at-mami-mumbai-film-festival/articleshow/66387494.cms|url-status=dead}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ'' (2018) ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ''ਉਸਨੂੰ 'ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ''' ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਵਿਲੱਖਣ" ਕਰਕੇ ਚੁਣਿਆ।<ref name="now3">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/radhika-madan-reveals-why-she-chose-mard-ko-dard-nahi-hota-over-laila-majnu/305488|title=Radhika Madan reveals why she chose Mard Ko Dard Nahi Hota over Laila Majnu|date=27 October 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Times Now}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਸਟੰਟ ਖੁਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਾਸਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ। ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="now3" /> ''ਫਸਟਪੋਸਟ'' ਦੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਮੈਨਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੁਪਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਦਨ "ਅਸੰਗਤ ਇਲਾਜ" ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ "ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ"। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/mard-ko-dard-nahi-hota-movie-review-a-cocktail-of-gorgeous-action-sequences-absurd-laugh-out-loud-moments-5456261.html|title=Mard Ko Dard Nahi Hota movie review: A cocktail of gorgeous action sequences, absurd laugh-out-loud moments|last=Menon|first=Pradeep|date=17 October 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Firstpost}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਮੀ ਅਦਜਾਨੀਆ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ (2020 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ]]'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ <ref>{{Cite web |date=17 January 2021 |title=Radhika Madan: Angrezi Medium will remain special, it reminds me of Irrfan |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-says-every-angrezi-medium-mention-reminds-her-of-irrfan-khan-101610873880974.html |access-date=6 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ|ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ" ਕਿਹਾ। ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੇ "ਇੱਕ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=13 March 2020 |title=Angrezi Medium Movie Review: Even When The Writing Gets Sloppy And Tedious, The Emotions Feel Authentic |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/angrezi-medium-movie-review-even-when-the-writing-gets-sloppy-and-tedious-the-emotions-feel-authentic/ |access-date=29 November 2020 |website=Film Companion}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ''ਰੇ'' ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਦੀਦੀ ਅਤੇ ਫੀਲਸ ''ਲਾਇਕ ਇਸ਼ਕ'' ਵਿੱਚ ਅਵਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Radhika Madan thanks fans for loving Ray and Didi with still from Netflix anthology |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/radhika-madan-thanks-fans-for-loving-ray-and-didi-with-still-from-netflix-anthology-1820194-2021-06-28 |access-date=6 June 2022 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=‘I act because I get bored living one life’: Radhika Madan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/aug/12/i-act-becausei-get-bored-living-one-life-radhika-madan-2343416.html |access-date=6 June 2022 |website=The New Indian Express}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ|ਜਸਲੀਨ ਰਾਇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਨੀ ਜਾਣਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation |title=Ni Jana (feat. Radhika Madan) - Single by Jasleen Royal & Tm bax |date=30 November 2021 |url=https://music.apple.com/in/album/ni-jana-feat-radhika-madan-single/1597571092 |language=en-GB |access-date=13 December 2021}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫਿਲਮ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ']] ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਨਾਲ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੀ ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 May 2020 |title=Radhika Madan: Trivia and unknown facts about 'Shiddat' actress |url=http://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/meet-mard-ko-dard-nahi-hota-actress-radhika-madan-42203 |access-date=6 June 2022 |website=mid-day.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shiddat Review: Radhika Madan And Sunny Kaushal's Film's Heart Isn't Always In The Right Place |url=https://www.ndtv.com/entertainment/shiddat-review-radhika-madan-and-sunny-kaushals-films-heart-isnt-always-in-the-right-place-1-5-star-2559834 |access-date=5 November 2021 |website=NDTV.com}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਨਿਓ-ਨੋਇਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕਾਮੇਡੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਮੋਨਿਕਾ, ਓ ਮਾਈ ਡਾਰਲਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਕੁੱਟੇ''<ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/radhika-madan-begins-shoot-for-kuttey20211107212511/|title=Radhika Madan begins shoot for 'Kuttey'|date=7 November 2021|work=ANI News|access-date=7 November 2021|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108143925/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/radhika-madan-begins-shoot-for-kuttey20211107212511/|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਭਰੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kuttey movie review: An entertaining, raw and wild tale of bloodthirsty people |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kuttey-movie-review-an-entertaining-raw-and-wild-tale-of-bloodthirsty-people-101673584922967-amp.html |access-date=13 January 2023 |website=Hindustantimes}}</ref> ''[[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|ਰੈਡੀਫ]]'' ਦੀ [[ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ|ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ]] ਲਿਖਿਆ, "ਰਾਧਿਕਾ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਕੁੱਟੇ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ"। ==== ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ==== ਮਦਨ ਕੋਲ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ ਅਤੇ ਆਯੂਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਚੇ ਲਿੰਬੂ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Kacchey Limbu starring Radhika Madan, Rajat Barmecha to premiere at Toronto International Film Festival 2022 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/kacchey-limbu-starring-radhika-madan-rajat-barmecha-premiere-toronto-international-film-festival-2022/ |access-date=3 September 2022 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਦਜਾਨੀਆ ਦੀ ਅਨਟਾਈਟਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 March 2022 |title=Radhika Madan wraps shooting for Homi Adajania’s next, SBC |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/radhika-madan-wraps-shooting-for-homi-adajanias-next/amp_articleshow/90156642.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਹ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਸਾਰਿਆ ਦੀ ''ਸਨਾ'' ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 March 2022 |title=Sanaa: Radhika Madan starts shooting for Sudhanshu Saria's directorial |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/sanaa-radhika-madan-starts-shooting-sudhanshu-sarias-directorial-1051821?amp |website=Pinkvilla |access-date=3 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325120521/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/sanaa-radhika-madan-starts-shooting-sudhanshu-sarias-directorial-1051821?amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Radhika to star in Sudhanshu Sariya's next Sanaa |url=https://telanganatoday.com/radhika-madan-bags-new-film-sanaa/amp |website=Telangana Today}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ [https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/radhika-madan-sanaa-set-for-world-premiere-at-tallinn-black-nights-film-festival-8222461/ 26ਵੇਂ ਟੈਲਿਨ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪਰੇਸ਼ ਰਾਵਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਸੂਰਾਰਾਈ ਪੋਤਰੂ'' ਰੀਮੇਕ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=25 April 2022 |title=Akshay Kumar and Radhika Madan begin shoot for Soorarai Pottru remake, watch video |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/akshay-kumar-radhika-madan-begin-shoot-soorarai-pottru-remake-watch-video/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425092045/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/akshay-kumar-radhika-madan-begin-shoot-soorarai-pottru-remake-watch-video/ |archive-date=25 April 2022 |access-date=25 April 2022 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨੇਸ਼ ਵਿਜਨ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਹੈਪੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਡੇਅ'' ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Radhika Madan, Nimrat Kaur team up for Happy Teacher's Day. Shoot begins today |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/radhika-madan-nimrat-kaur-team-up-for-happy-teacher-s-day-shoot-begins-today-1996479-2022-09-05 |access-date=5 September 2022 |website=India Today}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] 0yx398la8z787gqcf4d3ge2wl6pxsey 844430 844429 2026-08-15T23:20:21Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 844430 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:Radhika Madan graces the premiere of Kacchey Limbu (9).jpg|thumb|ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ]] '''ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ''' (ਜਨਮ 1 ਮਈ 1995) ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਹੈ ਜੋ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ [[ਬਾਲੀਵੁੱਡ|ਹਿੰਦੀ]] ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Radhika Madan: 6 pictures of the gorgeous Meri Aashiqui Tumse Hi actress you cannot miss |url=https://www.indiatoday.in/television/photo/happy-birthday-radhika-madan-6-pictures-of-the-gorgeous-meri-aashiqui-tumse-hi-actress-you-cannot-miss-1223906-2018-05-01 |access-date=11 August 2018 |website=India Today |language=en}}</ref> ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' (2014–2016) ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/tv/news/hindi/radhika-madan-i-wasnt-keen-on-doing-the-same-thing-again-on-tv/articleshow/63666865.cms|title=Radhika Madan: I wasn't keen on doing the same thing again on TV - Times of India|work=The Times of India|access-date=11 August 2018}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ 2018 ਵਿੱਚ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ ''ਪਟਾਖਾ'' ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਫਿਲਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਫੀਮੇਲ ਡੈਬਿਊ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ। ਮਦਨ ਨੇ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਫਿਲਮਾਂ ''<nowiki/>'ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ''' (2018), ''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ (2020 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ]]'' (2020) ਅਤੇ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' (2021), ਅਤੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਲੜੀ ''ਰੇ'' (2021) ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ == ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1995 ਨੂੰ [[ਦਿੱਲੀ]], ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ, ਸੁਜੀਤ ਮਦਾਨ ਇੱਕ ਵਪਾਰੀ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਾਂ, ਨੀਰੂ ਮਦਾਨ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਮਦਾਨ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Radhika celebrates Diwali with her family in Delhi |url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |website=The Tribune India |access-date=2023-03-03 |archive-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002050127/https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/radhika-madan-makes-sure-to-not-miss-her-family-wali-diwali-334316 |url-status=dead }}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਿੱਲੀ ਪਬਲਿਕ ਸਕੂਲ, ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜੀਸਸ ਐਂਡ ਮੈਰੀ ਕਾਲਜ, [[ਦਿੱਲੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ]], ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਬੈਚਲਰ ਆਫ਼ ਕਾਮਰਸ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=From family to education, unknown facts about Radhika Madan |url=https://www.desimartini.com/photos/bollywood/gallery-gallery-did-you-know-these-facts-about-meri-aashiquis-ishaani-aka-radhika-madan/she-made-her-bollywood-debut-with-vishal-bharadwajs-patakha-198003.htm |website=Desi Martini }}{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਅਪ੍ਰੈਲ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ਕੈਰੀਅਰ == === ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਕੈਰੀਅਰ (2014–2017) === [[ਦਿੱਲੀ]] ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਮਦਨ ਨੇ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ' ਤੇ ਡੇਲੀ ਸੋਪ ਓਪੇਰਾ ਟੀਵੀ ਸੀਰੀਜ਼ ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਸ਼ਕਤੀ ਅਰੋੜਾ ਦੇ ਉਲਟ ਔਰਤ ਲੀਡ ਇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਘੇਲਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ, ਜਿਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=13 September 2021 |title=Meri Aashiqui Tum Se Hi to Shiddat: Radhika Madan is making her place in Bollywood one project at a time |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |access-date=6 June 2022 |website=PINKVILLA |language=en |archive-date=24 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324184142/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/meri-aashiqui-tum-se-hi-shiddat-radhika-madan-making-her-place-bollywood-one-project-time-892483 |url-status=dead }}</ref> ਇਹ ਲੜੀ ਜੂਨ 2014 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2016 ਤੱਕ 400 ਐਪੀਸੋਡਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਲਰਸ ਟੀਵੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੋਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ।<ref>{{Cite web |date=6 February 2016 |title='Meri Aashiqui Tum Se Hi' wraps up shoot; fans brace for a dramatic ending |url=http://www.ibtimes.co.in/meri-aashiqui-tum-se-hi-wraps-shoot-fans-brace-dramatic-ending-665897 |access-date=7 February 2016 |website=International Business Times}}</ref><ref>{{Cite web |title=Why 'Meri Aashiqui Tumse Hi' had to wrap up |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Why-Meri-Aashiqui-Tumse-Hi-had-to-wrap-up/articleshow/51039644.cms |access-date=7 April 2016 |website=The Times of India}}</ref> ''ਮੇਰੀ ਆਸ਼ਿਕੀ ਤੁਮ ਸੇ ਹੀ'' ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ, ਮਦਨ ਨੇ 2015 ਵਿੱਚ ਕਲਰਜ਼ ਟੀਵੀ ਦੇ ਡਾਂਸ ਰਿਐਲਿਟੀ ਸ਼ੋਅ ''ਝਲਕ ਦਿਖਲਾ ਜਾ 8'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ।<ref>{{Cite web |title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated |url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13 |access-date=6 June 2022 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/radhika-madan-aka-ishani-eliminated-from-jhalak-dikhhla-jaa-reloaded-meri-aashiqui-tumse-hi-288066-2015-08-13|title=Jhalak Dikhhla Jaa Reloaded: Radhika Madan aka Ishani of Meri Aashiqui Tumse Hi eliminated|date=13 August 2015|work=India Today|access-date=1 November 2018}}</ref> === ਫਿਲਮੀ ਕਰੀਅਰ (2018-ਮੌਜੂਦਾ) === ਮਦਨ ਨੇ [[ਸਾਨੀਆ ਮਲਹੋਤਰਾ|ਸਾਨਿਆ ਮਲਹੋਤਰਾ]] ਦੇ ਨਾਲ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੇ ਡਰਾਮੇ ''ਪਟਾਖਾ'' (2018) ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੀਚਰ ਫਿਲਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨ ਲਈ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।<ref>{{Cite web |date=12 November 2021 |title=Radhika Madan: Earlier some things would shock me about the film industry, now nothing surprises me |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-earlier-some-things-would-shock-me-about-the-film-industry-now-nothing-surprises-me-101636723664195.html |access-date=6 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref><ref name="mint3">{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html|title=Blood is thicker|last=Jhunjhunwala|first=Udita|date=14 September 2018|work=Mint|access-date=26 September 2018|archive-date=14 ਫ਼ਰਵਰੀ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190214205846/https://www.livemint.com/Leisure/WiqHP8bkqork75xn7DUFFK/Blood-is-thicker.html|url-status=dead}}</ref> ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਪਾਠਕ ਦੀ ਛੋਟੀ ਕਹਾਣੀ ''ਦੋ ਬੇਹਨੇ ''' ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਜੋ [[ਰਾਜਸਥਾਨ]] ਦੀਆਂ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਵਾਦਾਂ 'ਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਹਾਣੀ ਪਥਿਕ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਮਦਨ ਅਤੇ ਮਲਹੋਤਰਾ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਪਾਤਰ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਕੀਆਂ ਲਈ ਅਸਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਤਿਆਰੀ ਲਈ, ਮਲਹੋਤਰਾ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੋਵੇਂ [[ਜੈਪੁਰ]] ਦੇ ਨੇੜੇ ਰੌਂਸੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਅਤੇ [[ਰਾਜਸਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ|ਰਾਜਸਥਾਨੀ]] ਬੋਲੀ ਸਿੱਖੀ; ਉਹ ਮੱਝਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਉਣ, ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਕੂੜਾ ਕਰਨ, ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਪਲਸਤਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ''ਮਟਕਿਆਂ ਨੂੰ'' ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲੰਬੇ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਤੁਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।<ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sanya-malhotra-radhika-madan-in-vishal-bhardwajs-next/articleshow/63651588.cms|title=Sanya Malhotra, Radhika Madan in Vishal Bhardwaj's next|last=Iyer|first=Sanyukta|date=7 April 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=26 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vishal-bhardwajs-pataakha-opens-on-september-28/radhika-madan-and-sanya-malhotra-right-in-pataakha/articleshow/64703084.cms|title=Vishal Bhardwaj's Pataakha opens on September 28|last=Countinho|first=Natasha|date=23 June 2018|work=Mumbai Mirror|access-date=26 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/this-is-why-sanya-malhotra-is-gaining-weight-for-vishal-bhardwaj-s-film/story-jhudJkcTkh5o1mpjuJb4fJ.html|title=This is why Sanya Malhotra is gaining weight for Vishal Bhardwaj's film|date=11 May 2018|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 September 2018}}</ref> ਰਾਜਾ ਸੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ, "ਰਾਧਿਕਾ ਮਦਾਨ ਇਸ ਬੌਸੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/pataakha-movie-review-vishal-bhardwaj-gives-us-a-delightful-explosion/story-pZymKKZwBilP5P7fk3EjHK.html|title=Pataakha review: The new Vishal Bhardwaj film is colourful, noisy and dazzling|last=Sen|first=Raja|date=28 September 2018|work=Hindustan Times|access-date=29 September 2018}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Radhika_Madan_graces_the_green_carpet_of_IIFA_Rocks_2019_(cropped).jpg|thumb| ਮਦਨ ''ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ ਦਾ'' ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ]] 2019 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ ਨੂੰ ਵਾਸਨ ਬਾਲਾ ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਕਾਮੇਡੀ ਫ਼ਿਲਮ ''ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ'' ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਕਲਾਕਾਰ ਅਭਿਮੰਨਿਊ ਦਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਾਸਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=I don't compete with anyone, says 'Mard Ko Dard Nahi Hota' actress Radhika Madan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2019/aug/24/i-dont-compete-with-anyone-says-mard-ko-dard-nahi-hota-actress-radhika-madan-2023767.html |access-date=6 June 2022 |website=The New Indian Express}}</ref> ਇਸਦਾ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ 2018 ਟੋਰਾਂਟੋ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਮਿਡਨਾਈਟ ਮੈਡਨੇਸ ਸੈਕਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਨੇ ਪੀਪਲਜ਼ ਚੁਆਇਸ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਤਿਆ: ਮਿਡਨਾਈਟ ਮੈਡਨੇਸ।<ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/vasan-bala-s-mard-ko-dard-nahi-hota-to-premiere-at-tiff-118081000339_1.html|title=Vasan Bala's 'Mard Ko Dard Nahi Hota' to premiere at TIFF|date=10 August 2018|work=Business Standard|access-date=17 August 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/mard-ko-dard-nahi-hota-wins-audience-award-at-tiff-1341857-2018-09-17|title=Mard Ko Dard Nahi Hota wins audience award at TIFF|last=Singh|first=Suhani|date=17 September 2018|work=India Today|access-date=4 October 2018}}</ref> ਫਿਲਮ ਨੂੰ 2018 MAMI ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-full-house-mard-ko-dard-nahi-hota-gets-standing-ovation-at-mami-mumbai-film-festival/articleshow/66387494.cms|title=A full house: 'Mard Ko Dard Nahi Hota' gets standing ovation at MAMI Mumbai Film Festival|date=27 October 2018|work=The Economic Times|access-date=28 October 2018|archive-date=28 ਅਕਤੂਬਰ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225946/https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/a-full-house-mard-ko-dard-nahi-hota-gets-standing-ovation-at-mami-mumbai-film-festival/articleshow/66387494.cms|url-status=dead}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ''ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ'' (2018) ਲਈ ਆਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਜਦੋਂ ''ਉਸਨੂੰ 'ਮਰਦ ਕੋ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ''' ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ "ਵਿਲੱਖਣ" ਕਰਕੇ ਚੁਣਿਆ।<ref name="now3">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/radhika-madan-reveals-why-she-chose-mard-ko-dard-nahi-hota-over-laila-majnu/305488|title=Radhika Madan reveals why she chose Mard Ko Dard Nahi Hota over Laila Majnu|date=27 October 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Times Now}}</ref> ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਸਟੰਟ ਖੁਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਕਲਾਸਿਕ ਐਕਸ਼ਨ ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ੈਲੀ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਦੇਖਿਆ। ਸਰੀਰਕ ਸਿਖਲਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਵੀ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।<ref name="now3" /> ''ਫਸਟਪੋਸਟ'' ਦੇ ਪ੍ਰਦੀਪ ਮੈਨਨ ਨੇ ਉਸਨੂੰ "ਸੁਪਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ" ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮਦਨ "ਅਸੰਗਤ ਇਲਾਜ" ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ "ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੁਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ"। ਉਸਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ "ਐਕਸ਼ਨ ਸੀਨਜ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।"<ref>{{Cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/mard-ko-dard-nahi-hota-movie-review-a-cocktail-of-gorgeous-action-sequences-absurd-laugh-out-loud-moments-5456261.html|title=Mard Ko Dard Nahi Hota movie review: A cocktail of gorgeous action sequences, absurd laugh-out-loud moments|last=Menon|first=Pradeep|date=17 October 2018|access-date=1 November 2018|publisher=Firstpost}}</ref> 2020 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ [[ਇਰਫ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨ|ਇਰਫਾਨ ਖਾਨ]] ਅਤੇ [[ਕਰੀਨਾ ਕਪੂਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਮੀ ਅਦਜਾਨੀਆ ਦੀ ਕਾਮੇਡੀ-ਡਰਾਮਾ ''[[ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ (2020 ਫ਼ਿਲਮ)|ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੀਡੀਅਮ]]'' ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਏ, ਜੋ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ 2020 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਫਿਲਮ ਸੀ <ref>{{Cite web |date=17 January 2021 |title=Radhika Madan: Angrezi Medium will remain special, it reminds me of Irrfan |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/radhika-madan-says-every-angrezi-medium-mention-reminds-her-of-irrfan-khan-101610873880974.html |access-date=6 June 2022 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> [[ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ|ਅਨੁਪਮਾ ਚੋਪੜਾ ਨੇ]] ਉਸ ਨੂੰ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ "ਪੂਰਨ ਕੁਦਰਤੀ" ਕਿਹਾ। ਇਹ ਲਿਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਸਨੇ "ਇੱਕ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨੂੰ ਕੈਪਚਰ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸਬੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੈ।"<ref>{{Cite web |last=Chopra |first=Anupama |date=13 March 2020 |title=Angrezi Medium Movie Review: Even When The Writing Gets Sloppy And Tedious, The Emotions Feel Authentic |url=https://www.filmcompanion.in/reviews/bollywood-review/angrezi-medium-movie-review-even-when-the-writing-gets-sloppy-and-tedious-the-emotions-feel-authentic/ |access-date=29 November 2020 |website=Film Companion}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ, ਮਦਨ ਨੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ''ਰੇ'' ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਦੀਦੀ ਅਤੇ ਫੀਲਸ ''ਲਾਇਕ ਇਸ਼ਕ'' ਵਿੱਚ ਅਵਨੀ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਐਂਟਰੀ ਕੀਤੀ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Radhika Madan thanks fans for loving Ray and Didi with still from Netflix anthology |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/radhika-madan-thanks-fans-for-loving-ray-and-didi-with-still-from-netflix-anthology-1820194-2021-06-28 |access-date=6 June 2022 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=‘I act because I get bored living one life’: Radhika Madan |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2021/aug/12/i-act-becausei-get-bored-living-one-life-radhika-madan-2343416.html |access-date=6 June 2022 |website=The New Indian Express}}</ref> ਉਸਨੇ [[ਜਸਲੀਨ ਰੋਇਲ|ਜਸਲੀਨ ਰਾਇਲ]] ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਸੰਗੀਤ ਵੀਡੀਓ ''ਨੀ ਜਾਣਾ'' ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।<ref>{{Citation |title=Ni Jana (feat. Radhika Madan) - Single by Jasleen Royal & Tm bax |date=30 November 2021 |url=https://music.apple.com/in/album/ni-jana-feat-radhika-madan-single/1597571092 |language=en-GB |access-date=13 December 2021}}</ref> 2021 ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਫਿਲਮ [[ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ|ਡਿਜ਼ਨੀ+ ਹੌਟਸਟਾਰ ']] ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਕੁਨਾਲ ਦੇਸ਼ਮੁਖ ਦੀ ਸੰਨੀ ਕੌਸ਼ਲ ਨਾਲ ਰੋਮਾਂਸ ਫਿਲਮ ''ਸ਼ਿੱਦਤ'' ਸੀ।<ref>{{Cite web |date=2 May 2020 |title=Radhika Madan: Trivia and unknown facts about 'Shiddat' actress |url=http://www.mid-day.com/entertainment/bollywood-news/photo/meet-mard-ko-dard-nahi-hota-actress-radhika-madan-42203 |access-date=6 June 2022 |website=mid-day.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Shiddat Review: Radhika Madan And Sunny Kaushal's Film's Heart Isn't Always In The Right Place |url=https://www.ndtv.com/entertainment/shiddat-review-radhika-madan-and-sunny-kaushals-films-heart-isnt-always-in-the-right-place-1-5-star-2559834 |access-date=5 November 2021 |website=NDTV.com}}</ref> 2022 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਨੈੱਟਫਲਿਕਸ ਨਿਓ-ਨੋਇਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਕਾਮੇਡੀ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਮੋਨਿਕਾ, ਓ ਮਾਈ ਡਾਰਲਿੰਗ'' ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਿਮਾਨ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। 2023 ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਿਲੀਜ਼ [[ਵਿਸ਼ਾਲ ਭਾਰਦਵਾਜ]] ਦੇ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਾਈਮ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਕੁੱਟੇ''<ref>{{Cite news|url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/radhika-madan-begins-shoot-for-kuttey20211107212511/|title=Radhika Madan begins shoot for 'Kuttey'|date=7 November 2021|work=ANI News|access-date=7 November 2021|archive-date=8 ਨਵੰਬਰ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211108143925/https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/radhika-madan-begins-shoot-for-kuttey20211107212511/|url-status=dead}}</ref> ਦੇ ਨਾਲ ਆਈ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਤੋਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਸਮੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਮਕੀ ਭਰੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web |title=Kuttey movie review: An entertaining, raw and wild tale of bloodthirsty people |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/kuttey-movie-review-an-entertaining-raw-and-wild-tale-of-bloodthirsty-people-101673584922967-amp.html |access-date=13 January 2023 |website=Hindustantimes}}</ref> ''[[ਰੈਡਿਫ.ਕਾੱਮ|ਰੈਡੀਫ]]'' ਦੀ [[ਸੁਕਨਿਆ ਵਰਮਾ|ਸੁਕੰਨਿਆ ਵਰਮਾ ਨੇ]] ਲਿਖਿਆ, "ਰਾਧਿਕਾ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਕੁੱਟੇ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਤਰੀਕਿਆਂ 'ਤੇ ਸੱਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ"। ==== ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ==== ਮਦਨ ਕੋਲ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ ਜੋ ਰਜਤ ਬਰਮੇਚਾ ਅਤੇ ਆਯੂਸ਼ ਮਹਿਰਾ ਦੇ ਨਾਲ ''ਕਚੇ ਲਿੰਬੂ'' ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਗੇ।<ref>{{Cite web |title=Kacchey Limbu starring Radhika Madan, Rajat Barmecha to premiere at Toronto International Film Festival 2022 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/kacchey-limbu-starring-radhika-madan-rajat-barmecha-premiere-toronto-international-film-festival-2022/ |access-date=3 September 2022 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ਉਸਨੇ ਅਦਜਾਨੀਆ ਦੀ ਅਨਟਾਈਟਲ ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਲਈ ਸ਼ੂਟ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=11 March 2022 |title=Radhika Madan wraps shooting for Homi Adajania’s next, SBC |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/radhika-madan-wraps-shooting-for-homi-adajanias-next/articleshow/90156642.cms |website=The Times of India}}</ref> ਉਹ ਸੁਧਾਂਸ਼ੂ ਸਾਰਿਆ ਦੀ ''ਸਨਾ'' ਵਿੱਚ ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲਾ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=23 March 2022 |title=Sanaa: Radhika Madan starts shooting for Sudhanshu Saria's directorial |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/sanaa-radhika-madan-starts-shooting-sudhanshu-sarias-directorial-1051821?amp |website=Pinkvilla |access-date=3 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=25 ਮਾਰਚ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325120521/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/sanaa-radhika-madan-starts-shooting-sudhanshu-sarias-directorial-1051821?amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Radhika to star in Sudhanshu Sariya's next Sanaa |url=https://telanganatoday.com/radhika-madan-bags-new-film-sanaa/amp |website=Telangana Today}}</ref> ਫਿਲਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਨਵੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ [https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/radhika-madan-sanaa-set-for-world-premiere-at-tallinn-black-nights-film-festival-8222461/ 26ਵੇਂ ਟੈਲਿਨ ਬਲੈਕ ਨਾਈਟਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ] ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਨੇ [[ਅਕਸ਼ੈ ਕੁਮਾਰ]] ਅਤੇ [[ਪਰੇਸ਼ ਰਾਵਲ]] ਦੇ ਨਾਲ ਤਾਮਿਲ ਫਿਲਮ ''ਸੂਰਾਰਾਈ ਪੋਤਰੂ'' ਰੀਮੇਕ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |date=25 April 2022 |title=Akshay Kumar and Radhika Madan begin shoot for Soorarai Pottru remake, watch video |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/akshay-kumar-radhika-madan-begin-shoot-soorarai-pottru-remake-watch-video/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425092045/https://www.bollywoodhungama.com/news/features/akshay-kumar-radhika-madan-begin-shoot-soorarai-pottru-remake-watch-video/ |archive-date=25 April 2022 |access-date=25 April 2022 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ਮਦਨ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2022 ਵਿੱਚ [[ਨਿਮਰਤ ਕੌਰ]] ਦੇ ਨਾਲ ਦਿਨੇਸ਼ ਵਿਜਨ ਦੀ ਸੋਸ਼ਲ ਥ੍ਰਿਲਰ ਫਿਲਮ ''ਹੈਪੀ ਟੀਚਰਜ਼ ਡੇਅ'' ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=Radhika Madan, Nimrat Kaur team up for Happy Teacher's Day. Shoot begins today |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/radhika-madan-nimrat-kaur-team-up-for-happy-teacher-s-day-shoot-begins-today-1996479-2022-09-05 |access-date=5 September 2022 |website=India Today}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਟੈਲੀਵਿਜਨ ਦੀਆਂ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨੇਤਰੀਆਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਟੈਲੀਵਿਜ਼ਨ ਅਦਾਕਾਰਾਵਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1995]] kb8d4246qri1buu53cwi6z8erkp1wia 0 155469 844419 646570 2026-08-15T17:51:46Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844419 wikitext text/x-wiki '''ਇੰਡੀਅਨ ਨੇਵਲ ਇੰਸਾਈਨ''', ਜਿਸ ਨੂੰ '''ਇੰਡੀਅਨ ਵਾਈਟ ਐਂਸਾਈਨ''', ਜਾਂ '''ਨਿਸ਼ਾਨ''' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] ਦਾ [[ਸਮੁੰਦਰੀ ਝੰਡਾ]] ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ, ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਾਪਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਵਾਈ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਛਾਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=31 August 2022 |title=PM Modi to unveil New Ensign of the Indian Navy: What is a Naval Ensign and Why is it being Changed? |url=https://www.jagranjosh.com/current-affairs/pm-modi-to-unveil-new-ensign-of-indian-navywhat-is-a-naval-ensign-and-why-is-it-being-changed-1661924492-1 |website=www.jagranjosh.com |access-date=5 ਮਾਰਚ 2023 |archive-date=5 ਮਾਰਚ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230305043716/https://www.jagranjosh.com/current-affairs/pm-modi-to-unveil-new-ensign-of-indian-navywhat-is-a-naval-ensign-and-why-is-it-being-changed-1661924492-1 |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤ ਦੇ ਝੰਡੇ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ]] rzdxkwx4oniykbx8xxm0xuq0o1ebcf3 0 157401 844415 844380 2026-08-15T16:48:16Z Mulkh Singh 9921 /* ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ */ 844415 wikitext text/x-wiki '''ਚੱਠਾ''' ਪਿੰਡ [[ਹਰਿਆਣਾ, ਭਾਰਤ]] ਦੇ [[ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਦੀ ਡੱਬਵਾਲੀ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਦਰ-ਮੁਕਾਮ ਡੱਬਵਾਲੀ (ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦਫ਼ਤਰ) ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ [[ਸਿਰਸਾ]] ਤੋਂ 62 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Chatha Village in Dabwali (Sirsa) Haryana {{!}} villageinfo.in |url=https://villageinfo.in/haryana/sirsa/dabwali/chatha.html |access-date=2023-03-13 |website=villageinfo.in}}</ref> [[ਤਸਵੀਰ:Gurudwara_Chattha.jpg|thumb|ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਚੱਠਾ ਦੀ ਇਮਾਰਤ]] == ਰਕਬਾ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ == ਪਿੰਡ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ 538 ਹੈਕਟੇਅਰ ਹੈ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ 1,163 ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਮਰਦ ਆਬਾਦੀ 612 ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 551 ਸੀ। ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 58.38% ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 66.34% ਮਰਦ ਅਤੇ 49.55% ਔਰਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 191 ਘਰ ਹਨ। ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 125104 ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ == ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ [[ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਡੱਬਵਾਲੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਅਤੇ [[ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕਾ|ਸਿਰਸਾ ਲੋਕ ਸਭਾ ਹਲਕੇ]] ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। [[ਰਾਮਾ ਮੰਡੀ|ਰਾਮਾਂ ਮੰਡੀ]] ਚੱਠਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ।<ref name=":0" /> == ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਸੰਗਰਾਮੀ == ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਨਿਵਾਸੀ '''ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਪੁੱਤਰ ਹਜਾਰਾ ਸਿੰਘ''' (ਜਨਮ 1896) ਨੇ ਜੈਤੋ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਜਥੇ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਲ 1924 ਵਿੱਚ ਡੇਢ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਬਬਲ ਕਾਂਤੀ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਬੀੜ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। == ਗੁਆਂਢੀ ਪਿੰਡ == ਚੱਠਾ ਦੇ ਆਸੇ-ਪਾਸੇ ਫੁੱਲੋ ਮਿਹਰ ਸਿੰਘ, [[ਤਿੱਗੜੀ]], [[ਖੋਖਰ (ਸਿਰਸਾ)|ਖੋਖਰ]], [[ਨਰੰਗ]], [[ਤਰਖਾਣਵਾਲਾ|ਤਰਖਾਣਵਾਲਾ]], [[ਸੁਖਲੱਧੀ]], [[ਰਾਮਸਰਾ]], [[ਸੇਖੂ]] ਆਦਿ ਪਿੰਡ ਹਨ। == ਗੈਲਰੀ == <gallery>  File:Main gate of Kasturba Gandhi Girls School, Chattha, Sirsa.jpg|thumb|ਕਸਤੂਰਬਾ ਗਾਂਧੀ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਤਸਵੀਰ:ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਦੀ ਫੋਟੋ.jpg|thumb|ਪਸ਼ੂ ਹਸਪਤਾਲ ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਦੀ ਫੋਟੋ ਤਸਵੀਰ:ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਬੋਰਡ.jpg|thumb|ਪਿੰਡ ਚੱਠਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਪਿੰਡ ਦੀ ਫਿਰਨੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਬੋਰਡ </gallery> ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸਿਰਸਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] ozbtfjln19twx3xpci2xtkh5btmyqjx 0 158637 844418 843046 2026-08-15T17:11:03Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844418 wikitext text/x-wiki '''ਬੰਗੇ''' (بنگے) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ|ਪੰਜਾਬ]] ਸੂਬੇ ਦੇ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜਿਲ੍ਹਾ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] (ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਇਲਪੁਰ ਸੀ) ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ 181 ਮੀਟਰ (597 ਫੁੱਟ) ਦੀ ਉਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ 31°24'0N 73°18'0E ਗੁਣਕਾਂ 'ਤੇ ਹੈ। <ref name="BS9">{{Cite web |title=redirect to /world/PK/04/Banga.html |url=http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Banga.html |website=fallingrain.com |access-date=2023-03-22 |archive-date=2023-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322080146/http://www.fallingrain.com/world/PK/4/Banga.html |url-status=dead }}</ref> ਬੰਗੇ ਚੱਕ [[ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ|ਫੈਸਲਾਬਾਦ]] ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਹੈ। ਅਤੇ [[ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ]] ਤੋਂ ਵੀ ਏਨੀ ਹੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ [[ਲਹੌਰ|ਲਾਹੌਰ]] ਤੋਂ ਲਗਭਗ 133 ਕਿ.ਮੀ. ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=Jaranwala to Bangay |url=https://www.google.com/maps/dir/Jaranwala,+Pakistan/Bangay,+Faisalabad,+Punjab,+Pakistan/@31.3798586,73.2955652,13z/data=!4m15!4m14!1m5!1m1!1s0x39227f1ccf7f02a7:0x28c6d11859d7ff15!2m2!1d73.4298073!2d31.3453951!1m5!1m1!1s0x39227ac0f862487f:0xe2c7d76a72b691a5!2m2!1d73.2986492!2d31.404352!3e0!5i1}}</ref> ਇਹ [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। == ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਾਂ == [[ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ]] ਜਨਮ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 1907 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। <ref>{{Cite web |title=The Tribune, Chandigarh, India - Education Tribune |url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060319/society.htm#2 |website=The Tribune}}</ref> [[ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ [[ਪੰਜਾਬ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ|ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ, ਭਾਰਤ ਨੇ]] ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਮਦਦ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। <ref name="BS4">{{Cite web |title=For Bhagat Singh's memorial in Pakistan, Punjab state of India offers help |url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/for-bhagat-singh-s-memorial-in-pakistan-state-offers-help/227147.html |website=The Tribune |access-date=2023-03-22 |archive-date=2019-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121135204/https://www.tribuneindia.com/news/punjab/for-bhagat-singh-s-memorial-in-pakistan-state-offers-help/227147.html |url-status=dead }}</ref><ref name="BS10">{{Cite web |title=Bhagat Singh birth place memorial gets a face lift |url=http://www.tribuneindia.com/news/punjab/shaheed-bhagat-singh-s-birthplace-in-pak-gets-facelift/212086.html |website=The Tribune |access-date=2023-03-22 |archive-date=2018-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618052056/http://www.tribuneindia.com/news/punjab/shaheed-bhagat-singh-s-birthplace-in-pak-gets-facelift/212086.html |url-status=dead }}</ref> ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ 23 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਰਸੀ ਤੇ ਸਲਾਨਾ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੇਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। <ref name="BS4"/> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਿੰਡ]] mc1tsqphu5l76bolk10nkq21xtk68gt 0 159947 844428 754929 2026-08-15T22:06:26Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844428 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ | image = Mandakini Amte and Prakesh Amte.jpg | image_size = | caption = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ ਅਤੇ [[ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ]] [[ਮੈਸਾਚਿਉਸੇਟਸ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ|ਐਮਆਈਟੀ ਕਾਲਜ]] ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਐਕਟਿਵ ਸੈਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ। | birth_name = ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | nationality = [[ਭਾਰਤੀ]] | education = [[MBBS]]<br> ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਡਿਪਲੋਮਾ | alma_mater = [[ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (ਨਾਗਪੁਰ)]] | occupation = ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਜਕਰਤਾ | years_active = 1973 - ਮੌਜੂਦ | known_for = [[ਲੋਕ ਬਿਰਾਦਰੀ ਪ੍ਰਕਲਪ]] | spouse = [[ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ]] | children = 3 | parents = | awards = [[ਰੈਮਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ]] 2008 | website = [http://www.lokbiradariprakalp.org/ www.lokbiradariprakalp.org] [http://www.lbphemalkasa.org.in www.lbphemalkasa.org.in] }} [[Category:Articles with hCards]] '''ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਆਮਟੇ,''' ਜਿਸਨੂੰ '''ਮੰਦਾ ਆਮਟੇ''' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]], [[ਭਾਰਤ]] ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਹੈ।<ref name="Mandakini Reference1">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ ਦੇ ਨਾਲ 2008 ਵਿੱਚ 'ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ'<ref name="Magsaysay">[http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationAmtes.html Citation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827114435/http://www.rmaf.org.ph/Awardees/Citation/CitationAmtes.html |date=27 August 2008 }} from the [http://www.rmaf.org.ph/index.php website of Ramon Magsaysay Award Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080731145810/http://www.rmaf.org.ph/index.php |date=2008-07-31 }}</ref> ਲਈ [[ਰੈਮੋਨ ਮੈਗਸੇਸੇ ਇਨਾਮ|ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ]] ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ [[ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ]] ਦੇ ਗੜ੍ਹਚਿਰੌਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਡੀਆ ਗੋਂਡਾਂ ਅਤੇ [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਆਂਧਰਾ]] ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬਿਰਾਦਰੀ ਪ੍ਰਕਲਪ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ [[ਲੋਕ ਭਲਾਈ|ਪਰਉਪਕਾਰੀ]] ਕੰਮ ਲਈ। [[ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼|ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਅਤੇ [[ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ।<ref name="Mandakini Reference1" /> ਉਹ [[ਬਾਬਾ ਆਮਟੇ]] ਦੀ ਨੂੰਹ ਹੈ।<ref name="Mandakini Reference1" /><ref>{{Cite web |title=My father was against our marriage |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-my-father-was-against-our-marriage-1183819 |access-date=29 February 2016 |website=dnaindia.com |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Prakash & Mandakini Amte |url=http://www.outlookindia.com/magazine/story/prakash-mandakini-amte/238254 |access-date=29 February 2016 |website=outlookindia.com |publisher=Outlook: The Web Edition}}</ref><ref>{{Cite web |title=Event at the Hilt – Meet the Real Heroes: Doctor Prakash Amte and Doctor Manda Amte |url=http://chandlersfordtoday.co.uk/event-at-the-hilt-meet-the-real-heroes-dr-prakash-amte-and-dr-manda-amte/ |access-date=4 March 2016 |website=chandlersfordtoday.co.uk/ |publisher=Chandler's Ford Today |archive-date=12 ਸਤੰਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912102423/http://chandlersfordtoday.co.uk/event-at-the-hilt-meet-the-real-heroes-dr-prakash-amte-and-dr-manda-amte/ |url-status=dead }}</ref> == ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == ਆਮਟੇ ਦਾ ਜਨਮ '''ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇਸ਼ਪਾਂਡੇ''' ਵਜੋਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਨਾਗਪੁਰ<ref name="Mandakini Reference12">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref> ਤੋਂ ਆਪਣੀ MBBS ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ (GMC), ਨਾਗਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟ-ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।<ref name="Mandakini Reference12" /> ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਉਸਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਤੀ, ਇੱਕ ਸਰਜਨ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕੋ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਮਟੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਕਿ ਉਦੋਂ ਇੱਕ ਵਰਜਿਤ ਸੀ।<ref name="Mandakini Reference13">{{Cite news|url=https://www.timesnownews.com/india/article/family-tree-of-baba-amte-sons-prakash-and-vikas-amte-who-was-sheetal-amte-and-her-role-at-anandwan/689042|title=Family tree of Baba Amte: Sons Prakash and Vikas Amte; who was Sheetal Amte and her role at Anandwan|last=Pandey|first=Kirti|date=1 December 2020|access-date=5 March 2021|publisher=www.timesnownews.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=My father was against our marriage |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/inner-spaces-my-father-was-against-our-marriage-1183819 |access-date=14 March 2016 |website=dnaindia.com |publisher=Diligent Media Corporation Ltd.}}</ref> == ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == ਆਮਟੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 2008 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਲਈ ਮੈਗਸੇਸੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:<ref>{{Cite web |title=Amte, Prakash {{!}} CITATION |url=http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/147 |access-date=27 February 2016 |website=rmaf.org.ph |publisher=© Ramon Magsaysay Award Foundation |archive-date=4 ਮਾਰਚ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304181436/http://www.rmaf.org.ph/newrmaf/main/awardees/awardee/profile/147 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Magsaysay award for Amte couple |url=http://www.hindustantimes.com/world/magsaysay-award-for-amte-couple/story-cxfWev1ucGw5lbofkkYRGJ.html |access-date=4 March 2016 |website=hindustantimes.com |publisher=HT Media Limited}}</ref>   == ਯਾਦਗਾਰੀ ਮੋਹਰ == [[ਮੋਨਾਕੋ|ਮੋਨੈਕੋ ਦੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲਿਟੀ ਨੇ]] 1995 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ 1955 ਵਿੱਚ ਅਲਬਰਟ ਸ਼ਵੇਟਜ਼ਰ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੀ ਜਦੋਂ ਮੋਨਾਕੋ ਦੇ ਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਕੰਮ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਟੈਂਪ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ [[ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਲੋਕ|ਫ੍ਰੈਂਚ]] ਜੋੜਾ, ਗਾਈ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਟ ਬਾਰਥਲੇਮੀ, ਜਿਸਨੇ 5ਵਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਵੀਟਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੇ 1992 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹੇਮਲਕਾਸਾ ਅਤੇ [[ਅਫ਼ਰੀਕਾ]] ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸਵੀਟਜ਼ਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ। ਇਸ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਜੋੜੇ ਨੇ ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਮੋਨਾਕੋ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਰੇਨੀਅਰ III ਨੂੰ ਐਮਟੇਸ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਕ ਟਿਕਟ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਕਿ 1995 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ<ref>{{Cite web |title=Dr. Prakash and Dr. Mrs. Mandakini Amte - International Awards - Hamdan Award for Volunteers in Humanitarian Medical Services - 2009-2010 |url=http://hmaward.org.ae/profile.php?id=186 |access-date=14 March 2016 |website=hmaward.org.ae/ |publisher=Sheikh Hamdan Bin Rashid Al Maktoum Award for Medical Sciences |archive-date=29 ਜੂਨ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220629140152/http://hmaward.org.ae/profile.php?id=186 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=VILLAGES SANS FRONTIERES - Hemalkasa - Lok Biradari Prakalp (Fraternité entre les peuples) |url=http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html |url-status=deviated |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116230221/http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html |archive-date=16 November 2013 |access-date=14 March 2016 |website=vsf64.free.fr/ |publisher=VILLAGES SANS FRONTIERES c/o LAZE - Quartier Lasbordes 64270 SALIES-DE-BEARN |archivedate=16 ਨਵੰਬਰ 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131116230221/http://vsf64.free.fr/pages/hemalkasa.html }}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਮੈਗਸੇਸੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਭਾਰਤੀ ਨਾਰੀ ਕਾਰਕੁਨ]] lt5scclatu6sufvg2e3b6f8dnchtltl 0 160910 844446 673501 2026-08-16T04:58:16Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844446 wikitext text/x-wiki '''ਸ਼ਾਂਤੀ ਟੇਰੇਸਾ ਲਾਕਰਾ''' ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮੈਡੀਕਲ ਨਰਸ ਅਤੇ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਹੈ, ਜੋ 2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਦੇ ਬਾਅਦ [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂਆਂ]] ਵਿੱਚ [[ਓਂਗੇ ਕਬੀਲਾ|ਓਂਗੇ]] ਕਬੀਲੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award">{{Cite journal|last=Trained Nurses' Association of India|date=May 2011|title=Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award|url=http://www.tnaionline.org/May-11/1.htm|journal=The Nursing Journal of India|volume=CII|issue=5|access-date=2023-04-04|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041607/http://www.tnaionline.org/May-11/1.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Web India">{{Cite web |date=4 February 2011 |title=Web India |url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20110205/1682402.html |access-date=27 November 2014 |publisher=Web India |archive-date=25 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141225062213/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20110205/1682402.html |url-status=dead }}</ref><ref name="UNICEF">{{Cite web |date=2014 |title=UNICEF |url=http://www.unicef.org/rosa/media_2588.htm |access-date=27 November 2014 |publisher=UNICEF |archive-date=28 ਮਾਰਚ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328041128/https://www.unicef.org/rosa/media_2588.htm |url-status=dead }}</ref> [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ 2011 ਵਿੱਚ ਲਾਕਰਾ ਨੂੰ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Padma Shri">{{Cite web |date=2014 |title=Padma Shri |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |access-date=11 November 2014 |publisher=Padma Shri |archive-date=15 ਅਕਤੂਬਰ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead }}</ref> == ਜੀਵਨੀ ==   ਸ਼ਾਂਤੀ ਟੇਰੇਸਾ ਲਾਕਰਾ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਮਈ 1972 ਨੂੰ ਮੱਧ ਅੰਡੇਮਾਨ, [[ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ|ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਦੀਪ ਸਮੂਹ]] ਵਿੱਚ ਰੰਗਤ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award" /> ਨਰਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸਨੇ 2001 ਵਿੱਚ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ ਨਰਸ ਅਤੇ ਦਾਈ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੋਸਟਿੰਗ [[ਓਂਗੇ ਕਬੀਲਾ|ਓਨਗੇ ਲੋਕਾਂ]] ਦੀ ਧਰਤੀ, ਡੁਗੋਂਗ ਕ੍ਰੀਕ ਵਿਖੇ ਪਬਲਿਕ ਹੈਲਥ ਸੈਂਟਰ ਵਿੱਚ ਸੀ।<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award" /><ref name="Web India" /><ref name="Jagaran Josh">{{Cite web |date=12 October 2010 |title=Jagaran Josh |url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/national-florence-nightingale-award-2010-1286868786-1 |access-date=27 November 2014 |publisher=Jagaran Josh |archive-date=4 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141204180039/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/national-florence-nightingale-award-2010-1286868786-1 |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਉੱਥੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ [[2004 ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਭੂਚਾਲ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ|2004 ਦੀ ਸੁਨਾਮੀ ਨੇ]] ਬਸਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name="Web India" /> ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਕਰਾ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਖੁੱਲੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ,<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award" /> ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨਾਲ ਰਹਿ ਰਹੀ ਸੀ।<ref name="Thesi Profile">{{Cite web |date=2014 |title=Thesi Profile |url=http://thesipoflife.com/2010/05/shanti-teresa-nightingale-of-the-primitive/ |access-date=27 November 2014 |publisher=Thesi Profile |archive-date=5 ਦਸੰਬਰ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205114808/http://thesipoflife.com/2010/05/shanti-teresa-nightingale-of-the-primitive/ |url-status=dead }}</ref> ਇੱਕ ਯੂਨੀਸੈਫ ਦੁਆਰਾ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਿਹਤ ਪੇਸ਼ੇਵਰ, ਲਾਕਰਾ ਨੇ ਓਂਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿ ਘੱਟ ਰਹੀ<ref name="Journal of Social Research">{{Cite journal|last=Dept. of Anthropology, Ranchi University, Bihar|year=1976|title=Journal of Social Research|url=https://books.google.com/books?id=MIQrAAAAIAAJ|journal=Journal of Social Research}}</ref> ਓਂਗੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸੰਭਾਵਨਾ 'ਤੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।<ref name="UNICEF" /><ref name="Thesi Profile" /> ਕੈਥੋਲਿਕ ਹੈਲਥ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਆਈਲੈਂਡਜ਼ (CHAANI) ਨੇ ਲਾਕਰਾ ਨੂੰ 2010 ਵਿੱਚ ''ਸਾਲ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਨਰਸ'' ਵਜੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award" /> ਉਸੇ ਸਾਲ, [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਨੇ ਲਾਕਰਾ ਨੂੰ ''ਫਲੋਰੈਂਸ ਨਾਈਟਿੰਗੇਲ ਅਵਾਰਡ'',<ref name="Shanti Teresa Lakra Conferred Padma Shri Award" /><ref name="Web India" /><ref name="India's angels of mercy serve with a smile">{{Cite journal|last=EBSCO|date=May 2010|title=India's angels of mercy serve with a smile|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/51002971/indias-angels-mercy-serve-smile|journal=South Asian Post|pages=12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023421/http://connection.ebscohost.com/c/articles/51002971/indias-angels-mercy-serve-smile|archive-date=2016-03-04}}</ref> ਨਰਸਿੰਗ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਸਕਾਰ<ref name="Press Information Bureau">{{Cite web |date=2011 |title=Press Information Bureau |url=http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=72115 |access-date=28 November 2014 |publisher=Press Information Bureau}}</ref> ਲਈ ਚੁਣਿਆ।<ref name="Jagaran Josh" /> ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ [[ਪਦਮ ਸ਼੍ਰੀ]] ਦੇ ਚੌਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ।<ref name="Padma Shri" /> ਸ਼ਾਂਤੀ ਟੇਰੇਸਾ ਲਾਕੜਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਜੀ ਵਰਗੀਸ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ।<ref name="Thesi Profile" /> == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1972]] j9uf1gfwe2eo1otvi5epg1ica6l0diy 0 169859 844425 822470 2026-08-15T20:56:18Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844425 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox film | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | image = | alt = | caption = ਪੋਸਟਰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = ਦਿਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ | producer = {{ubl|ਰੁਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ}} | writer = ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ | starring = {{ubl|[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]]|ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ}} | music = ਦ ਕਿਡ | cinematography = ਸੋਨੀ ਸਿੰਘ | editing = ਤਰੁਣ ਸਿੰਘ | production_companies = {{ubl|ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼|ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼}} | distributors = ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|df=y|2021|10|1|ref1=<ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref>}} | runtime = 130 ਮਿੰਟ <ref>{{cite web|title=Moosa Jatt|url=https://www.bbfc.co.uk/release/moosa-jatt-q29sbgvjdglvbjpwwc01mzm4oti|work=[[British Board of Film Classification]]|date=29 May 2023}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਪੰਜਾਬੀ | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ਮੂਸਾ ਜੱਟ''''' ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਰੂਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਟਰੂ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2020-11-11|title=Moosa Jatt movie trailer {{!}} review {{!}} story {{!}} cast {{!}} songs {{!}} release date|url=https://punjabipollywood.com/moosa-jatt-movie/|access-date=2021-09-03|website=PunjabiPollywood.com|language=en}}</ref><ref>https://news/bangladesh/english/santabanta+english-epaper-santaen/sidhu+moosewala+s+film+moosa+jatt+goes+on+the+floor+sweetaj+brar+will+feature+in+the+film+opposite+him-newsid-n231510820{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|last=Gupta|first=Kajal|title=Moosa Jatt Box Office Collection Day 1 & 2 Worldwide: Sidhu Moosewala Film Earn 1.5 Crores On First Day|url=https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|access-date=2021-12-20|website=getindianews.com|language=en-US|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220100433/https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|url-status=dead}}</ref> == Cast == * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] 'ਮੂਸਾ' ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/moosa-jatt/ET00311458|title=Moosa Jatt (2021) - Movie &#124; Reviews, Cast & Release Date - BookMyShow}}</ref> * 'ਰਾਣੀ' ਵਜੋਂ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ * ਮਹਾਬੀਰ ਭੁੱਲਰ "ਜੰਗ ਸਿੰਘ" (ਮੂਸਾ ਦਾ ਚਾਚਾ) ਵਜੋਂ * ਤਰਸੇਮ ਪਾਲ "ਸੰਘਾ" ਵਜੋਂ * ਭਾਨਾ ਸਿੱਧੂ "ਭਾਊ" ਵਜੋਂ * ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ "ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * [[ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ]] "" ਵਜੋਂ * ਸੰਜੂ ਸੋਲੰਕੀ "ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ" ਵਜੋਂ * ਸੁਰਿੰਦਰ ਬਾਠ "ਰਹਿਮਤ ਤਾਇਆ" ਵਜੋਂ * [[ਸਮੀਪ ਸਿੰਘ ਰਣੌਤ]] "ਮੂਸਾ" ਵਜੋਂ * ਪਰਦੀਪ ਬਰਾੜ "ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਰਾੜ" ਵਜੋਂ * ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ "ਟੋਚੀ" ਵਜੋਂ * ਸੁੱਖ ਦੰਦੀਵਾਲ "ਪਸਤੌਲ" ਵਜੋਂ * ਕੁਲਵੀਰ ਮੁਸ਼ਕਾਬਾਦ "ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ "ਗੇਲਾ" ਵਜੋਂ == ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ == 12 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਮੂਸਾਜੱਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|date=2020-11-12|title=Home|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-announces-his-next-film|access-date=2021-08-25|website=PTC Punjabi}}</ref> ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 18 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੀ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। == ਰਿਲੀਜ਼ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |date=2021-09-30 }} {{Dead link|date=February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newznew.com/sidhu-moose-walas-first-movie-moosa-jatt-will-no-longer-be-releasing-in-india/|title=Sidhu Moose Wala's first movie " Moosa Jatt" will no longer be releasing in India|date=29 September 2021}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | type = ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | artist = ਕਿਡ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | cover = | alt = | released = ਸਤੰਬਰ 2021 | recorded = | venue = | studio = | genre = ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | length = 10:28 | label = ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = | audio1 = }} 1 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਦ ਲੇਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕ, "ਜੈਲਾਨ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦ ਕਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-01|title=Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song From Sidhu Moosewala's Moosa Jatt Is Finally Out|url=https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|access-date=2021-09-03|website=Kiddaan|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Jailaan: The first song from Sidhu Moose Wala's 'Moosa Jatt' is out - Times of India|website=[[The Times of India]]|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/music/jailaan-the-first-song-from-sidhu-moose-walas-moosa-jatt-is-out/articleshow/85858829.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jailaan: Sidhu Moose Wala's Song From His Film 'Moosa Jatt' Is Most Viewed On YouTube Amongst Punjabi Songs|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/jailaan-sidhu-moose-wala-s-song-from-his-film-moosa-jatt-is-most-viewed-on-youtube-amongst-punjabi-songs/61321b47e002610f016787f0|access-date=2021-09-03|website=www.spotboye.com|language=en}}</ref> ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ", ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਟਰੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=Moosa Jatt: Sidhu Moosewala and Sweetaj Brar's song 'Ikk Duje De!' fills hearts with love.|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-and-sweetaj-brars-song-ikk-duje-de-fills-hearts-with-love|access-date=2021-09-10|website=PTC Punjabi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-08|title=Ikk Duje De - Sweetaj Brar-SIDHU MOOSE WALA - Moosa Jatt -|url=https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|access-date=2021-09-10|website=The Tamashah|language=en-US|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910065229/https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=सिद्धू मूसे वालाच्या चित्रपटातील नवीन गाणे 'जेलान' रिलीज|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/sidhu-moose-wala-debut-film-moosa-jatt-song-jailaan-released/articleshow/85925360.cms}}</ref> {{Tracklist | headline = ਗੀਤ ਦੀ ਸੂਚੀ | total_length = 10:28 | extra_column = ਗਾਇਕ | title1 = ਜੇਲਾਂ | extra1 = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | length1 = 2:58<ref>{{Cite web|url = https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/amp/|title = Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song from Sidhu Moosewala's Moosa Jatt is Finally Out|date = September 2021|access-date = 2023-05-30|archive-date = 2023-04-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20230420054322/https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/amp/|url-status = dead}}</ref> | title2 = ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ | extra2 = ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ | length2 = 4:12<ref>{{Cite web|url=https://kiddaan.com/ikk-duje-de-review-sweetaj-brar-and-sidhu-moosewalas-chemistry-has-left-us-wanting-for-more/|title = Ikk Duje de Review: Sweetaj Brar and Sidhu Moosewala's Chemistry Has Left Us Wanting for More|date = 7 September 2021}}</ref> | lyrics1 = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ | lyrics2 = ਮਨਿੰਦਰ ਕੈਲੇ | lyrics3 = ਬੱਬੂ ਬਰਾੜ | music1 = ਦ ਕਿਡ | music2 = ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | music3 = ਦ ਕਿਡ | title3 = ਥਾਪੀਆਂ | extra3 = ਬਲਕਾਰ ਅਣਖੀਲਾ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੁਲਸ਼ਨ | length3 = 03:58 }} <ref>{{Cite web|last=Kahlon|first=Sukhpreet|title=Moosa Jatt review: Sidhu Moosewala's debut film is an action thriller with a confused plot|url=https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|access-date=2021-12-20|website=Cinestaan|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009052951/https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb title|tt15122330}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] i68p39rlixil94c8hd3xtxfa0y0uim2 844426 844425 2026-08-15T20:56:21Z KiranBOT 55200 URL ਤੋਂ AMP ਟਰੈਕਿੰਗ ਹਟਾਈ ਗਈ ([[:m:User:KiranBOT/AMP|ਵੇਰਵੇ]]) ([[User talk:Usernamekiran|ਗਲਤੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੋ]]) v3.1.1s 844426 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Infobox film | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | image = | alt = | caption = ਪੋਸਟਰ | native_name = <!-- {{Infobox name module|language|title}} or {{Infobox name module|title}} --> | director = ਦਿਲਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਪਾਲ ਸਿੰਘ | producer = {{ubl|ਰੁਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ}} | writer = ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ | starring = {{ubl|[[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]]|ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ}} | music = ਦ ਕਿਡ | cinematography = ਸੋਨੀ ਸਿੰਘ | editing = ਤਰੁਣ ਸਿੰਘ | production_companies = {{ubl|ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਪਿਕਚਰਜ਼|ਵਾਈਟ ਹਿੱਲ ਸਟੂਡੀਓਜ਼}} | distributors = ਫਰਾਇਡੇ ਰਸ਼ ਮੋਸ਼ਨ ਪਿਕਚਰਜ਼ | released = {{Film date|df=y|2021|10|1|ref1=<ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref>}} | runtime = 130 ਮਿੰਟ <ref>{{cite web|title=Moosa Jatt|url=https://www.bbfc.co.uk/release/moosa-jatt-q29sbgvjdglvbjpwwc01mzm4oti|work=[[British Board of Film Classification]]|date=29 May 2023}}</ref> | country = ਭਾਰਤ | language = ਪੰਜਾਬੀ | budget = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ਮੂਸਾ ਜੱਟ''''' ਇੱਕ 2021 ਦੀ ਭਾਰਤੀ [[ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] ਦੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਰੂਪਾਲੀ ਗੁਪਤਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਅਤੇ ਟਰੂ ਮੇਕਰਸ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2020-11-11|title=Moosa Jatt movie trailer {{!}} review {{!}} story {{!}} cast {{!}} songs {{!}} release date|url=https://punjabipollywood.com/moosa-jatt-movie/|access-date=2021-09-03|website=PunjabiPollywood.com|language=en}}</ref><ref>https://news/bangladesh/english/santabanta+english-epaper-santaen/sidhu+moosewala+s+film+moosa+jatt+goes+on+the+floor+sweetaj+brar+will+feature+in+the+film+opposite+him-newsid-n231510820{{ਮੁਰਦਾ ਕੜੀ|date=ਜੂਨ 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ 8 ਅਕਤੂਬਰ, 2021 ਨੂੰ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਸੀ।<ref name=":0">{{Cite web|last=Gupta|first=Kajal|title=Moosa Jatt Box Office Collection Day 1 & 2 Worldwide: Sidhu Moosewala Film Earn 1.5 Crores On First Day|url=https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|access-date=2021-12-20|website=getindianews.com|language=en-US|archive-date=2021-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220100433/https://getindianews.com/moosa-jatt-box-office-collection-day-1-2-worldwide-sidhu-moosewala-film-earn-1-5-crores-on-first-day/|url-status=dead}}</ref> == Cast == * [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] 'ਮੂਸਾ' ਵਜੋਂ<ref>{{Cite web|url=https://in.bookmyshow.com/movies/moosa-jatt/ET00311458|title=Moosa Jatt (2021) - Movie &#124; Reviews, Cast & Release Date - BookMyShow}}</ref> * 'ਰਾਣੀ' ਵਜੋਂ ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ * ਮਹਾਬੀਰ ਭੁੱਲਰ "ਜੰਗ ਸਿੰਘ" (ਮੂਸਾ ਦਾ ਚਾਚਾ) ਵਜੋਂ * ਤਰਸੇਮ ਪਾਲ "ਸੰਘਾ" ਵਜੋਂ * ਭਾਨਾ ਸਿੱਧੂ "ਭਾਊ" ਵਜੋਂ * ਗੁਰਿੰਦਰ ਡਿੰਪੀ "ਕਾਹਨ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * [[ਯਾਦ ਗਰੇਵਾਲ]] "" ਵਜੋਂ * ਸੰਜੂ ਸੋਲੰਕੀ "ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ" ਵਜੋਂ * ਸੁਰਿੰਦਰ ਬਾਠ "ਰਹਿਮਤ ਤਾਇਆ" ਵਜੋਂ * [[ਸਮੀਪ ਸਿੰਘ ਰਣੌਤ]] "ਮੂਸਾ" ਵਜੋਂ * ਪਰਦੀਪ ਬਰਾੜ "ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਬਰਾੜ" ਵਜੋਂ * ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ "ਟੋਚੀ" ਵਜੋਂ * ਸੁੱਖ ਦੰਦੀਵਾਲ "ਪਸਤੌਲ" ਵਜੋਂ * ਕੁਲਵੀਰ ਮੁਸ਼ਕਾਬਾਦ "ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ" ਵਜੋਂ * ਮਨਜਿੰਦਰ ਮਾਖਾ "ਗੇਲਾ" ਵਜੋਂ == ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ == 12 ਨਵੰਬਰ, 2020 ਨੂੰ, ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਟੀਮ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਰਾਹੀਂ ਫ਼ਿਲਮ ਮੂਸਾਜੱਟ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ<ref>{{Cite web|date=2020-11-12|title=Home|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-announces-his-next-film|access-date=2021-08-25|website=PTC Punjabi}}</ref> ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਮਾਂਕਣ ਦਸੰਬਰ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ 18 ਜੂਨ 2021 ਨੂੰ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੀ [[ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਮਹਾਮਾਰੀ 2019|COVID-19 ਮਹਾਂਮਾਰੀ]] ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 29 ਮਈ 2022 ਨੂੰ ਹੋਈ ਹੱਤਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ਿਲਮ ਸੀ। == ਰਿਲੀਜ਼ == ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ, ਆਖਰਕਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਰਿਲੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।<ref>https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210930115221/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/sidhu-moosewalas-first-movie-moosa-jatt-will-not-be-releasing-in-india-318232 |date=2021-09-30 }} {{Dead link|date=February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newznew.com/sidhu-moose-walas-first-movie-moosa-jatt-will-no-longer-be-releasing-in-india/|title=Sidhu Moose Wala's first movie " Moosa Jatt" will no longer be releasing in India|date=29 September 2021}}</ref> ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ, ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। 1 ਅਕਤੂਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕੀ ਵੰਡ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ।<ref name=":0"/><ref name="kiddaan.com">{{Cite web|url = https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/|title = Release Date of Sidhu Moosewala's Upcoming Movie Moosa Jatt Changed|date = 18 June 2021|access-date = 30 ਮਈ 2023|archive-date = 4 ਸਤੰਬਰ 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210904053019/https://kiddaan.com/release-date-of-sidhu-moosewalas-upcoming-movie-moosa-jatt-changed/amp/|url-status = dead}}</ref> == ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ == {{Infobox album | name = ਮੂਸਾ ਜੱਟ | type = ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | artist = ਕਿਡ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | cover = | alt = | released = ਸਤੰਬਰ 2021 | recorded = | venue = | studio = | genre = ਫ਼ਿਲਮ ਸਾਊਂਡਟ੍ਰੈਕ | length = 10:28 | label = ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਕ | producer = | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = | misc = | audio1 = }} 1 ਸਤੰਬਰ 2021 ਨੂੰ, ਦ ਲੇਬਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰੈਕ, "ਜੈਲਾਨ" ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਖੁਦ [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] ਦੁਆਰਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦ ਕਿਡ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-01|title=Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song From Sidhu Moosewala's Moosa Jatt Is Finally Out|url=https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|access-date=2021-09-03|website=Kiddaan|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news|title=Jailaan: The first song from Sidhu Moose Wala's 'Moosa Jatt' is out - Times of India|website=[[The Times of India]]|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/punjabi/music/jailaan-the-first-song-from-sidhu-moose-walas-moosa-jatt-is-out/articleshow/85858829.cms}}</ref><ref>{{Cite web|title=Jailaan: Sidhu Moose Wala's Song From His Film 'Moosa Jatt' Is Most Viewed On YouTube Amongst Punjabi Songs|url=https://www.spotboye.com/pollywood/pollywood-music/jailaan-sidhu-moose-wala-s-song-from-his-film-moosa-jatt-is-most-viewed-on-youtube-amongst-punjabi-songs/61321b47e002610f016787f0|access-date=2021-09-03|website=www.spotboye.com|language=en}}</ref> ਇੱਕ ਦੂਜਾ ਸਿੰਗਲ, "ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ", ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਟਰੈਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ 'ਤੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।<ref>{{Cite web|date=2021-09-07|title=Moosa Jatt: Sidhu Moosewala and Sweetaj Brar's song 'Ikk Duje De!' fills hearts with love.|url=https://www.ptcpunjabi.co.in/moosa-jatt-sidhu-moosewala-and-sweetaj-brars-song-ikk-duje-de-fills-hearts-with-love|access-date=2021-09-10|website=PTC Punjabi}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-09-08|title=Ikk Duje De - Sweetaj Brar-SIDHU MOOSE WALA - Moosa Jatt -|url=https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|access-date=2021-09-10|website=The Tamashah|language=en-US|archive-date=2021-09-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210910065229/https://thetamashah.com/ikk-duje-de-sweetaj-brar-sidhu-moose-wala-moosa-jatt/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=सिद्धू मूसे वालाच्या चित्रपटातील नवीन गाणे 'जेलान' रिलीज|url=https://maharashtratimes.com/entertainment/entertainment-news/bollywood-news/sidhu-moose-wala-debut-film-moosa-jatt-song-jailaan-released/articleshow/85925360.cms}}</ref> {{Tracklist | headline = ਗੀਤ ਦੀ ਸੂਚੀ | total_length = 10:28 | extra_column = ਗਾਇਕ | title1 = ਜੇਲਾਂ | extra1 = [[ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ]] | length1 = 2:58<ref>{{Cite web|url = https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/|title = Jailaan (Moosa Jatt) Review: The First Song from Sidhu Moosewala's Moosa Jatt is Finally Out|date = September 2021|access-date = 2023-05-30|archive-date = 2023-04-20|archive-url = https://web.archive.org/web/20230420054322/https://kiddaan.com/jailaan-song-moosa-jatt-review/amp/|url-status = dead}}</ref> | title2 = ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ | extra2 = ਸਵੀਤਾਜ ਬਰਾੜ | length2 = 4:12<ref>{{Cite web|url=https://kiddaan.com/ikk-duje-de-review-sweetaj-brar-and-sidhu-moosewalas-chemistry-has-left-us-wanting-for-more/|title = Ikk Duje de Review: Sweetaj Brar and Sidhu Moosewala's Chemistry Has Left Us Wanting for More|date = 7 September 2021}}</ref> | lyrics1 = ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇ ਵਾਲਾ | lyrics2 = ਮਨਿੰਦਰ ਕੈਲੇ | lyrics3 = ਬੱਬੂ ਬਰਾੜ | music1 = ਦ ਕਿਡ | music2 = ਦੇਸੀ ਰੂਟਜ਼ | music3 = ਦ ਕਿਡ | title3 = ਥਾਪੀਆਂ | extra3 = ਬਲਕਾਰ ਅਣਖੀਲਾ, ਮਨਜਿੰਦਰ ਗੁਲਸ਼ਨ | length3 = 03:58 }} <ref>{{Cite web|last=Kahlon|first=Sukhpreet|title=Moosa Jatt review: Sidhu Moosewala's debut film is an action thriller with a confused plot|url=https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|access-date=2021-12-20|website=Cinestaan|archive-date=2021-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20211009052951/https://www.cinestaan.com/reviews/moosa-jatt-47543|url-status=dead}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{IMDb title|tt15122330}} {{Sidhu Moose Wala}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ-ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:2021 ਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ]] ka45guh5z7hdahpyj9zwu7m6wz325hv 0 170378 844456 688354 2026-08-16T08:39:56Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844456 wikitext text/x-wiki '''ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ''' (ਜਾਂ '''ਸਿੰਧਾਂਵਾਲੀਆ''' ) ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਇੱਕ [[ਜੱਟ|ਜਾਟ]] ਕਬੀਲਾ ਹੈ।<ref>{{Cite news|url=https://m.tribuneindia.com/news/amritsar/braving-the-ravages-of-time-176557|title=Braving the ravages of time|date=27 November 2020|work=The Tribun|access-date=3 July 2021|archive-date=6 ਜੂਨ 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606053235/https://m.tribuneindia.com/news/amritsar/braving-the-ravages-of-time-176557|url-status=dead}}</ref> ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ [[ਜੱਟ]] [[ਸਿੱਖ|ਸਿੱਖਾਂ]] ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਰਿਵਾਰ [[ਮਿਸਲ|ਸਿੱਖ ਸੰਘ]] ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਵਜ ਚੌਧਰੀ ਚੰਦਾ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੰਧੂ ਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਆ ਕੇ ਵਸਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ [[ਰਾਜਾਸਾਂਸੀ]] ਚਲੇ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S1wwAQAAIAAJ|title=History of the Sikhs: The Sikh commonwealth or Rise and fall of Sikh misls|last=Hari Ram Gupta|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers|year=2001|isbn=978-81-215-0165-1}}</ref> [[ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ]] ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ [[ਚੰਦ ਕੌਰ]] ਦੇ ਹਾਕਮ ਬਣਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Khalid |first=Haroon |date=2016-05-13 |title=In Lahore, overflowing garbage marks the spot where the final blow was dealt to the Sikh Empire |url=http://scroll.in/article/808042/in-lahore-overflowing-garbage-marks-the-spot-where-the-final-blow-was-dealt-to-the-sikh-empire |access-date=2023-06-06 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref> ਪਰ, ਜਦੋਂ [[ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ|ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ]] ਚੰਦ ਕੌਰ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਠੱਗਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<ref name=":2">{{Cite book|url=https://books.google.co.in/books?id=SqcSEAAAQBAJ&pg=PT508&lpg=PT508&dq=%22ajit+singh+sandhawalia%22&source=bl&ots=eSjJ76aCTl&sig=ACfU3U1Bbs0GX45hPlw-PQZpXhNVQT8RMg&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjl-sbg8K3_AhVPk1YBHaOPADgQ6AF6BQi8AhAD#v=onepage&q=%22ajit%20singh%20sandhawalia%22&f=false|title=The Butcher of Sobraon: A Fake War and the Genocide of Khalsa|last=Singh|first=Gavin|date=2020-12-21|publisher=Xlibris Corporation|isbn=978-1-6641-1385-5|language=en}}</ref> ਸੰਧਾਵਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ ਭੱਜ ਗਏ।<ref>{{Cite book|url=https://apnaorg.com/books/english/the-fall-of-the-kingdom-of-the-punjab/the-fall-of-the-kingdom-of-the-punjab.pdf|title=The Fall of the Kingdom of the Punjab|last=Singh|first=Khushwant|publisher=Penguin}}</ref> 1843 ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਰਲ਼ਕੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ। == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਪੰਜਾਬੀ ਕਬੀਲੇ]] 5smftdey9wi4x04spsesyjq0jisftwk 2 171850 844449 694936 2026-08-16T07:04:03Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:World_Population_Cartogram_Map_2002.tif|World_Population_Cartogram_Map_2002.tif]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: Failed [[:c:COM:LR|license review]]; non-free license ([[:c:COM:CSD#F4|F4]]): This file 844449 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:World_Population.svg|thumb| ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:World_population_percentage.png|right|thumb| 2017 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼]] ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ ਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਆਈਐਸਓ ਸਟੈਂਡਰਡ ਆਈਐਸਓ 3166-1 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਬਾਦੀ 7.84 ਅਰਬ ਹੈ। == ਸੂਚੀ == {| class="wikitable" |+ !ਦਰਜਾ !ਦੇਸ਼/ਖੇਤਰ !ਜਨਸੰਖਿਆ !ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਅਪਡੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਮਿਤੀ !ਵਿਸ਼ਵ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ |- |1. |ਚੀਨ |1,42,63,20,000 |ਮਈ 28, 2023 |18.19% |- | | | | | |- | | | | | |} == 201 ਤੋਂ 223 ਤੱਕ == <nowiki> [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚੀਆਂ]]</nowiki> 0s127fsni4vk4bgn4j6dfdo6w8d2iah 0 171962 844450 760680 2026-08-16T07:04:06Z CommonsDelinker 156 Removing [[:c:File:World_Population_Cartogram_Map_2002.tif|World_Population_Cartogram_Map_2002.tif]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: Failed [[:c:COM:LR|license review]]; non-free license ([[:c:COM:CSD#F4|F4]]): This file 844450 wikitext text/x-wiki [[ਤਸਵੀਰ:World_Population.svg|thumb| ਆਬਾਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ]] [[ਤਸਵੀਰ:World_population_percentage.png|right|thumb| 2017 ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼]] ਇਹ ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਸੰਪੰਨ [[ਰਾਸ਼ਟਰ]] ਅਤੇ ਵਸੋਂ ਵਾਲੇ ਅਧੀਨ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਸੂਚੀ ਆਈਐਸਓ ਸਟੈਂਡਰਡ ਆਈਐਸਓ 3166-1 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਆਬਾਦੀ 7.84 ਅਰਬ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੂਚੀਆਂ]] 1t62jo9qkbxh4ivmtg9dri23oceb9ar 0 179422 844432 729650 2026-08-16T00:30:28Z Jommy3210 61550 844432 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography|name=ਚੇਨਚੋ ਗਯੇਲਸ਼ੇਨ|image=CHENCHO (cropped).jpg|image_size=240px|caption=ਚੇਨਚੋ ਕੇਰਲ ਬਲਾਸਟਰਸ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ|fullname=ਚੇਨਚੋ ਗਯੇਲਸ਼ੇਨ {{Infobox football biography | name = ਚੇਨਚੋ ਗਾਇਲਟਸੇਨ | image = CHENCHO (cropped).jpg | image_size = 240px | caption =ਚੇਨਚੋ 2021 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਬਲਾਸਟਰਸ ਨਾਲ | fullname = ਚੇਨਚੋ ਗਾਇਲਟਸੇਨ | birth_date = {{Birth date and age|1996|05|10|df=y}}<ref>{{cite web|title=Chencho Gyeltshen|url=http://www.eurosport.com/football/chencho-gyeltshen_prs420637/person.shtml|website=EuroSport|access-date=18 March 2015}}</ref><ref name="KO150214"/><!--The second source lists Chencho Gyeltshen as being 18 years old in February 2014--> | birth_place = ਸ਼ਾਪਾ ਗੇਵੋਗ, ਭੂਟਾਨ<ref name=heroes/> | height = 1.73 m<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/chencho-gyeltshen/243334/|title=C. Gyeltshen|website=Soccerway|access-date=20 February 2018|archive-date=31 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731161342/https://int.soccerway.com/players/chencho-gyeltshen/243334/|url-status=live}}</ref> | position = ਫਾਰਵਰਡ | currentclub = ਸ੍ਰੀਵਿਜਯ | clubnumber = 7 | years1 = 2008–2014 | clubs1 = ਯੀਦਜਿੰਨ | caps1 = 35 | goals1 = 17 | years2 = 2014 | clubs2 = ਡਰੱਕ ਯੂਨਾਇਟਿਡ | caps2 = 18 | goals2 = 12 | years3 = 2015 | clubs3 = ਥਿੰਫੂ | caps3 = 10 | goals3 = 17 | years4 = 2015–2016 | clubs4 = ਬਰੀਅਮ ਯੂਨਾਇਟਿਡ | caps4 = 2 | goals4 = 1 | years5 = 2015 | clubs5 = → ਸੁਰੀਨ ਸਿਟੀ (ਲੋਨ) | caps5 = 11 | goals5 = 9 | years6 = 2016 | clubs6 = ਸਤੂਨ ਯੂਨਾਇਟਿਡ | caps6 = 7 | goals6 = 3 | years7 = 2016 | clubs7 = ਥਿੰਫੂ | caps7 = 10 | goals7 = 15 | years8 = 2016 | clubs8 = ਟਰਟੋਨ | caps8 = 2 | goals8 = 2 | years9 = 2016 | clubs9 = ਚਟਗਾਂਵ ਅਬਾਹਾਨੀ | caps9 = 7 | goals9 = 5 | years10 = 2017 | clubs10 = ਥਿੰਫੂ ਸਿਟੀ | caps10 = 14 | goals10 = 22 | years11 = 2017–2018 | clubs11 = ਮਿਨਰਵ ਅਕੈਡਮੀ | caps11 = 18 | goals11 = 7 | years12 = 2018–2019 | clubs12 = ਬੰਗਲੌਰ | caps12 = 9 | goals12 = 2 | years13 = 2019 | clubs13 = → ਨੈਰੋਕਾ (ਲੋਨ) | caps13 = 5 | goals13 = 2 | years14 = 2020–2021 | clubs14 = ਪੰਜਾਬ | caps14 = 14 | goals14 = 7 | years15 = 2021–2022 | clubs15 = ਕੇਰਲਾ ਬਲਾਸਟਰਸ | caps15 = 18 | goals15 = 0 | years16 = 2022–2023 | clubs16 = ਪਾਰੋ | caps16 = 16 | goals16 = 11 | years17 = 2023 | clubs17 = ਪੰਜਾਬ | caps17 = 12 | goals17 = 3 | years18 = 2023 | clubs18 = ਮਛਿੰਦਰਾ | caps18 = 7 | goals18 = 1 | years19 = 2023 | clubs19 = ਥਿੰਫੂ ਸਿਟੀ | caps19 = 3 | goals19 = 2 | years20 = 2023–2024 | clubs20 = ਸ੍ਰੀਵਿਜਯ | caps20 = 16 | goals20 = 6 | nationalyears1 = 2011– | nationalteam1 = ਭੂਟਾਨ | nationalcaps1 = 44 | nationalgoals1 = 13 | pcupdate = 26 ਜਨਵਰੀ 2024 | ntupdate = 17 ਅਕਤੂਬਰ 2023 }} '''ਚੇਨਚੋ ਗਯੇਲਸ਼ੇਨ''' (ਜਨਮ 10 ਮਈ 1996) ਇੱਕ ਭੂਟਾਨੀ ਪੇਸ਼ੇਵਰ [[ਫੁੱਟਬਾਲ|ਫੁੱਟਬਾਲਰ]] ਹੈ ਜੋ ਲੀਗਾ 2 ਕਲੱਬ ਸ਼੍ਰੀਵਿਜਯਾ ਲਈ ਫਾਰਵਰਡ ਵਜੋਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਮ ਦੀ ਕਪਤਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਗਯੇਲਸ਼ੇਨ ਭੂਟਾਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖਿਡਾਰੀ ਹੈ। '''<ref name="Record Holders">{{Cite web |title=Record Holders for Selected Countries |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/century.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628192800/http://www.rsssf.com/miscellaneous/century.html |archive-date=28 June 2011 |access-date=8 October 2015 |website=[[RSSSF]]}}</ref>''' [[ਕ੍ਰਿਸਟੀਆਨੋ ਰੋਨਾਲਡੋ]] ਵਰਗੀ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ''CG7'' ਜਾਂ ''ਭੂਟਾਨੀ ਰੋਨਾਲਡੋ'' ਦਾ ਉਪਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। <ref>{{Cite web |last=Sen |first=Debayan |date=30 January 2018 |title='Bhutanese Ronaldo' Chencho an inspiration for young footballers |url=https://www.espn.in/football/indian-i-league/story/3365039/bhutanese-ronaldo-chencho-an-inspiration-for-young-footballers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201109025927/https://www.espn.in/football/indian-i-league/story/3365039/bhutanese-ronaldo-chencho-an-inspiration-for-young-footballers |archive-date=9 November 2020 |access-date=1 September 2021 |website=espn.in}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/football/how-cristiano-ronaldo-changed-bhutan-football-star-chencho-s-destiny/story-NB0HcJwXw7Gpwbua7YQJgI_amp.html|title=How Cristiano Ronaldo changed Bhutan football star Chencho’s destiny|last=Sayan|first=Ghosh|date=22 November 2017|work=Hindustan Times|access-date=1 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210901050355/https://www.hindustantimes.com/football/how-cristiano-ronaldo-changed-bhutan-football-star-chencho-s-destiny/story-NB0HcJwXw7Gpwbua7YQJgI_amp.html|archive-date=1 September 2021}}</ref> ਗਯੇਲਸ਼ੇਨ ਪਹਿਲਾ ਭੂਟਾਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਫੁੱਟਬਾਲਰ ਸੀ। <ref>{{Cite web |date=2017-11-22 |title=How Cristiano Ronaldo changed Bhutan football star Chencho’s destiny |url=https://www.hindustantimes.com/football/how-cristiano-ronaldo-changed-bhutan-football-star-chencho-s-destiny/story-NB0HcJwXw7Gpwbua7YQJgI.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916185551/https://www.hindustantimes.com/football/how-cristiano-ronaldo-changed-bhutan-football-star-chencho-s-destiny/story-NB0HcJwXw7Gpwbua7YQJgI.html |archive-date=16 September 2021 |access-date=2021-09-16 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> <ref name="Joins Second Division Thai Club">{{Cite web |last=Tshedup |first=Younten |title=Striker Chencho Joins Second Division Thai Club |url=http://www.kuenselonline.com/striker-chencho-joins-second-division-thai-club/#.VZHZFYH3aK0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704103340/http://www.kuenselonline.com/striker-chencho-joins-second-division-thai-club/#.VZHZFYH3aK0 |archive-date=4 July 2015 |access-date=29 June 2015 |publisher=Kuenselonline.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen, the star behind Minerva |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/i-league/i-league-chencho-gyeltshen-the-star-behind-minerva-punjabs-emphatic-turnaround/articleshow/63228411.cms |publisher=indiatimes.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen wants to try his luck in ISL |url=https://www.goal.com/en-us/news/isl-i-league-chencho-minerva-punjab/184e4icv8q40w14l055ct6s0wb |publisher=goal.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen, the ‘Bhutanese Ronaldo’ who turned dreams into reality |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/chencho-gyeltshen-the-bhutanese-ronaldo-who-turned-dreams-into-reality}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Gyetlsen ready to make a mark in Bengaluru |url=https://sportstar.thehindu.com/isl-2018-19/indian-super-league-2018-19-bhutanese-ronaldo-chencho-gyeltshen-ready-to-make-a-mark-in-bengaluru-fc/article25060684.ece |publisher=thehindu.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen: The Bhutanese Ronaldo Who Propelled Minerva Punjab To I-League Title |url=https://www.mensxp.com/sports/football/43196-chencho-gyeltshen-the-bhutanese-ronaldo-who-propelled-minerva-punjab-to-i-league-title.html |publisher=mensxp.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen - MyKhel article |url=https://www.mykhel.com/football/ronaldo-bhutan-chencho-gyeltshen-wants-be-character-like-cr7-off-the-field-minerva-fc-078206.html?story=4}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bhutan's 'Ronaldo' turns messiah for Minerva |url=https://www.dnaindia.com/sports/report-bhutan-s-ronaldo-turns-messiah-for-minerva-2592384 |publisher=dnaindia.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title='Can Never Forget My Goal against King of Bhutan' - Bengaluru FC's Chencho Gyeltshen |url=https://www.sportskeeda.com/indian-football/isl-2018-19-can-never-forget-goal-against-king-of-bhutan-bengaluru-fc-chencho-gyeltshen-interview |publisher=sportskeeda.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Chencho Gyeltshen makes case for talent in the country |url=https://www.indiatoday.in/mail-today/story/bhutanese-star-chencho-gyeltshen-makes-case-for-talent-in-the-country-1162432-2018-02-06 |publisher=indiatoday.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bhutan's 'Ronaldo' set to dazzle |url=https://www.thedailystar.net/news/sports/football/bhutans-ronaldo-set-dazzle-1628260 |publisher=thedailystar.net}}</ref> ==ਹਵਾਲੇ== {{reflist}} ==ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ== * {{Instagram|chenchoparopgyeltshen}} * {{FIFA}} * {{Soccerway}} * {{NFT player}} * {{Footballdatabase}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1996]] 7l80dk35h52dg8p4nlr3ylud49jc4fp 0 189067 844409 766505 2026-08-15T15:07:00Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844409 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਬਜਾਲਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | style = ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ | type = ਖੇਤਰੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | image = | caption = | address = ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੋਡ, ਬਜਾਲਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{coord|32.7620|74.9521|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|384|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] | lines = | platforms = 2 | tracks = 4 | connections = ਆਟੋ ਸਟੈਂਡ | structure = ਉੱਚ ਦਰਜਾ (ਜ਼ਮੀਨ ਪੱਧਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ) | depth = | levels = | parking = ਨਹੀਂ | bicycle = ਨਹੀਂ | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = BLA | zone = [[ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] | division = {{rwd|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = 25 kV AC, 50 Hz OHLE | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> }} '''ਬਜਾਲਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ [[ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਜੰਮੂ ਲਾਈਨ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੋਡ '''ਬੀ. ਐਲ. ਏ.''' ਹੈ। ਇਹ ਬਜਾਲਟਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 2 ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਨਾਹ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=BLA/Bajalta |url=http://indiarailinfo.com/station/map/bajalta-bla/3905 |website=India Rail Info}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khajuria |first=Nishikant |date=10 January 2016 |title=GM Northern Railway inspects proposed sites for DRM |url=http://www.dailyexcelsior.com/gm-northern-railway-inspects-proposed-sites-for-drm-office-new-good-terminal/ |website=Daily Excelsior}}</ref><ref>{{Cite web |last=Khajuria |first=Amit |date=25 January 2015 |title=Passengers demand more trains on Jammu–Katra route |url=http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |website=The Tribune |access-date=16 ਅਗਸਤ 2024 |archive-date=14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414231701/https://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |url-status=dead }}</ref> == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਜੰਮੂ-ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਲਾਈਨ]] * [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indianrailways.gov.in/ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] rnqjtt0t0patc27qj63kpuh13jh1v09 0 189082 844455 766501 2026-08-16T08:28:20Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844455 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਸੰਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | style = ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ | type = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] ਸਟੇਸ਼ਨ | image = | caption = | address = [[ਜੰਮੂ ਛਾਉਣੀ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | country = {{flagu|ਭਾਰਤ}} | coordinates = {{coord|32.8047|75.0501|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|448|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ]] | lines = | platforms = 2 | tracks = 4 | connections = ਆਟੋ ਸਟੈਂਡ | structure = | depth = | levels = | parking = ਨਹੀਂ | bicycle = ਨਹੀਂ | accessible = ਹਾਂ {{access icon}} | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = SGRR | zone = [[ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇਂ ਜ਼ੋਨ|ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ]] | division = {{rwd|ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> }} '''ਸੰਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ [[ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ|ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ]] ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ SGRR ਹੈ। ਇਹ ਸੰਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਨਾਹ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸਫਾਈ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=SGRR/Sangar |url=http://indiarailinfo.com/station/map/sangar-sgrr/9532 |website=India Rail Info}}</ref><ref>[http://www.dailyexcelsior.com/gm-northern-railway-inspects-proposed-sites-for-drm-office-new-good-terminal/ GM Northern Railway inspects proposed sites for DRM]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |title=Passengers demand more trains on Jammu-Katra route |access-date=2024-08-17 |archive-date=2019-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414231701/https://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |url-status=dead }}</ref> == ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ == ਸੰਗਰ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਹਨਃ * ਊਧਮਪੁਰ-ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਯਾਤਰੀ * ਪਠਾਨਕੋਟ-ਊਧਮਪੁਰ ਡੀ. ਐੱਮ. ਯੂ. * ਕਟਡ਼ਾ-ਜੰਮੂ ਤਵੀ ਡੀ. ਐੱਮ. ਯੂ. == ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ == * [[ਜੰਮੂ-ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਲਾਈਨ]] * [[ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ ਖੇਤਰ|ਉੱਤਰੀ ਰੇਲਵੇ]] * [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|30em}} == ਬਾਹਰੀ ਲਿੰਕ == * [http://www.indianrailways.gov.in/ ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜੰਮੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] 874jgmr7t9a6zdk8dliruf1xomr1mg3 0 189130 844431 767156 2026-08-15T23:22:11Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844431 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ਰਾਮ ਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ | style = ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ | type = ਖੇਤਰੀ ਰੇਲ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਰੇਲ ਸਟੇਸ਼ਨ | image = | caption = | address = ਰੌਨ ਡੋਮੇਲੀ, ਧਾਰ ਰੋਡ, [[ਉਧਮਪੁਰ]], [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] | country = ਭਾਰਤ | coordinates = {{coord|32.8450|75.1512|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | elevation = {{convert|596|m|ft}} | owned = [[ਭਾਰਤੀ ਰੇਲਵੇ]] | operator = [[ਉੱਤਰ ਰੇਲਵੇ ਜ਼ੋਨ]] | lines = | platforms = 2 | tracks = 4 | connections = ਆਟੋ ਸਟੈਂਡ | structure = ਜਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ | depth = | levels = | parking = ਨਹੀਂ | bicycle = ਨਹੀਂ | status = ਚਾਲੂ | code = {{Indian railway code | code = RMJK | zone = [[Northern Railway zone]] | division = {{rwd|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ}} }} | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ਹਾਂ | former = | mpassengers = | passengers = | pass_system = | pass_year = | pass_percent = | services = <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> }} '''ਰਾਮ ਨਗਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ''' ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸ਼ਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, [[ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼)|ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ]] ਦੇ ਊਧਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਡ: RMJK ਹੈ। ਇਹ ਰਾਮਨਗਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਹਨ। ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਨਾਹ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਸਵੱਛਤਾ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=RMJK/Ram Nagar JK |url=http://indiarailinfo.com/station/map/ram-nagar-jk-rmjk/3071 |website=India Rail Info}}</ref><ref>[http://www.dailyexcelsior.com/gm-northern-railway-inspects-proposed-sites-for-drm-office-new-good-terminal/ GM Northern Railway inspects proposed sites for DRM]</ref>   <sup class="noprint Inline-Template" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ:ਤਸਦੀਕ ਯੋਗਤਾ|<span title="The material near this tag failed verification of its source citation(s). (January 2019)">failed verification</span>]]''&#x5D;</sup><ref>{{Cite web |url=http://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |title=Passengers demand more trains on Jammu-Katra route |access-date=2024-08-18 |archive-date=2019-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414231701/https://www.tribuneindia.com/news/jammu-kashmir/passengers-demand-more-trains-on-jammu-katra-route/34059.html |url-status=dead }}</ref>  == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਰੇਲਵੇ ਡਿਵੀਜ਼ਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਊਧਮਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ]] 57qkq96omkkuwijwxsikufs2g2fr1d9 0 195929 844434 835775 2026-08-16T01:16:22Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844434 wikitext text/x-wiki  {{Infobox musician awards|name=Lata Mangeshkar|image=File:Lata Mangeshkar.jpg|image_size=200px|caption=Lata Mangeshkar in 2013|wins=82|nominations=99|customs={{Infobox musician awards/customs|[[Filmfare Awards]]|7|22}} {{Infobox musician awards/customs|[[National Film Awards]]|4|4}} {{Infobox musician awards/customs|[[Bengal Film Journalists' Association Awards]]|14|14}} {{Infobox musician awards/customs|[[Maharashtra State Film Awards]]|5|5}} {{Infobox musician awards/customs|[[International Indian Film Academy Awards|IIFA]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Screen Awards]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Zee Cine Awards|Zee Cine]]|1|3}} {{Infobox musician awards/customs|[[Mirchi Music Awards|Mirchi Music]]|1|1}}}}{{Infobox musician awards|name=Lata Mangeshkar|image=File:Lata Mangeshkar.jpg|image_size=200px|caption=Lata Mangeshkar in 2013|wins=82|nominations=99|customs={{Infobox musician awards/customs|[[Filmfare Awards]]|7|22}} {{Infobox musician awards/customs|[[National Film Awards]]|4|4}} {{Infobox musician awards/customs|[[Bengal Film Journalists' Association Awards]]|14|14}} {{Infobox musician awards/customs|[[Maharashtra State Film Awards]]|5|5}} {{Infobox musician awards/customs|[[International Indian Film Academy Awards|IIFA]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Screen Awards]]|2|2}} {{Infobox musician awards/customs|[[Zee Cine Awards|Zee Cine]]|1|3}} {{Infobox musician awards/customs|[[Mirchi Music Awards|Mirchi Music]]|1|1}}}} '''[[ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ]]''' (ਜਨਮ 28 ਸਤੰਬਰ 1929-6 ਫਰਵਰੀ 2022) ਇੱਕ [[ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ|ਭਾਰਤੀ]] [[ਪਿਠਵਰਤੀ ਗਾਇਕ|ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕ]], ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਮਾਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ [[ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ|ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਲਈ]] ਸੰਗੀਤ ਬਣਾਇਆ। ਮੌਜੂਦਾ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੇ ਇੰਨੇ ਲੰਬੇ ਕਰੀਅਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਮਜ਼ਦਗੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਹੈ। == [[ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ]] ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸਕਾਰ == * 1969-[[ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ]] * 1989-[[ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਇਨਾਮ|ਦਾਦਾ ਸਾਹਿਬ ਫਾਲਕੇ ਪੁਰਸਕਾਰ]] * 1999-[[ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਨ|ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ]] * 2001-[[ਭਾਰਤ ਰਤਨ]] <ref>{{Cite web |title=Bharat Ratna Award |url=http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307062946/http://india.gov.in/myindia/bharatratna_awards.php |archive-date=7 March 2008 |website=india.gov.in}}</ref> * 2008-ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ 60ਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮਨਾਉਣ ਲਈ "ਵਨ ਟਾਈਮ ਅਵਾਰਡ ਫਾਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ" ਸਨਮਾਨ <ref>{{Cite web |date=25 April 2016 |orig-date=2 April 2011 |title="I have known Abhishek since Mohabbatein days" – Jimmy Sheirgill |url=http://indiafm.com/news/2008/06/21/11586/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626073910/http://www.indiafm.com/news/2008/06/21/11586/index.html |archive-date=26 June 2008 |access-date=14 February 2014 |website=Indiafm.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 September 2008 |title=Dilip Kumar gets standing ovation at award ceremony |url=http://www.screenindia.com/news/Dilip-Kumar-gets-standing-ovation-at-award-ceremony/356818/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130202025823/http://www.screenindia.com/news/Dilip-Kumar-gets-standing-ovation-at-award-ceremony/356818/ |archive-date=2 February 2013 |website=[[Screen (magazine)|Screen]]}}</ref> == ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਾਜ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ == * 1966-ਫ਼ਿਲਮ '''ਸਾਦੀ ਮਾਨਸਾ''<nowiki/>' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ * 1966-'ਸਾਧੂ ਮਾਨਸਾ' ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਗੀਤ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ('ਆਨੰਦਘਨ' ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਮਰਾਠੀ) * 1977-'''ਜੇਤ ਰੇ ਜੇਤ''<nowiki/>' ਲਈ ਬੈਸਟ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ * 1997-ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਭੂਸ਼ਣ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |last=Prasanna Zore |year=1997 |title=Maharashtra Bhushan award for Lata Mangeshkar |url=http://www.rediff.com/news/oct/16maha.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530003731/http://www.rediff.com//news/oct/16maha.htm |archive-date=30 May 2010 |access-date=7 August 2012 |website=Rediff.com}}</ref> * 2001-ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਰਤਨ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) == [[ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫ਼ਿਲਮ ਪੁਰਸਕਾਰ]] == ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ 61 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੀ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਫਿਲਮ ਲੇਕਿਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਹੀ ਦਾ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਪੁਰਸਕਾਰ "ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਗਾਉਣ ਲਈ" ਦਿੱਤਾ।<ref name="38thawardPDF">{{Cite web |title=38th National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215163809/http://dff.nic.in/2011/38th_nff_1991.pdf |archive-date=15 December 2017 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> * 1972-ਫ਼ਿਲਮ ''ਪਰੀਚੇ'' ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="20thaward">{{Cite web |title=20th National Film Awards |url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220349/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx |archive-date=5 November 2013 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[International Film Festival of India]] |format=PDF}}</ref> * 1974-ਫਿਲਮ ਕੋਰਾ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="22ndawardPDF">{{Cite web |title=22nd National Film Awards |url=http://dff.nic.in/2011/22nd_nff_1974.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120404122730/http://dff.nic.in/2011/22nd_nff_1974.pdf |archive-date=4 April 2012 |access-date=14 February 2014 |publisher=[[Directorate of Film Festivals]]}}</ref> * 1990-ਫਿਲਮ 'ਲੇਕਿਨ "ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ <ref name="38thawardPDF"/> == [[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫ਼ਿਲਮਫੇਅਰ ਅਵਾਰਡ]] == ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕੀ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1959 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ। ਸੰਨ 1956 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ-ਜੈਕਿਸ਼ਨ ਦੀ ਫਿਲਮ <nowiki><i id="mwdA">ਚੋਰੀ ਚੋਰੀ</i></nowiki> ਦੇ ਗੀਤ "ਰਸਿਕ ਬਲਮਾ" ਨੇ ਸਰਬੋਤਮ ਗੀਤ ਦਾ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜਿੱਤਿਆ। ਲਤਾ ਨੇ ਪਲੇਅਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਈਵ ਗਾਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਆਖਰਕਾਰ 1959 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦੇਣੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਲਤਾ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਨੇ 1959 ਤੋਂ 1967 ਤੱਕ ਸਰਬੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਪੁਰਸਕਾਰ 'ਤੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਸੰਨ 1970 ਵਿੱਚ ਲਤਾ ਨੇ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ। * 1959-''ਮਧੂਮਤੀ'' ਤੋਂ "ਆਜਾ ਰੇ ਪਰਦੇਸੀ" * 1963-'ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਦ' ਤੋਂ 'ਕਹੀ ਦੀਪ ਜਲੇ ਕਹੀ ਦਿਲ'''[[ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਅਦ (1962 ਫ਼ਿਲਮ)|ਬੀਸ ਸਾਲ ਬਾਦ]]'' * 1966-"ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੇ ਮੰਦਰ ਤੁਮਹੀ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ" ਖਾਨਦਨ ਤੋਂ * 1970-'''ਜੀਨੇ ਕੀ ਰਾਹ''<nowiki/>' ਤੋਂ 'ਆਪ ਮੁਝੇ ਅੱਛੇ ਲਗਨੇ ਲਗੇ ' * 1993-[[ਫ਼ਿਲਮਫ਼ੇਅਰ ਜੀਵਨਭਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ|ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ]] * 1994-ਫਿਲਮ 'ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ "ਲਈ ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ।''[[ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈਂ ਕੌਨ..!]]'' * 2004-ਫਿਲਮਫੇਅਰ ਸਪੈਸ਼ਲ ਅਵਾਰਡ ਜਿੱਥੇ 50 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਗੋਲਡਨ ਟਰਾਫੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। == ਬੰਗਾਲ ਫਿਲਮ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਵਾਰਡ == ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਅਬੈਕ ਗਾਇਕਾ * 1964-ਵਾਹ ਕੌਨ ਥੀ? * 1967-''[[ਮਿਲਾਨ|ਮਿਲਨ]]'' ਲਈ * 1968-''ਰਾਜਾ ਔਰ ਰੰਕ'' ਲਈ * 1969-''ਸਰਸਵਤੀਚੰਦਰ'' ਲਈ * 1970-ਦੋ ਰਾਸਤੇ ਲਈ * 1971-''ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਪਨੇ'' ਲਈ * 1972-ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਲਈ * 1973-''ਬੋਨ ਪਲਾਸੀਰ ਪਦਾਬਲੀ'' (ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਲਈ * 1973-ਅਭਿਮਾਨ ਲਈ * 1975-''ਕੋਰਾ ਕਾਗਾਜ਼'' ਲਈ * 1981-'ਏਕ ਦੂਜੇ ਕੇ ਲਿਏ' ਲਈ * 1983-ਲਤਾ ਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਲਈ''ਲਤਾਜੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ'' * 1985-''[[ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲ਼ੀ|ਰਾਮ ਤੇਰੀ ਗੰਗਾ ਮੈਲੀ]]'' ਲਈ * 1987-ਅਮਰ ਸੰਗੀ (ਬੰਗਾਲੀ ਫ਼ਿਲਮ) ਲਈ * 1991-ਲੈਕਿਨ ਲਈ...''...'' == ਡਾਕਟਰੇਟ ਦੀਆਂ ਉਪਾਧਿਆਂ == * ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿਆਜੀਰਾਓ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਆਫ਼ ਬਡ਼ੌਦਾ (2005) <ref>{{Cite web |title=Speech by Montek Singh Ahluwalia at the 2005 convocation of M S University of Baroda |url=http://www.planningcommission.nic.in/aboutus/speech/spemsa/msa044.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410042053/http://planningcommission.nic.in/aboutus/speech/spemsa/msa044.pdf |archive-date=10 April 2009 |access-date=19 August 2008}}</ref> * ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਕੋਲਹਾਪੁਰ, ਭਾਰਤ * ਪੁਣੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ * ਇੰਦਰਾ ਕਲਾ ਸੰਗੀਤ ਵਿਸ਼ਵਵਿਦਿਆਲਿਆ, ਖੈਰਾਗਡ਼੍ਹ, ਭਾਰਤ <ref>{{Cite web |title=Lata Mangeshkar profile |url=http://www.rumela.com/women/lata_award.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928041631/http://www.rumela.com/women/lata_award.htm |archive-date=28 September 2007 |access-date=19 February 2007 |website=Rumela's web}}</ref><ref>[[ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕੈਡਮੀ|Sangeet Natak Akademi]] {{Cite web |url=https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=340&at=1 |title=ਪੁਰਾਲੇਖ ਕੀਤੀ ਕਾਪੀ |access-date=18 ਮਾਰਚ 2025 |archive-date=27 ਫ਼ਰਵਰੀ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227220422/https://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=340&at=1 |url-status=bot: unknown }}</ref> * 1989 ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਨਾਟਕ ਅਕਾਦਮੀ ਵਿੱਚ ਫੈਲੋ <ref>http://sangeetnatak.gov.in/sna/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190421165120/http://sangeetnatak.gov.in/sna/|date=21 April 2019}}[http://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=af&awtype=&page=6 Sangeet Natak Akademi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200302105351/https://sangeetnatak.gov.in/sna/Awardees.php?section=af&awtype=&page=6|date=2 March 2020}}</ref> * [[ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ|ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਭਾਰਤ]] * ਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (1995) <ref>{{Cite web |title=Honorary Degree Recipients - University Secretariat |url=https://www.yorku.ca/secretariat/senate/sub-committee-on-honorary-degrees-and-ceremonials/honorary-degree-recipients/#M |access-date=30 July 2023}}</ref> * ਬਡ਼ੌਦਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ == ਹੋਰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ == * 1974 - ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਣੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਗਿਨੀਜ਼ ਬੁੱਕ ਆਫ਼ ਵਰਲਡ ਰਿਕਾਰਡ ਵਿੱਚ ਦਰਜ * 1980 - ਜਾਰਜਟਾਊਨ, ਗੁਆਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਚਾਬੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਗਈ * 1980 - ਸੂਰੀਨਾਮ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ * 1985 - 9 ਜੂਨ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਓਨਟਾਰੀਓ, ਕੈਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। * 1987 - ਹਿਊਸਟਨ, ਟੈਕਸਾਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਨਾਗਰਿਕਤਾ * 1990 - ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਜਾ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ, ਚੇਨਈ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਵਾਰਡ * 1996 - ਹਮ ਆਪਕੇ ਹੈ ਕੌਨ ਲਈ ਬੈਸਟ ਫੀਮੇਲ ਪਲੇਬੈਕ ਸਿੰਗਰ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਅਵਾਰਡ..! * 1996 - ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 1996 - ਸਟਾਰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ * 1997 - ਰਾਜੀਵ ਗਾਂਧੀ ਅਵਾਰਡ<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/revents/01/19970199.htm National Events in 1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023142907/http://hindu.com/thehindu/revents/01/19970199.htm|date=23 October 2010}}</ref> * 1998 -ਇੰਡੀਅਨ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=Doyens conferred lifetime awards |url=http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980410/10050424.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929124618/http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19980410/10050424.html |archive-date=29 September 2007 |website=www.indianexpress.com}}</ref> * 1999 - ਏੱਨ ਟੀ ਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ * 1999 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇ ਅਵਾਰਡ * "ਦਿਲ ਤੋ ਪਾਗਲ ਹੈ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਜ਼ੀ ਸਿਨੇਮਾ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2000 - ਆਈਫਾ ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2000 - ਚਤੁਰੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾਨ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵਨ ਗੌਰਵ ਪੁਰਸਕਾਰ * 2001 - ਹੀਰੋ ਹੋਂਡਾ ਅਤੇ ਫਾਈਲ ਮੈਗਜ਼ੀਨ "ਸਟਾਰਡਸਟ" ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇਨੀਅਮ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ (ਔਰਤ * 2001 - ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2002 - ਸਾਲ ਦੇ 'ਸਵਰ ਰਤਨ' ਲਈ ਸਹਿਯਾਦਰੀ ਨਵਰਤਨ ਪੁਰਸਕਾਰ। * 2002 - ਸੀਆਈਆਈ ਦੁਆਰਾ ਸਨਮਾਨਿਤ (ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਉਦਯੋਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ) * 2002 - ਹਕੀਮ ਖਾਨ ਸੁਰ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਮਹਾਰਾਣਾ ਮੇਵਾੜ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਏਕਤਾ ਲਈ) * 2002 - ਆਸ਼ਾ ਭੋਂਸਲੇ ਪੁਰਸਕਾਰ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2003 - ਐਮਟੀਵੀ ਇਮੀਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਨਾ / ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁਰਸਕਾਰ [1] * 2004 - ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ ਇੰਡੀਅਨ ਚੈਂਬਰ ਆਫ ਕਾਮਰਸ ਐਂਡ ਇੰਡਸਟਰੀ (FICCI) ਦੁਆਰਾ ਲਿਵਿੰਗ ਲੈਜੇਂਡ ਅਵਾਰਡ। [2] * 2005 - ਸਹਾਰਾ ਵਨ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ ਦੁਆਰਾ ਲੈਜੇਂਡ ਆਨਰ [1] * 2006 - ਮੈਰਿਲ ਲਿੰਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਰਾ (ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੀਰਾ ਨਿਰਯਾਤਕ) ਦੁਆਰਾ ਲਾਈਫ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ [3] * 2007 - ਫਾਰਐਵਰ ਇੰਡੀਅਨ ਅਵਾਰਡ [ਹਵਾਲਾ ਲੋੜੀਂਦਾ] * 2007 - ਉੱਤਮ ਵਾਗਗੇਕਰ ਜਿਆਲਾਲ ਵਸੰਤ ਅਵਾਰਡ [1] * 2009 - ਏਐਨਆਰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ 2010 - ਨਾਈਟ ਆਫ਼ ਦ ਲੀਜਨ ਆਫ਼ ਆਨਰ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਸਰਵਉੱਚ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ) * 2010 - "ਪ੍ਰਾਈਡ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ - ਕਲਾ ਸਰਸਵਤੀ" ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ। [1] * 2010 - ਉਮਰੀਆ ਕੈਲੀ ਟੋਹਰੇ ਨਾਮ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਮਹਿਲਾ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ ਲਈ ਭੋਜਪੁਰੀ ਫਿਲਮ ਅਵਾਰਡ * 2010 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਵੱਡਾ ਮਰਾਠੀ ਸੰਗੀਤ ਅਵਾਰਡ (ਸਰਬੋਤਮ ਪਲੇਬੈਕ ਗਾਇਕਾ) * 2010 - ਲਾਈਫਟਾਈਮ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਲਈ ਜੀਆਈਐਮਏ ਅਵਾਰਡ।2010 - "ਸ਼੍ਰੀ ਹਨੂੰਮਾਨ ਚਾਲੀਸਾ" ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਭਗਤੀ ਐਲਬਮ ਲਈ ਜੀਆਈਐਮਏ ਅਵਾਰਡ। * 2011 - ਪੁਣੇ ਨਗਰ ਨਿਗਮ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰਭਾਸਕਰ ਅਵਾਰਡ (ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) * 2011 - ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਨਰਸ਼ੇਖਰੇਂਦਰ ਸਰਸਵਤੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਐਮੀਨੈਂਸ ਅਵਾਰਡ।[2] * 2011-ਸਵਰਾਲਿਆ ਯੇਸੂਦਾਸ ਲੀਜੈਂਡਰੀ ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |title=Swaralaya Awards for Lata Mangeshkar and Shreya Ghoshal |url=http://www.kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=8050 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041447/http://kaumudiglobal.com/innerpage1.php?newsid=8050 |archive-date=5 March 2016 |access-date=6 August 2011}}</ref> * 2011-ਪਜ਼ਹੱਸੀ ਰਾਜਾ ਅਵਾਰਡ 2011 ਦਾ ''ਸੰਗੀਤਾ ਰਤਨ'' ਅਵਾਰਡ <ref>{{Cite web |date=14 August 2011 |title=Pazhassi Raja award 2011 announced. |url=http://www.kottaka.com/blog/2011/08/pazhassiraja-award-2011-announced |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426194641/http://www.kottaka.com/blog/2011/08/pazhassiraja-award-2011-announced/ |archive-date=26 April 2012 |access-date=14 August 2011 |publisher=Kottaka.com}}</ref> * 2018-ਸਵਰ ਮੌਲੀ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਿਦਿਆ ਨਰਸਿਮ੍ਹਾ ਭਾਰਤੀ ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਸਵਰ ਮੌਲੀ ਖਿਤਾਬ <ref>https://m.tribuneindia.com/news/archive/nation/lata-mangeshkar-conferred-with-swara-mauli-award-588598 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220212055612/https://www.tribuneindia.com/news/archive/nation/lata-mangeshkar-conferred-with-swara-mauli-award-588598 |date=2022-02-12 }} {{Dead link|date=February 2022}}</ref> * 2020-TRA ਦੀ ਮੋਸਟ ਡਿਜਾਇਰਡ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਲਿਸਟ 2020 ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਗਾਇਕ ਨੂੰ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ 23 ਵੇਂ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ <ref>{{Cite web |title= |url=https://www.adgully.com/old-is-gold-says-tra-s-most-desired-personality-list-2020-90895.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505104058/https://www.adgully.com/old-is-gold-says-tra-s-most-desired-personality-list-2020-90895.html |archive-date=5 May 2020 |website=www.adgully.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dailyhunt |url=https://m.dailyhunt.in/news/india/english/bollyy-epaper-bolyy/old+is+gold+says+tra+s+most+desired+personality+list+2020-newsid-164077548/amp |access-date=2025-03-18 |archive-date=2025-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250318174022/https://m.dailyhunt.in/news/india/english/bollyy-epaper-bolyy/old+is+gold+says+tra+s+most+desired+personality+list+2020-newsid-164077548/amp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Old is gold says TRA's Most Desired Personality list 2020 – Retropoplifestyle |url=https://retropoplifestyle.com/old-is-gold-says-tras-most-desired-personality-list-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200212235526/https://retropoplifestyle.com/old-is-gold-says-tras-most-desired-personality-list-2020/ |archive-date=12 February 2020 |website=retropoplifestyle.com}}</ref> * 2023-ਰੋਲਿੰਗ ਸਟੋਨ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀ "ਆਲ ਟਾਈਮ ਦੇ 200 ਮਹਾਨ ਗਾਇਕਾਂ" ਦੀ ਸੂਚੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ 84 ਵੇਂ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ।<ref>{{Cite magazine|date=2023-01-01|title=The 200 Greatest Singers of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-singers-all-time-1234642307/|magazine=Rolling Stone|language=en-US|access-date=2023-01-05}}</ref> * [[ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼]] ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ "ਅਵਧ ਸਨਮਾਨ"।<ref>{{Cite web |title=Anil Kapoor to be awarded the Avadh Samman |url=http://www.ndtv.com/ent/story.asp?section=Movies&slug=Anil+Kapoor+to+be+awarded+the+Avadh+Samman&id=1020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070929141211/http://www.ndtv.com/ent/story.asp?section=Movies&slug=Anil+Kapoor+to+be+awarded+the+Avadh+Samman&id=1020 |archive-date=29 September 2007 |access-date=24 June 2007}}</ref> * ਸੰਕੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ "ਸਵਰ ਭਾਰਤੀ" ਪੁਰਸਕਾਰ * ਈ. ਐੱਮ. ਆਈ. ਲੰਡਨ ਦੀ ਪਲੈਟੀਨਮ ਡਿਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਕਲੌਤਾ ਏਸ਼ੀਆਈ * ''ਅਸਥਾਨ ਸੰਗੀਤ ਵਿਦਵਾਨ ਸਰਲੂ'' (ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰ ਤਿਰੂਪਤੀ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। * ਰਾਜ ਸਭਾ ਮੈਂਬਰ == ਹਵਾਲੇ == {{Reflist|2}} gtythhv2jyu29n3peii9qf8ree188jt 0 196008 844451 799575 2026-08-16T07:22:02Z InternetArchiveBot 37445 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 844451 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ਸੁਮਿਤਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ | image = Sumita Prabhakar at Breast Cancer Awareness Program 2017.jpg | caption = ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 2017 ਵਿੱਚ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1970|05|12}} | birth_place = [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼]], [[ਭਾਰਤ]] | nationality = ਭਾਰਤੀ | education = ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਿਆ, [[ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼]] | alma_mater = | occupation = ਡਾਕਟਰ | spouse = | website = {{URL|http://www.sumitaprabhakar.com}} }} '''ਸੁਮਿਤਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ''' ([[ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ]]: '''Sumita Prabhakar''') ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ, [[ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਵਿਗਿਆਨ|ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਮਾਹਰ]] ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੈਡੀਕੋ ਕਾਰਕੁਨ ਹੈ। ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਵਾਰਾਣਸੀ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ 1999 ਤੋਂ 2001 ਤੱਕ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਣੀ ਐਲਿਜ਼ਾਬੈਥ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।<ref>{{Cite web |title=The 3rd Ministry of Health-Academy of Medicine Malaysia Scientific Meeting & International Congress of Medicine in the Tropics was held at the Shangri-La Hotel, Kuala Lumpur from 1st to 4th November 2000 |url=http://www.mjpath.org.my/past_issue/MJP2000.2/abstracts-3rd-Ministry-of-Health-Academy-of-Medicine.pdf |access-date=14 February 2019 |website=Mjpath.org.my}}</ref> ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ ਅਤੇ 2001 ਤੋਂ 2002 ਤੱਕ ਸੀਤਾਰਾਮ ਭਾਰਤੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਰਿਸਰਚ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹਕਾਰ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟ ਵਜੋਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਹ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ|ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਦੇ]] ਸੀਐਮਆਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ 2014 ਤੋਂ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਕੈਂਪ ਲਗਾ ਰਹੀ ਹੈ।<ref>{{Cite web |date=22 April 2018 |title=FREE BREAST CANCER SCREENING CAMP IN DEHRADUN |url=http://www.pioneeredge.in/free-breast-cancer-screening-camp-dehradun/ |access-date=14 February 2019 |website=Pioneeredge.in |archive-date=23 ਜਨਵਰੀ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123225125/http://www.pioneeredge.in/free-breast-cancer-screening-camp-dehradun/ |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੇ [[ਦੇਹਰਾਦੂਨ]] ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੰਸਥਾ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੈਟ੍ਰਿਕ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।<ref>{{Cite web |title=53rd Annual Report and Statement of Accounts |url=https://www.fogsi.org/wp-content/uploads/2015/05/pdf/FOGSI_Annual_Report_2012_13.pdf |access-date=14 February 2019 |website=Fogsi.org |archive-date=17 ਅਪ੍ਰੈਲ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180417043721/http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/2015/05/pdf/FOGSI_Annual_Report_2012_13.pdf |url-status=dead }}</ref> ਉਸਨੂੰ ਕਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਈਐਮਏ ਡਾਕਟਰ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ, ਉਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸਨਮਾਨ, ਪੀਐਨਬੀ ਹਿੰਦੀ ਗੌਰਵ ਸਨਮਾਨ, ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਮੈਡੀਕਲ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ, ਡਿਵਾਈਨ ਸ਼ਕਤੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਵਾਰਡ, ਯੂਥ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕੋ-ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਵਾਰਡ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। == ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਰੀਅਰ == 1994 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਬਨਾਰਸ ਹਿੰਦੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਮਬੀਬੀਐਸ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। 1996 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਐਮਡੀ (ਔਬਸ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀ) ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ, 1998 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਰਾਇਲ ਕਾਲਜ ਆਫ਼ ਔਬਸਟੇਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨਜ਼ ਐਂਡ ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜਿਸਟਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਐਮ.ਆਰ.ਸੀ.ਓ.ਜੀ. (ਲੰਡਨ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।<ref>{{Cite web |title=SUMITA PRABHAKAR, MD |url=https://www.breastcancerhub.org/india-pr/sumita-prabhakar-md |access-date=14 February 2019 |website=Breastcancerhub.org}}</ref> ਸੁਮਿਤਾ ਪ੍ਰਭਾਕਰ IVF ਇੰਡੀਆ ਕੇਅਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ, ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਨੇ 2004 ਵਿੱਚ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਰਵਾਈਕਲ ਕੈਂਸਰ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਲਈ ਕੋਲਪੋਸਕੋਪੀ ਸੈਂਟਰ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ - ਇਹ 2002 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ FOGSI ਦੁਆਰਾ ਕੋਲਪੋਸਕੋਪੀ ਲਈ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰ ਹੈ।<ref>{{Cite web |title=LIST OF COLPOSCOPY TRAINING CENTERS |url=http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/training_program/cervical_cytology_training_center_list_december_2017.pdf |access-date=14 February 2019 |website=Fogsi.org |archive-date=19 ਫ਼ਰਵਰੀ 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219045129/http://www.fogsi.org/wp-content/uploads/training_program/cervical_cytology_training_center_list_december_2017.pdf |url-status=dead }}</ref> ਸੁਮਿਤਾ ਕੈਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ<ref>{{Cite web |title=Can Protect Foundation - Free Breast and Cervical Cancer Screening Programs |url=http://canprotectfoundation.com/ |access-date=14 February 2019 |website=Canprotectfoundation.com}}</ref> ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਕੈਨ ਪ੍ਰੋਟੈਕਟ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਸੁਮਿਤਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਮੁਫਤ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ, ਵਿਦਿਅਕ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ ਕੈਂਪਾਂ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ਼ਾ ਕੀ ਕਿਰਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸੰਸਥਾਪਕ ਹੈ,<ref>{{Cite web |date=9 March 2018 |title=Asha ki Kiran: Workshop organized for 400 ASHA and Anganwadi Workers |url=http://canprotectfoundation.com/asha-ki-kiran-campain-launched-workshop-on-womens-health-and-cancer-prevention-organized-for-400-asha-and-anganwadi-workers/ |access-date=14 February 2019 |website=Canprotectfoundation.com}}</ref> ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਆਸ਼ਾ ਅਤੇ ਆਂਗਣਵਾੜੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਫਤ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। == ਜੀਵਨੀ == ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਆਈਡੀਪੀਐਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਸਕੂਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਦਿਆਲਾ ਆਈ.ਡੀ.ਪੀ.ਐਲ ਤੋਂ ਹੋਈ। ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਇੱਕ ਆਰਥੋਪੀਡਿਕ ਸਰਜਨ ਹੈ। == ਸਨਮਾਨ == * 2008 ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ IMA ਡਾਕਟਰ ਅਚੀਵਮੈਂਟ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=Dr. Sumita Prabhakar Gynecologist in 54 - DrRiight |url=https://www.drriight.com/doctor/haridwar/gynecologist/sunita-3 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20190124041314/https://www.drriight.com/doctor/haridwar/gynecologist/sunita-3 |archive-date=24 January 2019 |access-date=17 January 2022 |website=www.drriight.com}}</ref> * 2013 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਉਮਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸਨਮਾਨ<ref>{{Cite web |title=महिला सशक्तीकरण की अवधारणा बदलें : राज्यपाल- Amarujala |url=https://www.amarujala.com/dehradun-city/Dehradun-60249-11 |access-date=14 February 2019 |website=Amarujala.com}}</ref> * ਬਾਂਝਪਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਗਲੋਬਲ ਬਿਜ਼ਨਸ ਐਂਡ ਐਕਸੀਲੈਂਸ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |date=18 November 2013 |title=Prime Time Presented Global Business and Service Excellence Awards, 2013 to IVF India Care |url=https://www.youtube.com/watch?v=FuYE0984Cb8 |access-date=14 February 2019 |publisher=[[YouTube]]}}</ref> * 2014 ਵਿੱਚ ਮਾਹਵਾਰੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਯੂਥ ਆਈਕਨ ਅਵਾਰਡ<ref>{{Cite web |title=72 शख्सियतों को मिला नेशनल यूथ आइकॉन अवॉर्ड |url=https://inextlive.jagran.com/youth-icon-aeawd-42782 |access-date=14 February 2019 |website=Inextlive.jagran.com}}</ref> * 2014 ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮਾਜ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰ ਉਜਾਲਾ ਸਮਰਪਣ ਔਰ ਸਨਮਾਨ। * ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੁਆਰਾ ਹੈਲਥ ਆਈਕਨ ਪੁਰਸਕਾਰ * ਉਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਕੈਂਸਰ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਰਥ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਚਿਦਾਨੰਦ ਦੁਆਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸ਼ਕਤੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਪੁਰਸਕਾਰ।<ref>{{Cite web |title=International Women's Day 2018 - Parmarth Niketan |url=https://www.parmarth.org/international-womens-day-2018/ |access-date=14 February 2019 |website=Parmarth.org}}</ref> * ਦੈਨਿਕ ਜਾਗਰਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 2018 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਮੈਡੀਕਲ ਪਿਲਰਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।<ref>{{Cite web |title=IVF India CARE |url=https://www.facebook.com/ivfindiacaredoon/posts/1151792708303246 |access-date=14 February 2019 |website=Facebook.com}}</ref> * ਮੈਡੀਕਲ ਪੇਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸਦੇ ਮਿਸਾਲੀ ਯੋਗਦਾਨ, ਵਚਨਬੱਧਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਾ ਲਈ ਮਾਨਤਾ ਵਜੋਂ ਇੰਡੀਅਨ ਮੈਡੀਕਲ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਉਤਰਾਕੋਨ 2018 ਦੁਆਰਾ ਮੈਡੀਕੋ-ਸੋਸ਼ਲ ਐਕਟੀਵਿਸਟ ਅਵਾਰਡ।<ref>{{Cite web |date=17 December 2018 |title=Dr Sumita Prabhakar conferred with Medico-Social Activist Award by IMA Uttaracon 2018 |url=http://canprotectfoundation.com/dr-sumita-prabhakar-conferred-with-medico-social-activist-award-by-ima-uttaracon-2018/ |access-date=14 February 2019 |website=Canprotectfoundation.com}}</ref> == ਹਵਾਲੇ == [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਭਾਰਤੀ ਔਰਤਾਂ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜਨਮ 1970]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਜ਼ਿੰਦਾ ਲੋਕ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਡਾਕਟਰ]] 8se7d0209c44m7dw7umxlz1hxwwphhu 0 204916 844414 844375 2026-08-15T16:26:01Z Nitesh Gill 8973 844414 wikitext text/x-wiki {{ਬੇਹਵਾਲਾ|}} {{Infobox protected area | name = Carpathian Biosphere Reserve | alt_name = Карпатський біосферний заповідник | location = [[Ukraine]] | coordinates = {{coord|48|08|N|23|49|E|format=dms|display=inline,title}} | area = {{convert|57035.8|ha}} | elevation_min = 180 m a.s.l. | elevation_max = 2061 m a.s.l. | established = 1968, 1992 | website = https://kbz.in.ua/en {{Infobox UNESCO World Heritage Site |official_name = [[Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe]] |child = yes |ID = 1133quinquies |year = 2007 |criteria = Natural: ix }} | world_heritage_site = 2007 | iucn_category = Ia }}ਕਾਰਪੇਥੀਅਨ ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1968 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। 1992 ਵਿੱਚ ਇਹ ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਿਆ। 2007 ਤੋਂ ਇਸ ਰਾਖਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਨੂੰ, ਉਝ ਦਰਿਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਉਦਿਆਨ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਯੂਨੇਸਕੋ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ "ਕਾਰਪੇਥੀਅਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਆਦਿਮ ਬੀਚ ਜੰਗਲ" ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਸੂਚੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜ਼ਾਕਾਰਪਾਤਿਆ ਓਬਲਾਸਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਛੇ ਵੱਖਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪਹਾੜੀ ਪੁੰਜਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਬਨਸਪਤੀ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ (ਜ਼ਾਕਾਜ਼ਨਿਕਾਂ), ਚੋਰਨਾ ਹੋਰਾ ਅਤੇ ਯੂਲਿਵਸਕਾ ਹੋਰਾ, ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ 57,035.8 ਹੈਕਟੇਅਰ (140,939 ਏਕੜ) ਹੈ। ਇਸ ਰਾਖਵੇਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਆਦਿਮ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਜੀਵ-ਮੰਡਲ ਰਾਖਵਾਂ ਖੇਤਰ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਜ਼ਾਕਾਰਪਾਤਿਆ ਓਬਲਾਸਤ ਦੇ ਚਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਕਾਰਪੇਥੀਅਨ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ, ਬੋਰਝਾਵਾ ਅਤੇ ਸਵਿਦੋਵੇਤਸ, ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪੱਖੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਐਮਰਲਡ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਧੀਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨੇਚੁਰਾ 2000 ਨੈੱਟਵਰਕ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਪੈਥੀਅਨ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਉਦਿਆਨ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] t1m79qa23pt3hz8ll4f9is79rfe5fkf 3 204921 844433 2026-08-16T00:30:29Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844433 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jommy3210}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 00:30, 16 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) d29x98pd3n5cmxya82psb5bonwtr1ib 3 204922 844437 2026-08-16T01:58:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844437 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Reenmert}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 01:58, 16 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) 2esbf4c3fs6fx6o9uig4sb8g9wg7l1n 0 204923 844438 2026-08-16T03:31:19Z Satdeep Gill 1613 "[[:en:Special:Redirect/revision/1368295835|Lviv]]" ਸਫ਼ੇ ਦਾ ਤਰਜਮਾ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ 844438 wikitext text/x-wiki {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">Lviv</div> <div class="nickname ib-settlement-native"><span title="Ukrainian-language text"><span lang="uk">Львів</span></span>&nbsp;<span class="languageicon" style="font-size:100%; font-weight:normal">([[Ukrainian language|Ukrainian]])</span></div> |- | colspan="2" class="infobox-subheader" |<div class="category">[[City status in Ukraine|City]]</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles><div class="thumb tmulti tnone center"><div class="multiimageinner" style="width:280px;max-width:280px;border:none"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:278px;max-width:278px"><div style="height:184px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Латинський_кафедральний_собор_(Львів)_16.jpg|276x276px]]</div><div>Historic center of Lviv</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:141px;max-width:141px"><div style="height:99px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Львівський_національний_академічний_театр_опери_та_балету_імені_Соломії_Крушельницької_13.jpg|139x139px]]</div><div>Lviv Opera</div></div><div class="tsingle" style="width:135px;max-width:135px"><div style="height:99px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:LvivOldTown1.jpg|133x133px]]</div><div>Dormition Church</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:147px;max-width:147px"><div style="height:96px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Лвов_Галиција.jpg|145x145px]]</div><div>Market Square</div></div><div class="tsingle" style="width:129px;max-width:129px"><div style="height:96px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Lviv_University_RB.jpg|127x127px]]</div><div>Lviv University</div></div></div><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:151px;max-width:151px"><div style="height:99px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Кропивницького_пл.,_1,_церква_св._Ольги_і_Єлизавети,_9109-HDR-Edit.jpg|149x149px]]</div><div>Sts. O. and E. Church</div></div><div class="tsingle" style="width:125px;max-width:125px"><div style="height:99px;overflow:hidden">[[ਤਸਵੀਰ:Головний_залізничний_вокзал_(Львів)_P1900308.jpg|123x123px]]</div><div>Railway Station</div></div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data maptable" |<templatestyles src="Infobox settlement/columns/styles.css" /> <div class="ib-settlement-cols"> <div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Lviv_flag.svg|border|100x100px|Flag of Lviv]]<div class="ib-settlement-caption-link">Flag</div></div></div></div><div class="ib-settlement-cols"><div class="ib-settlement-cols-row"></div><div class="ib-settlement-cols-row"><div class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Coat_of_arms_of_Lviv.svg|102x102px|Coat of arms of Lviv]]<div class="ib-settlement-caption-link">Coat of arms</div></div><div class="ib-settlement-cols-cell">[[ਤਸਵੀਰ:Логотип_Львова_англійською.png|108x108px|Official logo of Lviv]]<div class="ib-settlement-caption-link">[[ਲੋਗੋ|Logo]]</div></div></div></div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Nicknames:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname">Lion's/Leo's City,<br /><br />''Banderstadt'' (tongue-in-cheek)</div> |- class="mergedrow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |Motto:&nbsp;<div class="ib-settlement-nickname nickname">"Lviv is open to the world"</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ਤਸਵੀਰ:Lviv_province_physical_map.svg|class=notpageimage noviewer|268x268px|Lviv is located in Lviv Oblast]]<div class="od notheme" style="top:41.505%;left:49.193%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lviv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lviv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Lviv Oblast</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Lviv Oblast</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ਤਸਵੀਰ:Reliefkarte_Ukraine_2022.png|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lviv is located in Ukraine]]<div class="od notheme" style="top:33.227%;left:13.189%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lviv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lviv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Ukraine</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Ukraine</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[ਤਸਵੀਰ:Europe_relief_laea_location_map.jpg|class=notpageimage noviewer|250x250px|Lviv is located in Europe]]<div class="od notheme" style="top:58.574%;left:57.027%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[ਤਸਵੀਰ:Red_pog.svg|link=|class=notpageimage noviewer|8x8px|Lviv]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>Lviv</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">Location within Europe</div><span class="switcher-label" style="display:none">Show map of Europe</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |Coordinates: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lviv&params=49_50_33_N_24_01_56_E_region:UA_type:city(723403) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">49°50′33″N</span> <span class="longitude">24°01′56″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xFEFF; / &#xFEFF;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49.84250°N 24.03222°E</span><span style="display:none">&#xFEFF; / <span class="geo">49.84250; 24.03222</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: {{#parsoid�fragment:18}}<span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lviv&params=49_50_33_N_24_01_56_E_region:UA_type:city(723403) <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">49°50′33″N</span> <span class="longitude">24°01′56″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">49.84250°N 24.03222°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">49.84250; 24.03222</span></span></span>]</span>[[Category:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</span></indicator> |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ|Country]] | class="infobox-data" |<span class="flagicon">[[ਤਸਵੀਰ:Flag_of_Ukraine.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>Ukraine |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Oblast | class="infobox-data" |Lviv Oblast |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Raion | class="infobox-data" |Lviv Raion |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Hromada | class="infobox-data" |Lviv urban hromada |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Founded | class="infobox-data" |1256 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |Town rights | class="infobox-data" |1356 |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Government<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Mayor | class="infobox-data" |Andriy Sadovyi (Self Reliance) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Area<div class="ib-settlement-fn"></div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;City</div> | class="infobox-data" |148.9&nbsp;km² (57.5&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |4,975&nbsp;km² (1,921&nbsp;sq&nbsp;mi) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Elevation<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |296&nbsp;m (971&nbsp;ft) |- class="mergedtoprow" ! colspan="2" class="infobox-header" |Population<div class="ib-settlement-fn"><span class="nowrap">&nbsp;</span>(2025)</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<div style="white-space:nowrap;">&nbsp;•&nbsp;City</div> | class="infobox-data" |723,403 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Rank | class="infobox-data" |5th in Ukraine |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Density | class="infobox-data" |4,858/km² (12,580/sq&nbsp;mi) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;[[ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰ|Urban]]<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |720,797 |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |&nbsp;•&nbsp;Metro<div class="ib-settlement-fn"></div> | class="infobox-data" |1,141,119 |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਵਸਨੀਕੀ ਨਾਮ|Demonyms]] | class="infobox-data" |Leopolitan |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਸਮਾਂ ਖੇਤਰ|Time&nbsp;zone]] | class="infobox-data" |UTC+2 (EET) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |<span class="nowrap">&nbsp;•&nbsp;Summer ([[ਚਾਨਣ ਬਚਾਊ ਸਮਾਂ|DST]])</span> | class="infobox-data" |UTC+3 (EEST) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Postal codes | class="infobox-data adr" |<div class="postal-code">79000–79490</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ ਨੰਬਰਿੰਗ ਪਲਾਨ|Area&nbsp;code]] | class="infobox-data" | +380 32(2) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |[[ਵਾਹਨ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪਲੇਟ|Licence plate]] | class="infobox-data" |BC, HC (before 2004: ТА, ТВ, ТН, ТС) |- class="mergedtoprow" ! class="infobox-label" scope="row" |Website | class="infobox-data" |<span class="url">[https://city-adm.lviv.ua city-adm.lviv.ua]</span> <templatestyles src="Infobox/mobileviewfix.css" /> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> |- class="mergedrow" ! colspan="2" class="infobox-header" |<div style="line-height:1.5;text-align:center;border-style:solid;border-width:4px;border-color:#0177D3">[[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|UNESCO World Heritage Site]]</div> |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |Official&nbsp;name | class="infobox-data" |L'viv – the Ensemble of the Historic Centre |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |[[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਟਿਕਾਣਾ|Criteria]] | class="infobox-data category" |Cultural:&nbsp;ii, v |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |Reference | class="infobox-data" |[https://whc.unesco.org/en/list/865 865] |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |Inscription | class="infobox-data" |1998 (22nd [[ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਕਮੇਟੀ|Session]]) |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |[[ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਦੀ ਸੂਚੀ|Endangered]] | class="infobox-data" |2023–present |- class="mergedrow" ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.3em;" |Area | class="infobox-data category" |2,441&nbsp;ha (6,030 acres) |- style="display:none" | colspan="2" | |} '''ਲਵੀਵ''' {{Efn|{{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|v}} {{respell|lə|VEEV}} or {{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|f}} {{respell|lə|VEEF}}; {{langx|uk|Львів}} {{IPA|uk|ˈlʲʋʲiu̯||LL-Q8798 (ukr)-Gzhegozh-Львів.wav}}; {{langx|pl|Lwów}} {{IPA|pl|ˈlvuf||Pl-Lwów.ogg}}; {{langx|de|Lemberg}}}} [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 7,23,403 ਹੈ। ਇਹ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ (ਸੂਬੇ) ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਰਾਇਓਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |title=Те, чого ніколи не було в Україні: Уряд затвердив адмінтерустрій базового рівня, що забезпечить повсюдність місцевого самоврядування |url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214180228/https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |archive-date=14 February 2022 |access-date=15 December 2021 |website=decentralization.gov.ua}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰੋਮਾਡਾ (ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਥੀਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੀਓ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੈਨੀਅਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] smudc8i4p3x61f84cgrby9z6x82dyvb 844439 844438 2026-08-16T03:32:48Z Satdeep Gill 1613 844439 wikitext text/x-wiki '''ਲਵੀਵ''' {{Efn|{{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|v}} {{respell|lə|VEEV}} or {{IPAc-en|l|ə|ˈ|v|iː|f}} {{respell|lə|VEEF}}; {{langx|uk|Львів}} {{IPA|uk|ˈlʲʋʲiu̯||LL-Q8798 (ukr)-Gzhegozh-Львів.wav}}; {{langx|pl|Lwów}} {{IPA|pl|ˈlvuf||Pl-Lwów.ogg}}; {{langx|de|Lemberg}}}} [[ਯੂਕਰੇਨ]] ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ। 2025 ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸਦੀ ਆਬਾਦੀ 7,23,403 ਹੈ। ਇਹ ਲਵੀਵ ਓਬਲਾਸਟ (ਸੂਬੇ) ਅਤੇ ਲਵੀਵ ਰਾਇਓਨ (ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, <ref>{{Cite web |title=Те, чого ніколи не було в Україні: Уряд затвердив адмінтерустрій базового рівня, що забезпечить повсюдність місцевого самоврядування |url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214180228/https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12533.html |archive-date=14 February 2022 |access-date=15 December 2021 |website=decentralization.gov.ua}}</ref> ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਲਵੀਵ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਰੋਮਾਡਾ (ਨਗਰ ਪਾਲਿਕਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਵੀ ਕੇਂਦਰ ਹੈ। ਲਵੀਵ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਥੀਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ [[ਗੈਲੀਸ਼ੀਆ ਦੇ ਲੀਓ ਪਹਿਲੇ]] ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡੈਨੀਅਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਰਹੇ ਹਨ। ==ਹਵਾਲੇ== {{ਹਵਾਲੇ}} [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੇ ਗੁਣਕ ਹਨ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਡਾਟਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ]] [[ਸ਼੍ਰੇਣੀ:ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਲੇਖ]] s1jou64kkl5emhgxrxst7psuscb8cbe 3 204924 844447 2026-08-16T05:42:07Z New user message 10694 Adding [[Template:Welcome|welcome message]] to new user's talk page 844447 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Gurmit singh wadala}} -- [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:New user message|New user message]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:New user message|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 05:42, 16 ਅਗਸਤ 2026 (UTC) nvxquldchdr6pscpl1ji6i63jq0s4fa 0 204925 844460 2026-08-16T09:50:58Z Ooarii 35278 Ooarii ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਬਿਪੋਦਤਾਰਿਨੀ ਦੇਵੀ]] ਨੂੰ [[ਵਿਪੱਤਾਰਿਣੀ ਦੇਵੀ]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: ਗਲਤ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਸਿਰਲੇਖ 844460 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਿਪੱਤਾਰਿਣੀ ਦੇਵੀ]] pm5g4a82tr8thxvr15bz4luzn7d7owy