ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 2105 215143 215126 2026-04-08T13:14:52Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਅਸਪਰਨਗਰ (Spernger) ਅਵਧ ਕੈਟਾਲਾਗ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:- {{gap}}"ਕਿੱਸਾ ਚੰਦਰ ਮੋਹਨ-ਵ-ਮਹੀਆਰ ਤਸਨੀਫ਼ ਮੁਕੀਮੀ, ਇਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਅਜ ਕਲ੍ਹ ਵਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਕਮ-ਇਲਮੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵਰਕੇ ੫੦, ਪੰਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ੧੧ ਬੈਤ ਤੇ ਸੂਚੀ ਨੰਬਰ ੬੨੫ ਹੈ।" ਯੂਰਪੀ ਨੁਸਖ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਨੁਸਖ਼ਾ ਜੰਗ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਕੁਤਬ-ਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਕ ਨੁਸਖ਼ਾ ਇਦਾਰਾਇ-ਅਦਬੀਆਤੇ-ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਮੁਝੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਕੁਛ ਬਖ਼ਸ਼ ਤੁਝ ਧਿਆਨ ਕਾ, ਇਲਾਹੀ ਤੂ ਹਾਫ਼ਿਜ਼ ਹੈ ਈਮਾਨ ਕਾ।</poem>}} ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਲਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ: {{center|<poem>ਦੁਨੀਆ ਤੋ ਫ਼ਨਾ ਹੈ, ਮੁਕੀਮੀ ਨਹੀ, ਰਹੇਗੀ ਵਚਨ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਯਹੀ।</poem>}} {{gap}}ਇਦਾਰੇ ਦੀ ਹਥ-ਲਿਖਿਤ ਦੇ ੧੪ ਵਰਕੇ; ਪੰਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ੧੬ ਸਤਰਾਂ, ਸਾਈਜ਼ 4 1/2"x7 1/2"; ਖਤ ਨਸਤਾਲੀਕ, ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮਿਤੀ ੧੧੨੮ ਹਿਜਰੀ ਹੈ। {{gap}}ਮੁਕੀਮੀ ਨੇ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੀ ਪਰੇਰਣਾ ਲੈਲਾ-ਮਜਨੂੰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਤੋਂ ਲਈ। '''ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ:-''' {{gap}}ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਦਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾ ਆਤਸ਼ੀ ਸ਼ਾਇਰ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਆਤਸ਼ੀ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਦੇ ਅਸਲੀ ਕਰਤਾ ਮੁਕੀਮੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ, ਇਕ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਇਰ ਤੇ ਹਕੀਮ ਸੀ। ਫ਼ਤੂਹਾਤੇ ਆਦਿਲ ਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਅਹਿਵਾਲੇ ਸਲਾਤੀਨੇ ਬੀਜਾਪੁਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਾਰੀਖਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਤਸ਼ੀ ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਦਾ ਸੱਯਦ-ਜ਼ਾਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਤਸ਼ੀ ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅੱਲ ਸੀ ਕਿਉਂਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਜਣਾ ਆਪਣੇ ਸੱਯਦ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਿਚ ਅੱਗ ਵਿਚ ਕੁਦ ਪਇਆ ਸੀ। ਆਤਸ਼ੀ ਜਦੋਂ ਬੀਜਾ-ਪੁਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਥੇ ਉਸ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਜ * ਯੂਰਪ ਮੇਂ ਦਖਨੀ ਮਖ਼ਤੂਤਾਤ ਡਾ: ਹਾਸ਼ਮੀ ਪੰ: ੨੦੯ ੫੮]<noinclude></noinclude> 3kx6lrp9wwj88pmy8ze3ds8h7t1i7v4 250 2106 215144 8199 2026-04-08T13:28:02Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੇ ਆਤਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਂ ਚੜ੍ਹ ਗਇਆ। ਬੀਜਾਪੁਰ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਬੜਾ ਚਰਚਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਵੀ ਸ਼ਿਅਰ ਆਖਦਾ ਸੀ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕੀਮੀ ਦੀ ਦਖਣੀ ਮਸਨਵੀ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਤੇ ਮਹੀਆਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਪਸੰਦ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਉਲਥਾ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨਜ਼ਮ ਵਿਚ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਪ੍ਰੀਅਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤੇ ਮੁੜ ਇਸੇ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬੁਲਬੁਲ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਉਲਥਾ ਦਿਤਾ ਹੋਵੇ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਲਥਾਕਾਰ ਬੁਲਬੁਲ ਇਉਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>"ਕਿਯਾ ਯੂੰ ਆਤਸ਼ੀ ਕਿੱਸੇ ਕੀ ਬੁਨਿਯਾਦ"</poem>}} ਫੇਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>"ਹਰੀਰੇ ਹਿੰਦਵੀ ਪਰ ਕਰ ਤੂ ਤਹਿਰੀਰ, ਲਿਬਾਸੇ ਪਾਰਸੀ ਹੈ ਪਾਏ ਜ਼ੰਜੀਰ।"</poem>}} {{gap}}'''ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਮੁੜ ਦੱਖਣੀ ਉਰਦੂ ਵਿਚ:-''' {{gap}}ਆਤਸ਼ੀ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਮਸਨਵੀ ਨੂੰ ਬੁਲਬੁਲ ਕਵੀ ਨੇ ਮੁੜ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਉਲਥਾਇਆ। ਇਹ ਮਸਨਵੀ ਮੁਕੀਮੀ ਵਾਲੀ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਤੋਂ ਵਡੇਰੀ ਹੈ। ਕਲਪਣਾਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਘੁਲਾਵਟ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਮੁਕੀਮੀ ਦੀ ਮਸਨਵੀ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਸਨਵੀ ਮੁਕੀਮੀ ਦੇ ਢੇਰ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੀ ਹਥ-ਲਿਖਤ ਇਦਾਰਾਇ-ਉਰਦੂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਖਣ ਵਿਚ ਸੰਭਾਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਤਰੇ ਗੁੰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੁਤਬ-ਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਰਚਨ-ਕਾਲ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ। ਇਦਾਰੇ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖੇ ਦਾ ਨੰਬਰ ੮੪; ਵਰਕੇ ੩੪; ਸਤਰਾਂ ੧੩ ਫ਼ੀ ਪੰਨਾ, ਸਾਈਜ਼ 7 3/4"x4" ਤੇ ਖ਼ਤ ਨਸਤਾਲੀਕ ਹੈ। {{gap}}'''ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਉਰਦੂ ਵਿਚ:-''' {{gap}}ਪਟਿਆਲੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਨੁਸਖੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ 'ਅਸ਼ੋਕ' ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਲਾਇਬਰੇਰੀ ਦੀ। 'ਅਸ਼ੋਕ' ਵਾਲੀ ਹਥ-ਲਿਖਤ ਸਚਿਤਰ ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖੇ ਨਾਲੋਂ ਇਸ ਵਿਚ ਅੰਤਲੇ ਵਰਕਿਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਆਰਕਾਈਵਜ਼ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖੇ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨਾਂ ਦਿਤੇ ਗਏ ਹਨ। [੫੯<noinclude></noinclude> 1flkx8eaibchlijrvwa4zxjgw99a1ok 250 2107 215146 8200 2026-04-08T13:41:18Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215146 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{gap}}'ਅਸ਼ੋਕ' ਜੀ ਵਾਲੇ ਨੁਸਖੇ ਦੇ ੮੨ ਵਰਕੇ; ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਨਾ ੧੧ ਸਤਰਾਂ; 6"x10"; ਖਤ ਨਸਤਾਲੀਕ; ਕਿਤਾਬਤ ਦੀ ਮਿਤੀ ਸੰਮਤ ਚੇਤ ੧੯੬੭ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਲਿਖਣ ਅਸਥਾਨ ਪਟਿਆਲਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸੈਫੁੱਲਾ ਹੈ। {{gap}}ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਦੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਹਨ: 'ਕੁਲ ਅਊਜ਼' ਆਮਦ ਬ ਰੱਬਿੱਨਾਸ ਰਾ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਬ ਲਈ 'ਕੁਲ ਬ-ਅਊਜ਼' (ਮੈਂ ਰਬ ਦੀ ਪਨਾਹ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ) ਅਖਿਆ ਗਇਆ ਹੈ। {{center|<poem>{{gap}}ਆਂ ਕਿ ਮੀ ਸੋਜ਼ਦ ਜ਼ਿ ਦਿਲ ਵਸਵਸਾ ਰਾ ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਵਹਿਮ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਤਾਜੇ ਸ਼ਾਹੀ ਬਰ ਸਰੇ ਆਦਮ ਨਿਹਾਦ ਉਸ ਨੇ ਆਦਮ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਾਜ ਰਖਿਆ। {{gap}}ਤੌਕੇ ਲਾਅਨਤ ਦਰ ਗੂਲੂ ਖੁਨੱਹਸ ਦਾਦ ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਫਿਟਕਾਰ ਦਾ ਤੌਕ ਪਾ ਦਿਤਾ ਹੈ।</poem>}} ਸੈਫੁੱਲਾ 'ਜੀਵਨ' ਨਕਸ਼ ਬੰਦ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਸੀ, ਲਿਖਿਆ ਹੈ: {{center|<poem>ਕਿ ਸੈਫੁੱਲਾ ਅਜ ਜੌਰੇ ਗਰਦੂਨੇ ਦੂੰ, ਪ੍ਰੀਸ਼ਾਨੋ ਮੁਤਫ਼ਕਰੋ ਸਰ ਨਗੂੰ। ਮੈਂ ਹੂੰ ਬੰਦਾਇ ਫ਼ਿਰਕਾਇ ਅਰਜ-ਮੰਦ, ਜੀਵਨ ਨਾਮ ਉਸ ਖ੍ਵਾਜਾਇ ਨਕਸ਼ਬੰਦ।</poem>}} ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਸਬਬ: {{center|<poem>ਅਚਾਨਕ ਹੂਆ ਏਕ ਦਿਨ ਦਿਲ ਉਦਾਸ, ਚਲਾ ਸੈਰ ਕਰਨੇ ਤਈਂ ਆਸ ਪਾਸ। ਯਕਾ ਯਕ ਮਿਰੇ ਦਿਲ ਮੇਂ ਆਇਆ ਖ਼ਿਆਲ, ਹੁਈ ਥੀ ਸਲਾਹ ਦਿਲ ਮੇਂ ਚਲ ਅਦਲੀਵਾਲ। ਜੋ ਥਾ ਪੋਤਾ ਉਸ ਕਾ ਚ੍ਹਿ ਫਤਹਿ ਦੀਨ, ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕੁਛ ਇਲਮ ਸੋਂ ਥਾ ਯਕੀਨ। ਵੁਹ ਪੜ੍ਹਤਾ ਥਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਇਲਹਾਨ ਸ਼ੀਰੀਂ ਸੁਖ਼ਨ, ਅਜਬ ਕਿੱਸਾ ਮਹੀਆਰ ਚੰਦਰ ਬਦਨ।</poem>}} ੬੦}<noinclude></noinclude> n4c9gmths4bq0iutnih2ohf67h094ad 250 2108 215147 8201 2026-04-08T14:39:31Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215147 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਰਚਨਾ-ਕਾਲ: {{center|<poem>ਜ਼ਿ ਹਿਜਰੀ ਦੋਸਦ ਸਾਲ ਔਰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ, ਲਿਖਾ ਮੈਂ ਮੁਕਰਰ ਜੋ ਅਨਜਾਮਿ-ਕਾਰ। ਬਤਾਰੀਖੇ ਫਰੁਖ ਮਿਆਨੇ ਦੋ ਈਦ, ਬਮਾਹੇ ਹੁਮਾਯੂ ਵ-ਸਾਲੇ ਸਈਦ। ਪੜ੍ਹੇ ਜੋ ਕੋਈ ਕਿੱਸਾ ਦਿਲ ਸ਼ਾਦ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਹਕ ਮੇਂ ਦਿਲ ਸੇ ਦੁਆ ਯਾਦ ਹੋ। ਕਿ ਸੈਫੁੱਲਾ ਸਭ ਕਾ ਸਲਾਮੀ ਰਹੇ, ਸਦਾ ਔਰ ਨਿਸਦਨ ਮੁਦਾਮੀ ਰਹੇ।</poem>}} {{right|(ਸੰਨ ਹਿਜਰੀ ੧੨੦੦/੧੭੮੬ ਈ: ਬਣਦਾ ਹੈ)}} ਸੈਫੁੱਲਾ ਨੇ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੀ ਗਿਣਵਾਏ ਹਨ: {{center|<poem>ਵੁਹ ਸ਼ਾਹਿਦ* ਕਿ ਮਾਸ਼ੂਕ ਉਸ ਕਾ ਅਜ਼ੀਜ਼, ਕਦਰਦਾਨ ਥਾ ਵੁਹ ਨਿਪਟ ਬਾ-ਤਮੀਜ਼। ਵੁਹ ਰਾਂਝਾ ਅਗਰ ਬਾ ਸਦਾਕਤ-ਪਜ਼ੀਰ, ਬੋਲੀ ਬਾਰਹਾ ਉਸ ਸੋਂ ਹੰਸ ਹੰਸ ਕੇ ਹੀਰ। ਵੁਹ ਸੈਫੁੱਲ ਮਲੂਕ ਅਬ ਬਨਇਆ ਕਮਾਲ, ਕਿ ਹੈ ਯਾਦ ਉਸ ਕੀ ਬਦੀਉਲ ਜਮਾਲ। ਵੁਹ ਰੋਡਾ ਕਿ ਮਾਰੂਫ਼ ਮਜ਼ਕੂਰ ਹੈਂ, ਜਲਾਲਤ ਜਲਾਲੀ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਂ।</poem>}} {{larger|ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ:-}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਦੇ ਪੰਜ ਕਿੱਸੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। {{gap}}(੧) ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ:- ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ (ਜਨਮ ੧੭੬੮ ਈ:) ਨੇ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਿਆ। ਮੌਲਾ ਬਖਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ 'ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹੀਰੇ' ਪੰਨਾ ੧੧੪ ਅਤੇ ੧੧੫ ਉਤੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: {{gap}}* ਸ਼ਾਹਿਦ ਤੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਮੁੱਲਾ ਗਨੀਮਤ ਦੀ ਮਸਨਵੀ ਦੇ ਦੋ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਗਨੀਮਤ ਕੁੰਜਾਹ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ। {{right|[੬੧}}<noinclude></noinclude> inyln9gamoifc7qz5etoudmr5y2bhad 250 2109 215148 8202 2026-04-08T15:15:11Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{gap}}"ਮੌਲਵੀ ਅਹਿਮਦ ਯਾਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਆਪ ਨੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ, ਸੱਸੀ ਪੁਨੂੰ, ਲੈਲਾ ਮਜਨੂੰ, ਸੋਹਣੀ ਮਹੀਂਵਾਲ, ਕਾਮ ਰੂਪ, ਯੂਸਫ਼ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ, ਕਾਮ ਲਤਾ, ਚੰਦਰ ਬਦਨ, ਰਾਜ ਬੀਬੀ, ਸੈਫੁਲ ਮੁਲੂਕ ਆਦਿ ਕਿੱਸੇ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਥਾਣੀਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਿਆ। {{gap}}(੨) {{larger|ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ}}:- ਮੌਲਵੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਯੱਦ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਕਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੱਸਾ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਤੇ ਮਹੀਆਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਛਪ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਰਚਨਾ ਕਾਲ ੧੮੦੧ ਹੈ। {{gap}}(੩) {{larger|ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼}}:- ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ੧੮੬੯ ਈ: ਵਿਚ ਛਪੀ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਸੰਚੀ ਹੈ ਉਹ ੧੩੨੮ ਹਿ:/੧੯੧੧ ਈ: ਦੀ ਛਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ੨੪ ਪੰਨੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਏ ਸਾਹਿਬ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁਫੀਦੇ ਆਮ ਪ੍ਰੈਸ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਛਾਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪੁਰਾਣੇ ਢੰਗ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ* ਵੀ ਹਨ। ਕਾਤਬ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਲਾਮ ਸਾਂਬਰ ਹੈ। ਸਾਈਜ਼ 10"x8" ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਨਾ ੨੧ ਸਤਰਾਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਬੈਂਤ ਹੈ: {{center|<poem>ਅਵਲ ਹਮਦ ਖੁਦਾਇ ਦੀ ਆਖੀਏ ਜੀ, {{gap}}ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਜਹਾਨ ਉਪਾਇਆ ਏ। ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉਤੇ, {{gap}}ਥਮਾਂ ਬਾਝ ਅਸਮਾਨ ਠਹਿਰਾਇਆ ਏ।</poem>}} ਅੰਤਲਾ ਬੈਂਤ ਹੈ: {{center|<poem>ਏਸ ਗਲ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਗੁੱਲ ਹੋਇਆ, {{gap}}ਖਲਕਤ ਦੇਖਣੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰਫ ਧਾਈ। ਇਮਾਮ ਬਖਸ਼ ਨਾ ਡਿੱਠੀ ਨਾ ਮੂਲ ਸੁਣੀ, {{gap}}ਐਸੀ ਅਜਬ ਜਹਾਨ ਨੇ ਗਲ ਲਾਈ।</poem>}} (੪) {{larger|ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਬੂਟੇ ਦਾ}}:- ਮੁਹੰਮਦ ਬੂਟਾ ਗੁਜਰਾਤੀ ਨੂੰ ਇਹ * Miniature ੬੨}<noinclude></noinclude> f6pauq75t3i8yqga8664camps1yxp6x 250 2110 215149 8203 2026-04-08T15:37:56Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕਿੱਸਾ ੧੩੦੫ ਹਿ:੧੮੮੭ ਈ: ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ, ਚੁਨਾਂਚਿ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਮਹੀਆਰ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ, {{gap}}ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਤਮਾਮ ਸੁਣਾਇਆ ਮੈਂ। ਘਾਇਲ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜਾਣ ਪਿਆਸਿਆਂ ਨੂੰ, {{gap}}ਪਿਆਲਾ ਆਬੇ ਜ਼ਿਲਾਲ ਪਿਆਇਆ ਮੈਂ। ਅਖੀਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ, {{gap}}ਐਸਾ ਦਰਦ ਦਰਿਆ ਚਲਾਇਆ ਮੈਂ। 'ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਆਫਰੀਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ', {{gap}}ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਜਾਂ ਲਿਖ ਵਿਖਇਆ ਮੈਂ।</poem>}} {{right|(੧੩੦੪ ਹਿਜਰੀ)}} ਫਿਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਤੇ ਚਾਰ ਸੀ ਸੰਨ ਹਿਜਰੀ, {{gap}}ਕਿਹਾ ਸ਼ਿਅਰ ਜਾਂ ਸੋਜ਼ ਬਿਆਨ ਅੰਦਰ। ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ, {{gap}}ਲਖ ਸ਼ੁਕਰ ਦਰਗਾਹ ਰਹਿਮਾਨ ਅੰਦਰ।</poem>}} ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤਾਜਰਾਨ-ਕੁਤਬ ਸ਼ੇਖ ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਵ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਅਹਿਮਦੀ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਗਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ੪੪ ਪੰਨੇ, 11"x7" ਤਕ ਤੀਹ, ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਨਾ ੨੦ ਸਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਅਖਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ: {{center|<poem>ਅਵਲ ਹਮਦ ਸਨਾ ਖ਼ੁਦਾ ਤਾਈਂ, {{gap}}ਜਿਸ ਸਾਜ਼ ਤਮਾਮ ਸਾਮਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਕ 'ਕੁਨ' ਥੀਂ 'ਕੌਨ ਮਕਾਨ' ਕਰਕੇ, {{gap}}ਅਰਸ਼ ਫ਼ਰਸ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਮਾਨ ਕੀਤੇ।</poem>}} ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬੂਟਾ ਇਉਂ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਤੇ ਮਹੀਆਰ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਤੇ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨ ਲਈ ਆਖਿਆ: {{center|<poem>ਇਕ ਰਾਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, {{gap}}ਅਖੀਂ ਲਗੀਆਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਪਿਆਰੇ।</poem>}} [੬੩<noinclude></noinclude> d4uh78g7jpjyf4bskkdil5x62zcqi4u 215150 215149 2026-04-08T15:39:02Z Amritpal Aman 2020 215150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕਿੱਸਾ ੧੩੦੫ ਹਿ:੧੮੮੭ ਈ: ਵਿਚ ਨਜ਼ਮ ਕੀਤਾ, ਚੁਨਾਂਚਿ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਮਹੀਆਰ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਵਾਲਾ, {{gap}}ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਤਮਾਮ ਸੁਣਾਇਆ ਮੈਂ। ਘਾਇਲ ਆਸ਼ਕਾਂ ਜਾਣ ਪਿਆਸਿਆਂ ਨੂੰ, {{gap}}ਪਿਆਲਾ ਆਬੇ ਜ਼ਿਲਾਲ ਪਿਆਇਆ ਮੈਂ। ਅਖੀਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੇ, {{gap}}ਐਸਾ ਦਰਦ ਦਰਿਆ ਚਲਾਇਆ ਮੈਂ। 'ਬਹੁਤ ਬਹੁਤ ਆਫਰੀਂ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ', {{gap}}ਹਿਜਰੀ ਸੰਨ ਜਾਂ ਲਿਖ ਵਿਖਇਆ ਮੈਂ।</poem>}} {{right|(੧੩੦੪ ਹਿਜਰੀ)}} ਫਿਰ ਲਿਖਦਾ ਹੈ: {{center|<poem>ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਤੇ ਚਾਰ ਸੀ ਸੰਨ ਹਿਜਰੀ, {{gap}}ਕਿਹਾ ਸ਼ਿਅਰ ਜਾਂ ਸੋਜ਼ ਬਿਆਨ ਅੰਦਰ। ਪੂਰੀ ਹੋਈ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ, {{gap}}ਲਖ ਸ਼ੁਕਰ ਦਰਗਾਹ ਰਹਿਮਾਨ ਅੰਦਰ।</poem>}} ਇਹ ਕਿੱਸਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਤਾਜਰਾਨ-ਕੁਤਬ ਸ਼ੇਖ ਇਲਾਹੀ ਬਖਸ਼ ਵ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਅਹਿਮਦੀ ਦੀ ਫਰਮਾਇਸ਼ ਤੇ ਛਾਪਿਆ ਗਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ੪੪ ਪੰਨੇ, 11"x7" ਤਕ ਤੀਹ, ਪ੍ਰਤੀ ਪੰਨਾ ੨੦ ਸਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉਰਦੂ ਅਖਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਿਅਰ ਹੈ: {{center|<poem>ਅਵਲ ਹਮਦ ਸਨਾ ਖ਼ੁਦਾ ਤਾਈਂ, {{gap}}ਜਿਸ ਸਾਜ਼ ਤਮਾਮ ਸਾਮਾਨ ਕੀਤੇ। ਇਕ 'ਕੁਨ' ਥੀਂ 'ਕੌਨ ਮਕਾਨ' ਕਰਕੇ, {{gap}}ਅਰਸ਼ ਫ਼ਰਸ਼ ਜ਼ਮੀਨ ਜ਼ਮਾਨ ਕੀਤੇ।</poem>}} ਕਿੱਸਾ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬੂਟਾ ਇਉਂ ਦਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦਰ ਬਦਨ ਤੇ ਮਹੀਆਰ ਉਸਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਮਿਲੇ ਤੇ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨ ਲਈ ਆਖਿਆ: {{center|<poem>ਇਕ ਰਾਤ ਦੀ ਬਾਤ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ, {{gap}}ਅਖੀਂ ਲਗੀਆਂ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਪਿਆਰੇ।</poem>}} {{right|[੬੩}}<noinclude></noinclude> 82mi1wh0e02xn431n1gl6a7gwupqyq5 250 2116 215151 8209 2026-04-08T16:12:19Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਮਾਅਬਦੇ ਅਸਤ ਅਜ਼ ਏਕਨਾਤ ਸ਼ਾਇਰੇ ਮਾਰੂਫ਼-ਵ-ਬਜ਼ੁਰਗੇ ਕਰਨੇ ਸ਼ਾਂਨਜ਼ਦਹੂਮ ਮੁਕਦਸ ਮੀ ਪਿੰਦਾਰੰਦ।" {{gap}}{{larger|ਉਲਥਾ}}:- "ਪਟਨ ਪਰਸਿਧ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਜੋ 'ਦਰਾਵੜ' ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਧਰਾ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਭਿ ਤੇ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬੜਾ ਮਾਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਇਆ ਸੀ ਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕਪੜਿਆਂ ਤੇ ਖੀਣਖਾਬ ਬੁਣਨ ਵਿਚ ਤੇ ਲਕੜੀ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਵਿਚ ਉਚਿਤ ਪ੍ਰਸਿਧੀ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਬਰਗਜ਼ਾ (ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਭੜੌਚ) ਰਾਹੀਂ ਯੂਨਾਨ, ਰੂਮ, ਮਿਸਰ ਦਿਆਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਪੜੇ ਜਵਾਹਰਾਤ, ਸੰਦ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਮੁਹਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੜੇ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅਜ ਕਲ ਦਾ ਪਟਨ ਉੱਨਤ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਦਾਵਰੀ ਕੰਢੇ ਆਬਾਦ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪਵਿਤਰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਥੇ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਏਕਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਰ ਹੈ।" {{gap}}੧੮੩੭ ਈ: ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਗੁਦਾਵਰੀ ਦੇ ਉਤਰ ਵਿਚ ਚਾਰ ਥਾਈਂ ਖੁਦਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ੧੮ ਫ਼ੁਟ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ੨੭ ਫ਼ੁਟ ਤਕ ਡੂੰਘੀ ਪੁਟਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ੪ ਫੁਟ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਤੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਿੱਕੇ, ਨਰਮ ਪੱਥਰ ਤੇ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਡੂੰਘੇਰੀ ਪੁਟਾਈ ਤੇ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਤਕ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਸਫੀਆ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨਿਜ਼ਾਮਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਲਭੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਮਿਲੇ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਪੁਟਣ ਤੇ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਮਾਲੂਮਾਤ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਈ ਕੰਧ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥਿਹ ਤੇ ਰਖੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਧ ਦਾ ਆਸਰਾ ਇਕ ਪਾਸਿਉਂ ਲੰਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੰਧਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਧਰਤੀ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਤਵ-ਵੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕਢਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਵਡੇ ਹੜ ਕਾਰਣ ਜਾਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਭੁਚਾਲ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਡੂੰਘਿਆਈ ਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਤੇ ਪੁਜਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਤਬਾਹੀ ਚੌਦ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਜਾਂ {{right|[੬੯}}<noinclude></noinclude> dgu38r4eyv8fylbclx1iifjspfzjnwa 250 2117 215162 8210 2026-04-09T05:52:30Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215162 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਪੰਦਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਈ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਪਟਨ ਤੋਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਮੁਹਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਬੜੀ ਮਹੱਤਤਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਖਣ ਦੀ ਕਲਚਰ ਦਾ ਸਿੰਧ ਦੀ ਵਾਦੀ ਕਲਚਰ ਨਾਲ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਥੋਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਹੇ ਮੁਹਰੇ ਲਭੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੁਹਰਿਆ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਯੂਨਾਨੀਆਂ, ਰੂਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਸਰੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹਰਾ-ਸਾਜ਼ੀ ਦੀ ਕਲਾ ਪਟਨ ਵਿਚ ਬੜੀ ਉਤਮ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੀ।* {{gap}}ਪਟਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਾਰੇ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਗਤ-ਪਰਸਿੱਧ ਤਾਰੀਖ ਵਿਚ ਮਲਕਿ ਨਾਇਬ (ਮਲਕਿ ਕਾਫੂਰ) ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਰਾਜਾ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਤਾੜਿਆ ਸੀ। {{center| '''{{larger|ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਅਕਾਡਮੀ}}''' ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਓ}} <poem>ਚੰਦਾ ਲਾਈਫ਼ ਮੈਂਬਰੀ {{gap}}{{gap}}{{gap}}੧੦੫) ਰੁਪਏ}} ਕਿਸਤਾਂ ਨਾਲ (ਇਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ) {{gap}}੧੧੫) ਰੁਪਏ}} ਕਿਸਤਾਂ ਨਾਲ (ਦਸਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ) {{gap}}੧੫੫) ਰੁਪਏ</poem> * 1 bid 27 page. * ਅੰਤਕਾ ਤਾਰੀਖ਼ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ੧ ਜਿਲਦ ਤੀਜੀ (ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਐਡੀਸ਼ਨ)। ੭੦]<noinclude></noinclude> dxmyjjruvkl9059a0xraum2u8lk7g0z 250 2118 215163 8211 2026-04-09T06:06:42Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਸੇਖੋਂ- {{center|{{larger|ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ (੨)}}}} {{gap}}ਨਵੀਨ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੈ ਵਿੱਚ 'ਆਲੋਚਨਾ' ਦੇ ਕਿਸੇ ਪਿਛਲੇ ਅੰਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਾਵਿ-ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਵੀ ਸਨ, ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇਕੀ (ਅਸਲੇ ਤੇ ਉਹਲੇ), ਹਰਿਭਜਨ ਸਿੰਘ (ਲਾਸਾਂ) ਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸਿੰਘ (ਵੰਗਾਰ)। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਵਿਸ਼ੈ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਦੋ ਹੋਰ ਨਵੇਂ ਕਵੀਆਂ, ਸੁਖਪਾਲ ਵੀਰ ਸਿੰਘ 'ਹਸਰਤ' ਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਚਿਤ ਕਰਵਾਣਾ ਮੇਰੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮੰਤਵ ਹੈ। {{gap}}ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਨਾਉਂ 'ਸਿੰਮਦੇ ਪੱਥਰ' ਹੈ। ਇਹ ਨਾਉਂ ਇਸ ਕਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦਾ ਭਲੀ ਭਾਂਤ ਸੂਚਕ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਸਰਸਰੀ ਜੇਹੀ ਨਜ਼ਰ ਫੇਰੀ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਉਂ ਲਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਚ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਪਥਰਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਝਰਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਝਰਨਾ ਕਿਸੇ ਜਾਣਕਾਰ ਉਸਤਾਦ ਦੇ ਤੇਸੇ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸੂਖਮਚਿੱਤ ਕਿਰਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਰਾਗ ਪਰਤੀਤ ਹੋਇਆ (ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸ਼ਿਲਪਕਾਰ ਫਰਨੀਚਰ ਬਣਾਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰੀਗਰ ਹੈ), ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਅੱਤ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਅਚੰਭਾ ਜੇਹਾ ਸਮਝ ਰਹਿਆ ਹਾਂ। {{gap}}ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹਕੇ, ਮੇਰੇ ਉਹ ਭਾਵ ਜੋ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਿੰਘ ਸਫ਼ੀਰ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹੋਰ ਤਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਕ ਵਿਚਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਰਖਣ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਇਆ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਮ ਕਵਿਤਾ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦੁਰਗਮ, ਔਖੀ, ਹੋਣੀ ਅਵੱਸ਼ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਉਂ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਲਗ ਪਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਛੰਦ-ਬਧ ਰਚਨਾ ਸੁਖੈਨ ਹੈ, ਉਹ ਗੀਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਔਖੀ ਹੈ ਉਹ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਚਿੱਤ {{right|[੭੧}}<noinclude></noinclude> juuhyfwlla8a0igf0at6iob64khmrjm 250 2119 215164 8212 2026-04-09T06:46:16Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਦੇ ਉਪਰਲੇ ਸਥਲ ਉੱਤੋਂ ਹੀ ਕੋਈ ਰਾਗ ਕਢ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਨਵਾਂ ਰਾਗ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਪਜਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕਵਿਤਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਵਾਲਮੀਕੀ, ਕਾਲੀਦਾਸ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਦੀ ਵਧੀਆ ਕਵਿਤਾ ਮਨੁਖ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਉਤੇ ਪਏ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਗਾਂਦੀ, ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭੁਚਾਲ ਲਇਆਕੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਣਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਵੀਂ ਭਾਂਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਲਇਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਕਵਿਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਇਹ ਠੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਸੌਖੀ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਇਸ ਨੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚਕੇ ਉਸ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਉਸ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਕੋਈ ਬਹੁਤਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ। ਤੇ ਲੋਕ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਣਤਰ ਸੌਖੇ ਜੇਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਸੌਖੇ ਜੇਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਉਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਅੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਨਵੀਨਤਾ ਦੁਰ-ਗਮਤਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਗਤੀਹੀਨ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਰਚਨਾ ਸੌਖੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਖੜੇ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਹੱਥ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਚਲਦੇ ਪਹੀਏ ਨੂੰ ਹਥ ਪਾਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਕਾਰੀਗਰੀ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਮਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ ਤੇ ਗਤੀਹੀਨਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ। ਤੇ ਜੇ ਇਹ ਗਤੀਹੀਨ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਕੇ, ਚਾਲੂ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਬਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਲਵਾਨ ਕਵਿਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਕਵਿਤਾ, ਕਲਾ, ਜਾਂ ਭਾਵ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਆਪੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇਗਾ, ਹੋਰ ਗਰਾਰੀਆਂ, ਪਟਿਆਂ, ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ, ਗੀਤਾ, ਕਾਲੀਦਾਸ, ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਨੂੰ ਲੋਕੀ ਸਿਧਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ, ਬਹੁਤੇ ਟੀਕਿਆਂ ਟਿਪਣੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮਾਰਕਸ, ਏਂਗਲਜ, ਲੈਨਿਨ ਨੂੰ ਲੈ ਲਵੋ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਤਨੀ ਸੌਖੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਊਂਘਦਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਇਹ ਇਕ ਅਤੀ ਦੁਰਗਮ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਕਿਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਸਮੂਹਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ। ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਨਵਾਂ ਜੀਵਨ, ਨਵਾਂ ਸਾਹ ੭੨]<noinclude></noinclude> 0vhwj8errc8g2k5rufsu4dapha5cvua 250 2120 215168 8213 2026-04-09T10:52:42Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215168 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਭਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌ ਯਤਨ ਕਰ ਕੇ ਸਮਝ ਲੈਣਗੇ। {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਰਚਨਾ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਪੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ, ਇਕ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਰਤੀ, ਕਿਸ ਭਾਂਤ ਦੀ ਦੁਰਗਮ ਜੇਹੀ, ਸੂਖਮ ਜੇਹੀ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਹ ਦੁਰਗਮ ਸੂਖਮਤਾ ਕਿਥੋਂ ਆ ਗਈ? ਮੈਂ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਫਿਰ ਸਮਝ ਗਇਆ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੂਖਮ ਭਾਵ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਧਾਰਣ ਜੇਹੇ, ਘਸੇ ਹੰਢੇ ਹੋਏ ਕਪੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਵਰ੍ਹੇ-ਗੰਢ ਉਤੇ ਵਿਚ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ- {{center|<poem>ਕਰਮ ਕਾਂਡਾਂ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੇ ਬਖੇੜੇ ਮਰਨ ਜੰਮਣ ਦੇ, ਇਹ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁੱਕਣੇ ਨੇ, ਤੂੰ ਹੈ ਤਾਰਾ ਉਸ ਸਵੇਰੇ ਦਾ। ਤੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਨੇ ਜ਼ੱਰੇ, ਤੇਰੀ ਮੰਜ਼ਲ ਹੈ ਬਸ, ਖ਼ਾਤਮਾ ਜਗ ਚੋਂ ਹਨੇਰੇ ਦਾ।</poem>}} ਜਾਂ 'ਰਾਤ ਬਾਕੀ ਹੈ ਅਜੇ' ਵਿਚ- {{center|<poem>ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਾਗ਼।</poem>}} ਜਾਂ 'ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨੈਣ ਭਾਰੇ ਜਿਹੇ' ਵਿਚ- {{center|<poem>ਪਰ ਅਚੇਤੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਚਿਤਰਕਾਰੀ ਵਿਚ, ਫ਼ਾਕਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਰੰਗ ਘੁਲ ਗਏ ਹੋਣਗੇ। ਮੇਰੀ ਬੁਰਸ਼ੀਂ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸਾਂਵਰੀ, ਰਾਖਵੇਂ ਭੇਤ ਵੀ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ ਹੋਣਗੇ।</poem>}} ਜਾਂ ਫਿਰ 'ਕੋਈ ਜੁਗਨੂੰ, ਕੋਈ ਤਾਰਾ' ਵਿਚ- {{center|<poem>ਭਾਰ ਸ੍ਵੈ-ਅਗਨੀ ਦਾ ਚਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਨ੍ਹੇਰ ਦਾ ਸਾਰਾ, ਆਪੇ ਚਮਕ ਪਵੇਗਾ ਰਾਤੀਂ ਕੋਈ ਜੁਗਨੂੰ, ਕੋਈ ਤਾਰਾ।</poem>}} {{right|[੭੩}}<noinclude></noinclude> t6ygon1497zvizqzlbed7wq29tb6ttw 250 2121 215169 8214 2026-04-09T11:04:12Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 215169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਕਵਿਤਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁਖ ਦੀਆਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਕਲਾਂ ਜਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, (ਮੈਂ 'ਸੁੱਤੀਆਂ ਕਲਾਂ' ਉਕਤੀ ਨੂੰ ਰਤਾ ਕੁਝ ਭੇਦ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਹਿਆ ਹਾਂ।) ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਸੰਬੰਧਾਂ, ਭਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ, ਪ੍ਰਾਕਰਮਾਂ, ਦੀ ਸੋਝੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਤੇ, ਅਣਹੋਏ ਹੀ ਰਹਿਣੇ ਸਨ। ਜੁਗਨੂੰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਅਗਨੀ ਉਤੇ ਚੁਕਣਾ ਇਕ ਅਜੇਹੇ ਹੀ ਸੁੱਤੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਗਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਹ ਜੋਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਝ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤਨੀ ਅਲਪ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਚੁਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਰਖਦੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੱਤੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- <poem>ਮੈਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਹਾਣੀ ਕੋਈ ਛੁਹ ਲਈ ਏ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਇਕ ਹੁੰਘਾਰਾ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਆ, ਤੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਦਿਆਂ ਅਪਣੇ ਨਸੀਬ, ਤਾਕਿ ਤੇਰੇ ਰੋਸਿਆਂ ਦੀ ਤਾਬ ਮੱਠੀ ਹੋ ਜਾਏ। ਕਿਣਕਾ ਕਿਣਕਾ ਨੀਝ ਲਾ ਲਾ ਵੇਖਦੀ, ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ- ਝੂਰਦੀ ਰਹੀ, ਝੂਰਦੀ ਰਹੀ, ਫੇਰ ਮੁੜ ਆਈ ਏ ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ। ਚੁਪ ਨਿਰਾਸ਼ਾ, ਰੱਖ ਕੇ ਅਪਣੀ ਜੀਭ ਤੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਹਰ ਰਾਹਗੀਰ ਤੋਂ- 'ਮੇਰਿਆਂ ਤਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਸ ਕਿਸ ਪੜਾ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤ ਚੁੰਮਣ ਦਏਗਾ?' ਦੂਰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਰਾਹੀ ਦੀ ਚਾਲ- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਚਿਤੰਨ- ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਛੁਪ ਕੇ ਸੁੱਤੇ, ਕਿਸੇ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਯੰਕਰ ਅਵਾਜ਼।</poem> ਚਿੱਤਰ ਖਿਚਣ ਵਿਚ ਉਂਜ ਤਾਂ ਅਸਾਡੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਥੁੜ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਦਿਤੇ ਚਿਤਰ ਹਨ, ਇਹ ਇਕ ਸੁਹਣਾ ਪਛਮੀ ਜੇਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ੭੪]<noinclude></noinclude> dy854k8yx6f0zr3rh4bdjvvlizpj0mx 250 19367 215155 50323 2026-04-09T03:10:26Z Taranpreet Goswami 2106 215155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>ਪਏ ਅਤੇ ਏਹ ਨੀਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਬੜੀ ਘਬਰਾਹਵੇਂ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਮਾਨੋ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਆਨ ਕੇ ਕਟਾਵੇ ਅਰਥਾਤ ਰਾਨੀਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਟਾਲੇ ਅਰ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਅੰਜਨਾਂ ਪਤਿਸ੍ਤਾ ਅਰ ਬੇਕਸੂਰ ਹੈ। ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ! ਕਿ ਏਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਜੇਹੜ ਰਾਨੀ ਨੂੰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝਾਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਏਜ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੋੜੇ, ਜਾਂ ਏਨਾਂ ਭੀ ਆਖ ਸਕੇ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੁੱਛ ਲਵੇ ਫੇਰ ਏਸ ਨੂੰ ਡੰਡ ਦਿਓ। ਪਾਠਕ ਗਣ! ਏਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਸਿਵਾ ਓਸ ਪਾਪਨ ਲੌਂਡੀ ਦੇ ਜਾਂ ਬਿਚਾਰੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ॥ ਆਹ! ਬਸਭ ਮਾਲਾ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਵੇਖਕੇ ਬੜੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਠ ਕੇ ਰਾਨੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ। ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਮਾਂ ਜੀ ਏਡਾ ਅਨਰਥ ਨ ਕਰੋ! ਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੀਕ ਪਵਨ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆ ਲੈਂਦੇ ਤਦ ਤਕ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਨਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੁਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦਿਓ, ਬਾਹਰ ਜਾਨ ਨਾਲ ਨਿਰੀ ਏਸੇ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਡੀ ਇਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਪਵਨ ਜੀ ਭੀ ਸੁਨਕੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਗੇ ਫੇਰ ਪਛੋਤਾਉਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਗਾ। ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨ ਕੇ ਰਾਨੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੋਰ ਭੀ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਬੋਲੀ॥ ਰਾਨੀ-ਚਲ ਦੂਰ ਹੋ ਔਡੀਏ ਵੱਲਨੇ॥ ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਰੇ ਧੱਕਾ ਦੇ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਬੈਠਕੇ ਅਪਨੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਆਈ ਅਰ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਕੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰਾਇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਓਹ<noinclude></noinclude> 25ot0kyznpmadi8866490rhf5e4r0qo 215165 215155 2026-04-09T07:09:51Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 215165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੫੭ )}}</noinclude>____________________________________________________________________ ਪਏ ਅਤੇ ਏਹ ਨੀਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਏਧਰ ਓਧਰ ਬੜੀ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ ਮਾਨੋ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀ ਇਸ ਮੁਸੀਬਤ ਨੂੰ ਆਨ ਕੇ ਕਟਾਵੇ ਅਰਥਾਤ ਰਾਨੀਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਟਾਲੇ ਅਰ ਇਹ ਕਹੇ ਕਿ ਅੰਜਨਾਂ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਅਰ ਬੇਕਸੂਰ ਹੈ। {{gap}}ਪਰ ਹਾਏ ਸ਼ੋਕ! ਕਿ ਏਥੇ ਕੋਈ ਭੀ ਅਜੇਹਾ ਨਹੀਂ ਜੇਹੜ ਰਾਨੀ ਨੂੰ ਏਸ ਵੇਲੇ ਸਮਝਾਕੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਏਜ ਗੱਲ ਤੋਂ ਮੋੜੇ, ਜਾਂ ਏਨਾਂ ਭੀ ਆਖ ਸਕੇ ਕਿ ਪਹਿਲੋਂ ਪਵਨ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪੁੱਛ ਲਵੇ ਫੇਰ ਏਸ ਨੂੰ ਡੰਡ ਦਿਓ॥ {{gap}}ਪਾਠਕ ਗਣ! ਏਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਸਿਵਾ ਓਸ ਪਾਪਨ ਲੋਂਡੀ ਦੇ ਜਾਂ ਬਿਚਾਰੀ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ॥ {{gap}}ਆਹ! ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਵੇਖਕੇ ਬੜੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਅਰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਠ ਕੇ ਰਾਨੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗਾ ਕਰਕੇ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ-ਮਾਂ ਜੀ ਏਡਾ ਅਨਰਥ ਨ ਕਰੋ! ਅੰਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤੀਕ ਪਵਨ ਜੀ ਨਹੀਂ ਆ ਲੈਂਦੇ ਤਦ ਤਕ ਸੱਚ ਝੂਠ ਦਾ ਨਤਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਤੁਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿਨ ਦਿਓ, ਬਾਹਰ ਜਾਨ ਨਾਲ ਨਿਰੀ ਏਸੇ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਭੀ ਇਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਪਵਨ ਜੀ ਭੀ ਸੁਨਕੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰਨਗੇ ਫੇਰ ਪਛੋਤਾਉਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇ ਗਾ॥ {{gap}}ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨ ਕੇ ਰਾਨੀ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਹੋਰ ਭੀ ਵਧ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਬੋਲੀ॥ {{gap}}ਰਾਨੀ-ਚਲ ਦੂਰ ਹੋ ਔਤ੍ਰੀਏ ਚੱਲਨੇ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਪਰੇ ਧੱਕਾ ਦੇ ਪਾਲਕੀ ਵਿਚ ਬੈਠਕੇ ਅਪਨੇ ਮਹਿਲਾਂ ਨੂੰ ਆਈ ਅਰ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਵਾਕੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰਰਾਇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਓਹ<noinclude></noinclude> 4fds9k9g2j3qvhiy5ko9svhu0lhlqii 250 19370 215156 50326 2026-04-09T03:11:13Z Taranpreet Goswami 2106 215156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>ਅਪਨੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁਤ੍ਰੀ ਭੈ ਦਯਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਦੇ ਲਹੂਦੇ ਤਿਹਾਇਆ ਹੋਜਾਵੇ॥ ਦਸਵਾਂ ਅਧ੍ਯਾਯ॥ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਮਾਮੁਖ ਠਾਨੇ ਅਵਰ ਕੁਛ ਵਿਧਨਾ ਠਾਨੇ ਔਰ ਵਿਧੀ ਕਾਮ ਦੇ ਬੀਚ ਮੈਂਮ ਨਸਦੀ ਨਹੀਂ ਤੌਰ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਜਦ ਬਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਰੋਂਦੀ ਅਤੇ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਹੋਈ ਪਾਲਕੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਤਨਪੁਰੋਂ ਦੂਰ ਪਈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਅਨਰਥਦੀ ਗਲ ਸੁਨਕੇ ਬਹੁ! ਸਾਰੇ ਬੁਢੀਆਂ ਮਰਦ ਇਕੱਠ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜੇਹਾ ਇਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਵਗਾ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਨ ਦੀ ਗਲ ਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ! ਭਾਵੇਂ ਰਾਨੀ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਤਾਂ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਿਕਨ ਦੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਪਈ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਰਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਅਨ੍ਯਾਇ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਈਸ਼੍ਵਰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਏਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲਡਾਢੀ ਦੀਨਤਾਈ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਓਬਾਲ ਕਦੀ ਲੈਂਹਦੇ ਹਨ ਕਦੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਕਦੀ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਠੰਡੀ ਹੋਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਦੀ ਫੇਰ ਰੋਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਕਦੇ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਪੇਕੇ ਹੀ ਜਾਨਾ ਚੰਗਾ ਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਦੁਖ ਵੰਡਨਗੇ, ਪਰ ਜਦ ਓਹ ਮੈਥੋਂ ਕਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ<noinclude></noinclude> 8v11vjswmve00ircad0itfwyztzo2cj 215166 215156 2026-04-09T07:20:05Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 215166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੫੮ )}}</noinclude>_____________________________________________________________________ ਅਪਨੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁਤ੍ਰੀ ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਦੇ ਲਹੂਦ ਤਿਹਾਇਆ ਹੋਜਾਵੇ॥ {{center|{{x-larger|ਦਸਵਾਂ ਅਧ੍ਯਾਯ॥}}}} {{center|{{x-larger|ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ}}}} {{x-larger|ਮਾਮੁਖ ਠਾਨੇ ਅਵਰ ਕੁਛ ਵਿਧਨਾ ਠਾਨੇ ਔਰ ਵਿਧੀ ਕਾਮ ਦੇ ਬੀਚ ਮੇਂਮ ਨਸਦੀ ਨਹੀਂ ਠੋਰ }} {{gap}}ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁਤ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ ਜਦ ਬਿਚਾਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਰੋਂਦੀ ਅਤੇ ਕੁਰਲਾਂਦੀ ਹੋਈ ਪਾਤਕੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਰਤਨਪੁਰੋਂ ਦੂਰ ਪਈ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਇਹ ਅਨਰਥਦੀ ਗਲ ਸੁਨਕੇ ਬਹੁ! ਸਾਰੇ ਬੁਢੀਆਂ ਮਰਦ ਇਕੱਠ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਜੇਹਾ ਇਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜਲ ਵਗਾ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਨ ਦੀ ਗਲ ਨਾਂ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ! ਭਾਵੇਂ ਰਾਨੀ ਦੇ ਸਾਮਨੇ ਤਾਂ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਰਿਕਨ ਦੀ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਪਈ ਪਰ ਹੁਨ ਤਾਂ ਰਾਨੀ ਦੇ ਇਸ ਅਨ੍ਯਾਇ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਈਸ਼੍ਵਰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਅੰਜਨਾਂ ਏਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲਡਾਢੀ ਦੀਨਤਾਈ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਪਾਕੇ ਵੇਖਦੀ ਹੋਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਓਬਾਲ ਕਦੀ ਲੈਂਹਦੇ ਹਨ ਕਦੀ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਕਦੀ ਤਾਂ ਆਪੇ ਹੀ ਠੰਡੀ ਹੋਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਦੀ ਫੇਰ ਰੋਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਕਦੇ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਜਾਨ ਨਾਲੋਂ ਪੇਕੇ ਹੀ ਜਾਨਾ ਚੰਗਾ ਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਤੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਦੁਖ ਵੰਡਨਗੇ, ਪਰ ਜਦ ਓਹ ਮੈਥੋਂ ਕਾਲੇ ਕਪੜਿਆਂ<noinclude></noinclude> 1553gc0fu4uqih2ea4vfwlxmbe724rt 250 19373 215157 50329 2026-04-09T03:12:14Z Taranpreet Goswami 2106 215157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁਛਨਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਦਸਾਂਗੀ। ਫੇਰ ਆਪੇ ਆਪ ਹੀ ਅਪਨੇ ਜੁੱਸੇ ਵਲੋਂ ਤੱਕਕੇ ਹਾਏ ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਨ ਦੇ ਜੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ! ਹਾਏ ਦੋਸ਼ ਭੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਓਹ ਲਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਰਣਨ ਓਰਦਿਆਂ ਭੀ ਲੱਜਾ ਆਉਦੀ ਹੈ ਅਜੇਹੇ ਜੀਉਨ ਤੋ ਤਾਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਓਹੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਜ਼ੱਤ ਅਰਆਥਰ ਕੱਜੀ ਰਹੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਐਸੀ ਬਿਇਜ਼ਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜੀਉਨਾਂ ਮੌਤਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਸੋ ਹੁਨ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ( ਮੁੰਦਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵੇਕੇ) ਕਿ ਇਹੋ ਹੀਰਾ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੈ (ਅਪਨੇ ਆਪ) ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਏਹ ਖਿਆਲ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਐਸਾ ਕਰਨ ਕਰਕ ਹੋਰ ਵੱਧ ਬਦਨਾਮ ਹੋਵਾਂਗੀ ਚਾਹੇ ਸ਼ਾਮੀ ਜੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਨ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਦੁਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਨ ਸਮਝ ਲਗਾ। ਅਤੇ ਏਹ ਕਲੰਕ ਜੇਹੜਾ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੇ ਸਦਾ ਲਈ ਲੱਗਾ ਰਹੇਗਾ। A ਆਹਾ! ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਏ ਖੋਟੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਏਹ ਦਿਨ ਵੇਖਨਾ ਪਿਆ। ਚੰਗਾ ਪੇਕੇ ਜਾਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਪਨੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਲਾਂਗੀ ( ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਸੋਚਕੇ) ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਇਹੋ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਹੈ ਹੁਨ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾਂ ਜਾਵਾਂਗੀ, ( ਫੇਰ ਭੀ ਅਪਨੇ ਆਪਹੀ ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ!! ਏਹ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਏਹ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝੂਠ - ਸੱਚਦਾ ਨਬੇੜਾ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੇਕੇ ਜਾਨ ਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਛਾ ਬੇਕਸੂਰ ਹਾਂ ( ਆਪਹੀ) ਪਰ ਇਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਸਬੂਤ ਹੈ ਇਹੋ ਇੱਕ ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਨੀ ਜੀ ਨੇ ਦੁਰਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਛਲ ਕਰਨੀ ਹਾਂ ਹਾਏ! ਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਗੱਲਾਂਕਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ 6 ਸਮਾਂ ਥਾਵਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲਦਾ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੌਨ ਯਕੀਨ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਫਨ ਫ ਨ ਅਬਰੂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਨ ਨੇ ਲਗ ਪਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਕਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖਕੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ॥<noinclude></noinclude> 7h0lmcq06eshyvnxpkf4p2aiopnd5oa 215167 215157 2026-04-09T07:29:23Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 215167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" />{{center|( ੫੯ )}}</noinclude>____________________________________________________________________ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁਛਨਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਦਸਾਂਗੀ। ਫੇਰ ਆਪੇ ਆਪ ਹੀ ਅਪਨੇ ਜੁੱਸੇ ਵਲੋਂ ਤੱਕਕੇ ਹਾਏ ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਨ ਦੇ ਜੋਗ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਹਾਏ ਦੋਸ਼ ਭੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਓਹ ਲਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਵਰਣਨ ਓਰਦਿਆਂ ਭੀ ਲੱਜਾ ਆਉਦੀ ਹੈ ਅਜੇਹੇ ਜੀਉਨ ਤੋ ਤਾਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਓਹੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇਜ਼ੱਤ ਅਰ ਆਥਰ ਕੱਜੀ ਰਹੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਐਸੀ ਬਿਇਜ਼ਤੀ ਕਰਕੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਜੀਉਨਾਂ ਮੌਤਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੇ ਸੋ ਹੁਨ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ( ਮੁੰਦਰੀ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਕੇ) ਕਿ ਇਹੋ ਹੀਰਾ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੈ (ਅਪਨੇ ਆਪ) ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਏਹ ਖਿਆਲ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਐਸਾ ਕਰਨ ਕਰਕ ਹੋਰ ਵੱਧ ਬਦਨਾਮ ਹੋਵਾਂਗੀ ਚਾਹੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਨ ਕਰਨਗੇ ਪਰ ਦੁਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੌਨ ਸਮਝਏਗਾ। ਅਤੇ ਏਹ ਕਲੰਕ ਜੇਹੜਾ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੇ ਸਦਾ ਲਈ ਲੱਗਾ ਰਹੇਗਾ। ਆਹਾ! ਮੈਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਏ ਖੋਟੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਏਹ ਦਿਨ ਵੇਖਨਾ ਪਿਆ। ਚੰਗਾ! ਪੇਕੇ ਜਾਕੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਅਪਨੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦਿਨ ਪੂਰੇ ਕਰਲਾਂਗੀ ( ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਸੋਚਕੇ) ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਇਹੋ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਹੈ ਹੁਨ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਨਾਂ ਜਾਵਾਂਗੀ, ( ਫੇਰ ਭੀ ਅਪਨੇ ਆਪਹੀ ਨਹੀਂ! ਨਹੀਂ!! ਏਹ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਏਹ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਝੂਠ ਸੱਚਦਾ ਨਬੇੜਾ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਪੇਕੇ ਜਾਨਾਈ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤਾ ਬੇਕਸੂਰ ਹਾਂ ( ਆਪਹੀ) ਪਰ ਇਹਦਾ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੀ ਸਬੂਤ ਹੈ ਇਹੋ ਇੱਕ ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਰਾਨੀ ਜੀ ਨੇ ਦੁਰਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਛਲ ਕਰਨੀ ਹਾਂ ਹਾਏ! ਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਗੱਲਾਂਕਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਮਾਂ ਖਾਵਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲਦਾ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕੌਨ ਯਕੀਨ ਕਰੇਗਾ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਫਰਨ ਫਰਨ ਅਥਰੂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਨ ਲਗ ਪਏ ਬਸੰਤ ਮਾਲਾ ਜੋ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਕਸ਼ਟਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖਕੇ ਕਹਿਨ ਲੱਗੀ॥<noinclude></noinclude> bnk4ixj9a9lkbs3jipsdydadqzd57s2 250 19464 215152 50422 2026-04-09T00:17:36Z Taranpreet Goswami 2106 215152 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>10) ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ ॥ ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ॥ ਪਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੂਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਤਾਰ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library<noinclude></noinclude> kcowrsphyrqgrio3f051o12ktf5okcb 215153 215152 2026-04-09T03:07:47Z Taranpreet Goswami 2106 215153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" /></noinclude>ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ-ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਆਈਂ ਦਿਆਲੂ ਵੇਖਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕਰ ਆਖਨ ਲੱਗੀ॥ ਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦਰ ਨਗਰਾਕਾ ਰਾਯ ਮਹੇਂਦ੍ ਨਾਮ, ਤਾ ਰਾਜਾਕੀ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਅੰਜਨਾਂ ਮੇਰਾ ਨਾਮ॥ ਪਹਲਾਦ ਵਿਦਿਆ ਧਰ ਸੁਸੂਰ ਮਮ ਪਵਨ ਨਾਮ ਭਰਤਾਰ, ਨਾਮ ਨਗਰ ਹੈ ਰਤਨ ਪੁਰ ਸਾਸ ਨੇ ਦੀਆ ਨਿਕਾਰ॥ ਕਲੰਕ ਲਗਾਯੋ ਅਤਿ ਬੁਰਾ ਕਰ ਨ ਸਕੂੰ ਬਖਾਨ, ਬਿਪਤਾ ਕਾਲ ਫਿਰੂੰ ਕਾਟਤੀ ਆਈ ਤਵ ਅਸਥਾਨ॥ ਪਿਤਾ ਕਹੂੰ ਸੱਚ ਆਪਸੇ ਹੂੰ ਨਿਰਦੋਸਨ ਨਾਰ, ਨਿਸਚੈ ਸਬ ਹੋ ਜਾਇਗਾ ਜਬ ਘਰ ਆਵੇਂ ਤਾਰ॥ ਅੰਜਨਾਂ ਦੀ ਬਿਪਤ ਕਹਾਨੀ ਸੁਨਕੇ ਸਾਧੂ ਖੋਟੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਉਨਾ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾ ਦੀ ਚਾਲਨੂੰ ਫਿਟਕਾਂ ਦੇਕੇ ਸਹਾਯਤਾ ਦੀ ਗਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਸਾਧੂ-ਬੇਟੀ! ਚਿੰਤਾ ਨ ਕਰੋ ਜਿੱਨਾਂ ਚਿਰ ਜੀ ਚਾਹੇ ਏਥੇ ਰਹੋ ਪਰ ਜੰਗਲੀ ਫਲਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਏਥੇ ਖਾਂਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਨਾਂ॥ ਪਾਠਕ ਗਣ! ਅੰਜਨਾਂ ਨੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਏਹ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਵਾਕ ਸੁਨਕੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਓਥੇ ਰਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਦ ਦਾਇਕ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਜਦ ਅੰਜਨਾਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> hx1c8j81jvwbwkhn091qg45mmxt12kd 250 22277 215154 53386 2026-04-09T03:09:46Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 215154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੫੬੧}}</noinclude>ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਮੇਲਾਵੈ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਹਉ ਵਾਰਿ ਵਾਰਿ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕਉ ਜਾਸਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੈ ਅਵਗਣ ਭਰਪੂਰਿ ਸਰੀਰੇ॥ ਹਉ ਕਿਉ ਕਰਿ ਮਿਲਾ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੂਰੇ॥੨॥ ਜਿਨਿ ਗੁਣਵੰਤੀ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਪਾਇਆ॥ ਸੇ ਮੈ ਗੁਣ ਨਾਹੀ ਹਉ ਕਿਉ ਮਿਲਾ ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ॥੩॥ ਹਉ ਕਰਿ ਕਰਿ ਥਾਕਾ ਉਪਾਵ ਬਹੁਤੇਰੇ॥ ਨਾਨਕ ਗਰੀਬ ਰਾਖਹੁ ਹਰਿ ਮੇਰੇ॥੪॥੧॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੪॥ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੁੰਦਰੁ ਮੈ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੀ॥ ਹਉ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਛੋਡਿ ਦੂਜੈ ਲੋਭਾਣੀ॥੧॥ ਹਉ ਕਿਉ ਕਰਿ ਪਿਰ ਕਉ ਮਿਲਉ ਇਆਣੀ॥ ਜੋ ਪਿਰ ਭਾਵੈ ਸਾ ਸੋਹਾਗਣਿ ਸਾਈ ਪਿਰ ਕਉ ਮਿਲੈ ਸਿਆਣੀ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੈ ਵਿਚਿ ਦੋਸ ਹਉ ਕਿਉ ਕਰਿ ਪਿਰੁ ਪਾਵਾ॥ ਤੇਰੇ ਅਨੇਕ ਪਿਆਰੇ ਹਉ ਪਿਰ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਾ॥੨॥ ਜਿਨਿ ਪਿਰੁ ਰਾਵਿਆ ਸਾ ਭਲੀ ਸੁਹਾਗਣਿ॥ ਸੇ ਮੈ ਗੁਣ ਨਾਹੀ ਹਉ ਕਿਆ ਕਰੀ ਦੁਹਾਗਣਿ॥੩॥ ਨਿਤ ਸੁਹਾਗਣਿ ਸਦਾ ਪਿਰੁ ਰਾਵੈ॥ ਮੈ ਕਰਮਹੀਣ ਕਬ ਹੀ ਗਲਿ ਲਾਵੈ॥੪॥ ਤੂ ਪਿਰੁ ਗੁਣਵੰਤਾ ਹਉ ਅਉਗੁਣਿਆਰਾ॥ ਮੈ ਨਿਰਗੁਣ ਬਖਸਿ ਨਾਨਕੁ ਵੇਚਾਰਾ॥੫॥੨॥ {{gap|18em}}ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੪ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥ </br> ਮੈ ਮਨਿ ਵਡੀ ਆਸ ਹਰੇ ਕਿਉ ਕਰਿ ਹਰਿ ਦਰਸਨੁ ਪਾਵਾ॥ ਹਉ ਜਾਇ ਪੁਛਾ ਅਪਨੇ ਸਤਗੁਰੈ ਗੁਰ ਪੁਛਿ ਮਨੁ ਮੁਗਧੁ ਸਮਝਾਵਾ॥ ਭੂਲਾ ਮਨੁ ਸਮਝੈ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਦਾ ਧਿਆਏ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਸੁ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਸੋ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਏ॥੧॥ ਹਉ ਸਭਿ ਵੇਸ ਕਰੀ ਪਿਰ ਕਾਰਣਿ ਜੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਸਾਚੇ ਭਾਵਾ॥ ਸੋ ਪਿਰੁ ਪਿਆਰਾ ਮੈ ਨਦਰਿ ਨ ਦੇਖੈ ਹਉ ਕਿਉ ਕਰਿ ਧੀਰਜੁ ਪਾਵਾ॥ ਜਿਸੁ ਕਾਰਣਿ ਹਉ ਸੀਗਾਰੁ ਸੀਗਾਰੀ ਸੋ ਪਿਰੁ ਰਤਾ ਮੇਰਾ ਅਵਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਧਨੁ ਧੰਨੁ ਧੰਨੁ ਸੋਹਾਗਣਿ ਜਿਨਿ ਪਿਰੁ ਰਾਵਿਅੜਾ ਸਚੁ ਸਵਰਾ॥੨॥ ਹਉ ਜਾਇ ਪੁਛਾ ਸੋਹਾਗ ਸੁਹਾਗਣਿ ਤੁਸੀ ਕਿਉ ਪਿਰੁ ਪਾਇਅੜਾ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਰਾ॥ ਮੈ ਊਪਰਿ ਨਦਰਿ ਕਰੀ ਪਿਰਿ ਸਾਚੈ ਮੈ ਛੋਡਿਅੜਾ ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ॥ ਸਭੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਜੀਉ ਕਰਹੁ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਇਤੁ ਮਾਰਗਿ ਭੈਣੇ ਮਿਲੀਐ॥ ਆਪਨੜਾ ਪ੍ਰਭੁ ਨਦਰਿ ਕਰਿ ਦੇਖੈ ਨਾਨਕ ਜੋਤਿ ਜੋਤੀ ਰਲੀਐ॥੩॥ ਜੋ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਮੈ ਦੇਇ ਸਨੇਹਾ ਤਿਸੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਅਪਣਾ ਦੇਵਾ॥ ਨਿਤ ਪਖਾ ਫੇਰੀ ਸੇਵ ਕਮਾਵਾ ਤਿਸੁ ਆਗੈ ਪਾਣੀ ਢੋਵਾਂ॥ ਨਿਤ ਨਿਤ ਸੇਵ ਕਰੀ<noinclude></noinclude> t0ns5rzczne84hzd6zcfsklcp6z22za 250 22282 215158 53391 2026-04-09T03:21:19Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 215158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੫੬੨}}</noinclude>ਹਰਿ ਜਨ ਕੀ ਜੋ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਸੁਣਾਏ॥ ਧਨੁ ਧੰਨੁ ਗੁਰੂ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਨਾਨਕ ਮਨਿ ਆਸ ਪੁਜਾਏ॥੪॥ ਗੁਰੁ ਸਜਣੁ ਮੇਰਾ ਮੇਲਿ ਹਰੇ ਜਿਤੁ ਮਿਲਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵਾ॥ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸਹੁ ਹਰਿ ਗੋਸਟਿ ਪੂਛਾਂ ਕਰਿ ਸਾਂਝੀ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਾਂ॥ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਨਿਤ ਨਿਤ ਸਦ ਹਰਿ ਕੇ ਮਨੁ ਜੀਵੈ ਨਾਮੁ ਸੁਣਿ ਤੇਰਾ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਤੁ ਵੇਲਾ ਵਿਸਰੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਤੁ ਵੇਲੈ ਮਰਿ ਜਾਇ ਜੀਉ ਮੇਰਾ॥੫॥ ਹਰਿ ਵੇਖਣ ਕਉ ਸਭੁ ਕੋਈ ਲੋਚੈ ਸੋ ਵੇਖੈ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਵਿਖਾਲੇ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਸੋ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਦਾ ਸਮਾਲੇ॥ ਸੋ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸਦਾ ਸਮਾਲੇ ਜਿਸੁ ਸਤਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਮੇਰਾ ਮਿਲਿਆ॥ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਜਨ ਹਰਿ ਇਕੇ ਹੋਏ ਹਰਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਸੇਤੀ ਰਲਿਆ॥੬॥੧॥੩॥ {{center|ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੧ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਅਤਿ ਊਚਾ ਤਾ ਕਾ ਦਰਬਾਰਾ॥ ਅੰਤੁ ਨਾਹੀ ਕਿਛੁ ਪਾਰਾਵਾਰਾ॥ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਲਖ ਧਾਵੈ॥ ਇਕੁ ਤਿਲੁ ਤਾ ਕਾ ਮਹਲੁ ਨ ਪਾਵੈ॥੧॥ ਸੁਹਾਵੀ ਕਉਣੁ ਸੁ ਵੇਲਾ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਮੇਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਲਾਖ ਭਗਤ ਜਾ ਕਉ ਆਰਾਧਹਿ॥ ਲਾਖ ਤਪੀਸਰ ਤਪੁ ਹੀ ਸਾਧਹਿ॥ ਲਾਖ ਜੋਗੀਸਰ ਕਰਤੇ ਜੋਗਾ॥ ਲਾਖ ਭੋਗੀਸਰ ਭੋਗਹਿ ਭੋਗਾ॥੨॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਵਸਹਿ ਜਾਣਹਿ ਥੋਰਾ॥ ਹੈ ਕੋਈ ਸਾਜਣੁ ਪਰਦਾ ਤੋਰਾ॥ ਕਰਉ ਜਤਨ ਜੇ ਹੋਇ ਮਿਹਰਵਾਨਾ॥ ਤਾ ਕਉ ਦੇਈ ਜੀਉ ਕੁਰਬਾਨਾ॥੩॥ ਫਿਰਤ ਫਿਰਤ ਸੰਤਨ ਪਹਿ ਆਇਆ॥ ਦੂਖ ਭ੍ਰਮੁ ਹਮਾਰਾ ਸਗਲ ਮਿਟਾਇਆ॥ ਮਹਲਿ ਬੁਲਾਇਆ ਪ੍ਰਭ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਭੂੰਚਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭੁ ਮੇਰਾ ਊਚਾ॥੪॥੧॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਧਨੁ ਸੁ ਵੇਲਾ ਜਿਤੁ ਦਰਸਨੁ ਕਰਣਾ॥ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ ਸਤਿਗੁਰ ਚਰਣਾ॥੧॥ ਜੀਅ ਕੇ ਦਾਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰੇ॥ ਮਨੁ ਜੀਵੈ ਪ੍ਰਭ ਨਾਮੁ ਚਿਤੇਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਸਚੁ ਮੰਤ੍ਰੁ ਤੁਮਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ॥ ਸੀਤਲ ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਸੁਜਾਣੀ॥੨॥ ਸਚੁ ਹੁਕਮੁ ਤੁਮਾਰਾ ਤਖਤਿ ਨਿਵਾਸੀ॥ ਆਇ ਨ ਜਾਵੈ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਅਬਿਨਾਸੀ॥੩॥ ਤੁਮ ਮਿਹਰਵਾਨ ਦਾਸ ਹਮ ਦੀਨਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬੁ ਭਰਪੁਰਿ ਲੀਣਾ॥੪॥੨॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤੂ ਬੇਅੰਤੁ ਕੋ ਵਿਰਲਾ ਜਾਣੈ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕੋ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੈ॥੧॥ ਸੇਵਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ<noinclude></noinclude> ps9chdzzhqirzohwz9t1wmj7ibbnnat 250 22287 215159 53396 2026-04-09T03:33:44Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 215159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੫੬੩}}</noinclude>ਪਿਆਰੇ॥ ਜਪਿ ਜੀਵਾ ਪ੍ਰਭ ਚਰਣ ਤੁਮਾਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਦਇਆਲ ਪੁਰਖ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਦਾਤੇ॥ ਜਿਸਹਿ ਜਨਾਵਹੁ ਤਿਨਹਿ ਤੁਮ ਜਾਤੇ॥੨॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਜਾਈ ਬਲਿਹਾਰੀ॥ ਇਤ ਉਤ ਦੇਖਉ ਓਟ ਤੁਮਾਰੀ॥੩॥ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਣ ਗੁਣੁ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਤਾ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਧੂ ਦੇਖਿ ਮਨੁ ਰਾਤਾ॥੪॥੩॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਃ ੫॥ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਪੂਰਾ॥ ਦਾਨੁ ਦੇਇ ਸਾਧੂ ਕੀ ਧੂਰਾ॥੧॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਤੇਰੀ ਓਟ ਪੂਰਨ ਗੋਪਾਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਲਿ ਥਲਿ ਮਹੀਅਲਿ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ॥ ਨਿਕਟਿ ਵਸੈ ਨਾਹੀ ਪ੍ਰਭੁ ਦੂਰੇ॥੨॥ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਸੋ ਧਿਆਏ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਏ॥੩॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਗਲੇ ਪ੍ਰਤਿਪਾਰੇ॥ ਸਰਨਿ ਪਰਿਓ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਦੁਆਰੇ॥੪॥੪॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਤੂ ਵਡ ਦਾਤਾ ਅੰਤਰਜਾਮੀ॥ ਸਭ ਮਹਿ ਰਵਿਆ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ॥੧॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰਾ॥ ਹਉ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਾ ਨਾਮੁ ਤੁਮਾਰਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਸਤਿਗੁਰ ਮੇਰੇ ਪੂਰੇ॥ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਹੋਇ ਸੰਤਾ ਧੂਰੇ॥੨॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਿਰਦੈ ਉਰਿ ਧਾਰੇ॥ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਕਉ ਜਾਈ ਬਲਿਹਾਰੇ॥੩॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਸੁਖੁ ਪਾਵਾ॥੪॥੫॥ ਨੂੰ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਜੈ॥ ਨਾ ਜੀਉ ਮਰੈ ਨ ਕਬਹੂ ਛੀਜੈ॥੧॥ ਵਡਭਾਗੀ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪਾਈਐ॥ ਗੁਰ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਧਿਆਈਐ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਰਤਨ ਜਵਾਹਰ ਹਰਿ ਮਾਣਕ ਲਾਲਾ॥ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਪ੍ਰਭ ਭਏ ਨਿਹਾਲਾ॥੨॥ ਜਤ ਕਤ ਪੇਖਉ ਸਾਧੂ ਸਰਣਾ॥ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ ਨਿਰਮਲ ਮਨੁ ਕਰਣਾ॥੩॥ ਘਟ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਵੂਠਾ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਪਾਇਆ ਪ੍ਰਭੁ ਤੁਠਾ॥੪॥੬॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫॥ ਵਿਸਰੁ ਨਾਹੀ ਪ੍ਰਭ ਦੀਨ ਦਇਆਲਾ॥ ਤੇਰੀ ਸਰਣਿ ਪੂਰਨ ਕਿਰਪਾਲਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਜਹ ਚਿਤਿ ਆਵਹਿ ਸੋ ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ॥ ਜਿਤੁ ਵੇਲਾ ਵਿਸਰਹਿ ਤਾ ਲਾਗੈ ਹਾਵਾ॥੧॥ ਤੇਰੇ ਜੀਅ ਤੂ ਸਦ ਹੀ ਸਾਥੀ॥ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੇ ਕਢੁ ਦੇ ਹਾਥੀ॥੨॥ ਆਵਣੁ ਜਾਣਾ ਤੁਮ ਹੀ ਕੀਆ॥ ਜਿਸੁ ਤੂ ਰਾਖਹਿ ਤਿਸੁ ਦੂਖੁ ਨ ਥੀਆ॥੩॥ ਤੂ ਏਕੋ ਸਾਹਿਬੁ ਅਵਰੁ ਨ ਹੋਰਿ॥ ਬਿਨਉ ਕਰੈ ਨਾਨਕੁ ਕਰ ਜੋਰਿ॥੪॥੭॥ ਵਡਹੰਸੁ ਮਃ ੫॥ ਤੂ ਜਾਣਾਇਹਿ ਤਾ ਕੋਈ ਜਾਣੈ॥ ਤੇਰਾ ਦੀਆ ਨਾਮੁ ਵਖਾਣੈ॥੧॥ ਤੂ ਅਚਰਜੁ ਕੁਦਰਤਿ<noinclude></noinclude> micn51i52ydkvq03tvg8cawjvg39io1 250 22293 215160 53402 2026-04-09T03:44:18Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 215160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੫੬੪}}</noinclude>ਤੇਰੀ ਬਿਸਮਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਕਾਰਣੁ ਆਪੇ ਕਰਣਾ॥ ਹੁਕਮੇ ਜੰਮਣੁ ਹੁਕਮੇ ਮਰਣਾ॥੨॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਮਨ ਤਨ ਆਧਾਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਬਖਸੀਸ ਤੁਮਾਰੀ॥੩॥੮॥ {{center|ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮੇਰੈ ਅੰਤਰਿ ਲੋਚਾ ਮਿਲਣ ਕੀ ਪਿਆਰੇ ਹਉ ਕਿਉ ਪਾਈ ਗੁਰ ਪੂਰੇ॥ ਜੇ ਸਉ ਖੇਲ ਖੇਲਾਈਐ ਬਾਲਕੁ ਰਹਿ ਨ ਸਕੈ ਬਿਨੁ ਖੀਰੇ॥ ਮੇਰੈ ਅੰਤਰਿ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੈ ਅੰਮਾਲੀ ਜੇ ਸਉ ਭੋਜਨ ਮੈ ਨੀਰੇ॥ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਤਨਿ ਪ੍ਰੇਮੁ ਪਿਰੰਮ ਕਾ ਬਿਨੁ ਦਰਸਨ ਕਿਉ ਮਨੁ ਧੀਰੇ॥੧॥ ਸੁਣਿ ਸਜਣ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਾਈ ਮੈ ਮੇਲਿਹੁ ਮਿਤ੍ਰੁ ਸੁਖਦਾਤਾ॥ ਓਹੁ ਜੀਅ ਕੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਬੇਦਨ ਜਾਣੈ ਨਿਤ ਸੁਣਾਵੈ ਹਰਿ ਕੀਆ ਬਾਤਾ॥ ਹਉ ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਰਹਿ ਨ ਸਕਾ ਜਿਉ ਚਾਤ੍ਰਿਕੁ ਜਲ ਕਉ ਬਿਲਲਾਤਾ॥ ਹਉ ਕਿਆ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੀ ਮੈ ਨਿਰਗੁਣ ਕਉ ਰਖਿ ਲੇਤਾ॥੨॥ ਹਉ ਭਈ ਉਡੀਣੀ ਕੰਤ ਕਉ ਅੰਮਾਲੀ ਸੋ ਪਿਰੁ ਕਦਿ ਨੈਣੀ ਦੇਖਾ॥ ਸਭਿ ਰਸ ਭੋਗਣ ਵਿਸਰੇ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਕਿਤੈ ਨ ਲੇਖਾ॥ ਇਹੁ ਕਾਪੜੁ ਤਨਿ ਨ ਸੁਖਾਵਈ ਕਰਿ ਨ ਸਕਉ ਹਉ ਵੇਸਾ॥ ਜਿਨੀ ਸਖੀ ਲਾਲੁ ਰਾਵਿਆ ਪਿਆਰਾ ਤਿਨ ਆਗੈ ਹਮ ਆਦੇਸਾ॥੩॥ ਮੈ ਸਭਿ ਸੀਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅੰਮਾਲੀ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਕਾਮਿ ਨ ਆਏ॥ ਜਾ ਸਹਿ ਬਾਤ ਨ ਪੁਛੀਆ ਅੰਮਾਲੀ ਤਾ ਬਿਰਥਾ ਜੋਬਨੁ ਸਭੁ ਜਾਏ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਤੇ ਸੋਹਾਗਣੀ ਅੰਮਾਲੀ ਜਿਨ ਸਹੁ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ॥ ਹਉ ਵਾਰਿਆ ਤਿਨ ਸੋਹਾਗਣੀ ਅੰਮਾਲੀ ਤਿਨ ਕੇ ਧੋਵਾ ਸਦ ਪਾਏ॥੪॥ ਜਿਚਰੁ ਦੂਜਾ ਭਰਮੁ ਸਾ ਅੰਮਾਲੀ ਤਿਚਰੁ ਮੈ ਜਾਣਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਦੂਰੇ॥ ਜਾ ਮਿਲਿਆ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅੰਮਾਲੀ ਤਾ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਸਭ ਪੂਰੇ॥ ਮੈ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਅੰਮਾਲੀ ਪਿਰੁ ਸਰਬ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਮਾਣਿਆ ਅੰਮਾਲੀ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਲਗਿ ਪੈਰੇ॥੫॥੧॥੯॥ {{center|ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੩ ਅਸਟਪਦੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} {{gap|12em}}ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਸਚੁ ਧੁਨਿ ਸਚੁ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਾ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਸਚੁ ਸਲਾਹਣਾ ਧਨੁ ਧਨੁ ਵਡਭਾਗ ਹਮਾਰਾ॥੧॥ ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਾਚੇ ਨਾਮ ਵਿਟਹੁ ਬਲਿ ਜਾਉ॥ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਹੋਇ ਰਹਹਿ ਤਾ ਪਾਵਹਿ<noinclude></noinclude> 5dcvs5fn0k4wmcn5ah4dng7kh5tnook 215161 215160 2026-04-09T03:45:05Z Kuldip DMW 2077 215161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੫੬੪}}</noinclude>ਤੇਰੀ ਬਿਸਮਾ॥੧॥ ਰਹਾਉ॥ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਕਾਰਣੁ ਆਪੇ ਕਰਣਾ॥ ਹੁਕਮੇ ਜੰਮਣੁ ਹੁਕਮੇ ਮਰਣਾ॥੨॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਮਨ ਤਨ ਆਧਾਰੀ॥ ਨਾਨਕ ਦਾਸੁ ਬਖਸੀਸ ਤੁਮਾਰੀ॥੩॥੮॥ {{center|ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੨ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਮੇਰੈ ਅੰਤਰਿ ਲੋਚਾ ਮਿਲਣ ਕੀ ਪਿਆਰੇ ਹਉ ਕਿਉ ਪਾਈ ਗੁਰ ਪੂਰੇ॥ ਜੇ ਸਉ ਖੇਲ ਖੇਲਾਈਐ ਬਾਲਕੁ ਰਹਿ ਨ ਸਕੈ ਬਿਨੁ ਖੀਰੇ॥ ਮੇਰੈ ਅੰਤਰਿ ਭੁਖ ਨ ਉਤਰੈ ਅੰਮਾਲੀ ਜੇ ਸਉ ਭੋਜਨ ਮੈ ਨੀਰੇ॥ ਮੇਰੈ ਮਨਿ ਤਨਿ ਪ੍ਰੇਮੁ ਪਿਰੰਮ ਕਾ ਬਿਨੁ ਦਰਸਨ ਕਿਉ ਮਨੁ ਧੀਰੇ॥੧॥ ਸੁਣਿ ਸਜਣ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਭਾਈ ਮੈ ਮੇਲਿਹੁ ਮਿਤ੍ਰੁ ਸੁਖਦਾਤਾ॥ ਓਹੁ ਜੀਅ ਕੀ ਮੇਰੀ ਸਭ ਬੇਦਨ ਜਾਣੈ ਨਿਤ ਸੁਣਾਵੈ ਹਰਿ ਕੀਆ ਬਾਤਾ॥ ਹਉ ਇਕੁ ਖਿਨੁ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਰਹਿ ਨ ਸਕਾ ਜਿਉ ਚਾਤ੍ਰਿਕੁ ਜਲ ਕਉ ਬਿਲਲਾਤਾ॥ ਹਉ ਕਿਆ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਰਿ ਸਮਾਲੀ ਮੈ ਨਿਰਗੁਣ ਕਉ ਰਖਿ ਲੇਤਾ॥੨॥ ਹਉ ਭਈ ਉਡੀਣੀ ਕੰਤ ਕਉ ਅੰਮਾਲੀ ਸੋ ਪਿਰੁ ਕਦਿ ਨੈਣੀ ਦੇਖਾ॥ ਸਭਿ ਰਸ ਭੋਗਣ ਵਿਸਰੇ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਕਿਤੈ ਨ ਲੇਖਾ॥ ਇਹੁ ਕਾਪੜੁ ਤਨਿ ਨ ਸੁਖਾਵਈ ਕਰਿ ਨ ਸਕਉ ਹਉ ਵੇਸਾ॥ ਜਿਨੀ ਸਖੀ ਲਾਲੁ ਰਾਵਿਆ ਪਿਆਰਾ ਤਿਨ ਆਗੈ ਹਮ ਆਦੇਸਾ॥੩॥ ਮੈ ਸਭਿ ਸੀਗਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅੰਮਾਲੀ ਬਿਨੁ ਪਿਰ ਕਾਮਿ ਨ ਆਏ॥ ਜਾ ਸਹਿ ਬਾਤ ਨ ਪੁਛੀਆ ਅੰਮਾਲੀ ਤਾ ਬਿਰਥਾ ਜੋਬਨੁ ਸਭੁ ਜਾਏ॥ ਧਨੁ ਧਨੁ ਤੇ ਸੋਹਾਗਣੀ ਅੰਮਾਲੀ ਜਿਨ ਸਹੁ ਰਹਿਆ ਸਮਾਏ॥ ਹਉ ਵਾਰਿਆ ਤਿਨ ਸੋਹਾਗਣੀ ਅੰਮਾਲੀ ਤਿਨ ਕੇ ਧੋਵਾ ਸਦ ਪਾਏ॥੪॥ ਜਿਚਰੁ ਦੂਜਾ ਭਰਮੁ ਸਾ ਅੰਮਾਲੀ ਤਿਚਰੁ ਮੈ ਜਾਣਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਦੂਰੇ॥ ਜਾ ਮਿਲਿਆ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅੰਮਾਲੀ ਤਾ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਸਭ ਪੂਰੇ॥ ਮੈ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਅੰਮਾਲੀ ਪਿਰੁ ਸਰਬ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰੇ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਰੰਗੁ ਮਾਣਿਆ ਅੰਮਾਲੀ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਲਗਿ ਪੈਰੇ॥੫॥੧॥੯॥ {{center|ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੩ ਅਸਟਪਦੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} {{gap|15em}}ਸਚੀ ਬਾਣੀ ਸਚੁ ਧੁਨਿ ਸਚੁ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਾ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਸਚੁ ਸਲਾਹਣਾ ਧਨੁ ਧਨੁ ਵਡਭਾਗ ਹਮਾਰਾ॥੧॥ ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਾਚੇ ਨਾਮ ਵਿਟਹੁ ਬਲਿ ਜਾਉ॥ ਦਾਸਨਿ ਦਾਸਾ ਹੋਇ ਰਹਹਿ ਤਾ ਪਾਵਹਿ<noinclude></noinclude> dctmyp2emfc2cckla1ksa8q66kjlt0h 2 32508 215145 214840 2026-04-08T13:34:07Z ListeriaBot 947 Wikidata list updated [V2] 215145 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans [] schema:about ?item; schema:isPartOf <https://pa.wikisource.org/>; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource } |columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}} {| class='wikitable sortable' ! Wikidata item ! name ! ਲਿੰਗ ! ਤਸਵੀਰ |- | [[:d:Q111991252|Q111991252]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112029965|Q112029965]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112031529|Q112031529]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q112072863|Q112072863]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q112727019|Q112727019]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q113726602|Q113726602]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q123847379|Q123847379]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q124145821|Q124145821]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q12706|Q12706]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q128792617|Q128792617]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q13139853|Q13139853]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132131245|Q132131245]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q1001|Q1001]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q107013029|Q107013029]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q107000|Q107000]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q132130150|Q132130150]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q132130017|Q132130017]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134004281|Q134004281]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q134867400|Q134867400]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q134870191|Q134870191]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q140303|Q140303]] | [[ਲੇਖਕ:ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਲਾਲਾ ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q1403|Q1403]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q156501|Q156501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q16867|Q16867]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q172788|Q172788]] | [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q174152|Q174152]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q18031683|Q18031683]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q192302|Q192302]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q2019145|Q2019145]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605168|Q20605168]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20605976|Q20605976]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609264|Q20609264]] | [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20606660|Q20606660]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606675|Q20606675]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20606826|Q20606826]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607074|Q20607074]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20608152|Q20608152]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]] | | |- | [[:d:Q20606273|Q20606273]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608659|Q20608659]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608768|Q20608768]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q20608841|Q20608841]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20608916|Q20608916]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]] | | |- | [[:d:Q20609258|Q20609258]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609760|Q20609760]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q20609773|Q20609773]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20609798|Q20609798]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610051|Q20610051]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20610081|Q20610081]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]] | | |- | [[:d:Q20610183|Q20610183]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q230476|Q230476]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23114|Q23114]] | [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q23434|Q23434]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q270632|Q270632]] | [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q27950153|Q27950153]] | [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q30875|Q30875]] | [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q311526|Q311526]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312551|Q312551]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q312967|Q312967]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q31787730|Q31787730]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q31789116|Q31789116]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | | |- | [[:d:Q3244622|Q3244622]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q335353|Q335353]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3351571|Q3351571]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q34787|Q34787]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q35900|Q35900]] | [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q3631340|Q3631340]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3631344|Q3631344]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Trilok singh Artist Waris Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q369920|Q369920]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q370204|Q370204]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377881|Q377881]] | [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q377808|Q377808]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q380728|Q380728]] | [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3811239|Q3811239]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q3812755|Q3812755]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q404622|Q404622]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q42831|Q42831]] | [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q43423|Q43423]] | [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q454703|Q454703]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q45765|Q45765]] | [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q4724829|Q4724829]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q47737|Q47737]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q48545174|Q48545174]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q488539|Q488539]] | [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q535|Q535]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5673|Q5673]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q5678981|Q5678981]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5685|Q5685]] | [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q584501|Q584501]] | [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q60803|Q60803]] | [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Khawaja Ghulam Farid tomb at Kot Mithan.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q61119073|Q61119073]] | [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6347061|Q6347061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q6368245|Q6368245]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q65396609|Q65396609]] | [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q6792411|Q6792411]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q692|Q692]] | [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7200|Q7200]] | [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Orest Kiprensky - Портрет поэта А.С.Пушкина - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7241|Q7241]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7243|Q7243]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7245|Q7245]] | [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7260822|Q7260822]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q7265733|Q7265733]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q732446|Q732446]] | [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]] |- | [[:d:Q81059995|Q81059995]] | [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81265976|Q81265976]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q81576|Q81576]] | [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]] | ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]'' | |- | [[:d:Q83322|Q83322]] | [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q87346367|Q87346367]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408047|Q87408047]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]] | | |- | [[:d:Q87408093|Q87408093]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q87408045|Q87408045]] | [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q905|Q905]] | [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9061|Q9061]] | [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q930489|Q930489]] | [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q9327|Q9327]] | [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]] |- | [[:d:Q96141534|Q96141534]] | [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q5284740|Q5284740]] | [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q20607826|Q20607826]] | [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136099836|Q136099836]] | [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136100973|Q136100973]] | [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q136436115|Q136436115]] | [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |- | [[:d:Q130564248|Q130564248]] | [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]] | ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]'' | |} {{Wikidata list end}} eelqm1nmpxax36bqho5frhao77oc1mr