ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 3878 216212 15266 2026-04-23T16:42:09Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 216212 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅਲੋਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਤਰਨਾ' ਕੋਈ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੀ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖੈਨਤਾ ਭਾਸੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ — 'ਬਹੁਲਾ ਪ੍ਰਥੂਨਿ' 'ਭਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼ਵਾ' ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੰਯੁਕਤ ਵਰਣ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਿਤ ਦੀਰਘ ਸ੍ਵਰ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ — 'ਰੋਦਸਿਪ੍ਰਾਮ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ 'ਡ' ਕਿਤੇ 'ਲ' ਕਿਤੇ 'ਲ' (ਲਹੂ) ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਵੇਖੋ ਰਿਗਵੇਦ ੧- ੧੦ - ੧੧)। ਪਦ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਰਣ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਭੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੈ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਉਤਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।" {{gap}}ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਮਤ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਹਮਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿੱਤ ਉਸ ਕਾਲ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿੱਤ ਹੀ ਸੀ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ 'ਸ਼ਰੁਤੀ' ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ 'ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ' ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿੱਤ ਭੀ ਸੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਹਣ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਤੇ ਅਰਵਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੇ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਰਿਗ ਵੇਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਭਾਸ਼ਾ। ਜੇ ਕਰ ਇਹ ਭੀ ਮੰਨ ਲਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿੱਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭੀ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿੱਤਕ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿੱਤਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਮ-ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਟ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ<noinclude></noinclude> bbycuric23vhdn8gdkswclalm51wtlw 216213 216212 2026-04-23T16:42:50Z Amritpal Aman 2020 216213 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਅਲੋਪ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ 'ਤਰਨਾ' ਕੋਈ ਇਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੇ ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਨੂੰ ਭੀ ਠੀਕ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖੈਨਤਾ ਭਾਸੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ — 'ਬਹੁਲਾ ਪ੍ਰਥੂਨਿ' 'ਭਵਨਾਨਿ ਵਿਸ਼ਵਾ' ਕਦੇ ਕੋਈ ਸੰਯੁਕਤ ਵਰਣ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਥਿਤ ਦੀਰਘ ਸ੍ਵਰ ਨੂੰ ਲਘੂ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ — 'ਰੋਦਸਿਪ੍ਰਾਮ' ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਾਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਕ 'ਡ' ਕਿਤੇ 'ਲ' ਕਿਤੇ 'ਲ' (ਲਹੂ) ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਵੇਖੋ ਰਿਗਵੇਦ ੧- ੧੦ - ੧੧)। ਪਦ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਵਰਗ ਦੇ ਤੀਜੇ ਵਰਣ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਭੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਹੈ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਉਤਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ।" {{gap}}ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਮਤ ਨਾਲ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਸਹਮਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਰਚਿਤ ਸਾਹਿੱਤ ਉਸ ਕਾਲ ਦਾ ਲੋਕ ਸਾਹਿੱਤ ਹੀ ਸੀ। ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ 'ਸ਼ਰੁਤੀ' ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ 'ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ' ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਾਹਿੱਤ ਭੀ ਸੋਗ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਹਣ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਤੇ ਅਰਵਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੇ ਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਵਾਏ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਉਹ ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ, ਹੋਰ ਕੀ ਕਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਰਿਗ ਵੇਦ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਮ ਭਾਸ਼ਾ। ਜੇ ਕਰ ਇਹ ਭੀ ਮੰਨ ਲਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਸਾਹਿੱਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸੀ ਤਾਂ ਭੀ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿੱਤਕ ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਚਾਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿੱਤਕ ਹੋਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਰੂਪ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਨਾਲ ਤਬਦੀਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਲੋਕ-ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਾਮ-ਸਾਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ਟ ਝਲਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ੨੮<noinclude></noinclude> horg6tit12i8bfsvkhbebyzfuui979e 250 3879 216229 15267 2026-04-24T06:06:31Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 216229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> ਹੈ। ਸਗੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੀ ਕਹ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਲੌਕਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਸਾਹਿੱਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੌਕਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਿਲ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਜਾਂਚ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਕੁਝ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭੀ ਮਤ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸੀ। ਵੈਦਿਕ ਦਾ ਅਰਥ ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਸੁਭਾਵਕ ਤੌਰ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ (ਵੈਦਿਕ) ਤੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੋਇਆ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਕੁਝ ਕਾਲ ਉਪਰੰਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ, ਸਾਹਿੱਤਕਾਰਾਂ ਦੀ, ਜਾਂ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਬਾਲਮੀਕ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕਾਂਡ ਦੇ ਗਿਆਰ੍ਹਵੇਂ ਸਰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਦ੍ਵਿਜ ਭਾਸ਼ਾ) ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਭੀ ਰੂਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਹਨੂਮਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਖਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਰ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਮਝ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਕਾਲ ਦੀ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲ ਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}'ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਣ ਅਨੋਖੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।* ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੈਦਿਕ ਅਭੇਦ ਨਾਕਿ ਲੌਕਿਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿ: ਐਡੀਲਿੰਗ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਸੰਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਢ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥੋੜੀ ਬਹੁਤੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਬੜੀ ਅਸਚਰਜਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੋਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਰੇਡੀਅਰ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਜਰਮਨ ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸੌ ਤੋਂ ਭੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀ, ਸੱਤ ਮੀਡੀਅਨ ਫਾਰਸੀ, ਦੋ ਅਰਨਾਟਿਕ ਅਲਬਾਨੀਅਨ, ਸੱਤ ਗਰੀਕ, ਅਠਾਰਾਂ ਲੈਟਿਨ, ਚੌਦਾਂ ਇਸਕਲੇਵਾਨੀਅਨ ਅਤੇ ਛੇ ਮੁਲਕ ਕੈਲਟਿਕ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਹੈ : {{gap}}ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਡੀ ਸੰਖਿਆ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਗਰੀਕ, {{gap}}''*Lectures on the Natural Sciences" ਮਿ. ਕਿਯੂਵਰ {{right|੨੯}}<noinclude></noinclude> mxj7d2whyu4k0ykel05t78qtur4gyb5 250 3880 216233 15268 2026-04-24T06:36:56Z Amritpal Aman 2020 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 216233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Amritpal Aman" /></noinclude>ਲੈਟਿਨ, ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਉਪ-ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੂੰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਜੰਮੀ, ਕਿਸੇ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉਪਜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਿ ਹੁਣ ਅਲੋਪ ਹੋ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ। ਸਰ ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਨਸ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਲਗਾਉ ਫਾਰਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਭੀ ਪਾਇਆ ਹੈ। 'ਹਾਲ ਹੇਡ' ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸਮਾਨਤਾ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਖਾਸ ਖਾਸ ਗਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਤਹ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੰਡੋ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਭਾਗ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਭੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡੂੰਘਾ ਸੰਬੰਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।* {{gap}}ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਅਯੁਧਿਆ ਸਿੰਘ ਉਪਧਿਆਇ 'ਹਰਿਔਧ' ਨੇ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਔਰ ਸਾਹਿੱਤ ਕਾ ਵਿਕਾਸ' ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਕੁਝ ਸ਼ਬਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੀਡੀ ਯੂਨਾਨੀ ਲੈਟਿਨ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫਾਰਸੀ ਪਿੰਤ ਪਤਰ ਪਾਟੇਰ ਪੇਟਰ ਫਾਦਰ ਪਿਦਰ ਮਾਤ੍ਰ ਮਤਰ ਮਾਟੋਰ ਮੋਟਰ ਮਦਰ ਮਾਦਰ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਤਰ ਫਾਟੇਰ ਫੇਟਰ ਬ੍ਰਦਰ ਬਿਰਾਦਰ ਨਾਮ ਨਾਮ ਆਨਾਮਾ ਨਾਮੇਨ ਨੇਮ ਨਾਮ ਅਸੀਮਿ ਅਹਮਿ ਐਮੀ ਏਸ ਐਮ ਆਮ {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗਲ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਆਰੀਆ ਜਾਤੀ ਦੀ ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲੀ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਅਸਾਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਜ ਕਲ ਦੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਜਾਂ ਯੂਰਪੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਉਹਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨੀਏ ਤਾਂ ਭੀ ਆਰੀਆ ਪ੍ਰਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਨਮਦਾਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਪਵੇਗਾ। {{gap}}*ਦੇਖੋ-"Adelingg’s Sanskrit Literature" pp. 30-40 ੩੦<noinclude></noinclude> 0nrbe672tiu3jagc5c1jbidpemyc5qw 250 3881 216235 15269 2026-04-24T06:50:09Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 216235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude>{{gap}}ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਨਦੇ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਮਾਣ ਯੋਗ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਕਾਲ ਦੇ ਲੋਕ-ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਜਨਪਦ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸਨ, ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਔਰ ਪੰਜਾਬੀ ਇਹ ਮਾਨ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਦਿ ਗੰਥ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਆਦਿ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਭੂਮੀ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਗਇਆ ਹੈ। {{gap}}ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਮਿਥਿਆ ਹੀ ਮੰਨਣਗੇ, ਪਰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸਿਧੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਪਿੰਡਾ, ਕਲਾਵਾ, ਕੂੰਡਾ ਪਿੰਜਰਾ, ਪਿਤਾ, ਹਾਲਾ, ਫੁੱਲ, ਮੁੰਜ, ਲੱਠ, ਪੱਠ, ਦੋਹਤਰਾ, ਕੱਜਲ, ਅੰਗਾਰ, ਗਾਂ, ਚੰਗਾ, ਹੱਡ, ਲੰਘਣਾ, ਵੱਲ, ਪਿੰਜਣਾ, ਨਿਮਰਨਾ, ਗਛਣਾ, ਅਛਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਸੱਜਾ, ਕਾਣਾ, ਕਾਲਾ ਆਦਿ। ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਤਾਂ ਸੈਂਕੜੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲ ਸਕਣਗੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭੀ ਦੋਵੇਂ ਬੱਲੀਆਂ ਦੀ ਵਾਕ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਭੀ ਇਕੋ ਜੇਹੇ ਹਨ। ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਨਾਮ, ਸ੍ਰਵਨਾਮ, ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁਛ ਤਬਦੀਲੀ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਜੋੜ ਕੇ ਕੰਮ ਸਾਰ ਲੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ' ਦੀ ਖਾਂ ਰਾਮੋਣ' 'ਰਾਮ ਕੋ, ਦੀ ਥਾਂ 'ਰਾਮਮ', 'ਰਾਮ ਕਾ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਰਾਮੱਸਯ', ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਵੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਬਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਬਜ਼ਾਰੋਂ', 'ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਵਿਚੋਂ' ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਦੁਕਾਨੋਂ, 'ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਰਿਆ' ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ 'ਰਾਮੇ ਮਾਰਿਆ'। ਅਮਕੀ ਚੀਜ਼ 'ਕਿਸ ਵਿਚ ਪਈ ਹੈ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਕਿਸ ’ਚ ਪਈ ਐ' ਆਦਿ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮਿਲਦੇ-ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਦੇਖੋ ਰਿਗਵੇਦ ੫, ੮੫,੪/੯/੩,੭/੮/੬/੧/੫, ਅਤੇ ੮੫,੧/੪੮/੩ ਅਤੇ ੧੦/੫੪ ਇਤਿਆਦਿ। ਜਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਬਾਰ' ਸ਼ਬਦ ਦ੍ਵਾਰ ਦੇ ਲਈ, ਦੁਲੱਭ ਸ਼ਬਦ ਦੁਸ਼ਲਭ ਦੇ ਲਈ, ਭੂਮ ਸ਼ਬਦ ਭੂਮਿ ਦੇ ਲਈ, ਕਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਕਮ ਸ਼ਬਦ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਦੇ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ {{right|੩੧}}<noinclude></noinclude> oqzxcv69dsxrvd52lykfz45jjglpcge 250 21636 216174 52724 2026-04-23T13:14:14Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216174 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੪੦}}</noinclude>ਸੁਖੁ ਊਪਜੈ ਭਾਈ ਸਭਿ ਫਲ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸਿ॥੩॥ ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਛੋਡੀਐ ਭਾਈ ਹੋਈਐ ਸਭ ਕੀ ਧੂਰਿ॥ ਘਟਿ ਘਟਿ ਬ੍ਰਹਮੁ ਪਸਾਰਿਆ ਭਾਈ ਪੇਖੈ ਸੁਣੈ ਹਜੂਰਿ॥ ਜਿਤੁ ਦਿਨਿ ਵਿਸਰੈ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਭਾਈ ਤਿਤੁ ਦਿਨਿ ਮਰੀਐ ਝੂਰਿ॥ ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਸਮਰਥੋ ਭਾਈ ਸਰਬ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰਿ॥੪॥ ਪ੍ਰੇਮ ਪਦਾਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ਭਾਈ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਬਿਨਾਸੁ॥ ਤਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਾ ਮੇਲਿ ਲਏ ਭਾਈ ਹਿਰਦੈ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਮਲੁ ਪ੍ਰਗਾਸੀਐ ਭਾਈ ਰਿਦੈ ਹੋਵੈ ਪਰਗਾਸੁ॥ ਪ੍ਰਗਟੁ ਭਇਆ ਪਰਤਾਪੁ ਪ੍ਰਭ ਭਾਈ ਮਉਲਿਆ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸੁ॥੫॥ ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਸੰਤੋਖਿਆ ਭਾਈ ਅਹਿਨਿਸਿ ਲਾਗਾ ਭਾਉ॥ ਰਸਨਾ ਰਾਮੁ ਰਵੈ ਸਦਾ ਭਾਈ ਸਾਚਾ ਸਾਦੁ ਸੁਆਉ॥ ਕਰਨੀ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਿਆ ਭਾਈ ਨਿਹਚਲੁ ਪਾਇਆ ਥਾਉ॥ ਜਿਸੁ ਪਰਤੀਤਿ ਨ ਆਵਈ ਭਾਈ ਸੋ ਜੀਅੜਾ ਜਲਿ ਜਾਉ॥੬॥ ਬਹੁ ਗੁਣ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬੈ ਭਾਈ ਹਉ ਤਿਸ ਕੈ ਬਲਿ ਜਾਉ॥ ਓਹੁ ਨਿਰਗੁਣੀਆਰੇ ਪਾਲਦਾ ਭਾਈ ਦੇਇ ਨਿਥਾਵੇ ਥਾਉ॥ ਰਿਜਕੁ ਸੰਬਾਹੇ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਭਾਈ ਗੂੜਾ ਜਾ ਕਾ ਨਾਉ॥ ਜਿਸੁ ਗੁਰੁ ਸਾਚਾ ਭੇਟੀਐ ਭਾਈ ਪੂਰਾ ਤਿਸੁ ਕਰਮਾਉ॥੭॥ ਤਿਸੁ ਬਿਨੁ ਘੜੀ ਨ ਜੀਵੀਐ ਭਾਈ ਸਰਬ ਕਲਾ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਨ ਵਿਸਰੈ ਭਾਈ ਪੇਖਉ ਸਦਾ ਹਜੂਰਿ॥ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮਿਲਾਇਆ ਭਾਈ ਸਰਬ ਰਹਿਆ ਭਰਪੂਰਿ॥ ਜਿਨਾ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਲਗੀਆ ਭਾਈ ਸੇ ਨਿਤ ਨਿਤ ਮਰਦੇ ਝੂਰਿ॥੮॥ ਅੰਚਲਿ ਲਾਇ ਤਰਾਇਆ ਭਾਈ ਭਉਜਲੁ ਦੁਖੁ ਸੰਸਾਰੁ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਿਆ ਭਾਈ ਕੀਤੋਨੁ ਅੰਗੁ ਅਪਾਰੁ॥ ਮਨੁ ਤਨੁ ਸੀਤਲੁ ਹੋਇਆ ਭਾਈ ਭੋਜਨੁ ਨਾਮੁ ਅਧਾਰੁ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਸਰਣਾਗਤੀ ਭਾਈ ਜਿ ਕਿਲਬਿਖ ਕਾਟਣਹਾਰੁ॥੯॥੧॥ ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫॥ ਮਾਤ ਗਰਭ ਦੁਖ ਸਾਗਰੋ ਪਿਆਰੇ ਤਹ ਅਪਣਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਇਆ॥ ਬਾਹਰਿ ਕਾਢਿ ਬਿਖੁ ਪਸਰੀਆ ਪਿਆਰੇ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਵਧਾਇਆ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕੀਤੋ ਕਰਮੁ ਆਪਿ ਪਿਆਰੇ ਤਿਸੁ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਾਇਆ॥ ਸੋ ਆਰਾਧੇ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਪਿਆਰੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਇਆ॥੧॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਤੇਰੀ ਟੇਕ ਹੈ ਪਿਆਰੇ ਮਨਿ ਤਨਿ ਤੇਰੀ ਟੇਕ॥ ਤੁਧੁ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕਰਨਹਾਰੁ ਪਿਆਰੇ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਏਕ॥ ਰਹਾਉ॥ ਕੋਟਿ ਜਨਮ ਭ੍ਰਮਿ ਆਇਆ ਪਿਆਰੇ ਅਨਿਕ ਜੋਨਿ ਦੁਖੁ ਪਾਇ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਵਿਸਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਬਹੁਤੀ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ॥ ਜਿਨ ਭੇਟੈ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਪਿਆਰੇ ਸੇ ਲਾਗੇ<noinclude></noinclude> ns7w7xcb6m5qauzisw1agzmfapx4cei 250 21641 216175 52729 2026-04-23T13:24:13Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216175 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੪੧}}</noinclude>ਸਾਚੈ ਨਾਇ॥ ਤਿਨਾ ਪਿਛੈ ਛੁਟੀਐ ਪਿਆਰੇ ਜੋ ਸਾਚੀ ਸਰਣਾਇ॥੨॥ ਮਿਠਾ ਕਰਿ ਕੈ ਖਾਇਆ ਪਿਆਰੇ ਤਿਨਿ ਤਨਿ ਕੀਤਾ ਰੋਗੁ॥ ਕਉੜਾ ਹੋਇ ਪਤਿਸਟਿਆ ਪਿਆਰੇ ਤਿਸ ਤੇ ਉਪਜਿਆ ਸੋਗੁ॥ ਭੋਗ ਭੁੰਚਾਇ ਭੁਲਾਇਅਨੁ ਪਿਆਰੇ ਉਤਰੈ ਨਹੀ ਵਿਜੋਗੁ॥ ਜੋ ਗੁਰ ਮੇਲਿ ਉਧਾਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਤਿਨ ਧੁਰੇ ਪਇਆ ਸੰਜੋਗੁ॥੩॥ ਮਾਇਆ ਲਾਲਚਿ ਅਟਿਆ ਪਿਆਰੇ ਚਿਤਿ ਨ ਆਵਹਿ ਮੂਲਿ॥ ਜਿਨ ਤੂ ਵਿਸਰਹਿ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸੁਆਮੀ ਸੋ ਤਨ ਹੋਏ ਧੂੜਿ॥ ਬਿਲਲਾਟ ਕਰਹਿ ਬਹੁਤੇਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਉਤਰੈ ਨਾਹੀ ਸੁਲੁ॥ ਜੋ ਗੁਰ ਮੇਲਿ ਸਵਾਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਤਿਨ ਕਾ ਰਹਿਆ ਮੂਲੁ॥੪॥ ਸਾਕਤ ਸੰਗੁ ਨ ਕੀਜਈ ਪਿਆਰੇ ਜੇ ਕਾ ਪਾਰਿ ਵਸਾਇ॥ ਜਿਸੁ ਮਿਲਿਐ ਹਰਿ ਵਿਸਰੈ ਪਿਆਰੇ ਸੋ ਮੁਹਿ ਕਾਲੈ ਉਠਿ ਜਾਇ॥ ਮਨਮੁਖਿ ਢੋਈ ਨਹ ਮਿਲੈ ਪਿਆਰੇ ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ॥ ਜੋ ਗੁਰ ਮੇਲਿ ਸਵਾਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਤਿਨਾ ਪੂਰੀ ਪਾਇ॥੫॥ ਸੰਜਮ ਸਹਸ ਸਿਆਣਪਾ ਪਿਆਰੇ ਇਕ ਨ ਚਲੀ ਨਾਲਿ॥ ਜੋ ਬੇਮੁਖ ਗੋਬਿੰਦ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਤਿਨ ਕੁਲਿ ਲਾਗੈ ਗਾਲਿ॥ ਹੋਦੀ ਵਸਤੁ ਨ ਜਾਤੀਆ ਪਿਆਰੇ ਕੂੜੁ ਨ ਚਲੀ ਨਾਲਿ॥ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜਿਨਾ ਮਿਲਾਇਓਨੁ ਪਿਆਰੇ ਸਾਚਾ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ॥੬॥ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਗਿਆਨੁ ਧਿਆਨੁ ਪਿਆਰੇ ਜਿਸ ਨੋ ਨਦਰਿ ਕਰੇ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਕੀਰਤਨੁ ਗੁਣ ਰਵੈ ਪਿਆਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਿ ਪੂਰ ਭਰੇ॥ ਦੁਖ ਸਾਗਰੁ ਤਿਨ ਲੰਘਿਆ ਪਿਆਰੇ ਭਵਜਲੁ ਪਾਰਿ ਪਰੇ॥ ਜਿਸੁ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਮੇਲਿ ਲੈਹਿ ਪਿਆਰੇ ਸੇਈ ਸਦਾ ਖਰੇ॥੭॥ ਸੰਮ੍ਰਥ ਪੁਰਖੁ ਦਇਆਲ ਦੇਉ ਪਿਆਰੇ ਭਗਤਾ ਤਿਸ ਕਾ ਤਾਣੁ॥ ਤਿਸੁ ਸਰਣਾਈ ਢਹਿ ਪਏ ਪਿਆਰੇ ਜਿ ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਜਾਣੁ॥ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਸਵਾਰਿਆ ਪਿਆਰੇ ਮਸਤਕਿ ਸਚੁ ਨੀਸਾਣੁ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਕਦੇ ਨ ਵੀਸਰੈ ਪਿਆਰੇ ਨਾਨਕ ਸਦ ਕੁਰਬਾਣੁ॥੮॥੨॥ {{center|ਸੋਰਠਿ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੨ ਅਸਟਪਦੀਆ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਪਾਠੁ ਪੜਿਓ ਅਰੁ ਬੇਦੁ ਬੀਚਾਰਿਓ ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ॥ ਪੰਚ ਜਨਾ ਸਿਉ ਸੰਗੁ ਨ ਛੁਟਕਿਓ ਅਧਿਕ ਅਹੰਬੁਧਿ ਬਾਧੇ॥੧॥ ਪਿਆਰੇ ਇਨ ਬਿਧਿ ਮਿਲਣੁ ਨ ਜਾਈ ਮੈ ਕੀਏ ਕਰਮ ਅਨੇਕਾ॥ ਹਾਰਿ ਪਰਿਓ ਸੁਆਮੀ ਕੈ ਦੁਆਰੈ ਦੀਜੈ ਬੁਧਿ ਬਿਬੇਕਾ॥ ਰਹਾਉ॥ ਮੋਨਿ ਭਇਓ ਕਰਪਾਤੀ ਰਹਿਓ ਨਗਨ ਫਿਰਿਓ ਬਨ ਮਾਹੀ॥ ਤਟ<noinclude></noinclude> lqvrrv513ht2k49sudt7sd1aw00c4dm 250 21646 216176 52734 2026-04-23T13:34:49Z Kuldip DMW 2077 /* ਸੋਧਣਾ */ 216176 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Kuldip DMW" />{{center|੬੪੨}}</noinclude>ਤੀਰਥ ਸਭ ਧਰਤੀ ਭ੍ਰਮਿਓ ਦੁਬਿਧਾ ਛੁਟਕੈ ਨਾਹੀ॥੨॥ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਤੀਰਥ ਜਾਇ ਬਸਿਓ ਸਿਰਿ ਕਰਤ ਧਰਾਏ॥ ਮਨ ਕੀ ਮੈਲੁ ਨ ਉਤਰੈ ਇਹ ਬਿਧਿ ਜੇ ਲਖ ਜਤਨ ਕਰਾਏ॥੩॥ ਕਨਿਕ ਕਾਮਿਨੀ ਹੈਵਰ ਗੈਵਰ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਦਾਨੁ ਦਾਤਾਰਾ॥ ਅੰਨ ਬਸਤ੍ਰ ਭੂਮਿ ਬਹੁ ਅਰਪੇ ਨ ਮਿਲੀਐ ਹਰਿ ਦੁਆਰਾ॥੪॥ ਪੂਜਾ ਅਰਚਾ ਬੰਦਨ ਡੰਡਉਤ ਖਟੁ ਕਰਮਾ ਰਤੁ ਰਹਤਾ॥ ਹਉ ਹਉ ਕਰਤ ਬੰਧਨ ਮਹਿ ਪਰਿਆ ਨਹ ਮਿਲੀਐ ਇਹ ਜੁਗਤਾ॥੫॥ ਜੋਗ ਸਿਧ ਆਸਣ ਚਉਰਾਸੀਹ ਏ ਭੀ ਕਰਿ ਕਰਿ ਰਹਿਆ॥ ਵਡੀ ਆਰਜਾ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜਨਮੈ ਹਰਿ ਸਿਉ ਸੰਗੁ ਨ ਗਹਿਆ॥੬॥ ਰਾਜ ਲੀਲਾ ਰਾਜਨ ਕੀ ਰਚਨਾ ਕਰਿਆ ਹੁਕਮੁ ਅਫਾਰਾ॥ ਸੇਜ ਸੋਹਨੀ ਚੰਦਨੁ ਚੋਆ ਨਰਕ ਘੋਰ ਕਾ ਦੁਆਰਾ॥੭॥ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਹੈ ਸਿਰਿ ਕਰਮਨ ਕੈ ਕਰਮਾ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਭਇਓ ਪਰਾਪਤਿ ਜਿਸੁ ਪੁਰਬ ਲਿਖੇ ਕਾ ਲਹਨਾ॥੮॥ ਤੇਰੋ ਸੇਵਕੁ ਇਹ ਰੰਗਿ ਮਾਤਾ॥ ਭਇਓ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਦੀਨ ਦੁਖ ਭੰਜਨੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨਿ ਇਹੁ ਮਨੁ ਰਾਤਾ॥ ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ॥੧॥੩॥ {{center|ਰਾਗੁ ਸੋਰਠਿ ਵਾਰ ਮਹਲੇ ੪ ਕੀ ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}} ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੧॥ ਸੋਰਠਿ ਸਦਾ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜੇ ਸਚਾ ਮਨਿ ਹੋਇ॥ ਦੰਦੀ ਮੈਲੁ ਨ ਕਤੁ ਮਨਿ ਜੀਭੈ ਸਚਾ ਸੋਇ॥ ਸਸੁਰੈ ਪੇਈਐ ਭੈ ਵਸੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿ ਨਿਸੰਗ॥ ਪਰਹਰਿ ਕਪੜੁ ਜੇ ਪਿਰ ਮਿਲੈ ਖੁਸੀ ਰਾਵੈ ਪਿਰੁ ਸੰਗਿ॥ ਸਦਾ ਸੀਗਾਰੀ ਨਾਉ ਮਨਿ ਕਦੇ ਨ ਮੈਲੁ ਪਤੰਗੁ॥ ਦੇਵਰ ਜੇਠ ਮੁਏ ਦੁਖਿ ਸਸੂ ਕਾ ਡਰੁ ਕਿਸੁ॥ ਜੇ ਪਿਰ ਭਾਵੈ ਨਾਨਕਾ ਕਰਮ ਮਣੀ ਸਭੁ ਸਚੁ॥੧॥ ਮਃ ੪॥ ਸੋਰਠਿ ਤਾਮਿ ਸੁਹਾਵਣੀ ਜਾ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਢੰਢੋਲੇ॥ ਗੁਰ ਪੁਰਖੁ ਮਨਾਵੈ ਆਪਣਾ ਗੁਰਮਤੀ ਹਰਿ ਹਰਿ ਬੋਲੇ॥ ਹਰਿ ਪ੍ਰੇਮਿ ਕਸਾਈ ਦਿਨਸੁ ਰਾਤਿ ਹਰਿ ਰਤੀ ਹਰਿ ਰੰਗਿ ਚੋਲੇ॥ ਹਰਿ ਜੈਸਾ ਪੁਰਖੁ ਨ ਲਭਈ ਸਭੁ ਦੇਖਿਆ ਜਗਤੁ ਮੈ ਟੋਲੇ॥ ਗੁਰਿ ਸਤਿਗੁਰਿ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ਮਨੁ ਅਨਤ ਨ ਕਾਹੂ ਡੋਲੇ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਹਰਿ ਕਾ ਦਾਸੁ ਹੈ ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕੇ ਗੋਲ ਗੋਲੇ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਤੂ ਆਪੇ ਸਿਸਟਿ ਕਰਤਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿਆ॥ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇ ਤੁਧੁ ਆਪਿ ਸਵਾਰਿਆ॥ ਦਾਤਾ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਆਪਿ ਭੋਗਣਹਾਰਿਆ॥ ਸਭੁ ਤੇਰਾ ਸਬਦੁ ਵਰਤੈ ਉਪਾਵਣਹਾਰਿਆ॥ ਹਉ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਲਾਹੀ ਗੁਰ ਕਉ ਵਾਰਿਆ॥੧॥<noinclude></noinclude> jx1x03lyqgyajn5q1dt2ytxj922iuze 250 21651 216177 52739 2026-04-23T13:39:01Z Kuldip DMW 2077 216177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Karamjit Singh Gathwala" />{{center|੬੪੩}}</noinclude>ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਹਉਮੈ ਜਲਤੇ ਜਲਿ ਮੁਏ ਭ੍ਰਮਿ ਆਏ ਦੂਜੈ ਭਾਇ॥ ਪੂਰੈ ਸਤਿਗੁਰਿ ਰਾਖਿ ਲੀਏ ਆਪਣੈ ਪੰਨੇ ਕਿ ਪਾਇ॥ ਇਹੁ ਜਗੁ ਜਲਤਾ ਨਦਰੀ ਆਇਆ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਸੇ ਸੀਤਲ ਭਏ ਨਾਨਕ ਕ ਸਚੁ ਕਮਾਇ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸਫਲਿਓ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵਿਆ ਧੰਨੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਜਿਨਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜੀਵਦਿਆ ਕਿ ਮੁਇਆ ਨ ਵਿਸਰੈ ਸੇਈ ਪੁਰਖ ਸੁਜਾਣ॥ ਕੁਲੁ ਉਧਾਰੇ ਆਪਣਾ ਸੋ ਜਨੁ ਹੋਵੈ ਪਰਵਾਣੁ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੁਏ ਜੀਵਦੇ ਨੇ ਦੇ ਪਰਵਾਣੁ ਹਹਿ ਮਨਮੁਖ ਜਨਮਿ ਮਹਿ॥ਨਾਨਕ ਮੁਏ ਨ ਆਖੀਅਹਿ ਜਿ ਗੁਰ ਕੈ ਸਬਦਿ ਸਮਾਹਿ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥॥ ਹਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੇਵਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਾਧੁ ਲਗਿ ਹਰਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਈਐ॥ ਹਰਿ ਤੇਰੀ ਵਡੀ ਕਾਰ ਮੈ ਮੂਰਖ ਲਾਈਐ॥ ਹਉ ਗੋਲਾ ਲਾਲਾ ਤੁਧੁ ਮੈ ਹੁਕਮੁ ਫੁਰਮਾਈਐ॥ ਹਉ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕਾਰ ਦੇ ਕਮਾਵਾ ਜਿ ਗੁਰਿ ਸਮਝਾਈਐ॥੨॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਕਮਾਵਣਾ ਜਿ ਕਰਤੈ ਆਪਿ ਲਿਖਿਆਸੁ॥ ਕਿ ਮੋਹ ਠਗਉਲੀ ਪਾਈਅਨੁ ਵਿਸਰਿਆ ਗੁਣਤਾਸੁ॥ ਮਤੁ ਜਾਣਹੁ ਜਗੁ ਜੀਵਦਾ ਦੂਜੈ ਭਾਇ ਮੁਇਆਸੁ॥ ਜਿਨੀ ਕਿ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਨ ਚੇਤਿਓ ਸੇ ਬਹਣਿ ਨ ਮਿਲਨੀ ਪਾਸਿ॥ ਦੁਖੁ ਲਾਗਾ ਬਹੁ ਅਤਿ ਘਣਾ ਪੁਤੁ ਕਲਤੁ ਨ ਸਾਥਿ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਸਿ॥ ਲੋਕਾ ਵਿਚਿ ਮੁਹੁ ਕਾਲਾ ਹੋਆ ਅੰਦਰਿ ਉਭੇ ਸਾਸ॥ ਮਨਮੁਖਾ ਨੋ ਕੋ ਨ ਵਿਸਹੀ ਚੁਕਿ ਗਇਆ ਹੋ ਦੀ ਵੇਸਾਸੁ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਾ ਨੋ ਸੁਖੁ ਅਗਲਾ ਜਿਨਾ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮ ਨਿਵਾਸੁ॥੧॥ ਮਃ ੩॥ ਸੇ ਸੈਣ ਸੇ ਸਜਣਾ ਨੇ ਜਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਹਿ ਸੁਭਾਇ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਭਾਣਾ ਅਨਦਿਨੁ ਕਰਹਿ ਸੇ ਸਚਿ ਰਹੇ ਸਮਾਇ॥ ਦੂਜੈ ਭਾਇ॥ ਤੇ ਲਗੇ ਸਜਣ ਨ ਆਖੀਅਹਿ ਜਿ ਅਭਿਮਾਨੁ ਕਰਹਿ ਵੇਕਾਰ॥ ਮਨਮੁਖ ਆਪ ਸੁਆਰਥੀ ਕਾਰਜੁ ਨ ਸਕਹਿ ਸਵਾਰਿ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਿਆ ਕਮਾਵਣਾ ਕੋਇ ਨ ਮੇਟਣਹਾਰੁ॥੨॥ ਪਉੜੀ॥ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇ ਕੈ ਆਪਿ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਆ॥ ਤੈ ਗੁਣ ਆਪਿ ਸਿਰਜਿਆ ਮਾਇਆ ਮੋਹੁ ਵਧਾਇਆ॥ ਵਿਚਿ ਹਉਮੈ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ ਫਿਰਿ ਕਿ ਕਿ ਆਵੈ ਜਾਇਆ॥ ਜਿਨਾ ਹਰਿ ਆਪਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਸੇ ਗੁਰਿ ਸਮਝਾਇਆ॥ ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰ ਆਪਣੇ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦੀ ਘੁਮਾਇਆ॥੩॥ ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩॥ ਮਾਇਆ ਮਮਤਾ ਮੋਹਣੀ ਜਿਨਿ ਵਿਣੁ ਦੰਤਾ ਜਗੁ ਖਾਇਆ॥ ਮਨਮੁਖ ਉੱਤੇ ਖਾਧੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਉਬਰੇ ਜਿਨੀ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਚਿਤੁ ਲਾਇਆ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜਗੁ ਕਮਲਾ ਫਿਰੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਦਰੀ ਪੰਡ<noinclude></noinclude> ld8axnvqa5hkgoye29qaufrsi3ye77b 250 28363 216218 139883 2026-04-24T00:55:10Z Satdeep Gill 13 /* ਸੋਧਣਾ */ 216218 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{Block center|<poem>{{x-larger|KHAND MISHRI DIAN DALIAN}} (An anthology of Punjabi Folk-Songs) Compiled and edited by {{larger|Sukhdev Madpuri}} Smadhi Road, Khanna{{bar|2}}141401 Ph: 01628-224704 {{dhr|3em}} © Author ISBN-81-7647-108-9 {{dhr|3em}} ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ-2003 {{dhr|3em}} {{overfloat left|ਮੁੱਲ:|depth=1em}}{{gap}} ਪੇਪਰ ਬੈਕ: 150/- ਰੁਪਏ {{gap}}ਸਜਿਲਦ: 200/- ਰੁਪਏ {{overfloat left|ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ|depth=1em}}{{gap}}: ਤੇਜਿੰਦਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ, {{gap}}2-ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਮਾਰਕੀਟ, ਨੇੜੇ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸਿਨੇਮਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ।{{gap|4em}}ਫੋਨ-2740738 {{overfloat left|ਲੇਜ਼ਰ ਸੈਟਿੰਗ|depth=1em}}: ਲਿਟਲ ਗ੍ਰਾਫ਼ਕਸ, ਕੋਟ ਕਿਸ਼ਨ ਚੰਦ, ਜਲੰਧਰ। {{gap|7em}}ਫ਼ੋਨ-5095058 {{overfloat left|ਛਾਪਕ|depth=1em}}: ਸਰਤਾਜ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈਸ, ਜਲੰਧਰ। </poem>}}<noinclude></noinclude> tk2etyq9rmrwvskzzf4r914nlyzwmjm 250 28367 216219 76257 2026-04-24T00:55:45Z Satdeep Gill 13 216219 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|10em}} {{center|{{x-larger|ਉਸ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਣ ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਨ}}}}<noinclude></noinclude> 4b3ghhlkwoydlu6sctig8pakp0yjjpi 216220 216219 2026-04-24T00:56:26Z Satdeep Gill 13 216220 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|10em}} {{center|{{x-larger|<poem>''ਉਸ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਣ ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਨ''</poem>}}}}<noinclude></noinclude> 5dzf6xe8ondduq665hwqijq3zxzsv5u 216221 216220 2026-04-24T00:56:44Z Satdeep Gill 13 216221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{dhr|10em}} {{center|{{x-larger|<poem>''ਉਸ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ'' ''ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਣ'' ''ਇਹ ਲੋਕ ਗੀਤ ਹਨ''</poem>}}}}<noinclude></noinclude> fongkv8hwonmwgepfvco8ubnf25c2rz 250 31401 216222 79941 2026-04-24T01:01:00Z Satdeep Gill 13 /* ਸੋਧਣਾ */ 216222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>{{xx-larger|{{center|''ਮੁੱਢਲੇ ਸ਼ਬਦ''}}}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਉਗਮਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਵਜਦ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਰਕਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਰਾਗ ਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੱਚ ਉਠਦਾ ਹੈ। ਕੱਲੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਾਥੀ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਚ ਸਮੂਹਿਕ ਨਾਚ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਨਾਚ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। {{gap}}ਲੋਕ ਨਾਚ ਮਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਚਸ਼ਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀਆਂ ਫੁਹਾਰਾਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਹੀ ਵਹਿ ਤੁਰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਲੋਕ ਨਾਚ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਬੰਧੇਜ ਦੇ ਮੌਜ ਵਿੱਚ ਨੱਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਲੋਕ ਨਾਚ ਦੀਆਂ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਬੜੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਜਨ ਸਾਧਾਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਹਨਾਂ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਧੜਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਉਭਰਦੀ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ, ਸਾਗਰੀ, ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਤੀਵੀਆਂ ਰਲ ਕੇ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਠਿਆਂ ਨੱਚਣ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਮੂੰਹ-ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਹੱਡ ਭੰਨਵੀਂ ਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਬਦੇਸੀ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣਾਂ ਪਿਆ ਹੈ! ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਜੁੱਸੇ ਬੜੇ ਨਰੋਏ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਉਪਜਾਊ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਦੇ ਮੇਲ੍ਹਦੇ ਦਰਿਆ, ਲਹਿ ਲਹਾਂਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਪੈਲਾਂ ਪਾਂਦੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਟੁੰਭਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਮਰਦਊਪਣੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਨਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਦਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ, ਭੰਗੜਾ, ਝੂੰਮਰ, ਲੁੱਡੀ, ਸੰਮੀ ਅਤੇ ਕਿੱਕਲੀ ਆਦਿ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰੇ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹਨ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲ਼ਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ। ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਨੱਚਣ ਨੂੰ 'ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣਾ` ਆਖਦੇ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਛਟੀ, ਲੋਹੜੀ, ਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਵਿਆਹ-ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਉਣ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ<noinclude></noinclude> 8wa9iyyagzt5ppuawzeditam5h31a16 2 58157 216216 159071 2026-04-23T16:55:45Z J ansari 481 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 159071 wikitext text/x-wiki ਮੇਰਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਹੈ। rcijmo8tpskzvawxo1v5ojgacrzihi0 3 58166 216214 159176 2026-04-23T16:55:45Z J ansari 481 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 159176 wikitext text/x-wiki == ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ! == ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਸ਼ਾਨਵੀਰ ਜੀ @[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shan Multan|Shan Multan]], ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ! ਤੁਹਾਡੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਲੱਗਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਸਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੇਰਾ ਨੰਬਰ 8130697154 ਹੈ। ਜੇ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਹੋ ਤਾਂ ਮਿਲ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। -[[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill|Satdeep Gill]] ([[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Satdeep Gill|ਗੱਲ-ਬਾਤ]]) 10:04, 7 ਸਤੰਬਰ 2023 (IST) 6b31z9xvf7yhy9s4u68jq5inm8q2gv5 250 59597 216227 202137 2026-04-24T05:21:37Z ~2026-24854-30 2628 216227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Geet Arts" /></noinclude>ਆ ਦਰ {{center|[੪੬]}} {{Block center|<poem></poem>}}ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਅਜੇ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕੱਖ ਚੁਗਾਂਦਾ ਵੇ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਤੂੰ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਇਓ ਤੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਵੇ . ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ ਅਸਾਂ ਦਾ ਸਾਕ ਵੱਡਾ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆ ਬੁਲਾਂਦਾ ਵੇ _ ਛੱਡ ਖਿਆਲ ਤੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆ ਬੀਬਾ ਸਾਡੇ ਜਿਓ ਏਹੋ ਕੰਮ ਭਾਂ ਦਾਵੇ ਮੁਖ ਵੇਖ ਤੂੰ ਆਣਕੇ ਅੰਮੜੀ ਦਾ ਪੁੱਛੀਂ ਹਾਲ ਤੂੰ ਆਣ ਭਰਾਂਦਾ ਵੇ ਛੱਡ ਨਗਰ ਸਿਆਲਦੀ ਹੀਰ ਝੂਠੀ ਨਕਸ਼ਾ ਦੇਖਨ ਭੁਲ ਸਰਾਂਦਾ ਵੇ ਲਾਹੌਰੀ ਲਿਖੀ ਤਾਕੀਦ ਘਰ ਝੱਬ ਆ ਜਾ ਫ਼ਿਰੇਂ ਕਾਸਨੂੰ ਉਮਰਗਵਾਂਦਾ ਵੇ {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਖਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਿਖਣਾ}} - {{Block center|<poem></poem>}} ਪਹੁੰਚਾ ਖ਼ਤ ਤੁਸਾਡੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਲਿਖੀ ਦੁਆ ਸਲਾਮ ਅਰਦਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਾਹਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਅਸਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖੋ ਮਾਲਕੀ ਅਪਣੇ ਪਾਸ ਭਾਬੀ ` ਜਿਸਦਾ ਮੇਹਣਾ ਮਰਾਂਗਾ ਦੇਸ ਉਸਦੇ ਮੇਰੇ ਆਵਣ ਦੀ ਕਰੋ ਨ ਆਸ ਭਾਬੀ ਕਦੋਂ ਸੁਣਨ ਅਵਾਜ਼ ਓਹ ਚੱਕੀ ਆਂਦੇ ਜੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਖ਼ਰਾਸ ਭਾਬੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਸਮੇਟਕੇ ਹੀਰ ਲੈ ਗਈ ਹੋਇਆ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਭਾਬੀ ਤਲਖ਼ੀ ਬੁਰੀ ਜੁਦਾਈ ਦੀ ਇਸ਼ਕ ਅੰਦਰ ਬਿਨਾਂ ਵਸਲ ਦੇ ਲਹੇ ਨ ਪਿਆਸ ਭਾਬੀ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਲੋਕੀਂ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਤਰਾਸ ਤਰਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਦੋ ਭਤਿੱਆਂਦੇ ਉਤੇ ਆਂਵਦੇਨੇ' ਆਸ਼ਕ ਬਾਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾ ਖਾਧੇਮਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਰਣ ਇਸ਼ਕ ਜੋ ਰਹਣ ਨ ਘਰਾਂ ਜੋਗੇ ਫ਼ਿਰਦੇ ਜੰਗਲੀਂ ਰਹਣ ਉਦਾਸ ਭਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕੂੜ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਸਾਰ ਲਾਹੌਰੀ ਨਾਮਯਾਰ ਜਪਦੇ ਹਰ ਸਾਸ ਭਾਬੀ _ | {{center|ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ }} {{Block center|<poem></poem>}} ਮਿਲੀ ਹੀਰ ਬਗ਼ੈਰ ਨਹੀ ਆਂਵਣਾ ਮੈਂ ਭੇਜੋ ਖ਼ਤਨ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਭਾਬੀ ਪਾਇਆ ਖ਼ਤ ਭਰਿਆ ਨਾਲ ਮੇਹਣਿਆਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜੇ ਡੰਗ ਭਾਬੀ _ ਮੇਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਲਿੱਖਕੇ ਘਲਿੱਆ ਜੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਹੈ ਉਸਦੇ ਸੰਗ ਭਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਓਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪੈਹਿਚਾਨ ਸੱਕੀ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਬਦਰੰਗ ਭਾਬੀ ਮਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਨ ਆਵਣ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਣ ਨਿਹੰਗ ਮਲੰਗ ਭਾਬੀ<noinclude></noinclude> ix82krdhu5zmoweyxd4iajatdss72xd 216228 216227 2026-04-24T05:24:59Z Rahulgarg2254804 2629 /* ਸੋਧਣਾ */ 216228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rahulgarg2254804" /></noinclude>ਆ ਦਰ {{center|[੪੬]}} {{Block center|<poem></poem>}}ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੀ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਅਜੇ ਕੀਤੀ ਇਸ਼ਕ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕੱਖ ਚੁਗਾਂਦਾ ਵੇ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਤੂੰ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਇਓ ਤੂੰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਵੇ . ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੈ ਅਸਾਂ ਦਾ ਸਾਕ ਵੱਡਾ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਿਆ ਬੁਲਾਂਦਾ ਵੇ _ ਛੱਡ ਖਿਆਲ ਤੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਆ ਬੀਬਾ ਸਾਡੇ ਜਿਓ ਏਹੋ ਕੰਮ ਭਾਂ ਦਾਵੇ ਮੁਖ ਵੇਖ ਤੂੰ ਆਣਕੇ ਅੰਮੜੀ ਦਾ ਪੁੱਛੀਂ ਹਾਲ ਤੂੰ ਆਣ ਭਰਾਂਦਾ ਵੇ ਛੱਡ ਨਗਰ ਸਿਆਲਦੀ ਹੀਰ ਝੂਠੀ ਨਕਸ਼ਾ ਦੇਖਨ ਭੁਲ ਸਰਾਂਦਾ ਵੇ ਲਾਹੌਰੀ ਲਿਖੀ ਤਾਕੀਦ ਘਰ ਝੱਬ ਆ ਜਾ ਫ਼ਿਰੇਂ ਕਾਸਨੂੰ ਉਮਰਗਵਾਂਦਾ ਵੇ {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਖਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲਿਖਣਾ}} - {{Block center|<poem></poem>}} ਪਹੁੰਚਾ ਖ਼ਤ ਤੁਸਾਡੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਲਿਖੀ ਦੁਆ ਸਲਾਮ ਅਰਦਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਾਹਦੀ ਥਾਂ ਹੈ ਅਸਾਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖੋ ਮਾਲਕੀ ਅਪਣੇ ਪਾਸ ਭਾਬੀ ` ਜਿਸਦਾ ਮੇਹਣਾ ਮਰਾਂਗਾ ਦੇਸ ਉਸਦੇ ਮੇਰੇ ਆਵਣ ਦੀ ਕਰੋ ਨ ਆਸ ਭਾਬੀ ਕਦੋਂ ਸੁਣਨ ਅਵਾਜ਼ ਓਹ ਚੱਕੀ ਆਂਦੇ ਜੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਖ਼ਰਾਸ ਭਾਬੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਸਮੇਟਕੇ ਹੀਰ ਲੈ ਗਈ ਹੋਇਆ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖਾਂ ਮੇਰਾ ਵਾਸ ਭਾਬੀ ਤਲਖ਼ੀ ਬੁਰੀ ਜੁਦਾਈ ਦੀ ਇਸ਼ਕ ਅੰਦਰ ਬਿਨਾਂ ਵਸਲ ਦੇ ਲਹੇ ਨ ਪਿਆਸ ਭਾਬੀ ਮੇਰੇ ਹਾਲ ਨੂੰ ਦੇਖ ਹੈਰਾਨ ਲੋਕੀਂ ਤੋਬਾ ਕਰਨ ਤਰਾਸ ਤਰਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਦੋ ਭਤਿੱਆਂਦੇ ਉਤੇ ਆਂਵਦੇਨੇ' ਆਸ਼ਕ ਬਾਜ਼ ਜਿਨ੍ਹਾ ਖਾਧੇਮਾਸ ਭਾਬੀ _ ਕਰਣ ਇਸ਼ਕ ਜੋ ਰਹਣ ਨ ਘਰਾਂ ਜੋਗੇ ਫ਼ਿਰਦੇ ਜੰਗਲੀਂ ਰਹਣ ਉਦਾਸ ਭਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕੂੜ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿਸਾਰ ਲਾਹੌਰੀ ਨਾਮਯਾਰ ਜਪਦੇ ਹਰ ਸਾਸ ਭਾਬੀ _ | {{center|ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਖ਼ਤ ਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ }} {{Block center|<poem></poem>}} ਮਿਲੀ ਹੀਰ ਬਗ਼ੈਰ ਨਹੀ ਆਂਵਣਾ ਮੈਂ ਭੇਜੋ ਖ਼ਤਨ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਭਾਬੀ ਪਾਇਆ ਖ਼ਤ ਭਰਿਆ ਨਾਲ ਮੇਹਣਿਆਂ ਦੇ ਮੇਰੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਵੱਜੇ ਡੰਗ ਭਾਬੀ _ ਮੇਹਣਾ ਜਿਸਦਾ ਲਿੱਖਕੇ ਘਲਿੱਆ ਜੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਹੈ ਉਸਦੇ ਸੰਗ ਭਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਓਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਾ ਪੈਹਿਚਾਨ ਸੱਕੀ ਕੀਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਬਦਰੰਗ ਭਾਬੀ ਮਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਘਰੀਂ ਨ ਆਵਣ ਆਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਣ ਨਿਹੰਗ ਮਲੰਗ ਭਾਬੀ<noinclude></noinclude> mvf8bwttl79g5bv6ckqt5kr3mrku8vf 250 59598 216256 202138 2026-04-24T08:51:40Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 216256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|(੪੭)}} {{Block center|<poem>ਲਾਹੌਰੀ ਪਿਯਾ ਜ਼ਖਮੀ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸੱਕੇ ਨੈਣਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦਾ ਜੰਗਭਾਈ</poem>}} {{center|ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਹੀਰ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁਛਣਾ}} {{Block center|<poem>ਭਾਬੀ ਦੱਸ ਤੂੰ ਰਾਤਦੀਗੱਲ ਅੜੀਏ ਮੈਂਨੂੰ ਜਾਪਦੀ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਖਾਵੇਂ ਰੱਜਕੇ ਕੇ ਤੁਆਮਨ ਪੀਏਂ ਪਾਣੀ ਕੇਹੜੇ ਖ਼ਿਆਲ ਅੰਦਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈ ਦਿੱਤਾ ਹੀਰ ਜਵਾਬਨਮੂਲ ਕੋਈ ਊਂਧੀ ਘੱਤ ਬੈਠੀ ਨੀਵੇਂ ਧਿਆਨਹੋਈ ਲਾਹੌਰੀ ਹੀਰਨੂੰ ਉਤਾਂਨੂੰ ਸੀਸਚੁੱਕੇ ਐਸੀ ਫ਼ਿਕਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗ਼ਲਤਾਨਹੋਈ</poem>}} {{center|ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਚੁਪ ਕਰਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਣਾ}} {{Block center|<poem>ਕੇਹੜੀਤਰਫ਼ਖਿਆਲਹੈ ਬੋਲਦੀਨਹੀਂ ਹੋਈਵਾਂਗਦੀਵਾਰਤਸ ਵੀਰਭਾਬੀ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ਦੀ ਲੋੜਹੈ ਦੱਸ ਮੈਂਨੂੰ ਮੂੰਹੋਂ ਆਖ ਲਯਾਵੇਮੇਰਾਵੀਰ ਭਾਬੀ ਜਾਪੇ ਕਿਸਦੇ ਇਸ਼ਕਨੇ ਘੇਰੀਓਂ ਤੂੰ ਬੈਠੀ ਸੋਚਦੀ ਕੋਈ ਤਦਬੀਰ ਭਾਬੀ ਖੂਹਾ ਗੇੜਿਆ ਕਿੱਦੇ ਫ਼ਿਰਾਕ ਅੰਦਰ ਛਮਾ ਛਮ ਵੱਗੇ ਨੈਣੀਂ ਨੀਰ ਭਾਬੀ ਸੈਆਂ ਕੋਹਾਂ ਤੇ ਹੋਵੀਏ ਕਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੇ ਡਾਢੇ ਪਸਾਰਦੇ ਹੈਨ ਜ਼ੰਜੀਰ ਭਾਬੀ ਔਖੇ ਇਸ਼ਕਦੇ ਮੁਆਮਲੇ ਪੁੱਛ ਮੈਥੋਂ ਹਾਲ ਖੋਲ ਦਸਿਆ ਸੀਨਾ ਚੀਰ ਭਾਬੀ ਜਿਸਦੇਨਾਲਪਯਾਰ ਹੈ ਆਨ ਮਿਲਸੀ ਚਿੱਠੀ ਓਸਜੇ ਕਰੇ ਤਕਦੀਰ ਭਾਬੀ ਲਾਹੌਰੀ ਬੈਠ ਨ ਜੇਹੀ ਦਲਗੀਰ ਹੋਕੇ ਹੋਗਸੋਈ ਜੋ ਲਿਖੀ ਤਕਦੀਰਭਾਬੀ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਭੇਦ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਖੁਲਣਾ}} {{Block center|<poem>ਹੀਰ ਹੱਸਕੇ ਅਖਿਆ ਬਹੁ ਬੀਬੀ ਮੇਰੀ ਜੀਓ ਦੀ ਗਲ ਤੈਂ ਜਾਣੀਏ ਨੀ ਦੱਸ ਅਪਨਾ ਹਾਲ ਤੇ ਸੁਣੀ ਮੇਰਾ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖਦੀ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣੀਏ ਨੀ ਸੁਣਲੈ ਨਾਲ ਬਲੋਚ ਮੁਰਾਦ ਭਾਬੀ ਮੇਰੀ ਲਗੜੀ ਪਰੀਤਪੂਰਾਣੀ ਏਨੀ ਬੋਲੀ ਹੀਰਮੇਰਾ ਪਯਾਰਨਾਲ ਰਾਂਝੇਓਹਦੀ ਸ਼ਕਲਮੇਰੇਮਨਭਾਣੀਏ ਨੀ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਓਸਨੇ ਬਰਸਬਾਰਾਂ ਚਾਈਆਂ ਮੇਹਨਤਾਂਤੇ ਖ਼ਾਕ ਛਾਣੀਏਨੀ ਮੇਰੇਵਾਂਗ਼ ਹੀਰੇ ਸੱਭੋਹਾਲ ਤੇਰਾ ਗੱਲ ਜੀਉਦੇ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਣੀਏ ਨੀ ਮੇਰੀ ਤੁਧਦੀ ਗੱਲਹੈ ਇਕਹੀਰੇ ਅਸਾਂ ਕਿਓਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਨਾਣੀਏ ਨੀ ਖਤ ਯਾਰ ਨੂੰ ਲਿਖ ਸ਼ਤਾਬ ਆਵੇ ਦਸਾਂ ਤੁਧ ਨੂੰ ਰਾਹ ਅਯਾਣੀਏ ਨੀ</poem>}}<noinclude></noinclude> qkqcuu2nyootp98lc96likr1jj9vy2f 250 59599 216257 202139 2026-04-24T09:05:50Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਸੋਧਣਾ */ 216257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>{{center|[੪੮]}} {{Block center|<poem>ਲਾਈਏ ਦੋਸਤੀ ਕਿਸੇਦੇ ਨਾਲ ਨਾਹੀਂ ਹੋਵੇ ਜੇ ਨ ਤੋਰਨਭਾਣੀਏ ਨੀ ਰਾਂਝਾ ਤੁਧ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਮੁਰਾਦਮੈਨੂੰ ਇਕੋ ਹਾਂਣ ਦੋਵੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਣੀਏ ਨੀ ਸੋਖਾ ਜਾਪਦਾ ਇਸ਼ਕ ਕਮੌਣ ਔਖਾ ਗੱਲ ਸਮਝ ਲੈ ਹੀਰਸਿਆਣੀਏਨੀ ਹੋਵੇਦੁਧ ਦਾ ਦਹੀ ਨ ਜਾਗ ਬਾਝੋਂ ਲੱਗੇ ਜਾਗ ਅੱਛੇ ਕਰਮ ਜਾਣੀਏ ਨੀ ਚਾਟੀ ਪ੍ਰੀਤਤੇ ਵਹਦਤਦੀ ਘੱਤ ਡੋਰੀ ਰਾਂਝੇਨਾਮਦੀ ਪਾ ਮਧਾਣੀਏ ਨੀ ਮੱਖਨਯਾਰਦਾਨਾਮ ਹਥਮਾਰ ਹੀਰੇ ਹੋਵਣ ਭਾਗਤੇਮਿਲੇ ਸਵਾਣੀਏਨੀ ਆਣਮਿਲੇਗਾ ਰੱਖਉਮੈਦਹੀਰੇਕਾਹਨੂੰ ਹਿਜਰ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਸੁਕਾਣੀਏਨੀ ਲਾਹੋਰੀਕਿਸੇਨਾਮੂਲਮਿਟਾਵਨੀਏ ਚੱਲੀਹੋਈਜੋ ਕਲਮ ਰਬਾਣੀਏਨੀ</poem>}} {{center|ਹੀਰ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਲਿਖਣਾ}} {{Block center|<poem>ਚਿੱਠੀ ਰਾਂਝੇਦੀ ਤਰਫ਼ ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ ਲਿੱਖੀ ਹੀਰਸਲਾਮਦੁਆ ਆਵੀਂ ਮੇਰੇਹਾਲਉਤੇ ਕਰੀਂ ਮੇਹਰਬਾਨੀ ਖ਼ਤ ਪੜਦਿਆਂ ਸਾਰ ਸਿਧਾ ਆਵੀਂ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਨ ਜਾਂਣ ਪਛਾਣ ਸੱਕੇ ਜੇਹਾ ਸੱਜਣਾ ਭੇਸ ਵਟਾ ਆਵੀਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਥੀਂ ਜੋਗਦਾ ਪਹਿਨ ਚੇਲਾ ਕੰਨ ਪਾੜ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾਂ ਪਾਆਂਵੀਂ ਮੱਥੇਤਿਲਕ ਸੰਧੂਰ ਗਲਨਾਦ ਸੇਲੀ ਅੰਗ ਨਾਲ ਭਭੂਤਰੁਮਾ ਆਵੀਂ ਹੀਰਖ਼ੈਰ ਤੇਰੀ ਖ਼ੈਰ ਖ਼ੈਰ ਮਲਸੀ ਝੋਲੀ ਹੱਥਲੈ ਆਲਖ ਜਗਾ ਆਵੀਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸਏਹ ਭੇਤਨਾ ਮੂਲਖੋਲੀਂ ਜਿਗਰ ਜੀਭਨੂੰ ਜੰਦਰਾਲਾਆਵੀਂ ਫ਼ਕਰ ਹੋਕੇ ਸਰਬਨੂੰ ਸਮਝ ਇਕੋ ਦਿਲੋਂ ਦੁਈਦਾ ਹਰਫ਼ਮਿਟਾ ਆਵੀਂ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਝਲਕੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਹਿਸਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਆਵੀਂ ਫੇਰਾਪਾ ਪਿਆਰਿਆ ਗਲੀ ਮੇਰੀ ਲਾਹੋਰੀ ਤਲੀਤੇਜਾਨ ਟਿਕਾ ਆਵੀਂ</poem>}} {{center|ਕਾਸਦ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਖ਼ਤ ਦੇਣਾ}} {{Block center|<poem>ਕਾਸਦਜਾਕੇ ਹੀਰਦਾਖ਼ਤਦਿੱਤਾ ਰਾਂਝਾਚੁੰਮ ਅਖੀਂਨਾਲ ਲਾਉਂਣ ਲੱਗਾ ਖ਼ਤਖੋਲ ਪੜ੍ਹਆਜੋਸੀਹੀਰਲਿਖਿਆ ਰਾਂਝਾਹੱਸਮੱਥੇਹਥਲਾਉਂਣ ਲੱਗਾ ਚੜ੍ਹਹਿਆਦਿਲਦਰਯਾਉਛਾਲ ਹੋਇਆਰੋਰਨੈਣਾਂਥੀਂ ਨੀਰਵਹਾਨ ਲੱਗਾ ਨਾਲਦੇ ਤਸਲੀਆਂ ਜੀਊ ਤਾਈਂਕੀਤੀਸੋਚਤੇਅਕਲਦੂੜਾਉਂਨ ਲੱਗਾ</poem>}}<noinclude></noinclude> hkq26bc5ogi6n38onzlqaaaq1l59fpe 250 59600 216258 202140 2026-04-24T09:44:02Z Rahulgarg2254804 2629 /* ਸੋਧਣਾ */ 216258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Rahulgarg2254804" /></noinclude>{{center|[੪੯]}} {{Block center|<poem></poem>}}ਅੱਗੇ ਚਾਕ ਹੋਇਆ ਹੁਣ ਖਾਕ ਹੋਈਏ ਰਾਂਝਾ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਏਹ ਸਮਝਾਉਂਨ ਲੱਗਾ ਵਾਹ ਵਾਹ ਸੱਜਣਾ ਲਿਖਿਆ ਭਾ ਮੇਰੇ ਪੜ੍ਹ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਨ ਲੱਗਾ ਲਾਇਆ ਖ਼ਤ ਮਹਬੂਬ ਦਾ ਨਾਲ ਸੀਨੇ ਦੁਨੀਆ ਹਿਰਸ ਨੂੰ ਮਨੋ ਹਟਾਉਂਨ ਲੱਗਾ ਲਾਹੌਰੀ ਉਠੱਕੇ ਹੋਣ ਫ਼ਕੀਰ ਟੁਰਿਆ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬਜਾਉਂਣ ਲੱਗਾ {{center|ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦੇਣਾ}} _{{Block center|<poem></poem>}} ਭਾਲ ਜਾ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਪੂਰਾ ਕਾਮਲ ਮੰਨ ਲਿਖਿਆਂ ਭੇਜਿਆ ਹੀਰ ਦਾ ਓਏ ਸੀਨਾ ਢਾਲ ਬਣਾਕੇ ਰੋਕ ਮੀਆਂ ਵਾਰ ਝੱਲ ਪਰੀਤ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਾ ਓਏ ਫ਼ਕਰ ਚਾਹਨ ਜੋ ਕਰੇਗਾ ਰੱਬ ਸੱਚਾ ਚੇਲਾ ਜਾ ਹੋ ਕਿਸੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਓਏ ਜੋਗੀ ਹੋ ਆਲੱਖ ਜਗਾ ਖੇੜੀਂ ਏਹ ਵੀ ਦੇਖਲੈ ਕੰਮ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਓਏ ਕਿਧਰੇ ਜਾਵਣੇ ਦੀ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਾਹੀਂ ਕੈਦੀ ਹੈਂ ਤੂੰ ਜ਼ੁਲਫ ਜ਼ੰਜੀਰ ਦਾ ਓਏ ਟਿੱਲੇ ਜਾਕੇ ਜੋਗਦਾ ਪਾ ਬਖ਼ਰਾ ਪਾਪ ਕਟਿੱਆ ਜਾਏ ਸਰੀਰ ਦਾ ਓਏ ਜਾਗਣ ਭਾਗ ਜੇ ਸੁਣੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਗੁਰ ਦਾ ਖਿੜੀ ਕੌਲ ਏਹ ਦਿੱਲ ਦਿਲਗੀਰ ਦਾ ਓਏ ਸੇਵਾ ਕਰਣ ਚੇਲੇ ਓਥੇ ਕਈ ਬੈਠੇ ਬਾਲਾ ਨਾਥ ਗੁਰੂ ਕੰਨ ਚੀਰਦਾ ਓਏ ਥਾਲੀ ਹੀਰ ਪਰ ਸੀ ਜੇਕਰ ਮਿਲੇ ਤੈਨੂੰ ਧਾਮਾ ਤੁੱਧ ਪਾਇਆ ਜਾਣੀਂ ਖੀਰ ਦਾ ਓਏ ] _ ਲਾਹੋਰੀ ਮੰਗ ਖ਼ੁਦਾਥੀਂ ਮਿਲੇ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਚਿੱਤ ਤਾਲ ਬਨਿੱਤ ਹੀਰ ਦਾ ਓਏ {{center|ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਟਿੱਲੇ ਜਾਣਾ}} {{Block center|<poem></poem>}}ਬਾਲੇ ਨਾਥ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹ ਟੁਰਿਆ ਛੱਡੇ ਭੋਗ ਤੇ ਜੋਗ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਬਿਨਾਂ ਯਾਰ ਸੰਸਾਰ ਵੈਰਾਂਨ ਜਾਪੇ ਡਾਢਾ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਦਿਲੀ ਤੂਫ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਕੀਤੇ ਸ਼ਾਹਗ ਦਾ ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਜ਼ਾਲਮ ਤਾ ਜਤ ਖਤ ਤੇ ਬਖ਼ਤ ਵੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਦੀਆ ਸਕਰ ਕਰ ਮੱਝੀਂ ਚਾਰੀਆਂ ਸੀ ਰੱਤੀ ਹੁਸਨ ਨ ਓਸਨੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੁਣ ਮਿਲਣ ਮੁਹਾਲ ਕਮਾਲ ਹੋਇਆ ਜ਼ਾਲਮ ਹਿਜਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਂਨ ਕੀਤਾ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋ ਜਾਣ ਆਸ਼ਕ ਮੀਏਂ ਰਾਂਝਣੇ ਵੀ ਏਹੋ ਗਿਆਨ ਕੀਤਾ ਆਹੀਂ ਮਾਰ ਭੌਂਦਾ ਟਿੱਲੇ ਜਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਬਾਲੇ ਨਾਥ ਤਾਈਂ ਨਿਗ੍ਹਾ ਬਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਜਾਕੇ ਕਦਮਬੋਸ਼ ਹੋਇਆ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨ ਸਮਾਨ ਕੀਤਾ<noinclude></noinclude> o68d078vq4eujdptrhnswd7qng46qy0 250 68375 216224 202817 2026-04-24T01:10:15Z Satdeep Gill 13 216224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਗਿੱਧਾ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ! ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਉਂਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਗਿੱਧਾ ਅਲੋਪ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵੀ ਮੈਰਿਜ ਪੈਲੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ। ਨਾ ਨਾਨਕੀਆਂ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾ ਫੜੂਹਾ, ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਛੱਜ ਕੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਨਾ ਜਾਗੋ ਕੱਢੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ! ਬਸ ਇੱਕ ਹੇਰਵਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਗਿੱਧੇ ਦਾ। {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਕੇਵਲ ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਮਰਦ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਰੰਗ ਤੀਵੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ ਤਾਂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਪਰੰਤੂ ਤੀਵੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨਾਚ ਦੀ ਲਚਕ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਖੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਟੋਆਂ, ਖੜਤਾਲਾਂ, ਛੈਣਿਆਂ ਅਤੇ ਬੁਦਕੂਆਂ ਆਦਿ ਲੋਕ ਸਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀ ਝਾਲ ਝੱਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਛਹਿਬਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੇਲਿਆਂ ਮਸਾਹਵਿਆਂ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਉਂਦੇ ਗੱਭਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਢਾਣੀਆਂ ਆਮ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਨਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਛਪਾਰ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਮਾਣਿਆਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}‘ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ’ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚੋਂ ਸਮਾਪਤ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਲੋਕ ਨਾਚ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਉਪਲਬਧ ਹਨ! ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਚ ਨਾਲ ਐਨੇ ਗੀਤ ਜੁੜੇ ਹੋਣ। ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੁਖ ਤੌਰ ਤੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ-ਕਾਵਿ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹਨ ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ।ਲੰਬੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ...(ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਟੱਪੇ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਦਰਪਣ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨੱਚਦੀ, ਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਜੂਝਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਸੁਤੇ ਸਿੱਧ ਹੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ “ਸਮੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਪੱਖ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਲੜੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਤਾਂ ਅਖਾਣਾਂ ਵਾਂਗ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮਾਣ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।ਜੀਵਨ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਓਤ ਪੋਤ ਹਨ ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨਾਂ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ, ਗ਼ਮੀਆਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੂਲ੍ਹਾਂ ਵਹਿ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੋਲੀਆਂ ਬਦਲ ਰਹੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ...ਸੈਂਕੜੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋਈ ਬੈਠੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਵੇਦ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਯੁੱਕਤੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮੂਹਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਈ ਸਾਂਝੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ 11<noinclude></noinclude> finq3wpct5k3q52nchnjdygvrx5bajk 250 68376 216223 202818 2026-04-24T01:07:26Z Satdeep Gill 13 /* ਸੋਧਣਾ */ 216223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Satdeep Gill" /></noinclude>ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਿਉਹਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੀਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ! ਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਤਾ ਰਹੀ ਹੈ! {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਕੇਵਲ ਨੱਚਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਮਨ ਦੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟਾਉਣ ਲਈ ਨਾਲ ਬੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਆਖਦੇ ਹਨ! ਇਹਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਭ ਗੁਭਾਟ ਕੱਢਦੀਆਂ ਹਨ! {{gap}}ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਮੁੱਟਿਆਰਾਂ ਘਰ ਦੇ ਮੋਕਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ (ਦਾਇਰਾ) ਬਣਾ ਕੇ ਖੜੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਭੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਘੜਾ ਜਾਂ ਢੋਲਕੀ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.....ਖੜੋਤੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਲ ਤਾੜੀ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ......ਢੋਲਕ ਬਜਦੀ ਹੈ .... ਖੜੋਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਣੀ ਆ ਕੇ ਬਾਂਹ ਉਲਾਰ ਕੇ ਬੋਲੀ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਅੰਤਮ ਟੱਪਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੋੜਾ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਬੋਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਖਲੋਤੀਆਂ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਉਸ ਟੱਪੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵ ਇਹ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਉੱਚੀ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾੜੀਆਂ ਬਜਾ ਕੇ ਤਾਲ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਇਹ ਨਾਚ ਉਦੋਂ ਭਖਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਟੱਪਾ ਕੁੜੀਆਂ ਰਲਕੇ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੱਚਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੁੱਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਝਾਜਰਾਂ ਦੀ ਛਣਕਾਰ, ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਧਮਕ ਅਤੇ ਢੋਲਕੀ ਦੀ ਤਾਲ ਉੱਤੇ ਵੱਜਦੀ ਤਾੜੀ ਇੱਕ ਅਨੂਠਾ ਸਮਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੁੜੀਆਂ ਬੋਲੀ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਚੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ.... ਨੱਚਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹਾਲੋਂ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿੜ ਦੇ ਬੋਲੀ ਛੱਡਣ ਤੇ ਹੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੱਚਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੁੜ ਨਵੀਂ ਬੋਲੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਚੁੱਕੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਗਿੱਧਾ ਮੱਘਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਿੱਧੇ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ! ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੁੱਟਿਆਰਾਂ ਨਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ! ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਔਰਤ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਗੁਲਾਮਾਂ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ-ਪੇਕੀਂ ਵੀ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਸਹੁਰੀਂ ਵੀ ਤਾੜਨਾ। ਪੇਕੀਂ ਬਾਬਲ, ਭਰਾ, ਚਾਚੇ-ਤਾਇਆਂ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ....ਸਹੁਰੀਂ ਕੁਪੱਤੀ ਸੱਸ, ਜਿਠਾਣੀ, ਨਣਦ ਅਤੇ ਅੜਬ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਤੇ ਅਣਸੁਖਾਵਾਂ ਵਰਤਾਰਾ.....ਮਨ ਦੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗਿੱਧਾ ਪੰਜਾਬਣਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਿੜ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਨਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਅਰਮਾਨ ਪੂਰੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ! ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਅਤੇ ਝਿਜਕ ਤੋਂ ਨਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੁੱਟਿਆਰਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਗਿੱਧੇ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਨੱਚਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਧੂੜਾਂ ਪੱਟ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਕਰੇ ਬੁਲਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਂਗ ਰਚਦੀਆਂ ਹਨ! ਮਨ ਦਾ ਬੋਝ ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.....ਰੂਹਾਂ ਸ਼ਰਸ਼ਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।.... {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਦਿਆਥਣਾਂ ਵਲੋਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੇ ਅਵਸਰ ਤੇ ਆਮ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਲਈ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ<noinclude>{{left|10}}</noinclude> k4gal38z80nlfhsru0q1a86mio65xvd 250 69690 216236 208686 2026-04-24T07:00:45Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(8)}}</noinclude> {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਅਰ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੜਨ ਦੇ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਹਨ, ਰਬ ਸੁਖ ਹੀ ਰਖੇ! ਹਛਾ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਓਥੇ ਜਾਓ ਅਰ ਜਿਸਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰੋ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਝਟ ਉਠ ਖਲੋਤਾ ਅਰ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਛਡਕੇ ਆਪ ਪੈਦਲ ਹੀ ਬਿਜੈ ਗੜ ਵਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਪਿਛੋਂ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਭੀ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦਰਖਤ ਨਾਲੋਂ ਖੋਹਲ ਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਤੁਰ ਗਿਆ {{center|{{xxx-larger|ਦੂਸਰਾ ਕਾਂਡ}}}} {{gap}}ਇਜੈਗੜ੍ਹ ਵਿਚ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਵਿਚ ਨਾਜ਼ਮ ਅਰ ਐਹਮਦ ਦੋਹਾਂ ਏਯਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਚਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੂਰ ਨੇ ਕਿਹ :-ਦੇਖ ਨਾਜ਼ਮ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਖਿਆਲ ਹੈ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹੋਕੇ ਆਪਨੀ ਧੀ ਵਜੀਰ ਦੇ ਪੁਤ ਨੂ ਕਿਸਤਰਾਂ ਦਵਾਂ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਆਸਿਕ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਕਿਸਤਰਾਂ ਬਣੇ? ਜੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨਸ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਕਿਥੇ ਜਾਵਾਂ ਤੇ ਕਿਥੇ ਰਹਿਕੇ ਕਿਸਤਰਾਂ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਾਂ? ਫੇਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਕੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਕਰਨ ਗੇ? ਏਸ ਲਈ ਏਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਏਯਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਕਿਸੇ ਐਸੀ ਜਗਾ ਸੁਟਿਆ ਜਾਵੇ ਜਿੱਥੋਂ ਲੱਭਣ ਵਿਚ ਜਰਾ ਭਰ<noinclude></noinclude> 0ekhodrioultnsgbk6y5ou6j17q3pwz 250 69768 216230 210222 2026-04-24T06:07:14Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|{{larger|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ॥}}}} {{center|{{larger|-0-}}}}</noinclude>{{center|{{xxxx-larger|ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ}}}} {{gap}}ਤ੍ਰਿਕਾਲਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਜੇ ਕੁਝ ੨ ਸੂਰਜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਸੁੰਨਸਾਨ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਦੋ ਆਦਮੀ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਅਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਇਕ ਪਥਰ ਦੀ ਸਿਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਉਮਰ ਕੋਈ ਇਕੀ ਬਾਈ ਵਰਹੇ ਦੀ ਇਹ ਨੌ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਪੁਤਰ ਹੈ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ* ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਜੀਤ ਸਿਘ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁਤਰ ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਚਾ ਦਿਲੀ ਦੋਸਤ ਅਰ ਬੜਾ ਚਾਲਾਕ ਫੁਰਤੀਲਾ, ਲਕ ਨਾਲ ਇਕ ਖੰਜਰ, ਬਧੀ ਅਰ ਇਕ ਬਟੂਆ ਲਟਕਾਏ ਹਥ ਵਿਚ ਇਕ ਕਮੰਦ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਹੈ ਅਰ ਚੌਂਹੀ ਪਾਸੀਂ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਨਾਲ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ । {{gap}}ਇਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਘੋੜਾ ਕਸਿਆ ਕਸਾਇਆ ਦਰਖਤ ਨਾਲ ਬਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। {{rule}} {{gap}}ਪਿਛਲੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸਿੰਘ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਓਹ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਾਂਗ ਕੇਸਾ ਧਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਨ।<noinclude></noinclude> 4ktz7niw7d8kzvknfxjvj9pf2wjkvpq 250 69974 216231 210225 2026-04-24T06:26:49Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੨)}}</noinclude>{{gap}}ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ:-ਦੇਖੋ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਮੁਹੱਬਤ ਭੀ ਕੇਹੀ ਬੁਰੀ ਬਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਏਸ ਦਰਜੇ ਤਕ ਪੁਚਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਬਿਜੈ ਗੜ ਜਾਕੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਲਿਆਏ ਅਰ ਮੇਰੀ ਚਿਠੀ ਓਸਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ ਜਿਸਤੋਂ ਇਹ ਭੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਮੁਹਬਤ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨਾਲ ਰਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਭੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਕੋਹ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਸਾਥੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਦੇਖੋ ਇਸ ਖਤ ਵਿਚ ਭੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨੇ ਇਹੋ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਆਕੇ ਮਿਲ ਜਾਓ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਓਥੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਇਕ ਤਾਂ ਅਜ ਕ ਪਿਤਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਸਖਤ ਪਹਿਰਾ ਬੈਠਾ ਰਖਿਆ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਰਾਜੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਜੀਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਤੇ ਆਸ਼ਿਕ ਹੈ ਓਸਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ, ਨਾਜਮ ਅਲੀ ਤੇ ਐਹਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੂਬ ਮਹਲ ਦੀ ਨਿਗਾਹਬਾਨੀ ਕੀਤਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਹਾਲ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਅਰ ਓਸਦੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ* ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਰਾਜਾ {{gap}}*ਏਯਾਰ ਚਲਾਕ ਨੂੰ ਕੈਂਹਦੇ ਹਨ ਏਯਾਰ ਦਾ ਮੁਖ ਕੰਮ ਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲਨਾ ਦੌੜਨਾ ਹੈ ਪਰ ਏਯਾਰ ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਜਾਨਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> t1jckm2ivbcz1ka92gay3nbyl3uare9 216232 216231 2026-04-24T06:27:49Z Gurjit Chauhan 1821 216232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" />{{center|(੨)}}</noinclude>{{gap}}ਕੌਰ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ:-ਦੇਖੋ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਮੁਹੱਬਤ ਭੀ ਕੇਹੀ ਬੁਰੀ ਬਲਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਏਸ ਦਰਜੇ ਤਕ ਪੁਚਾ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੁਸੀਂ ਬਿਜੈ ਗੜ ਜਾਕੇ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਦੀ ਚਿਠੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਲਿਆਏ ਅਰ ਮੇਰੀ ਚਿਠੀ ਓਸਦੇ ਪਾਸ ਲੈ ਗਏ ਜਿਸਤੋਂ ਇਹ ਭੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਮੁਹਬਤ ਮੈਂ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨਾਲ ਰਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਭੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਕੋਹ ਦਾ ਹੀ ਫਰਕ ਹੈ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਸਾਥੋ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਦੇਖੋ ਇਸ ਖਤ ਵਿਚ ਭੀ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨੇ ਇਹੋ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ ਆਕੇ ਮਿਲ ਜਾਓ। {{gap}}ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਓਥੇ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਇਕ ਤਾਂ ਅਜ ਕ ਪਿਤਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਸਖਤ ਪਹਿਰਾ ਬੈਠਾ ਰਖਿਆ ਹੈ, ਦੂਸਰੇ ਰਾਜੇ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਜੀਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਤੇ ਆਸ਼ਿਕ ਹੈ ਓਸਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ, ਨਾਜਮ ਅਲੀ ਤੇ ਐਹਮਦ ਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਖੂਬ ਮਹਲ ਦੀ ਨਿਗਾਹਬਾਨੀ ਕੀਤਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਹਾਲ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਅਰ ਓਸਦੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ* ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਮਲੂਮ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਿਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਰਾਜਾ {{rule}} {{gap}}*ਏਯਾਰ ਚਲਾਕ ਨੂੰ ਕੈਂਹਦੇ ਹਨ ਏਯਾਰ ਦਾ ਮੁਖ ਕੰਮ ਤੇ ਭੇਸ ਬਦਲਨਾ ਦੌੜਨਾ ਹੈ ਪਰ ਏਯਾਰ ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਜਾਨਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> phclvk95v9q2k72us2o5jtmko6chycx 250 70130 216234 210228 2026-04-24T06:41:15Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਸੋਧਣਾ */ 216234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude>{{center|(੩)}} ਭੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਪਰ ਫੇਰ ਭੀ ਓਸਨੂੰ ਇਹ ਆਸ਼ਾ ਲਗੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹਬਤ ਓਸਨੂ ਬੁਰੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਹਬਤ ਦਾ ਹਾਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਪਹਿਰੇ ਦੀ ਸਖਤ ਤਾਕੀਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾਂ ਮੈਂ ਤਦ ਤਕ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਮੈਂ ਓਥੇ ਜਾਕੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜ ਲਿਆਵਾਂ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੈਂ ਫੇਰ ਬਿਜੈਗੜ੍ਹ, ਜਾਕੇ ਹੰਤਾ ਅਤੇ ਚਪਲਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਚਪਲਾ ਏਯਾਰ ਅਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਸਹੇਲੀ ਹੈ ਅਰ ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤਾ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵਧ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਵਾਏ ਚਪਲਾ ਦੇ ਓਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਮਦਤਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਫੇਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਤਦਬੀਰ ਸੋਚਾਂਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਤੇ ਅਜੈਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਹੀ ਫਸ ਜਾਈਏ॥ {{gap}}ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ-ਹਛਾ ਜੋ ਮੁਨਾਸਬ ਸਮਝੋ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਬਲਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਲ ਅਤੇ ਏਯਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦਾ। {{gap}}ਤੇਜ-ਮੈਨੂ ਇਹ ਭੀ ਪਤਾ ਲਗਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਕਲ ਹੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਏਯਾਰ ਨਾਜ਼ਮ ਅਤੇ ਐਹਮਦ ਏਥੇ ਆਕੇ ਸਾਡੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਗਏ ਹਨ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਚਲਾਕੀ ਨਲ ਆਏ ਸਨ ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਓਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 366n25aeplzhrw8n52bzacruovgg26y 250 71594 216237 216031 2026-04-24T08:00:23Z Harchand Bhinder 2624 216237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude>{{center|<poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ 1 ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ । 2 ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ : 3 ਮਿਲਾਪ। </poem>}}<noinclude></noinclude> 0zzg1xe9996g91dbdneppry7inpdes5 216238 216237 2026-04-24T08:01:08Z Harchand Bhinder 2624 216238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem> 1 ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ । 2 ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ : 3 ਮਿਲਾਪ।<noinclude></noinclude> o6zdqsxyrh8cpanw1w54rjftissyi73 216239 216238 2026-04-24T08:06:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 216239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem> 1 2 : 3<noinclude></noinclude> rle2e6s1v6pi7he0qj5s1b6q0nw97hz 216240 216239 2026-04-24T08:06:52Z Harchand Bhinder 2624 216240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}}ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem><noinclude></noinclude> lc8frlvcmo9d4mcfjlb7hfr65s8vgjk 216241 216240 2026-04-24T08:07:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}}ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem><noinclude></noinclude> tiyjp2ctlkcsjt8fqmxysewo6gfm1si 216242 216241 2026-04-24T08:12:38Z Charan Gill 36 216242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}}ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem><noinclude></noinclude> iaa00vs03ohkv28ds2qopncc159onwm 216243 216242 2026-04-24T08:13:31Z Charan Gill 36 216243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ </poem>}}<noinclude></noinclude> 0bfcoi3cfn7v2ipfioyj8phlh7ww5qh 216244 216243 2026-04-24T08:14:30Z Charan Gill 36 216244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ </poem>}}<noinclude></noinclude> 8rtwmt0wuy264cryigl8hcdms30d103 216249 216244 2026-04-24T08:29:10Z Harchand Bhinder 2624 216249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude>{{Block center|<poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ </poem>}}<noinclude></noinclude> 0biq5bdvsg886g6j7ym0ahxwdc49zlo 216250 216249 2026-04-24T08:30:37Z Harchand Bhinder 2624 216250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|25||}}</noinclude><poem>ਮੰਗਲੋਭੀਆ ਨਿਤ ਬੇਗਿਣਤ ਮਾਯਾ, ਅਡੇ ਹਥ ਜਿਉਂ ਮੰਗਤਾ ਦਾਨ ਨੂੰ ਚਾਰ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਰਹਿਣ ਪਿਛੇ, ਵੇਚ ਛਡਿਆ ਸਿਦਕ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਰੰਗੀਲੜਾ ਛਡ ਜਾਣਾ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇਖ ਸੀ ਖੜੀ ਬਬਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਤੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਦੀ ਬਣੀ ਪਾਪੀ, ਸਿਰ ਤੇ ਕੂਕਦੀ ਮੌਤ ਲੈ ਜਾਨ ਨੂੰ ਓਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਨ ਇਸਨੂੰ ਖਲਕ ਸਮਝੀਂ, <ref>ਕਾਲ ਦਾ ਖਾਜਾ।</ref>ਬਣਿਆ ਖਾਣਾਏ ਮੌਤ ਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਓਏ {{center|30 ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਉਮਰ ਤੀਹਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਗਈ ਤੇਰੀ, ਕੀਤੀ ਗਾਫਲਾ ਅਕਲ ਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਖਪਦਾ ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਝੂਠਿਆਂ ਧੰਦਿਆਂ ਦੇ ਦਿਤੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ ਡੁਬਾ ਖੁਦੀ ਤਕਬਰੀ ਵਿਚ ਬੰਦੇ, ਕਦੀ ਠਾਰਿਆ ਦਿਲ ਤੰਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦਿਲਬਰ ਯਾਰ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਦੀਦਾਰ ਹੋਵੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ ਗਰਬ ਗਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਮੈਂ ਰਬ ਕਹੇ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਿਧਾ ਗਿਆ ਤੂੰ ਵਾਂਗ <ref>ਮਨਸੂਰ ਸੱਚਾ ਫਕੀਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨ ਵਾਲਾ।</ref>ਮਨਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਦ ਮਾਲੂਮ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸੀਨਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ ਸਫਾ ਹੋਵੇ, ਹੋਇਆ ਪਾਪਾਂ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ <ref>ਮਿਲਾਪ।</ref>ਵਸਲ ਨਸੀਬ ਹੋਵੇ, ਦਿਲਬਰਪਕੜਿਆ ਵਾਂਗ ਜੰਮੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕਿਥੇ ਰਹੀ ਜੇ ਬੋਲ ਈਮਾਨਦਾਰੀ, ਹਟਿਆ ਖਾਣ ਤੋਂ ਗਾਫਲਾ ਸੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾਨਗੀ ਮਰਦ ਵਾਲੀ,ਹੋਯਾ ਜਗਤ ਦੇ ਵਿਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈਨਾਂ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਖ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ, ਚੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਕਦੇ ਸਰੂਰ ਹੈਨਾਂ ਜਿਨੂੰ ਹਕ ਦੇ ਨੂਰਦਾ ਪਿਆ ਜਲਵਾ,ਸਾਬਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਵਾਂਗ ਕੋਹਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਗਲਾਂ ਹੰਸ ਹੁਮਾ ਦੀਆਂ ਕਰੇਂ ਬੈਠਾ, ਅਖੀਂ ਦੇਖਿਆ ਕਦੇ ਲੰਗੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਬੰਦੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਯਾਦ ਹਜੂਰ ਹੈਨਾਂ ਕੀਤਾ ਕਿਸੇਦਾ ਦਿਲੋਂਵਿਸਾਰ ਦੇਣਾ,ਭਲਿਆ ਮਾਣਸਾਂ ਦਾਇਹ ਦਸਤੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਇਲਮ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਮਹਿਰੂਮ ਖਾਲੀ,ਖਾਧੀ ਕਿਸੇ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਘੂਰ ਹੈਨਾਂ ਤਾਂਹੀ ਹਰੜ ਬਹੇੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਸਤਾ, ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਕਾਵੂਰ ਹੈਨਾਂ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘ ਤੂੰ ਮਰ ਗਿਆ ਮੌਤਆਈ,ਕੀਤੀ ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਮਰਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈਨਾਂ {{center|31 ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਗਈ ਉਮਰ ਇਕਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਏ, ਆਈ ਕਿਤੇ ਨਾ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਤੈਨੂੰ</poem><noinclude></noinclude> 70y4gz2uk3au3a4xelri2jpee0b9dpj 250 71595 216245 216032 2026-04-24T08:21:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 216245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|26||}}</noinclude> <poem>ਗਾਫਲ ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਦਿਤੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਪਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ <ref> ਸਵਾਸਾਂ ਨੇ1 </ref>ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਬੰਦੇ, ਰਬ ਭੇਜਿਆ ਕਰਨ ਵਪਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕ ਜਾਣਾ, ਦੇਣੀ ਲੇਖ ਨਸੀਬ ਨੇ ਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੈਰ ਬਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ, ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ ਚਾਰ ਕਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਿਲਬਰਾ ਓਏ ਪਾਵਣ ਘੁਟਕੇ ਜਫੀਆਂ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਪਾਸ ਹੋਈ, ਸੁਟ ਆਉਣਗੇ ਚੁਕਕੇ ਬਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਾਫਲਾ ਓਏ, ਠਾਠਾਂ ਦੇਂਵਦਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂਦੀ ਰਾਸ ਨਿਖੁਟ ਜਾਸੀ,ਬਣਸੀ ਦਿਲਬਰਾ ਸਖਤ ਲਾਚਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਭਖੁਸ਼ੀਆਂ,ਦੁਨੀਆਂਜਾਪਦੀ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਰਨ ਅਸਵਾਰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਜਣਾਂ ਓਏ, ਮਿਠੇ ਜਾਪਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦਾ ਪਲਿਓਂ ਖਰਚ ਮੁਕਾ,ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਣੇ ਵਾਸਤੇ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦਮ ਜਦੋਂ ਨਿਖੁਟ ਗਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਬਾਰਾਂ ਖਬਰਾਂ ਕਰਨਗੇ ਪਾਰ ਤੈਨੂੰ {{Block center|32 ਬੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਬੜੀ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਜਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜਿਤਨਾ ਚਿਤ ਚਾਹਵੇ ਉਤਨਾ ਲੁਟਖਾਵਾਂ,ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਨਾ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਣਾ ਕਿਸੇ <ref>ਦੁਖ ਭਾਵ ਜਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ।</ref>ਅਜ਼ਾਬ ਨਾਹੀਂ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਹੇ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਕੋਈ, ਭਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ <ref> ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ।/ref>ਸਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜੇ ਕੋਈਪੁਛੇ ਤਾਂ ਜਲਦ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ,ਆਖੇ <ref>ਸਮੁੰਦਰ। </ref>ਬਹਿਰ ਤੋਂ ਜੁਦਾ <ref>ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁਲਬਲਾ।</ref>ਹਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਆਖੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨਾ ਦੀਨ ਸਚਾ, ਕੋਈ ਉਤਰੀ <ref> ਇਲਹਾਮੀ ਰੱਬੀ ਕਿਤਾਬ।</ref>ਅਹਿਲ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਹੀਂ ਸੌਖੀ ਨਿਕਲੂ ਜਾਨ ਵਜੂਦ ਵਿਚੋਂ, ਹੋਣਾ <ref>ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਡਰ।</ref>ਨਿਜ਼ਾ ਦੇ ਵਕਤ ਬੇਤਾਬ ਨਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਸਮਝਦਾ ਮਾਰਦੀ ਝੂਠ ਦੁਨੀਆਂ,ਸਮਝੇ ਆਪਨੂੰ ਕਦੇ <ref>ਝੂਠਾ।</ref>ਕਜਾਬ ਨਾਹੀਂ ਮੂਰਖ ਆਖਦਾ ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਬਣੀ ਐਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਹੀਂ</poem><noinclude></noinclude> g1zpz1opb7akcwrhuw15ax3k7ij9pxw 216246 216245 2026-04-24T08:24:36Z Harchand Bhinder 2624 216246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|26||}}</noinclude> <poem>ਗਾਫਲ ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਦਿਤੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਪਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ <ref> ਸਵਾਸਾਂ ਨੇ1 </ref>ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਬੰਦੇ, ਰਬ ਭੇਜਿਆ ਕਰਨ ਵਪਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕ ਜਾਣਾ, ਦੇਣੀ ਲੇਖ ਨਸੀਬ ਨੇ ਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੈਰ ਬਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ, ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ ਚਾਰ ਕਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਿਲਬਰਾ ਓਏ ਪਾਵਣ ਘੁਟਕੇ ਜਫੀਆਂ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਪਾਸ ਹੋਈ, ਸੁਟ ਆਉਣਗੇ ਚੁਕਕੇ ਬਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਾਫਲਾ ਓਏ, ਠਾਠਾਂ ਦੇਂਵਦਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂਦੀ ਰਾਸ ਨਿਖੁਟ ਜਾਸੀ,ਬਣਸੀ ਦਿਲਬਰਾ ਸਖਤ ਲਾਚਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਭਖੁਸ਼ੀਆਂ,ਦੁਨੀਆਂਜਾਪਦੀ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਰਨ ਅਸਵਾਰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਜਣਾਂ ਓਏ, ਮਿਠੇ ਜਾਪਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦਾ ਪਲਿਓਂ ਖਰਚ ਮੁਕਾ,ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਣੇ ਵਾਸਤੇ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦਮ ਜਦੋਂ ਨਿਖੁਟ ਗਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਬਾਰਾਂ ਖਬਰਾਂ ਕਰਨਗੇ ਪਾਰ ਤੈਨੂੰ {{Block center|32 ਬੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਬੜੀ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਜਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜਿਤਨਾ ਚਿਤ ਚਾਹਵੇ ਉਤਨਾ ਲੁਟਖਾਵਾਂ,ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਨਾ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਣਾ ਕਿਸੇ <ref>ਦੁਖ ਭਾਵ ਜਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ।</ref>ਅਜ਼ਾਬ ਨਾਹੀਂ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਹੇ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਕੋਈ, ਭਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ <ref> ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ।</ref>ਸਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜੇ ਕੋਈਪੁਛੇ ਤਾਂ ਜਲਦ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ,ਆਖੇ <ref>ਸਮੁੰਦਰ।</ref>ਬਹਿਰ ਤੋਂ ਜੁਦਾ<ref>ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁਲਬਲਾ।</ref>ਹਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਆਖੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨਾ ਦੀਨ ਸਚਾ, ਕੋਈ ਉਤਰੀ <ref>ਇਲਹਾਮੀ ਰੱਬੀ ਕਿਤਾਬ।<ref>ਅਹਿਲ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਹੀਂ ਸੌਖੀ ਨਿਕਲੂ ਜਾਨ ਵਜੂਦ ਵਿਚੋਂ, ਹੋਣਾ <ref>ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਡਰ।</ref>ਨਿਜ਼ਾ ਦੇ ਵਕਤ ਬੇਤਾਬ ਨਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਸਮਝਦਾ ਮਾਰਦੀ ਝੂਠ ਦੁਨੀਆਂ,ਸਮਝੇ ਆਪਨੂੰ ਕਦੇ <ref>ਝੂਠਾ।</ref>ਕਜਾਬ ਨਾਹੀਂ ਮੂਰਖ ਆਖਦਾ ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਬਣੀ ਐਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਹੀਂ</poem><noinclude></noinclude> lxdhok2vbnlt23o629jxwlzeicwaffk 216247 216246 2026-04-24T08:27:52Z Harchand Bhinder 2624 216247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|26||}}</noinclude> <poem>ਗਾਫਲ ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਦਿਤੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਪਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ <ref> ਸਵਾਸਾਂ ਨੇ1 </ref>ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਬੰਦੇ, ਰਬ ਭੇਜਿਆ ਕਰਨ ਵਪਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕ ਜਾਣਾ, ਦੇਣੀ ਲੇਖ ਨਸੀਬ ਨੇ ਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੈਰ ਬਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ, ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ ਚਾਰ ਕਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਿਲਬਰਾ ਓਏ ਪਾਵਣ ਘੁਟਕੇ ਜਫੀਆਂ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਪਾਸ ਹੋਈ, ਸੁਟ ਆਉਣਗੇ ਚੁਕਕੇ ਬਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਾਫਲਾ ਓਏ, ਠਾਠਾਂ ਦੇਂਵਦਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂਦੀ ਰਾਸ ਨਿਖੁਟ ਜਾਸੀ,ਬਣਸੀ ਦਿਲਬਰਾ ਸਖਤ ਲਾਚਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਭਖੁਸ਼ੀਆਂ,ਦੁਨੀਆਂਜਾਪਦੀ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਰਨ ਅਸਵਾਰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਜਣਾਂ ਓਏ, ਮਿਠੇ ਜਾਪਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦਾ ਪਲਿਓਂ ਖਰਚ ਮੁਕਾ,ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਣੇ ਵਾਸਤੇ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦਮ ਜਦੋਂ ਨਿਖੁਟ ਗਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਬਾਰਾਂ ਖਬਰਾਂ ਕਰਨਗੇ ਪਾਰ ਤੈਨੂੰ {{Block center|32 ਬੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਬੜੀ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਜਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜਿਤਨਾ ਚਿਤ ਚਾਹਵੇ ਉਤਨਾ ਲੁਟਖਾਵਾਂ,ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਨਾ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਣਾ ਕਿਸੇ <ref>ਦੁਖ ਭਾਵ ਜਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ।</ref>ਅਜ਼ਾਬ ਨਾਹੀਂ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਹੇ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਕੋਈ, ਭਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ <ref>ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ।</ref>ਸਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਛੇ ਤਾਂ ਜਲਦ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ,ਆਖੇ <ref>ਸਮੁੰਦਰ।</ref>ਬਹਿਰ ਤੋਂ ਜੁਦਾ<ref>ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁਲਬਲਾ।</ref>ਹਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਆਖੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨਾ ਦੀਨ ਸਚਾ, ਕੋਈ ਉਤਰੀ <ref>ਇਲਹਾਮੀ ਰੱਬੀ ਕਿਤਾਬ।</ref>ਅਹਿਲ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਹੀਂ ਸੌਖੀ ਨਿਕਲੂ ਜਾਨ ਵਜੂਦ ਵਿਚੋਂ, ਹੋਣਾ <ref>ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਡਰ।</ref>ਨਿਜ਼ਾ ਦੇ ਵਕਤ ਬੇਤਾਬ ਨਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਸਮਝਦਾ ਮਾਰਦੀ ਝੂਠ ਦੁਨੀਆਂ,ਸਮਝੇ ਆਪਨੂੰ ਕਦੇ <ref>ਝੂਠਾ।</ref>ਕਜਾਬ ਨਾਹੀਂ ਮੂਰਖ ਆਖਦਾ ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਬਣੀ ਐਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਹੀਂ</poem><noinclude></noinclude> mqpx9pvo54c5u7i9yu2z2abc4apzru5 216248 216247 2026-04-24T08:28:20Z Harchand Bhinder 2624 216248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{c|26||}}</noinclude><poem>ਗਾਫਲ ਕੌਡੀਆਂ ਵਾਂਗਰਾਂ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਦਿਤੇ ਦਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਜਵਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਪਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ <ref> ਸਵਾਸਾਂ ਨੇ1 </ref>ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਬੰਦੇ, ਰਬ ਭੇਜਿਆ ਕਰਨ ਵਪਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਮੁਕ ਜਾਣਾ, ਦੇਣੀ ਲੇਖ ਨਸੀਬ ਨੇ ਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਸੈਰ ਬਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ, ਚੁੱਕ ਲੈਣਗੇ ਚਾਰ ਕਹਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਿਲਬਰਾ ਓਏ ਪਾਵਣ ਘੁਟਕੇ ਜਫੀਆਂ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਪਾਸ ਹੋਈ, ਸੁਟ ਆਉਣਗੇ ਚੁਕਕੇ ਬਾਹਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਗਾਫਲਾ ਓਏ, ਠਾਠਾਂ ਦੇਂਵਦਾ ਖੁਦੀ ਹੰਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂਦੀ ਰਾਸ ਨਿਖੁਟ ਜਾਸੀ,ਬਣਸੀ ਦਿਲਬਰਾ ਸਖਤ ਲਾਚਾਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਭਖੁਸ਼ੀਆਂ,ਦੁਨੀਆਂਜਾਪਦੀ ਖਿੜੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦੀ ਰਾਸ ਨਾ ਕੋਲ ਹੋਸੀ ਮੰਜੇ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੇ ਕਰਨ ਅਸਵਾਰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਜਣਾਂ ਓਏ, ਮਿਠੇ ਜਾਪਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰ ਤੈਨੂੰ ਜਿਦਨ ਦਮਾਂ ਦਾ ਪਲਿਓਂ ਖਰਚ ਮੁਕਾ,ਚਿੱਟਾ ਕਪੜਾ ਕਬਰ ਤਿਆਰ ਤੈਨੂੰ ਏਹਨਾਂ ਦਮਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਣੇ ਵਾਸਤੇ ਅੰਬ ਅਨਾਰ ਤੈਨੂੰ ਦਮ ਜਦੋਂ ਨਿਖੁਟ ਗਏ ਦੈਯਾ ਸਿੰਘਾ, ਬਾਰਾਂ ਖਬਰਾਂ ਕਰਨਗੇ ਪਾਰ ਤੈਨੂੰ {{Block center|32 ਬੱਤੀਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਹਵਾਲ}} ਬੜੀ ਸਾਲ ਅੰਦਰ ਬੰਦਾ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਜਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜਿਤਨਾ ਚਿਤ ਚਾਹਵੇ ਉਤਨਾ ਲੁਟਖਾਵਾਂ,ਮੈਥੋਂ ਮੰਗਣਾ ਕਿਸੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਨਰਕ ਸੁਰਗ ਨਾ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਕੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਵਣਾ ਕਿਸੇ <ref>ਦੁਖ ਭਾਵ ਜਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ।</ref>ਅਜ਼ਾਬ ਨਾਹੀਂ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕਹੇ ਨਾ ਦੋਸ਼ ਕੋਈ, ਭਲੇ ਕੰਮ ਦਾ ਕੋਈ <ref>ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ।</ref>ਸਵਾਬ ਨਾਹੀਂ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁਛੇ ਤਾਂ ਜਲਦ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ,ਆਖੇ <ref>ਸਮੁੰਦਰ।</ref>ਬਹਿਰ ਤੋਂ ਜੁਦਾ<ref>ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੁਲਬਲਾ।</ref>ਹਸਾਬ ਨਾਹੀਂ ਆਖੇ ਰਾਮ ਰਹੀਮ ਨਾ ਦੀਨ ਸਚਾ, ਕੋਈ ਉਤਰੀ <ref>ਇਲਹਾਮੀ ਰੱਬੀ ਕਿਤਾਬ।</ref>ਅਹਿਲ ਕਿਤਾਬ, ਨਾਹੀਂ ਸੌਖੀ ਨਿਕਲੂ ਜਾਨ ਵਜੂਦ ਵਿਚੋਂ, ਹੋਣਾ <ref>ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਡਰ।</ref>ਨਿਜ਼ਾ ਦੇ ਵਕਤ ਬੇਤਾਬ ਨਾਹੀਂ ਪਾਪੀ ਸਮਝਦਾ ਮਾਰਦੀ ਝੂਠ ਦੁਨੀਆਂ,ਸਮਝੇ ਆਪਨੂੰ ਕਦੇ <ref>ਝੂਠਾ।</ref>ਕਜਾਬ ਨਾਹੀਂ ਮੂਰਖ ਆਖਦਾ ਏ ਦੁਨੀਆਂ ਬਣੀ ਐਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਦਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਨਾਹੀਂ</poem><noinclude></noinclude> i4gmeporsu92a3degs3u36efjkrfso3 250 71721 216178 2026-04-23T14:10:50Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ੧) ਅਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਪਿਛੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦਾ ਆਦਮੀ ਆਇਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਲੇ ਨਜਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਆਪ ਇਕੱਲੇ ਜਾਵੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਆਵੋ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਮਾਯਾਰਾਣੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216178 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ੧) ਅਧੇ ਕੁ ਘੰਟੇ ਪਿਛੋਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦਾ ਆਦਮੀ ਆਇਆ ਅਰ ਬੋਲਿਆ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਜੀ ਆਪ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਵਲੇ ਨਜਰ ਬਾਗ ਵਿਚ ਟਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ ਆਪ ਇਕੱਲੇ ਜਾਵੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਆਵੋ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਭੇਜਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ! ਆਪਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਮੈਂ ਅ ਓਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਕਦੇ ਆਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਰੋਗਾ-ਬੇਸ਼ੱਕ ਨਾਗਰ ਦੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਸੁਣਕੇ ਆਪਦ ਮਨ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। P ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਨਾਗਰ ਵਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਨਾਗਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਰ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਵਾਸਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਏਯਾਰ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਭੇਜ ਚੁਕਾ ਹਾਂ ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਓਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕਦੇ ਸੁਪਨੇ ਂ ਵਿਚ ਭੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਆਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਵਾਸਤਵ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰ ਆਪਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਜਾ ਬੈਠੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਹੋ ਦੁਨੀਆਂ ਭੀ ਕੇਹੀ ਅਨੋਖੀ ਚੀਜ ਹੈ ਅਰ ਇਸ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਭੀ ਕੇਹੇ ਅਨੋਖੇ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨਦੇ ਹਨ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਦਰੋਗਾ ਤਬੁਕ ਉਠਿਆ<noinclude></noinclude> jllsv9w499bw8ojt2vmzy015ay62wds 250 71722 216179 2026-04-23T14:12:09Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " (੨) ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਘਬਰਾਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ— ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਬਨਾਉਣ ਕਸੂਰ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਨਿਰਅ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> (੨) ਵਿਚ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਸਾਡੀ ਆਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਘਬਰਾਕੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ— ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਲਛਮੀ ਦੇਵੀ ਬਨਾਉਣ ਕਸੂਰ ਹੈ ਪਰ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਨਿਰਅਧ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਛੱਡਿਆ ਹੈ ਮੈਂ ਸਚ ਮੁਚ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਰ ਚੁਕਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਹੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-(ਮਾਨੋਂ ਉਸਨੇਨੇ ਦਰੋਂਗੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ) ਕੀ ਆਪ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਦੇ ਆਪਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਬੁਰਿਆਈ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ ਦਰੋਗਾ-ਨਹੀਂ ਉਸ ਵਿਚਾਰੇ ਨੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਕੋਈ ਬੁਰਿਆਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਕੀ ਆਪ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਵਧੀਕ ਧਨਵਾਨ ਹੋਗਏ ਦਰੋ ਗਾ-ਨਹੀਂ। ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਕੀ ਆਪ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਆਪ ਹੁਣ ਵਧੀਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ? -ਦਰੋਗਾ-(ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ) ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤਾਂ ਨੋ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਬਾਣੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਨਹੀਂ ਇਹ ਗਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਦਿਤੀ ਹੋਈ ਨਤਾ ਨੂੰ ਆਪ ਨੇ ਲੱਤ ਮਾਰ ਕੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੋਗਾ—ਹੈ ਤਾਂ ਏਹੋ ਗਲ! ਇੰਦ੍ਦੇਵ-(ਜੋਰ ਨਾਲ) ਤੋਂ ਅੱਜ ਨੱਕ ਵਢਾਕੇ ਭੀ<noinclude></noinclude> 1js30f53n00hlqefd7r5tge4ghoz30p 250 71723 216180 2026-04-23T14:12:53Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( 2) ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਜਰਾ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਸ ਨੀਚਣੀ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਲੋਕ ਲਾਜ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਣੀ ਦੇ ਬੈਠੀ, ਜਿਸ ਪਿਸਾਚਨੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216180 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( 2) ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਜਰਾ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜਿਸ ਨੀਚਣੀ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਜੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਲੋਕ ਲਾਜ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂਜਣੀ ਦੇ ਬੈਠੀ, ਜਿਸ ਪਿਸਾਚਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਤਾਜ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਘਾਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਹਯਾਰੀ ਨੇ . ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ, ਜਿਸਦੇ ਪਿਛੇ ਆਪਨੂੰ ਕੈਦ ਖਾਨਾ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ ਅਰ ਜਿਸਦੇ ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਚ ਆਪ ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਵਢਾ ਚੁਕੇ ਹੋ ਅਜ ਫੇਰ ਓਸੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਆਪ ਤਿਆਰ ਹੋ ਅਰ ਇਸ ਪਾਪ ਵਿਚ ਮੈਥੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਕੇ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਵਾਹ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵਾਹ! ਤੁਸਾਂ ਚੰਗਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਖਿਆ ਹੈ ਅਰ ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਚੰਗਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਗੇ ਹੋ। ਬੜੇ ਬੈਂਕ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਜੇਹਾ ਇਕ ਨਿਕੰਮਾਂ ਆਦਮੀ, ਜੋ ਇਕ ਮਾਮਲੀ ਵੇਸਵਾ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣਾ ਨੱਕ ਵਢਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ਰਾਜਾ ਬੀਰਦ ਸਿੰਘ ਜੇਹੇ ਪ੍ਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਦੀ ਜੜ ਪੁਟਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਬੀਰੋਂਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਿਰਾ ਇਤਨਾ ਅਪ੍ਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕੈਦਖਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਏਸੇ ਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਆਹਰ ਵਿਚ ਮੈਂ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿਛੇ ਮੈਂ ਅਧੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ ਫੇਰ .. ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ੨ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦਾ ਮਨ ਭਰ ਆਇਆ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਬੁਲਫੁਰਕ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਲਹੂ ਉਤਰ ਆਇਆ ਸੀ। ਜਿਸਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਦਰੋਂਗੇ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲਾ ਪੈਗਿਆ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪਾਪ ਯਾਨਕ ਮੂਰਤ ਧਾਰਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖਲੋਤੇ<noinclude></noinclude> rtrl8kxd12vn6il9zp810lbgcbspyrk 250 71724 216181 2026-04-23T14:13:30Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( 3) ਅਤੇ ਓਹ ਦੋਹਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕਿ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਬੋਲਿਆ-ਹਾਇ ਮੈਨੂੰ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਓਹ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਛ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( 3) ਅਤੇ ਓਹ ਦੋਹਾਂ ਹਥਾਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕ ਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਿਆ। ਕਿ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਬੋਲਿਆ-ਹਾਇ ਮੈਨੂੰ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਓਹ ਸਮਾਂ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਛੇ ਆਪ ਦੀ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦ ਕੋਈ ਸੌਗਾਤ ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਓਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗੇ ਰਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਭਰਾਤਾ ਜੀ ਇਹ ਲੈ ਲਵੋ। ਅਰ ਜਦ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦਸੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਜੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਦੀ ਕੀ ਮਰਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਆਪ ਤੋਂ ਸਭ ਰਾਇ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਅਰ ਜਦ ਕਦੇ ਓਹ ਯੁੱਧ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਆਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਓਹ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ ਹੱਸ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਡਰ ਸੀ? ਨਹੀਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਓਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਰ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸ੍ਵਾਮੀ ਜੀ ਜਿਨਾਂ ਦੇ ਆਪ ਚੱਲੇ ਹੋ) ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਿਖਯਾ ਦਿਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਇਤਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ- ਪਾਤੀ ਹੋ। ਹਾਇ | ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਜੇਹਾ ਭੈੜਾ ਵਰਤਾਓ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਾਰ ਹੈ ਅਜੇਹੇ ਜੀਵਨ ਉਤੇ! ਕਿਸ ਜੀਵਨ ਵਾਸਤੇ ਇਹ ਕੰਮ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਭੀ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ? ਹਛਾ ਹੁਣ ਤੁਸੀ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਜਾਓ ਅਰ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ੨ ਚੰਗੀਤਰਾਂ ਸੋਚ ਲਵੋ ਕਿ ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਪਦਾ ਭਲਾ ਹੋਸਕੇ। ਖਬਰਦਾਰ ਇਹ ਗਲਾਂ ਜੋ ਹੁਕ<noinclude></noinclude> snrn6hb4lqe7kbdt86c0dlflgv1hrs8 250 71725 216182 2026-04-23T14:14:09Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " (24) ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਆਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦੱਸਣੀਆਂ ਅਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਨ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਠਵਾਂ ਕਾਂਡ ਦਰੋਗਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਕੇ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਰ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕਕੇ ਲੰਮਾ ਪੈਗਿਆ, ਘੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> (24) ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਆਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦੱਸਣੀਆਂ ਅਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਨ ਦਾ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਠਵਾਂ ਕਾਂਡ ਦਰੋਗਾ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਕੇ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਿਆ ਅਰ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਢੱਕਕੇ ਲੰਮਾ ਪੈਗਿਆ, ਘੰਟਾਕੁ ਰਾਤ ਤੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਆਈ ਚਾਦਰ ਹਟਾਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਾਗਦੇ ਦਿੱਸੇ ਪਰ ਰੰਗ ਹਲਦੀ ਵਾਂਗ ਹੋਰਿਹਾ ਸੀ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਨਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੀਰ ਵਿਚ ਲਹੂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖਕੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਸੁੰਨ ਹੋਗਈ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾਹ ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਬਾਤ ਦਰ ਤਰ ਕਰਾਂਗਾ॥ ਮਾਯਾ-ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਛਣ ਆਈ ਹਾਂ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਸੱਦਿਆ ਸੀ? ਅਰ ਕੀ ਕਿਹਾ? . ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਦਰੋਗਾ-ਕੁਛ ਨਹੀਂ ਨਿਰੀ ਧੀਰਜ਼ ਦਿਤੀ ਹੈ ਅਰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਚਾਰ ਦਿਨ ਠਹਿਰੋ ਮੈਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਏਨੇ ਨੂੰ ਨਾਗਰ ਭੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਆਜਾਵੇਗੀ ਆਦਮੀ ਗਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਵਾਨ ਮਾਯਾ-ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਹੀ ਦਸ਼ਾ ਹੋਰਹੀ ਹੈ। ਦਰੋਗਾ-ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੈਥੋਂ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨ ਪੁਛ ਮੇਰਾ ਸ੍ਰੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੈਥੋਂ ਗੱਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨਾ ਪੁਛ ਸਕੀ ਅਰ ਮੁੜਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ ਅਰ ਮੰਜੇ ਤੇ ਲੰਮੇ ਪੈਕੇ ਸੋਭਦੀ<noinclude></noinclude> 1qyl0n633c76y39ta8bxvswlwn298uq 250 71726 216183 2026-04-23T14:14:53Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " • ਰਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ ਪੈਕੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਈ। ਦਿਨ ਚੜੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਬਾਬਤ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਓਹ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨ ਤਕ ਅਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਏ ਹਨ ਤਦ ਤਕ ਆਪ ਜਾਂ ਮਾਯਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> • ਰਹੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਵਸ ਪੈਕੇ ਘੂਕ ਸੌਂ ਗਈ। ਦਿਨ ਚੜੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਬਾਬਤ ਪੁਛਿਆ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਓਹ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨ ਤਕ ਅਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿ ਗਏ ਹਨ ਤਦ ਤਕ ਆਪ ਜਾਂ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਏਥੋਂ ਨਾ ਜਾਣਾ। ਹੁਣ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਬੁਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸਭ ਪਰੇ ਨੱਸਦੇ ਹਨ ਹੁਣ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਜਰੂਰ ਭੋਗਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਨੌਵਾਂ ਕਾਂਝ ਦਰੋਗਾ ਜੀ ਨੂੰ ਏਥੇ ਆਇਆਂ ਚਾਰ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ ਅਜ ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗਾ ਜੀ ਮੰਜਿਓਂ ਉਠਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਜਰ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਸੱਦਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਇੰਦਰਦੇਵ ਕੋਲ ਗਏ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਇਕ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਦੇ ਹੋਰ ਖਾਲੀ ਕਰਸੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਾਸ਼ ਹੀ ਦੋ ਆਦਮੀ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਫੜੀ ਖਲੋਤੇ ਸਨਤੇ ਨਾਗਰ ' ਦੇ ਹਥ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਬਧੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਦਰੋਗੇ ਅਤੇ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠਨ ਦੀ ਸੈਨਤ ਅਰ ਓਹ ਬੈਠ ਗਏ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਦੇਖਕੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ<noinclude></noinclude> an6xm3fzm0epp8w2begjnp41ppgn6yv 250 71727 216184 2026-04-23T14:15:38Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੭) ਹੋਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਦਾਸ ਹੋਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਫੜੀ — ਹੋਈ ਦੇਖਕੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੁਛ ਧੀਰਜ ਹੋਗਈ, ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੭) ਹੋਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਇਸੇ ਲਈ ਬਾਬਾ ਜੀ ਉਦਾਸ ਹੋਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਫੜੀ — ਹੋਈ ਦੇਖਕੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕੁਛ ਧੀਰਜ ਹੋਗਈ, ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਾਰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਜਰੂਰ ਸਾਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ। ਪਾਠਕ ਸਮਝ ਹੀ ਗਏ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਫੜੌਣ ਵਾਲਾ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਹਾਲ ਪਿਛੇ ਲਿਖਿਆ ਜਾ ਚੁਕਾ ਹੈ ਅਰ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਜਿਸਨੇ ਕਿ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਫੜਿਆ ਹੈ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਦਾ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਹੋਵੇਗਾ! ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਦੇ ਪਾਸ ਜਦ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਬੈਠ ਗਏ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਪੁਛਿਆ-ਕ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਨੱਕ ਤੂੰ ਵੱਢਿਆ ਹੈ? ਨਾਗਰ-ਜੀ ਹਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਦੀ ਆਗਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੱਕ ਵਢਿਆ ਹੈ। ੪ ਇੰਦਰਦੇਵ (ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ) ਹਛਾ ਤੂੰ ਇਸ ਹਯਾਰੀ ਦਾ ਨੱਕ ਤੇ ਕੰਨ ਭੀ ਵੱਢ ਲੈ, ਜੇ ਕੁਛ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਜ਼ਬਾਨ ਭੀ ਵਢ ਲੈ। ਓਹ ਆਦਮੀ ਮਾਨੋਂ ਅਗੇ ਹੀ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀਂ ਝਟ ਓਸਨੇ ਨਾਗਰ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇ ਨਕ ਵੱਢ ਸੁਟਿਆ। ਫੇਰ ਭ ਨਾਗਰ ਕੈਦ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਭੀ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਜਦ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਤੇ ਦਰੋਗਾ ਕਲੇ ਰਹਿ ਗਏ ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ —<noinclude></noinclude> q9p54zctj9jh95ytpiu4mu5jnygc7xl 250 71728 216185 2026-04-23T14:16:13Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੮੮) ਆਪ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਅਕਾਰਨ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜੀਜੇਹੀ ਬੁਰਿਆਈ ਕੀਤੀਸੀ ਉਸ ਬੁਰਿਆਈਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਣਾ ਬਦਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਆਪਨੂੰ ਭੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੮੮) ਆਪ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਜਿਸਨੇ ਅਕਾਰਨ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਥੋੜੀਜੇਹੀ ਬੁਰਿਆਈ ਕੀਤੀਸੀ ਉਸ ਬੁਰਿਆਈਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਦੂਣਾ ਬਦਲਾ ਦੇ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਆਪਨੂੰ ਭੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਿਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਰਾਜਾ ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨਾਲ (ਜੋ ਕਿ ਬੜੇ ਧਰਮੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ) ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨ ਦੁਖ ਪਾਵੇਗਾ?: ਦਰੋਗਾ—ਆਪਦਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੇ ਅਗੇ ਕੁਛ ਕਿਹਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਫੇਰ ਕ੍ਰੋਧ ਆਗਿਆ ਅਰ ਓਸਨੇ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਲ ਦੇਖਕੇ ਕਿਹਾ— ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਸਿਰ ਖਪਾਇਆਹੈ ਪਰਆਪਦੀ ਪਰੰਤੂ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਹਟੀ, ਹਛਾ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਵੇ ਸੋ ਕਰੋ ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂਕਿਸੇ ਪਰਕਾਰ ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਨਾ ਰਖੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਇਕ ਚਿੜੀ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਥੇ ਹਵਾ ਭੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ ਓਥੇ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਏਯਾਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੀਸੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਕੱਢਕੇ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਹਥ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਕਿਹਾ ਸੁਣੋ ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਮੈਂ ਸੁਤਾ ਉਠਿਆ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਤਵੀਤ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਗ਼ਲ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਫ! ਜਿਸਦੇ ਅਧੀਨ ਏਹੋ ਜੇਹੇ ਏਯਾਰ ਹਨ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਝਗੜਨਾ ਆਪਣੇ ਹਥੀਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਸੱਦਣੀ ਹੈ। • ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਡਰਦਿਆਂ ੨ ਓਹ ਚਿੱਠੀ ਇੰਦਰ ਦੇਵ<noinclude></noinclude> her1vlxpgfhi1txafpdowaow07k69ai 250 71729 216186 2026-04-23T14:16:50Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੧੯) ਪਾਸੋਂ ਲੈਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਚ ਇੰਦਰਦੇਵ-ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਨਾਂ ਸਮਝਨਾ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਗੁਪਤ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚੋਂ ਲੁਕੋ ਹੋਏ ਹੋ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੧੯) ਪਾਸੋਂ ਲੈਕੇ ਪੜ੍ਹੀ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਚ ਇੰਦਰਦੇਵ-ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਨਾਂ ਸਮਝਨਾ ਕਿ ਅਜੇਹੇ ਗੁਪਤ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚੋਂ ਲੁਕੋ ਹੋਏ ਹੋ ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੇ ਏਯਾਰ, ਬੁਧੀਵਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਪੁਰਸ਼ ਹੋ। ਪਰੰਤੂ ਬੁਰਿਆਈ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ ਅਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਬੁਲਾਏ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਅਜ ਤਕ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਡਾ ਟਾਕਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ: ਤੁਸੀ ਇਹ ਨਾਂ ਸਮਝਨਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ। ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗੇ ' ਨੂੰ ਨੂੰ ਰੋਹਤਾਸ ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲੈਜਾਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੈ ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਬੜੀ ਬੁਧਵਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਏਸੇ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜ ਤਕ ਬਚੇ ਹੋਏ ਹੋ। ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਦੁਸ਼ਟ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲੈਜਾਣ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਖਿਮਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਕਾਰਨ ਇਹ ਕਿ ਓਹ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰਭਾਈ ਹੈ ਸੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਛ ਨਾ ਕੁਛ ਉਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਜਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਨੀਚ ਤੁਹਾਡਾ ਗੁਰਭਾਈ ਕਹਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਵਾ ਜੋ ਕੁਛ ਕੀਤਾ ਸੋ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੋਂ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ, ਚੰਡੋਂਗਾ ਯਾ ਸਾਡੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀ ਦੀ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੋਗੇ, ਪੱਖ ਕਰੇਗੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਕੈਦ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲੈਜਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਚੰਗਾ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨਾਰ ਦੇ ਤਹਿਖਾਨੇ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> jihzdrg8h3ns70wxzkeg63hg0xbtsyj 250 71730 216187 2026-04-23T14:17:25Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " (to) ਹੱਥ ਕੜੀ ਥੋੜੀ ਸਹਿਤ ਬੈਠੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨੇਕੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਈਮਾਨ ਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਈਰ ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰੇਗਾ, ਅਸੀ ਲੋਕ ਭੀ ਬਹਾਦਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216187 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> (to) ਹੱਥ ਕੜੀ ਥੋੜੀ ਸਹਿਤ ਬੈਠੇ ਹੋਵੋਗੇ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨੇਕੀ, ਧਰਮ ਤੇ ਈਮਾਨ ਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰਹੋਗੇ ਤਾਂ ਈਰ ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰੇਗਾ, ਅਸੀ ਲੋਕ ਭੀ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਨੇਕ ਅਰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਪਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਵੇਲੇ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।ਇਸਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਭੀ ਸੁਣ ਲਵੋ। ਦੋ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਜੋ ਸਾਡੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹਨ ਨਾਗਰ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣ ਆਈ ਹੈ ਸੋ ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਛ ਨਾਂ ਕਹੋ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਜੋ ਸਾਡਾ ਖੰਜਰ ਹੈ ਸੋ ਅਸੀ ਆਪ ਲੈ ਲਵਾਂਗੇ। ਪਰ ਨਾਗਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜੋ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਹੈ ਓਹ ਤੁਹਾਡੇ ਇਕ ਏਯਾਰ ਕੋਲ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਮ ਲਾਲ ਬਣਕੇ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਫੜਨ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆਇਆ ਹੈ। ਓਹ ਖੰਜਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਖੰਜਰ ਸਾਡੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦੇਵੋ ਅਸੀਂ ਕਲ ਦੁਪੈਹਰ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਗੁਫਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਅਗੇ ਮਿਲਾਂਗੇ ਜੇ ਤੁਸੀ ਓਹ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਲੈਕੇ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੋਗੇ ਤਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਤੁਸੀ ਨਾ ਤਾ ਵਰੋਗੇ ਤੇ ਮਾਇਆ ਰਾਣੀ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋ ਫੇਰ ਜੋ ਕੁਛ ਹੋਵੇਗਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਿਤੀ ੧੩ ਪ੍ਰਿਥਮ ਰਿਤੂ ੇ ਆਪਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੰਮਤ ੪੪੨ - ਇਕ ਬਾਲਕ ਭੈਰੋਂਸਿੰਘ ਏਯਾਰ" ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹ ' ਕੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਦੇ ਹੱਥ ਦਿਤੀ,<noinclude></noinclude> g8tikgfcz2agl6jj9xw6a3yrqjq18yz 250 71731 216188 2026-04-23T14:17:53Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " (a) ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਡਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀਲਾ ਪੈਗਿਆ ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਆਪਣੇ ਭਵਿਖਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਧਮੋਇਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦਾ ਵਰਨਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216188 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> (a) ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਰੋਗੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਡਰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੀਲਾ ਪੈਗਿਆ ਸੀ ਅਰ ਓਹ ਆਪਣੇ ਭਵਿਖਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਮਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਧਮੋਇਆ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿਚ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦਾ ਵਰਨਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਦੇ ਹਥਾਂ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸਚ ਮੁਚ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਦੇ ਜੋੜ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਉਸਦੀ ਉਂਗਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਸੋ ਉਸਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਕੋਈ ਗੱਲ ਉਸਤੋਂ ਲੁਕੀ ਛਿਪੀ ਨਹੀਂ, ਹੁਣ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ। ਦਰੋਗਾ ਏਨਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਕੁਛ ਚਿਰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ, ਅਰ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਲ ਦੇਖਦਾ ਰਿਹਾ ਛੋਕੜ ਇੰਦਰ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ-ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਪਦ ਨੇ ਆਪਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਅਰ ਇਸਦਾ ਭਾਵ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਗਏ ਹੋਵੋਗੇ? 165 ਦਰੋਗਾ-ਜੀ ਹਾਂ ਮੁੜ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਹਵਾ ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਓਸਨੂੰ ਹੁਣੇ ਬਾਹਰ ਕਢਵਾ ਦੇਂਦਾ ਪ੍ਰੰਤੂ ਆਪ ਮੇਰੇ ਗੁਰ ਭਾਈ ਹੋ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੋਹਲਤ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਏਥੇ ਰਹਿਕ ਆਪਣਾ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਸੋਚ ਲਵੋ ਫੇਰ ਜੋ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਦਸੋ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਖਣਾ ਕਿ ਜੇ ਆਪ ਦੀ ਨਿਯਤ ਚੰਗੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਦੀ ਵਲੋਂ ਕੈਹਕੇ ਆਪਦਾ ਅਧ ਖਿਮਾ ਕਰੌਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੈਥੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਣ ਦਾ<noinclude></noinclude> 985mklefj2d8u831rmwbvqlninpylhq 250 71732 216189 2026-04-23T14:18:23Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਨ ਰਖਣੀ। (() ਦਰੋਗਾ-ਕੀ ਆਪ ਇਹ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੋਗੇ? ਪ ਇਹ ਖੰਜਰ ਡੋਰ ਸਿੰਘ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਹਾਂ ਕੀ ਆਪਨੂੰ ਕੁਛ ਸੰਦੇਹ ਹੈ? ਸ਼ੋਂਕ! ਕੀ ਜੋ. ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨ ਕਿਹਾ ਤੇ ਚੁਪ ਚਾਪ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216189 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਦੀ ਆਸ਼ਾ ਨ ਰਖਣੀ। (() ਦਰੋਗਾ-ਕੀ ਆਪ ਇਹ ਤਲਿਸਮੀ ਖੰਜਰ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵੋਗੇ? ਪ ਇਹ ਖੰਜਰ ਡੋਰ ਸਿੰਘ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ-ਹਾਂ ਕੀ ਆਪਨੂੰ ਕੁਛ ਸੰਦੇਹ ਹੈ? ਸ਼ੋਂਕ! ਕੀ ਜੋ. ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਕੁਛ ਨ ਕਿਹਾ ਤੇ ਚੁਪ ਚਾਪ ਉਠਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਅੱਗੇ ਹੀ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਿ ਇੰਦ ਦੇਵ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ ਦਰੋਗੇ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਦਸੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਹੈ? ਨਾਗਰ ਤੋਂ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਸੀ! ਓ ਦਰੋਗਾਂ-ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਨੇ ਮਾਫ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਥੋਂ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਨ ਮੰਗਣੀ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਓਹ ਸਭ ਗਲਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜੋ ਇੰਵ ਨਾਲ਼ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਭੈਰੋਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਹਾਲ ਭੀ ਦਸਿਆ। ਮਾਯਾ—(ਹਾਉਕਾ ਭਰਕੇ ਅਰ ਇਹ ਸੋਚਕੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਦਾਰੋਂਗਾ ਇੰ ਦ੍ਦੇਵ ਦੀਆਂ ਫਲਾਂ ਵਿਚ ਆਕੇ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਹੀ ਨ ਛਡ ਦੇਵੇ ਸ਼ੋਂਕ! ਇੰਦ੍ਰਵ ਤਾਂ ਕੁਛ ਭੀ ਨ ਨਿਕਲਿਆ ਬੜਾ ਹੀ ਡਰਪੋਕ ਹੈ। ਹਾਂ ਓਹ ਨਿਰਾ ਖਾ ਛੱਡਣਾ ਤੇ ਸੌਂ ਰਹਿਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਦਮ ਤੇ ਯਤਨ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਓਹ ਨਹੀਂ ਜਾਂਣਦਾ ਕਿ ਹਿੰਮਤ ਕੀਤਿਆਂ ਕੀ ਕੁਛ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦੇਖੋ ਮੈਂ ਕੌਣ ਸਾਂ ਤੇ ਉੱਦਮ ਕੀਤਿਆਂ ਕੀ ਬਣ ਗਈ।ਹੁਣ ਜਰਾ ਬਿਪਤਾ ਆਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿੰਓ ਖ਼ਬਰਾਵਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਰਖੋ ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਹਾ ਨਾਚ ਨਚਾਉਦੀ ਹਾਂ ਹੁਣ ਆਪ ਦੇ ਥੋਂ<noinclude></noinclude> 8wj1c5msi8cbphr7t4azkha618u5xyn 250 71733 216190 2026-04-23T14:18:55Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ( ੯੩) ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ। । ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਲੀ ਗਲ ਦਾ ਅਸਰ ਚਿਰਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੋਟਾ ਮੰਤ੍ਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੋਟੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਦਰੋਂਗੇ ਤੇ ਂ ਛੇਤੀ ਹੋਗ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ( ੯੩) ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਨਿੱਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੋ। । ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਭਲੀ ਗਲ ਦਾ ਅਸਰ ਚਿਰਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੋਟਾ ਮੰਤ੍ਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਦੀਆਂ ਖੋਟੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਦਰੋਂਗੇ ਤੇ ਂ ਛੇਤੀ ਹੋਗਿਆ ਦਿਨ ਚੜਦੇ ਹੀ ਇੰਦ੍ਦੇਵ ਨੇ ਸੁਣ ਲਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਾਹੁਣੇ ਅਰਥਾਤ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਦਰੋਗਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਚੁਪ ਚੁਪਾੜੇ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹਨ। ਦਸਵਾਂ ਕਾਰ ਦੋਪਹਿਰ ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਕੇ ਇਕ ਨਹਿਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੰਘਣੇ ਬਿਛਾਂ ਹਨਾਂ ਦੋ ਆਦਮੀ ਬੈਠੇ ਗਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਤਾਂ ਉਹ ਨੱਕ ਵੱਢਿਆ ਦਰੋਗਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਸ੍ਰੀ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਭੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦੀ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਦੇ ਘਰੋਂ ਚੁਪ ਚੁਪਾਤੇ ਨਿਕਲ ਆਏ ਹਨ, ਅਰ ਹੁਣ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵ ਸਮੇਤ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਵੈਰ ਲੈਣ ਦੀ ਗੋਂਦ ਗੁੰਦ ਰਹੇ ਹਨ। , ਮਾਯਾ-ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੁਛ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰ ਲੈਣਾ ਦੇਵੋ ਮੈਂ ਇੰਵ ਨਾਲ ਭੀ ਸਿਝ ਲਵਾਂਗੀ ਦਰੋਗਾ-ਮੈਨੂੰ ਭੀ ਇੰਵ ਤੇ ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ ਨਕਾਰੇ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਕੁਵੇਲੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਹੈ| ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਇਹ ਸੋਚੋ ਕਿ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕੌਣ ੨ ਵੈਰੀ ਹੈ ਅ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਤਰਾਂ ਆਪਣਾ ਸਾਥੀ ਬਨਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਸਾਡਾ ਪਹਿਲਾ ਇਹ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮੰਡਲੀ<noinclude></noinclude> guqlj3s6frkhklespqz3fv0xv0d3mt0 250 71734 216191 2026-04-23T14:19:38Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਵਧਾਈਯੇ ( (੯੪) ਮਾਯਾ—ਹਛਾ ਤੁਸੀਂ ਓਨਾਂ ਦੇ ਨਾਉ ਤਾਂ ਲਵੋ ਅਬ ਇਹ ਭੀ ਦਸੋ ਜੁ ਐਸ ਸਮੇਂ ਕਿਥੇ ਹਨ? ਪਲ ਦਰੋਗਾ(ਮੌਚਕ) ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਿਵਦੱਤ, ਭੀਮਸੈਨ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਕ ਮਾਧਵੀ, ਦੋ ਦਿਗ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216191 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਵਧਾਈਯੇ ( (੯੪) ਮਾਯਾ—ਹਛਾ ਤੁਸੀਂ ਓਨਾਂ ਦੇ ਨਾਉ ਤਾਂ ਲਵੋ ਅਬ ਇਹ ਭੀ ਦਸੋ ਜੁ ਐਸ ਸਮੇਂ ਕਿਥੇ ਹਨ? ਪਲ ਦਰੋਗਾ(ਮੌਚਕ) ਮਹਾਰਾਜ ਸ਼ਿਵਦੱਤ, ਭੀਮਸੈਨ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਕ ਮਾਧਵੀ, ਦੋ ਦਿਗ ਬਿਜੈ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਕਲ੍ਯਾਣ ਸਿੰਘ, ਤਿੰਨ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਬੀਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਚਾਰ ਤੇ ਓਸਦੇ ਅਣਗਿਨਤ ਸਾਥੀ ਮਾਯਾ-ਠੀਕ ਹੈ ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਸੀ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਤੇ ਓਸਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਮਲੋਕ ਪੁਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਰ ਇਹ ਲੋਕ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਦੇਣਗੇ ਪਰ ਝੋਕ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਭ ਕੈਦ ਹਨ। ਹਾਂ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਕਿਸਨੇ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਦਰੋਗਾ-ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਤ ਨਾਥ ਨੇ ਰੂਹਾ ਬਣਕੇ ਓਸਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿਤਾ ਸੀ ਅਰ ਹੁਣ ਓਹ ਕਮਲਨੀ ਦੇ ਤਲਿਸਮੀ ਤਲਾਓ ਵਾਲੇ ਮਕਾਨ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੈ ਮਾਧਵੀ ਤੇ ਮਨੋਰਮਾ ਭੀ ਓਥੇ ਹੀ ਕੈਦ ਹਨ। ਮਾਯਾ-ਉਸ ਮਕਾਨ ਵਿਚੋਂ ਛੁਡਾਉਣਾ ਜਰਾ ਔਖਾ ਹੈ ਸੋ ਭੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਕੋਈ ਏਯਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦਰੋਗਾ-(ਅਚਾਣਕ ਕੋਈ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਜਾਣ ਤੇ) ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਤਾਂ ਪੁਛਣਾ ਭੁਲ ਹੀ ਗਿਆ ਕਿ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਏਯਾਰ ਬਿਹਾਰੀ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕਿਥੇ ਹਨ ੂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ<noinclude></noinclude> jhn01qck6rnr5mzcjqpk979q9fc5epp 250 71735 216192 2026-04-23T14:20:15Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " { ੯੫) ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਰਸ਼ਾਦ ਮੁਚੇ ਅਰ ਤੂੰ ਨੱਸ ਨਿਕਲਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੇਰੇ ਹੁੰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216192 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> { ੯੫) ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜਮਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਤਨਾ ਰਸ਼ਾਦ ਮੁਚੇ ਅਰ ਤੂੰ ਨੱਸ ਨਿਕਲਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਖ਼ਬਰ ਤੇਰੇ ਹੁੰਦੀ, ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਜਰੂਰ ਕਾਰਨ ਹੈ | ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈਗਈ ਕਿ ਦਰੋਗੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਓਸਨੇ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਅਜੇ ਤਕ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਸੀ। ਓਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੇ ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਹੋਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਓਹ ਬੜਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ। ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਹੈ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਦੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਅਧੋਂ ਮਾਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾ ਕਰਾਂ? ਬਹਾਨਾ ਕਰਨਾ ਭੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਲੀਲਾ ਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਲਗ ਚੁਕਾ ਹੈ ਜੇ ਕਿਤੇ ਲੀਲਾ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨ ਦੇਵੇ ਅਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀ। ਹਛਾ ਜੋ ਹੋਊ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਹੁਣ ਤ ਗੱਲ ਲੁਕਾਉਣੀ ਹੀ ਚੰਗੀ ਹੈ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚ ਹੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਰ ਦਰੋਗਾ ਭੀ ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਮਾਯਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਅਰ ਕੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈ? ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤਕ ਚੁਪ ਕਰ ਰਹਿਣ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਓਸਨੇ ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾਤੁਕੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹੈਂ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਕਿਉਂ<noinclude></noinclude> atoq35d7ic2bu175rw8an3batri3tr9 250 71736 216193 2026-04-23T14:20:44Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ ( té) ਮਾਯਾਰਾਣੀ-ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਹੈ ਦਰੋਗਾ-ਹੱਛਾ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਓਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੀ ( té) ਮਾਯਾਰਾਣੀ-ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦੇਵਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਕੁਛ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਏਯਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹੇ ਸਮੇਂ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਹੈ ਦਰੋਗਾ-ਹੱਛਾ ਪਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਓਹ ਆਪੇਚਲੇਗਏਹਨ ਮਾਯਾ—ਹਾਂ ਏਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਹਛਾ ਹੁਣਂ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਨਸ਼ਟ ਨ ਕਰੋਂ। ਛੇਤੀ ਸੋਚੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ ਅਸੀ ਕਿਥੇ ਜਾਕੇ ਠਹਿਰੀਏ? S ਦਰੋਗਾ- ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਖਾਂ ਪਾਸ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਬੜਾ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਲੜਾਕਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਾਸ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਮਾਯਾ—ਮੈਂ ਧਨ ਨਾਲ ਓਸਦਾ ਘਰ ਭਰ ਦੇਵਾਂਗੀ ਫੇਰ ਤਾਂ ਓਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਜਾਵੇਗਾ ਅਰ ਤਕੜਾ ਫੌਜ ਬਨਾਕੇ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਜਾਵੇਗਾ ਮੈਂ ਆਪਨੂੰ ਕਹਿ ਚੁਕੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਵਿਚ ਭੀ ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਕੋਈ ਘਾਟਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। + ਦਰੋਗਾ—ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਗੜ੍ਹੀ ਵਲੋਂ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹਛਾ ਹੁਣ ਢਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ( ਕਕੇ) ਹੈਂ। ਇਹ ਕੀ! (ਔਹ ਦੇਖ) ਉਸ ਝਾੜੀ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ’ ਨਿਕਲਕੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੈਂ | ਇਹ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ( ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖਕੇ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵਦੱਤ ਹੀ | ਦੇਖ! ਦੇਖ ਹੋਰਭੀਆਦਮੀਉਸਦੇਪਿਛੇ੨ਝਾੜੀਵਿਚੋਂਨਿਕਲਰਹੇਹਨ। ਮਾਯਾਰਾਣੀ ਨੇ ਬੁਕ ਕੇ ਓਸ ਪਸੇ ਵੇਖਿਆ ਅਰ ਹਸਦੀ ਹੋਈ ਉਠ ਖਲੋਤੀ॥ਇਤਿ॥ [ ਅਤੇ ਦੇਖੋ ਭਾਗ ਯਾਰਵਾਂ<noinclude></noinclude> kxj5doyz4y8e1of71uzq2wum87o7oab 250 71737 216194 2026-04-23T14:21:14Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71738 216195 2026-04-23T14:21:48Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਨੈਨ ਅੰਮਿ੍ਤ ਅੰਜਨ ਕੁਕਰ ਬੜੀ ਹੀ ਨਾ ਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਨ ਤਕ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ, ਘਰ ਜੇ ਕੁਛ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰਵੱਲੇ ਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੜਕਦੇ ਹਨ। “ਨੇਨ ਅਤ ਅੰਜਨ ਪੁਰਾਣ ਤੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਨੈਨ ਅੰਮਿ੍ਤ ਅੰਜਨ ਕੁਕਰ ਬੜੀ ਹੀ ਨਾ ਮੁਰਾਦ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਨ ਤਕ ਨਹੀਂ ਦੇਂਦੇ, ਘਰ ਜੇ ਕੁਛ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕੁਝ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਰਵੱਲੇ ਲਾਂ ਵਾਂਗ ਰੜਕਦੇ ਹਨ। “ਨੇਨ ਅਤ ਅੰਜਨ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕੁਕਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਨਜ਼ਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲਥ ਇ, ਮੁਨਸ਼ੀ ' ਤੇ ਲਿਖਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੌਗਾਤ ਹੈ। ਮੂਲ ੧) ਬਾਜ ਠੱ ਂ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਾਡੇ ਸੂਰਮੇ “ਨਾਯਾਬ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਵਿੱਕਰੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵਖਕੇ ਕਈ ਠੱਗ ਸਾਡੇ ਨਾਉਂ ਤੇ ਨਕਲੀ ਸੂਰਮੇ ਵੇਚ ਰਹੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਲਾ ਨਾਉਂ ਪਤਾ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਖ ਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਭੀ ਯਾਰਕ ਮੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚੌਂਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੋਟ—ਸਾਡੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲਾਗਤ ਤੇ ਖਾਸ ਤਾਰੀਫ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱ ਇਸ ਪਤੇ ਤੇ ਹੈਜੋਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਂਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ<noinclude></noinclude> lib3w5gj42gua2zbfsvtkfnkl5ymshu 250 71739 216196 2026-04-23T14:22:28Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71740 216197 2026-04-23T14:22:50Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71741 216198 2026-04-23T14:23:24Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216198 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71742 216199 2026-04-23T14:24:02Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216199 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71743 216200 2026-04-23T14:24:38Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਕਤਾਬ ਨੰ ੧੪ 1364 lo سنت 4 ਸੰਤਤਿ ਭਾਵ ਦਸਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਉਲਥਾ ਕਾਰ ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਂਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਕਵਾਨੀਨ ਹਿੰਦ ਪੈਸ ਬਜਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੈਟਲ ਛੁਪਾਯਾ॥" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216200 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਕਤਾਬ ਨੰ ੧੪ 1364 lo سنت 4 ਸੰਤਤਿ ਭਾਵ ਦਸਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਉਲਥਾ ਕਾਰ ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਂਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਕਵਾਨੀਨ ਹਿੰਦ ਪੈਸ ਬਜਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਵੈਟਲ ਛੁਪਾਯਾ॥<noinclude></noinclude> f9nc5tsm5gie436vc1gdxum4nq46s3t 250 71744 216201 2026-04-23T14:25:01Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ ਖ਼ਾਲੀ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216201 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude><noinclude></noinclude> 589t8nw0uibg0afk5ny8gr92hkz6aje 250 71745 216202 2026-04-23T14:25:45Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " ਸਭ ਹਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ। ੧ਓ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ਪੁਸਤਕ ਨੰ: ੧੪ ਚੰਦੂਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤ ਹਿੰਸਾ ਦਸਵਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਈ ਧੁੰਦ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਕਾਰੋਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216202 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> ਸਭ ਹਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ। ੧ਓ ਸ੍ਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ ਪੁਸਤਕ ਨੰ: ੧੪ ਚੰਦੂਕਾਂਤਾ ਸੰਤਤ ਹਿੰਸਾ ਦਸਵਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਈ ਧੁੰਦ ਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਚੌਕ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਕਾਰੋਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਿੰਟਿੰਗ ਵਰਕਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਛਪੀ<noinclude></noinclude> 47irusup6xrg0vi1fekl2x154ya9wr0 250 71746 216203 2026-04-23T14:27:31Z Gurjit Chauhan 1821 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ " (੬) ਗਲ ਦਾ ਹੋ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਅ ਦੋਵੇਂ ਬਜੀਰ ਕਾਂਤੇ ਜਾਈਏ ਬਸ ਕਰ ਸਾਡੀ ਚਾਲਾਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੋ ਕਿ ਅੱਖ ਦੇ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕੁ ਜਮਾਨਾ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਨਾਂ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216203 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Gurjit Chauhan" /></noinclude> (੬) ਗਲ ਦਾ ਹੋ ਜਾਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜਾ ਹੋ ਜਾਨ ਤੇ ਅ ਦੋਵੇਂ ਬਜੀਰ ਕਾਂਤੇ ਜਾਈਏ ਬਸ ਕਰ ਸਾਡੀ ਚਾਲਾਕੀ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੋ ਕਿ ਅੱਖ ਦੇ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕੁ ਜਮਾਨਾ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਨਾਂ ਏਯਾਰਾਂ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਏਸ ਗਲ ਦਾ ਭੀ ਇਕਰਾਰਨਾਮਾ ਲਿਖਕੇ ਓਨਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਓਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਪਏ॥ ਵਿਚ • ਨਾਜ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਚੰਦਕਾਂਤਾ ਦੇ ਹਾਲ ਹਾਲ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਏਹ ਸੰਧਯਾ ਦਾ ਵੇਲਾ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਚੰਤਾ ਜਰੂਰ ਬਾਗ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ, ਹਛਾ ਅਚ ਆਪਣੀ ਸਖੀ ਸਹੇਲੀ ਚਪਲਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਿਰਹ ਕਹਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਏਸ ਲਈ ਦੇਸ ਗਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਾਉਣਾ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜ ਕਲ ਬੀਰੇਂਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚੰਦਕਾਂਤਾ ਵਿਚ ਕੀ ਗਲ ਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।ਏਹ ਕਰਕੇ ਦੋਵਾਂ ਯਾਰ ਕੂਰ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਤੀਸਰਾ ਕਾਂਡ 2519 ਕੁਛ ਕੁਛ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹੈ ਕ ਕਿਸਤਰਾਂ ਗੁਜਾਰਾ ਬਾਗ ਵਿਚ ਫੈਹਲ ਦਾ ੫ਛੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਮੇਰੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀ ਕਰਨ ਗੇ? ਏਸ ਲਈ ਏਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਰਚੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਓਸਦੇ ਏਯਾਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਸੇ ਐਸੀ ਜਗਾ ਸੁਟਿਆ ਜਾਵੇ ਜਿਥੋਂ ਲਭਣ ਵਿਚ ਜ਼ਰਾ ਭਰ CC-0. Kashmir Research Institute. Digitized by eGangotri<noinclude></noinclude> 0ide385jfb7jyo2mobv9ospa2h39imm 250 71747 216204 2026-04-23T16:18:32Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੩੬ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ -- ੧. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ—ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਚੁਫੇਰੇ ਛਾ ਰਹੀ ਹੈ । “ਚਾ ਘੜਾ ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨੈਂ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਤਾਸਾ ਹੈ।” –ਨਲ-ਦਮਿਅੰਤੀ, ਚਾਤ੍ਰਿਕ ੨. ਕਾਰਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216204 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੩੬ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੈ -- ੧. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ—ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਚੁਫੇਰੇ ਛਾ ਰਹੀ ਹੈ । “ਚਾ ਘੜਾ ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਨੈਂ ਦੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਤਾਸਾ ਹੈ।” –ਨਲ-ਦਮਿਅੰਤੀ, ਚਾਤ੍ਰਿਕ ੨. ਕਾਰਦੰਤਕ—ਵੱਠੇ ਫੇਰ ਨ ਉੱਠੇ ਬੂਟੈ, ਡੇਗੇ ਸਖਤ ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ । ੩, ਸਮਾਨ-ਅਧਿਕਰਣ ਜਾਂ ਅਨੁਕ੍ਰਮੀ~~ ਰਾਜਾ ਪਦਮ ਸੈਨ ਧਾਰਾਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। ੪. ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ ਬਾਲ ਨਾਥ ਦਾ ਟਿੱਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ? ਧੁੱਪ ਕਹਿਰ ਦੀ ਜ਼ਿਮੀਂ-ਅਸਮਾਨ ਤਾਵੇ । ੬੨੪, ਕੁਝ ਅਕਰਮਕ ਜ਼ਿਆ-ਪਦ ਅਜਿਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਾਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸਕਰਮਕ ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਕਰਮ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ ; ਪਰ ਕੁਝ ਸਕਰਮਕ ਕ੍ਰਿਆ ਪਦ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਕਿ ਕਰਮ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਵਾਕ ਅਧੂਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਅਜਿਹਿਆਂ ਕ੍ਰਿਆ-ਪਦਾਂ ਨੂੰ ਅਪੂਰਣ ਕ੍ਰਿਆ-ਪਦ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਅਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੇਅ-ਪੂਰਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ : - ਰਾਮੂ ਫੁਰਤੀਲਾ ਹੈ । ਕੁੜੀ ਸਿਆਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ | ਉਹ ਠੱਗ ਨਿਕਲਿਆ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਹੋਏ । ਇਹ ਪਿੰਡ ਵਧੀਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਪਰਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਧਾਨ ਬਣਾਇਆ । ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ । ਉੱਪਰ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਂਵ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਿਧੇਅ-ਪੂਰਕ ਹਨ । ਨਾਂਵ ਕਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਕਦੇ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਨਾਧਿਕਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਭਕਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ੬੨੫, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੋਅ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ੇਅ- ਵਿਸਤਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> ghjw5orbsfpfnd96tulct007gvmz6a3 250 71748 216205 2026-04-23T16:18:43Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਾਕ-ਵੰਡ ੬੨੬, ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :- (੧) ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ :-ਉਮਰ ਐਂਵੇਂ ਨਾ ਗਵਾ । ਚੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | (੨) ਸੰਬੰਧਕ ਵਾਲੇ ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ :-ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚੋ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216205 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਵਾਕ-ਵੰਡ ੬੨੬, ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ :- (੧) ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ :-ਉਮਰ ਐਂਵੇਂ ਨਾ ਗਵਾ । ਚੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ | (੨) ਸੰਬੰਧਕ ਵਾਲੇ ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ :-ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ ਪਿੰਸਲ ਘੜੀ। २३१ (੩) ਪੂਰਬ ਪੂਰਣ ਕਾਰਦੰਤਕ ਨਾਲ; ਜਿਵੇਂ :- •ਸੋਹਨ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏਗਾ। (੪) ਵਿਧੇਅ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਨਾਲ [ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ]; ਜਿਵੇਂ:- ਸਭੇ ਚੁਪ ਬੈਠੇ ਹਨ। (੫) ਸੁਤੰਤਰ ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ :-ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿਆਂਗੇ । ੬੨੭. ਹੁਣ ਹੇਠ ਲਿਖਿਆਂ ਸਾਧਾਰਣ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਮਰਦ ਸਦਾ ਹੀ ਬਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ । ੨. ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਮਿੰਟ ਸਹਿਮ ਕੇ ਖਲੋਤੇ ਰਹੇ। ੩. ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਿਰਸਾਣ ਫਲਾ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ । ੪. ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਆਂ। ਪ, ੬. ਭੁੱਖੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ । ਇੱਥੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਨਂਸ ਜਾਓ :- Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> nfx6nywrxqnap98ff0161dvzohl618m 250 71749 216206 2026-04-23T16:18:56Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੩੯ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਧੇਅ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਕ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸਤਾਰ ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰਕ ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਮ ਮਰਦ ਸਦਾ ਹੀ ਬਚਨ ਨਿਭਾਉਦੇ ਮਰਦ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਦਾ ਹੀ ਬਚਨ ਹਨ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਸਤ ਮਿੰਟ ਸਹਿਮ ਕੇ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216206 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>੨੩੯ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਧੇਅ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਕ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸਤਾਰ ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰਕ ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਮ ਮਰਦ ਸਦਾ ਹੀ ਬਚਨ ਨਿਭਾਉਦੇ ਮਰਦ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਦਾ ਹੀ ਬਚਨ ਹਨ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਸਤ ਮਿੰਟ ਸਹਿਮ ਕੇ ਖਲੋਤੇ ਰਹੇ। ਅਸੀਂ ਖਲੋਤੇ ਰਹੇ ਪੰਜ ਸਤ ਮਿੰਟ ਸਹਿਮ ਕੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਕਿਰਸਾਨ ਫਲ੍ਹਾ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਰਸਾਨ ਵਾਹ ਰਿਹਾ ਹੈ| ਪਿੜ ਵਿੱਚ ਫਲਾ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਈ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕਈ ਮਾਰੀਆਂ ਮੈਂ (ਕਰਤਾ- ਵਾਚਕ) ਉਸ ਨੂੰ ਭੱਖੋ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਐਸ਼ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਹੈ । ਅਸ਼ ਕਰਨਾ ਭੁੱਖੇ ਮੁਲਕ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਇਥੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਨੱਸ ਜਾਓ। (ਤੁਸੀਂ) ਨਸ ਜਾਓ ਇਥੋਂ, ਜਾਨ ਬਚਾਕੇ<noinclude></noinclude> cwrqt97j6tevi477snqnmka7w8o3teq 250 71750 216207 2026-04-23T16:19:20Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "J ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ੨੩੯ ੬੨੮, ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ :- 5; ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰਨ ਦਾ ਬਾਗ ਮੁੜ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216207 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>J ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ੨੩੯ ੬੨੮, ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਕ ਜਾਂ ਵਧੇਰੇ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ :- 5; ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰਨ ਦਾ ਬਾਗ ਮੁੜ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੬੨੯. ਉਹ ਉਪਵਾਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਦਾ ਕ੍ਰਿਆ-ਪਦ ਹੋਵੇ, ਪਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ੬੩੦. ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ :-ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਕਿਸੇ. ਦੂਜੇ ਉਪਵਾਕ ਦਾ ਅੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸਾਰਦਾ ਹੈ । ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਉਪਵਾਕ ਦਾ ਅੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ । ਇਸ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦੂਜੇ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵੀ ਪੂਰੀ ਗਲ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ੬੩੧. ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ - ੧, ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ,੨, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ਅਤੇ ੩, ਜ਼ਿਆ- ੬੩੨. ਜਿਹੜਾ ਉਪਵਾਕ ਨਾਂਵ ਵਾਂਗਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਰਥਾਤ ਪਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਦੀ ਜ਼ਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਸਰਬਨਾਂਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਨ-ਅਧਿਕਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ ਆਖਦੇ ਹਨ । ੬੩੩, ਜਿਹੜਾ ਉਪਵਾਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਸਰਬ- ਨਾਂਵ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ- ਉਪਵਾਕ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਪਰਧਾਨ-ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਕਰਮ, ਕ੍ਰਿਆ-ਪੂਰਕ ਜਾਂ ਵਿਧੇਅ-ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ੬੩੪, ਜਿਹੜਾ ਉਪਵਾਕ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਉਪਵਾਂਕ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ ੬੩੫. ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ ਨਾਂਵ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਦੇ ਉਦੇਸ਼, ਕਦੇ ਕਰਮ, ਕਦੇ ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰਕ ਅਤੇ ਕਦੇ ਸਮਾਨਅਧਿਕਰਣ (=ਅਨੁਕ੍ਰਮੀ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ? -- ਉਦੇਸ਼-ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਕੰਮਾ ਮਨ ਸ਼ੈਤਾਂਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਟਕਸਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। Digitized by Panjab Digital Library I www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> rh4e1oy3hedohl71k5eexnw7yxrph0f 250 71751 216208 2026-04-23T16:19:40Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "२४० ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਕਰਮ—ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋਗ ਪਿੱਛੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਪੂਰਕ—ਮੇਰਾ ਪੂਸ਼ਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਏਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ? ਸਮਾਨ-ਅਧਿਕਰਣ—ਇਹ ਆਸ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216208 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>२४० ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਕਰਮ—ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਕਹੇਗਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋਗ ਪਿੱਛੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਪੂਰਕ—ਮੇਰਾ ਪੂਸ਼ਨ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਏਗਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ? ਸਮਾਨ-ਅਧਿਕਰਣ—ਇਹ ਆਸ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ । ਹੈ ੬੩੬, ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਮ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਯੋਜਕ “ਕਿ, ‘ਜੋ, ਆਦਿ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ 8 - ਸੁਣਿਆ ਏ ਪਈ ਕਿਰਪੀ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਤਾਪ ਸਾਈਂ ਨੇ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਸ ਜਾਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਸੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਬਿਨਾਂ ਪਤ ਨਹੀਂ । ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ੬੩੭, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਸਰਬ-ਨਾਂਵ ਆਏ, ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ : (੧) ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਲ – ਉਹ, ਜੋ ਇਕ ਕਦਮ ਪੈਰੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੁਰੀ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੁਲ ਰਹੀ ਹੈ । ‘ਸਾਧ ਸੋਈ, ਜੋ ਸਾਧਦੇ ਪੰਜ ਵੈਰੀ।' ਨਲ-ਦਮਿਅੰਤੀ, ਚਾਤ੍ਰਿਕ (੨) ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ—ਜੋ ਬੀਜੇਂਗਾ, ਸੋ ਵੱਢੇਗਾ। (੩) (8) ਕ੍ਰਿਆ-ਪੂਰਕ ਦੇ ਨਾਲ—ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਜੇਹਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ। ਵਿਧੇਅ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ--ਉਸੇ ਥਾਂ ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਇਕ ਵੀ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਦਸਦਾ, ਕਦੇ ਗਹਿਮਾ-ਗਹਿਮੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ੬੩੮. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ-ਉਪਵਾਕ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਸੰਬੰਧਵਾਚਕ ਸਰਬ-ਨਾਂਵ ‘ਜੋ ਜਾਂ ‘ਜਿਹੜਾ’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ -ਇਹ ਉਹੋ ਆਦਮੀ ਜੋ, ਜਿਹੜਾ ਸੰਨ ਲਾਉਂਦਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ੬੩੯. ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਵਿਧੇਅ ਦੀ ਥਾਂ, ਕਾਲ, ਢੰਗ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ :- (੧) ਥਾਂ ਦਾ—ਜਿੱਥੇ ਦਿਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਉੱਥੇ ਰਾਤੀਂ ਕੀ ਲੱਭੇ ? (੨) ਕਾਲ ਦਾ—ਜਦ ਤੀਕ ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਦ ਤੀਕ ਭਰਤਰੀ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਂ ਰਹੇਗਾ | ਹੀਰਾ ਜਦੋਂ ਖਾਣ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਅਣਘੜ ਵੱਢੇ ਤੁੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (੩) ਢੰਗ ਆਦਿ ਦਾ—ਜਿਹਾ ਕਰੋਗੇ, ਤਿਹਾ, ਭਰੋਗੇ । (੪) ਪਰਿਮਾਣ ਦਾ— –ਜਿੰਨਾ ਪੜ੍ਹੋਗੇ, ਉੱਨੇ ਚੰਗੇ ਰਹੋਗੇ। Digitized by Panjab Digital Library | www.paniabdigilib.org<noinclude></noinclude> tboxzkpb7kisg7jhu9565rgp7bjbxmz 250 71752 216209 2026-04-23T16:19:51Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ੨੪੧ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਰਤ, ਕਾਰਣ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ । (੧) ਸ਼ਰਤ—ਜੇ ਤੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਲਸ ਫੜ ਲਏਗੀ । (੨) ਕਾਰਨ—ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਓਂ ਜੋ ਮ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216209 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ੨੪੧ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕ੍ਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਰਤ, ਕਾਰਣ ਆਦਿ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ । (੧) ਸ਼ਰਤ—ਜੇ ਤੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਪੁਲਸ ਫੜ ਲਏਗੀ । (੨) ਕਾਰਨ—ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਓਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਾਂ । (੩) ਵਿਰੋਧ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗ਼ਰੀਬ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੱਥ ਦਾ ਸੁੱਚਾ ਹੈ । ੬੪੦. ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕ ਦੀ ਵੰਡ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਯਮ — (੧) ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਦੱਸੋ। (੨) ਫੇਰ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਜਾਂ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਪਰਧਾਨ ਉਪਵਾਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਦੱਸੋ (੩) ਉਹ ਯੋਜਕ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਰਧਾਨ ਅਤੇ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਜਾਂ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਰੋ । (੪) ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇਕ ਉਪਵਾਕ ਦੀ ਵੰਡ ਸਾਧਾਰਣ ਵਾਕ ਵਾਂਗ ੬੪੧, ਹੁਣ ਹੇਠ-ਲਿਖਿਆਂ ਮਿਸ਼ਰਿਤ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ :- ੧. ਦੱਸੋ ਇਸ ਹੱਡ-ਰਖ ਦੇਹ ਨਾਲ ਮਜੂਰੀ ਕੀਕੂੰ ਕਰਾਂ। ੨. ਜੋ ਪਰਮੇਸਰ ਕਰੇ, ਸੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ੩. ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘਾ ! ਜੇ ਨੇਕ ਹੈਂ, ਬੀ ਨੇਕੀ ਦਾ ਬੋ । 8. ਜਦ ਸੋਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਉੱਪਰ ਠੱਪਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸੋਨਾ ਹੈ। Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 2fi8h4f78x4gz5v0cygqm3liehkrb28 250 71753 216210 2026-04-23T16:20:02Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਅ ਉਪਵਾਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯੋਜਕ ਉਦੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਕ ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਮ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੱਸੋ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ (ਤੁਸੀਂ) ਦੱਸੋ ਇਸ ਹੱ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216210 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ੇਅ ਉਪਵਾਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਯੋਜਕ ਉਦੇਸ਼ ਉਦੇਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਆ ਵਿਸਤਾਰ ਪੂਰਕ ਵਿਧੇਅ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਮ ਕਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੱਸੋ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ (ਤੁਸੀਂ) ਦੱਸੋ ਇਸ ਹੱਡ-ਰਖ ਦੇਹ ਨਾਲ ਮਜੂਰੀ ਕੀਕੂੰ ਕਰਾਂ । ਇਸ ਹ- ਅਧੀਨ ਕਰਮ ਉਪ- ਵਾਕ, ਨਾਂਵ-ਉਪਵਾਕ (ਕਿ) (*) ਕਰਾਂ ਰਖ ਦੋਹ ਨਾਲ, ਕੀਕੂ ਮਜੂਰੀ ਸੋ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਰਮੇਸਰ ਕਰੋ ਨੇਕੀ ਦਾ ਬੀ ਬੋ ਅਧੀਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ- ਉਪਵਾਕ ਜੋ ਪਰਮੇਸਰ ਕਰੇ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ Spo ਅਧੀਨ ਜ਼ਿਆ- ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘਾ ! ਜੇ ਨੇਕ ਹੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ | ਜੇ ਤੌ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਮਾਨ- ਅਧਿਕਰਣ ‘ਤੂੰ’ ਦਾ ਜਦ ਸੋਨਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਧੀਨ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈਂ ਨੇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬੀ ਨੇਕੀ ਦਾ 劳 ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਉਪਵਾਕ ਜਦ ਸੋਨਾ ਹੈ ਸੁਧ ਤਦ ਉਸ ਉਪਰ ਠੱਪਾ ਲਾ ਲਾ ਦਿਤਾ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰਧਾਨ ਵਾਕ ਤਦ ਠੱਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਉਪਰ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸੋਨਾ ਹੈ । ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਬੈਂਕ ਦਾ ਸੋਨਾ Digitized by Panjab Digital Library I www.paniabdigilib.org<noinclude></noinclude> l9svqde8ny76ia08nnk2ra1pnu7gni3 250 71754 216211 2026-04-23T16:20:32Z Jalseerat Aman 2446 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "f ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ २४३ ੬੪੨: ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ - ਸ਼ੇਰ ਬੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਪ ਸ਼ੂਕ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216211 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>f ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ २४३ ੬੪੨: ਜਿਸ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ - ਸ਼ੇਰ ਬੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੱਪ ਸ਼ੂਕਦੇ ਹਨ । ੬੪੩. ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਦਾ ਹਰ ਇਕ ਉਪਵਾਕ ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਉਪਵਾਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜਾਂ ਆਸਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਦੀ ਥਾਂ ਵਖਰਾ ਵਾਕ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ; ਪਰ ਸਾਂਝੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸਮਾਨ ਯੋਜਕਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਕੋ ਵਾਕ ਬਣਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ੬੪੪. ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ਕਦੇ ਨਿਖੜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਯੋਜਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ । (ਕ) ਨਿਖੜੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ; ਜਿਵੇਂ :- ਊਠ ਨਾ ਕੱਢੇ, ਬੋਰੇ ਕੁਦੇ । “ਮੈਂ ਕੱਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਦਾ ਘੁੰਡ ਲਾਹ ਆਈ ਹਾਂ।” —ਖੁਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ - “ਆਦਮੀ ਕੋਈ ਖਿਡਾਉਣਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਕੁਦਰਤ ਕੋਈ ਮੰਤਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ? —ਚੋਣਵੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ, ੧੦ ੧੬੬ ਪੜ੍ਹਨਾ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਗੂੜ੍ਹਨਾ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ, ਜਵਾਨੀਆਂ ਮਾਣੋ । (ਖ) ਯੋਜਕ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਸਮਾਨ ਉਪਵਾਕ ; ਜਿਵੇਂ :- ਸਚ ਬਰਾਬਰ ਤਪ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬਰਾਬਰ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਖੁਰਲੀ ਉਤੇ ਦੋ ਗਾਵਾਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਕ ਘਰ ਦੋ ਜਨਾਨੀਆਂ ਨਹੀਂ। ੬੪੫, ਜਿਸ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਯੋਜਕ ਦੀ ਵਰਤੌਂ ਨਾਲ ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਧੇਅ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਕੁਚਿਤ ਵਾਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਦਾਦੀ ਜੀ ਰਾਤੀਂ ਕਦੇ ਚੰਨ ਨੂੰ ਤੇ (ਮੇਰੇ ਦਾਦੀ ਜੀ) ਕਦੇ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਹਨ | ਇਸ ਸੰਕੁਚਿਤ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਪਿਆ। ਇਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤੂੰ ਰਹੇਂਗਾ ਜਾਂ ਮੈਂ (ਰਹਾਂਗਾ)। ੬੪੬, ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ :~~ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 0d005hf4tk6b1ierld0sis68znuy9g4 3 71755 216215 2026-04-23T16:55:45Z J ansari 481 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 216215 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ:Shanvr]] 7wgvfd9tqkp7bjlpywtussym4t8ya6l 2 71756 216217 2026-04-23T16:55:45Z J ansari 481 J ansari ਨੇ ਸਫ਼ਾ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shan Multan]] ਨੂੰ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shanvr]] ’ਤੇ ਭੇਜਿਆ: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Shan Multan|Shan Multan]]" to "[[Special:CentralAuth/Shanvr|Shanvr]]" 216217 wikitext text/x-wiki #ਰੀਡਾਇਰੈਕਟ [[ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Shanvr]] exrurg1kqxvs93czrdooyc5stt4b0pe 250 71757 216225 2026-04-24T03:32:54Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 216225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 50% ਆਬਾਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਫਤਰ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਭਾਵ ਦੂਹਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪੀ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਲਾ, ਛਲਾਵਾ ਜਾਂ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਲਿੱਤਰ ਸਮੂਹ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਣ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਕਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਾ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}'ਚਲਿੱਤਰ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਚਾਲਾਂ ਖੇਡਣੀਆਂ, ਛਲਾਵਾ ਕਰਨਾ, ਧੋਖੇ, ਕਪਟ, ਦੁਰਾ ਚਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਹੂਮ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੇ ਇਕ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਹਨ... "ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ ਨਾਰ ਦੇ, ਰੰਨ ਹੈ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ, ਇਹ ਅੰਬਰ ਟਾਕੀ ਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਥੇ ਜੁੜ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਚਾਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਬਣ ਲਾਉਂਦੀਆਂ... ਅਤੇ ਖੰਭ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਡਾਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਭੱਠ ਰੰਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਟੁੱਟਦੀ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਲ ਵਿਚ ਵੀ 365 ਦਿਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਨਵਾਂ ਚਲਿੱਤਰ। ਸ਼ੁਕਰ ਐ! ਸਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਹੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਦੋ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਿਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਅਹਿਮ ਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ 'ਚਰਿਤ੍ਰ' ਜਾਂ 'ਚਲਿਤ੍ਰ' ਹੈ। ਚਲਿਤ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਚਲਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਤੇ ਛਲ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਚਲਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ 'ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਲਿਤ੍ਰ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, ਚਰਿਤ੍ਰ, ਚਲਿਤ, ਪੰਨਾ 1317</ref> 1.<noinclude>{{rh||1}}</noinclude> 0vt65qou32q02jygklbu5j5ygoj959f 216226 216225 2026-04-24T03:33:18Z Tamanpreet Kaur 606 216226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਲਗਭਗ 50% ਆਬਾਦੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਔਰਤ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦਫਤਰ, ਦੁਕਾਨਾਂ, ਵਪਾਰ ਆਦਿ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਭਾਵ ਦੂਹਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਮੈਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਛੁਪੀ ਇਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਲਾ, ਛਲਾਵਾ ਜਾਂ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਲਿੱਤਰ ਸਮੂਹ ਔਰਤ ਜਾਤੀ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਣ ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਕਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣਾ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਕਲਾ ਨੂੰ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕਲਾ ਮਰ ਵੀ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}'ਚਲਿੱਤਰ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਚਾਲਾਂ ਖੇਡਣੀਆਂ, ਛਲਾਵਾ ਕਰਨਾ, ਧੋਖੇ, ਕਪਟ, ਦੁਰਾ ਚਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਹੂਮ ਕੁਲਦੀਪ ਮਾਣਕ ਦੇ ਇਕ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਲਾਈਨਾਂ ਵੀ ਹਨ... "ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ ਨਾਰ ਦੇ, ਰੰਨ ਹੈ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ, ਇਹ ਅੰਬਰ ਟਾਕੀ ਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਥੇ ਜੁੜ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾਣ ਚਾਰ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਬਣ ਲਾਉਂਦੀਆਂ... ਅਤੇ ਖੰਭ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਡਾਰ, ਕਹਿੰਦੇ ਭੱਠ ਰੰਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਜਿਹੜੀ ਟੁੱਟਦੀ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ। ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਸਾਲ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਲ ਵਿਚ ਵੀ 365 ਦਿਨ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ ਨਵਾਂ ਚਲਿੱਤਰ। ਸ਼ੁਕਰ ਐ! ਸਾਲ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਹੀ ਦਿਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਦੋ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਿਨਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਧ ਜਾਣੀ ਸੀ। {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ "ਮੱਧਕਾਲੀ ਕਥਾ ਸਾਹਿਤ ਇਕ ਅਹਿਮ ਤੇ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਿਯ ਰੂਪ 'ਚਰਿਤ੍ਰ' ਜਾਂ 'ਚਲਿਤ੍ਰ' ਹੈ। ਚਲਿਤ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵੇਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਏ ਹਨ। ਚਲਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਤੇ ਛਲ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਚਲਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ 'ਤ੍ਰਿਯਾ ਚਲਿਤ੍ਰ' ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।<ref>ਪੰਜਾਬੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼, ਚਰਿਤ੍ਰ, ਚਲਿਤ, ਪੰਨਾ 1317</ref><noinclude>{{rh||1}}</noinclude> mu3v0nf88manft1iqo7pnl0x3c9giwk 250 71758 216251 2026-04-24T08:35:56Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ */ 216251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>TIVlTtS U§ TJ7), foT§-fof f^u uT w g « , H— feu feof-vM^u Buu U5 i »i§ ^ . ffii- >ht§ s 'rhhu faiB Ti'fi UcS; f f i l’' — -sfet, ^ e l, met, »iT§ e-»wu laee uu i SUIT ffiH Hu-fug et nee forn uus ur fuTgs o3ht f-R I ?5gi ^fug gg I I uut el fgoi: ■RU et 75UI >M§ fuVMR^ ^^^5 § R 75UI ^ B 0---- 1 Hui eT igg VH •HolUT j*a »<T m I Hm f^»iRg c5T?5 fH??S Tjm UT feofTST — o j-f »^=o^ T of-f Y>iT= o(T f of ^>f5=foT fe f-RUTUl b1 feuTul § T>i"or3 t ew'oia § 75T 3 -fg = § f U3T S+ f= 5 ^uar of4-VH=o( ” Si • o*T -feW oft ^+ t = l - "s of 4 t = = l a m , efflvXT R^UT fuu ‘W ‘n ^sel ^et fgg 75u1" i 3gg^ RUT % fu(5 feu ug »lT=:Tj f u = f , e l= % §=@ , t= % €== ^ = "i firo fe>?(tiu UT?5 ^e1 Ru ?5T g i w V fHfwvMT u ij<noinclude></noinclude> hbuiev49r4qmgt15z04ipl9upnb9ud9 216252 216251 2026-04-24T08:36:18Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 216252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>२४ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਅੱਖਰ ਬਣਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਨਹੀਂ ; ਜਿਵੇਂ ਲੈ, ਸੌ—ਇਹ ਇਕ-ਅੱਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ । ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਵਰ ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਵਖਰੋ-ਵਖਰੇ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ—ਲਈ, ਕੋਈ, ਗਈ, ਆਏ ਦੋ-ਅਖਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ੫੧. ਲਗਾਂ ਜਿਸ ਸੂਰ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵਰਣ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਹਰ ਇਕ ਸ੍ਵਰ ਦੀ ਲਗ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਉਸ ਲਗ ਦੀ ਮਿਲਣ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ— ਸ੍ਰ ਲਗ ਦਾ ਨਾਂਵ ਲਗ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ ਲਗ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅ ਮੁਕਤਾ ਕ+ਅ=ਕ ਆ ਕੰਨਾ ਕ + ਆ=ਕਾ ਇ ਸਿਹਾਰੀ +ਇ=ਕਿ ਬਿਹਾਰੀ +ਈ=ਕੀ ਉ ਔਂਕੜ ਕ + ਉ = ਕੁ ਦੁਲੈਂਕੜੇ ਕ + ਊ = ਲਾਂ +ਏ=ਕੇ ਦੁਲਾਈਆਂ ਕ+ਐ=_ ਹੋੜਾ 2+6=2 + ਔ=ਕੌ ਕਨੌੜਾ ੫੨, ਦੂਜਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅ ਲਈ ਕੋਈ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ । ਹੋਰਨਾਂ ਸੂਰਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਇਹ ਹਨ -- ਆ=, ਇ=, ਈ=, ਉ=ਊ, ਏ=`, ਐ=, ਓ ਜਿਸ ਵਿਅੰਜਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ “ਅ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> biaitdcpd9okv39b0gi86jcrmomzxue 250 71759 216253 2026-04-24T08:36:36Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਰਨ-ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਾ ਵਰਣ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ-—ਕਰ=ਕ+ਅ+ પ ਅਰਥਾਤ ‘ਕਰ ਦੇ ‘ਕ' ਅਤੇ ‘ਰ' ਦੋਵੇਂ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਮੁਕਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਿਰੋਲ ‘ਰ' (=) ਹੈ। ਜਦ ਨਿਰੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216253 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਵਰਨ-ਮਾਲਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤਾ ਵਰਣ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਉਦਾਹਰਣ-—ਕਰ=ਕ+ਅ+ પ ਅਰਥਾਤ ‘ਕਰ ਦੇ ‘ਕ' ਅਤੇ ‘ਰ' ਦੋਵੇਂ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਮੁਕਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਬੋਲਣ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਿਰੋਲ ‘ਰ' (=) ਹੈ। ਜਦ ਨਿਰੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਲਕੀਰ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ । ਜਦ ਕੋਈ ਸ੍ਵਰ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਏ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਵਰ ਪੂਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਏ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲਗ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ—ਆਸ, ਇਸ, ਉਸ ਨੂੰ, ਕਿਸ, ਕੁਝ, ਆਏ, ਖਾਓ, ਸੋਟਾ ਆਦਿ। ਲਗਾਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਸੂਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਔਂਕੜ ਅਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ ‘ੳ ਦੇ ਹੇਠ ਲਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ—ਉ, ਊ । ਹੌੜਾ (*) ‘ੳ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੁਝ ਵ ੇ ਕੇ ਓ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮੁਕਤਾ ਦੀ ਜਗਾ ਕੋਈ ਲਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕੰਨਾ, ਦੁਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕਨੌੜਾ ‘ਅ' ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ—ਅ, ਆ, ਐ, ਔ । ਸਿਹਾਰੀ (), ਬਿਹਾਰੀ () ਅਤੇ ਲਾਂ “ਬ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਇ, ਈ, ਏ । ਬਿੰਦੀ () ਅਤੇ ਟਿੱਪੀ () ਪੜ, ਹਸ ਸਰਾਂ ਅਤੇ—ਊ ਨਾਲ ਟਿੱਪੀ ( ੰ ) ਅਤੇ–ਆ,-ਈ, -ਏ, -ਐ, ਓ, -ਔ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ (') ਲਗਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਅੰਬ, ਬੰਦ, ਜਿੰਦ, ਇੰਦਰ, ਸੁੰਘ, ਧੂੰ ਨਾਲ ਟਿੱਪੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਆਂਦਰ, ਬਾਂਦਰ, ਸ਼ੀਂਹ, ਮੈਂ, ਗੌਂਦ, ਸੌਂ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ । ਜਦ ਉ ਜਾਂ ਊ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਵਾਜ ਨੱਕ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਨਿਕਲੇ ਤਦ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ ਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਂਗਲ, ਇਉਂ, ਊਂਘ, ਊਂਧਾ । () ਪਤ, ਅੱਧਕ ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ () ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਦੁਹਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ—ਹੱਥ, ਸੱਚ, ਕੱਚਾ, ਪੱਕਾ, ਆਦਿ। ੫੫. ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ‘ਅ' ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ—ਅਟਾਰੀ, ਅਚਾਰ, ਅਨਾਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਗਏ ਨਿਰੇ ਵਿਅੰਜਨ ਅਤੇ ਅਕਾਰਾਂਤ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਜਿਵੇਂ--‘ਕਰ ਦੇ ‘ਕ ਅਤੇ ‘ਰ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਕ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 3mg31iieadgohfavfkpxqrh94lipkrd 250 71760 216254 2026-04-24T08:36:56Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੨੬ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਨਾਲ ‘ਅ ਸ੍ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਰ ਸ਼ੁਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ‘ਅ' ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅੰਜਨ ਅ-ਸਹਿਤ ਹੈ ਅ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>੨੬ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਆਕਰਣ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਇਸ ਨਾਲ ‘ਅ ਸ੍ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਰ ਸ਼ੁਧ ਵਿਅੰਜਨ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ‘ਅ' ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਲਿਖਾਈ ਤੋਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗ ਸਕਦਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅੰਜਨ ਅ-ਸਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਅ-ਰਹਿਤ | ਇਹ ਫਰਕ ਦੱਸਣ ਲਈ ਜਾਂ ਠੀਕ ਉਚਾਰਣ ਦੱਸਣ ਲਈ ਵਿਅੰਜਨ ਦੇ ਹੇਠ ਲਕੀਰ ( ) ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ—ਕਰ (=ਕ +ਅ+ ਭਾਵੇਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਸ੍ਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਲਿਖਣ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅੰਜਨਾਂਤ ਸ਼ਬਦ ਅਕਾਰਾਂਤ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਪੰ੦ ਘਰ (=ਘਰ ), ਪੰ੦ ਪਾਸ (=ਪਾਸ ) ਆਦਿ । ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਹੁਤਾ ਧੁਨੀ-ਭੇਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗਰ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਬਾਕੀਆਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਦ ਕੋਈ,ਸੂਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਵਿਚਲਾ ਜਾਂ ਅੰਤਲਾ ਅੱਖਰ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਪੂਰਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਆਸ, ਆਦਰ ਇਸ, ਇੱਟ ਈਸਰ ਉਸ, ਉਠ ਊਠ ਵਿਚਲਾ ਜਾਂ ਅੰਤਲਾ ਅੱਖਰ ਬਣ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਧੀਆਂ ਲਿਆਇਆ, ਮੋਇਆ ਭਾਈ, ਸਾਈਂ ਕਟਾਉਣਾ ਹਊਆ ੫੬, ਉਪਰਲੀਆਂ ਲਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ( ) ਸਿਹਾਰੀ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਡਿਗ । ਕੰਨਾ (1) ਅਤੇ ਬਿਹਾਰੀ ( ੀ ) ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾ-ਕੀ । ਲਾਂ (^ ), ਦੁਲਾਈਆਂ ( ੇ ) ਹੋੜਾ ( ੋ ) ਅਤੇ ਕਨੌੜਾ ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਉਪਰ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ—ਦੇ, ਲੈ, ਰੋ, ਚੌ । ਔਂਕੜ ( ੁ ) ਅਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ ( ੁ ) ਆਪਣਿਆਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ—ਪੁਲ, ਪੂਲਾ | ਇਹ ਲਗਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਜਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਸ੍ਵਰ ੫੭. (ਕ) ਇ-ਈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਅਗੇ ਹੋ ਕੇ ਤਾਲ ਦੇ ਅਗਲੇ ਭਾਗ ਅਰਥਾਤ ਕਰੜੇ ਅੰਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਅਪੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਏ ਦਾ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> fkxghdtxmlb2qm5xovqa5u0x45bcl3t 250 71761 216255 2026-04-24T08:37:13Z Marde Sehajpreet kaur 1774 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ੨੭ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲਗੇ ਜੀਭ ਕੁਝ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਆ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਹੋਰ ਵੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇ, ਈ, ਏ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸ੍ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇ-ਈ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਉਚੀ ਰਹਿੰਦੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 216255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Marde Sehajpreet kaur" /></noinclude>ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ੨੭ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲਗੇ ਜੀਭ ਕੁਝ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਆ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਹੋਰ ਵੀ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਇ, ਈ, ਏ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਸ੍ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇ-ਈ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਉਚੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਸ੍ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਏ-ਵਿਚਲਾ ਸ੍ਰ ਹੈ 1 ਆ—ਨੀਵਾਂ ਅਗਲਾ ਸੂਰ I ਉ—ਊ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਜੀਭ ਪਿਛਾਂ ਹੋ ਕੇ ਤਾਲੂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕੂਲੇ ਹਿੱਸੇ ਕੌਲ ਉਠ ਕੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਓ ਬੋਲਣ ਲਗਿਆਂ ਜੀਭ ਹੋਰ ਹੇਠਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ‘ਆ’ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਨੀਵੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ‘ਉ, ਊ ਉੱਚੇ ਪਿਛਲੇ ਸ੍ਵਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ੴ ਵਿਚਲਾ ਪਿਛਲਾ ਸ੍ਰ ਹੈ ‘ਆ’ ਨੀਵਾਂ ਪਿਛਲਾ ਸੂਰ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਅਗਲੇ ਕੇਂਦਰੀ (ਹੋਠ ਖੁਲ੍ਹੇ) ਪਿਛਲੇ (ਹੋਠ ਗੋਲ) (ਹੋਠ ਫੈਲੇ ਹੋਏ) ਉੱਚਾ ਵਿਚਲਾ ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ ਵਿਚਲਾ ਇ (ਈ) ਉ (ਉ) € 1 ਅ ਨੀਵਾਂ ਆ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕ ਸ੍ਰ ੫੮, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕੁਝ ਸੂਰ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕਢ ਕੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਜਿਹਿਆਂ ਸ੍ਵਰਾਂ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕ ਸ੍ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ—ਕਾਂ, ਰੂੰ, ਗੇਂਦ, ਸੌਂਪ ਆਦਿ ਦੇ -ਆਂ, -ਊਂ, -ਏਂ, ਔਂ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕ ਸਰ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਨੁਨਾਸਿਕਤਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਖਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> l40la1mu1vci352tq9xujpow7ydwaug