ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadgets-definition

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="pa">
  <siteinfo>
    <sitename>ਵਿਕੀਸਰੋਤ</sitename>
    <dbname>pawikisource</dbname>
    <base>https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ਮੀਡੀਆ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ਖ਼ਾਸ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ਫਰਮਾ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ਮਦਦ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ਲੇਖਕ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="108" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ</namespace>
      <namespace key="109" case="first-letter">ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="110" case="first-letter">ਲਿਖਤ</namespace>
      <namespace key="111" case="first-letter">ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="112" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ</namespace>
      <namespace key="113" case="first-letter">ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="114" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ</namespace>
      <namespace key="115" case="first-letter">ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="250" case="first-letter">ਪੰਨਾ</namespace>
      <namespace key="251" case="first-letter">ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="252" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ</namespace>
      <namespace key="253" case="first-letter">ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadgets-definition</title>
    <ns>8</ns>
    <id>1219</id>
    <revision>
      <id>221872</id>
      <parentid>208608</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krinkle</username>
        <id>213</id>
      </contributor>
      <comment>Maintenance: Clear unused page that was imported but never used. Note that the ShortUrl extension was installed on pa.wikipedia, but not pa.wikisource ([[Special:Version]]). [[phab:T107188]]</comment>
      <origin>221872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="bdbrh128yyivdj9fu3xv098yxz7y624" xml:space="preserve">== editing-tools ==
* charinsert[ResourceLoader|default]|charinsert.js
* charinsert-core[ResourceLoader|hidden|dependencies=jquery.textSelection,user,mediawiki.storage]|charinsert-core.js|charinsert-core.css
* edittop[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|edittop.js
* HotCat[ResourceLoader|rights=edit]|HotCat.js
* Cat-a-lot[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.js
* popups[ResourceLoader|type=general]|popups.js|navpop.css
* RegexMenuFramework[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|RegexMenuFramework.js
* refToolbar[ResourceLoader|dependencies=user.options]|refToolbar.js
* TemplatePreloader[ResourceLoader|actions=edit]|TemplatePreloader.js
* wikEd[ResourceLoader]|wikEd.js
* button-FI[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-FI.js
* DotsSyntaxHighlighter[ResourceLoader|dependencies=jquery.client]|DotsSyntaxHighlighter.js
* diacritici[ResourceLoader]|diacritici.js
* button-center[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-center.js
* autocomplete[ResourceLoader|dependencies=jquery.ui,jquery.textSelection]|autocomplete.js
* button-center[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-center.js
* button-right[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-right.js
* button-poem[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-poem.js
* button-cite[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-cite.js
* button-rule[ResourceLoader|dependencies=ext.wikiEditor|default]|button-rule.js
* TranscludedIn[ResourceLoader]|TranscludedIn.js
* Cropimage[ResourceLoader|default|type=general]|Cropimage.js
* CropTool[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.Uri,mediawiki.util]|CropTool.js
* QualityButton[ResourceLoader]|QualityButton.js
* FloatingTemplates[ResourceLoader]|FloatingTemplates.js
* contrast-reducer[ResourceLoader|type=styles|actions=edit]|contrast-reducer.css
* robot[ResourceLoader]|robot.js

== editing-tools-for-Page-namespace ==
* nsPage[ResourceLoader|default|hidden|namespaces=104|type=styles]|Page_namespace.css
* notext[ResourceLoader|default|namespaces=104|actions=edit|dependencies=ext.proofreadpage.page.edit]|notext.js
* Easy_LST[ResourceLoader|default]|Easy_LST.js
* NopInserter[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|NopInserter.js

== editing-tools-for-Index-namespace ==
* Fill_Index[ResourceLoader|default]|Fill_Index.js
* ImportPagelist[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util]|ImportPagelist.js
* transclusion-check[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|actions=view|namespaces=106]|transclusion-check.js|transclusion-check.css
* mark-proofread[ResourceLoader|type=styles|namespaces=106|actions=view]|mark-proofread.css

== interface ==
* Site[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util|peers=Site-styles]|SiteMessages.js|DisplayFooter.js|ToolbarFixes.js
* Site-styles[hidden|type=styles]|Site.css|DisplayFooter.css
* PageNumbers[ResourceLoader|default]|PageNumbers.js
* PageNumbers-core[ResourceLoader|hidden|dependencies=mediawiki.util,user,mediawiki.cookie]|PageNumbers-core.js|PageNumbers-core.css
* MobileSite[ResourceLoader|default|skins=minerva|namespaces=0,114]|MobileDownloadLink.js
* MoreMenu-local[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,user.options|peers=MoreMenu-local-pagestyles]|MoreMenu-local.js
* MoreMenu-local-pagestyles[hidden]|MoreMenu-local-pagestyles.css
* addsection-plus[ResourceLoader]|addsection-plus.js
* userMessages[ResourceLoader]|UserMessages.js
* PurgeTab[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|default]|PurgeTab.js
* UTCLiveClock[ResourceLoader|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api,user|peers=UTCLiveClock-pagestyles]|UTCLiveClock.js|UTCLiveClock.css
* UTCLiveClock-pagestyles[hidden|skins=vector,vector-2022,monobook]|UTCLiveClock-pagestyles.css
* dynamicLayoutOverrides[ResourceLoader|default]|dynamicLayoutOverrides.js
* BanglaDate[ResourceLoader]|BanglaDate.js
* altindex[ResourceLoader]|altindex.js
* collapseElements[ResourceLoader]|collapseElements.js
* collapsibleTables[ResourceLoader|default]|collapsibleTables.js
* dynamicNavBars[ResourceLoader|default]|dynamicNavBars.js
* BugStatusUpdate[ResourceLoader]|BugStatusUpdate.js
* IngrandisciCarattere[ResourceLoader|default]|IngrandisciCarattere.js
* righteditlinks[ResourceLoader]|righteditlinks.css
* invertColoumn[ResourceLoader]|invertColoumn.css
* stockText[ResourceLoader|skins=vector, monobook|default|type=general]|stockText.js|stockText.css
* ipt[ResourceLoader|default|type=general]|ipt.js
* TogglePanel[ResourceLoader|default|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.cookie]|TogglePanel.js
* bookreader[ResourceLoader|default]|bookreader.js
* SocialMedia[ResourceLoader|default|rights=edit,autoconfirmed]|SocialMedia.js

== development ==
* WE-framework WS[ResourceLoader]|WE-framework WS.js
* WikidataInfo [ResourceLoader|dependencies=mediawiki.jqueryMsg] | WikidataInfo.js|WikidataInfo.css
* pr_test_layout[ResourceLoader]|pr_test_layout.js|pr_test_layout.css

== admin-tools ==
* CleanDeleteReasons[ResourceLoader|rights=delete|actions=delete]|CleanDeleteReasons.js
* massdelete[ResourceLoader|rights=delete]|massdelete.js</text>
      <sha1>bdbrh128yyivdj9fu3xv098yxz7y624</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>4812</id>
    <revision>
      <id>221951</id>
      <parentid>158250</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221951</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="thhqqg84mghkpcjrg5shijxbxp28flh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|'''ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ'''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}
ਝਨਾਂ ਦੇ ਪੱਤਣ ਤੇ ਰਾਂਝਾ ਵੰਜਲੀ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਆਸ ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਵੰਝਲੀ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਨ 
{{gap}}ਤੇ ਲੁਡਣ ਮਲਾਹ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਰੰਨਾਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}} {{right|[ਦੇਖੋ ਸਫ਼ਾ ੧੧}}&lt;/poem&gt;}}
{{Css image crop
|Image = ਹੀਰ_ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf
|Page = 14
|bSize = 411
|cWidth = 302
|cHeight = 324
|oTop = 122
|oLeft = 48
|Location = center
|Description = 
}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਥਕ ਰਿਹਾ, ਅੰਤ ਹੋ ਕੰਢੇ ਪਰ੍ਹਾਂ ਜਾ ਬੈਠਾ ਕੇ
ਛਡ ਅਗ ਬੇਗਾਨੜੀ ਹੋ ਗੋਸ਼ੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਢਾਂਡਰੀ ਵਖ ਜਗਾ ਬੈਠਾ
ਗਾਵੇ ਸਦ ਫਿਰਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਰੋਵੇ, ਅਤੇ ਵੰਝਲੀ ਸ਼ਬਦ ਵਜਾ ਬੈਠਾ
ਜੋ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਤ੍ਰੀਮਤ ਮਰਦ ਹੈਸਨ, ਪਤਨ ਛੋਡ ਸਭਾ ਓਥੇ ਜਾ ਬੈਠਾ
ਰੰਨਾਂ ਲੁਡਨ ਝਬੇਲ ਦੀਆਂ ਭਰਨ ਮੁਠੀ, ਪੈਰ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਟਿਕਾ ਬੈਠਾ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਸ ਮੋਹੀਆਂ ਮਰਦ ਰੰਨਾਂ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕੌਣ ਬਲਾ ਬੈਠਾ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>thhqqg84mghkpcjrg5shijxbxp28flh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/171</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5216</id>
    <revision>
      <id>221952</id>
      <parentid>161563</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>221952</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4035" sha1="g9f78zzh4d4edj8psd04f2ctah90cpr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||(੧੫੯)}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਏ ਟੁਟ ਪਰਾਣ ਤੇ ਅਕਲ ਡੁੱਬੀ ਮੇਰੇ ਧੁੱਖ ਕਲੇਜਣੇ ਪਈ ਜੇ ਨੀ 
ਕੀਕੂੰ ਕੰਨ ਪੜਾਇਕੇ ਜੀਉਂਦਾ ਏ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦਿਆਂ ਈ ਜਿੰਦ ਗਈ ਜੇ ਨੀ
ਉਦਾ ਦੁਖੜਾ ਰੋਵਣਾ ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਮੁੱਠੀ ਮੀਟ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹਿ ਗਈ ਜੇ ਨੀ
ਮਸੂ ਭਿੰਨੜਾ ਨਾਮ ਜੋ ਲੈਂਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿੰਦ ਸੁਣਦਿਆਂ ਈਂ ਨਿਕਲ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਕਿਵੇਂ ਵੇਖੀਏ ਓਸ ਮਸਤਾਨੜੇ ਨੂੰ ਜੈਂਦੀ ਧੁੰਮ ਤ੍ਰਿੰਝਣੀਂ ਪਈ ਜੇ ਨੀ
ਵੇਖਾਂ ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਏਹ ਜੋਗੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕੌਣ ਪਿਆਰੀ ਰੁੱਸ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਅੱਕ ਪੋਸਤ ਧਤੂਰਾ ਤੇ ਭੰਗ ਪੀ ਕੇ ਮੌਤ ਓਸ ਨੇ ਕਿਉਂ ਮੁਲ ਲਈ ਜੇ ਨੀ 
ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਉਂ ਨਾ ਬਾਪ ਨਾ ਭੈਣ ਭਾਈ ਕੌਣ ਕਰੇਗਾ ਓਸ ਦੀ ਸਹੀ ਜੇ ਨੀ 
ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ਗਵਾਇਆ ਸੂ ਉਹ ਮੋਇਆ ਤੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਓਦੀਆਂ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਉਤੋਂ ਮੈਂ ਘੋਲ ਘਤੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਦੱਕੜੇ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਹਾਇ ਹਾਇ ਮੁੱਠੀ ਓਹਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਿਘਰਾ ਬੋਲ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਭਾਵੇਂ ਦੁਖੜਾ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰਹੇ ਢਠਾ ਕਿਸੇ ਖਬਰ ਨਾ ਓਸਦੀ ਲਈ ਜੇ ਨੀ 
ਜੈਂਦਾ ਚੰਦ ਪੁਤਰ ਸਵਾਹ ਲਾ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਂ ਸਹਿ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਜਿਦ੍ਹਾ ਵੀਰ ਅਮੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਭੈਣ ਓਸਦੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੀ ਜੇ ਨੀ
ਜਿਸ ਨਾਰ ਦਾ ਕੌਂਤ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਯਾ ਤ੍ਰਟੀ ਓਸ ਦੀ ਚੌੜ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਗਲੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਵਾਨੜੀ ਹੋਗ ਫਿਰਦੀ ਸੀਨੇ ਘਾ ਫ਼ਿਰਾਕ ਸਹਿ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਜਿਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਯਾਰ ਦੇ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਓਹ ਤਾਂ ਨੱਢੜੀ ਚੌੜ ਹੋ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਅੜੀਓ ਰੋਂਵਦੀ ਰਹੇਗੀ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਜੋਗੀ ਯਾਰ ਹੋਯਾ ਮਰ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਨਾਹੀਂ ਰੱਬ ਦੇ ਗਜ਼ਬ ਥੀਂ ਲੋਕ ਡਰਦੇ ਮੱਥੇ ਲੇਖ ਦੀ ਰੇਖ ਵਹਿ ਗਈ ਜੇ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਿਰਦਾ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆਖਲਕਤ ਮਗ਼ਰ ਕਿਉਂ ਓਸਦੇ ਪਈ ਜੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|{{smaller|ਹੀਰ ਦਾ ਅਫਸੋਸ ਕਰਨਾ }}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੱਬ ਝੂਠ ਨਾ ਕਰੇ ਜੇ ਹੋਵੇ ਰਾਂਝਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੌੜ ਹੋਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੱਟਿਆ ਸੂ 
ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੀ ਸਾੜ ਸੁੱਟੀ ਸੜੀ ਬਲੀ ਨੂੰ ਫੇਰ ਕਿਉਂ ਪੱਟਿਆ ਸੂ
ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਦੁਖੜੇ ਫਿਰੇ ਜਰਦਾ ਲੋਹਾ ਤਾ ਜੀਭੇ ਨਾਲ ਚੱਟਿਆ ਸੂ 
ਨਾਲੇ ਰੰਨ ਗਈ ਨਾਲੇ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਆਖ ਇਸ਼ਕ ਥੀਂ ਨਫ਼ਾ ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਸੂ
ਖ਼ੂਨ ਜਿਗਰ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਖੇਤ ਅੰਦਰ ਛਜਲੀ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਪਾਕੇ ਛੱਟਿਆ ਸੂ
ਕਦਮ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨਿਆਂ ਦੇ ਛੱਜ ਛਾਨਣੀ ਪਾ ਮੈਨੂੰ ਛੱਟਿਆ ਸੂ
ਇਹ ਰੰਝੇਟੜਾ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਸੀ ਮੇਰੇ ਹਿਜ਼ਰ ਅੰਦਰ ਜੋਬਨ ਲੁੱਟਿਆ ਸੂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g9f78zzh4d4edj8psd04f2ctah90cpr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/303</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5532</id>
    <revision>
      <id>221898</id>
      <parentid>220554</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="7iojv7lkh6ejdcl0ppmddaq5nr11d5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਜੀ ਪਰਚਾ ਆਵੇ ਇਹਦੀ ਮਾਂਦਗੀ ਦੂਰ ਨਹੁੱਸਤ ਹੋਵੇ 
ਦਿਲੋਂ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹੱਸ ਬੋਲੇ ਮੇਰੀ ਕਲੀ ਉਮੈਦ ਸ਼ਗੁੱਫ਼ਤ ਹੋਵੇ 
ਕੀਕੂੰ ਚੈਨ ਆਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਮਾਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂਦੜਾ ਮੁਫ਼ਤ ਹੋਵੇ 
ਇਹ ਵਡਾ ਅਜ਼ਾਬ ਹੈ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਨੂੰਹ ਧੀ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਸੁਸਤ ਹੋਵੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੀਰ ਬੋਲੇ ਸਹਿਤੀ ਜੇਹੀਆਂ ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਤ ਹੋਵੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਦੀ ਸਸ ਦਾ ਹੀਰ ਨਾਲ ਤੇ ਹੀਰ ਦਾ ਜਵਾਬਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਸ ਆਖਦੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬੋਲ ਬੀਬੀ ਪਈ ਨਿੱਤ ਤੈਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਪਈ ਸਿੱਕਨੀ ਹਾਂ ਬੋਲੇਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਚਿਤਾਰਨੀ ਹਾਂ
ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਬੈਠਕੇ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਮੈਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾੜਨੀ ਹਾਂ 
ਸੁਸਤ ਹੋ ਗਏ ਬੰਦ ਨੇ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹਾਲ ਪੁਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਕਲਮ ਲੇਖ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੈ ਬੁਰੀ ਮੇਰੀ ਰੋਜ਼ ਅਜਲ ਦੇ ਪਈ ਸ਼ੁਮਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਰੋਗ ਹੋਯਾ ਜ਼ਿਕਰ ਰੱਬ ਦਾ ਪਈ ਪੁਕਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਮਤਾਂ ਬਾਗ ਗਿਆਂ ਮੇਰਾ ਜੀਉ ਲੱਗੇ ਅੰਤ ਇਹ ਭੀ ਪੜਤਨਾ ਪਾੜਨੀ ਹਾਂ 
ਪਈ ਰੋਨੀ ਆਂ ਮੈਂ ਲੇਖ ਆਪਣੇ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਵਿਗਾੜਨੀ ਹਾਂ
ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਦਲੀਲ ਵਿਚਾਰਨੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਪਈ ਵੰਗਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਬਾਹਰ ਜਾ, ਵੇਖਾਂ ਹਰਿਆਵਲੇ ਨੂੰ ਪਈ ਦਿਲੋਂ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਨੀ ਹਾਂ  
ਬੈਠੀ ਅੰਦਰੇ ਗੀਟੀਆਂ ਗਾਲਨੀ ਹਾਂ ਐਪਰ ਦਿਲੇ ਦਾ ਹਾਲ ਨਿਹਾਰਨੀ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਤਕਦੀਰ ਆਖੇ ਵੇਖ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਪਸਾਰਨੀ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਮਾਉਂ ਦੀ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਉਂ ਆਖਦੀ ਸਹਿਤੀਏ ਸਮਝ ਬੀਬੀ ਹੋਸੀ ਔਖੜਾ ਇਹ ਨਿਬਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਅਸਾਂ ਆਂਦੀ ਸੀ ਇਹ ਵਿਆਹ ਕੁੜੀਏ 
ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕੱਟਨਾ ਕਦੀ ਹੁੰਦਾ ਨੂੰਹਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਚੱਲਣਾ ਰਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਨਾਲ ਹੱਕ ਹਲਾਲ ਦੇ ਗੱਲ ਆਹੀ ਵੇਖ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਢਦੀ ਆਹ ਕੁੜੀਏ
ਕਦੇ ਉੱਠ ਨਾ ਬੈਠੀਆ ਵਿਚ ਵਿਹੜੇ ਕਦੇ ਬਹੇ ਨਾ ਚਰਖੜਾ ਡਾਹ ਕੁੜੀਏ  
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਰਹੇ ਬੈਠੀ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਓਸ ਦੇ ਸਾਹ ਕੁੜੀਏ
ਗੱਲ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਕਰੇ ਕੋਈ ਕਿਹਾ ਚੰਦਰਾ ਪਿਆ ਸੁਭਾ ਕੁੜੀਏ 
ਕੋਈ ਗੁੱਝੜਾ ਰੋਗ ਹੈ ਏਸ ਧਾਣਾ ਆਹੀਂ ਨਾਲ ਇਹ ਲੈਂਵਦੀ ਸਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਂਦੀ ਨੂੰ ਹਟਕਨੀ ਹਾਂ ਜੀ ਹੈਸੂ ਤਾਂ ਖੇਤ ਲੈ ਜਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਰਲ ਕੇ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਹੀਰ ਜਾਏ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਲੱਥਣ ਦਿਲ ਦੇ ਚਾ ਕੁੜੀਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7iojv7lkh6ejdcl0ppmddaq5nr11d5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/304</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5533</id>
    <revision>
      <id>221899</id>
      <parentid>39124</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4148" sha1="bwflrnlybinkoqdm64vzh43uqkf4hqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਨਾ ਕਰੀਂ ਫਸਾਦ ਕੋਈ ਜਾਣੀਂ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਗਵਾਹ ਕੁੜੀਏ 
ਤੇਰੀਆਂ ਗਲਾਂ ਦਾ ਕੁੱਝ ਵਸਾਹ ਨਾਹੀਂ ਜ਼ਾਮਨ ਦੇ ਜਾਈਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੁੜੀਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁਕਮ ਹੀਰ ਦਾ ਮਾਉਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸਹਿਤੀ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਅਨੀ ਆਓ ਖਾਂ ਆਪੋ ਵਿਚ ਗੱਲ ਗਿਣੀਏਂ ਸੱਦ ਘਲੀਆਂ ਸੱਭ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਰੁਜੂ ਆਣ ਹੋਈਆਂ ਸਭੇ ਪਾਸ ਸਹਿਤੀ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਸਭੋ ਚੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਕਈ ਕੁਆਰੀਆਂ ਕਈ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਮਥੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਉਂ ਤੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਭੁੰਨ ਖਾਧਾ ਮੁੁੰਗ ਚਣੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਖੇਲੀਆਂ ਨੇ
ਵਿਚ ਹੀਰ ਸਹਿਤੀ ਦੋਵੇਂ ਬੈਠੀਆਂ ਨੇ ਦੁਆਲੇ ਬੈਠੀਆਂ ਆਣ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਸਭਨਾਂ ਬੈਠਕੇ ਇੱਕ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਭਾਬੀ ਨਣਦ ਤੇ ਆਣ ਰਬੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਲੋਕਾ ਉੱਠ ਚੱਲਣਾ ਜੇ ਬਾਹਰ ਕਰਨੀਆਂ ਜਾ ਕਾਲ-ਕੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਸਈਓ ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਆਉਣਾ ਜੇ ਗਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਅੱਜ ਕਹੇਲੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਮਹਾਵਤਾਂ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹਥਨੀਆਂ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਪੇਲੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਕਤ ਫਜ਼ਰ ਦੇ ਉੱਠ ਸਹੇਲੀਓ ਨੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਹਰੀ ਹੀ ਆਉਣਾ ਜੇ 
ਮਾਓਂ ਬਾਪ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਕਰੋ ਕਾਈ ਭਲਕੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਪਾਸਣਾ ਲਾਉਣਾ ਜੇ
ਵਹੁਟੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ ਲੈ ਚੱਲਣਾ ਏਂ ਜ਼ਰਾ ਏਸਦਾ ਜੀਉ ਵਲਾਉਣਾ ਜੇ 
ਲਾਵਣ ਫੇਰਨੀ ਵਿਚ ਕਪਾਹ ਭੈਣਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਣਾ ਜੇ 
ਰਾਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੋਕ ਅੜੀਓ ਕੋਈ ਇਫ਼ਤਰਾ ਚਾ ਬਣਾਉਣਾ ਜੇ 
ਖੇਡੋ ਸੱਸੀਆਂ ਤੇ ਘਤੋ ਫੁਮਣੀਆਂ ਨੀ ਭਲਕੇ ਖੂਹ ਨੂੰ ਰੰਗ ਲਗਾਉਣਾ ਜੇ 
ਵੜੋ ਵੱਟ ਲੰਗੋਟੜੇ ਵਿਚ ਪੈਲੀ ਬੰਨਾ ਵੱਟ ਸਭ ਪੁੱਟ ਵਿਖਾਉਣਾ ਜੇ 
ਬੰਨ੍ਹ ਝੋਲੀਆਂ ਚੁਣੋ ਕਪਾਹ ਸੱਭੇ ਤੇ ਮੁਦਾਸਿਆਂ ਰੰਗ ਸਹਾਉਣਾ ਜੇ 
ਵਡੇ ਰੰਗ ਸੋਹਣ ਇੱਕੋ ਜੇਡੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਜਾਂਦਿਆਂ ਦੇ ਸਾਂਗ ਲਾਉਣਾ ਜੇ 
ਚਰਖੇ ਚਾ ਭਰੋਟੜੇ ਕੱਜ ਉੱਠੋ ਕਿਸੇ ਪੂਣੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਉਣਾ ਜੇ 
ਮੰਜਿਓਂ ਉੱਠੀਆਂ ਸੱਭ ਨੇ ਆ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਦੂਈ ਨੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਉਣਾ ਜੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇਹੋ ਅਰਥ ਹੋਯਾ ਸਭਨਾਂ ਅਜੂ ਦੇ ਫਲੇ ਨੂੰ ਆਉਣਾ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਉਂ ਪਾਸ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਸਲਤ ਕਰ ਆਈ ਸਹਿਤੀ ਨਾਲ ਸਈਆਂ ਫੇਰ ਮਾਉ ਦੇ ਕੋਲ ਚਾ ਆਉਂਦੀ ਏ
ਵੱਡਾ ਝੂਠ ਤੇ ਲੋੜ੍ਹ ਅਪਰਾਧ ਬੋਲੇ ਵੇਖੋ ਮਾਉਂ ਦਾ ਜੀਉ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ ਏ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwflrnlybinkoqdm64vzh43uqkf4hqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/305</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5534</id>
    <revision>
      <id>221900</id>
      <parentid>39133</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4304" sha1="oqsulvtu38lv1jwzlbdc1w07g827k30" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੮੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਗੋਂ ਮਾਉਂ ਭੀ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿਰਥਾ ਦੁੱਖ ਆਪਣਾ ਫੋਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਪਾਸ ਬਹਾਇਕੇ ਤੇ ਧੀ ਆਪਣੀ ਨੂੰ ਸੱਮਝਾਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਗੁੱਜ਼ਰੀ ਰਾਤ ਅੱਧੀ ਤਾਰੇ ਗਿਣਦਿਆਂ ਸੱਭ ਉਦਮਾਦੀਆਂ ਨੇ  
ਗਿੱਧਾ ਪਾਂਦੀਆਂ ਘੁੰਮਰਾਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹੋਣ ਮੁਟਯਾਰਾਂਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਨੇ 
ਨਖਰੇਲਨਾਂ ਇੱਕ ਨੱਕ ਤੋੜਨਾ ਸਨ ਇੱਕ ਭੋਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸਾਧੀਆਂ ਨੇ 
ਇੱਕ ਨੇਕਬਖਤਾਂ ਇੱਕ ਬੇਜ਼ਬਾਨਾਂ ਇੱਕ ਲੁੱਚੀਆਂ ਤੇ ਮਾਲਜ਼ਾਦੀਆਂ ਨੇ 
ਸਭੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਮਸਤਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਇੱਕ ਹੀਰ ਬਾਝੋਂ ਹੋਰ ਸੱਭ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਆਂ ਦਾਦੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਇਕ ਦੂਜੀ ਪਾਸ ਹਾਲ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੰਢ ਫੇਰ ਰਾਤੀਂ ਵਿੱਚ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਘਰੋ ਘਰੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਿਓ ਨੇ 
ਭਲਕੇ ਖ਼ੂਹ ਤੇ ਜਾਇਕੇ ਕਰੋ ਕੁਸ਼ਤੀ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਨੂੰ ਖ਼ਮ ਮਾਰਿਓ ਨੇ 
ਚਲੋ ਚੱਲ ਹੀ ਕਰਨ ਛਨਾਲ ਬਾਜਾਂ ਸਭੋ ਕੰਮ ਤੇ ਕਾਜ ਵਿਸਾਰਿਓ ਨੇ 
ਬਾਜ਼ੀ ਦਿੱਤੀਆ ਨੇ ਪਿਉ ਬੁੱਢਿਆਂ ਨੂੰ ਲਤਾਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਾਰਿਓ ਨੇ  
ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀਆਂ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਫੈਲ ਸੂਫ਼ਾਂ ਬਿਨਾਂ ਆਤਸ਼ੀ ਫੱਨ ਖਿਲਾਰਿਓ ਨੇ 
ਗਿਲਤੀ ਮਾਰ ਲੰਗੋਟੜੇ ਵਟ ਟੁਰੀਆਂ ਸੱਭੋ ਕੱਪੜਾ ਲੱਤੜਾ ਝਾੜਿਓ ਨੇ 
ਸਭ ਭੰਨ ਭੰਡਾਰ ਉਜਾੜ ਛੋਪਾਂ ਸਣੇ ਪੂਣੀਆਂ ਪਿੜੇ ਨੂੰ ਸਾੜਿਓ ਨੇ 
ਤੰਗ ਖਿੱਚ ਤਿਆਰ ਅਸਵਾਰ ਹੋਈਆਂ ਕੰਡਿਆਲੜੇ ਘੋੜੀਆਂ ਚਾੜ੍ਹਿਓ ਨੇ 
ਰਾਤੀਂ ਲਾ ਮਹਿੰਦੀ ਦਿਨੇ ਪਾ ਸੁਰਮੇਂ ਗੰਦ ਚੂੂੰਡੀਆਂ ਕੰਮ ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਓ ਨੇ 
ਤੇੜ ਲੁੰਙੀਆਂ ਠੋਕਰਾਂ ਦੇਣ ਪਿੱਛੋਂ ਚੁਣ ਕੰਨੀਆਂ ਲੜਾਂ ਨੂੰ ਝਾੜਿਓ ਨੇ 
ਕਜਲ ਪੂਛਲਾਂ ਵਾਲੜਾ ਵਿਆਹੀਆਂ ਦੇ ਹੋਠੀਂ ਸੁਰਖ ਦੰਦਾਸੜਾ ਚਾੜਿਓ ਨੇ 
ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਪਲਮ ਪਈਆਂ ਗੋਰੇ ਮੁੱਖੜੇ ਤੇ ਲਾ ਬਿੰਦੀਆਂ ਹੁਸਨ ਉਘਾੜਿਓ ਨੇ 
ਗਲ੍ਹ ਠੋਡੀਆਂ ਤੇ ਬਣੇ ਖਾਲ ਦਾਣੇ ਰੜੇ ਹੁਸਨ ਨੂੰ ਚਾ ਨਿਤਾਰਿਓ ਨੇ 
ਖੋਲ੍ਹ ਛਾਤੀਆਂ ਹੁਸਨ ਦੇ ਕੱਢ ਲਾਟੂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਚਾ ਉਜਾੜਿਓ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੇ ਦੁਆਈਆਂ ਰਾਤ ਮੁਕਾ ਬੈਠੀ ਦੇਖੋ ਹੋਵਣੀ ਕਰੇ ਸ਼ਤਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਜੇੜ੍ਹੀ ਹੋਵਣੀ ਗੱਲ ਸੋ ਹੋ ਰਹੀ ਸੱਭੇ ਹੋਵਣੀ ਦੀਆਂ ਖਰਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਏਸ ਹੋਵਣੀ ਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨੂੰ ਜਿਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਸ਼ਰਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਮਜਨੂੰ ਜਿਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਦਜ਼ੂਬ ਹੋਏ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਕਰੇ ਖਰਾਬੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqsulvtu38lv1jwzlbdc1w07g827k30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/306</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5535</id>
    <revision>
      <id>221901</id>
      <parentid>39132</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="kg1ifyghd4h0h8yrmum4kf4ua6imt08" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਾਸ਼ੂਕ ਨੂੰ ਬੇਪਰਵਾਹ ਕਰਕੇ ਦੇਣ ਆਸ਼ਕਾਂ ਰਾਤ ਅਜ਼ਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਹੋਣੀ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਇਮਾਮ ਕੁੱਠੇ ਹੋਣੀ ਕੀਤੀਆਂ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ ਵੇਖ ਹੋਣੀ ਬਾਝ ਆਪਣੇ ਯਾਰ ਬੇਤਾਬੀਆਂ ਨੇ 
ਅਲੀ ਜਿਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕੀਤਾ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ ਨਾ ਮੂਲ ਅਸਾਹਬੀਆਂ ਨੇ 
ਕੁੜੀਆਂ ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕੇ ਮਤਾ ਕੀਤਾ ਲੁੱਟੀ ਅੱਜ ਕੰਧਾਰ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਫਲ੍ਹੇ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਜਮਾਂ ਆਣ ਹੋਈਆਂ ਹੋਰ ਬਾਬੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਇੱਕ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਫਿੱਤਰੇ ਲਖ ਕਟਣ ਬਹੁਤ ਔਖੀਆਂ ਯਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਕੇਡਾ ਪਾੜਨਾ ਪਾੜਿਆ ਇਸ਼ਕ ਪਿੱਛੇ ਸੱਦ ਘੱਲੀਆਂ ਸੱਭ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਾਣੇ ਫ਼ਕੀਰ ਕੀਤੇ ਅਸੀਂ ਕੈਂਦੀਆਂ ਪੱਨਘਟ ਹਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਕੋਈ ਹੀਰ ਨੇ ਨਵਾਂ ਨਾਂ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਹੈ ਖ਼ਲਕਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਵੇਖਾਂ ਫ਼ਰਹਾਦ ਕੁੱਠਾ ਕੀਤੀਆਂ ਯੂਸਫੇ ਨਾਲ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਰੋਡਾ ਵੱਢ ਕੇ ਡੱਕਰੇ ਨਦੀ ਪਾਇਆ ਤੇ ਜਲਾਲ ਨੇ ਅੱਖੀਂ ਉਘਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਏਸ ਲੇਲੀ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਮਲੰਗ ਕੀਤਾ ਮਜਨੂੰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਮਯਾਰ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਕਿਹੀਆਂ ਪਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ  
ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਛਡ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਪਈ ਝੁਗੀ ਇਸ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਇਹ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਮਜਨੂੰ ਜਿਹੇ ਭੀ ਸੁੱਕ ਕੇ ਕਾਠ ਹੋਏ ਸਿਰ ਖਾਧੀਆਂ ਇਸ਼ਕ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਇਸ਼ਕ ਸੋਹਣੀ ਜੈਸੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਭੀ ਡੋਬ ਵਿੱਚ ਦਰਯਾ ਦੇ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਮਿਰਜ਼ੇ ਜਿਹੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਸਵੀ ਸੰਝੀਂ ਅੱਗ ਲਾਇਕੇ ਬਾਰ ਵਿਚ ਸਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਵੇਖ ਬੂਬਨਾਂ ਮਾਰਵਨ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਹੋਰ ਕਈ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਸਸੀ ਜਿਹੀਆਂ ਸੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਥੱਲਾਂ ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਰੁਲਾਇਕੇ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਇਸ਼ਕ ਬਦਰੇ ਨਜ਼ੀਰ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਰੁੱਲੇ ਮਲਕਜ਼ਾਦੇ ਵਿੱਚ ਬਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਅਤੇ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਨੂੰ ਖੂਹ ਪਾਯਾ ਕਈ ਖੂਹਣੀਆ ਇਸ਼ਕ ਨਿਘਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਥੇ ਇਸ਼ਕ ਦਰਯਾ ਦੀ ਮੌਜ ਆਵੇ ਓਥੇ ਔਖੀਆਂ ਤਰਨੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ ਨੇ
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਰੱਬ ਸਰਦਾਰੀਆਂ ਨੇ  
ਇਸ਼ਕ ਬਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗਰਕਾਬ ਹੋਵੇ ਤਦੋਂ ਮਿਲਣ ਹਜ਼ੂਰ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਦੇ ਚਲਣ ਨਿਆਰੇ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਧਜਾਂ ਨਿਆਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ਾਮ ਵਕਤ ਸਹਿਤੀ ਚੜ੍ਹ ਸੱਦ ਕੀਤਾ ਅਨੀ ਸੁਣੋ ਭੈਣਾਂ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kg1ifyghd4h0h8yrmum4kf4ua6imt08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/307</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5536</id>
    <revision>
      <id>221902</id>
      <parentid>39140</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4041" sha1="prhjyckb28w4jc2wd44gv4ghls7bqi8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੰਮੋ ਮੋਚਨੇ ਸੋਮਣੇ ਮਾਛਣੇ ਨੀ ਬਖਤਾਉਰੇ ਸਮਝ ਲੁਹਾਰੀਏ ਨੀ  
ਸਾਲੋ ਚੂੜ੍ਹੀਏ ਤਾਜੋ ਬਰਵਾਲੀਏ ਨੀ ਖਬਰਦਾਰ ਕੁੜੀਏ ਸੁਨਿਆਰੀਏ ਨੀ  
ਤਰਖਾਣੀਏ ਬਖਤ ਸੁਆਣੀਏਂ ਨੀ ਤੇ ਸਲਾਮਤੇ ਛੈਲ ਮਲਹਾਰੀਏ ਨੀ  
ਅਲਾ ਰੱਖੀਏ ਧੋਬਣੇ ਨਾਲ ਸੋਹਜੇ ਲਿਆਵੀਂ ਨਾਲ ਸੱਤੋ ਘਮਿਆਰੀਏ ਨੀ  
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੀਏ ਨਾਇਣੇ ਹੋਸ਼ ਰੱਖੀਂ ਭੈਣਾਂ ਭਾਗ ਭਰੀਏ ਮਨਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਮੀਰਾਂ ਬਖਸ਼ੀਏ ਸੁਘੜ ਮਰਾਸਨੇ ਨੀ ਸੰਗ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਕਾਰੇ ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਸਭਰਾਈਏ ਤੇਲਣੇ ਬੇਲਣੇ ਨੀ ਨੰਦੋਂ ਝੀਉਰੀਏ ਸੋਝ ਸਵਾਰੀਏ ਨੀ  
ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਲਾਇਤੇ ਕਸਬ ਦਾਰੇ ਰੰਗੋ ਵਾਗਣੇ ਰੰਗ ਮੁਟਿਆਰੀਏ ਨੀ 
ਸੁਣ ਖੈਰੀਏ ਗੱਲ ਮੁਹਾਇਣੇ ਨੀ ਬੇੜੀ ਅਕਲ ਦੀ ਪਾਰ ਉਤਾਰੀਏ ਨੀ 
ਕੁੜੀਏ ਸਾਰੀਏ ਰਾਜੀਏ ਉਰੇ ਆਓ ਪਰਿਓਂ ਸੱਦ ਕਰੀਂ ਠਰਠਾਰੀਏ ਨੀ 
ਭਾਬੀ ਸੱਤ ਭਰਾਈਏ ਦੌਲਤੇ ਨੀ ਜਰਾ ਸਮਝ ਆਉਣਾ ਘਰ ਬਾਰੀਏ ਨੀ
ਵਕਤ ਸੁਬ੍ਹਾ ਦੇ ਅਸਾਂ ਵੱਲ ਆਉਣਾ ਜੇ ਦੇਕੇ ਆਪਣੀਂ ਘਰੀਂ ਬੁਹਾਰੀਏ ਨੀ
ਲਾਵਣ ਫੇਰਨੀ ਵਿੱਚ ਕਪਾਹ ਭੈਣਾਂ ਕਾਈ ਨੇਕ ਸਲਾਹ ਚਿਤਾਰੀਏ ਨੀ
ਏਸ ਗੱਲ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਜੇ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਏਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬੈਠ ਵਿਚਾਰੀਏ ਨੀ
ਗੱਡੇ ਚੜ੍ਹੇ ਵਾਰਸ ਦਿੱਨ ਢੇਰ ਹੋਏ ਹੁਣ ਨਵੇਂ ਹੀ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰੀਏ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੁਬ੍ਹਾਚਲਣਾਖੇਤ ਇਕਰਾਰ ਹੋਯਾ ਕੁੜੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਨ ਦਿਲਦਾਰੀਆਂ ਨੇ  
ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਜੋ ਕੁਆਰੀਆਂ ਤੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ  
ਰੋਜੇਦਾਰ ਨੂੰ ਈਦ ਦਾ ਚਾ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜਿਵੇਂ ਹਾਜੀਆਂ ਹੱਜ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੇ  
ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਚਾ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਮਿਲਣ ਮੁਬਾਰਕਾਂ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਕਈ ਸਾਉਲੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਰੰਗ ਭਰੀਆਂ ਕਈ ਭੋਲੜੇ ਮੁੱਖ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਇਕ ਹੈਣ ਅਸੀਲ ਨਾ ਬੋਲਦੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਂਕੀਆਂ ਖਚਰੀਆਂ ਡਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਥਾਓਂ ਥਾਈਂ ਉਹ ਚਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭੁੜਕਣ ਮਥੇ ਚੂੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਟਿਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਹੋਰ ਲਾਗਣਾਂ ਸਭ ਹਮਰਾਹ ਹੋਈਆਂ ਕਾਰੇ ਕਰਨ ਸਭੇ ਕਾਰੇਹਾਰੀਆਂ ਨੇ   
ਘੋੜੇ ਛੁਟੇ ਅਯਾਰ ਜਿਉਂ ਫਿਰਨ ਨਚਦੇ ਚਲਣ ਟੇਢੜੀ ਚਾਲ ਸੁਨਿਆਰੀਆਂ ਨੇ
ਖਤਰੇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬਮਣੇਟੀਆਂ ਨੇ ਖੂਬ ਜੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਨਿਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਜਿਹੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ੋਖ ਨੈਣਾਂ ਚੰਨਣ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੇ  
ਚਲੋ ਚੱਲ ਹੱਲ ਚੱਲ ਧੜਾਧੜ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਨਚਦੀਆਂ ਸਭ ਮਨਹਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prhjyckb28w4jc2wd44gv4ghls7bqi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/308</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5537</id>
    <revision>
      <id>221903</id>
      <parentid>39144</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4063" sha1="ar7t7jwexnsd00zi4sf3lef1b6iwcii" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗਿਰਦ ਚਲ੍ਹੇ ਦੇ ਘੋਰਲੇ ਆਣ ਹੋਈਆਂ ਸਭੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਸਵਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਓਦਰੋਂ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਕੁਆਰੀਆਂ ਮੇਲ ਲਈਆਂ ਚਲੋ ਚੱਲ ਹੀ ਸਭ ਪੁਕਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਏਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕਤਾਰ ਹੋ ਸਫ਼ਾ ਹੋਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਲਦਿਆ ਸਾਥ ਬਪਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਇਕ ਹੋਕੇ ਝੁੁੰਡ ਮੇਲ ਲਏ ਜਟਾਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਹੁਣ ਵੇਖੀਏ ਕੀ ਕੁਝ ਹੋਵਣਾ ਏਂ ਤੇਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਬਹਿਰ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਝਾਕਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਨਾਲੇ ਔਖੀਆਂ ਲੈਣੀਆਂ ਤਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹਿੰਦ ਤੇ ਤੁਰਕ ਨੇ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੁਣ ਹੀਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜਨਾ ਖਚਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਚੈਂਚਲਹਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਿਲੋਂ ਆਈ ਕੋਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਈ ਰਹਿਮੋੋਂ ਅਤੇ ਮੀਰ ਖਾਤੂਨ ਚੱਲ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਨਾਲੇ ਆਈ ਸਲਾਮਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਭੀ ਭੋਲੀ ਇਮਾਮ ਖਾਤੂੰ ਸੱਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਏ 
ਗੁਜਰੀ ਰਹਿਮਤੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਦੌਲਤੇ ਭੀ ਇੱਕ ਦੂਈ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਬਣੀਆਂ ਇਕ ਦੂਈ ਤੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦੀ ਏ
ਭਾਗੀ ਡੂਮਣੀ ਤੇ ਮੋਰਾਂ ਕੰਜਰੀ ਭੀ ਖ਼ੂਬ ਦਸ ਕੇ ਹਥ ਬਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਚੰਦ ਕੌਰ ਜੱਟੀ ਆਣ ਰੁਜੂ ਹੋਈ ਮੇਵਾ ਓਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਹਾਉਂਦੀ ਏ 
ਨਾਲ ਆਈ ਸੁਖਦਈ ਤੇ ਚੰਦ ਕੌਰਾਂ ਭੜਥੂ ਮੰਗਲਾਂ ਆਣ ਕੇ ਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਸਭਰਾਈ ਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਲ ਤੋਤੀ ਅਤੇ ਜੀਉਣੀ ਭੀ ਰੰਗ ਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਨਾਲੇ ਆਈ ਭਗਵੰਤੀ ਤੇ ਸੰਤੀ ਗੁੰਡੀ ਝੰਡੋ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਈ ਤਰਸਾਉਂਦੀ ਏ 
ਮਾਮੋ ਨਾਇਣ ਮਿੱਠੀ ਨਾਇਣ ਦੋਵੇਂ ਭੈਣਾਂ ਭਰ ਕੱਜਲਾ ਪਾ ਖਪਾਉਂਦੀ ਏ 
ਆਈ ਦਰਸ਼ਨੋਂ ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਪਹਾੜਨਾਂ ਭੀ ਜੰਤੇ ਕਲਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੀ ਆਉਂਦੀ ਏ  
ਹਤਾਯੂੜ ਵਲਾ ਪਨਜੂ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਅਛਨਾ ਗੱਛਨਾ ਕਾਈ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕਾਈ ਆਖਦੀ ਕੀ ਗਲਾਣੀਏਂ ਤੂੰ ਤਿਕੇ ਸ਼ਰਮ ਭੀ ਜਰਾ ਨਾ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਨੂਰ ਬੇਗਮ ਕੰਧਾਰਨੋਂ ਖ਼ਾਨ ਬੇਗਮ ਬਯਾ ਬਯਾ ਕਰਕੇ ਕੁਰਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਜ਼ੁਲਫ਼ੋਗੁਫਤਾ ਆਂਚਹਿ ਖੂਬ ਹਸਤੀ ਕੰਮੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਬਤਾਉਂਦੀ ਏ 
ਕੀਲ ਜੈਨਇਨਾਂ ਵਲਤਾਹਾ ਸੀਗੇ ਅਰਬੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਏ 
ਪਿਛੋਂ ਨੂਰ ਬੀਬੀ ਤੇ ਸਕੂਰ ਬੀਬੀ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਗਾਉਣੇ ਗਾਉਂਦੀ ਏ 
ਰਾਮੀ ਸਾਹਮਨੀ ਤੇ ਨੰਦੀ ਪ੍ਰੋਹਤਿਆਣੀ ਗੰਗਾਦਈ ਅਰੋੜੀ ਭੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਜਮਨਾ ਦੇਈ ਝੀਊਰੀ ਸੁਖਾਂ ਖਤਰਾਣੀ ਲਾਲ ਦਈ ਲੁਹਾਰੀ ਭੀ ਆਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ar7t7jwexnsd00zi4sf3lef1b6iwcii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/309</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5538</id>
    <revision>
      <id>221904</id>
      <parentid>39149</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221904</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4028" sha1="oh30okrml31ux6ki71dy28x3p8msbv6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੀਬੀ ਰਾਣੀ ਅਰਾਇਣਭੀ ਦੌੜ ਆਈ ਖਾਨੋਂ ਛੀਂਬੀ ਪਿਛੋਂ ਸੱਦ ਲਿਆਉਂਦੀ ਏ 
ਆਈ ਬਿਲੋ ਘਸੀਟੀ ਤੇ ਤੋਤਲਾਂ ਭੀ ਨਾਲੇ ਨੰਦੋ ਕਮੋਣੀ ਭੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਰੋਸ਼ਨ ਬੀਬੀ ਮਰਾਸਣ ਭੀ ਆਣ ਪਹੁੰਚੀ ਬੀਬੀ ਤੇਲਨ ਪਿਛੋਂ ਚੱਲ ਆਉਂਦੀ ਏ
ਖੋਜੀ ਉਮਰੋ ਬੀਬੀ ਆਈ ਸ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਚੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਸਿਆਨੀ ਚੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਇਕੋ ਜੇਡਾ ਈ ਸੰਗ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਈ ਨੂੰ ਗੱਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਏ
ਹੋਰ ਸਭ ਜਾਤਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਆਣ ਹੋਈਆਂ ਮੈਥੋਂ ਗਿਣਤੀ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਉਂਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਚੱਲ ਖੇਤ ਵਿਖਾ ਲਿਆਈਏ ਸਹਿਤੀ ਹੋਰ ਹੁਣ ਮਕਰ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੁਕਮ ਹੀਰ ਦਾ ਮਾਉਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਸਹਿਤੀ ਗੱਲ ਗਿਣੀ ਸੂਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ
ਤਿਆਰ ਹੋਈਆਂ ਦੋਵੇਂ ਨਨਾਣ ਭਾਬੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੇ ਨੀ ਕਟਕ ਅਰਬੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਛੱਡ ਪਾਸਣਾ ਤੁਰਕ ਬਜ਼ਾਰ ਚਲੇ ਰਾਹ ਮਾਰ ਦੇ ਨੇ ਅੱਠ ਖੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਕਿੱਲੇ ਪੱਟ ਹੋ ਗਈ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਰਹੀ ਇੱਕ ਨਾ ਵਿੱਚ ਹਵੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਸੋਹਣ ਸਬਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਬਲਾਕ ਬੁੁੰਦੇ ਗੋਯਾ ਭਰੇ ਦੁਕਾਨ ਫੁਲੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਧਾਗੇ ਪਾਉਂਟੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਨੇ ਨਾਲ ਲੂਲ੍ਹਾਂ ਟਿੱਕੇ ਫੱਬ ਰਹੇ ਵਿੱਚ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ
ਜਟਾਂ ਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਸਹਿਤੀ ਗੁਰੂ ਚੇਲਾ ਨਾਲ ਚੇਲੀਆਂ ਦੇ
ਇੱਕ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਣਾਨ ਭਾਬੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹੇ ਨੀ ਕਟਕ ਮਹੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਰਾਜੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਹੋਰੀ ਪਏ ਅਜਬ ਛਣਕਾਰ ਅਰਬੇਲੀਆਂ ਦੇ
ਆਪ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰ ਦੌੜ ਚਲੀਆਂ ਅਰਥ ਕੀਤੜਾ ਨੇ ਨਾਲ ਬੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਇੱਕ ਦੂਈ ਨੂੰ ਰਮਜ਼ ਸੁਣਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਨਾਲ ਨਖ਼ਰੇਲੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਸਤੂਰੀ ਦੇ ਮਿਰਗ ਛੁੱਟੇ ਥਈਆ ਥਈਆ ਸਰੀਰ ਮਥੇਲੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫ਼ੌਜ ਹੁਸਨ ਦੀ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਖਿੰਡ ਪਈ ਤੁਰਤ ਚਾ ਲੰਗੋਟੜੇ ਵੱਟਿਓ ਨੇ 
ਪਰਦਾ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਦਾ ਲਾਹ ਕੇ ਤੇ ਸੱਟ ਜਿਮੀਂ ਤੇ ਚੌੜ ਚਪੱਟਿਓ ਨੇ
ਸੰਮੀ ਖੇਡਦੀਆਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਫਿਰਨ ਗਿੱਧਾ ਫਬੀ ਘੱਤ ਬਣਾਵਟਾਂ ਪੱਟਿਓ ਨੇ 
ਤੋੜ ਕਿਕਰੋਂ ਸੂਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕੰਡਾ ਪੈਰ ਚੋਭ ਕੇ ਖੁਨ ਪਲੱਟਿਓ ਨੇ 
ਝੂਠ ਮੂਠ ਦਾ ਸੱਪ ਲੜਾਇਕੇ ਤੇ ਧਾੜਾ ਗੈਬ ਦਾ ਖੇੜਿਆਂ ਘੱਟਿਓ ਨੇ  
ਸਹਿਤੀ ਅੰਦਰੋਂ ਮਕਰ ਦਾ ਫੰਨ੍ਹ ਜੜਿਆ ਦੰਦ ਮਾਰ ਕੇ ਖੂਨ ਉਲੱਟਿਓ ਨੇ
ਸ਼ਿਸਤ ਅੰਦਾਜ਼ ਨੇ ਮਕਰ ਦਾ ਨਾਗ ਕੀਤਾ ਓਸ ਹੁਸਨ ਦੇ ਮੋਰ ਨੂੰ ਫੱਟਿਓ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oh30okrml31ux6ki71dy28x3p8msbv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/310</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5539</id>
    <revision>
      <id>221905</id>
      <parentid>39153</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221905</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4150" sha1="0ngs2w8bibixad9es5avhgu846uy137" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸ ਯਾਰ ਦੇ ਖਰਚ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ ਕਸੂਰ ਦਾ ਲੁੱਟਿਓ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦਾ ਹਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੰਦ ਮੀਟ ਘਸੀਟ ਕੇ ਹੱਡ ਗੋਡੇ ਰੋ ਰੋ ਕਰੇ ਜ਼ਾਰੀ ਬੁਰੇ ਹੀਲਿਆਂ ਨੇ 
ਨੱਕ ਚਾੜ੍ਹ ਦੰਦੀੜਕਾ ਵੱਟ ਰੋਵੇ ਕੱਢ ਅੱਖੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਥਰਾ ਥਰਾ ਕੰਬੇ ਆਖੇ ਮੋਈ ਲੋਕਾ ਕੋਈ ਕਰੇ ਝਾੜਾ ਬੁਰੇ ਹੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਮਾਰੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਪੈਰ ਬੇਸੁਰਤ ਹੋਈ ਪਾਵੇ ਕੀਰਨੇ ਕਾਜ ਕਲੀਲੀਆਂ ਨੇ
ਜ਼ਹਿਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਸੱਪ ਦੀ ਧਾ ਗਈ ਅੱਖੀਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਨੀਲੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਨੇ  
ਸਹਿਤੀ ਮੱਕਰਾਂ ਦੇ ਜੰਤਰ ਫੂਕ ਦਿੱਤੇ ਸਾਥ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵਸੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਦੀਦਾਰ ਦਾ ਏ ਗਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਰਸੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਜੁਸੇ ਹੀਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਧਾਈ ਸਾਰਾ ਬਦਨ ਹੋਯਾ ਜਿਵੇਂ ਤੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ਤੂੰਗੜੇ ਹੱਥ ਜੋੜਨ ਸਹਿਤੀ ਗੁਰੂ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸੱਭ ਚੀਲੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੁੜੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਈਆਂ ਸੁੱਕੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਸਾਵੀਆਂ ਪੀਲੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦਾ ਹਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਮੀਟ ਕੇ ਦੰਦ ਬੇਸੁੱਧ ਪਈ ਸਹਿਤੀ ਹਾਲ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਏ 
ਕਾਲੇ ਨਾਗ ਨੇ ਫੱਨ ਫੈਲਾ ਵੱਡਾ ਡੰਗ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਏ 
ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਂਗ ਕੀਤੀ ਆ ਗਈ ਵਾਹਰ ਲੋਕਾਂ ਕੰਮ ਤੇ ਕਾਜ ਵਿਸਾਰਿਆ ਏ 
ਮੰਜੇ ਪਾਇਕੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਆਂਦਾ ਜੱਟੀ ਪੀਲੜੇ ਰੰਗ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਏ 
ਵੇਖੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਤੋੜਕੇ ਨਜ਼ਮ ਨਸਰੋਂ ਇਹ ਮਕਰ ਘਿਉ ਵਾਂਗ ਨਿਤਾਰਿਆ ਏ
ਅਗੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਹਾ ਖਚਰੀਆਂ ਖਚਰ ਪਸਾਰਿਆ ਏ  
ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਆਣ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਤੁੁੱਸਾਂ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਅਸਾਂ ਹਾਰਿਆ ਏ 
ਅਫਲਾਤੁਨ ਦੀ ਰੀਸ ਮਕਰਾਜ ਕੀਤੀ ਵਾਰਸ ਕੁਦਰਤਾਂ ਵੇਖਕੇ ਵਾਰਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਸਾਂਹਗਰਾਂ ਵਾਹਰਾਂ ਕੂਚ ਕੀਤੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਤੇ ਧੁੰਮ ਭੁੁੰਚਾਲ ਆਹੀ 
ਖੇੜੀਂ ਖਬਰ ਹੋਈ ਚੜ੍ਹਿਆ ਦੇਸ ਸਾਰਾ ਨੂੰਹ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਸਿਆਲ ਆਹੀ 
ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਖੂਬਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਦੀ ਜੈਂਦੀ ਹੰਸ ਤੇ ਮੋਰ ਦੀ ਚਾਲ ਆਹੀ 
ਖੇੜੇ ਨਾਲ ਸੀ ਓਸ ਅਨਜੋੜ ਮੁੱਢੋਂ ਦਿਲੋਂ ਸਾਫ ਰੰਝੇਟੇ ਦੇ ਨਾਲ ਆਹੀ 
ਓਸ ਨਾਗਣੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਪ ਲੜਿਆ ਸੱਸ ਓਸਨੂੰ ਵੇਖ ਨਿਹਾਲ ਆਹੀ  
ਇਨਾ ਕੈਦਾ ਕੁਨਾ ਬਾਬ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਧੁਰੋਂ ਵਿਚ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਫਾਲ ਆਹੀ 
ਅੱਜ ਘੱਤ ਸੁਹਾਗਾ ਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗੂੰ ਸੋਨਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਸੱਭੋ ਗਾਲ ਆਹੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ngs2w8bibixad9es5avhgu846uy137</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/311</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5540</id>
    <revision>
      <id>221906</id>
      <parentid>158252</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1723" sha1="qx7phet436qef42o43707msf952zj3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|'''ਹੀਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ'''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14|c|6|fc|14}}
ਹੀਰ ਸਪ ਲੜੇ ਦਾ ਬਹਾਨਾ ਕਰਕੇ ਝੂਠ ਮੂਠ ਦੰਦ ਮੀਟੀ ਬੇਸੁਰਤ ਪਈ ਹੈ ਤੇ ਸਹਿਤੀ 
{{gap}}ਹੀਰ ਦੇ ਝੂਠ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹਾਲ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ
{{custom rule|fc|14|c|6|fc|14|c|6|c|6|fc|14|c|6|fc|14}} {{right|[ਦੇਖੋ ਸਫ਼ਾ ੨੯੪}}&lt;/poem&gt;}}
{{Css image crop
|Image = ਹੀਰ_ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf
|Page = 311
|bSize = 423
|cWidth = 300
|cHeight = 318
|oTop = 113
|oLeft = 69
|Location = center
|Description = 
}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਮੀਟ ਕੇ ਦੰਦ ਬੇਸੁਧ ਪਈ, ਸਹਿਤੀ ਹਾਲ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪੁਕਾਰਿਆ ਏ 
ਕਾਲੇ ਨਾਗ਼ ਨੇ ਫ਼ੱਨ ਫੈਲਾ ਵੱਡਾ, ਡੰਗ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਏ 
ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਂਗ ਕੀਤੀ ਆ ਗਈ ਵਾਹਰ, ਲੋਕਾਂ ਕੰਮ ਤੇ ਕਾਜ ਵਿਸਾਰਿਆ ਏ 
ਅਗੇ ਕਿਸੇ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜੇਹਾ ਖਚਰੀਆਂ ਖਚਰ ਪਸਾਰਿਆ ਏ 
ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਆਨ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੁਸਾਂ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਅਸਾਂ ਹਾਰਿਆ ਏ 
ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਦੀ ਰੀਸ ਮਕਰਾਜ ਕੀਤੀ, ਵਾਰਸ ਕੁਦਰਤਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਰਿਆ ਏ
{{custom rule|ac|18|ac|18|ac|18}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qx7phet436qef42o43707msf952zj3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/313</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5542</id>
    <revision>
      <id>221907</id>
      <parentid>39159</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221907</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4251" sha1="0hlm2ctjfhxnw5lytm6gni01p31hrc7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੫)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਰੱਬ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਜੰਮਦਿਆਂ ਭਾਲ ਆਹੀ&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਔਰਤਾਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀਰ ਦਾ ਹਾਲ ਆਖਣ ਲੜਿਆ ਸੱਪ ਕੋਈ ਫਨੀਅਰ ਫੰਕਰੂ ਈ
ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ ਫੁਰਕੜੇ ਮਾਰਦੀਏ ਲੂੰ ਲੂੰ ਵਿੱਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪਿੰਘਰੂ ਈ 
ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਲਿਆਕੇ ਦਿਹੋ ਇਹਨੂੰ ਭਰਕੇ ਦੁੱਧ ਤੇ ਘਿਓ ਦਾ ਸਿੰਗਰੂ ਈ 
ਵਾਰਸ ਜੇਹਾ ਕੋਈ ਮਾਂਦਰੀ ਝੱਟ ਢੂੰਡੋ ਨੱਢੀ ਹੀਰ ਦਾ ਬੋਲਦਾ ਘੁੰਗਰੂ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਾਸਤੇ ਹਕੀਮ ਨੇ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੱਦ ਮਾਂਦਰੀ ਖੇੜਿਆਂ ਲੱਖ ਆਂਦੇ ਫ਼ਕਰ ਵੈਦ ਤੇ ਨਾਲ ਮਦਾਰੀਆਂ ਦੇ 
ਤਰਿਆਕ ਅਕਬਰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਵਾਲਾ ਦਾਰੂ ਵੱਡੇ ਫਰੰਗ ਪਸਾਰੀਆਂ ਦੇ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੇ ਸੱਪ ਕੀਲੇ ਘਤ ਆਂਦੇ ਨੇ ਵਿੱਚ ਪਟਾਰੀਆਂ ਦੇ
ਗੰਡੇ ਲੱਖ ਤਾਵੀਜ਼ ਤੇ ਧੂਪ ਹਰਮਲ ਸੂਤ ਆਂਦੇ ਨੇ ਕੰਜ ਕੁਆਰੀਆਂ ਦੇ 
ਕੋਈ ਅੱਕ ਚਵਾ ਖਵਾ ਗੰਢੇ ਨੁਗਦਾ ਵਿਚ ਓਹਨਾਂ ਧਾਤਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਦੇ  
ਕਿਸੇ ਲਿਆ ਮਣਕੇ ਲਸੀ ਵਿੱਚ ਘੋਲੇ ਪਰਚੇ ਚਾ ਪਾਏ ਨਰਾਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ 
ਤੇਲ ਮਿਰਚ ਤੇ ਬੂਟੀਆਂ ਦੁੱਧ ਪੈਸੇ ਘਿਉ ਦੇਂਦੇ ਨੇ ਨਾਲ ਖੁਆਰੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਚਾਧਿਆਂ ਪਿੰਡ ਬੱਧੇ ਖੇੜਿਆਂ ਜ਼ੋਰ ਲਾਏ ਜ਼ਰਾਂ ਜ਼ਾਰੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਰਦ ਹੋਰ ਤੇ ਦਾਰੂੜੇ ਹੋਰ ਕਰਦੇ ਫਰਕ ਪਵੇ ਨਾ ਲੋੜ ਵਿੱਚ ਲੁੜ੍ਹੀ ਜੇ ਨੀ 
ਰੰਨਾਂ ਵੇਖਕੇ ਆਂਹਦੀਆਂ ਜ਼ਹਿਰ ਧਾਣੀ ਕੋਈ ਸਾਇਤ ਹੀ ਜੀਉੂਂਦੀ ਕੁੜੀ ਜੇ ਨੀ
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਜ਼ਹਿਰ ਜੇ ਖਿੰਡ ਚੱਲੀ ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਜਾ ਚੀਰਦੀ ਛੁਰੀ ਜੇ ਨੀ 
ਮਰ ਚੱਲੀ ਜੇ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਭਾਵੇਂ ਭੱਲੀ ਬੁਰੀ ਓਥੇ ਆਣ ਜੁੜੀ ਜੇ ਨੀ
ਜਿੱਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਸੂਰਤੀ ਏਸ ਸੁੰਘੀ ਭਾਗੀ ਹੋ ਗਈ ਨਹੀਂ ਮੁੜੀ ਜੇ ਨੀ 
ਵੇਖ ਹੀਰ ਦੀ ਸੱਸ ਸਿਰ ਮਾਰਦੀ ਏ ਆਖੇ ਨੱਢੜੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬੁਰੀ ਜੇ ਨੀ
ਹਾਇ ਮੁੱਠੜੀ ਕਿਉਂ ਰਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਅਕਸਰ ਮੱਤ ਰੰਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਖੁਰੀ ਜੇ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਦਾਈਏ ਵੈਦ ਰਾਂਝਾ ਜਿਸ ਤੇ ਦਰਦ ਅਸਾਡੇ ਦੀ ਪੁੜੀ ਜੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}  
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਿਆ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਪਵੇ ਮਾਸਾ ਇਹ ਸੱਪ ਨਾ ਕੀਲ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ
ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਜੋਗੀੜਾ ਸਿੱਧ ਦਾਨਾ ਜਿਦ੍ਹੇ ਕਦਮ ਪਾਯਾਂ ਦੁੱਖ ਜਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਓਹਦੀ ਬੀਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੇ ਲੱਖ ਮੰਤਰ ਸੱਪ ਓਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਲਿਆਉਂਦੇ ਨੇ 
ਜੇਕਰ ਪੜ੍ਹੇ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਕਰੇ ਤੰਤਰ ਸੱਭ ਖਲਕ ਨੂੰ ਜਾ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਬਾਸ਼ਕ ਨਾਗ ਕਰੂੰਡੀਏ ਮੇਦ ਤੱਛਕ ਛੀਂਬੇ ਤਿੱਤਰੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hlm2ctjfhxnw5lytm6gni01p31hrc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/314</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5543</id>
    <revision>
      <id>221908</id>
      <parentid>39200</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221908</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4154" sha1="keh63yr514ehcb79rx7o6hjt4jo84l3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਲਗੀਦਾਰ ਤੇ ਉਡਣਾ ਭੂੰਡ ਨਾਲੇ ਅਸਰਾਲ ਖਰਾਲ ਡਰ ਖਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਤੇਦਰੜਾ ਬੂਰੜਾ ਮੱਲੀ ਫ਼ਨੀਅਰ ਸੱਭ ਆਣਕੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਮਨੀਦਾਰ ਤੇ ਸਿਰੇ ਖੜੰਬੀਏ ਭੀ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੇ ਤੇ ਕੀਲ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਨੇ 
ਚਲੀਪਾ ਤੇਲੀਆ ਤੇ ਸੰਗਚੂਰ ਤਾਪੂ ਚਚਲਾ ਡਰਾਣਾ ਭਰਾ ਆਉਂਦੇ ਨੇ 
ਖਜੂਰੀਆ ਤੇਲੀਆ ਬਣਤ ਚੰਗਾ ਫਣਵਾਰੀਆ ਕੋਇਚਾ ਚਾਉਂਦੇ ਨੇ  
ਲੌਂਗ ਮੰਤਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਰੋਗੀ ਹੈਣ ਚੰਗੇ ਬੂਟੀ ਖਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਘੰਗੂਰੀਆਂ ਪਾਮੀਆਂ ਬੱਸ ਬਸਾਤੀ ਰੱਤਵਾੜੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਛਾਉਂਦੇ ਨੇ
ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦਰਦ ਨਾ ਰਹੇ ਭੋਰਾ ਜਾਦੂ ਜਿੰਨ ਤੇ ਭੂਤ ਸਭ ਜਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਮਿਲੇ ਓਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਰਹੇ ਰੋਗੀ ਦੁਖ ਕੁਲਾਂ ਦੇ ਓਸ ਤੋਂ ਜਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਰਾਵਣ ਰਾਜੇ ਤੇ ਦੇਉਤੇ ਵੈਦ ਪਰੀਆਂ ਸੱਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹੱਥ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਨੇ 
ਹੋਰ ਵੈਦਗੀ ਵੈਦ ਲਗਾ ਥੱਕੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਹੁਣ ਆਉਂਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਖੇੜਿਆਂ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੇੜਿਆਂ ਆਖਿਆ ਕੇਹੜਾ ਘਲੀਏ ਜੀ ਜੇੜ੍ਹਾ ਡਿਗੇ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਜਾ ਪੈਰੀਂ 
ਸਾਡੀ ਕਰੀਂ ਵਾਹਰ ਨਾਮ ਰੱਬ ਦੇ ਜੀ ਕੋਈ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਪੱਲੜਾ ਆ ਫੇਰੀਂ  
ਸਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹਾਲ ਅਹਿਵਾਲ ਦੱਸੀਂ ਨਾਲ ਮਿਹਰੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਰੀਂ 
ਚਲੋ ਵਾਸਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਕਦਮ ਘੱਤਿਆ ਫ਼ਕਰ ਦੇ ਹੋਣ ਖੈਰੀਂ 
ਦੱਮ ਲਾਇਕੇ ਹੀਰ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਜੰਞ ਜੋੜ ਕੇ ਗਏ ਸੀ ਵਿੱਚ ਦੈੈਰੀਂ 
ਬੈਠ ਕੋੜਮੇਂ ਗੱਲ ਪੱਕਾ ਛੱਡੀ ਸੈਦਾ ਘੱਲੀਏ ਰਲਣ ਜਾਂ ਸੱਥ ਐਰੀਂ 
ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਸੈੈਂ ਤਿਵੇਂ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰੀਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਲਾਉਣਾ ਹੱਥ ਪੈਰੀਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਤੇਰਾ ਇਲਮ ਹੋਯਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਇਨਸ ਤੈਰੀਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਮਹਿਰ ਅਜੂ ਨੇ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਜੋਗੀ ਪਾਸ ਭੇਜਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜੂ ਆਖਿਆ ਸੈਦਿਆ ਜਾਹ ਭਾਈ ਇਹ ਵਹੁਟੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨੇ
ਜਾਹ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਹੱਥ ਸਲਾਮ ਕਰਨਾ ਤੁਸਾਂ ਤਾਰੀਆਂ ਖਲਕਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਅਗੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀਂ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦਸੀਂ ਅਗੇ ਜੋਗੀੜੇ ਦੇ ਕਰੀਂ ਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੇ
ਸਾਨੂੰ ਬਣੀ ਹੈ ਹੀਰ ਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜਿਆ ਖੋਲ੍ਹ ਕਹੀਂ ਹਕੀਕਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਲ ਆਜਜ਼ੀ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੰਮ ਆਖੀਂ ਰੱਬ ਆਪ ਬਣਾਈਆਂ ਖੁਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਜੋਗੀ ਮਾਰ ਮੰਤਰ ਕਰੋ ਸੱਪ ਹਾਜ਼ਰ ਜਾਹ ਲਿਆ ਮਨਾ ਤੂੰ ਵਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਨਾਲ ਅਬਲ ਅਦਾਬ ਭੀ ਬਹੁਤ ਕਰਨਾ ਗਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਖੂਬ ਪਿਆਰੀਆਂ ਨੇ 
ਆਖੀਂ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਚਲੋ ਜੋਗੀ ਸਾਨੂੰ ਪਈਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>keh63yr514ehcb79rx7o6hjt4jo84l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/315</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5544</id>
    <revision>
      <id>221909</id>
      <parentid>39204</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221909</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4079" sha1="re4ex8q0xmwstcfn18khzyarofcx5j2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਯਾਰੋ ਕੰਡਿਓਂ ਸੱਪ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਵੇਖੋ ਇਸ਼ਕ ਦੀਆਂ ਗਲਾਂ ਨਿਆਰੀਆਂ ਨੇ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਓਥੇ ਨਹੀਂ ਫੁੱਰੇ ਮੰਤਰ ਜਿੱਥੇ ਇਸ਼ਕ ਨੇ ਦੰਦੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸੈਦੇ ਨੇ ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੈਦੇ ਮਾਰ ਬੁੱਕਲ ਪਚਾੜਿੱਕੀ ਬੱਧੀ ਜੁੱਤੀ ਝਾੜਕੇ ਡਾਂਗ ਲੈ ਕੜਕਿਆ ਏ  
ਵਾਹੋ ਦਾਹ ਚਲਿਆ ਖੜੀ ਬਾਂਹ ਕਰਕੇ ਵਾਂਗ ਕਾਂਗਵੀ ਮਾਲ ਤੇ ਸਰਕਿਆ ਏ 
ਫ਼ਿਕਰ ਹੀਰ ਦੇ ਤੋਂ ਸੁੱਕ ਤਰਖ ਹੋਯਾ ਪਿੰਜਰ ਸੈਦੇ ਦਾ ਤੁਰਦਿਆਂ ਖੜਕਿਆ ਏ 
ਦੁੱਖ ਵਹੁਟੀ ਦਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ ਕੁੱਠੇ ਵਾਂਗ ਕਬੂਤਰਾਂ ਫੜਕਿਆ ਏ 
ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖਾਨ ਨੇ ਜੰਗ ਕੀਤਾ ਲੈ ਕੇ ਤੋਪ ਪਹਾੜ ਤੇ ਕੜਕਿਆ ਏ
ਤਿਵੇਂ ਸੈਦੇ ਨੇ ਜੋਗੀ ਦੇ ਜਾਇਕੇ ਤੇ ਹਾਲ ਆਪਣਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਬੜ੍ਹਕਿਆ ਏ 
ਕਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਜੋਗੀ ਦੇ ਜਾ ਵੜਿਆ ਜੋਗੀ ਵੇਖਕੇ ਜੱਟ ਨੂੰ ਕੜਕਿਆ ਏ 
ਖੜਾ ਹੋ ਮਾਹੀ ਮੁੰਡੇ ਖਾਣ ਆਵੇਂ ਨਾਲ ਭਾਬੜੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰ ਭੜਕਿਆ ਏ 
ਸੈਦਾ ਸੰਗ ਥਰਰਾ ਕੇ ਖੜਾ ਕੰਬੇ ਉਸਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਕਾਲਜਾ ਧੜਕਿਆ ਏ 
ਉੱਤੋਂ ਖੜੀ ਕਰ ਬਾਂਹ ਪੁਕਾਰਿਆ ਏ ਇਹ ਖਤਰੇ ਦਾ ਮਾਰਿਆ ਭੜਕਿਆ ਏ 
ਚਲੀਂ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜੋਗੀਆ ਉਏ ਖਾਰ ਵਿੱਚ ਕਲੇਜੇ ਦੇ ਅੜਕਿਆ ਏ 
ਸਾਨੂੰ ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਅਜ ਲਾਧ ਘੱਤੀ ਦਿੱਲ ਵੇਖਿਆਂ ਜੋਗੀ ਦਾ ਭੜਕਿਆ ਏ
ਯਾਰੋ ਸੁਣੋ ਤਕਦੀਰ ਘਰ ਗਾਲਦੀ ਏ ਖੋਤਾ ਹੋ ਖੜਾ ਹੁਣ ਭੜਕਿਆ ਏ 
ਜੋਗੀ ਪੁੱਛਿਆ ਕੀਹ ਹੈ ਬਣੀ ਤੈਨੂੰ ਏਸ ਹਾਲ ਆਵੇਂ ਜੱਟ ਬੜ੍ਹਕਿਆ ਏ 
ਜੱਟੀ ਵੜੀ ਕਪਾਹ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹ ਝੋਲੀ ਕਾਲਾ ਨਾਗ ਅਜਗੈਬ ਦਾ ਲੜ ਗਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾ ਰੰਨਾਂ ਆ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸੱਪ ਝਾੜ ਬੂਟੇ ਕਿਤੇ ਵੜ ਗਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸੈਦੇ ਨੇ ਪੈਰ ਪਕੜੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਲੱਗਾ ਤੈਥੇ ਆਇਆ ਮੈਂ  
ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਵਹੁਟੀ ਮੇਰੀ ਤੜਫ਼ਦੀ ਏ ਏਸ ਦਰਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਕਾਇਆ ਮੈਂ 
ਮੈਂ ਸਭ ਵੈਦ ਤੇ ਮਾਂਦਰੀ ਭਾਲ ਚੁੱਕਾ ਸੱਭ ਕੰਮ ਤੇ ਕਾਜ ਭੁਲਾਇਆ ਮੈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਹਿਤੀ ਤੇਰੀ ਦੱਸ ਪਾਈ ਰੱਲ ਕੋੜਮੇਂ ਸੱਭ ਪੁਚਾਇਆ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਸੈਦੇ ਨੇ ਕੀਤੜੀ ਅਰਜ਼ ਐਸੀ ਜੋਗੀ ਆਪਣਾ ਜੀਉ ਠਹਿਰਾਇਆ ਏ 
ਜੇੜ੍ਹਾ ਕੰਬਦਾ ਧੜਕਦਾ ਫੜਕਦਾ ਸੀ ਖ਼ੌਫ਼ ਖ਼ਤਰਿਓਂ ਦਿੱਲ ਹਟਾਇਆ ਏ 
ਸਹਿਤੀ ਹੀਰ ਨੇ ਕੋਈ ਉਸ਼ਟੰਡ ਕੀਤਾ ਭਾਵੇਂ ਮਕਰ ਫਰੇਬ ਬਣਾਇਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਭੁਲਾ ਨਾ ਮੂਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਹਿਤੀ ਕੇਡਾ ਅਹਿਸਾਨ ਚੜ੍ਹਇਆ ਏ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>re4ex8q0xmwstcfn18khzyarofcx5j2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/316</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5545</id>
    <revision>
      <id>221910</id>
      <parentid>39208</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221910</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4151" sha1="fjefyq404fbwg1rhovs2ucenfjygalm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੮)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਬੋਲਿਆ ਸੁਣੀ ਆ ਗਲ ਜੱਟਾ ਕੰਮ ਵੇਖ ਲੈ ਓਸਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਜਦੋਂ ਗ਼ਰਜ ਬਣੇ ਹੋਯੋੋਂ ਤਦੋਂ ਹਾਜ਼ਰ ਦੇਂਦੇ ਮਿਹਣੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਮੋੜਨਾ ਭਲਾ ਨਾਹੀਂ ਸੱਪ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਡੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਕੀਤੀ ਓਸਦੀ ਮੰਨ ਲਈ ਫੱਕਰਾਂ ਨੇ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਕੌਣ ਉਲੰਘ ਦੇ ਨੇ  
ਜਿਹਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਚਾਟ ਲੱਗੀ ਦੀਦਵਾਨ ਕਜ਼ਾ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਹਰ ਵਕਤ ਉਹ ਰੱਬਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਆਜਜ਼ੀ ਦੇ ਦੁਆ ਮੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਛੱਡ ਜਹਾਨ ਉਜਾੜ ਵੱਸਣ ਸੁਹਬਤ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਸੰਗਦੇ ਨੇ  
ਮਰਨ ਦੇਹ ਜੱਟੀ ਜ਼ਰਾ ਵੈਣ ਸੁਣੀਏਂ ਹੌਕੇ ਨਿਕਲਣ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੀਲ ਵਿੱਚ ਨਾਂਹ ਆਏ ਜੇੜ੍ਹੇ ਸੱਪ ਸਿਆਲ ਤੇ ਝੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਜੁਆਨ ਮਰੇ ਮਿਹਰੀ ਵੱਡੇ ਰੰਗ ਹੋਸਣ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਅੱਜ ਮਨ ਮਲੰਗ ਦੇ ਨੇ  
ਅਸਾਂ ਚਾ ਕੁਰਾਨ ਤੇ ਤਰਕ ਕੀਤੀ ਸੰਗ ਮਿਹਰੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਸੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਸੁਹਬਤ ਖ਼ਲਕ ਦੀ ਐਬ ਹੈ ਫ਼ਕਰ ਤਾਈਂ ਅਤੇ ਮਰਦ ਮਦਾਨੋਂ ਨਾ ਲੰਘਦੇ ਨੇ 
ਘਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਸਾਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਪੀ ਲਏ ਪਿਆਲੜੇ ਭੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਅਸਾਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਨਾ ਪਰਵਾਹ ਰਖੀ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਨਾਮੂਸ ਤੇ ਨੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਅਸੀਂ ਨੱਸਨੇ ਹਾਂ ਏਸ ਗੱਲ ਕੋਲੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਰੋ ਸਮਿਆਨੜੇ ਜੰਗ ਦੇ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੁਨਾਇਕੇ ਸੀਸ ਦਾੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ ਸੰਗ ਤੇ ਰੰਗ ਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸੈਦੇ ਦੀ ਫ਼ਰਿਆਦ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੈਦੇ ਰੋਇਕੇ ਆਹ ਪੁਕਾਰ ਕੀਤੀ ਮੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਅੱਜ ਨਿਵਾ ਲਿਆ ਓਏ 
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਨੀਵੀਂ ਧੌਣ ਘਾਹ ਮੂੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਮਿੰਨਤਾਂ ਦੰਦੀਆਂ ਭਾਲਿਆ ਓਏ 
ਤੇਰੇ ਚੱਲਿਆਂ ਹੋਂਦੀ ਹੈ ਹੀਰ ਚੰਗੀ ਦੋਹੀ ਰੱਬ ਦੀ ਮੁੰਦਰਾਂ ਵਾਲਿਆ ਓਏ  
ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਕਿਹੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ ਮੇਰੀ ਅਰਜ਼ ਸੁਣੀ ਅੱਲਾ ਵਾਲਿਆ ਓਏ 
ਅੱਠ ਪਹਿਰ ਹੋਏ ਭੁੁੱਖੇ ਕੋੜਮੇਂ ਨੂੰ ਲੁੱੜ ਗਏ ਹਾਂ ਫ਼ਾਕੜਾ ਜਾਲਿਆ ਓਏ  
ਜੱਟੀ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਨਾਗ ਡੰਗੀ ਅਸਾਂ ਮੁਲਕ ਤੇ ਮਾਂਦਰੀ ਭਾਲਿਆ ਓਏ 
ਓਹ ਤਾਂ ਸਾਵਲੀ ਪੀਲੜੀ ਹੋ ਚੱਲੀ ਤੇਰੀ ਖ਼ੈਰ ਦਾ ਪੈਰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਓਏ  
ਚੰਗੀ ਹੋਏ ਨਾਹੀਂ ਜੱਟੀ ਨਾਗ ਡੰਗੀ ਤੇਰੇ ਚੱਲਿਆਂ ਖੈਰ ਹੈ ਰਾਲਿਆ ਓਏ 
ਸਾਨੂੰ ਵਾਸਤੇ ਰੱਬ ਦੇ ਤਾਰ ਜੋਗੀ ਬੇੜਾ ਲਾ ਬੰਨੇ ਮਿਹਰਾਂ ਵਾਲਿਆ ਓਏ  
ਲਿਖੀ ਵਿੱਚ ਰਜਾਇ ਦੇ ਮਰੇ ਜੱਟੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਪ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਜਾਲਿਆ ਓਏ  
ਤੇਰੀ ਜੱਟੀ ਦਾ ਕੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਅਸਾਂ ਆਪਣਾ ਕੋੜਮਾ ਗਾਲਿਆ ਓਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjefyq404fbwg1rhovs2ucenfjygalm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/317</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5546</id>
    <revision>
      <id>221911</id>
      <parentid>39213</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221911</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="6antl0qcx532svix9lv4oue2hlrs5cv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੨੯੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਝੁਗਾ ਆਪਣਾ ਚੌੜ ਚਪੱਟ ਕੀਤਾ ਤੇਰੇ ਵਸਨੇ ਨਾਲ ਕੀ ਸਾਲਿਆ ਓਏ 
ਦਰ ਦੁਆਰਿਓਂ ਰੱਬ ਥੀ ਮੰਗ ਬੂਟਾ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸਾਂ ਨਾ ਪਾਲਿਆ ਓਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਕਦੀਰ ਰਜ਼ਾ ਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਲੀਆਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਟਾਲਿਆ ਓਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚੁੱਪ ਹੋ ਜੋਗੀ ਸਹਿਜ ਬੋਲਿਆ ਏ ਜੱਟਾ ਕਾਹੇ ਨੂੰ ਪਕੜਿਓ ਕਾਹੀਆਂ ਨੂੰ
ਛੱਡ ਅਸੀਂ ਜਹਾਨ ਫ਼ਕੀਰ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੌਲਤਾਂ ਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ  
ਯਾਦ ਰੱਬ ਦੀ ਛੱਡ ਕੇ ਕਰਨ ਝੇੜੇ ਢੂੰਡਣ ਉਡਦੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਫਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਾ ਚੱਲਣਾ ਨਫ਼ਾ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਇਲਮ ਨਾ ਫੁਰੇ ਵਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਰੰਨਾਂ ਪਾਸ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਐਬ ਜਾਣਾ ਜਿਹਾ ਨੱਸਣਾ ਰਣੋੋਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਕੀ ਗਰਜ਼ ਹੈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਘੱਰ ਜਾਈਏ ਅਸਾਂ ਮੰਨਿਆ ਬੇਪਰਵਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਰੰਨਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨ ਚਾ ਝੂਠੇ ਰੰਨਾਂ ਕੈਦ ਕਰਾਂਦੀਆਂ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸ ਕੱਢ ਕੁਰਾਨ ਤੇ ਬਹੇਂ ਮਿੰਬਰ ਕੇਹਾ ਅਡਿਓ ਮਕਰ ਦੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸੈਦਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੈਦਾ ਆਖਦਾ ਰੋਂਦੜੀ ਪਈ ਡੋਲੀ ਚੁੱਪ ਕਰੇ ਨਾਹੀਂ ਹਤਿਆਰੜੀ ਓਏ 
ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਜਵਾਨ ਹੈ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤੱਨ ਕੱਪੜੇ ਵਡੀ ਮੁਟਿਆਰੜੀ ਓਏ 
ਇੱਕ ਮੇਰੇ ਹੀ ਨਾਲ ਨਾ ਵੈਰ ਉਸਦਾ ਵੈਰ ਨਾਲ ਹੈ ਟਾਬਰੀ ਸਾਰੜੀ ਓਏ 
ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਢੁੱਕ ਬਹਿੰਦੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੀ ਇੱਕ ਅਕਾਰੜੀ ਓਏ 
ਜੇ ਮੈਂ ਹੱਥ ਲਾਵਾਂ ਸਿਰੋਂ ਲਾਹ ਲੈਂਦੀ ਚਾ ਘੱਤਦੀ ਚੀਖ ਚਿਹਾਰੜੀ ਓਏ 
ਹੱਥ ਲਾਉਣਾ ਪਲੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਨਾਹੀਂ ਖੌਫ ਖਤਰਿਓਂ ਰਹੇ ਨਿਆਰੜੀ ਓਏ 
ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਪ ਨਿਤ ਰਹੇ ਰੋਂਦੀ ਏਸ ਡੌਲ ਹੀ ਰਹੇ ਨਿਆਰੜੀ ਓਏ
ਨਾਲ ਸੱਸ ਨਨਾਣ ਦੇ ਗੱਲ ਨਾਹੀਂ ਪਈ ਮੱਚਦੀ ਨਿੱਤ ਖੁਆਰੜੀ ਓਏ 
ਅਸਾਂ ਓਸਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਹੱਥ ਲਾਯਾ ਕਾਈ ਲੋਥ ਲਾਗਰ ਹੈ ਯਾਂ ਭਾਰੜੀ ਓਏ  
ਏਵੇਂ ਗਫ਼ਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਉਮਰ ਪਿਆਰੜੀ ਓਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਲੀਕ ਘੱਤੀ ਫੇਰ ਵਿੱਚ ਚੌਂਕੇ ਛੁੱਰੀ ਓਸਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਭਾਈਆ ਸੂ 
ਖਾਹ ਕਸਮ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਬੈਠ ਜੱਟਾ ਕਸਮ ਚੋਰ ਨੂੰ ਚਾ ਕਰਾਈਆ ਸੂ 
ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਾਹੀਓਂ ਅੰਗ ਲਾਯਾ ਛੁਰੀ ਪੱਟ ਕੇ ਧੌਣ ਰਖਾਈਆ ਸੂ 
ਫੜਿਆ ਹੁਸਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਦਾ ਚੋਰ ਸਾਬਤ ਤਾਹੀਏਂ ਓਸਨੂੰ ਕਸਮ ਕਰਾਈਆ ਸੂ 
ਏਸ ਇਸ਼ਕ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਮਕਰ ਕਰਕੇ ਨਿਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਮੰਨ ਮਨਾਈਆ ਸੂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6antl0qcx532svix9lv4oue2hlrs5cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/318</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5547</id>
    <revision>
      <id>221912</id>
      <parentid>39329</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221912</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="em1adn2w5bzbwi61m30tj51n5ve45it" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩oo)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੋਝਾ ਮਾਲ ਦਾ ਲਿਆ ਸੂ ਚੋਰ ਕੋਲੋਂ ਮੱਤ ਸੈਦੇ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਵਾਈਆ ਸੂ 
ਮਕਰ ਨਾਲ ਫ਼ਰੇਬ ਲਿਆ ਅੰਦਰ ਤੋਹਮਤ ਓਸਨੂੰ ਤਾਹੀਏਂ ਲਾਈਆ ਸੂ 
ਵਾਰਸ ਰੱਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿਆ ਝੰਜਟ ਏਵੇਂ ਰਾਇਗਾਂ ਉਮਰ ਗਵਾਈਆ ਸੂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਸੈਦੇ ਨੇ ਕਸਮ ਖਾਨੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੇੜੇ ਨਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਅਗੇ ਜੋਗੀੜੇ ਦੇ ਸਾਨੂੰ ਕਸਮ ਹੈ ਪੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਮਰਾਂ ਹੋਇਕੇ ਏਸ ਜਹਾਨ ਕੋਹੜਾ ਕਦੇ ਸੂਰਤ ਜੇ ਡਿੱਠੀ ਹੈ ਹੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਸਾਨੂੰ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਧੌਲੀ ਧਾਰ ਦਿਸੇ ਕੋਹਕਾਫ ਤੇ ਧਾਰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਜੀ
ਲੰਕਾ ਕੋਟ ਪਹਾੜ ਦਾ ਪਾਰ ਦਿਸੇ ਫਰਿਹਾਦ ਨੂੰ ਨਹਿਰ ਜੋ ਸ਼ੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਕੇ ਫਾਤਿਆ ਆਖ ਛੱਡਾਂ ਗੁਰੂ ਪੀਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਸਾਨੂੰ ਕਹਿ ਕਹਾ ਕੰਧ ਦੇ ਵਾਂਗ ਦਿੱਸੇ ਢੁਕਾਂ ਨੇੜੇ ਤੇ ਕਾਲਜਾ ਚੀਰਦੀ ਜੀ 
ਉਸਦੀ ਝਾਲ ਨਾ ਅਸਾਂ ਥੀਂ ਜਾਏ ਝੱਲੀ ਝਾਲ ਕੌਣ ਝੱਲੇ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹੁਸਨ ਦਰਿਆ ਵੱਗੇ ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਓਸਦੇ ਨੀਰ ਦੀ ਜੀ  
ਲਈਏ ਮੁੱਖ ਤੇ ਆਖ ਅਖਾ ਭਾਈ ਪਿੱਛੇ ਗੀਬਤ ਉਹ ਕਰੇ ਨਾ ਕੀਰ ਦੀ ਜੀ
ਭੈਂਸ ਮਾਰਕੇ ਤੇ ਸਿੰਗ ਨਾਦ ਢੋਈ ਏਵੇਂ ਹਵਸ ਗਈ ਦੁੱਧ ਖੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਖਲਕਤ ਆਖਦੀ ਸੈਦੇ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਮੇਲ ਹੋਏ ਨਾ ਅੰਗ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹੈਣ ਅਪਰਾਧ ਲੁੱਟੀ ਅਸਾਂ ਨਾ ਡਿੱਠੀ ਸੂਰਤ ਹੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਅਸੀਂ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੀਏ ਜੋਗੀਆਂ ਤੇ ਖਿਆਨਤ ਨਾ ਕਰੀਏ ਮੀਰ ਪੀਰ ਦੀ ਜੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਖਾਬ ਖ਼ਿਆਲ ਵਾਂਗੂੰ ਜੱਗ ਸ਼ੀਰਨੀ ਜਾਨ ਤੇ ਸ਼ੀਰ ਦੀ ਜੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਰੱਖ ਕੇ ਅੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਗ਼ੈਰਤ ਕੱਢ ਅਖੀਆਂ ਰੋਹ ਪਲੱਟਿਆ ਏ
ਇਹ ਹੀਰ ਦਾ ਵਾਰਸੀ ਹੋ ਬੈਠਾ ਚਾ ਡੇਰਿਓਂ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਏ 
ਸਣੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਚੌਂਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਵੇਂ ਸਾਡਾ ਧਰਮ ਤੇ ਨੇਮ ਸਭ ਪੱਟਿਆ ਏ
ਵੇਖੋ ਜੋਗੀ ਹੁਣ ਸੈਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਕਾਗ ਨੇ ਮੋਰ ਨੂੰ ਫੱਟਿਆ ਏ 
ਲੁੱਟ ਪੁੱਟ ਕੇ ਮਾਲ ਨਖੁੁੱਟਿਆ ਏ ਕੁੁੱਟ ਫਾਟ ਕੇ ਖੋਹ ਘਸੁੁੱਟਿਆ ਏ
ਬੁਰਾ ਬੋਲਦਾ ਨੀਰ ਪਲੱਟ ਅੱਖੀਂ ਜਿਹਾ ਬਾਣੀਆਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਲੁੱਟਿਆ ਏ  
ਪਕੜ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਨਾਲ ਪਹੌੜੀਆਂ ਦੇ ਚੋਰ ਯਾਰ ਵਾਂਗੂੰ ਢਾਹ ਕੁੱਟਿਆ ਏ 
ਤੋੜ ਲੱਤਾਂ ਪਹੌੜੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੱਤੀ ਧੌਣ ਸੇਕੀਆ ਨਾਲ ਗਰਭੁੱਟਿਆ ਏ 
ਮੌਰ ਪਸਲੀਆਂ ਭੰਨ ਕੇ ਚੂਰ ਕੀਤਾ ਵਾਂਗੂੰ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਜੁੱਟਿਆ ਏ 
ਹੱਥਾਂ ਮੁੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ ਲੱਕ ਭੰਨ ਮਰੋੜ ਕੇ ਸੁੱਟਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>em1adn2w5bzbwi61m30tj51n5ve45it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/319</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5548</id>
    <revision>
      <id>221913</id>
      <parentid>39219</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3967" sha1="kt8ctv38wdqw2hbfxsxy5u7524kpyov" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹ ਬਾਹਾਂ ਸਿਰੋਂ ਲਾਹ ਪਟਕਾ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਵਾਂਗੂੰ ਪਕੜ ਛੱਟਿਆ ਏ 
ਸ਼ਾਨਹ ਭੰਨਕੇ ਕੁੱਟ ਚਕਚੂਰ ਕੀਤਾ ਲਿੰਗ ਭੰਨਕੇ ਸੰਘ ਨੂੰ ਘੁੱਟਿਆ ਏ 
ਐਸੀ ਜੋਗੀ ਨੇ ਸੈਦੇ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਰੋਮ ਰੋਮ ਥੀਂ ਖੂਨ ਪਲੱਟਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਖੁਦਾਦਿ ਦੇ ਖ਼ੋਰ ਕੋਲੋਂ ਸਾਡਾ ਰੋਂਦਿਆਂ ਨੀਰ ਨਖੁੁੱਟਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸੈਦੇ ਦਾ ਹਾਲ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੇੜਾ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਤੁਰਤ ਭੱਜ ਪਿਆ ਵਾਹੋ ਦਾਹ ਰੋਂਦਾ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਏ 
ਇਹ ਦੇਉ ਉਜਾੜ ਵਿੱਚ ਆਣ ਲੱਥਾ ਨਾਲ ਕੜਕਿਆਂ ਜਿੰਦ ਗਵਾਉਂਦਾ ਏ
ਇਹ ਜੋਗੀੜਾ ਨਹੀਂ ਜੇ ਧਾੜ ਕਾਈ ਹਾਲ ਆਪਣਾ ਖੋਲ੍ਹ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਏ  
ਇਹ ਕਾਰੂੰ ਦੇ ਦੇਸ ਦੇ ਸੇਅਰ ਜਾਣੇ ਵੱਡੇ ਲੋੜ੍ਹ ਤੇ ਕਹਿਰ ਕਮਾਉਂਦਾ ਏ
ਨਾਲੇ ਪੜ੍ਹੇ ਕੁਰਾਨ ਤੇ ਦੇ ਬਾਂਗਾਂ ਚੌਂਕ ਪਾਉਂਦਾ ਸੰਖ ਵਜਾਉਂਦਾ ਏ 
ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਤੇ ਕੁੱਟ ਤਹਿਬਾਰ ਕੀਤਾ ਪਿੰਡਾ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਜੱਟ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਏ 
ਮਾਰ ਜੋਗੀੜੇ ਦੀ ਅੱਗੇ ਕੋੜਮੇ ਦੇ ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰ ਪਿਆ ਕੁਰਲਾਉਂਦਾ ਏ 
ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਲ ਹਕੀਕਤੀ ਵਰਤਿਆ ਸੀ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਆਖ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਅਜੂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜੂ ਆਖਿਆ ਸੁਣੋ ਅੰਧੇਰ ਯਾਰੋ ਇਹ ਗਜਬ ਫਕੀਰ ਨੇ ਚਾਇਆ ਏ 
ਮੇਰਾ ਕੇਉੜੇ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਮਾਰ ਜਿੰਦੋਂ ਕੰਮ ਕਾਰ ਥੀਂ ਚਾ ਗਵਾਇਆ ਏ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੌਫ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦਾ ਅਬਦ ਕੀਤਾ ਕਰਾਂ ਓਹ ਜੋ ਓਸ ਕਰਾਇਆ ਏ 
ਹਥੋ ਹੱਥ ਲੈ ਲਾਂ ਬਦਲਾ ਓਸ ਤੋਂ ਜੀ ਜੋ ਕਰੇ ਸੋ ਆਪਣਾ ਪਾਇਆ ਏ 
ਫ਼ੱਕਰ ਮਿਹਰ ਕਰਦੇ ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਉਤੇ ਏਸ ਕਹਿਰ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਏ 
ਇਹ ਜੋਗੀੜਾ ਨਹੀਂ ਬਲਾ ਕੋਈ ਖੇੜੀਂ ਆਇਕੇ ਜ਼ੁਲਮ ਉਠਾਇਆ ਏ 
ਮੇਰੇ ਛੋਹਰ ਦਾ ਮਾਰਕੇ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਉਹਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਨਾ ਆਇਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਨਵਾਂ ਸਾਂਗ ਵੇਖੋ ਦੇਉ ਆਦਮੀ ਹੋਇਕੇ ਆਇਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸਹਿਤੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਆਖਦੀ ਬਾਬਲਾ ਜਾਹ ਆਪੇ ਮੈਦਾ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਸਦਾਉਂਦਾ ਏ 
ਕਹਿਆ ਜਾਇਕੇ ਬਹੁਤ ਤਾਮੀਜ਼ ਕਰਨੀ ਅਦਬ ਇੱਕ ਬਜਾ ਨਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਏ 
ਨਾਲ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਮਸਤ ਫਿਰਦਾ ਖ਼ਾਤਰ ਤਲੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਿਆਉਂਦਾ ਏ 
ਸਾਨ੍ਹੇ ਵਾਂਗਰਾਂ ਸਿਰੀ ਟਪਾਉਂਦਾ ਏ ਅੱਗੋਂ ਆਕੜਾਂ ਪਿਆ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਏ 
ਆਦਮਗਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਇੱਕ ਕਰਦਾ ਸਗੋਂ ਰਿੱਕਤਾਂ ਪਿਆ ਉਠਾਉਂਦਾ ਏ  
ਜੋਗੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਧਰਾਉਂਦਾ ਏ ਲੇਖਾਂ ਮੂਲ ਬਿਆਜ ਮੁਕਾਉਂਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kt8ctv38wdqw2hbfxsxy5u7524kpyov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/320</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5549</id>
    <revision>
      <id>221914</id>
      <parentid>39223</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221914</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4090" sha1="1srl1n74gjextv4h3qm7uefa8s9m4ve" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾ ਨਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਕਰੇ ਆਕੜ ਗੁੱਸੇ ਗਜ਼ਬ ਨੂੰ ਪਿਆ ਵਧਾਉਂਦਾ ਏ 
ਫ਼ਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਸ਼ਮ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਨੇ ਸ਼ੱਪਾ ਸ਼ੱਪ ਛੁੱਟਾ ਬਾਗ਼ ਆਉਂਦਾ ਏ 
ਮਾਰ ਨੂੰਹ ਦੇ ਦੁਖ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ ਅਜੂ ਚੜ੍ਹ ਘੋੜੀ ਉੱਤੇ ਧਾਉਂਦਾ ਏ 
ਯਾਰੋ ਉਮਰ ਸਾਰੀ ਜੱਟੀ ਨਾ ਲੱਧੀ ਰਹਿਆ ਸੋਹਣੀ ਢੂੰਡ ਢੂੂੰਡਾਉਂਦਾ ਏ 
ਸੱਪ ਵੇਖ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਡੰਗਿਆ ਏ ਨੀਰ ਅੱਖੀਆਂ ਦਾ ਡੁੱਲ੍ਹ ਆਉਂਦਾ ਏ  
ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਾ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਫ਼ਰ ਰਖਾਉਂਦਾ ਏ  
ਇਹ ਕੁਦਰਤਾਂ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਕੌਣ ਮੋੜੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਮਰਵਾਉਂਦਾ ਏ 
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁਲਕ ਤੇ ਮਾਲ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਖੌਫ ਕਿਹਾ ਕਿਸੇ ਥਾਉਂਦਾ ਏ 
ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕੀ ਪਰਵਾਹ ਰੱਖਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਆਸਰਾ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਉਂਦਾ ਏ 
ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਵੱਡੇ ਵੱਡੀ ਕਰਮ ਬਰਕਤ ਮੈਨੂੰ ਜਾਉਣਾ ਤੁਸਾਂ ਦਾ ਭਾਉਂਦਾ ਏ 
ਮੀਆਂ ਖੌਫ ਖੁਦਾਇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕਰਦਾ ਕਰਾਂ ਓਹ ਜੋ ਓਹ ਕਰਾਉਂਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿਆ ਵਕਤ ਗਏ ਤਾਈਂ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਅਜੂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਾਉਣਾ ਹਾਂ ਅੱਜੂ ਆਖਦਾ ਏ ਸਭੋ ਚਲੋ ਹੀ ਚੱਲ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾ ਹੱਥ ਪੀਰ ਅੱਗੇ ਤੁਸੀਂ ਲਾਡਲੇ ਪਰਵਦਗਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਨਾਲ ਆਜਜੀ ਵਿੱਚ ਮਰਾਕਬੇ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਰੱਬ ਹੀ ਰੱਬ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਕਰੋ ਨਜ਼ਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਫ਼ਕਰੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਬਿਡਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਤੁਸੀਂ ਫ਼ਕਰ ਅਲਾਹ ਦੇ ਪੀਰ ਪੂਰੇ ਵਿੱਚ ਰੇਖ ਦੇ ਮੇਖ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਹੋਵੇ ਦੁਆ ਕਬੂਲ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦੇ ਕੰਮ ਸਵਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ ਤੁਸੀਂ ਨਫ਼ਸ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦੇ ਥੀਂ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਬਾਹਰ ਪੀਰ ਖਾਸ ਹਜ਼ੂਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਤੱਕਸੀਰ ਤਮਾਮ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨੀ ਬਖਸ਼ਨਹਾਰ ਬੰਦੇ ਗੁਨ੍ਹਾਗਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਔਗੁਣ ਬਖਸ਼ ਲਵੋ ਔਗੁਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜਾਤੀ ਨਾਮ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਚਿਤਾਰ ਦੇ ਹੋ  
ਫ਼ੱਕਰ ਮਿਹਰ ਕਰਦੇ ਕੁੱਲ ਖ਼ਲਕ ਉੱਤੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਕੇ ਐਬ ਵਿਸਾਰ ਦੇ ਹੋ  
ਮੇਰੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਤੁਸੀਂ ਕੀਲ ਮੰਤਰ ਸੱਪ ਮਾਰਦੇ ਹੋ 
ਰੁੜ੍ਹੇ ਜਾਣ ਬੇੜੇ ਔਗਣਹਾਰਿਆਂ ਦੇ ਫਜ਼ਲ ਕਰੋ ਤੇ ਪਾਰ ਉਤਾਰ ਦੇ ਹੋ 
ਤੇਰੇ ਚੱਲਿਆਂ ਜੀਉਂਦੀ ਨੂੰਹ ਮੇਰੀ ਡੁੱਬਣ ਲੱਗਿਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਰ ਦੇ ਹੋ  
ਜਿਹੜਾ ਆਣ ਕੇ ਕਰੇ ਬਰਾਬਰੀ ਜੀ ਓਹਨੂੰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਨਘਾਰ ਦੇ ਹੋ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1srl1n74gjextv4h3qm7uefa8s9m4ve</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/321</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5550</id>
    <revision>
      <id>221915</id>
      <parentid>39279</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="akq7ltvd00la1h2cgmkoanw1b09986j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਉਜ਼ਰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨੇ ਬਖਸ਼ਣਹਾਰ ਤੁਸੀਂ ਗਿਰਾ ਬਾਰ ਦੇ ਹੋ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛੱਡ ਦੇਸ ਜਹਾਨ ਉਜਾੜ ਮੱਲੀ ਅੱਜੇ ਜੱਟ ਨਾਹੀਂ ਪਿਛਾ ਛੱਡ ਦੇ ਨੇ 
ਅਸਾਂ ਛੱਡਿਆ ਇਹ ਨਾ ਮੂਲ ਛਡਣ ਖੇੜੇ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦੇ ਹੱਡ ਦੇ ਨੇ 
ਲੇਹੇ ਪਏ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣ ਨਾਹੀਂ ਪਿੰਡ ਗੱਡ ਦੇ ਨੇ 
ਅਸਾਂ ਏਸ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋਤੇ ਖੇੜੇ ਫੇਰ ਆ ਲੂੰਬਾਂ ਘਸੱਡ ਦੇ ਨੇ 
ਅਸਾਂ ਛੱਡ ਸੰਸਾਰ ਕਿਨਾਰਾ ਫੜਿਆ ਸਾਨੂੰ ਫੇਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਦੇ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਤੋਂ ਅੱਕ ਪਏ ਅੱਜ ਕਲ੍ਹ ਫ਼ਕੀਰ ਹੁਣ ਲੱਦ ਦੇ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਅਜੂ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਚਲੀਂ ਜੋਗੀਆ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਅਸੀਂ ਮਰਦ ਨੂੰ ਮਰਦ ਲਲਕਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਜੋ ਕੁੱਝ ਸਰੇ ਸੋ ਨਜ਼ਰ ਲੈ ਪੈਰ ਪਕੜਾਂ ਜਾਨ ਮਾਲ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਮੇਰੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦਾ ਰੋਗ ਹੋਯਾ ਦਿੱਨ ਰਾਤ ਵਿਚਾਰ ਵਿਚਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤ ਦਾ ਆਣ ਢੁੱਕਾ ਬੈਠੇ ਰੋਂਦੜੇ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਪਿਆ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਕੋੜਮਾਂ ਸੱਭ ਰੋਂਦਾ ਅਸੀਂ ਕਾਗ ਤੇ ਮੋਰ ਉਡਾਰਨੇ ਹਾਂ  
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਬੇਨਤੀ ਜੋਗੀਆ ਵੇ ਅਸੀਂ ਆਜਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੁਕਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਚੋਰ ਸੱਦਿਆ ਮਾਲ ਦੇ ਸਾਂਭਣੇ ਨੂੰ ਤੇਰੀਆਂ ਕੁਦਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰਨੇ ਹਾਂ  
ਸਵਾਲ ਮੰਨਣਾ ਕੰਮ ਹੈ ਸੂਰਿਆਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਜੋਰ ਨੂੰ ਹਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਏਤਬਾਰ ਕਰਨਾ ਕੰਮ ਸੂਰਮੇ ਦਾ ਆਏ ਮਰਦ ਨੂੰ ਮਰਦ ਧਮਕਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਤੇਰੀ ਮਿਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਏ ਚੰਗੀ ਅਸੀਂ ਤੁੱਧ ਤੇ ਆਣ ਪੂਕਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਇਹ ਵਹੁਟੜੀ ਦਾ ਵੇਲਾ ਜੋਗੀਆਂ ਓਏ ਔਖੇ ਵੇਲੜੇ ਤੁੱਧ ਵੰਗਾਰਨੇ ਹਾਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਕੀ ਏਸ ਦਮ ਦਾ ਐਵੇਂ ਰਾਇਗਾਂ ਉਮਰ ਕਿਉਂ ਹਾਰਨੇ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਾਸਤੇ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਚੱਲਿਆ ਰੂਹ ਦੀ ਕਲਾ ਹਿੱਲੀ ਤਿੱਤਰ ਬੋਲਿਆ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਉਣੇ ਨੂੰ  
ਐਤਵਾਰ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਜੋਗੀ ਆਂਦਾ ਨੇ ਸੀਸ ਮੁਨਾਉਣੇ ਨੂੰ
ਵੇਖੋ ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਨੇ ਤਾਮਾ ਬਾਜ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਭੁੱਖਾ ਖੰਡ ਤੇ ਖੀਰ ਦਾ ਹੋਯਾ ਰਾਖਾ ਰੰਡਾ ਘੱਲਿਆ ਸਾਕ ਕਰਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸੱਦ ਆਂਦਾ ਸਗੋਂ ਆਯਾ ਸੀ ਜ਼ਹਿਰ ਵਧਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਵੈਰ ਸਹੇੜਿਓ ਨੇ ਝੁੱਗਾ ਚੌੜ ਚੁਪੱਟ ਕਰਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਆਖਣ ਵੈਸ਼ਨੋਂ ਦੇਵੀ ਦਾ ਵਰਤ ਰੱਖੀਏ ਬਾਂਦਰ ਫੁੱਲੀਆਂ ਪਾਸ ਬਿਠਾਉਣੇ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>akq7ltvd00la1h2cgmkoanw1b09986j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/322</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5551</id>
    <revision>
      <id>221916</id>
      <parentid>39237</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="s1s2n1qlum79unw4r58u453gxe7tk44" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਰ੍ਹੋਂ ਢੱਕ ਮਕੌੜਿਆਂ ਕੋਲ ਰੱਖੀ ਦਾਣੇ ਕੁੱਕੜਾਂ ਪਾਸ ਸੁਕਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਗਿਦੜ ਕਚਰਿਆਂ ਤੇ ਜਮਾਦਾਰ ਸਹਿਆ ਉੱਠ ਚੱਲਿਆ ਬਾਗ ਲਗਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਬੇੜੀ ਕਾਗਦੀ ਬਾਂਦਰ ਮਲਾਹ ਬਣਿਆ ਉਹਨੂੰ ਘੱਲਿਆ ਪੂਰ ਲੰਘਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਅਯੜ ਅਗੇ ਬਘਿਆੜ ਦੇ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਸ਼ੇਰ ਚੱਲਿਆ ਮਹੀਂ ਚਰਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਰਾਖਾ ਮਾਲ ਦਾ ਧਾੜਵੀ ਰੱਖਿਓ ਨੇ ਚੋਰ ਸੱਦਿਆ ਖੋਜ ਲਗਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਪਹਿਲੋਂ ਆਪ ਬਘਿਆੜ ਨੂੰ ਛੇੜ ਅਯੜ ਹਸਰਤ ਨਾਲ ਫਿਰ ਹੱਥ ਕਟਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਨੀਯਤ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਦ ਆਂਦਾ ਮੀਆਂ ਆਯਾ ਹੈ ਰੰਨ ਖਿਸਕਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਰਾਖਾ ਜਵਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦਾ ਗੱਧਾ ਹੋਯਾ ਅੰਨ੍ਹਾ ਘੱਲਿਆ ਹਰਫ਼ ਲਿਖਾਉਣੇ ਨੂੰ
ਝੁੁੱਗੇ ਵਸਦੇ ਚੌੜ ਕਰਾਉਣੇ ਨੂੰ ਮੁਢੋਂ ਪੱਟ ਬੂਟਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੱਪ ਦਾ ਮਾਂਦਰੀ ਸੱਦ ਆਂਦਾ ਸਗੋਂ ਆਯਾ ਏ ਸੱਪ ਲੜਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਸੱਪ ਮਕਰ ਦਾ ਪਰੀ ਦੇ ਪੈਰ ਲੜਿਆ ਸੁਲੇਮਾਨ ਆਯਾ ਝਾੜਾ ਪਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਆਉਣੋਂ ਜਾਉਣੋਂ ਲੋਕ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਆਯਾ ਮਾਂਦਰੀ ਕੀਲ ਕਰਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਗੋਸ਼ੇ ਯਾਰ ਦੇ ਯਾਰ ਮਿਲਾਇਓ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਸੁਣਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਜੋਗੀ ਹੀਰ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾ ਬੈਠਦਾ ਏ ਕਰਦਾ ਮੰਤਰ ਦਰਦ ਹਟਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਖੇੜੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਾਰਨੇ ਸਦ ਆਂਦਾ ਆਯਾ ਕਿਹੀ ਕਰਤੂਤ ਕਮਾਉਣੇ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸ ਬੰਦਗੀ ਵਾਸਤੇ ਘੱਲਿਆ ਏ ਆ ਲਗਾ ਏ ਪਹਿਨਣੇ ਖਾਉਣੇ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਔਰਤਾਂ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜੂ ਵਡਾ ਈ ਆਪਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਡੇਰੇ ਜਾਇਕੇ ਆਪ ਲੈ ਆਇਆ ਨੀ  
ਭਲਾ ਹੋਯਾ ਭੈਣਾਂ ਹੀਰ ਬਚੀ ਜਾਨੋ ਮੰਨ ਮੰਨੇ ਦਾ ਵੈਦ ਹੁਣ ਆਇਆ ਨੀ
ਦੁਖ ਦਰਦ ਗਏ ਸਭੋ ਹੀਰ ਵਾਲੇ ਕਾਮਲ ਵਲੀ ਨੇ ਫੇਰੜਾ ਪਾਇਆ ਨੀ  
ਜਿਹੜਾ ਛੱਡ ਚੁਧਰਾਈਆਂ ਚਾਕ ਹੋਯਾ ਵੱਤ ਓਸਨੇ ਜੋਗ ਕਮਾਇਆ ਨੀ 
ਜੈਂਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆਂ ਖੇੜੇ ਚੀਕਦੇ ਸਨ ਸਹੁਰਾ ਹੀਰ ਦਾ ਆਪ ਲਿਆਇਆ ਨੀ 
ਜੈੈਂਦੀ ਵੰਜਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਮੰਤਰ ਇਹ ਅੱਲਾ ਨੇ ਵੈਦ ਮਿਲਾਇਆ ਨੀ  
ਸ਼ਾਖਾਂ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀਆਂ ਹੋਣ ਪੈਦਾ ਸਾਵਣ ਮਾਹ ਜਿਉਂ ਮੀਂਹ ਵਸਾਇਆ ਨੀ 
ਨਾਲੇ ਸਹਿਤੀ ਦੇ ਹਾਲ ਤੇ ਰੱਬ ਤੁਠਾ ਮਾਲਕ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਜੋਗੀੜਾ ਆਇਆ ਨੀ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਦਕੀਆਂ ਦੀ ਦੁਆ ਰੱਬ ਸੁਣੀ ਉਸ ਵਾਂਢੜੀ ਦਾ ਯਾਰ ਆਇਆ ਨੀ 
ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਹੋਈ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਧੂੰਆਂ ਏਸ ਚਰੋਕਣਾ ਲਾਇਆ ਨੀ 
ਇਹਦੀ ਫੁਰੀ ਕਲਾਮ ਅਜ ਖੇੜਿਆਂ ਤੇ ਇਸਮ ਆਜ਼ਮ ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਾਇਆ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1s2n1qlum79unw4r58u453gxe7tk44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/323</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5552</id>
    <revision>
      <id>221917</id>
      <parentid>39269</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221917</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="666d77p9shl2xb0ogtedxdki5fl7a1x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮਹਿਮਾਨ ਜਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਲੈਣ ਵਹੁਟੀ ਅਗੇ ਸਹੁਰਿਆਂ ਪਲੰਗ ਵਿਛਾਯਾ ਨੀ  
ਸਿਧਾ ਰਾਹ ਵੇਖੋ ਏਥੇ ਕੋਈ ਹੁੰਦਾ ਜੱਗ ਧੂੜ ਭੁਲਾਉੜਾ ਪਾਇਆ ਨੀ 
ਮੰਤਰ ਇੱਕ ਤੇ ਪੁਤਲੀਆਂ ਦੋ ਆਵਣ ਅਲਾ ਵਾਲਿਆਂ ਖੇਲ ਰਚਾਇਆ ਨੀ
ਮਿਸ਼ਤ ਸ਼ਾਹ ਹੋਰੀਂ ਅੱਜ ਆਣ ਬੈਠੇ ਤੰਬੂ ਆਨ ਉਧਾਲੂਆਂ ਲਾਇਆ ਨੀ
ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਜੋਗੀ ਬੈਠਾ ਮੁੱਦਤਾਂ ਦਾ ਅੱਜ ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਖੈਰ ਪਾਇਆ ਨੀ
ਕਖੋਂ ਲੱਖ ਚਾ ਕਰੇ ਖ਼ੁਦਾਅ ਸੱਚਾ ਦੁੱਖ ਹੀਰ ਦਾ ਰੱਬ ਗਵਾਇਆ ਨੀ 
ਭਲਾ ਹੋਯਾ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਸ ਪੁੰਨੀ ਰੱਬ ਵਿਛੜਿਆ ਯਾਰ ਮਿਲਾਇਆ ਨੀ 
ਸਹਿਤੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਅਖਤਿਆਰ ਲੈ ਕੇ ਡੇਰਾ ਡੂੰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਪਾਇਆ ਨੀ 
ਰੰਨਾਂ ਝੱਟ ਮੋਹ ਲੈਣ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਇਫ਼ਤਰਾ ਕੌਣ ਬਣਾਇਆ ਨੀ 
ਆਪੇ ਧਾੜਵੀ ਦੇ ਅਗੇ ਮਾਲ ਦਿੱਤਾ ਪਿਛੋਂ ਸਾਂਗਰੂ ਢੋਲ ਵਜਾਇਆ ਨੀ 
ਭਲਕੇ ਐਥੇ ਨ ਹੋਵਸਨ ਦੋਇ ਕੁੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਸਗਨ ਇਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਨੀ 
ਜਦੋਂ ਜੋਗੀ ਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋਈ ਕਲਰ ਸ਼ੋਰ ਵਿੱਚ ਬਾਗ ਲਵਾਇਆ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਬਦਨਾਮ ਕਰਸੂ ਲੂਣ ਥਾਲ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਨਵਾਇਆ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਹੀਰ ਨਾਲ ਮਸਖਰੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੁੜੀਆਂ ਆਖਿਆ ਜਾ ਕੇ ਹੀਰ ਤਾਈਂ ਅਨੀ ਵਹੁਟੀਏ ਅੱਜ ਵਧਾਈ ਏ ਨੀ 
ਮਿਲੀ ਆਬਹਯਾਤ ਪਿਆਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਦ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਵਿੱਚ ਆਈਏਂ ਨੀ 
ਤੈਨੂੰ ਦੋਜ਼ਖ ਦੀ ਆਂਚ ਹਰਾਮ ਹੋਈ ਰੱਬ ਵਿੱਚ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਪਾਈਏਂ ਨੀ 
ਪੂਰੀ ਰੱਬ ਨੇ ਮੇਲ ਕੇ ਤਾਰੀਏਂ ਨੀ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਈਏਂ ਨੀ 
ਜਿੱਸ ਵੈਦ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੁਕਾਰਦੀ ਸੈਂ ਉਸ ਵੈਦ ਨੇ ਆਣ ਉਠਾਈਏਂ ਨੀ
ਸਗੋਂ ਘੁੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਲ ਗੁਜਰ ਗਏ ਰੱਬ ਨਾਲ ਸਬੱਬ ਮਲਾਈਏਂ ਨੀ 
ਉਹੋ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਪਿਛਲਾ ਯਾਰ ਤੈਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਪਕੜਕੇ ਜਿੱਸ ਉਠਾਈਏਂ ਨੀ  
ਰੰਗੋਂ ਵਿਛੜੀ ਨਰਦ ਨੂੰ ਰੰਗ ਮਿਲਿਆ ਜੋੜੀ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈਏਂ ਨੀ 
ਤੇਰੀ ਰੱਬ ਨੇ ਆਸ ਪੁਜਾ ਦਿੱਤੀ ਅੱਜ ਯਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਈਏਂ ਨੀ 
ਰੱਬ ਆਪ ਸੱਚੇ ਆਣ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਬੇੜੀ ਰੁੜ੍ਹਦੀ ਤੂੰ ਬੰਨੇ ਲਾਈਏਂ ਨੀ 
ਵਹੁਟੀ ਜੀਉਂਦੀ ਬਚੀ ਹੈ ਭਲਾ ਹੋਯਾ ਜੋਗੀ ਝਾਰੜਾ ਪਾ ਬਚਾਈਏਂ ਨੀ 
ਇਹ ਨਹੀਂ ਜੋਗੀ ਵਲੀ ਕੁਤਬ ਕੋਈ ਜਿੱਸ ਆਪਣਾ ਫਜ਼ਲ ਕਰਾਈਏਂ ਨੀ 
ਤੇਰੇ ਦਿੱਲ ਦੀ ਹੋਈ ਮੁਰਾਦ ਹਾਸਲ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਈਏਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਹੁ ਹੀਰ ਦੀ ਸੱਸ ਤਾਈਂ ਅੱਜ ਰੱਬ ਨੇ ਚੌੜ ਕਰਾਈਏਂ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>666d77p9shl2xb0ogtedxdki5fl7a1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/324</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5553</id>
    <revision>
      <id>221918</id>
      <parentid>39273</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:44:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4084" sha1="g7akdkfr0ovpywzqitcicmsdnjb9d33" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੬)&lt;/small&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਗੀ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਇਕੇ ਆਣ ਵੜਿਆ ਕਹਿੰਦਾ ਪੀਰ ਦਾ ਰੋਟ ਪਕਾਉਣਾ ਜੇ 
ਫਿਰੇ ਮਰਦ ਔਰਤ ਨਾਹੀਂ ਗੈਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾਂਹ ਪਿਛਾਉੜਾ ਪਾਉਣਾ ਜੇ 
ਹੋਵੇ ਇੱਕ ਨਵੇਕਲੀ ਜਾ ਚੰਗੀ ਜਿੱਥੇ ਹੀਰ ਦਾ ਪਲੰਘ ਵਿਛਾਉਣਾ ਜੋ 
ਤੇ ਮੈਂ ਗੁਰੂ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਾਾਂ ਲੱਖ ਵਾਰੀ ਮੇਰੇ ਪੀਰ ਦਾ ਇਹ ਫੁਰਮਾਉਣਾ ਜੇ 
ਧੂਆਂ ਧੂਪ ਧੁਖਾਇਕੇ ਰਾਤ ਅੰਦਰ ਗੁਰ ਮੰਤਰਾਂ ਜਤਨ ਕਰਾਉਣਾ ਜੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਬੂਹਾ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਬਾਰ ਬਾਰ ਨਾਹੀਂ ਏਥੇ ਆਉਣਾ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਰਦ ਦੂਰ ਹੋਸੀ ਰੱਬ ਸੁੱਖ ਕਰਸੀ ਮੇਰਾ ਆਖਣਾ ਨਾਂਹ ਭੁਲਾਉਣਾ ਓਏ 
ਜੋਗੀ ਆਖਿਆ ਫਿਰੇ ਨਾ ਮਰਦ ਔਰਤ ਪਵੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਨਾਂਹ ਪਰਛਾਉਣਾ ਓਏ 
ਕਰਾਂ ਬੈਠ ਨਵੇਕਲਾ ਜਤਨ ਗੋਸ਼ੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜੇ ਛਿੰਝ ਪਵਾਉਣਾ ਓਏ  
ਕੰਨ ਸੰਨ੍ਹ ਵਿੱਚ ਵਹੁਟੜੀ ਆਣ ਫਾਬੀ ਨਾਹੀਂ ਸਹਿਮ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਕਰਾਉਣਾ ਓਏ 
ਇਕੋ ਆਦਮੀ ਆਉਣਾ ਮਿਲੇ ਸਹਿਤੀ ਔਖਾ ਸੱਪ ਦਾ ਰੋਗ ਗਵਾਉਣਾ ਓਏ  
ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਦਾ ਰੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਪਾਈਏ ਨਾਹੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਐਥੇ ਆਉਣਾ ਓਏ 
ਮਸਤ ਲਟਕਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਆਪਣਾ ਚਾ ਹਟਾਉਣਾ ਓਏ 
ਉਹਦੇ ਡੰਗ ਉੱਤੇ ਅਸਾਂ ਲਾ ਮਣਕਾ ਉੱਸੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਡੰਗ ਚਟਾਉਣਾ ਓਏ 
ਸੱਪ ਨੱਸ ਜਾਏ ਛਾਲ ਮਾਰ ਜਾਏ ਖਰਾ ਔਖੜਾ ਛਿਲਾ ਕਮਾਉਣਾ ਓਏ 
ਮਹਿਰ ਅਜੂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਯਾ ਸੈਦੇ ਖੇੜੇ ਨੂੰ ਮੱਤ ਸਿਖਾਉਣਾ ਓਏ 
ਲਿਖਿਆ ਸਤ ਸੈ ਵਾਰ ਕੁਰਾਨ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਨਮਾਜ਼ ਪਛਤਾਉਣਾ ਓਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਉਹਦੀ ਕਰੀਂ ਬੰਦਗੀ ਤੂੰ ਮੁੜ ਵੱਤ ਨਾ ਜੱਗ ਤੇ ਆਉਣਾ ਓਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਸੋੋਂਪਿਓ ਨੇ ਮੰਜੀ ਵਿੱਚ ਐਵਾਨ ਡਵ੍ਹਾਇਕੇ ਤੇ  
ਪਿੰਡੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਡੂੰਮਾਂ ਦਾ ਕੋਠੜਾ ਸੀ ਓਥੇ ਦਿੱਤੀ ਨੇ ਥਾਂ ਬਣਾਇਕੇ ਤੇ
ਨਾਢੂ ਸ਼ਾਹ ਬਣਿਆ ਮਸਤ ਹੋ ਆਸ਼ਕ ਮਾਸ਼ੂਕ ਨੂੰ ਕੋਲ ਬਹਾਇਕੇ ਤੇ 
ਖੇੜੇ ਆਪ ਜਾ ਘਰੀਂ ਬੇਫ਼ਿਕਰ ਸੁੱਤੇ ਤਾਮਾ ਬਾਜ ਦੇ ਹੱਥ ਫੜਾਇਕੇ ਤੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਖੇਹ ਸਿਰ ਘੱਤ ਕੇ ਪਿਟਨਾ ਏਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਧੜੀ ਲਗਾਇਕੇ ਤੇ 
ਭਲਕੇ ਮਾਲਕ ਨਾ ਹੋਵਸਨ ਮੂਲ ਖੇੜੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹੀ ਸੀ ਸ਼ਗਨ ਮਨਾਇਕੇ ਤੇ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਗਤ ਉਲਾਂਭੜੇ ਬਹੁਤ ਦੇਸੀ ਹੁਣ ਬੈਠਿਓਂ ਨੂੰਹ ਗਵਾਇਕੇ ਤੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਿਰ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਣ ਕਰਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹੀਓਂ ਘੋੜੀਆਂ ਗਾਇਕੇ ਤੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7akdkfr0ovpywzqitcicmsdnjb9d33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/325</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5554</id>
    <revision>
      <id>221919</id>
      <parentid>39278</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221919</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="h6l1ft58juqe01ebpluyfcsc2ivw8o4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੭)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਪੰਜ ਪੀਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਕੋਠੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੰਗ ਬੈਠਾ ਦਿਲ ਓਸਦਾ ਅੰਦਰੋਂ ਡੋਲਿਆ ਏ 
ਅਧੀ ਰਾਤ ਰਾਂਝੇ ਪੀਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਤੁਰਾ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਦਾ ਹੱਥ ਲੈ ਤੋਲਿਆ ਏ 
ਸ਼ਕਰਗੰਜ ਦਾ ਪਕੜ ਰੁਮਾਲ ਚੁੰਮੇਂ ਮੁੰਦਰਾ ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ ਦਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਏ 
ਖੂੰਡੀ ਸਯਦ ਜਲਾਲ ਬੁਖਾਰੀਏ ਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਰ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕ ਨੂੰ ਝੋਲਿਆ ਏ  
ਖੰਜਰ ਕੱਢ ਮਖਦੂਮ ਜਹਾਨੀਏਂ ਦਾ ਵਿੱਚੋਂ ਰੂਹ ਰੰਝੇਟੇ ਦਾ ਬੋਲਿਆ ਏ 
ਮਦਦ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਸ਼ਖਸ ਤਾਈਂ ਓਥੇ ਏਥੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥੀਂ ਜੋਲਿਆ ਏ 
ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰਨ ਆਸਾਨ ਆ ਪੀਰ ਮੇਰੇ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਨੇ ਸੁਖਨ ਇਹ ਬੋਲਿਆ ਏ 
ਤੇਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸੱਭ ਆਸਾਨ ਬੱਚਾ ਜੀਉ ਸਾਡੜਾ ਤੁੱਧ ਨੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਏ 
ਪੀਰ ਬਹਾਵਦੀਨ ਜ਼ਿਕਰੀਏ ਧਮਕ ਦਿੱਤੀ ਕੰਢਾ ਡਾਹ ਕੇ ਕਾਸਨੂੰ ਖੋਲਿਆ ਏ 
ਜਾਹ ਪੁਸ਼ਤ ਪਨਾਹ ਹੈ ਰੱਬ ਤੇਰੀ ਜੱਟਾ ਕਿਉਂ ਤੇਰਾ ਦਿੱਲ ਡੋਲਿਆ ਏ 
ਜਾਹ ਬੈਠਾ ਏਂ ਕਾਸਨੂੰ ਉੱਠ ਜੱਟਾ ਸਵੀਂ ਨਹੀਂ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਛੋਤਾਵੇਂ ਬੰਦਗੀ ਨੂੰ ਅਜਰਾਈਲ ਜਦ ਧੌਣ ਚੜ੍ਹ ਬੋਲਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਦਾ ਨੱਸਣਾ ਸਹਿਤੀ ਦਾ ਮੁਰਾਦ ਮੰਗਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨਿਕਲ ਕੋਠਿਓਂ ਤੁਰਤ ਤਿਆਰ ਹੋਯਾ ਸਹਿਤੀ ਆਣ ਹਜ਼ੂਰ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ 
ਬੇੜਾ ਲਾ ਬੰਨੇ ਅਸਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ਫ਼ਜ਼ਲ ਤੇਰੇ ਉਤੇ ਆਮ ਕੀਤਾ 
ਤੇਰਾ ਆਖਣਾ ਦਿਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਕੇ ਖੱਤਾ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਸਭੋ ਖਾਮ ਕੀਤਾ
ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੋਈ ਖੁਆਰ ਜਹਾਨ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਯਾਰ ਦਾ ਕੁੱਲ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ  
ਮੇਰਾ ਯਾਰ ਮਿਲਾਉਣਾ ਮਿਹਰ ਸੇਤੀ ਅਸਾਂ ਕੰਮ ਤੇਰਾ ਸਰੰਜਾਮ ਕੀਤਾ
ਭਾਬੀ ਹੱਥ ਫੜਾਇਕੇ ਟੋਰ ਦਿੱਤੀ ਬਦੂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਆਮ ਕੀਤਾ 
ਸ਼ਰਮ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਸਭੋ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿਤੀ ਸੱਸੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਦਮ ਜਾਮ ਕੀਤਾ 
ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਿਵੇਂ ਅਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ਼ੁਲਾਮ ਕੀਤਾ 
ਜਦੋਂ ਕੋਠਿਓਂ ਦੌੜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਤੁਰਿਆ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਣ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ 
ਮੂੂੰਹੋਂ ਕਹੇ ਮੁਰਾਦ ਜੇ ਮਿਲੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਤੁੱਧ ਥੀਂ ਤਲਬ ਇਮਾਮ ਕੀਤਾ 
ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵਣੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਹਿਸਰੇ ਨਾਲ ਜੋ ਰਾਮ ਕੀਤਾ 
ਮਿਲੇ ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਤਾਂ ਮੋਈ ਜੀਵਾਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਜਾਣਕੇ ਅੱਜ ਅਰਾਮ ਕੀਤਾ 
ਉੱਥੇ ਟੁੱਟਿਆਂ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਰੱਬ ਨੇ ਆਣ ਮੁਕਾਮ ਕੀਤਾ 
ਦਿਲ ਜਾਨ ਥੀਂ ਹੋਇਕੇ ਟਹਿਲ ਕੀਤੀ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਸਾਈਆਂ ਬਾ ਅੰਜਾਮ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h6l1ft58juqe01ebpluyfcsc2ivw8o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/326</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5555</id>
    <revision>
      <id>221920</id>
      <parentid>39283</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4084" sha1="p2ia1dw3jd85vng71alehffgpsl5jnr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਫੜਾਇ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖੀਂ ਤੇਰਾ ਅਸਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਤਮਾਮ ਕੀਤਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਿਤ ਵਲ ਮਿਹਰਬਾਨ ਹੋਵੇ ਓਥੇ ਖਲਕ ਨੇ ਆਇ ਕਿਆਮ ਕੀਤਾ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਹਿਤੀ ਵਾਸਤੇ ਜੋਗੀ ਨੇ ਦੁਆਮੰਗਣੀ ਅਤੇ ਮੁਰਾਦ ਬਲੋਚ ਨੇ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਹੱਥ ਉਠਾਇ ਦੁਆ ਮੰਗੀ ਰੱਬਾ ਮੇਲਣਾ ਯਾਰ ਗਵਾਰਨੀ ਦਾ 
ਏਸ ਹੁੱਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਕੰਮਸਾਰਨੀ ਦਾ 
ਇਹ ਤਾਂ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਆਰ ਹੋਈ ਪਰਦਾ ਢੱਕਣਾ ਏਸ ਖੁਆਰਨੀ ਦਾ 
ਏਸ ਆਣ ਬੇਚਾਰੀ ਨੇ ਯਾਰ ਮੇਲੇ ਮੇਲੀਂ ਯਾਰ ਤੂੰ ਏਸ ਬਿਚਾਰਨੀ ਦਾ 
ਰੱਬਾ ਮੇਹਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਯਾਰ ਬਖਸੀਂ ਏਸ ਬਾਲੜੀ ਕੰਮ ਸਵਾਰਨੀ ਦਾ 
ਢਿਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਘੱਤਨਾ ਕੰਮ ਸਾਈਆਂ ਸਹਿਤੀ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕ ਨਿਤਾਰਨੀ ਦਾ 
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਤੁਰਤ ਅਵਾਜ਼ ਹੋਈ ਰੱਬਾ ਯਾਰ ਮੇਲੀਂ ਇਸ ਯਾਰਨੀ ਦਾ 
ਪਿਆ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਕੰਢੀ ਦੂਰ ਜਾਪੇ ਬੁਲਾ ਭੇਜ ਸਰਸਰ ਬੇੜੇ ਤਾਰਨੀ ਦਾ
ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਕੋਲੋਂ ਨਹੀਂ ਦੂਰ ਅੱਲਾ ਆਵੇ ਝੱਬ ਦਿਲਦਾਰ ਦਿਲਦਾਰਨੀ ਦਾ 
ਫ਼ਜ਼ਲ ਰੱਬ ਕੀਤਾ ਯਾਰ ਆਣ ਮਿਲਿਆ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਪੁਕਾਰਨੀ ਦਾ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਤੇ ਸਹਿਤੀ ਅਰ ਦੁਆ ਰਾਂਝਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੀੜ ਹੂਰ ਦੁਲਦੁਲ ਸੰਦੀ ਭੈਣ ਡਾਚੀ ਆ ਵੇਖ ਲੈ ਝਟ ਕਰ ਲਾੜੀਏ ਨੀ 
ਡਾਚੀ ਸ਼ਾਹ ਮੁਰਾਦ ਦੀ ਆਣ ਰਿੰਗੀ ਉੱਤੋਂ ਬੋਲਿਆ ਸਾਈਂ ਸਵਾਰੀਏ ਨੀ 
ਜਾਦੂ ਮਿਹਰ ਇਕੇ ਕਰਾਮਾਤ ਆਖਾਂ ਗੱਲ ਢੂੰਡਨੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭਾਰੀਏ ਨੀ 
ਜਾਪੇ ਇੰਜ ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੁਹਾਰ ਫੜਕੇ ਤੇਰੇ ਬੂਹੇ ਤੇ ਆਣ ਖਲ੍ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਕੀਤੇ ਗਿਰਦ ਨਾਮਾ ਇੱਕੇ ਫੰਧ ਕੋਈ ਇੱਕੇ ਮੰਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਮਦਾਰੀਏ ਨੀ 
ਡਾਚੀ ਮਿਹਰ ਦੀ ਤੇ ਅਸਵਾਰ ਆਹਾ ਜਾਗੋ ਮੀਟਸਾਂ ਨਾਲ ਖੁਮਾਰੀਏ ਨੀ 
ਇੱਕ ਸੱਦ ਗੈਬੋੋਂ ਪਈ ਕੰਨ ਮੇਰੇ ਡਾਚੀ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰ ਰੰਗਾਰੀਏ ਨੀ 
ਮੂੰਹ ਗੋਲ ਨਜ਼ਰ ਇਕੇ ਤੀਰ ਆਖਾਂ ਡਾਚੀ ਵੱਗੀ ਏ ਵਾਂਗ ਅੰਧਾਰੀਏ ਨੀ 
ਮੇਰੀ ਗਈ ਕਤਾਰ ਕੁਰਾਹ ਘੁੱਥੀ ਕੋਈ ਸਿਹਰ ਕੀਤੋ ਟੁਣੇ ਹਾਰੀਏ ਨੀ 
ਸ਼ਾਹਲਾ ਢੁੱਕ ਆਵੇ ਹੁਸ਼ ਢੁਕ ਨੇੜੇ ਆ ਚੜ੍ਹੀ ਕਚਾਵੇ ਤੇ ਡਾਰੀਏ ਨੀ  
ਦਾਈ ਸੂਈ ਦੀ ਪੋਤਰੀ ਏਹ ਡਾੱਚੀ ਘਿੰਨ ਝੋਕ ਪਲਾਣੇ ਨੂੰ ਲਾੜੀਏ ਨੀ 
ਓਹਦਾ ਪੋਲੜਾ ਮੂੂੰਹ ਤੇ ਪਾਟ ਪਰਬਤ ਇਹ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਉੱਠ ਚਿਤਾਰੀਏ ਨੀ 
ਦਿਨ ਦੀਵਿਆਂ ਹੱਥ ਨਾ ਆਂਵਦੀ ਸੈਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤੜੇ ਮਾਰਦੀ ਧਾੜੀਏ ਨੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਬੱਰੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਏਗੀ ਮੌਤ ਬਘਿਆੜੀਏ ਨੀ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p2ia1dw3jd85vng71alehffgpsl5jnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/327</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5556</id>
    <revision>
      <id>221921</id>
      <parentid>39288</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221921</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4441" sha1="fhwm29632jx36ul2rhfppnd4hkf5yqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੦੯)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਲੈ ਜਾਣਾ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਅਰ ਮੁਰਾਦ ਨੇ ਸਹਿਤੀ ਨੂੰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਹਿਤੀ ਲਈ ਮੁਰਾਦ ਤੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਰਵਾਂ ਹੋ ਚਲੇ ਲਾੜੇ ਲਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਗਏ ਲੈ ਕੇ ਬਾਜ਼ ਕੂੂੰਜਾਂ ਸਿਰੀਆਂ ਨਾਗਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ੀਹਾਂ ਲਤਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਆਪੋ ਧਾਪ ਲੈ ਕੇ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਨੱਸੇ ਜਿਉਂ ਬਘਿਆੜਾਂ ਨੇ ਤ੍ਰੰਡੀਆਂ ਪਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਵਕਤ ਹਲਾਂਦਾ ਹੋਯਾ ਜਾਂ ਹਾਲੀਆਂ ਦਾ ਢਗਿਆਂਗਲੀਂ ਪੰਜਾਲੀਆਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੀ 
ਕੋਠਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸੱਖਣਾ ਰੋਗੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਦੂਏ ਨੂੰ ਸੈਨਤਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਅਜੂ ਮਹਿਰ ਦੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਨ੍ਹ ਲੱਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਚਿਤਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਖਬਰ ਲੈਕੇ ਗੱਲਾਂ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਚਾਰੀਆਂ ਨੀ  
ਜਿਹੜਾ ਪਾਹਰੂ ਬੂਹੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤਾ ਉਹਨੂੰ ਚਾਂਗਰਾਂ ਹੋਕਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸ਼ੋਰ ਤੇ ਧੁੰਮ ਪਿਆ ਕਰਨ ਕੀਰਨੇ ਤੇ ਜ਼ਾਰੋ ਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਰੱਲ ਹੀਰ ਤੇ ਸਹਿਤੀ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਚੌੜ ਕੀਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਡਾਰੀਆਂ ਨੀ
ਇਹ ਮਹਿਰੀਆਂ ਮਿਸਲ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਨੀ ਕਾਮ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਨਜ਼ਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਜੜ੍ਹ ਦੀਨ ਈਮਾਨ ਦੀ ਕੱਟਨੇ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਰੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਵਹੇ ਗੰਦਗੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ੁਰਜ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੀ 
ਮੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਗਾਨੜੀ ਨਾਰ ਰਾਵੀ ਮਿਲਣ ਦੋਜਖੋਂ ਤਾ ਚਵਾੜੀਆਂ ਨੀ 
ਉਧਲ ਜਾਣ ਉਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਕ ਬੱਧਾ ਉਹਨਾਂ ਲਿੱਖੀਆਂ ਧੁਰੋਂ ਖੁਵਾਰੀਆਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸ ਕਿਸੇਦੀਆਂ ਰਖੀਆਂ ਰਹਿਣਨਾਹੀ ਪਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਬ ਉਤਾਰੀਆਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਝੁੱਗਾ ਹੀਰ ਤੇ ਸਹਿਤੀ ਨੇ ਚੌੜ ਕੀਤਾ ਨੱਕ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਦੋਹਾਂ ਲਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਲੈ ਗਿਆ ਉਧਾਲ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਜੋਗੀ ਹੋਈਆਂ ਜੱਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਖੁਵਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਦੇਖੋ ਰੱਬ ਨੇ ਆਪ ਸਬੱਬ ਲਾਯਾ ਉਹਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਲਿਹਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਸੁਣ ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਵਾਹਰਾਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ 
ਮਗਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਹਰਾਂ ਉੱਠ ਪਈਆਂ ਪਕੜ ਬਰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਕਟਾਰੀਆਂ ਨੇ 
ਹਾਏ ਹਾਏ ਹੋਈ ਵਿੱਚ ਖੇੜਿਆਂ ਦੇ ਦੇਖ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਹਰਾਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ 
ਉਭੜ ਵਾਹਿਆਂ ਉਠ ਕੇ ਭੱਜ ਵੱਗੇ ਫੜ ਕੇ ਡਾਂਗਾਂ ਤੇ ਕਹੀਆਂ ਕੁਹਾੜੀਆਂ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾਈਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਬੱਧਾ ਮੁਨਵਾਇਕੇ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਅਜੂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਜੂ ਮਹਿਰ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਖਬਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇਰਾ ਚੌੜ ਝੁੁੱਗਾ ਅੱਜ ਹੋ ਗਿਆ 
ਕਹੀ ਹੋਈ ਤਕਸੀਰ ਹੈ ਅਸਾਂ ਕੋਲੋਂ ਤੀਰ ਗਜਬ ਦਾ ਸੀਨਾ ਪਰੋ ਗਿਆ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhwm29632jx36ul2rhfppnd4hkf5yqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/328</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5557</id>
    <revision>
      <id>221922</id>
      <parentid>39293</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:45:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221922</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="kfp8ibul4881qtjm8qqvaql6zfk37ed" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬਿਜਲੀ ਗਈ ਅਸਥਾਨ ਥੀਂ ਇਸ ਗੈਬੋਂ ਸੱਭ ਬਾਗ ਬੂਟਾ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ 
ਜੋਗੀ ਲੈ ਗਿਆ ਹੀਰ ਨੂੰ ਸਣੇ ਸਹਿਤੀ ਸਾਡਾ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਸਭ ਖੋ ਗਿਆ 
ਚਾਦਰ ਚਿਟੀ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਸਿਆਹ ਲੱਗਾ ਜੋਗੀ ਆਪਣਾ ਧੋਵਣਾ ਧੋ ਗਿਆ 
ਕਈ ਕੁਲਾਂ ਤੋਂ ਦਾਗ ਨਾ ਦੂਰ ਹੋਸੀ ਸਾਨੂੰ ਕਾਲ ਕੀ ਘੱਤ ਸਮੋ ਗਿਆ 
ਜ਼ਿਮੀ ਤਖ਼ਤ ਅਸਮਾਨ ਭੀ ਦੂਰ ਦਿੱਸੇ ਜਿਹੜਾ ਹੋਵਣਾ ਸੀ ਸੋਈ ਹੋ ਗਿਆ 
ਸਾਡਾ ਜੀਵਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਲ ਹੋਯਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੁਣ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋ ਗਿਆ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਲ ਹਾਲ ਕਰਕੇ ਵਾਹਰਾਂ ਭੱਜ ਪਈਆਂ ਚਾਂਗ ਕੂਕਦੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਸ਼ ਹੋਈ 
ਸੁਣੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਾਹਰੋਂ ਹਾਲ ਬੂਬੂ ਸੱਸ ਹੀਰ ਦੀ ਉੱਠ ਹਰਾਸ ਹੋਈ 
ਇੱਕ ਚਿੱਤੜ ਵਜਾਂਵਦੇ ਜਾਣ ਭੰਨੇ ਭਲਾ ਹੋਯਾ ਫਕੀਰ ਦੀ ਆਸ ਹੋਈ
ਇੱਕ ਜਾਣ ਰੋੋਂਦੇ ਜੂਹ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਜ ਦੇਖੋ ਤੇ ਚੌੜ ਨਖਾਸ ਹੋਈ  
ਜੋਗੀ ਲੈ ਗਿਆ ਸਹਿਤੀ ਤੇ ਹੀਰ ਤਾਈਂ ਗੱਲ ਆਮ ਓਵੇਂ ਅੱਜ ਖ਼ਾਸ ਹੋਈ 
ਇੱਕ ਲਈ ਡੰਡੇ ਨੰਗੇ ਜਾਣ ਭੱਜੇ ਯਾਰੋ ਪਈ ਸੀ ਹੀਰ ਉਦਾਸ ਹੋਈ 
ਇੱਕੋ ਦਰਦ ਸੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਸੁਣੋ ਯਾਰੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੱਢੀ ਸੀ ਹਰਾਸ ਹੋਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਮੁੁੰਨਦਿਆਂ ਢਿੱਲ ਲਗਦੀ ਜਦੋਂ ਉਸਤਰੇ ਨਾਲ ਪਟਾਸ ਹੋਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਹਰਾਂ ਆਣ ਮੁਰਾਦ ਮਿਲੀਆਂ ਅਗੇ ਕਟਕ ਬਲੋਚਾਂ ਨੇ ਚਾੜ੍ਹ ਦਿੱਤੇ 
ਪਕੜ ਤਰਕਸਾਂ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਦੌੜੇ ਖੇੜੇ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ
ਜੇੜ੍ਹੇ ਵਾਹਰਾਂ ਘਤੇ ਸੇ ਠਾਠ ਯਾਰੋ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਸਭੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ 
ਮਾਰ ਬਰਛੀਆਂ ਆਣ ਬਲੋਚ ਕੜਕੇ ਤੇਗਾਂ ਮਾਰਕੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿੱਤੇ 
ਇੱਕ ਦੂਏ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹਿਆ ਕੋਈ ਖੋਹ ਖੋਹ ਕੇ ਮਾਰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤੇ 
ਵਾਂਗ ਫੌਜ ਸਕੰਦਰੀ ਧਾ ਵਾਹਰਾਂ ਦਾਰਾ ਮਾਰਿਆ ਖੇਤ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜਾਂ ਰੱਬ ਨੇ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ ਬੱਦਲ ਕਹਿਰ ਦੇ ਲੁਤਫ਼ ਨੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੇੜ੍ਹੀ ਜੂਹ ਅੰਦਰ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਗਏ ਓਥੇ ਸ਼ੇਰ ਹੈਸੀ ਆਦਮ ਖੋਰ ਮੀਆਂ  
ਅਚਨਚੇਤ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬੋ ਆਈ ਉਥੋਂ ਦੌੜਿਆ ਏ ਕਰਕੇ ਜ਼ੋਰ ਮੀਆਂ 
ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ ਫਿਰੇ ਬੁੱਕਾਂ ਮਾਰਦਾ ਉਹ ਬੇਲੇ ਵਿੱਚ ਮਚਾਇਆ ਸ਼ੋਰ ਮੀਆਂ  
ਕੰਨ ਹੀਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਵਾਜ਼ ਪਹੁੰਚੀ ਕਹਿੰਦੀ ਪਿਆ ਧੰਧਾ ਹੁਣ ਹੋਰ ਮੀਆਂ  
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰਾਂਝਿਆ ਸ਼ੇਰ ਆਯਾ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਪਈ ਘੱਨਘੋਰ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kfp8ibul4881qtjm8qqvaql6zfk37ed</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/329</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5558</id>
    <revision>
      <id>221923</id>
      <parentid>39298</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221923</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4084" sha1="n4pldvd07lhaybfowuuymjzvlf2fly0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੀਰ ਯਾਦ ਕਰ ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਈ ਸ਼ੇਰ ਨਹੀਂ ਇਹ ਕਹਿਰ ਕਲੋਰ ਮੀਆਂ 
ਪੰਜ ਪੀਰ ਰੰਝੇਟੇ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਉਹ ਆਏ ਨੀ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ਮੀਆਂ 
ਮਦਦ ਕਰੋ ਖ਼ੁਦਾਇ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਜੀ ਸਾਡੀ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ ਡੋਰ ਮੀਆਂ
ਜੇਕਰ ਕਰੋ ਮਦਦ ਤਾਹੀਂ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦੀ ਏ ਸਾਨੂੰ ਗੋਰ ਮੀਆਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪੀਰਾਂ ਅੱਗੇ ਅਰਜ਼ ਕਰਦਾ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰੋ ਮੈਨੂੰ ਦਿਹੋ ਟੋਰ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਦੁਆ ਦੇਣੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਜ਼ਬਾਨ ਥੀਂ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਬੱਚਾ ਜਾਹ ਜਲਦੀ ਫਤ੍ਹੇ ਪਾਵਸੇਂ ਤੂੰ
ਜਦੋਂ ਸ਼ੇਰ ਆਸੀ ਤੇਰੇ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਤਦੋਂ ਕਿਬਰ ਹੰਕਾਰ ਗਵਾਵਸੇਂ ਤੂੰ  
ਕਰ ਆਜਜ਼ੀ ਇਜਜ਼ ਤੂੰ ਸ਼ੇਰ ਅੱਗੇ ਓਹਨੂੰ ਮਿੰਨਤ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਣਾਵਸੇਂ ਤੂੰ 
ਜੇਕਰ ਮੰਨਸੀ ਅਰਜ਼ ਉਹ ਨਾਂਹ ਤੇਰੀ ਵਾਰਸ ਓਸਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਵਸੇਂ ਤੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਸੁਣੀ ਤੂੰ ਸ਼ੇਰ ਮਰਦਾ ਤੈਨੂੰ ਕਸਮ ਹੈ ਪੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਅਸਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਾ ਏਂ ਗੱਲ ਬੁਰੀ ਹੈ ਏਸ ਤਦਬੀਰ ਦੀ ਜੀ 
ਮੰਨ ਅਸਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਹ ਮੁੜ ਕੇ ਮੰਨ ਕਸਮ ਹਜ਼ਰਤ ਦਸਤਗ਼ੀਰ ਦੀ ਜੀ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਰਾਂਝਾ ਮਿੰਨਤ ਬਹੁਤ ਕਰਦਾ ਤਬ੍ਹਾ ਤੰਗ ਪਈ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਦੀ ਜੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ੇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ੇਰ ਆਖਦਾ ਰਾਂਝਿਆ ਸੁਣੀ ਮੈਥੋਂ ਸੱਤ ਰੋਜ ਦਾ ਤੁਆਮ ਨਾ ਖਾਇਆ ਏ  
ਭੁੱਖ ਤ੍ਰੇਹ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬੇਹਾਲ ਕੀਤਾ ਰੱਬ ਅੱਜ ਸ਼ਿਕਾਰ ਮਿਲਾਇਆ ਏ 
ਤੁਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਵਸਾਂ ਮੈਂ ਸ਼ੇਰ ਗੱਜ ਕੇ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਏ ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਅਜ਼ਾਬ ਚਾ ਪਾਇਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਰਿਹਾ ਸ਼ੇਰ ਆਖਿਆਂ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ
ਰਾਂਝੇ ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਰਵਾਨ ਕੀਤਾ ਹਰ ਚੰਦ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਪਾਉਂਦਾ ਏ  
ਸ਼ੇਰ ਇਕ ਨਾ ਮੰਨੀ ਸੀ ਬਾਤ ਉਸਦੀ ਪੰਜਾ ਕਹਿਰ ਦਾ ਚਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਏ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਰਾਂਝਾ ਪੰਜਾ ਝੱਲ ਕੇ ਤੇ ਗੁਸਾ ਜੀਉ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਖਾਉਂਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਂਝਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਚੱਲ ਪਿਆਰੀ ਮੈਂ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਆਉਨਾ ਹਾਂ
ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ਮੁੱਢੋਂ ਏਸਦੀ ਅਲਖ ਮੈਂ ਲਾਹੁਨਾ ਹਾਂ  
ਪਿਛਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇ ਜੇਕਰ ਅਸਾਂਦਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜਾਨ ਥੀਂ ਮਾਰ ਗਵਾਉਨਾ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4pldvd07lhaybfowuuymjzvlf2fly0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/330</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5559</id>
    <revision>
      <id>221924</id>
      <parentid>39302</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221924</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3980" sha1="l9dgyhcazns4cy6nf4al8lo3nqrlsga" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇਕਰ ਕਿਹਾ ਨਾ ਮੰਨੇ ਇਹਨੂੰ ਜਾਨ ਥੀਂ ਮਾਰ ਮੁਕਾਉਨਾ ਹਾਂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਗੁਸਾ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸ਼ੇਰ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਵਾਲੀ ਦਿੱਲ ਵਿੱਚ ਕਚੀਚੀਆਂ ਖਾਉਂਦਾ ਏ  
ਕਹਿੰਦਾ ਆਦਮੀ ਜ਼ਾਤ ਕੀ ਆਖਦਾ ਏ ਪੰਜਾ ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਏ 
ਰਾਂਝੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ ਖਿਆਲ ਛਡਦਾ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹੋਂ ਤੋਂ ਪਕੜ ਬਹਾਉਂਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਗੁਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਤਾਈਂ ਰਾਂਝਾ ਜਾਨ ਥੀਂ ਮਾਰਿਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਮਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਕੱਢ ਖੂੰਡਾ ਪੀਰ ਜ਼ਿਕਰੀਏ ਦਾ ਵੱਖੀ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਵਿੱਚ ਖੁਭਾਇਆ ਸੂ 
ਖੰਜਰ ਸਯਦ ਜਲਾਲ ਬੁਖਾਰੀਏ ਦਾ ਸ਼ਿਕਮ ਓਸਦੇ ਨਾਲ ਚਾ ਲਾਇਆ ਸੂ 
ਹੁਕਮ ਪੀਰ ਦਾ ਜੱਟ ਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ ਜ਼ੋਰ ਆਪਣਾ ਸੱਭ ਲਗਾਇਆ ਸੂ 
ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਰੰਝੇਟੇ ਨੂੰ ਫਤ੍ਹੇ ਦਿੱਤੀ ਜਦੋਂ ਅੱਲਾ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਇਆ ਸੂ  
ਸ਼ੇਰ ਤੜਫਦਾ ਬਹੁਤ ਬੇਹਾਲ ਹੋਇਆ ਓਹਦੀ ਅਲਖ ਫਸਾਦ ਮੁਕਾਇਆ ਸੂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਬੈਠ ਕੇ ਤੇ ਚੰਮ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਬਦਨ ਤੋਂ ਲਾਹਿਆ ਸੂ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖਲ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਲਾਹ ਮਿਰਗਾਨ ਕੀਤਾ ਨਹੁੰ ਮਾਸ ਬਗਲੀ ਅੰਦਰ ਪਾਇਆ ਏ 
ਹੀਰ ਬੈਠੀ ਸੀ ਬਹੁਤ ਦਲੀਲ ਅੰਦਰ ਰਾਂਝੇ ਜਾਇਕੇ ਮੁੱਖ ਵਿਖਾਇਆ ਏ  
ਜੱਟੀ ਆਖਦੀ ਸ਼ੁਕਰ ਖੁਦਾਇ ਦਾ ਏ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਅੱਜ ਬਚਾਇਆ ਏ 
ਰਾਂਝਾ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਠ ਰਵਾਂ ਹੋਯਾ ਤੁਰਤ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਪਾਸ ਆਇਆ ਏ 
ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਨ ਦਾ ਪਕੜ ਫ਼ਨਾਹ ਕੀਤਾ ਉਹਦਾ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟਾਇਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮਕਬੂਲ ਉਹ ਰੱਬ ਦੇ ਨੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਫਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗੁਵਾਇਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੂਹ ਅਦਲੀ ਦੀ ਲੰਘੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖੀਆਂ ਨੇ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਆ ਘੇਰਿਆ ਏ  
ਮਤੀਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝਣੇ ਨੂੰ ਓਸ ਇੱਕ ਨਾ ਚਿਤ ਸਹੇੜਿਆ ਏ 
ਵਕਤ ਸੌਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਇਹ ਹੀਰ ਵਾਰੀ ਜ਼ੋਰਾਵਰੀ ਦਰਾਜ਼ ਹੋ ਫੇੜਿਆ ਏ 
ਤੁੱਧ ਬੁਰਾ ਹੀ ਫੇੜਨਾ ਫੇੜਿਆ ਏ ਕੌਣ ਹੋਣੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਹੇੜਿਆ ਏ  
ਜ਼ੋਰਾਵਰੀ ਉਹ ਆਣ ਦਰਾਜ਼ ਹੋਇਆ ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਬੁਰਾ ਤੂੰ ਭੇੜਿਆ ਏ 
ਰਾਂਝੇ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਹੀਰ ਓਸ ਨੂੰ ਮੂਲ ਨਾ ਛੇੜਿਆ ਏ 
ਜਦੋਂ ਹੋ ਬੇਸੁਰਤ ਉਹ ਘੂਕ ਸੁੱਤਾ ਫੇਰ ਹੀਰ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਏ 
ਮਤ ਨਾ ਲਈ ਦੋਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਤੇ ਵੇਖ ਹੋਣੀ ਨੇ ਅਕਲ ਨਿਖੇੜਿਆ ਏ

&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l9dgyhcazns4cy6nf4al8lo3nqrlsga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/331</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5560</id>
    <revision>
      <id>221925</id>
      <parentid>39314</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4066" sha1="smw0hc5g8hrpht158l8bfa8h13egd38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੀਂਦ ਗਫਲਤ ਦੇ ਵਿਚ ਦਰਾਜ ਹੋਏ ਸਾਇਤ ਬੁਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਛੇੜਿਆ ਏ 
ਦੋਹਾਂ ਹੋਸ਼ ਨਾਂ ਮੂਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਦੁਖ ਸਹੇੜਿਆ ਏ
ਕੌਣ ਮੋੜੇ ਰਜ਼ਾ ਖ਼ੁਦਾਅ ਦੀ ਨੂੰ ਅਗੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮੁਲ ਨਾ ਮੋੜਿਆ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਓਥੇ ਸੌਂ ਗਏ ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਖਾਂ ਆਣਕੇ ਪੱਲੜਾ ਫੇਰਿਆ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਹਰਾਂ ਦੂਜੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਆਣ ਮਿਲੀਆਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਉਜਾੜ ਵਿਚ ਘੇਰਿਓ ਨੇ 
ਡੰਡੇ ਮਾਰ ਦੇ ਬਰਛੀਆਂ ਫੇਰ ਦੇ ਨੀ ਘੋੜੇ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਫੇਰਿਓ ਨੇ
ਸਿਰ ਹੀਰ ਦੇ ਪੱਟ ਤੇ ਰੱਖ ਸੁੱਤਾ ਸੱਪ ਗੰਜ ਖਜਾਨਿਓਂ ਛੇੜਿਓ ਨੇ  
ਸੁੱਤਾ ਪਕੜਿਆਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਵੱਸ ਚੱਲੇ ਸ਼ਾਮਤ ਨਫਸ ਦੀ ਆਨ ਲਵੇੜਿਓ ਨੇ
ਹੀਰ ਪਕੜ ਲਈ ਰਾਂਝਾ ਕੈਦ ਹੋਇਆ ਜੁੜੇ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਆਣ ਨਖੇੜਿਓ ਨੇ 
ਲਾਹ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਹੱਥ ਦੋਵੇਂ ਪਿੰਡਾ ਚਾਬਕਾਂ ਨਾਲ ਉਚੇੜਿਓ ਨੇ 
ਜੱਟ ਸੈਦੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਫਹੌੜੀਆਂ ਦਾ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਚਾ ਨਬੇੜਿਓ ਨੇ 
ਜੇਡਾ ਵੱਸ ਚੱਲੇ ਬੰਦਾ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਵੇਖੋ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੁੱਖ ਸਹੇੜਿਓ ਨੇ 
ਓਸ ਵਕਤ ਹਿਸਾਬ ਨੂੰ ਰੋਜ ਕਿਆਮਤ ਸੋਈ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਕੁੱਝ ਵੇੜ੍ਹਿਓ ਨੇ 
ਹੱਥੋ ਹੱਥ ਬਦਲਾ ਝੋਲੀ ਰੱਬ ਪਾਇਆ ਰਲਿਆ ਆਪਣਾ ਸੱਭ ਨਿਖੇੜਿਓ ਨੇ 
ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝਿਆ ਸਬਰ ਕਰੀਂ ਅਸਾਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਤੇ ਦੁੱਖ ਖੇੜਿਓ ਨੇ 
ਰੱਬਾ ਬੰਦੇ ਦੇ ਵੱਸ ਨਾ ਪਾਈਂ ਬੰਦਾ ਰੱਖੀਂ ਰਿਫਜ ਅਮਾਨ ਸਹੇੜਿਓ ਨੇ 
ਰਾਂਝੇ ਚਾਕ ਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਦੱਬ ਦਰੇੜਿਓ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਅਲਾਹ ਦੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾ ਖਦੇੜਿਓ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਸੁਤੇ ਜੋ ਸਭ ਮੁਠੇ ਨੀਂਦ ਮਾਰਿਆ ਰਾਜਿਆਂ ਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਵੱਲੀ ਤੇ ਗੌੌਂਸ ਤੇ ਕੁਤਬ ਮਾਰੇ ਨੀਂਦ ਮਾਰਿਆ ਰਾਹ ਭਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਏਸ ਨੀਂਦ ਨੇ ਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਕੀਤੇ ਰੋ ਬੈਠੇ ਨੇ ਵਕਤ ਵਿਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ  
ਨੀਂਦ ਹਸਨ ਹੁਸੈਨ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਕੁੱਠਾ ਕਰਬਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ
ਨੀਂਦ ਹੇਠ ਸੁੱਟਿਆ ਸੁਲੇਮਾਨ ਤਾਈਂ ਦੇਂਦੀ ਨੀਂਦ ਛੁਡਾ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਜਿਬ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਸਮਾਈਲ ਤਾਈਂ ਯੂਸਫ ਪੇਟ ਮਛੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਪੁੱਤ ਯਕੂਬ ਦਾ ਖੂਹ ਪਾਇਆ ਸੁਣਿਆ ਹੋਸੀਆ ਯੂਸਫ ਦੇ ਵਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਦੇਵ ਇਮਾਮ ਕੁੱਠੇ ਨੀਂਦ ਮਾਰਿਆ ਵੱਡੇ ਸਿਆਣਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smw0hc5g8hrpht158l8bfa8h13egd38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/332</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5561</id>
    <revision>
      <id>221926</id>
      <parentid>39310</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221926</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4204" sha1="fi9p4628vrfx315kbi7lzxof0w7p7q2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਾਬੀਲ ਕਾਬੀਲ ਦੇ ਜੰਗ ਹੋਏ ਛੱਡ ਗਏ ਨੀ ਕੁਤਬ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਖ੍ਵਾਰਸ਼ ਹੱਕ ਦੀ ਕਲਮ ਤਕਦੀਰ ਵੱਗੀ ਮੋੜੇ ਕੌਣ ਅਲਾਹ ਦੇ ਭਾਣਿਆਂ ਨੂੰ  
ਸੁੱਤੇ ਸੋਈ ਵਗੁੱਤੜੇ ਮਹਿਰ ਵਾਂਗੂੰ ਗ਼ਾਲਬ ਨੀਂਦ ਹੈ ਦੇਵ ਰੰਜਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ ਟੁਰੇ ਖੇੜੇ ਦੋਵੇਂ ਰੋਂਦੇ ਨੀ ਵਕਤ ਵਿਹਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਫਜ਼ਰ ਦੀ ਕਜ਼ਾ ਨਮਾਜ਼ ਕਰਦੀ ਸਅਤਾਬ ਦੇ ਤੰਬੂਆਂ ਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲੈਖਾਂ ਦੇ ਕਿਹੀ ਕੀਤੀ ਖਬਰਾਂ ਪੁੱਛੀਏ ਦਰਦ ਰੰਜਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਵੇਖ ਜੋ ਸੱਸੀ ਨੂੰ ਵਖਤ ਪਾਯਾ ਫਿਰੇ ਢੂੰਡਦੀ ਯਾਰ ਦੇ ਵਾਹਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨੀਂਦ ਮਿਰਜੇ ਦਾ ਸੀਸ ਕਟਾ ਦਿੱਤਾ ਘੱਤ ਕਖਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫੁਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਮਾਰੇ ਨੀਂਦਰਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਤਾਬ ਆਈ ਰਹੀਆਂ ਹਸਰਤਾਂ ਨੀਂਦ ਸਤਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛੋਂ ਯਾਦ ਕਰਸੈਂ ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਦੇ ਸੁਖਨ ਅਲਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਕਹੇ ਤੱਤੜੇ ਵਕਤ ਸੀ ਨਿਹੁੁੰ ਲਗਾ ਅਸਾਂ ਬੀਜਿਆ ਭੁੰਨਿਆਂ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ 
ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਹਥ ਜ਼ਿਮੀਂ ਹੈ ਮੁਲ ਤੇਰਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕਿਉਂ ਵਲੇੇਂ ਵਲਾਣਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਹੀਰ ਦੀ ਜੋਗੀ ਨਾਲ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਕਤ ਸੌਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੀਰ ਵਾਰੀ ਜੋਰਾਵਰੀ ਤੂੰ ਮੁਖ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇ 
ਹਾਏ ਹਾਏ ਮੁੱਠੀ ਮੱਤ ਨਾ ਲਈਆ ਦਿੱਤੀ ਅਕਲ ਹਜ਼ਾਰ ਜੋਗੇਟਿਆ ਵੇ 
ਵੱਸ ਪਿਓਂ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਡਾਢਿਆਂ ਦੇ ਕੀ ਵਾਹ ਹੈ ਮੁਸ਼ਕ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇ 
ਪਿੰਡਾ ਚਾਬਕਾਂ ਨਾਲ ਉਧੇੜ ਦੇਸਣ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਿਆ ਹੁਸਨ ਵਲ੍ਹੇਟਿਆ ਵੇ 
ਖਲੀ ਬਾਂਹ ਕਰਕੇ ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਏ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਨਾ ਕੁਝ ਗਮਰੇਟਿਆ ਵੇ 
ਜੇੜ੍ਹਾ ਖਿੰਡਿਆ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਸਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਣਾ ਮੂਲ ਸਮੇਟਿਆ ਵੇ 
ਰੋਜ਼ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਸੱਭ ਹਿਸਾਬ ਹੋਸੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੀਆਂ ਰੰਝੇਟਿਆ ਵੇ  
ਬਿਨਾਂ ਅਮਲ ਦੇ ਨਹੀਂ ਨਜਾਤ ਤੇਰੀ ਪਿਆ ਮਾਰੀਏਂ ਕੁਤਬ ਦਿਆ ਬੇਟਿਆ ਵੇ 
ਮੈਂ ਆਖਨੀ ਹਾਂ ਉੱਠ ਜਾਹ ਝਬਦੇ ਏਥੇ ਕਾਸਨੂੰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਵੇ 
ਦੇਸ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਘੂਕ ਸੁੱਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੂਰਤ ਨਾ ਹੋਸ਼ ਸਲੇਟਿਆ ਵੇ 
ਰਾਜਾ ਅਦਲੀ ਹੈ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਅਦਲ ਕਰਦਾ ਖੜੀ ਬਾਂਹ ਕਰ ਕੂਕ ਸੁਖਰੇਟਿਆ ਵੇ 
ਵੇਲਾ ਬੀਤਿਆ ਹੱਥ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਏ ਮੀਆਂ ਰਾਂਝਿਆ ਸਮਝ ਬਠੇਟਿਆ ਵੇ
ਅਸਰ ਸੁਹਬਤਾਂ ਦੇ ਕੱਰ ਜਾਣ ਗਲਬਾ ਜਾਹ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਸ ਜਟੇਟਿਆ ਵੇ 
ਚਾਂਦੀ ਕਲੀ ਤੇ ਤਾਂਬਿਉਂ ਹੋਵੇ ਸੋਨਾ ਛੁੱਟਾ ਕੀਮੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਫੇਟਿਆ ਵੇ 
ਨਹੀਂ ਹੂਰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਗੱਧਾ ਜਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਵੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi9p4628vrfx315kbi7lzxof0w7p7q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/333</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5562</id>
    <revision>
      <id>221927</id>
      <parentid>39322</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4237" sha1="f8krtucwxrpel3zyp6tso6ou0gyihpy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;੩੧੫&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੋਲ ਗਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਕੰਨਾਂ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸੁਣ ਜੱਟ ਖਚਰੇਟਿਆ ਵੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਓ ਓ ਕੋ ਕੋ ਕੀਤਾ ਰਾਂਝਣੇ ਨੇ ਉਚਾ ਕੂਕਦਾ ਚਾਂਗਰ ਧਰਾਸਦਾ ਏ 
ਬੋ ਬੋ ਮਾਰਕੇ ਲਲਕਰਾਂ ਕਰੇ ਧੁੰਮਾਂ ਰਾਜੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸ਼ੋਰ ਇਹ ਕਾਸਦਾ ਏ 
ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਲੌ ਖਾਂ ਖਬਰ ਯਾਰੋ ਕਿਹਾ ਸ਼ੋਰ ਤੇ ਗ਼ਮ ਹਰਾਸ ਦਾ ਏ 
ਨਫ਼ਰਾਂ ਆਖਿਆ ਇੱਕ ਦਰਵੇਸ਼ ਜੋਗੀ ਦਾਦ ਖ੍ਵਾਹ ਆਯਾ ਕਾਰਖਾਸ ਦਾ ਏ 
ਕਿਸ ਮਾਰਿਆ ਕਿਸ ਰੰਜਾਣਿਆ ਏਂ ਲਿਆਓ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਹਰਾਸ ਦਾ ਏ 
ਰਾਂਝਾ ਆ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਯਾ ਹਾਜਰ ਖੂਨ ਫੁੱਟਿਆ ਚਾਬਕਾਂ ਮਾਸ ਦਾ ਏ
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਰਾਜਿਆ ਚਿਰੀਂ ਜੀਵੇਂ ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਤੇ ਹੁਕਮ ਅਰਾਸਦਾ ਏ 
ਹੁਕਮ ਮੁਲਕ ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਸੱਚੇ ਕਰਮ ਰੱਬ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਗਮ ਕਾਸ ਦਾ ਏ
ਤੇਰੀ ਧਾਕ ਪਈ ਰੂਮ, ਸ਼ਾਮ ਅੰਦਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਡਰੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਏ 
ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਿਨਾਂ ਤਕਸੀਰ ਮਾਰੇ ਨਾ ਗੁਨਾਹ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਏ 
ਅਦਲਕਰਨਾਤੇ ਸਾਹਿਬਦਿਲ ਧਿਆਨ ਧਰਨਾ ਫਰਜ਼ ਤੇਰੇ ਉਤੇਆਮਖਾਸ ਦਾ ਏ 
ਮੇਰੀ ਸੱਭ ਤਕਸੀਰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨੀ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਜ਼ਲ ਉਮੈਦ ਦੀ ਆਸ ਦਾ ਏ 
ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਤੀਕ ਆਯਾ ਬੰਨੇ ਲਾ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉ ਤਰਾਸ ਦਾ ਏ 
ਮਖੀ ਫੱਸਦੀ ਏ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਅੰਦਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਸ ਜੱਗ ਵਿਚ ਫਾਸਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਰਾਜੇ ਨੇ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਕੜਣੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਜੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਚੜ੍ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਬਾਂਕੀ ਆ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਘੇਰਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਘੇਰ ਲਏ ਖੇੜੇ ਫ਼ੌਜ ਅਹਿੱਦੀਆਂ ਨੇ ਦੇਂਦੇ ਦੱਬ ਤੇ ਬਹੁਤ ਦਰੋੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਜੋ ਚੋਰ ਨਾ ਜਾਣ ਪਾਏ ਚੱਲੋ ਛੱਡੋ ਦੁਖਾਂ ਦਿਆਂ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ  
ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਚੱਲੋ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਨਹੀਂ ਵੱਢ ਕੇ ਖਾਂ ਗੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਤੁਸੀਂ ਹੋ ਸਿੱਧੇ ਚਲੋ ਪਾਸ ਰਾਜੇ ਛੱਡ ਦਿਓ ਖਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਝੇੜਿਆਂ ਨੂੰ  
ਬੰਨ੍ਹ ਖੜਾਂਗੇ ਇਕੇ ਤੇ ਆਪ ਚਲੋ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਅਸੀਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ੂਰ ਦੇ ਲਿਆਏ ਹਾਜ਼ਰ ਰਾਹ ਜ਼ਨਾਂ ਤੇ ਖੇਹਰਿਆਂ ਭੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲਗੇ ਉਹ ਫੜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੇੜੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆਣ ਹਜ਼ੂਰ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਬਣੇ ਨੇ ਆਣ ਫਰਯਾਦੀਆਂ ਦੇ 
ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਖੋਹ ਲੈ ਚਲੇ ਨੱਢੀ ਇਹ ਖੋਹਰੂ ਪਰਹੇ ਬੇਦਾਦੀਆਂ ਦੇ 
ਮੈਥੋਂ ਖੋਹ ਫ਼ਕੀਰ ਤੋਂ ਉੱਠ ਨੱਠੇ ਜਿਵੇਂ ਪੈਸਿਆਂ ਨੂੰ ਡੂਮ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8krtucwxrpel3zyp6tso6ou0gyihpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/334</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5563</id>
    <revision>
      <id>221928</id>
      <parentid>39327</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4049" sha1="197pwytl5xhr0ixnw229ddk9uuab535" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;﻿(੩੧੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੇਰਾ ਨਿਆਂ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇਰੇ ਅਗੇ ਇਹ ਵਡੇ ਦਰਬਾਰ ਨੀ ਆਦੀਆਂ ਦੇ
ਚੇਤਾ ਦਾੜ੍ਹੀਆਂ ਪਗੜੀਆਂ ਵੇਖ ਭੁੱਲੇੇਂ ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ 
ਮੈਂ ਫ਼ਕੀਰ ਗ਼ਰੀਬ ਅਨਾਥ ਜੋਗੀ ਤੈਨੂੰ ਕਰਾਂਗਾ ਬਚਨ ਅਬਾਦੀਆਂ ਦੇ 
ਐਡਾ ਝੂਠ ਅਪਰਾਧ ਇਹ ਬੋਲਦੇ ਨੀ ਇਹ ਝੱਗੜੇ ਬੇ ਮੁਰਾਦੀਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸ ਬਾਹਰੋਂ ਸੁਫ਼ੈਦ ਸਿਆਹ ਵਿਚੋਂ ਤੰਬੂ ਹੋਣ ਜਿਵੇਂ ਮਾਲਜਾਦੀਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਖੇੜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਅਗੇ ਅਰਜ਼ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੱਥ ਖੇੜਿਆਂ ਜੋੜ ਫ਼ਰਯਾਦ ਕੀਤੀ ਨਹੀਂ ਵਕਤ ਹੁਣ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਵਣੇ ਦਾ  
ਇਹ ਠੱਗ ਹਜਾਰੇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖੋਟਾ ਸਿਹਰ ਜਾਣਦਾ ਸਰਹੋਂ ਜਮਾਵਣੇ ਦਾ
ਵਿਹੜੇ ਵੜਦਿਆਂ ਨਢੀਆਂ ਮੋਹ ਲਈਆਂ ਇਸਤੇ ਇਲਮ ਜੇ ਰੰਨ ਵਲਾਵਣੇ ਦਾ 
ਸਾਡੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੱਪ ਲੜਿਆ ਉਹ ਵਕਤ ਸੀ ਮਾਂਦਰੀ ਲਿਆਵਣੇ ਦਾ  
ਸਹਿਤੀ ਦੱਸਿਆ ਜੋਗੀੜਾ ਬਾਗ਼ ਕਾਲੇ ਢੱਬ ਜਾਣਦਾ ਝਾੜਿਆਂ ਪਾਵਣੇ ਦਾ
ਮੰਤਰ ਝਾੜੇ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਨੇ ਸੱਦ ਆਂਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੰਮ ਸੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾਵਣੇ ਦਾ 
ਇੱਕ ਧੀ ਤੇ ਇੱਕ ਸੀ ਨੂੰਹ ਸਾਡੀ ਮੰਤਰ ਫੂਕਿਆ ਦੋਹਾਂ ਲੈ ਜਾਵਣੇ ਦਾ 
ਲੈ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਤੋ ਈ ਰਾਤ ਨੱਠਾ ਫ਼ਕਰ ਵਲੀ ਅਲਾ ਫੇਰਾ ਪਾਵਣੇ ਦਾ
ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਧ ਦਿੱਸੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਲ ਜੇ ਭੇਖ ਵਟਾਵਣੇ ਦਾ 
ਰਾਜੇ ਚੋਰਾਂ ਤੇ ਯਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ ਨੀ ਸੂਲੀ ਰਸਮ ਹੈ ਚੋਰ ਚੜਾਵ੍ਹਣੇ ਦਾ 
ਉਕਤੁਲੂਅਲਮੌਜੁ ਲਾਇਲਾਯਜਾਹ ਕਿਹਾ ਫਾਇਦਾ ਝਗੜਿਆਂ ਪਾਵਣੇ ਦਾ 
ਭਲਾ ਕਰੇਂ ਤੇ ਏਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸਿੱਟੇਂ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਹੈ ਚੋਰ ਮੁਕਾਵਣੇ ਦਾ 
ਇਹਦੀਆਂ ਸੇਲੀਆਂ ਤੇ ਮੂਲ ਭੁੱਲ ਨਾਹੀਂ ਇਸ ਤੇ ਵੱਲ ਹੈ ਭੇਸ ਵਟਾਵਣੇ ਦਾ 
ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਲ ਹੀ ਪੁੱਛੀਏਗਾ ਵਕਤ ਆਵਸੀ ਅਮਲ ਤੁਲਾਵਣੇ ਦਾ
ਤਦੋਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੋਯਾ ਗ਼ਲਬਾ ਮੌਤ ਆਪਣਾ ਆਪ ਭੁਲਾਵਣੇ ਦਾ 
ਕੀ ਜਾਣੀਏਂ ਹੋਗ ਕੀ ਬਾਬ ਸਾਡੇ ਵੇਲਾ ਆਵੇ ਜਾਂ ਪਾਸ ਬੁਲਾਵਣੇ ਦਾ 
ਵੇਲਾ ਗੁਜਰਿਆ ਫੇਰ ਨਾ ਹੱਥ ਆਵੇ ਪਛੋਤਾਵਾ ਹੈ ਉਮਰ ਗਵਾਵਣੇ ਦਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੂੰ ਅਦਲ ਚਾ ਕਰੀਂ ਕੋਈ ਰਖਾਂ ਆਸ ਮੈਂ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕਰਾਵਣੇ ਦਾ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਂਝਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਸੋਹਣੀ ਰੰਨ ਡਿੱਠੀ ਮਗਰ ਲੱਗ ਮੇਰੇ ਆ ਘੇਰਿਆ ਨੇ 
ਨੱਠਾ ਖ਼ੌਫ ਤੋਂ ਇਹ ਹਨ ਦੇਸ ਵਾਲੇ ਵੇਖੋ ਕਟਕ ਅਜ਼ਗੈਬ ਦਾ ਫੇਰਿਆ ਨੇ 
ਮੈਂ ਹੀਰ ਦਾ ਹੀਰ ਕਦੀਮ ਮੇਰੀ ਝਗੜਾ ਪਾਇਕੇ ਐਵੇਂ ਲਵੇੜਿਆ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>197pwytl5xhr0ixnw229ddk9uuab535</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/335</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5564</id>
    <revision>
      <id>221929</id>
      <parentid>39332</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221929</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4098" sha1="mmlyy9cw1jbhwali30sulsnn4r82jfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮਜਾਵਰਾਣੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿੱਧਰੋਂ ਸਾਕ ਸਹੇੜਿਆ ਨੇ 
ਦੇਖੋ ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਇਹ ਵਡਾ ਹੀ ਫੇੜਨਾ ਫੇੜਿਆ ਨੇ 
ਆਪ ਵਾਰਸੀ ਬਣੇ ਉਸ ਵਹੁਟੜੀ ਦੇ ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਦਾ ਸੰਗ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨੇ 
ਸੱਭ ਰਾਜਿਆਂ ਰਾਣਿਆਂ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇਰੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਆਣਕੇ ਛੇੜਿਆ ਨੇ 
ਚੋਰ ਯਾਰ ਬਦਨਾਮ ਕਰ ਜੋਗੀੜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਚਾ ਖਦੇੜਿਆ ਨੇ 
ਮਜ਼ਰੂਹ ਸਾਂ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮੇਰਾ ਅੱਲੜਾ ਘਾਉ ਉਚੇੜਿਆ ਨੇ 
ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਜਹਾਨ ਤੇ ਵਾਉ ਲੈਣਾ ਭਲਾ ਹੋਯਾ ਨਾ ਚਾ ਨਿਬੇੜਿਆ ਨੇ 
ਰਾਜਾ ਆਖਦਾ ਕਰਾਂ ਮੈਂ ਕਤਲ ਸਾਰੇ ਤੇਰੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਜੇ ਛੇੜਿਆ ਨੇ  
ਸੱਚ ਆਖ ਤੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਕਰਾਂ ਪੁਰਜ਼ੇ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਜੇ ਏਸ ਨਾਲ ਫੇੜਿਆ ਨੇ 
ਛੱਡ ਅਰਲੀਆਂ ਜੋਗ ਭਜਾ ਨੱਠੇ ਪਰ ਖੂਹ ਨੂੰ ਅਜੇ ਨਾ ਗੇੜਿਆ ਨੇ  
ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਜਾ ਪੁੱਛਾਂ ਆਦਮ ਵਿੱਚ ਅਲੂਦ ਲਵੇੜਿਆ ਨੇ 
ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੁੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਪਿੰਡਾ ਚਾਬਕਾਂ ਨਾਲ ਉਧੇੜਿਆ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੈਂ ਗਿਰਦ ਹੀ ਰਹਿਆ ਭੌਂਦਾ ਸੁਰਮਾ ਸੁਰਮਚੂ ਨਾਲ ਲਬੇੜਿਆ ਨੇ&lt;/poem&gt;}} 
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਰਾਜਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਤੁਸਾਂ ਤਕਸੀਰ ਕੀਤੀ ਇਹ ਵੱਡਾ ਫ਼ਕੀਰ ਰੰਜਾਣਿਆਂ ਜੇ 
ਨੱਕ ਕੰਨ ਵਢਾ ਦਿਆਂ ਚਾੜ੍ਹ ਸੂਲੀ ਐਵੇਂ ਕੋਈ ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਂ ਜਾਣਿਆਂ ਜੇ 
ਰੱਜੇ ਜੱਟ ਨਾ ਜਾਣਦੇ ਕਿਸੇ ਤਾਈਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਪਛਾਣਿਆਂ ਜੇ
ਰੰਨ ਖੋਹ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਮਾਰਨ ਤੰਬੂ ਕਿਬਰ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਤਾਣਿਆਂ ਜੇ  
ਕਰਾਂ ਓਹ ਜੋ ਜਾਣਸੀ ਮੁਲਕ ਸਾਰਾ ਬੁਰਾ ਜੋਗੀ ਨੂੰ ਜੇ ਰੰਜਾਣਿਆ ਜੇ 
ਨੇੜੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂ ਆਜਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੱਰਸਾਣਿਆ ਜੇ 
ਰਾਤੀਂ ਚੋਰ ਤੇ ਦਿਨੇ ਉਧਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਵਾਂਗੂੰ ਜੱਗ ਰਾਣਿਆਂ ਜੇ 
ਮਾਰ ਖੱਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮੈਂ ਖਿੱਚ ਕੱਢਾਂ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਣਿਆਂ ਜੇ
ਕਾਜ਼ੀ ਸ਼ੈਹਿਰ ਦਾ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇ ਝੂਠਾ ਮੌਜਾਂ ਸੂਲੀ ਦੀਆਂ ਤੁਸਾਂ ਮਾਣਿਆਂ ਜੇ 
ਇਹ ਨਿੱਤ ਹੰਕਾਰ ਨਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਕਦੀ ਮੌਤ ਤਹਿਕੀਕ ਪਛਾਣਿਆਂ ਜੇ  
ਫ਼ੱਕਰ ਜਾਣ ਕੇ ਏਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜੇ ਮੁਫ਼ਲਸ ਬਹੁਤ ਗਰੀਬ ਸਤਾਣਿਆਂ ਜੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਰਾਂ ਦੀ ਰਾਤ ਵਾਂਗੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਖਾਬ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ ਜਾਣਿਆਂ ਜੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਖੇੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਕਾਜ਼ੀ ਪਾਸ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਹ ਦੀ ਆਣਕੇ ਰੁਜ਼ੂ ਹੋਏ ਕਾਜ਼ੀ ਆਖਿਆ ਕਰੋ ਬਿਆਨ ਮੀਆਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmlyy9cw1jbhwali30sulsnn4r82jfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/336</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5565</id>
    <revision>
      <id>221930</id>
      <parentid>39336</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4008" sha1="l8ahlrlg944xfw5c8bytgxstw6hq58z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਿਉ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਇਕੇ ਬਾਤ ਮੈਨੂੰ ਕਰਾਂ ਉਮਰ ਖਤਾਬ ਦਾ ਨਿਆਉਂ ਮੀਆਂ 
ਖੇੜੇ ਆਖਿਆ ਹੀਰ ਸੀ ਸਾਕ ਚੰਗਾ ਘਰ ਚੂਚਕੇ ਸਿਆਲ ਦੇ ਜਾਨ ਮੀਆਂ 
ਅੱਜੂ ਖੇੜੇ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਖ਼ੈਰ ਕੀਤਾ ਹੋਰ ਲਾ ਥੱਕੇ ਲੱਖ ਤਾਨ ਮੀਆਂ 
ਜੰਞ ਜੋੜਕੇ ਅਸਾਂ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਟਕੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਢੇਰ ਦਾਨ ਮੀਆਂ 
ਲੱਖ ਆਦਮਾਂ ਦੇ ਢੁੱਕੇ ਲੱਖਮੀ ਸਨ ਹਿੰਦੂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਮੀਆਂ  
ਸਭ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਮੁਲਾਂ ਸੱਦ ਆਂਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਹਿਫ਼ਜ਼ ਸੀ ਫ਼ਿਕਰ ਕੁਰਾਨ ਮੀਆਂ 
ਸ਼ਾਹਦ ਪਾਸ ਬਹਾਲ ਨਕਾਹ ਬੱਧਾ ਜਿਵੇਂ ਲਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਮੀਆਂ 
ਅਸਾਂ ਲਾਇਕੇ ਧੱਨ ਵਿਆਹ ਆਂਦੀ ਦੇਸ ਮੁਲਕ ਰਹਿਆ ਸਭੌ ਜਾਣ ਮੀਆਂ 
ਸਾਰੀ ਖਲਕ ਖੁਦਾਇ ਦੀ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਸ਼ਾਹਦ ਪੰਜ ਤੇ ਸਤ ਨਾ ਜਾਣ ਮੀਆਂ  
ਅਸਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਹਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਮੀਆਂ 
ਰਾਵਣ ਵਾਂਗ ਲੈ ਚੱਲਿਆ ਸੀਤਾ ਤਾਈਂ ਇਹ ਫੋਹਰੇ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਬਾਨ ਮੀਆਂ  
ਇਹੋ ਅਰਜ਼ ਲੌ ਬਾਲ ਜਬਾਨ ਅੰਦਰ ਰੱਬਾ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਰਹੇ ਈਮਾਨ ਮੀਆਂ 
ਸਾਡੀ ਨੂੰਹ ਆਵੇ ਜੇਕਰ ਹੱਥ ਸਾਡੇ ਤਦੋਂ ਹੋਵਸੀ ਮਿਹਰ ਰਹਿਮਾਨ ਮੀਆਂ  
ਰੱਬਾ ਦੁਨੀ ਦਾ ਸਦਾ ਈਮਾਨ ਰੱਖੀਂ ਹੱਕਦਾਰ ਨੂੰ ਹੱਕ ਪਛਾਣ ਮੀਆਂ 
ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਦੇ ਨੂੰਹ ਜੇ ਰਹੇ ਸਾਥੋਂ ਤਦੋਂ ਹਕ ਦਾ ਹਕ ਤੂੰ ਜਾਨ ਮੀਆਂ   
ਡਰ ਮਾਰਦਾ ਰਾਜਿਆਂ ਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਹੈਬਤ ਨਾਲ ਹੈ ਕੰਬਦੀ ਜਾਨ ਮੀਆਂ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਸੱਚ ਬੋਲੀਂ ਝੂਠ ਕਰੇ ਈਮਾਨ ਜ਼ਿਆਨ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਪੁੱਛੋ ਖਾਂ ਇਹ ਛਾਪਾ ਕਿਥੋਂ ਦਾਮਨ ਨਾਲ ਚਮੇੜਿਆ ਜੇ  
ਰਾਹ ਜਾਂਦੜੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਪੈਣ ਚੰਬੜ ਇਹ ਭੂਤਨਾ ਕਿਥੋਂ ਸਹੇੜਿਆ ਜੇ  
ਉਹ ਤਾਂ ਰੋਂਦੜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮਗਰ ਤੁੁੱਸਾਂ ਓਹਦਾ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਨੀਰ ਨਖੇੜਿਆ ਜੇ 
ਇੱਕ ਮੱਝ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਲਿੱਬੜੀ ਸੀ ਸਾਰਾ ਮੰਗੂ ਚਾ ਓਸ ਲਬੇੜਿਆ ਜੇ  
ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਇਹ ਝਗੜਦਾ ਪਿਆ ਫਿਰਦਾ ਕਿਸੇ ਹਟਕਿਆ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੋੜਿਆ ਜੇ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੁਸੁੰਭੇ ਦੇ ਫੋਗ ਵਾਂਗੂੰ ਓਹਦਾ ਉੱਕੜਾ ਰੱਸਾ ਨਚੋੜਿਆ ਜੇ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਬਿਆਨ ਖੇੜਿਆਂ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜਦੋਂ ਟਕੇ ਸਰਸਾਹੀ ਸੀ ਅੰਨ ਵਿਕਦਾ ਕਹਿਤ ਪਿਆ ਸੀ ਬਹੁਤ ਗਜ਼ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ
ਤਦੋਂ ਆਯਾ ਸੀ ਕਾਲ ਵਿਚ ਭੁਖਮਰਦਾ ਲਗਾਚਾਕ ਸੀ ਮਹਿਰਦੀਆਂ ਖੋਲੀਆਂ ਦਾ  
ਲੋਕ ਕਰਨ ਵਿਚਾਰ ਜਵਾਨ ਬੇਟੀ ਓਹਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਸ਼ਰੀਕਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦਾ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8ahlrlg944xfw5c8bytgxstw6hq58z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/337</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5566</id>
    <revision>
      <id>221931</id>
      <parentid>39341</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221931</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3913" sha1="raq7sl6u4y8kbokmc35at2z46cikjit" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੧੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛੈਲ ਨੱਢੜੀ ਵੇਖਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਯਾ ਹਿਲਿਆ ਹੋਯਾ ਸਯਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਮਹੀਂ ਚਾਰਕੇ ਮੱਚਿਆ ਦਾਵਿਆਂ ਤੇ ਹੋਇਆ ਵਾਰਸੀ ਸਾਡੀਆਂ ਡੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤ ਆਖਦੇ ਸੱਨ ਪਿਛਲਗ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀਆਂ ਲੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਅਦਲ ਕਰੀਂ ਜੋ ਉਮਰ ਖ਼ਤਾਬ ਕੀਤਾ ਹੱਥ ਵੱਢਨਾ ਝੂਠਿਆਂ ਰੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਗੱਧੇ ਦਾ ਅਦਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੰਜਰੀ ਅਦਲ ਤੰਬੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਨਾਦ ਖੱਪਰੀ ਠੱਗੀ ਦੀ ਬਾਤ ਸਾਰੀ ਚੇਤਾ ਕਰੇਂ ਧਿਆਨ ਤੂੰ ਝੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਮੰਤਰ ਮਾਰ ਕੇ ਖੰਭ ਦਾ ਕਰੇ ਕੁੱਕੜ ਬੇਰ ਨਿੰਮ ਦਾ ਕਰੇ ਨਮੋਲੀਆਂ ਦਾ
ਕੰਘੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਤਾਇਕੇ ਪੱਟ ਵਾਹੇ ਸਰਦਾਰ ਹੈ ਬੜੇ ਕਸਬੋਲੀਆਂ ਦਾ  
ਭੇਸ ਫ਼ਕਰ ਦਾ ਪਹਿਣ ਕੇ ਠੱਗ ਫਿਰਦਾ ਵਲੀ ਬਣੇ ਮਦਾਰ ਭਲੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਹੋਰ ਲੌਂਗ ਲਿਆ ਵਿਖਾਂਵਦਾ ਏ ਕਰੇ ਇਹ ਜਾਫਲ ਚਾ ਮਮੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਤਾਰੇ ਤੋੜਦਾ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਦੂਆਂ ਦੇ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਉਸਤਾਦ ਭਗੋਲੀਆਂ ਦਾ 
ਅੰਬ ਬੀਜ ਤਨੂਰ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਹਰਿਆ ਬਣੇ ਮੱਕਿਓਂ ਬਾਲਕਾ ਔਲੀਆਂ ਦਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਸਭ ਗੈਬ ਦਾ ਰੱਬ ਮਹਿਰਮ ਐਵੇਂ ਸਾਂਗ ਹੈ ਪਕੜਿਆ ਪੋਲੀਆਂ ਦਾ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕਾਜ਼ੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਜ਼ੀ ਆਖਿਆ ਦੱਸ ਫ਼ਕੀਰ ਸਾਈਂ ਅਤੇ ਜ਼ਾਹਦ ਹਾਲ ਜੋ ਤੇਰੜੇ ਓਏ 
ਅਜ਼ਗੈਬ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨਾ ਜਾਣਨੇ ਹਾਂ ਸ਼ਰਹ ਜ਼ਾਹਰ ਪਰੱਸਤ ਸਵੇਰੜੇ ਓਏ 
ਬਾਝ ਸ਼ਾਹਦਾਂ ਨਹੀਂ ਰਵਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਹਦ ਬਾਝ ਨਾ ਹੋਣ ਨਬੇਰੜੇ ਓਏ 
ਅਸਾਂ ਸ਼ਰਹ ਸ਼ਰੀਫ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਝੂਠ ਦੇ ਸੱਭ ਬਖੇਰੜੇ ਓਏ 
ਜਿਸ ਸ਼ਰਹ ਸ਼ਰੀਫ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੋਵਣ ਆਕਬਤ ਉਸ ਨਬੇਰੜੇ ਓਏ  
ਕਰ ਫੈਸਲਾ ਖਰਜਸ਼ ਨੂੰ ਮੀਆਂ ਵਾਰਸ ਝੱਬ ਆਖ ਸੁਣਾ ਸਹੇਰੜੇ ਓਏ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਆਖਿਆ ਇਹ ਸੁਣ ਅਰਜ਼ ਮੇਰੀ ਤੈਨੂੰ ਆਂਵਦਾ ਇਲਮ ਅਸੂਲ ਮੀਆਂ 
ਕਰ ਅਮਲ ਤੂੰ ਓਸ ਤੇ ਮੀਆਂ ਕਾਜ਼ੀ ਜਿਹੜਾ ਨੱਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਜੂਲ ਮੀਆਂ  
ਰਾਹ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਆਸ਼ਕਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਿਹੜਾ ਮੰਨਿਆ ਨਬੀ ਰਸੂਲ ਮੀਆਂ  
ਕਾਲੂ ਬਲਾ ਦੇ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੌਲ ਬੱਧਾ ਮੇਰਾ ਹੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਕਬੂਲ ਮੀਆਂ 
ਓਸੇ ਕੌਲ ਪਿੱਛੇ ਰੂਹ ਮਿਲਣ ਆਪੇ ਵਿੱਸਵਾਸ਼ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਸੂਲ ਮੀਆਂ  
ਅੰਦਰ ਲੋਹ ਤੇ ਕਲਮ ਦੇ ਲਿੱਖ ਛਡਿਆ ਰੂਹਾਂ ਰੂਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਮਲੂਲ ਮੀਆਂ  
ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਇਸ਼ਕ ਅਲਾਹ ਦਾ ਏ ਜੈਂਦਾ ਮੰਨਿਆ ਰੱਬ ਮਾਮੂਲ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>raq7sl6u4y8kbokmc35at2z46cikjit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/338</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5567</id>
    <revision>
      <id>221932</id>
      <parentid>39344</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221932</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="ikfhnr6zkdemgju90a0dzxah0y1h2jp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਐਸੇ ਪਾਕ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ਦੇਖਣੇ ਨੂੰ ਮੰਗੇ ਨਿੱਤ ਦੁਆ ਰਸੂਲ ਮੀਆਂ 
ਸਾਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਮਜਾਜ਼ੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਹੀਂ ਕੀਤਾ ਇਸ਼ਕ ਹਕਾਨੀ ਕਬੂਲ ਮੀਆਂ 
ਆਸ਼ਕ ਸੋਈ ਜੋ ਇਸ਼ਕ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਕਾਇਮ ਕਦੇ ਹੋ ਨਾ ਬਹੇ ਮਲੂਲ ਮੀਆਂ 
ਆਸਕ ਇਸ਼ਕ ਖੁਦਾ ਵਿੱਚ ਮਹਿਵ ਰਹਿੰਦੇ ਕਦੀ ਕਰੇਗਾ ਰੱਬ ਕਬੂਲ ਮੀਆਂ 
ਵੱਸ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਤੋਂ ਉਹ ਨੱਸ ਜਾਂਦੇ ਜਿਹੜੇ ਜਨਮ ਦੇ ਜਾਹਲ ਜਹੂਲ ਮੀਆਂ  
ਮਾਰੇ ਰੱਬ ਦੇ ਰੱਦ ਖਲੱਕ ਹੋਏ ਹੁਕਮ ਇਸ਼ਕ ਜੇ ਕਰੇ ਅਦੂਲ ਮੀਆਂ 
ਆਸ਼ਕ ਛੱਡਕੇ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਰੋਜ਼੍ਹਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋਵਣ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਸ਼ੁਗਲ ਮਸ਼ਗੂਲ ਮੀਆਂ 
ਉਸੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਦੇ ਫਰਜ਼ ਮਾਸੂਲ ਮੀਆਂ 
ਕਰਨ ਤਾਅਨੇ ਮੁਲਾਮਤਾਂ ਆਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮਕ ਅਕਲ ਦੇ ਲੋਕ ਮਜਹੂਲ ਮੀਆਂ 
ਇਸ਼ਕ ਰੱਬ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਮਿਸਲ ਫਾਇਲ ਆਸ਼ਕ ਓਸਦੇ ਮਿਸਲ ਮਫਊਲ ਮੀਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਇਤਾਂ ਦੇ ਰੱਬ ਕਰੇ ਦੀਦਾਰ ਵਸੂਲ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕਾਜ਼ੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਜ਼ੀ ਆਖਦਾ ਬੋਲ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਛੱਡ ਝੂਠ ਦੇ ਦੱਬ ਦਰੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਅਸਲ ਗਲ ਜੋ ਆਖ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ ਲਾਤ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਝਗੜਿਆਂ ਝੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਏਸ ਜੱਟ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਜੇ ਲਾਹ ਸੁੱਟੀ ਖੁਆਰ ਕੀਤਾ ਜੇ ਸਿਆਲਾਂ ਤੇ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਧੁੰਮ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਦੋਵੇਂ ਫੜੇ ਨੀ ਆਪਣੇ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਪਿਛੇ ਮੇਲਕੇ ਚੋ ਪਿਆ ਰਿੜਕਿਆ ਈ ਉਹ ਰੋਵਸੀ ਵਕਤ ਸਹੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੱਟਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਜੇ ਲਾਹ ਸੁੱਟੀ ਮੁਫ਼ਤ ਚੰਬੜਿਓਂ ਮਾਲ ਖਹੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਚਿਓ ਆਣਕੇ ਦਾਵਿਆਂ ਤੇ ਹੈ ਸਲਾਮ ਵੱਲਾਂ ਛੱਲਾਂ ਤੇਰਿਆਂ ਨੂੰ 
ਐਵੇਂ ਪਿੰਡ ਉਜਾੜ ਕੇ ਚੱਬ ਚੁੱਕਾ ਹੁਣ ਵਹੁਟੜੀ ਦੇਹ ਖਾਂ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਜ਼ੁਹਦ ਫਕਰਾਂ ਮੀਆਂ ਛੋੜਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਝੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਛੱਡ ਦੇਹ ਹਯਾ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਟੀ ਨਹੀਂ ਮਾਣਸੇਂ ਦੁੱਰ੍ਰਿਆਂ ਮੇਰਿਆਂ ਨੂੰ 
ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਉਠ ਕਿਹਾ ਕਰਾਂ ਅਰਜ ਨਾ ਕਰੀਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਆਓ ਵੇਖ ਲਵੋ ਸੁਨਣ ਵਾਲਿਓ ਜੀ ਇਹ ਕਾਜ਼ੀ ਜੇ ਡੋਬਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਨਿੱਤ ਮਾਲ ਪਰਾਇਆ ਚੁਰਾ ਖਾਂਦੇ ਇਹ ਦੱਸ ਮਸਲੇ ਤਾਈਂ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਕਾਜ਼ੀ ਬਹੁਤ ਜੇ ਆਂਵਦਾ ਤਰਸ ਤੈਨੂੰ ਬੇਟੀ ਆਪਣੀ ਬਖਸ਼ ਦੇ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਗਜ਼ਬ ਨਾਲ ਕਾਜ਼ੀ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਮੀਆਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਹ ਤੇ ਕਰੀਏ ਨਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ  
ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੋਂ ਗੁੱਸਿਆਂ ਮੇਰਿਆਂ ਨੂੰ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikfhnr6zkdemgju90a0dzxah0y1h2jp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/339</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5568</id>
    <revision>
      <id>221933</id>
      <parentid>39366</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4053" sha1="e11nsafwws84ss2innxcnckh3zmqknj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੧)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਐਬੀ ਕੁਲ ਜਹਾਨ ਤੇ ਪਕੜਨੀਗੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਕਾਜ਼ੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਜ਼ੀ ਖੋਹ ਦਿੱਤੀ ਹੀਰ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਰ ਇਹ ਫਕੀਰ ਦਗੌਲੀਆ ਜੇ
ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰ ਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਸਾਧ ਦਿੱਸੇ ਬਣੇ ਮੱਕਿਉਂ ਵਲੀ ਤੇ ਔਲੀਆ ਜੇ  
ਦਗ਼ੇਦਾਰ ਤੇ ਝਾਗੜੂ ਕਲਾਕਾਰੀ ਬਣੀ ਫਿਰੇ ਮੁਸ਼ਾਇਕ ਔਮੌਲੀਆ ਜੇ
ਜਦੋਂ ਦਗ਼ੇ ਤੇ ਆਵੇ ਤਾਂ ਸੱਫਾਂ ਗਾਲੇ ਅੱਖੀਂ ਮੀਟ ਬਹੇ ਜਾਪੇ ਔਲੀਆ ਜੇ  
ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਖੰਡ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਜੇ ਕਦੇ ਬਣੇ ਜੋਗੀ ਕਦੀ ਔਲੀਆ ਜੇ 
ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਜਾਣੇ ਕਦੀ ਮਿਹਰ ਕਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲੀਆ ਜੇ 
ਕਦੀ ਜੱਟਾ ਧਾਰੀ ਕਦੀ ਫਕਰ ਬਣਦਾ ਕੋਈ ਜਾਤ ਕਮੀਣ ਮਨੌਲੀਆ ਜੇ 
ਇਹ ਫ਼ਕਰ ਨਾਹੀਂ ਸਾਂਗ ਮੱਕਰ ਦਾ ਜੇ ਐਵੇਂ ਭੁੱਖੜਾ ਵਾਂਗ ਚਬੌਲੀਆ ਜੇ 
ਝਘੂ ਮੁਫਤ ਦੇ ਇਹ ਐਵੇਂ ਲਾਂਵਦਾ ਜੇ ਇਹ ਮਕਰ ਤੇ ਝਾਗੜੂ ਰੌਲੀਆ ਜੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਭੇਤ ਦਾ ਰੱਬ ਮਹਿਰਮ ਐਵੇਂ ਉੱਪਰੋਂ ਸਾਂਗ ਮਖੌਲੀਆ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਖੋਹ ਖੇੜੇ ਚਲੇ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਰਾਂਝਾ ਰਹਿਆ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕ ਹੈਰਾਨ ਯਾਰੋ 
ਉੱਫ ਹਾਏ ਜੇ ਕਰੇ ਤੇ ਗ਼ਰਕ ਹੋਵੇ ਵੱਲੇ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਜ਼ਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਯਾਰੋ 
ਖੇਤ ਮਾਰੀਏ ਖੇਤੜੀ ਸੜੇ ਬੇਹਾਲ ਹੱਕ ਅਮਲੀਆਂ ਦੇ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਣ ਯਾਰੋ 
ਡੋਰਾਂ ਵੇਖਕੇ ਮੀਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੌੜਨ ਹੱਥੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਓਂ ਬਾਜ ਉਡ ਜਾਣ ਯਾਰੋ 
ਉਹਨਾਂ ਅਕਲ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਨਾ ਥਾਉਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸਿਰੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਣ ਵਦਾਣ ਯਾਰੋ 
ਹੀਰ ਲਾਹ ਕੇ ਘੁੰਡ ਹੈਰਾਨ ਹੋਈ ਸੱਤੀ ਚਿਖਾ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਯਾਰੋ 
ਵਿੱਚ ਓਢਨੇ ਸਹਿਮ ਦੇ ਨਾਲ ਜੱਟੀ ਜਿਵੇਂ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਕਮਾਨ ਯਾਰੋ 
ਚੁੱਪ ਮਿਸਲ ਹੈ ਬੋਲਣੋਂ ਰਹੀ ਜੱਟੀ ਬਿਨਾਂ ਰੂਹ ਦੇ ਜਿਵੇਂ ਇਨਸਾਨ ਯਾਰੋ 
ਤਿਖੇ ਦੀਦੜੇ ਵਾਂਗ ਮਹਾਸਤੇ ਦੇ ਮੱਲ ਖੜੇ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਮੈਦਾਨ ਯਾਰੋ 
ਖੁੰਡੀ ਅਤੇ ਚੌਗਾਨ ਤੇ ਦੇਸ ਚੜ੍ਹਿਆ ਵੇਖਾਂ ਕਿਹੜੇ ਫੁੁੰਡ ਲੈ ਜਾਣ ਯਾਰੋ 
ਖੇੜੇ ਜੋਗੀ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਾ ਲਾ ਬੈਠੇ ਬਾਜੀ ਕਿਹੜੇ ਜਿੱਤ ਲੈ ਜਾਣ ਯਾਰੋ  
ਸੁੰਨ ਮੁੰਨ ਹੋ ਖਲੇ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ਜਿਵੇਂ ਨਕਸ਼ ਦੀਵਾਰ ਬੇਜਾਨ ਯਾਰੋ 
ਸੁਰਤ ਮੱਤ ਨ ਰਹੀ ਬਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰੀਂ ਨੂੰਹ ਦਾ ਆਯਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਯਾਰੋ 
ਓਹਦੇ ਬਾਬ ਦਾ ਹਸ਼ਰ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਬਣਿਆ ਗੋਯਾ ਆਖਰ ਦੀ ਦੂਰ ਮਕਾਨ ਯਾਰੋ 
ਮੂੂੰਹ ਫੂਕ ਹੋਏ ਖੱਲੇ ਕਾਠ ਵਾਂਗਰ ਰਹੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਅਰਮਾਨ ਯਾਰੋ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e11nsafwws84ss2innxcnckh3zmqknj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/340</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5569</id>
    <revision>
      <id>221934</id>
      <parentid>39371</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="j76pzb0szde09ne9std1v63wkakr8v2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਜਿਵੇਂ ਪੜ੍ਹੇ ਲਾਹੌਲ ਸ਼ੈਤਾਨ ਯਾਰੋ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਜੋਗੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਜਾਹ ਕੀ ਵੇਖਨੀ ਏਂ ਬੁਰਾ ਮੌਤ ਥੀਂ ਇਹ ਵਿਜੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਪਏ ਧਾੜਵੀ ਲੈ ਚਲੇ ਲੁੱਟ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਕੀ ਜਾਣਦਾ ਲੋਗ ਹੈ ਨੀ  
ਖਾਲੀ ਹੱਥ ਜੋ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ ਭੌਂਦਾ ਯਾਰ ਓਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਗ ਹੈ ਨੀ
ਜਿਹਨੂੰ ਉਮਰਦਾ ਵਾਇਦਾ ਪਿਆ ਹੋਯਾ ਉਸਤੋਂ ਕੁਝ ਅਹਿਸਾਨ ਨਾ ਸੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਪਲੇ ਦੱਮ ਨਾਹੀਂ ਦਿਆਂ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਾ ਕੁੱਝ ਨਾ ਜੋਗ ਹੈ ਨੀ
ਓੜਕ ਆਵਣਾ ਏਂ ਇੱਕ ਵਕਤ ਹੀਰੇ ਇੱਕ ਦੂਏ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਖਲੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਮਿਲੀ ਓਸਨੂੰ ਹੀਰ ਤੇ ਸੂਲ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗ ਹੈ ਨੀ
ਬੁਕਲ ਲੇਫਦੀ ਜੱਫੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਰਾਤ ਸਿਆਲ ਦਾ ਭੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਸੌਂਕਣ ਰੰਨ ਗਵਾਂਢ ਕਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਭਲੇ ਮਰਦ ਦੇ ਬਾਬ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵਨ ਮੱਰਦ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗੂੰ ਘਰੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਤ ਦਾ ਸੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਜਦੋਂ ਕਦੋਂ ਮਹਿਬੂਬ ਨੇ ਛੱਡਨਾ ਏਂ ਕਾਲਾ ਨਾਗ਼ ਖ਼ੁਦਾਇ ਦਾ ਸੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਹਾਨ ਕੀ ਮਜ਼ਾ ਪਾਯਾ ਗੱਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਟਾ ਜੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਜੇੜ੍ਹਾ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਰਾਕ ਦੇ ਕਰੇ ਕੁਸ਼ਤੀ ਓਸ ਮਰਦ ਨੂੰ ਜਾਣੀਏਂ ਫੋਗ ਹੈ ਨੀ
ਜੇੜਾ ਹੱਥ ਖਾਲੀ ਫਿਰੇ ਮੁਲਕ ਅੰਦਰ ਯਾਰ ਓਸਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਗ ਹੈ ਨੀ  
ਆਸਮਾਨ ਢਹਿ ਪਵੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਮਰਦੇ ਬਾਕੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਨ ਤੇ ਚੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਕਾਹਨੂੰ ਤਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਹੀਰੇ ਵੇਖਨੀ ਏਂ ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਇਹ ਠੱਗ ਰੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਜੋ ਕੁੱਝ ਲਿੱਖਿਆ ਸੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਲਿਆ ਕੀ ਬੈਠਨਾ ਪਾਠ ਪਰਯੋਗ ਹੈ ਨੀ 
ਹੀਰ ਖੋਹ ਦਿੱਤੀ ਕਾਜ਼ੀ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗ ਗਈ ਨੇਜੇ ਦੀ ਨੋਕ ਹੈ ਨੀ 
ਗਈ ਚੀਜ ਗਰੀਬ ਦੀ ਡਾਢਿਆਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰਾਵਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕਿਹੜਾ ਖੋਗ੍ਹ ਹੈ ਨੀ 
ਕਾਂ ਕੂੂੰਜ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਪੈਂਦਾ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਧੁਰੋਂ ਸੰਜੋਗ ਹੈ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਰ ਵਕਤ ਜੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦਾ ਮੀਂਹ ਵੱਸੇ ਬੁਰਾ ਕੌਣ ਮਨਾਂਵਦਾ ਰੁੱਠਿਆਂ ਨੂੰ 
ਲੱਬ ਯਾਰ ਦੇ ਆਬਹਯਾਤ ਬਾਝੋਂ ਕੌਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਕੁੱਠਿਆਂ ਨੂੰ 
ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਸੀ ਲੜੀ ਐਵੇਂ ਕੌਣ ਮਿਲੇਗਾ ਵਾਹਰਾਂ ਛੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ 
ਪਾਕ ਰੱਬ ਹਬੀਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਬਾਝੋਂ ਕੌਣ ਪੁੱਛਦਾ ਖੁੱਥਿਆਂ ਟੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ 
ਬਾਝ ਸੱਜਣਾਂ ਪੀੜ ਵੰਡਾਵਿਆਂ ਦੇ ਨਿੱਤ ਕੌਣ ਮਨਾਂਵਦਾ ਰੁੱਠਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j76pzb0szde09ne9std1v63wkakr8v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/341</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5588</id>
    <revision>
      <id>221935</id>
      <parentid>39376</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4008" sha1="fi44s8j9h7o2jsi9jca8l3heosepp9i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੋਹ ਕਲਮ ਤੇ ਲਿਖੀ ਪਰੀਤ ਮੇਰੀ ਜੁਦਾ ਕੌਣ ਕਰੇ ਅਸਾਂ ਜੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ 
ਦੋਵੇਂ ਰਾਹ ਫ਼ਿਰਾਕ ਦੇ ਮਾਰ ਲਏ ਕਰਾਮਾਤ ਮਨਾਂਵਦੇ ਉੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਆ
ਆਹ ਸਬਰ ਦੀ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾੜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਾਣੇ ਅਸਾਂ ਮੁੱਠਿਆਂ ਨੂੰ
ਮੁਰਸ਼ਦ ਪੀਰ ਕਾਮਲ ਹੋਵੇ ਖੱਸ ਦੇਵੇ ਹਾਲ ਕਾਲ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇ ਲੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ  
ਬਿਨਾਂ ਤਾਲਿਆਂ ਨੇਕ ਦੇ ਕੌਣ ਮੋੜੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਟੁੱਟਿਆਂ ਨੂੰ 
 {{center|&lt;small&gt;ਬਦਦੁਆ ਦੇਣੀ ਹੀਰ ਨੇ&lt;/small&gt;}}  
ਹੀਰ ਨਾਲ ਫਿਰਾਕ ਦੇ ਆਹ ਮਾਰੀ ਰੱਥਾ ਵੇਖ ਅਸਾਡੀਆਂ ਭਖਣ ਭਾਹੀਂ
ਅੱਗੇ ਅੱਗ ਪਿੱਛੇ ਸੱਪ ਸ਼ੀਹ ਸਾਡੇ ਸਾਡੀ ਵਾਹ ਨਾ ਚੱਲਦੀ ਚੌਹੀਂ ਰਾਹੀਂ  
ਇਕੇ ਮੇਲ ਸਾਂਈਆਂ ਰਾਂਝਾ ਯਾਰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਅਲਖ ਲਾਹੀਂ  
ਐਡਾ ਕਹਿਰ ਕੀਤਾ ਦੇਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਏਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਦਰਾ ਅੱਗ ਲਾਈਂ 
ਹੋਵੇ ਮੇਰਾ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਫੇਰ ਮੇਲਾ ਮੰਗਾਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਅੱਜ ਇਹ ਕਰ ਦੁਆਈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇਜਜ਼ ਕਬੂਲ ਕਰਨੀ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਸਤਾਰ ਗੁਫ਼ਾਰ ਸਾਈਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੀਬੀ ਹੀਰ ਰੁੰਨੀ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਤੇ ਆਹੀਂ ਮਾਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਰੁਵਾਇਆ ਈ  
ਰੱਬਾ ਓਹ ਪਾਈਂ ਕਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਜੇੜ੍ਹਾ ਘਰ ਫਰਊਨ ਡੁਬਾਇਆ ਈ
ਜੇੜ੍ਹਾ ਕਹਿਰ ਹੋਯਾ ਨਾਜ਼ਲ ਜਿਕਰੀਏ ਤੇ ਉਹਨੂੰ ਘੱਤ ਸ਼ਰੀਂਹ ਚਰਾਇਆ ਈ 
ਜਿਹੜੇ ਕਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸ਼ਾਹਮਰਦਾ ਇੱਕ ਨਫ਼ਰ ਤੋਂ ਕਤਲ ਕਰਾਇਆ ਈ 
ਜਿਹੜਾ ਪਾਇਕੇ ਕਹਿਰ ਤੇ ਸੁੱਟ ਤਖ਼ਤੋਂ ਸੁਲੇਮਾਨ ਤੋਂ ਭੱਠ ਝੁਲਕਾਇਆ ਈ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਕਹਿਰ ਦਾ ਯੂਨਸ ਤੇ ਪਾ ਬਦਲਾ ਉਹਨੂੰ ਡੰਗਰੇ ਤੋਂ ਨਿਗਲਵਾਇਆ ਈ  
ਜੇੜ੍ਹੇ ਕਹਿਰ ਤੇ ਸਬਕ ਦੀ ਪਕੜ ਕਾਤੀ ਇਸਮਾਈਲ ਨੂੰ ਜ਼ਿਬਾ ਕਰਾਇਆ ਈ 
ਜਿਹੜਾ ਘੱਤ ਕੇ ਗਜ਼ਬ ਤੇ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਯੂਸਫ ਖੂਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਵਾਇਆ ਈ
ਜਿਹੜੇ ਕਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਬੁੱਢੜੀ ਤੋਂ ਅਮੀਰ ਹਨਜ਼ਾ ਨੂੰ ਚਾ ਮਰਵਾਇਆ ਈ
ਕੱਕੇ ਬੂਰੇ ਤੇਜ਼ ਜ਼ਬਾਨ ਕੋਲੋਂ ਹਸਨ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਵੰਜਾਇਆ ਈ  
ਜੇਹੜੇ ਕਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਯਜ਼ੀਦੀਆਂ ਤੋਂ ਮਜ਼ਲੂਮ ਹੁਸੈਨ ਕੁਹਾਇਆ ਈ
ਓਹੋ ਕੈਹਿਰ ਘੱਤੀਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਸਿਰ ਇਤਨਿਆਂ ਦੇ ਜਿਹੜਾ ਆਇਆ ਈ 
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹੀਰ ਬਦ ਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਾ ਰੋਇਕੇ ਹਾਲ ਸੁਣਾਇਆ ਈ 
ਉਹੋ ਕੈਹਰ ਪਾਈਂ ਏਸ ਦੇਸ ਉੱਤੇ ਕੰਮ ਆਦੀਆਂ ਦੇ ਜਿਹੜਾ ਪਾਇਆ ਈ  
ਬਦਲਾ ਬਦਲੇ ਦਾ ਰੱਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਲੋਗੋ ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ ਈ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fi44s8j9h7o2jsi9jca8l3heosepp9i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/342</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5589</id>
    <revision>
      <id>221936</id>
      <parentid>39381</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3984" sha1="66f0s77z7ky28iy2l3t14mwtii8nnal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੪)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੱਬਾ ਝੱਬ ਸੁਣੀਂ ਇਹ ਦੁਆ ਮੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਖੇੜਿਆਂ ਬਹੁਤ ਅਕਾਇਆ ਈ  
ਜਿਹਾ ਕਰੇ ਕੋਈ ਤੇਹਾ ਪਾਂਵਦਾ ਏ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੂਕ ਸੁਣਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਜੋਗੀ ਨੇ ਬਦਦੁਆ ਦੇਣੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਹੱਥ ਉਠਾਇ ਦੁਆ ਮੰਗੀ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਬਾਰ ਕਹਾਰ ਸਾਈਂ 
ਹੱਥੋਂ ਹੱਥੀਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਡਾਢੜਾ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਕਹਿਰ ਪਾਈਂ 
ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਹਾਰ ਪਿੱਛੇ ਏਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਾਦਰਾ ਅੱਗ ਲਾਈਂ 
ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉਜਾੜਕੇ ਸਾੜ ਰੱਬਾ ਰੱਖ ਲਈਂ ਹੈਵਾਨ ਤੇ ਮਾਲ ਗਾਈਂ 
ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਮ ਰਹੇ ਕਰਾਮਾਤ ਜਾਗੇ ਬੰਨੇ ਬੇੜੀਆਂ ਸਾਡੀਆਂ ਲਾ ਜਾਈਂ  
ਟੋਰੀਂ ਨਾਲ ਈਮਾਨ ਦੇ ਦਾਦ ਦੇਕੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਗਰੀਬ ਦੀ ਸੁਣੀਂ ਦੁਆਈਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦੀ ਦੁਆ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਣੀ ਖੁਦਾ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿਚ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਦੋਵੇਂ ਦਰਗਾਹ ਅੰਦਰ ਉਹਨਾਂ ਰੋਇਕੇ ਕੂਕ ਸੁਣਾਇਆ ਈ
ਰੱਬਾ ਕਹਿਰ ਘੱਤੀਂ ਏਸ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਚਾ ਸਤਾਇਆ ਈ 
ਜਿਵੇਂ ਅੰਧ ਤੇ ਕਹਿਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਮਹਿਖਾਸਰੋਂ ਪੁਰੀ ਲੁਟਾਇਆ ਈ 
ਸੁਰਗਾ ਪੁਰੀ ਅਮਰਾਪੁਰੀ ਇੰਦਰਪੁਰੀ ਦੇਵਪੁਰੀ ਮੱਖ ਵਾਸਤੇ ਲਾਇਆ ਈ 
ਕਹਿਰ ਘੱਤੀਂ ਜੇ ਭਦਰਕਾ ਮਾਰਿਓਈ ਰੁੁੰਡ ਮੁੰਡ ਸਭ ਭਸਮ ਕਰਾਇਆ ਈ  
ਕ੍ਰੋਧ ਘੱਤ ਕੇ ਜੋਇ ਹਰਨਾਕਸ਼ੇ ਤੇ ਨਾਲ ਨਖਾਂ ਦੇ ਢਿਡ ਪੜਾਇਆ ਈ 
ਰਕਤਬੀਜ ਮਹਿਖਾਸਰੋਂ ਲਾਹ ਸੁੱਟੇ ਪਰਚੰਡ ਕਰ ਪਲਕ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਈ  
ਘੱਤ ਕ੍ਰੋਧ ਜੋ ਪਾਇਕੇ ਕੰਸ ਦਾ ਜੀ ਮੁੰਡਾ ਕਾਹਨ ਤੋਂ ਚਾ ਪਟਵਾਇਆ ਈ
ਉਹ ਕ੍ਰੋਪ ਕਰੀਂ ਜਿਹੜਾ ਪਿਆ ਰਾਵਣ ਰਾਮਚੰਦ ਤੋਂ ਲੰਕ ਲੁਟਵਾਇਆ ਈ 
ਉਹ ਕ੍ਰੋਪ ਕਰੀਂ ਜਿਹੜਾ ਭਾ ਜੋਗੀ ਬਿਸਵਾ ਮਿਤਰੋਂ ਖੇਲ ਕਰਵਾਇਆ ਈ 
ਉਹ ਕ੍ਰੋਪ ਕਰੀਂ ਜਿਹੜਾ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੋਂ ਕੁਰਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਵਿਚ ਕਰਾਇਆ ਈ 
ਦ੍ਰੋਪਤੀ ਚਾੜ੍ਹ ਜੋ ਲਾਇਕੇ ਭੀਲ ਭੀਖਮ ਜਿਹੜਾ ਕੈਰਵਾਂ ਦੇ ਗੱਲ ਪਾਇਆ ਈ  
ਘੱਤ ਕ੍ਰੋਪ ਜਿਉਂ ਪਾ ਗਲ ਖਪਤੀ ਦੇ ਕਈ ਖੂਹਣੀਆਂ ਚਾ ਗਲਵਾਇਆ ਈ 
ਘੱਤ ਕਰੋਪ ਜੋ ਦਰੋਪਤੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਬੇਦ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣ ਬਚਾਇਆ ਈ  
ਘੱਤ ਕਰੋਪ ਜਿਉਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕੈਦ ਭੀਤਰ ਘੱਤ ਮੋਨਸਰੂਪ ਲਗਾਇਆ ਈ
ਜੁੱਧ ਵਿਚ ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਲਛਮਣੇ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਦੇ ਬਾਬ ਕਰਾਇਆ 
ਘੱਤ ਕਰੋਪ ਜਿਉਂ ਰਾਮ ਨੇ ਕਰੋਧ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਸਿੰਧ ਨੂੰ ਖੇਤ ਕਰਾਇਆ ਈ 
ਘੱਤ ਕਰੋਪ ਜੋ ਪਾਪੀ ਤੇ ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰਕੇ ਚਾ ਚਰਵਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>66f0s77z7ky28iy2l3t14mwtii8nnal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/343</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5590</id>
    <revision>
      <id>221937</id>
      <parentid>39388</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="mgarhraj05ew8aubrt87ch34neqnsfd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਘਤ ਕਰੋਪ ਜਿਉਂ ਸੀਤਾ ਮਰੀਚ ਮਾਰਿਓ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦਾ ਕੋਪ ਭਨਾਇਆ ਈ 
ਓਹਾ ਕਰੀਂ ਕਰੋਪ ਜੇੜ੍ਹਾ ਇਤਨਿਆਂ ਤੇ ਚਿਖਾ ਬੂਹ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਾਇਆ ਈ  
ਇਹ ਅਰਜ਼ ਅਸਾਡੜੀ ਮੰਨ ਰੱਬਾ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਨੇ ਆਖ ਸੁਣਾਇਆ ਈ  
ਉਸਦਾ ਆਖਣਾ ਰੱਬ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਤੁਰਤ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਇਆ ਈ  
ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੌੜ ਕੀਤਾ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਪਾਸ ਫਿਰ ਆਇਆ ਈ 
ਪਾਣੀ ਘੱਤਿਆਂ ਮੂਲ ਨਾ ਬੁੱਝੇ ਹਰਿਗਿਜ਼ ਅੱਗ ਭੱੜਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤਪਾਇਆ ਈ 
ਵਗੀ ਹੋਈ ਫ਼ਕੀਰ ਦੀ ਕੌਣ ਮੋੜੇ ਕਹਿਰ ਰੱਬ ਨਜ਼ੂਲ ਹੋ ਆਇਆ ਈ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸ਼ਹਿਰ ਲੰਕਾ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫ਼ ਹੀ ਅੱਗ ਮਚਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਹ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਸੁਣ ਅੱਗ ਮੱਚੀ ਵੇਖੋ ਰਬਦੀਆਂ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਲੱਗੀ ਅੱਗ ਚੌਤਰਫ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾਰੇ ਕੀਤਾ ਸਾਫ਼ ਸਭ ਝੁੱਗੀਆਂ ਝਾਈਆਂ ਨੂੰ 
ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਧੁੰਮ ਤੇ ਸ਼ੋਰ ਹੋਯਾ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚੀਆਂ ਪਾਂਧੀਆਂ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ  
ਰਾਜੇ ਪੁਛਿਆ ਇਹ ਕੀ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋਯਾ ਕੋਈ ਦਸੋ ਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਵਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਲਾ ਨਜ਼ੂਮੀਆਂ ਖਬਰ ਦੱਸੀ ਕੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਲਮ ਸਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਰੱਬ ਆਸ਼ਕਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਹ ਸੁਣੀ ਬਦਲਾ ਮਿਲਿਆ ਏ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾਈਆਂ ਨੂੰ 
ਪਈ ਆਣ ਅਜ਼ਗੈਬ ਦੀ ਇਹ ਆਤਸ਼ ਲੱਗੀ ਮਹਿਲਾਂ ਤੇ ਕਿੱਲੀਆਂ ਖਾਈਆਂ ਨੂੰ 
ਜੇ ਤੂੰ ਸੱਦ ਕੇ ਦੁਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੇੇਂ ਰਾਜ਼ੀ ਰੱਬ ਬਖਸ਼ੇਗਾ ਸਭ ਗੁਨਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਰਾਜੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਖੇੜੇ ਕਰੋ ਹਾਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਜ਼ਬਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਲੋਕਾਂ ਆਖਿਆ ਫ਼ਕਰ ਬਦਦੁਆ ਦਿੱਤੀ ਰਾਜੇ ਭੇਜਿਆ ਤੁਰਤ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਕਹਿਣ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲੋ ਹੋਵੋ ਹਾਜ਼ਰ ਖੇੜੇ ਫੜੇ ਨੇ ਵੇਖ ਲੌ ਕਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਹੀਰ ਖੋਹ ਲਈ ਖੇੜੇ ਧਿੱਕ ਦਿੱਤੇ ਤੁਸਾਂ ਚਾੜ੍ਹਸਾਂ ਸੂਲੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਹੱਕ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਇਹ ਹੈ ਹੀਰ ਜੱਟੀ ਉੱਠ ਹੋਏ ਹੋ ਮਗਰ ਕਿਉਂ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ  
ਸਾਨੂੰ ਪਰਤਵਾ ਏਨ੍ਹਾਂ ਵਿਖਾਲ ਦਿਤਾ ਕੁੱਲ ਖਬਰ ਹੈ ਪਾਲੀਆਂ ਮਾਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਖੇੜੇ ਹੋ ਮਾਯੂਸ ਸਭ ਉੱਠ ਚੱਲੇ ਬੈਠੇ ਝੂਰਦੇ ਦਾਗ਼ ਸਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸ ਸੂਮ ਸਲਵਾਤ ਦੀ ਪੁੱਛ ਹੋਈ ਏਨ੍ਹਾਂ ਦੀਨ ਅਮਾਨ ਉਗਾਹੀਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਰਾਜੇ ਪਾਸ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੋਵੇਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਆ ਹਜ਼ੂਰ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਆਖਿਆ ਹੱਕ ਨੂੰ ਤੱਕ ਹੀਰੇ 
ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੈਂ ਤੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਜ਼ਾਦੀ ਦਿੱਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰੱਖ ਤੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੀਰੇ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mgarhraj05ew8aubrt87ch34neqnsfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/344</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5591</id>
    <revision>
      <id>221938</id>
      <parentid>39394</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4129" sha1="ti6pubv7opkd2a2w4z4mmuzf9ja0mqn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੬)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੋਈ ਕਰੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਮਾਰ ਸੁੱਟਾਂ ਰਿਸ਼ਵਤ ਖੋਰਿਆਂ ਦੇ ਵੱਢਾਂ ਨੱਕ ਹੀਰੇ 
ਦੁੱਧ ਵਿਚੋਂ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛਾਣ ਕੱਢਾਂ ਧਰਾਂ ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ ਦਾ ਤੱਕ ਹੀਰੇ 
ਭਲੇ ਬੁਰੇ ਐਥੇ ਆਣ ਰੁਜ਼ੂ ਹੋਏ ਜਿਸਨੂੰ ਧੱਕਣਾ ਈਂ ਹੁਣ ਧੱਕ ਹੀਰੇ 
ਇਹ ਵੇਲਾ ਈ ਸੱਚ ਦੇ ਬੋਲਣੇ ਦਾ ਸਿਰ ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਸ਼ਾਹ ਫਲੱਕ ਹੀਰੇ 
ਲਾਨ੍ਹਤ ਰੱਬ ਦੀ ਪਵੇ ਫਿਟਕਾਰ ਓਨ੍ਹਾਂ ਝੂਠ ਬੋਲਣੇ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਕ ਹੀਰੇ  
ਵੱਲ ਝੂਠ ਦੀ ਕਦੀ ਨਾ ਹਰੀ ਹੋਵੇ ਛਾਂਗੀ ਪੱਤਰੀ ਰਹੀ ਛੜੱਕ ਹੀਰੇ 
ਝੂਠ ਜੇਡ ਨਾ ਸਖ਼ਤ ਅਫ਼ਾਤ ਕੋਈ ਸੱਚ ਝੂਠ ਤੋਂ ਕਰੀਂ ਦੋ ਟੁੱਕ ਹੀਰੇ 
ਗਲੀਂ ਝੂਠਿਆਂ ਤੌਕ ਜੰਜੀਰ ਹੋਸਣ ਪੈਰੀਂ ਬੇੜੀਆਂ ਹੋਣ ਖੜੱਕ ਹੀਰੇ 
ਜਦੋਂ ਸੱਚ ਉਤੇ ਨੀਯਤ ਹੋਗ ਤੇਰ੍ਹੀ ਪੜਦੇ ਰੱਬ ਲੈਸੀ ਸਾਰੇ ਢੱਕ ਹੀਰੇ 
ਸੱਚ ਆਖਣੋਂ ਜ਼ਰਾ ਨਾ ਸੰਗ ਰਖੀਂ ਮੂੰਹੋਂ ਬੋਲ ਹੋਕੇ ਬੇਧੜੱਕ ਹੀਰੇ 
ਬੇੜੇ ਸੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਸਣ ਇਹ ਤਾਂ ਆਲਮਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਪੱਕ ਹੀਰੇ  
ਮੈਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਖਨਾ ਹਾਂ ਦਿਲੋਂ ਰੱਖ ਨਾ ਜਾਣ ਪਲੱਕ ਹੀਰੇ 
ਤਸਦੀਕ ਹੈ ਬਿੱਲਕਲੱਬ ਕਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਕਰ ਨਾ ਸ਼ੱਕ ਹੀਰੇ 
ਪਿਆ ਮਾਮਲਾ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਵਾਲਾ ਜੱਟੀ ਮੂੰਹ ਤੇ ਫੇਰਕੇ ਢੱਕ ਹੀਰੇ  
ਪਲਾ ਓਸਦਾ ਪਕੜ ਲੈ ਜਾਹ ਬੀਬੀ ਜਿਹੜਾ ਜਾਣਨੀਏ ਹੱਕ ਪੱਕ ਹੀਰੇ  
ਵਾਰਸ਼ਸ਼ਾਹ ਈਮਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਬਾਹੋਂ ਪਕੜ ਲੈ ਜਾਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਹੀਰੇ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ ਦੁਆ ਦੇਣੀ ਰਾਂਝੇ ਅਤੇ ਹੀਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੱਬ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕੀਤਾ ਰਾਜੇ ਅਦਲ ਕੀਤਾ ਦਿੱਤਾ ਯਾਰ ਨੂੰ ਯਾਰ ਮਿਲਾ ਮੀਆਂ 
ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਸੀ ਜਾਣੇ ਰੱਬ ਰਸੂਲ ਖ਼ੁਦਾ ਮੀਆਂ 
ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਹੱਥ ਉਠਾ ਦੁਆ ਕੀਤੀ ਅੱਲਾ ਪਾਕ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸੁਣਾ ਮੀਆਂ 
ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਖੈਰ ਹੋਵੇ ਤੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋਵੇ ਕੁਲ ਬਲਾ ਮੀਆਂ  
ਹੀਰ ਖੋਹ ਕੇ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਹੱਥ ਦਿਤੀ ਕੀਤੀ ਜੋਗੀ ਨੇ ਖ਼ੈਰ ਦੁਆ ਮੀਆਂ 
ਘੋੜੇ ਊਠ ਹਾਥੀ ਦੱਮ ਤੋਪਖਾਨੇ ਹਿੰਦ ਸਿੰਧ ਤੇ ਹੁਕਮ ਚਲਾ ਮੀਆਂ  
ਅੰਨ ਧੱਨ ਤੇ ਲਛਮੀ ਮੁਲਕ ਦੌਲਤ ਨਿੱਤ ਹੋਵਸੀ ਦੂਣ ਸਵਾ ਮੀਆਂ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਰੱਬ ਆਬਰੋ ਨਾਲ ਰਖੇ ਮੀਟੀ ਮੁੱਠ ਹੀ ਦੇਇ ਲੰਘਾ ਮੀਆ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝਾ ਝੰਗ ਸਿਆਲਾਂ ਨੂੰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਲੈ ਕੇ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਚਲਿਆ ਦੇਸ ਵੱਲੇ ਚੱਲ ਨੱਢੀਏ ਰੱਬ ਦਿਵਾਈਏਂ ਨੀ 
ਚੌਧਰਾਣੀਏਂ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀਏ ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਵੱਤ ਘਿਨਾਈਏਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ti6pubv7opkd2a2w4z4mmuzf9ja0mqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/345</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5592</id>
    <revision>
      <id>221939</id>
      <parentid>39401</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4155" sha1="48wmw5j6te5427nj8co2el2gwq5wgsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੭)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪੰਜਾਂ ਪੀਰਾਂ ਨੇ ਆਣਕੇ ਮੇਲੀਏਂ ਤੂੰ ਮੋਤੀ ਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਈਏਂ ਨੀ 
ਕਹਿਆ ਨਬੀ ਨੇ ਕੁਲੌਸ਼ੇਇਨਯਰਜਿਓਂ ਅੰਤ ਅਸਲ ਨੂੰ ਅਸਲ ਮਿਲਾਈਏਂ ਨੀ
ਕੱਢ ਖੇੜਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਬ ਦਿੱਤੀਏਂ ਨੀ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਪਹਾੜ ਪਹੁੰਚਾਈਏਂ ਨੀ 
ਚੱਲ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਨੂੰ ਵਹੁਟੀਏ ਨੀ ਰੱਬ ਸੰਗ ਦੇ ਸੰਗ ਰਲਾਈਏਂ ਨੀ 
ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਐਵੇਂ ਜੇ ਜਾ ਵੜਸਾਂ ਰੰਨਾਂ ਆਖਸਣ ਉਧਲ ਆਈਏਂ ਨੀ 
ਪੇਈਏ ਸਾਹੁਰੇ ਡੁਬਕੇ ਗਾਲਿਓ ਨੀ ਖੋਹ ਕੌਣ ਨਵਾਲੀਆਂ ਆਈਏਂ ਨੀ 
ਲਾਵਾਂ ਫੇਰੀਆਂ ਅਕਦ ਨਕਾਹ ਬਾਝੋਂ ਐਵੇਂ ਬੋਦਲੀ ਹੋ ਕੇ ਆਈਏਂ ਨੀ
ਘੱਤ ਜਾਦੁੜਾ ਦੇਵ ਨੇ ਪਰੀ ਠੱਗੀ ਰੂਹ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹੱਥ ਆਈਏਂ ਨੀ  
ਮੈਨੂੰ ਚਾਚੀਆਂ ਤਾਈਆਂ ਦੇਣ ਮਿਹਣੇ ਅਤੇ ਆਖਸਣ ਕਿਉਂ ਨੱਸ ਆਈਏਂ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਪਰੇਮ ਦੀ ਜੜੀ ਘੱਤੀ ਮਸਤਾਨੜੀ ਚਾ ਕਰਾਈਏਂ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਮਿਲਣਾ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਰੰਨਾਂ ਦਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰੰਨਾਂ ਦੇਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹੋਇਕੇ ਧੁੰਬਲਾ ਧਾ ਭਾਰਾ 
ਅਜੀ ਮਾਹਣੂ ਝਿੱਕਿਓਂ ਸੇਵ ਕੰਨਾਂ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਝੋਕ ਥੀਂ ਜੀਉ ਯਾਰਾ 
ਸਾਰੋ ਅਥਰ ਵਥਾਰ ਹੈ ਥਾਰ ਜਾਂਦੀ ਅਨਾਕਹੁ ਕਿਉਂ ਚੜ੍ਹਿਓ ਅਪਰਾਧ ਯਾਰਾ 
ਐਦੋਂ ਦੇਨ ਉਹਾ ਗਲਾਇਕੇ ਜੀ ਮਾਰੂ ਦੇਸ ਕੋਂ ਲਏ ਇਹ ਜਾਨ ਵਾਰਾ 
ਧਰਮੀ ਰਾਂਝਕੇ ਮਾਹਣੂਆਂ ਖੋਹ ਲੀਤੀ ਕੈਬੀ ਕਹਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਚਰੇ ਧਾਰਾ 
ਫ਼ਰਮ ਕਲਕੀ ਪੇਰੂ ਪੰਚਾਲ ਪੋਹਤੇ ਬਲੂ ਘਾਤ ਕੋ ਘਾਤ ਪਰ ਚਲਨ ਹਾਰਾ 
ਕਿਦ੍ਹੇ ਕਿਦ੍ਹੇ ਵੰਞੇ ਚੰਗੇ ਮਾਹਣੂਆਂ ਓ ਛੱਡਕੀ ਕਿਤੇ ਇਕੱਥ ਕੌਪ ਹਾਰਾ
ਕਿਦ੍ਹੇ ਲਾੜੀਆਂ ਕਿਦ੍ਹੇ ਲੁਗਾਈ ਮੁੰਡੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੁਰਾਜ ਕਰ ਦੋਕ ਹਾਰਾ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਥਾਰੋ ਸੁਸਰੂ ਕੇ ਕੀ ਮਾਰ ਬੈਰੂਨ ਕੱਨ ਕੱਨ ਹੋਹ ਬਦਰੀਏ ਕੋ ਦੱਲਰੋ ਰੇ 
ਕਿਦ੍ਹੋ ਵੈਸ਼ਰੋਂ ਚੰਦ੍ਰ ਮੁਖ ਕਾਹਕਾਰੇ ਬੈਦੀਏਰੀ ਰੋਹੋ ਲਾਕਰੋਬਹੁ ਕਨਕੱਲਰੋ ਰੇ 
ਅਥ ਕੇਲਰੋ ਕੇਲਰੋ ਕਿਤੇ ਧਾਰਿਓ ਕਰੋ ਥਾਕ ਕਿਨ ਦੇਸ ਲੈ ਚੱਲਰੋ ਰੇ 
ਧਨੂ ਧਾਰਕੇ ਕਲ੍ਹ ਲਦੇ ਧੌਂਸ ਧਾਕੇ ਸਰਦ ਮੂੂੰਹ ਬਸੂਤ ਝਰੇ ਅੱਵਰੋ ਰੇ 
ਕੌਨ ਬਿਧੀ ਸਪੁੱਤਰੋ ਲੋਚਰੋ ਰੇ ਚਲਰੀ ਥਾਂਕ ਠੱਗ ਛੱਲਰੋ ਚੱਲਰੋ ਰੇ
ਅਨੀ ਥਰਥਰੀ ਕਾਲ ਜੋ ਕਿਹਨੂ ਢਾਕਿਓ ਥਾਕੇ ਨਾਥ ਵਾਰਸ ਲੈ ਚੱਲਰੋ ਰੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਝੰਗ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੱਟੀ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਦੋਵੇਂ ਉੱਠ ਟੁਰੇ ਹੋਈ ਮੁਲਕ ਤੇ ਦੇਸ ਦੀ ਸੂਹ ਮੀਆਂ 
ਰਾਹੋ ਰਾਹ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਜੂਹ ਆਏ ਹੀਰ ਆਖਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਜੂਹ ਮੀਆਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48wmw5j6te5427nj8co2el2gwq5wgsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/346</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5593</id>
    <revision>
      <id>221940</id>
      <parentid>39407</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4068" sha1="kt5se4g0lmd6e1bj41xw8y8ilukixyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੮)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸਲੀ ਵਤਨ ਦੀ ਜਾ ਸੰਞਾਣਕੇ ਤੇ ਕੱਢੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਆਹ ਤੇ ਊਹ ਮੀਆਂ
ਡਿੱਠੀ ਥਾਂ ਜਿਥੇ ਕੈਦੋ ਫਾਟਿਆ ਸੀ ਨਾਲ ਸਹੇਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਧਰੂਹ ਮੀਆਂ 
ਜਿੱਥੇ ਖੇਡਦੀ ਗਈ ਸੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਤਕਦੀਰ ਸੁੱਟੀ ਵਿੱਚ ਖੂਹ ਮੀਆਂ 
ਜਦੋਂ ਜੰਞ ਆਈ ਘਰ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤਦੋਂ ਤੂਫਾਨ ਸਿਰ ਨੂਹ ਮੀਆਂ 
ਹੀਰ ਆਖਦੀ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਤੇ ਏਥੇ ਹੋਇਆ ਈ ਮੇਲ ਮਲੂਹ ਮੀਆਂ 
ਇਹ ਰਾਂਝਿਆ ਵੇਖ ਤੂੰ ਥਾਂ ਮੀਆਂ ਝੁੁੱਗੀ ਕੈਦੋ ਦੀ ਸੁੱਟੀ ਸੀ ਲੂਹ ਮੀਆਂ 
ਵਾਰਸ ਰੋਜ਼ ਅਖੀਰ ਤੇ ਲੱਭ ਲੈਸਣ ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਬਾਂ ਰੂਹ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਤੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਾਹੀਆਂ ਦਾ ਪਛਾਨਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੂਹ ਵਿੱਚ ਮਾਹੀ ਮਝਾਂ ਚਾਰਦੇ ਸਨ ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਵਲ ਕਰਨ ਧਿਆਨ ਮੀਆਂ 
ਜਦੋਂ ਆਣ ਢੁੱਕੇ ਨੇੜੇ ਮਾਹੀਆਂ ਦੇ ਤਦੋਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆ ਪਛਾਣ ਮੀਆਂ
ਮਾਹੀਆਂ ਪੁਛਿਆ ਰਾਂਝਿਆ ਦੱਸ ਭਾਈ ਤੇਰੇ ਕਿਸ ਪਾੜੇ ਹੈਨ ਕਾਨ ਮੀਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਦੋਕਣੇ ਕੰਨ ਪਾਟੇ ਜਦੋਂ ਲੱਗਾ ਸੀ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਬਾਣ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਿਆਲਾਂ ਦਾ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਸਦਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਹਿਆ ਮਾਹੀਆਂ ਜਾਇਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿਆਲੀਂ ਨੱਢੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਚਾਕ ਲਿਆਇਆ ਜੇ 
ਦਾੜ੍ਹੀ ਖੇੜਿਆਂ ਦੀ ਸਭੇ ਮੁੰਨ ਸੁਟੀ ਪਾਣੀ ਇੱਕ ਚੁੱਲੀ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜੇ 
ਸਿਆਲਾਂ ਆਖਿਆ ਪਰ੍ਹਾਂ ਨ ਜਾਣ ਕਿਧਰੇ ਜਾਕੇ ਨੱਢੜੀ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਲਿਆਇਆ ਜੇ 
ਘਰ ਆਪਣੇ ਨੱਢੜੀ ਹੀਰ ਵਾੜੋ ਤਾਈਆਂ ਚਾਚੀਆਂ ਕੋਲ ਬਹਾਇਆ ਜੇ 
ਆਖੋ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਜੰਞ ਬਣਾ ਲਿਆਵੇ ਨੱਢੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਡੋਲੜੀ ਪਾਇਆ ਜੇ 
ਜੋ ਕੁਝ ਹੈਣ ਨਸੀਬ ਸੋ ਦਾਜ ਦੀਜੇ ਸਾਥੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭੀ ਚਾ ਲਜਾਇਆ ਜੇ 
ਓਧਰ ਹੀਰ ਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲੇ ਇਧਰ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਈ ਆਇਆ ਜੇ 
ਸਿਆਲਾਂ ਆਖਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਈ ਖੈਰ ਦਾ ਪੱਜ ਬਣਾਇਆ ਜੇ 
ਹੀਰ ਵਿਆਹ ਦਿਤੀ ਮੋਏ ਗਏ ਸਾਥੋਂ ਮੂੰਹ ਧੀ ਦਾ ਨਾ ਵਿਖਾਇਆ ਜੇ 
ਮੋਏ ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਓਹ ਕਿਸੇ ਖੂੱਹ ਡੁੱਬੀ ਕਹਿਆ ਦੇਸ ਨੇ ਪੁਛਣਾ ਲਾਇਆ ਜੇ 
ਓੜਕ ਤੁਸਾਂ ਤੇ ਓਹ ਉਮੈਦ ਆਹੀ ਡੰਡਾ ਸੁਥਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵਜਾਇਆ ਜੇ 
ਜਾਤੋਂ ਮੁੱਢ ਕਦੀਮ ਦੇ ਤੁਸੀ ਹੀਣੇ ਬੈਠ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਸੁਆਹ ਉਡਾਇਆ ਜੇ 
ਮਾਲ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲਸ਼ਕਰਾਂ ਵੰਡ ਲਏ ਐਵੇਂ ਡੱਗਾ ਕਿਉਂ ਢੋਲ ਤੇ ਲਾਇਆ ਜੇ 
ਸਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤੁਸਾਂ ਮੁਕਾ ਸੁੱਟਿਆ ਬਦਲੇ ਓਸਦੇ ਸਾਕ ਦਿਵਾਇਆ ਜੇ 
ਸਫ਼ਾਂ ਹੋਣ ਇੱਕਠੀਆਂ ਰੋਜ਼ ਮਹਿਸ਼ਰ ਹੱਥੋ ਹੱਥ ਬਦਲਾ ਤੁਸੀਂ ਪਾਇਆ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kt5se4g0lmd6e1bj41xw8y8ilukixyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/347</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5594</id>
    <revision>
      <id>221941</id>
      <parentid>39415</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221941</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3958" sha1="alkuwyq3xuju0m0p8vh95h33p89pjjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੨੯)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤਾਨ੍ਹੇ ਮਾਰਦੇ ਨਾਈ ਨੂੰ ਮੋੜ ਘਲਿਆ ਮੁੜਕੇ ਫੇਰ ਨਾ ਅਸਾਂ ਤੇ ਆਇਆ ਜੇ
ਭਾਈ ਰਾਂਝੇ ਤੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਘਰੀ ਲਿਆਏ ਨਾਲ ਗੌਰ ਦੇ ਪਲੰਘ ਵਿਛਾਇਆ ਜੇ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀਆਂ ਖ਼ਿਦਮਤਾਂ ਕਰਨ ਸਭੇ ਸਾਰਾ ਕੋੜਮਾ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਾਇਆ ਜੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਘਰ ਲੈ ਆਉਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਭਾਈਆਂ ਜਾਇਕੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਘਰੀਂ ਆਂਦਾ ਨਾਲ ਰਾਂਝਣਾ ਘਰੀਂ ਮੰਗਾਇਓ ਨੇ
ਲਾਹ ਮੁੰਦਰਾਂ ਜੱਟਾਂ ਮੁੰਨਾ ਸੁੱਟੀਆਂ ਸਿਰ ਸੋਹਣੀ ਪੱਗ ਬੰਨ੍ਹਾਇਓ ਨੇ 
ਜਾਮਾ ਰੇਸ਼ਮੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਕੇ ਤੇ ਉਹਦੀ ਆਦਮੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਇਓ ਨੇ 
ਯਾਕੂਬ ਦੇ ਪਿਆਰੜੇ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗੂੰ ਕੱਢ ਖੂਹ ਥੀਂ ਤਖ਼ਤ ਬਹਾਇਓ ਨੇ 
ਮੱਖਣ ਘੱਤ ਉੱਤੇ ਦੁੱਧ ਖੰਡ ਚਾਵਲ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਲੰਘ ਵਿਛਾਇਓ ਨੇ 
ਖਾਣਾ ਰੱਖ ਅਗੇ ਬਹੁਤ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਫਰਸ਼ ਦੇ ਬੈਠ ਖੁਵਾਇਓ ਨੇ 
ਭਾਈ ਚਾਰੇ ਨੂੰ ਮੇਲ ਬਹਾਇਓ ਨੇ ਸਭੇ ਹਾਲ ਅਹਿਵਾਲ ਸੁਣਾਇਓ ਨੇ 
ਦੇਕੇ ਵਾਅਦੇ ਕੂੜ ਤੇ ਮਕਰ ਵਾਲੇ ਰਾਂਝੇ ਯਾਰ ਦਾ ਮੰਨ ਮਨਾਇਓ ਨੇ 
ਜਾਹ ਭਾਈਆਂ ਦੀ ਜੰਞ ਜੋੜ ਲਿਆਵੀਂ ਅੰਦਰ ਵਾੜਕੇ ਬਹੁ ਸਮਝਾਇਓ ਨੇ
ਨਾਲ ਦੇਇ ਲਾਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋ ਸਭਨਾਂ ਤਰਫ ਘਰਾਂ ਦੀ ਚਾ ਪਹੁੰਚਾਇਓ ਨੇ  
ਵਜਹ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਮੋੜ ਛੱਡਿਆ ਨਾਲ ਹੱਥ ਇਕ ਖੱਤ ਫੜਾਇਓ ਨੇ
ਸਾਥੀ ਆਉਣਾ ਜਾਉਣਾ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਵਿੱਚ ਖਤ ਦੇ ਇਹ ਲਿਖਾਇਓ ਨੇ 
ਬਦਨੀਤ ਤੇ ਆਣ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਮਾਰਨ ਧੀ ਦਾ ਮਤਾ ਪਕਾਇਓ ਨੇ  
ਕੈਦੋ ਰਾਤ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਲਾਹ ਰਹਿੰਦਾ ਵੇਖੋ ਕੇਡ ਮਖੌਲ ਬਣਾਇਓ ਨੇ 
ਹੱਥੀਂ ਆਪਣੀ ਅੱਗ ਖਰੀਦ ਕੇ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਅੰਗਿਆਰ ਖਿੰਡਾਇਓ ਨੇ 
ਗਰਦਨ ਆਪਣੀ ਖ਼ੂਨ ਲਿਖਾਇਕੇ ਤੇ ਮੱਥੇ ਦਾਗ਼ ਸਿਆਹੀ ਦਾ ਲਾਇਓ ਨੇ 
ਝੂਠੇ ਸੱਚੇ ਉਲਾਂਭੜੇ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਨਾਈ ਖੇੜਿਆਂ ਤਰਫ ਭਜਾਇਓ ਨੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਹ ਕੁਦਰਤਾਂ ਰੱਬ ਦੀਆਂ ਨੇ ਵੇਖੋ ਨਵਾਂ ਪਖੰਡ ਜਗਾਇਓ ਨੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਕੇ ਜੰਵ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਰਾਂਝੇ ਜਾਇਕੇ ਘਰੀਂ ਅਰਾਮ ਕੀਤਾ ਗੰਢ ਫੇਰੀਆ ਸੂ ਵਿੱਚ ਭਾਈਆਂ ਦੇ 
ਸਾਰਾ ਕੋੜਮਾਂ ਆਇਕੇ ਗਿਰਦ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਪੰਚ ਹੋ ਵਿੱਚ ਭਰਜਾਈਆਂ ਦੇ 
ਚਲੋ ਭਾਈਓ ਵਿਆਹਕੇ ਹੀਰ ਲਿਆਈਏ ਸਿਆਲ ਲਈ ਹੁਨਾਲ ਦੁਆਈਆਂ ਦੇ 
ਜੰਞ ਜੋੜਕੇ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਟਮਕ ਚਾ ਬੱਧੇ ਮਗਰ ਨਾਈਆਂ ਦੇ 
ਵਾਜੇ ਦਖਣੀ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਜਣ ਲੱਖ ਸੰਖ ਛੁੱਟਣ ਸ਼ਰਨਾਈਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alkuwyq3xuju0m0p8vh95h33p89pjjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/348</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5595</id>
    <revision>
      <id>221942</id>
      <parentid>39435</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221942</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4104" sha1="r38hytwhnl8kiy0r58c6oau3l7dq4gm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੦)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਹ ਦਾ ਚਾ ਸਮਾਨ ਕੀਤਾ ਕੱਠ ਸੁਤਰੀਆਂ ਤੇ ਕਰਨਾਈਆਂ ਦੇ 
ਭਾਬੀਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੀਆਂ ਗੌਂਦੀਆਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਗਾਵਣ ਮਤ੍ਰਬਾਂ ਨਾਲ ਅਦਾਈਆਂ ਦੇ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਿਸਾਹ ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬੰਦਾ ਬੱਕਰਾ ਵੱਸ ਕਸਾਈਆਂ ਦੇ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਅਤੇ ਕਿਤੋਂ ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਸੁਣਨਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਸੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕਿਹਾ ਮਾਪੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇਸਨ ਫੇਰ ਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ  
ਗੁਝਾ ਆਦਮੀ ਘੱਲਿਆ ਖੇੜਿਆਂ ਤੇ ਮੁੜ ਫੜਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਫੇੜਿਆਂ ਨੂੰ
ਕੈਦੋ ਕਹਿਆ ਲੱਗੀ ਬੱਦਦੁਆ ਮੇਰੀ ਸੱਭੋ ਸੁਣੋਗੇ ਨਿੱਤ ਕਹੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਇਥੇ ਆਉਣ ਖੇੜੇ ਵੱਡੇ ਪੌਣ ਝੇੜੇ ਅੱਜ ਵੇਖੋਗੇ ਇਹਨਾਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਹੀਰੇ ਵੇਖ ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਆਉਣਾਈਂ ਛੱਡ ਦੇਹ ਹੁਣ ਕੂੜਿਆਂ ਝੇੜਿਆਂ ਨੂੰ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਜੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਵਾਉ ਝੁੱਲੀ ਬੰਨੇ ਰੱਬ ਲਾਸੀ ਰੁੜ੍ਹਦੇ ਬੇੜਿਆਂ ਨੂੰ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਕੈਦੋ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੈਦੋ ਆਖਿਆ ਇਹ ਨਾ ਕਦੀ ਸੁਣਿਆ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜੀ 
ਕਦੀ ਆਦ ਜੁਗਾਦ ਨਾ ਮੂਲ ਹੋਈ ਸਚੇ ਸਿਆਲ ਇੱਹ ਕੌਲ ਕਰਾਰ ਦੇ ਜੀ 
ਇਕਦਰ ਕਰਨ ਨਿਕਾਹ ਵਿਆਹ ਦੇਵਣ ਫੇਰ ਦੁਜੇ ਥਾਂ ਸਾਕ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਜੀ 
ਆਖਣ ਰਾਂਝਿਆ ਜਾਹ ਤੂੰ ਜੰਞ ਲਿਆਵੀਂ ਹੁਣ ਇਹ ਫਸਾਦ ਖੁਆਰ ਦੇ ਜੀ 
ਸਭੇ ਕੈਦੋ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਤੂੰ ਸੱਚਾ ਓੜਕ ਮਲਕੀ ਚੂਚਕ ਦੋਵੇਂ ਹਾਰ ਦੇ ਜੀ 
ਕੋਈ ਜਾਏ ਨਾ ਪੇਸ਼ ਤਦਬੀਰ ਸਾਡੀ ਅਗੇ ਕੈਦੋ ਦੇ ਸੱਭ ਪੁਕਾਰ ਦੇ ਜੀ 
ਸਾਡੀ ਤੇਰੀ ਆਹੀ ਪੱਤ ਇੱਕ ਭਾਈ ਸਾਥੋਂ ਹੋਏ ਨੀ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦੇ ਜੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੈਦੋ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਇਆ ਕਰੇ ਮਕਰ ਫ਼ਰੇਬ ਹੰਜਾਰ ਦੇ ਜੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕੈਦੋ ਜਾਇਕੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਬੱਚਾ ਸਬਰ ਕਰ ਬਾਤ ਕਰਾਰ ਦੀ ਏ 
ਚਾਚਾ ਸਬਰ ਕਿਹਾ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣਾ ਈਂ ਹੀਰ ਜੀਉ ਵਿੱਚ ਖ਼ੌਫ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਏ 
ਕੈਦੋ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਮੌਤ ਚਮਕ ਦੀ ਧਾਰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਕੈਦੋ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੀਰ ਸੁਣ ਆਹ ਕਹਿਰ ਦੀ ਮਾਰਦੀ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਥੇ ਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਨਾਈ ਆਇਆ ਜੇ ਉਹ ਤਾਂ ਕਹਿਰ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਨੀ 
ਸਾਨੂੰ ਆਖਦੇ ਨੀ ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਆਈਏ ਬਾਤ ਪੁੱਛਦੇ ਕੌਲ ਇਕਰਾਰ ਦੇ ਨੀ 
ਆ ਪੁੱਛਣ ਮੁਕਲਾਵੇ ਦੀ ਬਾਤ ਸਾਨੂੰ ਲਾਗੀ ਆਣ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਤਾੜਦੇ ਨੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੁਕਲਾਵੜਾ ਲੈਣ ਆਵਣ ਏਥੇ ਨਵਾਂ ਪਸਾਰ ਪਸਾਰ ਦੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r38hytwhnl8kiy0r58c6oau3l7dq4gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/349</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5596</id>
    <revision>
      <id>221943</id>
      <parentid>39716</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221943</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4074" sha1="riwq1d3y2jlynwl6fl8bkp9ynxokido" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੧)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਹੀਰ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣੀ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਿਆਲਾਂ ਬੈਠ ਕੇ ਸੱਥ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਭੱਲੇ ਆਦਮੀ ਗੈਰਤਾਂ ਪਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਯਾਰੋ ਗੱਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਹਾਨ ਉੱਤੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਹਣੇ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਦੇ ਨੀ  
ਪੱਟ ਛੱਡੀਏ ਇਹ ਕਾਲਖ ਪੱਟਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰੇ ਐਬ ਤੇ ਮਿਹਣੇ ਗਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਪੱਤ ਰਹੇਗੀ ਨਾ ਜੇਕਰ ਤੋਰ ਦਈਏ ਨੱਢੀ ਨਾਲ ਮੁੰਡੇ ਮਹੀਂਵਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਜੀਦ੍ਹਾ ਖਾਂਵਦੇ ਉਸੀ ਦਾ ਬੁਰਾ ਮੰਗਣ ਦਗ਼ਾ ਕਰਨ ਹੋਕੇ ਮਹਿਰਮ ਹਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਦਯੂਸ ਖੰਜੀਰ ਹੋਸਨ ਜਿਹੜੇ ਲਾਡ ਕਰਦੇ ਧੰਨ ਮਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਬਰਕਤ ਜੱਗ ਦੀ ਅਤੇ ਅਮਾਨ ਭੰਨਣ ਪਾਸ ਗੈਬਤੀ ਜਵਾਂ ਨੂੰ ਗਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਨਾਲ ਸੱਜਣਾਂ ਲੜਨ ਤੇ ਵੈਰ ਘੱਤਨ ਖੋਟੇ ਨੀਤ ਦੇ ਠੱਗ ਕਮਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਔਰਤ ਆਪ ਕੋਈ ਜੇਕਰ ਗ਼ੈਰ ਵੇਖਣ ਗ਼ੈਰਤ ਕਰਨ ਨਾ ਓਸ ਦੇ ਹਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਮੂੰਹ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੇਖਣਾ ਜੋਕ ਵਾਂਗੂੰ ਕਤਲ ਕਰੋ ਰਫ਼ੀਕਣਾਂ ਨਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਸਯਦ ਸ਼ੇਖ ਨੂੰ ਪੀਰ ਨਾ ਮੂਲ ਜਾਣੇ ਅਮਲ ਕਰੇ ਜੋ ਉਹ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਹੋਵੇ ਚੂ੍ੜ੍ਹਾ ਤੁਰਕ ਹਰਾਮ ਮੁਸਲਮ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਭ ਓਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਦੌਲਤ ਮੰਦ ਦਯੂਸ ਦੀ ਤੁਰਕ ਸੁਹਬਤ ਮਗਰ ਲੱਗੀਏ ਨੇਕ ਕੰਗਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਕਦੀ ਕਚਕਰਾ ਲਾਲ ਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਜੇ ਪਰੋ ਦੇਈਏ ਨਾਲ ਲਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਜਹਿਰ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰੀਏ ਹੀਰ ਤਾਈਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹੋ ਜੁੱਲ ਜਲਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਰਹਿੰਦੀ ਹੀਰ ਬੀਮਾਰ ਲਚਾਰ ਅੱਗੇ ਸੂਰਤ ਓਸ ਦੀ ਵਾਂਗ ਮਲਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਕੈਦੋ ਆਖਦਾ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ ਵਿੱਚ ਏਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਨੀ 
ਮਗਰੋਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦਿਤੀ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਬਤ ਪੱਤ ਆਪਣੀ ਆਪ ਓਹ ਗਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੀਰ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਪੇਖਣੇ ਜੁੱਲ ਜਲਾਲ ਦੇ ਨੀ  
ਬੱਦ ਅਮਲੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਰੇਂ ਚੋਰੀ ਮਹਿਰਮ ਸੱਭ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਵਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਪੜ੍ਹਕੇ ਇਲਮ ਤੇ ਅਮਲ ਨਾ ਕਰਨ ਜੇੜ੍ਹੇ ਓਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਮਰਦੂਦ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਸ਼ਰਹ ਵਿੱਚ ਬਦ ਮਾਰਨੇ ਆਂਵਦੇ ਨੀ ਏਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮਰਦ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਤਰਕ ਸੂਮ ਸਲਵਾਤ ਦਰਪੇਸ਼ ਰਖਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਸਤੇ ਮਿਹਨਤਾਂ ਜਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਇੱਕ ਨਮਾਜ਼ ਨਾ ਛੁੱਟੀ ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਤੋਂ ਤਾਰਕ ਮਾਰਦੇ ਦੱਮ ਕਮਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਦੇਖੋ ਅਕਲ ਸ਼ਊਰ ਜੇ ਮਾਰਿਆ ਨੇ ਪਏ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲੋਂ ਗਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਪੀਰ ਫੰਦ ਫਰੇਬ ਦਾ ਪਹਿਨ ਜਾਮਾਂ ਦਿਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮੁਰੀਦ ਮਲਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਭਾਵੇਂ ਟੱਬਰ ਮੁਰੀਦ ਦਾ ਮਰੇ ਭੁੱਖਾ ਪੀਰ ਆਪਣੇ ਨਫ਼ਰ ਨੂੰ ਪਾਲ ਦੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>riwq1d3y2jlynwl6fl8bkp9ynxokido</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/350</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5597</id>
    <revision>
      <id>221944</id>
      <parentid>39717</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221944</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="pwisnafk38nxny7ai9jaju7b4ye5dpq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੨)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਫਰਜ ਸੁੰਨਤਾਂ ਵਾਜਬਾਂ ਤਰਕ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦੇ ਪੀਰ ਦੀ ਫ਼ਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਇਹ ਸ਼ੈਤਾਨ ਸ਼ਤੂੰਗੜੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਾਲਮ ਲੀੜੇ ਲਾਹੁੰਦੇ ਨੰਗ ਕੰਗਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਸਗੋਂ ਪੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਲਾਜ ਲਾਈਏ ਉਹ ਰੱਬ ਦਰਗਾਹ ਜਲਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਰੰਨਾਂ ਵੇਖ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਹੋਣ ਰਾਜ਼ੀ ਜਦੋਂ ਸਾਈਂ ਹੋਰੀਂ ਡੀਲ ਡਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਮਗਰ ਸੇਲ੍ਹੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਪਹਿਨ ਬਾਣਾ ਪਗੜ ਉਸਤ੍ਰਾ ਮੁੰਨ ਮੁਨਵਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਰੰਨਾਂ ਗਸ਼ਤੀਆਂ ਗੁੰਡੀਆਂ ਗਿਰਦ ਬੈਠਣ ਫ਼ਕਰ ਅੱਡ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵਸਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਖਾਨਦਾਨ ਇਸ਼ਰਾਫ ਸੱਭ ਗੁੰਮ ਗਏ ਮਾਲਕਜ਼ਾਤ ਕਮਜ਼ਾਤ ਸੱਭ ਕਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਇਸ਼ਰਾਫਾਂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਬਣ ਗਏ ਕੰਜਰ ਹੋਏ ਦੌਰ ਜਾਂ ਵਕਤ ਜ਼ਾਵਾਲ ਦੇ ਨੀ
ਨਹਨ ਕੋਈ ਜ਼ਕਾਤ ਫ਼ਨਾਹ ਵਧਿਆ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਭ ਕਹਿਤ ਵਬਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਕਾਂ ਬਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਲੋਲ ਕਰਦੇ ਤਿਤਰ ਮੋਰ ਚਕੋਰ ਭੁਖ ਜਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਸਾਨੂੰ ਜੰਨਤੀ ਸਾਥ ਰਵਾਲਣਾਂ ਨਾ ਅਸਾਂ ਆਸਰਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕਮਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਐਵੇਂ ਭੇਸ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਪਹਿਨ ਲੈਂਦੇ ਵਾਕਫ ਹੋਣ ਨਾ ਹਾਲ ਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਨੀ 
ਜੇੜ੍ਹੇ ਦੋਜ਼ਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਟੋਰਨੀਗੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨੀ&lt;/poem&gt;}}
 {{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਨੱਢੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਾ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹਿਆ ਪਈ ਰਾਂਝਣਾ ਯਾਰ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਸੀ 
ਝੱਬ ਸੱਦ ਲਿਆਓ ਰਾਂਝਾ ਮਿਲੇ ਮੈਨੂੰ ਆਹ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਸੋਜ਼ ਦੀ ਮਾਰਦੀ ਸੀ 
ਕੈਦੋ ਆਖਿਆ ਰਾਂਝੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਪਈ ਚਮਕਦੀ ਧਾਰ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਸੀ 
ਜੇਤਾਂ ਚੁਪ ਕਰੇਂ ਗੱਲ ਹੋਗ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਤੇ ਅਲਖ ਲਾਹਾਂ ਤੇਰੇ ਖੁਆਰ ਦੀ ਸੀ 
ਜਾਣ ਗਈ ਹੱਵਾ ਹੋ ਗਲ ਸੁਣਕੇ ਰਾਂਝਾ ਮਰਨ ਦੇ ਵਕਤ ਚਿਤਾਰ ਦੀ ਸੀ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਿੱਕ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਸੀ ਜੇਹੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਭੜਕਨਾ ਯਾਰ ਦੀ ਸੀ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਹੀਰ ਦਾ ਫੌਤ ਹੋ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਜਾਨ ਬਹੱਕ ਤਸਲੀਮ ਹੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਖੱਤ ਲਿਖਾਇਆ ਈ
ਵਕਤ ਮੌਤ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਅੰਬੀਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਸੁਖ਼ਨ ਦੁਹਰਾਇਆ ਈ 
ਵਲੀ ਗੌਸ ਤੇ ਕੁਤਬ ਸੱਬ ਖਤਮ ਹੋਏ ਮੌਤ ਸੱਚ ਹੈ ਰੱਬ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਈ 
ਕੁਲੋ ਸ਼ੈਇਨ ਖਾਲਿਕੁਨ ਇਲਾਵਜਾਹੂ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੇ ਆਇਆ ਈ 
ਅਸਾਂ ਸਬਰ ਕੀਤਾ ਤੁਸਾਂ ਸਬਰ ਕਰਨਾ ਹੁਕਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਮਈਤੁਨ ਆਇਆ ਈ  
ਅਸਾਂ ਹੋਰ ਉਮੈਦ ਸੀ ਹੋਰ ਹੋਈ ਖ਼ਾਲੀ ਜਾ ਉਮੈਦ ਫੁਰਮਾਇਆ ਈ  
ਰਜਾ ਟਲੇ ਕਤਈ ਨਾ ਕਦੀ ਹਰਗਿਜ਼ ਲਿੱਖ ਆਦਮੀ ਤੁਰਤ ਭਿਜਵਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwisnafk38nxny7ai9jaju7b4ye5dpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/351</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5598</id>
    <revision>
      <id>221945</id>
      <parentid>39445</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221945</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="41r1gxitk4jb2tc9u8x2lc8kqfp5q43" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੩)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਾਸਦ ਦੌੜਿਆ ਝੰਗ ਸਿਆਲ ਤੋਂ ਜੀ ਤੁਰਤ ਤਖਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਈ 
ਡੇਰਾ ਪੁਛ ਕੇ ਧੀਦੋ ਦਾ ਜਾ ਵੜਿਆ ਖੱਤ ਰੋਇਕੇ ਹੱਥ ਫੜਾਇਆ ਈ 
ਰਾਂਝੇ ਪੁੱਛਿਆ ਖਬਰ ਕੀ ਲਿਆਇਆ ਏਂ ਮੂੰਹ ਕਾਸਨੂੰ ਬੁਰਾ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਮੇਰੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਖੈਰ ਹੈ ਕਾਸਦਾ ਓਏ ਆਖ ਕਾਸਨੂੰ ਡੁਸਕਣਾ ਲਾਇਆ ਈ 
ਕਾਸਦ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਆਹ ਮਾਰੀ ਅਗੋਂ ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੁਣਾਇਆ ਈ 
ਤੇਰੇ ਮਾਲ ਨੂੰ ਧਾੜਵੀ ਓਹ ਪਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਦੀ ਨਾ ਕਿਸੇ ਛੁਡਾਇਆ ਈ 
ਹੀਰ ਮੋਈ ਨੂੰ ਅਠਵਾਂ ਪਹਿਰ ਹੋਇਆ ਮੈਨੂੰ ਸਿਆਲਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਭਿਜਵਾਇਆ ਈ 
ਗੁੱਸਲ ਕਫ਼ਨ ਦੇਕੇ ਕਲ੍ਹ ਹੀਰ ਤਾਈਂ ਵਿਚ ਕਬਰ ਦੇ ਚਾ ਦਫ਼ਨਾਇਆ ਈ 
ਕੁੱਲ ਮਹਿਰ ਬੈਠੇ ਉਹਦੀ ਫਾਤਿਆ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਏਧਰ ਤੁਰਤ ਦੌੜਾਇਆ ਈ 
ਲਿਖਿਆ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦਾ ਅਦਬ ਬਜਾ ਲਿਆਇਆ ਈ 
ਹੁਣ ਮਾਯੂਸ ਹੋਯੋਂ ਤਖਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਤੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਤਬਦੀਲ ਦਾ ਆਇਆ ਈ 
ਦੁਨੀਆਂ ਖੇਡ ਹੈ ਖੂਹ ਕਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਓੜਕ ਖਾਕ ਦਰਖਾਕ ਸਮਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਈ ਬੋਲ ਗਏ ਸ਼ਾਖ ਉਮਰ ਦੀ ਤੇ ਐਥੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਕਿਸੇ ਨਾ ਪਾਇਆ ਈ 
ਕਈ ਹੁਕਮ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਮਾ ਚਲੇ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਸਾਥ ਨਿਭਾਇਆ ਈ 
ਵਡੀ ਉਮਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਉਲਾਦ ਵਾਲਾ ਜਿਸ ਨੂਹ ਤੂਫਾਨ ਡੁਬਾਇਆ ਈ 
ਜਿਹੜਾ ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸੀ ਉਹ ਭੀ ਖਾਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਇਆ ਈ 
ਸੁਖਨ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਹੀ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਬਹ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਅਜ਼ਮਾਇਆ ਈ 
ਐਪਰ ਹੀਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਹੀ ਐਸੀ ਸ਼ੇਅਰ ਬਹੁਤ ਮਰਗੂਬ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਇਹ ਰੂਹ ਕਲਬੂਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਰਾ ਨਾਲ ਅਕਲ ਦੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਇਆ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਕਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਸੁਣਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਰਾਂਝੇ ਨੇ ਆਹ ਮਾਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੁਨੀਆਂ ਕੂਚ ਮਕਾਨ ਫ਼ਨਾਹ ਦਾ ਈ ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਏਂ ਝੌਪੜੀ ਪਾ ਮੀਆਂ 
ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੇ ਬੇਲੀਆ ਲੱਦ ਗਏ ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਚਲ ਚਲਾ ਮੀਆਂ  
ਰਾਂਝੇ ਵਾਂਗ ਫ਼ਰਿਹਾਦ ਦੇ ਆਹ ਮਾਰੀ ਜਾਨ ਗਈ ਸੂ ਹੋ ਹਵਾ ਮੀਆਂ 
ਦੋਵੇਂ ਦਾਰੇ ਫਨਾਹ ਥੀਂ ਗਏ ਸਾਬਤ ਜਾ ਫਿਰੇ ਵਿਚ ਦਾਰ ਬਕਾ ਮੀਆਂ 
ਦੋਵੇਂ ਇਸ਼ਕ ਮਿਜ਼ਾਜੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਕਾਇਮ ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਦੇ ਗਏ ਵਿਹਾ ਮੀਆਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਇਸ ਖਵਾਬ ਸਰਾਏਂ ਦੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਜੜੇ ਗਏ ਵਜਾ ਮੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>41r1gxitk4jb2tc9u8x2lc8kqfp5q43</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/352</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5599</id>
    <revision>
      <id>221946</id>
      <parentid>39449</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="1tz20zglcc4cde6qgdk3g5hw6y94f38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੪)&lt;/small&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਿਤਾਬ ਖਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਲਾਮ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਜ਼ਾਹਿਰ ਫਾਸਕ ਜੱਗ ਨੂੰ ਮੱਤ ਦੇਂਦੇ ਦਾਨਸ਼ਮੰਦ ਦੀ ਮੌਤ ਖਵਾਰ ਹੋਈ  
ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹੇ ਕੋਈ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਰਸਮ ਸੰਸਾਰ ਹੋਈ 
ਮਜਲਸ ਲਾਇਕੇ ਕਰਨ ਹਰਾਮ ਏਕਾ ਹੱਥ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਤੇਜ ਕਟਾਰ ਹੋਈ  
ਸੂਬੇਦਾਰ ਹਾਕਮ ਨਾ ਸ਼ਾਹ ਕੋਈ ਰਈਯਤ ਮੁਲਕ ਤੇ ਸੱਭ ਉਜਾੜ ਹੋਈ  
ਪਿਆ ਮੁਲਕ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਬੜਾ ਰੌਲਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਤਲਵਾਰ ਹੋਈ 
ਪੜਦਾ ਸਤਰ ਹਯਾ ਦਾ ਉੱਠ ਗਿਆ ਨੰਗੀ ਹੋਇਕੇ ਖ਼ਲਕ ਬਾਜ਼ਾਰ ਹੋਈ  
ਚੋਰ ਚੌਧਰੀ ਯਾਰ ਤੇ ਪਾਕ ਦਾਮਨ ਭੂਤ ਮੰਡਲੀ ਇਕ ਦੋ ਚਾਰ ਹੋਈ 
ਤਦੋਂ ਸ਼ੌਕ ਹੋਯਾ ਕਿੱਸਾ ਜੋੜਨੇ ਦਾ ਗੱਲ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਜਦੋਂ ਇਜ਼ਹਾਰ ਹੋਈ   
ਸੰਨ ਯਾਰਾਂ ਸੌ ਅਸੀਆ ਨਬੀ ਹਿਜਰੀ ਲੰਮੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ 
ਅਠਾਰਾਂ ਸੈ ਤੇ ਬੀਸੀਆ ਸੰਮਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜੇ ਬਿਕ੍ਰਮਾਜੀਤ ਦੇ ਸਾਰ ਹੋਈ 
ਕੀਤੀ ਨਜ਼ਰ ਹਜ਼ੂਰ ਜਦ ਆਲਮਾਂ ਦੀ ਗਲ ਆਮ ਸਰਕਾਰ ਦਰਬਾਰ ਹੋਈ 
ਵਾਰਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਪਾਕ ਕਲਮਾ ਬੇੜੀ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਕਬਤ ਪਾਰ ਹੋਈ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}  
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖਰਲ ਹਾਸਦਾਂ ਮੁਲਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਮੁਲਕਾਂ ਜਿਥੇ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਨਾਲ ਰਾਸਦੇ ਮੈਂ 
ਪਰਖ ਸ਼ੇਅਰ ਦੀ ਆਪ ਕਰ ਲੈਣ ਸ਼ਾਇਰ ਘੋੜਾ ਫੇਰਿਆ ਵਿੱਚ ਨਖਾਸ ਦੇ ਮੈਂ 
ਹੋਰ ਸ਼ਾਇਰਾਂ ਚੱਕੀਆਂ ਝੋਤੀਆਂ ਨੀ ਗਲਾ ਪੀਠਾ ਈ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ ਦੇ ਮੈਂ 
ਸਮਝ ਲੈਣ ਆਕਲ ਹੋਸ਼ ਗੌਰ ਕਰਕੇ ਭੇਤ ਰਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਬਾਸ ਦੇ ਮੈਂ 
ਗੋਸ਼ੇ ਬੈਠਕੇ ਹੀਰ ਕਿਤਾਬ ਲਿੱਖੀ ਯਾਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਨਾਲ ਕਿਆਸ ਦੇ ਮੈਂ 
ਪੜ੍ਹਨ ਗਭਰੂ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਕੇ ਫੁੱਲ ਬੀਜਿਆ ਵਾਸਤੇ ਬਾਸ ਦੇ ਮੈਂ 
ਪੁੰਨੀ ਆਸ ਮੁਰਾਦ ਅਹਮਦ ਲਿੱਲਾ ਅਠੇ ਪਹਿਰ ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਾਸ ਦੇ ਮੈਂ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਅਸਲ ਦੀ ਰਾਸ ਮੈਥੇ ਕਰਾਂ ਮਾਨ ਨਿਮਾਨੜਾ ਕਾਸ ਦੇ ਮੈਂ&lt;/poem&gt;}} 
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਫ਼ਜ਼ਲ ਦੇ ਬਾਜ ਨਾ ਆਸ ਕਾਈ ਅਦਲ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੁਖ ਲੰਗੂਰ ਦਾ ਏ 
ਤੇਰੇ ਖਾਸ ਹਬੀਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਬਾਝੋਂ ਕੁੱਝ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਚਕਨਾ ਚੂਰ ਦਾ ਏ 
ਅਫਸੋਸ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਕਸੀ ਦਾ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਨੂੰ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਸੂਰ ਦਾ ਏ
ਜਿਵੇਂ ਮੋਮਨਾਂ ਖੌਫ ਇਮਾਨ ਦਾ ਏ ਅਤੇ ਹਾਦੀਆਂ ਬੈਤ ਮਾਮੂਰ ਦਾ ਏ
ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਤਲਬ ਸਪਾਹ ਦਾ ਏ ਅਤੇ ਚਾਕਰਾਂ ਕਾਟ ਕਸੂਰ ਦਾ ਏ  
ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਪੰਜਾਬ ਜ਼ਰਆਬ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਕਸੂਰ ਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tz20zglcc4cde6qgdk3g5hw6y94f38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/353</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5600</id>
    <revision>
      <id>221948</id>
      <parentid>39454</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="kyqn2m31osf1pew5hjj00ttadsgwxxg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੫)&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਈਮਾਨ ਦਾ ਖੌਫ ਰਹਿੰਦਾ ਜਿਵੇਂ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਖੌਫ਼ ਕੌਹਤੂਰ ਦਾ ਏ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਾਜੀਆਂ ਕਰਮ ਬਹਿਸ਼ਤ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾਹਵਾ ਹੂਰ ਦਾ ਏ 
ਐਵੇਂ ਬਾਹਰੋਂ ਸ਼ਾਨ ਖਰਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਵੇਂ ਢੋਲ ਸੁਹਾਉਂਦਾ ਦੂਰ ਦਾ ਏ 
ਇਜ਼ਤ ਆਬਰੂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਖਸ਼ ਈਮਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਸਰਾ ਰੱਬ ਗਫ਼ੂਰ ਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨਾ ਅਮਲ ਦੀ ਰਾਸ ਮੈਥੇ ਤਕਵਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਆਪ ਹਜ਼ੂਰ ਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਸਨੀਕ ਜੰਡਿਆਲੇ ਦਾ ਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਮਖਦੂਮ ਕਸੂਰ ਦਾ ਏ  
ਕਿੱਸਾ ਲਿਖ ਕੇ ਜਾ ਉਸਤਾਦ ਅੱਗੇ ਢੋਇਆ ਰਖਿਆ ਨਜ਼ਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਦਾ ਏ
ਸਾਹਿਬ ਹੱਥ ਵਡਿਆਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੀ ਕੋਈ ਉਜਰ ਨਾ ਏਸ ਮਜੂਰ ਦਾ ਏ 
ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਮਸਊਦ ਦੀ ਨਾਲ ਮੱਦਦ ਖਲਾ ਫੈਜ਼ ਇਹ ਫੈਜ਼ ਗੰਜੂਰ ਦਾ ਏ
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਹੋਵੇ ਰੌਸ਼ਨ ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਕਰਮ ਹੋਵੇ ਜੇ ਰੱਬ ਸ਼ਕੂਰ ਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਦੀ ਆਜਜ਼ੀ ਮੰਨ ਸਾਂਈਆਂ ਦੁਖ ਦਰਦ ਗਵਾ ਰੰਜੂਰ ਦਾ ਏ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤੈੈਂ ਜੁਮਲਿਆਂ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਆਪਣੇ ਨੂਰ ਦਾ ਏ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਤਥਾ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਰੱਬਾ ਇਹੋ ਹੈ ਨਿਤ ਸਵਾਲ ਮੇਰਾ 
ਟੋਰੀਂ ਨਾਲ ਈਮਾਨ ਸਲਾਮਤੀ ਦੇ ਹੋਵੇ ਖੁਆਰ ਨਾ ਹਾਲ ਅਹਿਵਾਲ ਮੇਰਾ 
ਆਪਣੇ ਜ਼ੌਕ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਚਾ ਰੱਖੀਂ ਗਲੋਂ ਗਮਾਂ ਦਾ ਲਾਹ ਜੰਜਾਲ ਮੇਰਾ 
ਪੜ੍ਹੇ ਸੁਣੇ ਲਿੱਖੇ ਸੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਥੀਵੇ ਹੋਵੇ ਸੁਖ਼ਨ ਕਬੂਲ ਬੇਤਾਲ ਮੇਰਾ 
ਮੇਰਾ ਨਬੀ ਸ਼ਰੀਹ ਨਿਗ੍ਹਾਬਾਨ ਹੋਵੇ ਮਾਜ਼ੀ ਹਾਲ ਤੇ ਜੋ ਇਸਤਕਬਾਲ ਮੇਰਾ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਫਕੀਰ ਦੇ ਐਬ ਕੱਜੀਂ ਤੂੰਹੇੇਂ ਕਾਦਰਾ ਜ਼ੁੱਲ ਜਲਾਲ ਮੇਰਾ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਖ਼ਤਮ ਰੱਬ ਦੇ ਕਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਫ਼ਰਮਾਇਸ਼ ਪਿਆਰੜੇ ਯਾਰ ਦੀ ਸੀ
ਗਲ ਸੋਹਣੀ ਆਸ਼ਕਾਂ ਸੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਗੁਲਾਬ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਸੀ 
ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਣੇ ਪਰੀਤ ਦੇ ਨਾਲ ਬਹਿਕੇ ਵਿਚੋਂ ਕੂੜ ਦਿਓਂ ਸੱਚ ਨਿਤਾਰ ਦੀ ਸੀ
ਐਸਾ ਸ਼ੇਅਰ ਕੀਤਾ ਪੁੱਰ ਮਗਜ਼ ਮੌਜ਼ੂ ਜਿਹੀ ਮੋਤੀਆਂ ਲੜੀ ਸ਼ਾਹਵਾਰ ਦੀ ਸੀ
ਕੁੱਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਿਕਰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਰੰਗ ਰੰਗ ਦੀ ਖ਼ੂਬ ਬਹਾਰ ਦੀ ਸੀ  
ਤਮਸੀਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਿਹੀ ਜ਼ੀਨਤ ਲਾਲ ਦੇ ਹਾਰ ਦੀ ਸੀ 
ਜੋ ਕੋਈ ਪੜ੍ਹੇ ਸੋ ਬਹੁਤ ਖੁਰਸ਼ੰਦ ਹੋਵੇ ਵਾਹ ਵਾਹ ਸਭ ਖਲਕ ਪੁਕਾਰ ਦੀ ਸੀ  
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਿੱਕ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਸੀ ਜਿਹੀ ਹੀਰ ਨੂੰ ਭਟਕਨਾ ਯਾਰ ਦੀ ਸੀ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kyqn2m31osf1pew5hjj00ttadsgwxxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/354</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5601</id>
    <revision>
      <id>221949</id>
      <parentid>39463</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221949</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4114" sha1="5wy99ypwbwrl39ygqtfu7veh3gs39ls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੬)&lt;/small&gt;}}&lt;/noinclude&gt;
{{center|&lt;small&gt;ਕਲਾਮ ਸ਼ਾਇਰ&lt;/small&gt;}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਿੱਚ ਪਾਕ ਜਨਾਬ ਦੇ ਅਰਜ਼ ਮੇਰੀ ਤੂੰਹੋਂ ਰੱਬ ਰਹੀਮ ਖ਼ੁਦਾ ਸਾਈਂ
ਬੰਦਾ ਹਰਫ ਜੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਬੋਲ ਬੈਠਾ ਮੇਰਾ ਬੋਲਿਆ ਬਖਸ਼ ਖ਼ਤਾ ਸਾਈਂ  
ਤੇਰੇ ਕੀਤਿਆਂ ਅਦਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਕਾਈ ਨਾਲ ਫਜਲ ਦੇ ਹੋਗ ਬਚਾ ਸਾਈਂ 
ਗ਼ੱਮ ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀ ਦਾ ਰਹੇ ਨਾਹੀਂ ਮੇਰਾ ਇਹੋ ਸਵਾਲ ਦੁਆ ਸਾਈਂ 
ਬਖ਼ਸ਼ ਲਿਖਣੇ ਵਾਲਿਆਂ ਜ਼ੁਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕਰੀਂ ਅਤਾ ਸਾਈਂ 
ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਰੱਖਣ ਜੌਕ ਤੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਚਾ ਸਾਈਂ 
ਰੱਖੀਂ ਸ਼ਰਮ ਹਯਾ ਤੂੰ ਜੁਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮੀਟੀ ਮੁੱਠ ਹੀ ਦਈਂ ਲੰਘਾ ਸਾਈਂ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਤਮਾਮੀਆਂ ਮੋਮਨਾਂ ਨੂੰ ਦਈਂ ਦੀਨ ਈਮਾਨ ਲੁਕਾ ਸਾਈਂ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;small&gt;ਸਯਦ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਵਲੋਂ ਹੀਰ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ&lt;/small&gt;}} 
{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੀਰ ਰੂਹ ਤੇ ਚਾਕ ਕਲਬੂਤ ਜਾਣੋਂ ਬਾਲਨਾਥ ਇਹ ਪੀਰ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਪੰਜ ਪੀਰ ਨੇ ਪੰਜ ਹਵਾਸ ਤੇਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਪਣਾ ਤੁੱਧ ਨੂੰ ਲਾਇਆ ਈ 
ਕਾਜ਼ੀ ਹੱਕ ਝੰਬੇਲ ਨੇ ਅਮਲ ਤੇਰੇ ਅਯਾਲ ਮੁਨਕਰ ਨਕੀਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਈ 
ਕੋਠਾ ਗੈਰ ਦਾ ਤੇ ਅਜਰਾਈਲ ਖੇੜਾ ਜਿਹੜਾ ਲੈਂਦਾ ਈ ਰੂਹ ਨੂੰ ਧਾਇਆ ਈ 
ਕੈਦੋ ਲੰਙਾ ਸ਼ੈਤਾਨ ਮਲਊਨ ਜਾਣੋ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਫੜਾਇਆ ਈ 
ਸਈਆਂ ਹੀਰ ਦੀਆਂ ਮਨ ਦੀ ਮੌਜ ਆਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੈਵੰਦ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਮਲਕੀ ਚੂਕਕ ਨੇ ਫਿੱਕਾ ਅਸੂਲ ਦੋਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਕ ਦਾ ਰਾਹ ਬਤਾਇਆ ਈ  
ਜਿਹੜਾ ਬੋਲਦਾ ਨਾਤਕਾ ਵੰਝਲੀ ਦਾ ਜਿੱਸ ਹੋਸ਼ ਦਾ ਰਾਗ ਸੁਣਾਇਆ ਈ 
ਜੋਗ ਹੈ ਔਰਤ ਕੰਨ ਪਾੜ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਅੰਗ ਭਬੂਤ ਰਮਾਇਆ ਈ 
ਸ਼ੈਹਵਤ ਭਾਬੀ ਤੇ ਭੁੱਖ ਰਬੇਲ ਬਾਂਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੱਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕਢਾਇਆ ਈ 
ਦੱਖ ਰਾਤ ਮੁਸਾਫਰੀ ਸਖਤ ਜਿਹੜੀ ਜਿੱਸ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਾਇਆ ਈ 
ਓਹ ਮਸੀਤ ਹੈ ਮਾਉਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਮ ਬੰਦੇ ਜਿੱਸ ਵਿਚ ਸ਼ੱਬ ਰੋਜ਼ ਲੰਘਾਇਆ ਈ 
ਭਾਈ ਭਾਬੀਆਂ ਸਾਕ ਪੈਵੰਦ ਤੇਰੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਝੰਜਟਾ ਪਾਇਆ ਈ 
ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਇਹ ਬਦਅਮਲੀਆਂ ਤੇਰੀਆਂ ਨੇ ਕੱਢ ਕਬਰ ਥੀਂ ਦੋਜ਼ਖੀਂ ਪਾਇਆ ਈ 
ਘਰ ਵਾਸੀਆਂ ਇਹ ਉਹਲਾ ਜੱਗ ਦਾ ਏ ਗੋਸ਼ੇ ਬੈਠਕੇ ਸ਼ੁਗਲ ਕਮਾਇਆ ਈ 
ਪੈਲੀ ਤਮ੍ਹਾ ਦੀ ਚੁਣਣ ਕਪਾਹ ਵੜੀਓਂ ਨਾਗ ਹਿਰਸ ਦੇ ਡੰਗ ਲੜਾਇਆ ਈ 
ਬੇੜੀ ਪਲੰਘ ਵਾਲੀ ਪੁਰਸਲਾਤ ਬੰਦੇ ਜਿੱਸ ਵਿੱਚ ਧੱਕਾ ਧੋੜਾ ਖਾਇਆ ਈ
ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਝੀਆਂ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂਹੀਲਾ ਤੇ ਕਸਬ ਉਠਾਇਆ ਈ
ਵਾਂਗ ਹੀਰ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੈ ਜਾਣ ਤੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਾ ਸਾਥ ਲਦਾਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wy99ypwbwrl39ygqtfu7veh3gs39ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਹੀਰ ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ.pdf/355</title>
    <ns>250</ns>
    <id>5602</id>
    <revision>
      <id>221950</id>
      <parentid>39481</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221950</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="kjpw8sd5pif68jrkjjv4sjw1n26rck5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|&lt;small&gt;(੩੩੭)&lt;/small&gt;}}
   {{Block center|&lt;poem&gt;ਜਾਣ ਐਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਝੰਗ ਪੇਕੇ ਗ਼ੈਰ ਕਾਲੜਾ ਬਾਗ ਬਣਾਇਆ ਈ 
     ਕੌਲਾਂ ਦੇ ਸੱਚ ਸਹੇੜਿਓ ਨੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਜ਼ਲ ਪੈਗਾਮ ਸੁਣਾਇਆ ਈ 
ਮੰਜ਼ਲ ਮੌਤ ਮਕਸੂਦ ਮੁਰਾਦ ਹੈ ਓਹ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੱਤ ਨਾ ਆਇਆ ਈ
ਸਹਿਤੀ ਮੌਤ ਤੇ ਜਿਸਮ ਹੈ ਯਾਰ ਰਾਂਝਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਭੇੜ ਮਚਾਇਆ ਈ 
ਜਿਸ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਪਹਿਲਵਾਨਾਂ' ਦੇ ਭੇੜ ਡਿੱਠੇ ਕਦ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਚਾਇਆ ਈ 
ਓਹੋ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਨਫਸ ਹੰਕਾਰ ਤੇਰਾ ਜਿਸ ਰਾਹ ਦੀ ਜੂਹ ਡਰਾਇਆ ਈ 
ਓਸ ਮਾਰਿਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੂਰ ਹੋਈਆਂ ਰਾਂਝਾ ਹੀਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਮਿਲਾਇਆ ਈ 
ਆਇਓਂ ਨਿਕਲ ਹਜ਼ਾਰਿਓਂ ਸਾਂਝ ਟੁੱਟੀ ਸਾਕ ਅੰਗ ਦਾ ਸੰਗ ਗਵਾਇਆ ਈ 
ਓੜਕ ਹੁੁੱਸ ਟੁਰਿਓਂ ਤੂੰ ਬੇ ਵਤਨ ਹੋਕੇ ਦਿਲੋਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਮੂਲ ਮਨਾਇਆ ਈ  
ਕੁੱਝ ਖੱਟ ਲੈ ਵਕਤ ਹੈ ਮੂਰਖਾ ਓਇ ਵੇਲਾ ਘੁੱਥੜਾ ਹੱਥ ਨਾ ਆਇਆ ਈ 
ਓਹੋ ਵਕਤ ਹੈ ਤਖ਼ਤ ਬਹਾਲਣੇ ਦਾ ਜਿੱਸ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾਇਆ ਈ 
ਮਾਲਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ਲਤਾਂ ਦੇ ਕਿਉਂ ਜਾਣਕੇ ਤਖ਼ਤ ਲੁਟਾਇਆ ਈ 
ਏਸ ਨਫ਼ਸ਼ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਲੱਗ ਆਖੇ ਵਿੱਚ ਗਫਲਤਾਂ ਵਕਤ ਲੰਘਾਇਆ ਈ 
ਅੰਦਰ ਛਿੱਪ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੇ ਅਮਲ ਕਰਨੈੈਂ ਬਾਹਰ ਨੇਕਾਂ ਦਾ ਵੇਸ ਵਟਾਇਆ ਈ 
ਠਗਾ ਕਿਚਰਕ ਠੱਗੀਆਂ ਨਾਲ ਠੱਗੇਂ ਲੁਕਮਾ ਜਾਣ ਹਰਾਮ ਦਾ ਖਾਇਆ ਈ  
ਖਨਾਸ ਵਾਂਗੂੰ ਖੱਚਰ ਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਕਾਹਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਸਬ ਬਣਾਇਆ ਈ 
ਤੈਨੂੰ ਨਾਲ ਤਕੱਬਰਾਂ ਆਕੜਾਂ ਦਾ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਈ  
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਫ਼ਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਰੱਬ ਜਾਤਾ ਨਬੀ ਵਿੱਚ ਹਦੀਸ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ ਈ 
ਕਿੜਾਂ ਪੌੌਂਦੀਆਂ ਆਪ ਮੁਹਾ ਬੈਠੇ ਪਿਛੋਂ ਕਮਲਿਆਂ ਢੋਲ ਵਜਾਇਆ ਈ 
ਮਨੋ ਬੈਠਕੇ ਗਾਫਲੀ ਘੂਕ ਸੁੱਤੋਂ ਕਿਉਂ ਚਿੜੀਆਂ ਤੋਂ ਖੇਤ ਲੁਟਾਇਆ ਈ 
ਇਸ ਮੁਲਕ ਵਜੂਦ ਦਾ ਸੈਰ ਲੱਖਾਂ ਬਿਨਾਂ ਰਹਿਬਰਾਂ ਰਾਹ ਨਾ ਆਇਆ ਈ
ਗਫ਼ਲਤ ਕੋਟ ਸਬਾਤ ਦੀ ਤੋਪ ਧਰਕੇ ਗੋਲਾ ਨਫ਼ਸ ਦਾ ਮਾਰ ਉਡਾਇਆ ਈ 
ਅੰਦਰ ਦੇਖ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੜਕੇ ਤੈਨੂੰ ਰਾਹ ਤਰੀਕ ਸਮਝਾਇਆ ਈ 
ਜਿਹੜੇ ਯਾਰ ਜਾਨੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦੇ ਨੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੈਵੰਦ ਨਾ ਪਾਇਆ ਈ 
ਨਾਲ ਯਾਰ ਦੇ ਝੋਕ ਝੁਕਾ ਗਏ ਹੁਣ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਹੱਥ ਕੀ ਲਾਇਆ ਈ 
ਅਦਲੀ ਰਾਜਾ ਤੇ ਨੇਕ ਨੇ ਅਮਲ ਤੇਰੇ ਜਿਸ ਹੀਰ ਈਮਾਨ ਦਿਵਾਇਆ ਈ 
ਵਾਰਸਸ਼ਾਹ ਮੀਆਂ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਤੇਰਾ ਕਲਮਾ ਪਾਕ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਆਇਆ ਈ&lt;/poem&gt;}}
{{center|&lt;big&gt;* ਖਤਮ *&lt;/big&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjpw8sd5pif68jrkjjv4sjw1n26rck5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>8894</id>
    <revision>
      <id>221953</id>
      <parentid>76508</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221953</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="gn61tyy4co4s5dsg2s9zcqee8mqwtbo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਖ਼ਤ ਨੰ: ੩
{{dhr|3em}}

{{gap}}ਪਿਆਰੇ...............

{{gap}}ਬੇਸ਼ਕ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਇਸ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਰਖੋਗੇ। ਤੁਹਾਡੇ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਚੋਂ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਫਾ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਦੀ ਕਦੀ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਬੇ-ਚੈਨੀ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਜਿਹੜੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਡੂੰਘਾ ਸੋਚਣ ਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤੈਹ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪੁਜ ਸਕਦੀ।ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿਹੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਬ ਨਾ ਕਰੇ, ਕੋਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਲ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਂ ਕਿ ਭਵਿਸ਼ਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ।

{{gap}}ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ। ਹਵਾ ਮੇਰੇ ਜੋਸ਼ ਤੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਖੂਬ ਉਚਾ ਚੁਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਣ-ਡਿੱਠੇ ਗ਼ਮਾਂ ਦਾ ਹੜ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੋਵੇਂ ...... ਇਹ ਹਵਾ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਅਸਰ ਤੋਂ ਬੇ-ਖ਼ਬਰ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{rh|||੭| {{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gn61tyy4co4s5dsg2s9zcqee8mqwtbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>8914</id>
    <revision>
      <id>221954</id>
      <parentid>73737</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221954</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="gphp8vl9jijapravyhrzxoyn51it5nh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਰਾਤ ਦੇ ੧੧ ਵਜੇ ਨੇ, ਸਾਰਾ ਆਲਮ ਘੂਕ ਸੁਤਾ ਹੋਇਆ ਏ। ਹੁਣ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਵੀ ਅੱਖਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਵੀਰ ਜੀ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਜਗਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਣਗੇ ਮੈਂ ਬੜਾ ਪੜ੍ਹਦੀ ਹਾਂ।

{{gap}}ਬੜੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਭੇਜਦੀ ਹੋਈ,
{{dhr|2em}}
{{rh|||ਮੈਂ ਹਾਂ,{{gap}}{{gap}}}}
{{rh|||ਤੁਹਾਡੀ..........{{gap}}}}
{{dhr|24em}}&lt;noinclude&gt;{{rh|{{gap}}੧੨}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gphp8vl9jijapravyhrzxoyn51it5nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>8919</id>
    <revision>
      <id>221955</id>
      <parentid>73738</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221955</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="gnp97m5e0nbmmki3ruzxgv8t05ej6z4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{xx-larger|ਖ਼ਤ ਨੰ: ੫}}
{{dhr|3em}}
ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ,

{{gap}}ਤੁਹਾਡੀ ਵਲੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਖ਼ਤ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਸ ਛਡਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਰ ਅਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋਈ ਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਵੀ। ਇਹ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਤੁਸਾਂ?... ... ... ....&quot;ਮੈਂ ਇਸ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਅਖ਼ੀਰ ਦਮ ਤਕ ਤੁਹਾਡਾ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਣਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਤਨਾ ਤੁਸੀ ਡਰ ਰਹੇ ਹੋ ਇਤਨਾ ਡਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਪਿਆਰ ਵਿਚ, ਹਿੰਮਤ, ਦਲੇਰੀ, ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਬੜੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ .. .। &quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉਪਰਲੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਇਕ ਇਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਹੋਗੇ? ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਨਾ ਬਦਲ ਦੇਣਗੀਆਂ? ਥਿੜਕੋਗੇ ਤੇ ਨਹੀਂ? ਘਬਰਾਓਗੇ ਤੇ ਨਾ? ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹਥ ਫੜੀ ਰਖੋਗੇ? ਵੇਖਣਾ, ਮੇਰੇ ਦਵਿੰਦਰ, ਕਿਸੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਨਾ ਦੇਣਾ। ਅਜੇ ਤੇ ਵੇਲਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀ ਸੰਭਲ ਜਾਈਏ; ਹੋਰ ਸੋਚ ਲਈਏ, ਵਿਚਾਰ ਲਈਏ। ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੇ ਪਿਛੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਵਫਾ ਬੇ-ਵਫਾਈ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ&lt;noinclude&gt;{{rh|||੧੩{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gnp97m5e0nbmmki3ruzxgv8t05ej6z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>9398</id>
    <revision>
      <id>221956</id>
      <parentid>73758</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221956</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3148" sha1="sufb7p39tuqqlv15tguzqgdbolm1fro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਪਰਦੇ ਪਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਈਏ ਸਗੋਂ ਇਕ ਇਕ ਅਉਗੁਣ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਤੇ ਘਸਾ ਘਸਾ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਈਏ। ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਵੀ ਬਨਾਵਟੀ ਨਾ ਦਿਸੇ, ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਔਖਾ ਵੀ ਬੜਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਵਕਤ ਹੈ। ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਤਿਲਕ ਜਾਏ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਮੀਰ ਇਹੋ ਪੁਕਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪੱਕੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਕੰਮਲਵਾਂ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਸ ਚੁਕੀ ਹਾਂ, ਕਿੰਨਾ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਚੁਕੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਅਜ ਤੁਹਾਡੀ ਤਸੱਲੀ ਲਈ ਫੇਰ ਦਸ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜੀਵਨ: ਇਸ ਗਲ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਿਲ ਦਲੇਰ ਬਣ ਜਾਏ ਤੇ ਰੂਹ ਤਾਕਤਵਰ।

{{gap}}ਪਿਆਰ ਦੀ ਘਾਟੀ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਵੀ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਕੰਮ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਪਾਕ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਾਂ ਪਰ ਪਿਆਰ ਖੂਬਸੂਰਤ ਝੀਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤੈਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਦੇ ਤੁਫਾਨ ਅੰਦਰ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਥਪੇੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਤੇ ਡੁਬ ਡੁਬ ਕੇ ਉਭਰਨਾ ਹੈ।

{{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਅਜ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਲੈਕਚਰ ਕਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਭੁਲ ਬੈਠੀ ਸਾਂ, ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਇਹ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾ ਖਿਆਲ ਕਰ ਲੈਣਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਗੇ ਬੜੀ ਸਿਆਣੀ ਬਣਨ ਲਈ ਇਹ ਕੁਝ ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਐਵੇਂ ਹੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆਇਆ, ਮੈਂ ਲਿਖੀ ਗਈ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਸੀ ਹੱਸੋ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕਰੋ। ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਵਾਨ ਹੈ।

{{gap}}ਅਜ ਸਵੇਰੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਲਗਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੜਾ ਹੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

{{gap}}ਉਂਞ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਦੂਰੋਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਦੇਖਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਖਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਕਲ੍ਹ&lt;noinclude&gt;{{rh|||੨੭{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sufb7p39tuqqlv15tguzqgdbolm1fro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/41</title>
    <ns>250</ns>
    <id>9407</id>
    <revision>
      <id>221957</id>
      <parentid>73760</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221957</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="ipseswn90mqi3wz8zdevro81xltmf0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਹਿਰ ਕਿਹੜੀ।

{{gap}}ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿ ਇਸ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਕੀ ਅੰਤ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਤੇ ਖ਼ਾਸ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ, ਇਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲਗ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਆਸਾਨ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਇਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਢਾਂਚੇ ਵਿਚ ਢਾਲ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਜਾਣੇ ਦੁਨੀਆ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿ ਲਵੇ। ਰਿਵਾਜ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਉਡਾ ਲੈਣ, ਪਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਥਿੜਕਣ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ।

{{gap}}ਅੱਛਾ ਦਸੋ, ਹੁਣ ਗੁਸੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਨਾ? ਹੁਣ ਤੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਬੈਠੀ ਹਾਂ। ਏਨੇ, ਕਿ ਨਿਭਾਣੇ ਔਖੇ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇਕ ਇਕ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ।

{{gap}} ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਏ। ਨੌਕਰ ਰੋਟੀ ਲਿਆ ਰਿਹਾ ਏ। ਆਓ, ਤੁਸੀ ਵੀ ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਖਾ ਲਓ। ਕੌਣ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਡੀ ਰੋਟੀ।

{{center|ਜੁਆਬ ਵਿਚ ਦੇਰ ਨਾ ਲਾਉਣੀ,}}

{{rh|||ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ..............{{gap}}}}
{{dhr|12em}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||੩੧{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ipseswn90mqi3wz8zdevro81xltmf0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/44</title>
    <ns>250</ns>
    <id>9669</id>
    <revision>
      <id>221958</id>
      <parentid>73764</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221958</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3287" sha1="r2wif6ehzsxcmvmvwmat2d1eo39mkre" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ - ਤੇ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿੰਨੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਚਮਕ ਪਵੇਗਾ।

{{gap}} ਮੈਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾਈ ਰਖਾਂ; ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਕਰਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਈ ਜਾਵਾਂ। ਰੀਝਾਂ ਤੇ ਉਮੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਜਾਵਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਫੁਲ, ਮੇਰੇ ਮਰਨ ਤਕ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਰ ਰਖੇਗਾ।

{{gap}}ਕਲ੍ਹ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਕ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਜਹੀ ਘਟਨਾ ਪੇਸ਼ ਆਈ। ਤੁਸੀ ਹਸੋਗੇ ਤੇ ਸਹੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਲਿਖੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਮੇਰੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਰਖ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸਾਂ। ਘੜੀ ਕੁ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਹਥ ਧੋਣ ਬਾਹਰ ਗਈ, ਤੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਤੂਰੇ ਨੇ ਥਾਲੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਤ੍ਰਭਕ ਕੇ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਤਰਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਭਰੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪੂਛਲ ਹਲਾਈ ਜਾਏ। ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਪਏ। ਅਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਪਏ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਾ ਕਿੰਨੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਭੁੱਖਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਤੇ ਤਰਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਲਿਆ। ਨੌਕਰ ਕੋਲੋਂ ਦੋ ਰੋਟੀਆਂ ਮੰਗਾਈਆਂ, ਸਬਜ਼ੀ ਵੀ ਮੰਗਾਈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖੁਆਈ।

{{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਿਕੇ ਜਿਹੇ ਕਤੂਰੇ ਨੇ ਇਕ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਠੁਡਾ ਖਾਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂਂ ਚੀਕਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਚੁਭਣੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਬੱਤੀ ਕਿਸੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਨੁਕਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh|||}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2wif6ehzsxcmvmvwmat2d1eo39mkre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/73</title>
    <ns>250</ns>
    <id>10988</id>
    <revision>
      <id>221960</id>
      <parentid>64889</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:55:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221960</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3467" sha1="qc6rfix41nuehxfi7qc5z8ik1uiyslf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਵਿਚ ਵੀ ਕਿੰਨੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਕਿੰਨਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਕਿੰਨੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਰੀਝਾਂ ਤੇਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ । ਠੀਕ ਹੈ, {{x-larger|ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਸਲ ਵਿਚ}}
ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਲਭਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਆਲਾ ਦੁਆਲਾ ਚਮਕਿਆ ਹਵੈ, ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਦੋ ਬਦੀ ਚਮਕ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਰੰਜ, ਗਮ, ਮਾਯੂਸੀ, ਜਾਂ ਨਿਰਾਸਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਆਖ਼ਿਰ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਲ ਹੈ,ਪੱਥਰ ਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਿ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੁਖ ਦੁਖ ਦਾ ਅਸਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ।

{{gap}}ਅਜ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁਲਾਂ ਨਾਲ ਲਾਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਾਰੀ ਵਿਚ ਖਲੋ ਕੇ, ਚੰਦ ਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਤ ਤੇ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਦਵਿੰਦਰ ਜੀ ਫੇਰ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਡਰਦੀ ਸੀ, ਕਿ ਕਿਤੇ ਚੰਦ ਹੀ ਨਾ ਸਾਜ਼ਸ਼' ਕਰ ਦਏ .. ... .. ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਤਾਰੇ ਹੀ ਨਾ ਦੇਖ ਲੈਣ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਤਾਰਾ ਟੁਟ ਕੇ ਨੀਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡਿਗ ਪਏ - ਤੇ ਮੇਰਾ ਭੇਦ ਖੁਲ੍ਹ ਜਾਏ । ਸਮੁੰਦਰ ਚੱਪੂਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਖ਼ਬਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤੇ ਉਹ ਚੱਪੂ ਕਿਸੇ ਮਲਾਹ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਨਾ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵੇ ...... ਤੇ ਆਖ਼ਿਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਥਾਂ ਵਿਚ ਕੁਚਲੇ ਜਾਈਏ । ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਬਘਿਆੜ ਸਾਨੂੰ ਲਾਹਨਤਾਂ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬੜਾ ਕੁਝ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਲ ਅਤੇ ਰੂਹ ਦੇ ਸਭ ਕੁਝ ਇਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ। 

{{gap}}ਏਥੇ ਕਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਹਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਵਖ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣਗੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਫ਼ਤ ਲਿਆਉਣਗੇ ।

{{gap}}ਅਸਲ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁੰਜੀ {{x-larger|'ਪਿਆਰ'}} ਹੀ ਹੈ । ਤੇ ਅਸੀ ਦੋਵੇਂ - ਇਕ ਦਿਲ ਤੇ ਦੂਜੀ ਰੂਹ - ਆਪਣੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਆਪ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ । ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕਦੀ ਖ਼ਿਆਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਸਾਡਾ ਸਾਂਝਾ ਜੋਸ਼ ਜਿਥੇ ਸਾਨੂੰ ਖਿਚੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।&lt;noinclude&gt;{{right|੬੩|2em}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qc6rfix41nuehxfi7qc5z8ik1uiyslf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/91</title>
    <ns>250</ns>
    <id>11517</id>
    <revision>
      <id>221961</id>
      <parentid>73614</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>221961</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="k86muughj0yma5ul2awtjgv8ec9q0tk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਪਈ। ਸਚ ਦੱਸਣਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਲਗਾ ਸੀ ਮੇਰਾ ਗੀਤ। ਜਦ ਗੀਤ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੁਸੀ ਹੌਲੀ ਜਿਹੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਏ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿਚ ਇਕ ਧੂੰਆਂ ਜਿਹਾ ਉਠਿਆ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅਗ ਸੁਲਗੀ, ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਈ, ਅਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ, ਭਾਂਬੜ ਮਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਲਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। 

{{gap}}ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਮੇਲ ਦੀ ਖੁਮਾਰੀ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਤਰੀ, ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਘੜੀ ਵਲ ਦੇਖਿਆ, ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸਨ। &quot;ਮਾਤਾ ਜੀ ਆ ਗਏ ਨੇ -&quot; ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ
ਕਿਹਾ। ਤੁਸੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਥੇ ਛਡ ਕੇ ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਜਾ ਬੈਠੇ। ਮੈਨੂੰ ਤਰਸ ਵੀ ਆਏ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਹਾਸਾ ਵੀ ਆਏ।
 
{{gap}}ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸਿਧੇ ਵੀਰ ਜੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਗਏ। ਮੈਂ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਦੀ ਰਹੀ ਤੇ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਬੂਹਾ ਖੁਲ੍ਹਾ ਰਖਿਆ। &quot;ਦੇਵਿੰਦਰ ਕਦੋਂ ਦੇ ਆਏ ਹੋਏ ਓ ? ਅਜੇ ਕਾਕਾ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੋਣਾ?” ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੇਰਾ ਕਲੇਜਾ ਧੜਕਣ ਲਗ ਪਿਆ।“ਨਹੀਂ ਅਜੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਸਗੋਂ ਉਹਨੇ ਸਵਾ ਪੰਜ ਦਾ ਵਕਤ ਦਿਤਾ ਸੀ - ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ 'ਅਜ ਮੈਂ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਆ ਜਾਣਾ ਹੈ' ਤੁਸਾਂ ਜੁਆਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ - ਪਰ ਚੁੰਨੀ ਦੀ ਕੰਨੀ ਮੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ। ਕਿੰਨੇ ਝੂਠੇ ਹੋ ਤੁਸੀ ! ਨਹੀਂ - ਨਹੀਂ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਹੈ।

{{gap}}ਤੁਸੀ ਜਦੋਂ ਵੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੜੀ ਉਦਾਸ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਬੜੇ ਅਜੀਬ ਅਜੀਬ ਖ਼ਿਆਲ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਆਉਣ। ਬੜੀ ਬੇ-ਚੈਨੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਕਟੀ। ਬੜੇ ਹੀ ਯਾਦ ਆਏ ਤੁਸੀ। ਹੁਣ ਤੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਮਿਲਿਆ ਕਰੋਗੇ ਨਾ ? 
{{right|ਮੈਂ ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੀ.........ਪਿਆਰੀ .........।
}}
{{right|੭੯}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k86muughj0yma5ul2awtjgv8ec9q0tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/99</title>
    <ns>250</ns>
    <id>11529</id>
    <revision>
      <id>221963</id>
      <parentid>64941</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221963</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="hcpheze5l52lc2uxz59oqaz5k3x3i6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿
ਬਿਤਾ ਸਕਣ।

{{gap}}ਲੜਕੇ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਅਜ ਕਲ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਪੁਛਦੇ ਨੇ ... ... &quot;ਕੁੜੀ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਪੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਏ ? ਰਾਗ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ? ਰੰਗ ਸੋਹਣਾ ਹੈ ? ਨਕਸ਼ ਤਿਖੇ ਨੇ ? ਚੰਗੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਏ ? ਮੋਟੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ? ਮਧਰੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ?&quot; ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸੇ ਭਾਵੇਂ ਗੁਣ ਤੇ ਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਐਬ ਕਠੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ... ... ।

{{gap}}ਬਸ ... ... ਫਿਰ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾ-ਵਾਕਿਫ਼ ਆਦਮੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਮੰਨਣ ਲਈ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਗਲ ਲਈ ਉਸ ਅਗੇ ਨਿਉਣਾ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ... ... ਵਡਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਰਸਮ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਜਸ਼ਨ ਹੁੰਦੇ ਨੇ । ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚੇ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਜਦ ਕਿ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕੁਝ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੇ ਮਤ ਭੇਦ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਲੜਾਈਆਂ ਝਗੜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸੁਖ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।*

{{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ; ਮੇਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਆਹਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਅਡੰਬਰ ਹੀ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਇਨਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਿਫ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਕਈ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਡੀਆਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਦੇਖ ਕੇ ਮਖ਼ੌਲ ਕਰਦੇ ਨੇ। ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਸਭਿਅਤਾ ਵੀ ਨੀਵੀਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਪਰ ਕੀਤਾ ਕੀ ਜਾਏ, ਕੌਣ ਤੋੜੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ


{{gap}}*ਘਰੋਗੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਸਵਾਦਲਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਏਸ ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਜਾਣੀ ਕਿਤਾਬ &quot;ਮਿੱਠੀਆਂ ਪ੍ਰੀਤਾਂ&quot; ਛਪਨ ਤੇ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਨਾ।

{{right|੮੫}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcpheze5l52lc2uxz59oqaz5k3x3i6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗ਼ੁਮਨਾਮ ਕੁੜੀ ਦੇ ਖ਼ਤ.pdf/107</title>
    <ns>250</ns>
    <id>11665</id>
    <revision>
      <id>221964</id>
      <parentid>64957</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>221964</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2436" sha1="i6cj7jbsroz7nvnw84bwg1xhoq5j2ci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿{{larger|'''ਖ਼ਤ ਨੰ: ੩੦'''}}


ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਿਕ ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ,

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਬਹੁਤੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ। ਉਹ ਜਾਣੇ, ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਸਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜ਼ਰਾ ਵਧੇਰੇ ਸੋਚਣ ਨਾਲ, ਤੁਸੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਕ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਉ।
{{gap}}ਦੇਵਿੰਦਰ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਮਨ-ਮੋਹਨ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਬਾਬਤ ਦਸ ਦਿੱਤਾ। ਖ਼ਿਮਾ ਦੀ ਤੇ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਪਰ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਜੇ ਇਹ ਗਲ ਅਜੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਖਦੇ। ਮੈਂ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਚੰਦ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟਨ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਜੇ ਕਦੀ ਆਉਂਦਿਆਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਮਨ-ਮੋਹਨ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਰਮ ਆਏਗੀ ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਮੇਰੇ ਰਾਣੇ, ਗੱਲਾਂ ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਫੈਲਦੀਆਂ ਦੁਰੋਂ ਦੀ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਰਦਿਆਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤਕ ਪੁਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬੜੀ ਕਰੜੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀਏ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੀਦਾ ਤੇ ਹੈ, &quot;ਹੋਰ ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗੇ&quot;, ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਫੇਰ ਇਸ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਏਨਾਂ ਚੌੜਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ। ਚੰਗਾ, ਜੋ ਹੋ ਗਿਆ ਸੋ ਵਾਹ ਵਾ। ਪਰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਜ਼ਰਾ ਵਧੇਰੀ ਇਹਤਿਆਤ ਤੇ ਜ਼ਬਤ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਵੋ।

{{gap}}ਮੈਂ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਕਿ ਪਿਆਰ 
ਦੀ

{{right|}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i6cj7jbsroz7nvnw84bwg1xhoq5j2ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>14919</id>
    <revision>
      <id>221878</id>
      <parentid>142462</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4392" sha1="82zwc66u3q5bcwno4atmnbfunj9xdwy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Prabhjot Kaur Gill&quot; /&gt;{{rh||﻿ਕੂਕਾ ਯਾ ਨਾਮਧਾਰੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਵਿਕਾਸ|੧੭}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਜ਼ਿਲਾ ਅਟਕ ਦੇ ਪਿੰਡ ਛੋਈ* 
ਵਿਚ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੮ ੫੬ ਬਿਕ੍ਰਮੀ
{{rule}}
ਸਫ਼ਾ ੧੬ ਦੀ ਬਾਕੀ] ਕੁਕਿਆਂ ਵਲੋਂ ਘੜੀ ਗਈ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭੀ, ਨਿਰਮੂਲ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਭਗਤ ਲਕਸ਼ਮਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮਧਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਹਿੱਸੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਚ 
ਲੇਖਕ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਬੰਧੀ...ਵਡੀਆਂ ਚਕ੍ਰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ 
ਸਾਖੀਆਂ ਘੜਨ ਵਿਚ ਪਿਛਲੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀਆਂ ਜਨਮ ਸਾਖੀਆਂ 
ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।
*ਪੁਰਾਤਨ ਲਿਖਾਰੀ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਛੋਈ ਦਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾਮਧਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਰਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲਾ ਅਟਕ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ । ‘ਤਾਰੀਖ਼ ਪਰਗਣਾ ਮੁਕਤਸਰ ਵਾ ਮਮਦੋਟ ਅਤੇ ‘ਤਾਰੀਖ਼ ਮਖ਼ਜ਼ਨਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
{{gap}} ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕ੍ਰਿਤ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ, ਦੂਸਰੀ ਵਾਰ, ਪੰਨਾ ੮੭੫ ।
{{gap}} 'ਨਾਮਧਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾ, ਪੰਨਾ ੧, ਪਰ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਫੱਗਣ ਸਦੀ ੧੫ ਸੰਮਤ ੧੮੪੧ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ੨੪ ਫ਼ਰਵਰੀ ੧੭੮੫ ਈਸਵੀ ਲਿਖੀ ਹੈ | ਪਰ ਕਿਸੇ ਭਰੋਸੇ ਯੋਗ ਸੋਮੇਂ ਤੋਂ ਨਾ ਆਉਣ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਪ੍ਰਵਾਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ । ਮਾਲੂਮ ਇਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੁਕਿ ਨਾਮਧਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੁਰਿਆਈ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਰਚਨ ਲਈ ਭਾਈ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਯੂ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰੱਖਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੇਠ ਸੁਦੀ 4 ਸੰਮਤ ੧੮੬੯, ਮੁਤਾਬਕ ੧੪ ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੮੧੨ ਨੂੰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਿਖੀ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਨਮ-ਤਿਬ (ਸੰਮਤ ੧੮੫੬ ਬਿਕ੍ਰਮੀ, ਸੰਨ ੧੭੯੯ ਈਸਵੀ) ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਤਲਬ ਲਈ ਸੂਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠਦੀ । ਇਸ ਤਰਾਂ ਭਾਈ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਆਯੂ ਕੇਵਲ ਬਾਰਾਂ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਹੀ ਬਣਦੀ । ਲੇਖਕ ਜੀ ਨੇ ਚੂੰਕਿ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਭਾਈ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਰਜ਼ੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਜੁਆਨ ਉਮਰੇ ਗੁਰਤਾ ਮਿਲੀ ਦੱਸਣੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਨਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਅਕਾਰਣ ਹੀ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਢੁਕਦੀ ਕਰਨ ਲਈ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿਤਾ ਹੈ ਤਾ ਕਿ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰਚਿਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ
(ਬਾਕੀ ਦਖੋ ਸਫ਼ਾ ੧੮)&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>82zwc66u3q5bcwno4atmnbfunj9xdwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿਥਿਆ.pdf/62</title>
    <ns>250</ns>
    <id>15127</id>
    <revision>
      <id>221838</id>
      <parentid>142026</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="0loyq56e4nmfmyrp3lliiqbrvjkld6w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੫੮|ਕੂਕਿਆਂ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ||}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮਹੰਤ ਨੇ ਖਬਰ ਦਿਤੀ ਹੈ ਕਿ ਸੰਨ ੧੮੫੭ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਤੂਸ ਫਿਰ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਪੀਆਂ ਵਿਚ ਅਯੋਗ ਮਸਾਲਾ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

{{gap}}ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਮੁਖੀ ਨਾਇਬ ਯਾ ਸਹਾਇਕ ਸਨ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ। ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬੜਾ ਚਤੁਰ ਤੇ ਚਾਲਾਕ ਬੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਕੇਵਲ ਇਕ ਕਟੜ ਮਸਤਾਨਾ ਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਨੰਬਰ ੧ ਸੂੰਹੇ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੇਂਦਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਪਰ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਇਹ ਸੂੰਹੇ ਭੈਣੀ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਟੱਕਰ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਚ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਕੂਕਿਆਂ ਪਾਸ ਕੋਈ ਹਥਿਆਰ ਸਨ ਯਾ ਨਹੀਂ, ਸੂੰਹਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚਲ ਸੱਕਿਆ, ਪਰ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ਪਰ ਹਥਿਆਰ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਭੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸੋਂ ਪਕਿਆਈ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਕੂਕਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਤਕੜਾ ਇਕੱਠ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਕੂਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ।

{{gap}}ਇਸ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰਭਾਈ ਤੇ ਭਾਈ ਬਾਲਕ ਸਿੰਘ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨਿਵਾਸੀ ਮੇਲਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਧੁਮਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸੰਨ ੧੮੪੦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0loyq56e4nmfmyrp3lliiqbrvjkld6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/75</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19402</id>
    <revision>
      <id>221861</id>
      <parentid>50360</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1651" sha1="tv6td4xy2z6tovma9yrf41fu62hkkwz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੬੯)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( 4 ) . . ਦੀਯਾ ਸਾਸ ਸੁਸਰਨੇਤਿਆਗ ਪਤਿਨੇਸੁਧ ਬਸਾ ਰੀ, ਕਰੇਂਸਭੀ ਗ੍ਰਿਤਕਾਰ.ਨਗਰ ਕੇ ਨਰ ਔਰ ਨਾਰੀ । ਹੁਏ ਨਿਰਾਸ ਉਦ ਸ ਆਈ ਮੈਂ ਸਰਣ ਤੁਮਾਰੀ,ਬਿਨਾ ਆਪਭਗਵਾਨਯੌਨ ਮੇਰਾਹਿਤਕਾਰੀ । ਕੌਨ ਕਰੇ ਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਬ ਤੁਮ ਰਿਸਿ ਆਓ,ਮੇਰੇ ਔਗਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਨਾਂ ਚਿਤ ਲਾਓ। ਕਿਸਮੈ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਔਰ ਠਿਕਾਨਾ,ਥਾ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਸੋਈ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਜਾਨਾ | ਭਾਈ ਨੇ ਦੀਨੀ ਰਾਹ ਦੇਖ ਕਰ ਬਿਪਤ ਕਾ ਬਾਨਾਂ, ਹਾਏ ਕਹੀ ਦਾਸੀ ਬੁਰਯਾਰ ਸੁਨਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਕਾਨਾਂ । ਔਰ ਨ ਦੋ ਸੰਤਾਪ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਖਿਆਰੀ, ਨਹੀਂ ਜੀਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਮੁਝੇਅਬ ਮੌਤ ਪਿਆਰੀ । ਕਰੋ ਕਾਹੇ ਅਬ ਦੇਰ ਜਲਦ ਜਮਦੂਤ ਪਠਾਓ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮਿਟਾਓ । ਹੈਂ ਐਸੇ ਮੰਦ ਭਾਗ ਮੌਤ ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਵੇ, ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਕਿਆ ਰੰਗ ਅਭੀ ਬਿਧਨਾਂ ਦਿਖਲਾਵੇ। ਹੈ ਮੂਝ
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tv6td4xy2z6tovma9yrf41fu62hkkwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221862</id>
      <parentid>221861</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="62v77cpkxe2ozvk0ekg49gjyth8ya99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੬੯)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਦੀਯਾ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਨੇ ਤਿਆਗ ਪਤਿਨੇ ਸੁਧ ਬਸਾ ਰੀ, ਕਰੇਂਸਭੀ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ ਨਗਰ ਕੇ ਨਰ ਔਰ ਨਾਰੀ । ਹੂਏ ਨਿਰਾਸ ਉਦ ਸ ਆਈ ਮੈਂ ਸਰਣ ਤੁਮਾਰੀ,ਬਿਨਾ ਆਪਭਗਵਾਨਯੌਨ ਮੇਰਾਹਿਤਕਾਰੀ । ਕੌਨ ਕਰੇ ਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਬ ਤੁਮ ਰਿਸਿ ਆਓ,ਮੇਰੇ ਔਗਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਨਾਂ ਚਿਤ ਲਾਓ। ਕਿਸਮੈ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਔਰ ਠਿਕਾਨਾ,ਥਾ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਸੋਈ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਜਾਨਾ | ਭਾਈ ਨੇ ਦੀਨੀ ਰਾਹ ਦੇਖ ਕਰ ਬਿਪਤ ਕਾ ਬਾਨਾਂ, ਹਾਏ ਕਹੀ ਦਾਸੀ ਬੁਰਯਾਰ ਸੁਨਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਕਾਨਾਂ । ਔਰ ਨ ਦੋ ਸੰਤਾਪ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਖਿਆਰੀ, ਨਹੀਂ ਜੀਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਮੁਝੇਅਬ ਮੌਤ ਪਿਆਰੀ । ਕਰੋ ਕਾਹੇ ਅਬ ਦੇਰ ਜਲਦ ਜਮਦੂਤ ਪਠਾਓ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮਿਟਾਓ । ਹੈਂ ਐਸੇ ਮੰਦ ਭਾਗ ਮੌਤ ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਵੇ, ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਕਿਆ ਰੰਗ ਅਭੀ ਬਿਧਨਾਂ ਦਿਖਲਾਵੇ। ਹੈ ਮੂਝ
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>62v77cpkxe2ozvk0ekg49gjyth8ya99</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221863</id>
      <parentid>221862</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1647" sha1="0njhob6bg4bjj3mw98rkucm2a73w5z4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੬੯)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਦੀਯਾ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਨੇ ਤਿਆਗ ਪਤਿਨੇ ਸੁਧ ਬਸਾ ਰੀ, ਕਰੇਂਸਭੀ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ ਨਗਰ ਕੇ ਨਰ ਔਰ ਨਾਰੀ । ਹੂਏ ਨਿਰਾਸ ਉਦਸ ਆਈ ਮੈਂ ਸਰਣ ਤੁਮਾਰੀ,ਬਿਨਾ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਕੌਨ ਮੇਰਾ ਹਿਤਕਾਰੀ । ਕੌਨ ਕਰੇ ਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਬ ਤੁਮ ਰਿਸਿ ਆਓ,ਮੇਰੇ ਔਗਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ ਨਾਂ ਚਿਤ ਲਾਓ। ਕਿਸਪੈ ਕਰੇ ਪੁਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਔਰ ਠਿਕਾਨਾ,ਥਾ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਸੋਈ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਜਾਨਾ | ਭਾਈ ਨੇ ਦੀਨੀ ਰਾਹ ਦੇਖ ਕਰ ਬਿਪਤ ਕਾ ਬਾਨਾਂ, ਹਾਏ ਕਹੀ ਦਾਸੀ ਬੁਰਯਾਰ ਸੁਨਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਕਾਨਾਂ । ਔਰ ਨ ਦੋ ਸੰਤਾਪ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਖਿਆਰੀ, ਨਹੀਂ ਜੀਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਮੁਝੇਅਬ ਮੌਤ ਪਿਆਰੀ । ਕਰੋ ਕਾਹੇ ਅਬ ਦੇਰ ਜਲਦ ਜਮਦੂਤ ਪਠਾਓ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮਿਟਾਓ । ਹੈਂ ਐਸੇ ਮੰਦ ਭਾਗ ਮੌਤ ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਵੇ, ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਕਿਆ ਰੰਗ ਅਭੀ ਬਿਧਨਾਂ ਦਿਖਲਾਵੇ। ਹੈ ਮੂਝ
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0njhob6bg4bjj3mw98rkucm2a73w5z4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221864</id>
      <parentid>221863</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="awayr54wm1f6wqzixn3eadaimtwob8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੬੯)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

ਦੀਯਾ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਨੇ ਤਿਆਗ ਪਤਿਨੇ ਸੁਧ ਬਸਾ ਰੀ, ਕਰੇਂਸਭੀ ਧ੍ਰਿਤਕਾਰ ਨਗਰ ਕੇ ਨਰ ਔਰ ਨਾਰੀ । ਹੂਏ ਨਿਰਾਸ ਉਦਸ ਆਈ ਮੈਂ ਸਰਣ ਤੁਮਾਰੀ,ਬਿਨਾ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਕੌਨ ਮੇਰਾ ਹਿਤਕਾਰੀ । ਕੌਨ ਕਰੇ ਹਿਤਕਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਬ ਤੁਮ ਰਿਸਿ ਆਓ,ਮੇਰੇ ਔਗਨ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ ਨਾਂ ਚਿਤ ਲਾਓ। ਕਿਸਪੈ ਕਰੂੰ ਪੁਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਔਰ ਠਿਕਾਨਾ,ਥਾ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਪਰ ਜ਼ੋਰ ਸੋਈ ਮੈਂ ਝੂਠਾ ਜਾਨਾ | ਭਾਈ ਨੇ ਦੀਨੀ ਤਰਾਹ ਦੇਖ ਕਰ ਬਿਪਤ ਕਾ ਬਾਨਾਂ, ਹਾਏ ਕਹੀ ਦਾਸੀ ਬੁਰਯਾਰ ਸੁਨਾਂ ਮੈਂ ਅਪਨੇ ਕਾਨਾਂ । ਔਰਤ ਦੋ ਸੰਤਾਪ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਖਿਆਰੀ, ਨਹੀਂ ਜੀਨੇ ਕੀ ਚਾਹ ਮੁਝੇਅਬ ਮੌਤ ਪਿਆਰੀ । ਕਰੋ ਕਾਹੇ ਅਬ ਦੇਰ ਜਲਦ ਜਮਦੂਤ ਪਠਾਓ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਿਆਲ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਮਿਟਾਓ । ਹੈਂ ਐਸੇ ਮੰਦ ਭਾਗ ਮੌਤ ਨਾ ਮੇਰੀ ਆਵੇ, ਕਿਆ ਜਾਨੂੰ ਕਿਆ ਰੰਗ ਅਭੀ ਬਿਧਨਾਂ ਦਿਖਲਾਵੇ। ਹੈ ਮੂਝ

Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awayr54wm1f6wqzixn3eadaimtwob8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ.pdf/76</title>
    <ns>250</ns>
    <id>19405</id>
    <revision>
      <id>221865</id>
      <parentid>50363</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2842" sha1="rjt9w0ka5dapedbu5ubf1s2gnt1pz2o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੭੦)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

( 20 ) ਕੋ ਵਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨਿਯਾਏ ਕਾਰੀ, ਹੋ ਹੈ ਬਲਵਾਨ ਉਸੀ ਕੀ ਖੇਲ ਹੈ ਸਾਰੀ । ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੁੰਛ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਕੋ ਨ ਪਿਤਾ ਅਰ ਮਾਈ, ਦਾਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਪੂਰਬ ਕਰਮਾ ਬਿਧਨਾ ਬਿਧ ਬਨਾਈ ॥
ਇਹ ਕਿਹ ਅਰ ਆਂਮਲਾਂਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਅ ਰ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਟੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਟੁਰ ਪਈ ॥ | ਓਹ ! ਮਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਰਹੀ ਹੈ ! ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਠਿਕਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬੈਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਵੇਂਗੀ ਯਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦਰਦੀ ਬਨਾਵੇਗੀ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਫਾ-ਪੈਗਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ: ਨਵੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ੩ਕਲੀਫ ਭਰੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾ ! ਦੁਖ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਪਹਾੜ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਵੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਰ ਹੈ ਬਿਪਤਾ ਦਿਵਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰਹੇ ਤਾਂ ਭਤਭਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵਾਂ ਵਰਹਾ ਤਾਂ ਡਾਢਾ ਭੈ੩॥ ਚੰਦੁ ਚੜਿਆ , ਅੰਜਨਾਂ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹਨ ਕਿ ਧਰ ਨੂੰ ਜਾਏਂਗੀ ? ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲਹੂ ਨ ਮਰ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਆਦਿਕ ਘਲੂ ਹੋ ਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋਮਲ ਹਿਰ ਦਾ ਡਾਡਾ ਘਬਰਾ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਭi ਤੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਠਾ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ ! ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਏਹੁ ਹ ਬ ਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾਹੈ
&quot;
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjt9w0ka5dapedbu5ubf1s2gnt1pz2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221866</id>
      <parentid>221865</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="190iwo9as4l6xyuzaybch1jzebh6pao" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੭੦)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

{{xx-larger|ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨਿਯਾਏ ਕਾਰੀ, ਹੋਨੀ ਹੈ ਬਲਵਾਨ ਉਸੀ ਕੀ ਖੇਲ ਹੈ ਸਾਰੀ । ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੁੰਛ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਕੋਨ ਪਿਤਾ ਅਰ ਮਾਈ, ਦਾਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਪੂਰਬ ਕਰਮਾ ਬਿਧਨਾ ਬਿਧ ਬਨਾਈ ॥}}

ਇਹ ਕਿਹ ਅਰ ਆਂਮਲਾਂਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਅ ਰ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਟੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਟੁਰ ਪਈ ॥ | ਓਹ ! ਮਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਰਹੀ ਹੈ ! ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਠਿਕਲਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬੈਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਵੇਂਗੀ ਯਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦਰਦੀ ਬਨਾਵੇਗੀ ਤੇ ਵਿਆਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਫਾ-ਪੈਗਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ: ਨਵੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ੩ਕਲੀਫ ਭਰੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾ ! ਦੁਖ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਪਹਾੜ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਵੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਰ ਹੈ ਬਿਪਤਾ ਦਿਵਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰਹੇ ਤਾਂ ਭਤਭਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵਾਂ ਵਰਹਾ ਤਾਂ ਡਾਢਾ ਭੈ੩॥ ਚੰਦੁ ਚੜਿਆ , ਅੰਜਨਾਂ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹਨ ਕਿ ਧਰ ਨੂੰ ਜਾਏਂਗੀ ? ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲਹੂ ਨ ਮਰ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਆਦਿਕ ਘਲੂ ਹੋ ਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋਮਲ ਹਿਰ ਦਾ ਡਾਡਾ ਘਬਰਾ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਭi ਤੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਠਾ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ ! ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਏਹੁ ਹ ਬ ਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾਹੈ
&quot;
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>190iwo9as4l6xyuzaybch1jzebh6pao</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221867</id>
      <parentid>221866</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="050qrbgvt0uf8w6ps9sx5rhma0amhtu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੭੦)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

{{xx-larger|ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨਿਯਾਏ ਕਾਰੀ, ਹੋਨੀ ਹੈ ਬਲਵਾਨ ਉਸੀ ਕੀ ਖੇਲ ਹੈ ਸਾਰੀ । ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੁੰਛ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਕੋਨ ਪਿਤਾ ਅਰ ਮਾਈ, ਦਾਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਪੂਰਬ ਕਰਮਾ ਬਿਧਨਾ ਬਿਧ ਬਨਾਈ ॥}}

{{gap}}ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਆਂਮਲਾਂਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਅ ਰ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਟੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਟੁਰ ਪਈ ॥
 
{{gap}}ਓਹ ! ਪਿਆਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਰਹੀ ਹੈ ! ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਠਿਕਾਨਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬੈਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਵੇਂਗੀ ਯਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦਰਦੀ ਬਨਾਵੇਗੀ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਫਾਹੀ-ਪੈਗਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਨਵੇ ਸੂਰਜ ਤਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਕਲੀਫ ਤਰੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾ ! ਦੁਖ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਪਹਾੜ ਦਸਦਾ ਹੈ, ਵੈਨੂੰ ਤਾਂ ਖੇਤਾਂ ਵਰ ਹੈ ਬਿਪਤਾ ਦਿਵਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰਹੇ ਤਾਂ ਭਤਭਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵਾਂ ਵਰਹਾ ਤਾਂ ਡਾਢਾ ਭੈ੩॥ ਚੰਦੁ ਚੜਿਆ , ਅੰਜਨਾਂ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹਨ ਕਿ ਧਰ ਨੂੰ ਜਾਏਂਗੀ ? ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲਹੂ ਨ ਮਰ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਆਦਿਕ ਘਲੂ ਹੋ ਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋਮਲ ਹਿਰ ਦਾ ਡਾਡਾ ਘਬਰਾ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਭi ਤੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਠਾ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ ! ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਏਹੁ ਹ ਬ ਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾਹੈ
&quot;
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>050qrbgvt0uf8w6ps9sx5rhma0amhtu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221868</id>
      <parentid>221867</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <origin>221868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="kgj2n3yghl9ogdvixm24pwbi5j3yfct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Karamjit Singh Gathwala&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੭੦)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

{{xx-larger|ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨਿਯਾਏ ਕਾਰੀ, ਹੋਨੀ ਹੈ ਬਲਵਾਨ ਉਸੀ ਕੀ ਖੇਲ ਹੈ ਸਾਰੀ । ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੁੰਛ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਕੋਨ ਪਿਤਾ ਅਰ ਮਾਈ, ਦਾਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਪੂਰਬ ਕਰਮਾ ਬਿਧਨਾ ਬਿਧ ਬਨਾਈ ॥}}

{{gap}}ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਆਂਮਲਾਂਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਅ ਰ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਟੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਟੁਰ ਪਈ ॥
 
{{gap}}ਓਹ ! ਪਿਆਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਰਹੀ ਹੈ ! ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਠਿਕਾਨਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬੈਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਵੇਂਗੀ ਯਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦਰਦੀ ਬਨਾਵੇਗੀ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਫਾਹੀ-ਪੈਗਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਨਵੇ ਸੂਰਜ ਤਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਕਲੀਫ ਤਰੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾ ! ਦੁਖ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਪਹਾੜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੇਰਾਂ ਵਰਹੇ ਬਿਪਤਾ ਕਟਿਦਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰਹੇ ਤਾਂ ਭਰਤਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਵੇਰਵਾਂ ਵਰਹਾ ਤਾਂ ਡਾਢਾ ਭੈ੩॥ ਚੰਦੁ ਚੜਿਆ , ਅੰਜਨਾਂ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹਨ ਕਿ ਧਰ ਨੂੰ ਜਾਏਂਗੀ ? ਉਜਾੜ ਬਿਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲਹੂ ਨ ਮਰ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਆਦਿਕ ਘਲੂ ਹੋ ਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਭੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋਮਲ ਹਿਰ ਦਾ ਡਾਡਾ ਘਬਰਾ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਭi ਤੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਠਾ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ ! ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਏਹੁ ਹ ਬ ਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾਹੈ
&quot;
Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgj2n3yghl9ogdvixm24pwbi5j3yfct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221869</id>
      <parentid>221868</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T20:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Parmjit kaur rao</username>
        <id>477</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="lg1dd5s4d92g9tur7okfqkmmxq8u3sz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Parmjit kaur rao&quot; /&gt;{{center|{{x-larger|(੭੦)}}}}&lt;/noinclude&gt;﻿________________

{{xx-larger|ਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਭੁ ਅਨਿਯਾਏ ਕਾਰੀ, ਹੋਨੀ ਹੈ ਬਲਵਾਨ ਉਸੀ ਕੀ ਖੇਲ ਹੈ ਸਾਰੀ । ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੁੰਛ ਸਾਸ ਸੁਸਰ ਕੋਨ ਪਿਤਾ ਅਰ ਮਾਈ, ਦਾਸ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਪੂਰਬ ਕਰਮਾ ਬਿਧਨਾ ਬਿਧ ਬਨਾਈ ॥}}

{{gap}}ਇਹ ਕਿਹਾ ਅਰ ਆਂਮਲਾਂਮ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕ ਸਾਮਨੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਥੋਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿਸਦਾ ਅ ਰ ਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਟੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਟੁਰ ਪਈ ॥
 
{{gap}}ਓਹ ! ਪਿਆਰੀ ਅੰਜਨਾਂ ਤੂੰ ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਰਹੀ ਹੈ ! ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਠਿਕਾਨਾ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬੈਹਕੇ ਅਪਨੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਰੋਵੇਂਗੀ ਯਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਨਾ ਦਰਦੀ ਬਨਾਵੇਗੀ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਫਾਹੀ-ਪੈਗਈ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖਾਂਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆ ਘੇਰਿਆ ਨਵੇ ਸੂਰਜ ਤਨੂੰ ਨਵੀਂ ਤਕਲੀਫ ਤਰੇ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਆ ਦਬਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਹਾ ! ਦੁਖ ਦਾ ਤਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਭੀ ਪਹਾੜ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਤੇਰਾਂ ਵਰਹੇ ਬਿਪਤਾ ਕਟਿਦਿਆਂ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਹਿਲੋਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰਹੇ ਤਾਂ ਭਰਤਾ ਦੇ ਵਿਜੋਗ ਵਿੱਚ ਬੀਤੇ ਅਤੇ ਤੇਰਵਾਂ ਵਰਹਾ ਤਾਂ ਡਾਢਾ ਭੈੜਾ ਚੰਦ੍ਰਾ ਚੜਿਆ ,ਅੰਜਨਾਂ ਦੱਸ ਤਾਂ ਸਹੀ ਹੁਨ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਜਾਏਂਗੀ ? ਉਜਾੜ ਬਿਆਬਾਨ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਏਸ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਲਹੂ ਪੀਨ ਅਰ ਮਾਸ ਖਾਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਬਘਿਆੜ ਆਦਿਕ ਪਸ਼ੂ ਹੋਨਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦਾ ਡਾਡਾ ਘਬਰਾ ਜਾਏਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਹਿਲੋਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਡਿੱਠਾ ਭੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵੀ ! ਇਸ ਰਾਹ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਜਾ ਏਹੁ ਰਾਹ ਬਸਤੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾਹੈ

Original with: Language Department Punjab Digitized by: Panjab Digital Library&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lg1dd5s4d92g9tur7okfqkmmxq8u3sz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>29900</id>
    <revision>
      <id>221859</id>
      <parentid>220004</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Satdeep Gill</username>
        <id>13</id>
      </contributor>
      <origin>221859</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="rl1eg3jb7gxm025rt4punbnb5trib88" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਗੁਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਖੱਨਾ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=
|Address=
|Year=1956
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=C
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 
1 = ਕਵਰ
2to4=-
5=ਟਾਈਟਲ
6=ਕੋਲੋਫੋਨ
7=ਸਮਰਪਣ
8=-
9=ਭੂਮਿਕਾ
10=-
11=7
37=ਤਸਵੀਰ
38=-
39=33
47=ਤਸਵੀਰ
48=-
49=41
117to120=-
/&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>rl1eg3jb7gxm025rt4punbnb5trib88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਵਰਤੋਂਕਾਰ:Satdeep Gill/WAT 2019 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>32508</id>
    <revision>
      <id>221767</id>
      <parentid>221240</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>947</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>221767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23767" sha1="ntrhuwq15yok2trc4s9s0dfhlrdnrmo" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=
SELECT ?item
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q5 . # all humans
    [] schema:about ?item; schema:isPartOf &lt;https://pa.wikisource.org/&gt;; schema:name ?ws . # who have author pages in P Wikisource
}
|columns=item:Wikidata item,label:name,p21,p18}}
{| class='wikitable sortable'
! Wikidata item
! name
! ਲਿੰਗ
! ਤਸਵੀਰ
|-
| [[:d:Q123847379|Q123847379]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਦ ਫ਼ਕੀਰ|ਫਰਦ ਫ਼ਕੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q124145821|Q124145821]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ|ਸੁਖਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਠਿੰਡਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q12706|Q12706]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ|ਮੈਕਸਿਮ ਗੋਰਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maxim Gorky LOC Restored edit1.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q128792617|Q128792617]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ|ਸਤਦੀਪ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gill, Satdeep Jan 2020.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q13139853|Q13139853]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ|ਮੌਲਾ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੁਸ਼ਤਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132131245|Q132131245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ|ਪਰਮਜੀਤ ਮਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q111991252|Q111991252]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ|ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇਪਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112029965|Q112029965]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ|ਸੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਕੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112031529|Q112031529]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ'|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ 'ਹਰਲਾਜ']]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Harnam singh harlaaj.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q112072863|Q112072863]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾ. ਦੇਵੀ ਦਾਸ ਜੀ 'ਹਿੰਦੀ'|ਦੇਵੀ ਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q112727019|Q112727019]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q113726602|Q113726602]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ|ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130150|Q132130150]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q132130017|Q132130017]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ|ਲਾਲਾ ਬਿਹਾਰੀਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134004281|Q134004281]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ|ਤਰਸੇਮ ਬਸ਼ਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134867400|Q134867400]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ|ਗੁਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q134870191|Q134870191]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੰਤ ਸਿੰਘ 'ਅਮਰ'|ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਅਮਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q140303|Q140303]]
| [[ਲੇਖਕ:﻿ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ|ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Dhani Ram Chatrik.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1403|Q1403]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੁਇਗੀ ਪਿਰਾਂਡੇਲੋ|ਲੁਈਗੀ ਪਿਰਾਂਦੋਲੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Luigi Pirandello 1932.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q156501|Q156501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ|ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Saadat Hasan Manto.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q16867|Q16867]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ|ਐਡਗਰ ਐਲਨ ਪੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Edgar Allan Poe, circa 1849, restored, squared off.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q172788|Q172788]]
| [[ਲੇਖਕ:ਓ ਹੈਨਰੀ|ਓ ਹੈਨਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:William Sydney Porter by doubleday.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q174152|Q174152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ|ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Prem chand.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q1001|Q1001]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ|ਮੋਹਨਦਾਸ ਕਰਮਚੰਦ ਗਾਂਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q107013029|Q107013029]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ|ਇਕਬਾਲ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q107000|Q107000]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ|ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਾਲਿਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mirza Ghalib photograph 3.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q18031683|Q18031683]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ|ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਨੰਦਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:IC (Ishwar Chander) Nanda in 1950s.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q192302|Q192302]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ|ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai Gurdas scribing Adi Granth.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q2019145|Q2019145]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru teg bahadur.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605168|Q20605168]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ|ਅਮਰਜੀਤ ਚੰਦਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amarjit Chandan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20605976|Q20605976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼|ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਆਰਿਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609264|Q20609264]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਰਸੂਲ ਆਲਮਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20606660|Q20606660]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ|ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਫ਼ਰੈਂਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbax Singh Frank at Amritsar in 2018 02.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606675|Q20606675]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ|ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Gurbhajan GIll Portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20606826|Q20606826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ|ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607074|Q20607074]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੋਹਲ|ਜਨਮੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੌਹਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Janmeja Singh Johl.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608152|Q20608152]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਜਾਬਤ|ਨਜਾਬਤ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20606273|Q20606273]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੀਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ|ਗ਼ੁਲਾਮ ਜੀਲਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608659|Q20608659]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼|ਫ਼ਿਰੋਜ਼ ਦੀਨ ਸ਼ਰਫ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608768|Q20608768]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਰਾਮ|ਬਲਰਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Balram Playwright.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20608841|Q20608841]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ|ਬਾਵਾ ਬੁੱਧ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20608916|Q20608916]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ|ਭਗਵੰਤ ਰਸੂਲਪੁਰੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20609258|Q20609258]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ|ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhai mohan singh vaid.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609760|Q20609760]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ|ਸੁਖਦੇਵ ਮਾਦਪੁਰੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sukhdev Madpuri.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q20609773|Q20609773]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਪਾਲ|ਸੁਖਪਾਲਵੀਰ ਸਿੰਘ ਹਸਰਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20609798|Q20609798]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ|ਸੁਖਵੰਤ ਹੁੰਦਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610051|Q20610051]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਦਿਲਬਾਗ਼ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ|ਹਰਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20610081|Q20610081]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ|ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q20610183|Q20610183]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ|ਹਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਰੂਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q230476|Q230476]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ|ਕੇਟ ਸ਼ੋਪਨ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kate Chopin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23114|Q23114]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੂ ਸ਼ੁਨ|ਲੂ ਸ਼ੁਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:LuXun1930.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q23434|Q23434]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ|ਅਰਨੈਸਟ ਹੈਮਿੰਗਵੇ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ErnestHemingway.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q270632|Q270632]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ|ਕੈਥਰੀਨ ਮੈਂਸਫੀਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Katherine Mansfield (no signature).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q27950153|Q27950153]]
| [[ਲੇਖਕ:ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ|ਚਰਨ ਪੁਆਧੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Charan Puadhi Koharwala Punjabi Poet 33.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q30875|Q30875]]
| [[ਲੇਖਕ:ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ|ਔਸਕਰ ਵਾਈਲਡ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q311526|Q311526]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਕੀ|ਸਾਕੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hector Hugh Munro.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312551|Q312551]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਕਬੀਰ|ਭਗਤ ਕਬੀਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kabir.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q312967|Q312967]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ|ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Gobind Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q31787730|Q31787730]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼|ਅਮਾਮ ਬਖ਼ਸ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q31789116|Q31789116]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ|ਬਲਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q3244622|Q3244622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ|ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Detail of Baba Farid from a Guler painting showing an imaginary meeting of Sufi saints.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q335353|Q335353]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Ram Das.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3351571|Q3351571]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ|ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q34787|Q34787]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼|ਫਰੈਡਰਿਕ ਏਂਗਲਜ਼]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Friedrich Engels portrait (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q35900|Q35900]]
| [[ਲੇਖਕ:ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ|ਉਮਰ ਖ਼ਯਾਮ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Omar Khayyam2.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631340|Q3631340]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ|ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Vir Singh 1972 stamp of India.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3631344|Q3631344]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ|ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait of the Punjabi poet Waris Shah (Lahore, ca.1859).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q369920|Q369920]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Arjan.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q370204|Q370204]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Guru Angad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377881|Q377881]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ|ਬੰਕਿਮਚੰਦਰ ਚੱਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bankimchandra Chattapadhay.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q377808|Q377808]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ|ਭਗਤ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Bhagat Singh 1929.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q380728|Q380728]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ|ਫਿਓਦਰ ਸੋਲੋਗਬ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sologub-1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3811239|Q3811239]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Teja Singh LCCN2014680975 (cropped).jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q3812755|Q3812755]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ|ਰਾਮ ਸਰੂਪ ਅਣਖੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q404622|Q404622]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਰਤਚੰਦਰ|ਸਰਤ ਚੰਦਰ ਚਟੋਪਾਧਿਆਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sarat Chandra Chattopadhyay portrait.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q42831|Q42831]]
| [[ਲੇਖਕ:ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ|ਇਵਾਨ ਤੁਰਗਨੇਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Turgenev by Repin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q43423|Q43423]]
| [[ਲੇਖਕ:ਈਸਪ|ਈਸਪ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Aesop pushkin01.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q454703|Q454703]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Amardas-Goindwal.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q45765|Q45765]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜੈਕ ਲੰਡਨ|ਜੈਕ ਲੰਡਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Jack London young.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q4724829|Q4724829]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ|ਅਲੀ ਹੈਦਰ ਮੁਲਤਾਨੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q47737|Q47737]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ|ਖ਼ਲੀਲ ਜਿਬਰਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kahlil Gibran 1913.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q48545174|Q48545174]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ|ਫ੍ਰੈਂਕ ਲੁਗਾਰਡ ਬ੍ਰੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q488539|Q488539]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ|ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q535|Q535]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ|ਵਿਕਟਰ ਹਿਊਗੋ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5673|Q5673]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚਨ ਆਂਡਰਸਨ|ਹਾਂਸ ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਐਂਡਰਸਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5678981|Q5678981]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ|ਹਾਸ਼ਮ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q5685|Q5685]]
| [[ਲੇਖਕ:ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ|ਐਂਤਨ ਚੈਖਵ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q584501|Q584501]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ|ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:ShahMuhammad.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q60803|Q60803]]
| [[ਲੇਖਕ:ਖ਼ਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ|ਖਵਾਜਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਫ਼ਰੀਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q61119073|Q61119073]]
| [[ਲੇਖਕ:ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ|ਹਦਾਇਤੁੱਲਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6347061|Q6347061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ|ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Photograph of Kahn Singh of Nabha.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q6368245|Q6368245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਮ ਸਿੰਘ|ਕਰਮ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Portrait photograph of Karam Singh, a Sikh historian, ca.1900–30.png|center|128px]]
|-
| [[:d:Q65396609|Q65396609]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ|ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q6792411|Q6792411]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਾਈਂ ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ|ਮੌਲਾ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Sain Maula Shah.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q692|Q692]]
| [[ਲੇਖਕ:ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ|ਵਿਲੀਅਮ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Shakespeare.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7200|Q7200]]
| [[ਲੇਖਕ:ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ|ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਪੁਸ਼ਕਿਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7241|Q7241]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ|ਰਬਿੰਦਰਨਾਥ ਟੈਗੋਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7243|Q7243]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ|ਲਿਉ ਤਾਲਸਤਾਏ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7245|Q7245]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ|ਮਾਰਕ ਟਵੇਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7260822|Q7260822]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ|ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Pooran Singh.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q7265733|Q7265733]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਦਰਯਾਰ|ਕਾਦਰਯਾਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q732446|Q732446]]
| [[ਲੇਖਕ:ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ|ਸਚਲ ਸਰਮਸਤ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Hazrat Sachal Sarmast.JPG|center|128px]]
|-
| [[:d:Q81059995|Q81059995]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ|ਪੰਡਤ ਨਰੈਣ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81265976|Q81265976]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ|ਬਰਕਤ ਸਿੰਘ ਅਨੰਦ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q81576|Q81576]]
| [[ਲੇਖਕ:ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ|ਰਸ਼ੀਦ ਜਹਾਂ]]
| ''[[:d:Q6581072|ਨਾਰੀ]]''
| 
|-
| [[:d:Q83322|Q83322]]
| [[ਲੇਖਕ:ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Mural painting of Guru Nanak from Gurdwara Baba Atal Rai.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q87346367|Q87346367]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ|ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408047|Q87408047]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ|ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਣੀ]]
| 
| 
|-
| [[:d:Q87408093|Q87408093]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਬੀਰ ਢਿੱਲੋਂ|ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q87408045|Q87408045]]
| [[ਲੇਖਕ:ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ|ਬਲਵੰਤ ਚੌਹਾਨ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q905|Q905]]
| [[ਲੇਖਕ:ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ|ਫ਼ਰਾਂਜ਼ ਕਾਫ਼ਕਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9061|Q9061]]
| [[ਲੇਖਕ:ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ|ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q930489|Q930489]]
| [[ਲੇਖਕ:ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ|ਯੋਸ਼ੀਕੀ ਹਯਾਮਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Yoshiki Hayama.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q9327|Q9327]]
| [[ਲੇਖਕ:ਮੋਪਾਸਾਂ|ਮੋਪਾਂਸਾ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Maupassant par Nadar.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q96141534|Q96141534]]
| [[ਲੇਖਕ:ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ|ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਭੌਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q20607826|Q20607826]]
| [[ਲੇਖਕ:ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ|ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਕਾਮਿਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136099836|Q136099836]]
| [[ਲੇਖਕ:ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ|ਜਿਤੇਸ਼ ਤਾਂਗੜੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136100973|Q136100973]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ|ਭਾਈ ਹਰਿੰਦਰ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q136436115|Q136436115]]
| [[ਲੇਖਕ:ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ|ਨਿਰਮਲ ਬਰਾੜ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q130564248|Q130564248]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਮੁਸੱਵਰ|ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q139817324|Q139817324]]
| [[ਲੇਖਕ:ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ|ਲੱਖ ਸ਼ਾਹ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| 
|-
| [[:d:Q4900761|Q4900761]]
| [[ਲੇਖਕ:ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ|ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:A painting of Guru Gobind Singh and the court poet Bhai Nand Lal Goya.jpg|center|128px]]
|-
| [[:d:Q5284740|Q5284740]]
| [[ਲੇਖਕ:ਡਾਕਟਰ ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ|ਡਾ. ਦੀਵਾਨ ਸਿੰਘ ਕਾਲੇਪਾਣੀ]]
| ''[[:d:Q6581097|ਮਰਦ]]''
| [[ਤਸਵੀਰ:Diwan singh kalpeni.png|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>ntrhuwq15yok2trc4s9s0dfhlrdnrmo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/479</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42236</id>
    <revision>
      <id>221879</id>
      <parentid>161987</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="jtmapsg961k01sejt52l24qkb7pb2c4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੭੮|ਧ੍ਯਾਇ ੮੭|}}&lt;/noinclude&gt;{{rule}}
ਪਰਮ ਈਸ਼ੁਰ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਸੋ ਨਿਰਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਵੇਦ ਨੇ ਕਯੋਂ ਕਰ ਕੀ ਯਹ ਮੁਝੇ ਸਮਝਾਇ ਕਰ ਕਹੋ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਾ ਸੰਦੇਹ ਜਾਇ ਸੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਸੁਨੀਏਕਿ ਜਿਸਨੇ ਬੁਧਿ, ਇੰਦ੍ਰੀਯ,ਮਨ, ਪ੍ਰਾਣ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ੍ਯ, ਕੋ ਬਨਾਯਾ ਹੈਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਨਿਰਗੁਣ ਸ੍ਵਰੂਪ ਰਹਿਤਾ ਹੈ ਪਰ ਜਬ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਰਚਤਾ ਹੈ ਤਬ ਸਗੁਣ ਸਰੂਪ ਹੋਤਾਾ ਹੈ ਇਸ ਸੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸਗੁਣ ਵਹੀ ਏਕ ਈਸ੍ਵਰ ਹੈ, ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਪੁਨਿ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਮੁਨਿ ਬੋਲੇ ਕਿ ਰਾਜਾਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਤੁਮਨੇ ਕੀਆ ਸੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਏਕ ਸਮਯ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਸੇ ਕੀਯਾ ਥਾ ਰਾਜਾ ਪਰੀਖ੍ਯਤ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਯਿਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੁਝੇ ਸਮਝਾਇ ਕਰ ਕਹੀਏ ਜੋ ਮੇਰੇ ਮਨ ਕਾ ਸੰਦੇਹ ਜਾਇ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸਤਜੁਗ ਮੇਂ ਏਕ ਸਮਯ ਨਾਰਦ ਜੀਨੇ ਸੱਤ੍ਯਲੋਗ ਮੇਂ ਜਾਇਜਹਾਂਨਰਨਾਰਾਇਨ ਅਨੇਕ ਮੁਨੀਯੋਂ ਕੇ ਸੰਗਬੈਠੇਤਪਕਰਤੇਥੇ ਪੂਛਾਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਨਿਰਾਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਵੇਦ ਕਿਸ ਭਾਂਤਿ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਸੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਕਹੀਏ ਨਰ ਨਾਰਾਇਨਬੋਲੇ ਸੁਨ ਨਾਰਦਜੋਸੰਦੇਹ ਤੁਨੇ ਮੁਝਸੇ ਪੂਛਾ ਯਹੀ ਸੰਦੇਹ ਏਕ ਸਮਯ ਜਨਲੋਕ ਮੇਂ ਜਹਾਂ ਸਨਾਤਨਾਦਿ ਰਿਖਿ ਬੈਠੇ ਤਪ ਕਰਤੇ ਥੇ ਵਹਾਂ ਹੁਆ ਥਾ ਤਬ ਸੁਨੰਦਨ ਮੁਨਿ ਨੇ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸਬਕਾ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟਾਯਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ ਮਹਾਂਰਾਜ ਮੇਂ ਭੀ ਤੋ ਵਹੀਂ ਰਹਿਤਾ ਹੂੰ ਜੋ ਯਿਹ ਪਸੰਗ ਚਲਤਾ ਤੋ ਮੈਂ ਭੀ ਸੁਨਤਾ ਨਾਰਾਇਨ ਨੇ ਕਹਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤਬ ਤੁਮ ਸ੍ਵੇਤ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jtmapsg961k01sejt52l24qkb7pb2c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/480</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42237</id>
    <revision>
      <id>221881</id>
      <parentid>162014</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2565" sha1="0el4p5n5mmjf4m15oun8pkgpjoowx6s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ  ੮੭|੪੭੯}}&lt;/noinclude&gt;{{rule}}
ਦ੍ਵੀਪ ਮੇਂ ਭਗਵਤ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਗਏ ਥੇ ਤਭੀ ਯਹ ਸੰਗ ਚਲਾ ਥਾ ਇਸਸੇਤੁਮਨੇ ਨਹੀਂ ਸੁਨਾਇਨੀਬਾਤ ਸੁਨਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੂਛਾ ਮਹਾਰਾਜ ਵਹਾਂ ਕ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਚਲਾ ਥਾ ਸੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਕਹੀਯੇਨਰਨਾਰਾਇਣ ਬੋਲੇ ਸੁਨ ਨਾਰਦ ਜਦ ਮੁਨੀਯੋਂ ਨੇ ਯਿਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਯਾ ਥਾ ਤਦ ਸਨੰਦਨ ਮੁਨਿ ਕਹਿਨੇ ਲਗੇ ਕਿ ਸੁਨੋ ਜਿਸ ਸਮਯ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲਯ ਹੋਇ ਚੌਦਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਜਲਾਕਾਰ ਹੋ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਉਸ ਸਮਯ ਪੂਰਣ ਬ੍ਰਹਮ ਅਕੇਲੇ ਸੋਤੇ ਰਹਿਤੇ ਹੈਂ ਜਬ ਭਗਵਾਨ ਕੋ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਕਰਨੇ ਕੀ ਇੱਛਾ ਹੋਤੀ ਹੈ ਤਬ ਉਨਕੇ ਸ੍ਵਾਸ ਸੇ ਵੇਦ ਨਿਕਲ ਹਾਥ ਜੋੜ ਉਸਤਤਿ ਕਰਤੇ ਹੈਂ ਐਸੇ ਕਿ ਜੈਸੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾਅਪਨੇ ਸਥਾਨ ਪਰ ਸੋਤਾ ਹੋ ਔ ਬੰਦੀਜਨ ਭੋਰ ਹੀ ਉਸਕਾ ਯਸ਼ ਗਾਇਗਾਇ ਉਸੀਕੋਜਗਾਵੇ ਇਸ ਲੀਏ ਕਿ ਚੈਤੰਨ੍ਯ ਹੋ ਸ਼ੀਗ੍ਰ ਅਪਨੇ ਕਾਰਯ ਕੋ ਕਰੈਂ ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕਹਿ ਨਰਨਾਰਾਇਣ ਬੋਲੇ ਕਿ ਸੁਨ ਨਾਰਦ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਮੁਖ ਸੇ ਨਿਕਲ ਵੇਦ ਯਹ ਕਹਿਤੇ ਹੈਂ ਕਿ ਹੇ ਨਾਥ ਬੇਗ ਚੈਤੰਨ੍ਯ ਹੋ ਸ੍ਰਿਸ਼੍ਟਿ ਰਚੋ ਔਜੀਵੋਂ ਕੇ ਮਨ ਸੇ ਅਪਨੀ ਮਾਯਾ ਦੂਰ ਕਰੋ ਜੋਂ ਕਿ ਵੇਤੁਮਾਰੇਰੂਪ ਕੋ ਪਹਿਚਾਨੋਂ ਮਾਯਾਤੁਮਾਰੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ ਯਹ ਸਬ ਜੀਵੋਂ ਕੋ ਅਗ੍ਯਾਨ ਕਰ ਰਖਤੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸੇ ਛੂਟੇ ਤੋਂ ਜੀਵ ਕੋ ਤੁਮਾਰੇ ਸਮਝਨੇ ਕਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋ ਹੋ ਨਾਥ ਤੁਮ ਬਿਨ ਇਸੇ ਕੋਈ ਬਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਤਾ ਜਿਸਕੇ ਹਿਰਦੈ ਮੈਂ ਗ੍ਯਾਨ ਰੂਪ ਹੋਤੁਮ ਬਿਰਾਜਤੇ ਸੋਈ ਇਸ ਮਾਯਾ ਕੋ ਜੀਤਤਾ ਹੈ ਯਿਹ ਤੋ ਕਿਸਕੀ ਸਾਮਰਥ ਹੈ ਜੋ ਮਾਯਾ ਕੇ ਹਾਥ ਸੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0el4p5n5mmjf4m15oun8pkgpjoowx6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/481</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42238</id>
    <revision>
      <id>221882</id>
      <parentid>162015</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221882</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="64msd3xggxodiq0bqy22nfyx99033dz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;
{{rh|੪੮੦|ਧ੍ਯਾਇ ੮੭|}}&lt;/noinclude&gt;{{rule}}
ਬਚੇ ਤੁਮ ਸਬ ਕੇ ਕਰਤਾ ਹੋ ਸਬ ਜੀਵ ਤੁਮਹੀਂ ਸੇ ਉਤਪਤਿ ਹੋ ਤੁਮਹੀਂ ਮੇਂ ਸਮਾਤੇ ਹੈਂ ਐਸੇ ਕਿ ਜੈਸੇ ਪਿਥਵੀ ਮੇਂ ਅਨੇਕ ਵਸਤੁ ਹੋ ਪੁਨਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਮੇਂ ਮਿਲ ਜਾਾਤੀਹੈਂ ਕੋਈ ਕਿਸੀ ਦੇਵਤਾ ਕੀ ਪੂਜਾ ਉਸਤਤਿ ਕਰੇ ਪਰ ਵੁਹ ਤੁਮਾਰੀਹੀ ਪੁਜਾ ਉਸਤਤਿ ਹੋਤੀ ਹੈ ਐਸੇ ਕੋਈ ਕੰਚਨਕੇ ਅਨੇਕ ਆਭਰਣ ਬਨਾਇ ਅਨੇਕ ਨਾਮ ਧਰੇ ਪਰ ਵੁਹ ਕੰਚਨ ਹੀ ਹੈ ਤਿਸੀ ਭਾਂਤਿਤੁਮਾਰੇਅਨੇਕ ਰੁਪ ਹੈਂ ਔਰ ਗ੍ਯਾਨ ਕਰ ਦੇਖੀਏ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕੁਛਨਹੀਂ ਜਿਧਰ ਦੇਖੀਏ ਕਿਧਰ ਤੁਮਹੀਂ ਤੁਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਪੜਤੇ ਹੋ ਨਾਥਤੁਮਾਰੀ ਮਾਯਾ ਅਪਰ ਅਪਾਰ ਹੈ ਯਹੀ ਸੱਤਯ, ਰਜ, ਤਮ, ਤੀਨ ਗੁਣ ਹੋ ਤੀਨ ਸ੍ਵਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਕੋ ਉਪਜਾਇ ਪਾਲਨ
ਨਾਸ ਕਰਤੀ ਹੈਂ ਇਸਕਾ ਭੇਵ ਕਿਸੀ ਨੇ ਨ ਪਾਯਾ ਨ ਕੋਈ ਪਾਵੈਗਾ ਇਸਸੇ ਜੀਵ ਕੋ ਉਚਿਤ ਯੇਹਹੈ ਕਿਸਬ ਬਾਸਨਾ ਛੋੜ ਤੁਮਾਰਾ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰੇ ਇਸੀਮੇਂਇਸਕਾ ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੈ,ਮਹਾਰਾਜ
ਇਤਨਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਨਾਇ ਨਰਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਨੇ ਨਾਰਦਜੀ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਹੇ ਨਾਰਦ ਜਬ ਸਨੰਦਨ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸਬ ਕੇ ਮਨ ਕਾ ਸੰਦੇਹ ਦੁਰ ਕੀਯਾ ਤਬ ਸੌਨਕਾਦਿਕ ਮੁਨੀਯੋਂ ਨੇ ਵੇਦ ਕੀ ਬਿਧਿ ਸੇ ਸਨੰਦਨ ਮੁਨਿ ਕੀ ਪੂਜਾ ਕੀ, ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸੀਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਹੇ ਰਾਜਾ ਯਿਹ ਨਾਰਾਇਣਨਾਰਦ ਕਾ ਸੰਬਾਦ ਜੋ ਕੋਈ ਸੁਨੇਗਾ ਸੋਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮੁਕਤਿ ਪਦਾਰਥ ਪਾਇ ਕਰ ਮੁਕਤਿ ਹੋਗਾ ਜੋ ਕਥਾ ਪੂਰਣ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਵੇਦ ਨੇ ਗਾਈ ਸੋਈ ਕਥਾ ਸੁਨੰਦਨ ਮੁਨਿ ਜੀ ਨੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64msd3xggxodiq0bqy22nfyx99033dz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/482</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42239</id>
    <revision>
      <id>221883</id>
      <parentid>199884</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="0uwhyctt449sbt7mlmgunh24w7fs119" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੮|੪੮੧}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਸੌਨਕਾਦਿਕ ਮੁਨੀਯੋਂ ਕੋ ਸੁਨਾਈ ਪੁਨਿ ਵਹੀ ਕਥਾ ਨਰਨਾਰਇਣਨੇ ਨਾਰਦ ਕੇ ਆਗੇ ਗਾਈਨਾਰਦ ਸੇ ਬ੍ਯਾਸ ਨੇ ਪਾਈ ਬ੍ਯਾਸ ਨੇ ਮੁਝੇ ਪਢਾਈ ਸੋ ਮੈਨੇ ਅਬ ਤੁਮੇਂ ਸੁਨਾਈ ਇਸ ਕਥਾ ਕੋ ਜੋ ਜਨ ਸੁਨੇ ਸੁਨਾਵੇਗਾ ਸੋ ਮਨ ਮਾਨਤਾ ਫਲ ਪਾਵੇਗਾ ਜੋ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤਪ ਦਾਨ ਯੱਗ੍ਯਾ ਬ੍ਰਤ ਤੀਰਥ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਸੋਈ ਪੁੰਨ੍ਯ ਹੋਤਾ ਹੈ ਇਸ ਕਥਾ ਕੇ ਕਹਿਨੇ ਸੁਨਨੇ ਮੇਂ॥
{{center|ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰੇਨਰਨਾਰਾਇਣਨਾਰਦ}}
{{center|ਸੰਬਾਦੇ ਨਾਮ ਸਪਤਾਸੀ ਤਿਤਮੋ ਧਯਾਇ ੮੭}} 
{{gap}}ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਭਗਵੰਤਕੀ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਹੈਇਸੇ ਸਬ ਕੋਈ ਜਾਨਤਾ ਹੈਜੋ ਜਨ ਹਰਿ ਕੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਸੋਦਰਿੱਦ੍ਰੀ ਹੋਇ ਔਰਦੇਵਕੋਮਾਨੇ ਸੋ ਧਨਵਾਨ ਦੇਖੋ ਹਰਿ ਹਰ ਕੀਕੈਸੀ ਰੀਤਿ ਔ ਯੇਹ ਲਖ੍ਯਮੀ ਪਤਿ ਵੇ ਗੋਰੀ ਪਤਿ ਯੇਹ ਧਰੇ ਬਨ ਮਾਲ ਵੇ ਧਰੇ ਮੁੰਡਮਾਲ ਯੇਹ ਚੱਕ੍ਰਪਾਣਿ ਵੇ ਤਿਸੁਲ ਪਾਣਿ ਯੇਹ ਧਰਣੀਧਰ ਵੇ ਗੰਗਾ ਧਰ ਯੇਹ ਮੁਰਲੀ ਬਜਾਵੇਂ ਵੇ
ਸ੍ਰਿੰਗੀੀ ਯੇਹ ਬੈਕੁੰਠ ਨਾਥ ਵੇ ਕੈਲਾਸ਼ ਨਾਥ ਯੇਹ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲੇ ਵੇ ਸੰਘਾਰੇ ਯੇਹ ਚਰਚੋਂ ਚੰਦਨਵੇਲਗਾਵੇਂ ਭਸਮ ਯੇਹ ਓਢੇਂ ਅੰਬਰ ਵੇ ਬਾਘੰਬਰ ਯੇਹ ਪੜੇਂ ਵੇਦ ਵੇਆਮ ਇਨਕਾਾਂ ਬਾਹਿਨ ਗਰੁੜ ਉਨਕਾ ਨੰਦੀ ਯੇਹਰਹੇਂ ਗ੍ਵਾਲ ਬਾਲੋਂ ਮੇਂ ਵੇ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤੋਂ ਮੇਂ॥

ਚੋ: ਦੋਊ ਪ੍ਰਭਕੀਉਲਟੀਰੀਤਿ॥ਜਿਨ ਇੱਛਾ ਤਿਨ ਕੀਜੈ ਪੀਤਿ

{{gap}}ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਸੇਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ   ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0uwhyctt449sbt7mlmgunh24w7fs119</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/483</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42240</id>
    <revision>
      <id>221884</id>
      <parentid>199885</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="fhd3pgdvmh2heo1k0w1i6yukf5y0t83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੮੨|ਧ੍ਯਾਇ ੮੮|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਜਿਸਪਰ ਮੈਂ ਅਨੁੱਗ੍ਰਹ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਹੋਲੋ ਉਸਕਾ ਸਬ ਧਨ ਖੋਤਾ ਹੂੰ ਇਸ ਲੀਏ ਕਿ ਧਨ ਹੀਨ ਕੋ ਭਾਈ ਬੰਧੁ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁੱਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਬ ਕੁਟੰਬ ਕੇ ਲੋਗ ਤਜ ਦੇਤੇ ਹੈਂ ਤਬ ਉਸੇ ਬੈਰਾਗ੍ਯ ਉਪਜਤਾ 
ਹੈ ਬੈਰਾਗ੍ਯ ਹੋਨੇ ਸੇ ਧਨ ਜਨ ਕੀ ਮਾਯਾ ਛੋੜ ਨ੍ਰਿਮੋਹੀ ਹੋ ਮਨ ਲਗਾਇ ਮੇਰਾ ਭਜਨ ਕਰਤਾ ਹੈ ਭਜਨ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੇ ਅਟਲ ਨਿਰਬਾਣ ਪਦ ਪਾਤਾਾ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਪੁਨਿ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿਨੇ ਲਗੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਔਰ ਦੇਵਤਾ ਕੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੇ ਸੇ ਮਨ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋਤੀ ਹੈ ਪਰ ਮੁਕਂਤਿ ਨਹੀਂ ਮਿਲਤੀ ਯਹ ਸੰਗ ਸੁਨਾਇ ਮੁਨਿ ਨੇ ਪੁਨਿ ਰਾਜਾ ਪਰੀਖ੍ਯਤ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਏਕ ਸਮਯ ਕੱਸ੍ਯਪ ਕਾ ਪੁੱਤ੍ਰ  ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਤਪ ਕਰਨੇ ਕੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਕਰ ਜੋ ਘਰ ਸੇ ਨਿਕਲਾ ਤੋ ਪੰਥ ਮੇਂ ਉਸੇ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਮਿਲੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਕੋ ਦੇਖਤੇ ਹੀ ਇਸਨੇ ਦੰਡਵਤ ਕਰ ਹਾਥ ਜੋੜ ਸਨਮੁਖ ਖੜਾ ਹੋ ਅਤਿ ਦੀਨਤਾ ਕਰ ਪੂਛਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਬ੍ਰਹਮਾਵਿਸ਼ਨੁਮਹਾਂਦੇਵਇਨਤੀਨੋਂ ਦੇਵਤਾ ਮੇ ਸ਼੍ਰੀਘ ਬਰ ਦਾਤਾ ਕੌਨ ਹੈ ਸੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਕਹੋ ਤੋ ਮੈਂ ਉਨਹੀਂ ਕੀ ਤਪੱਸਯਾ ਕਰੂੰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਸੁਨ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਇਨ ਤੀਨੋਂ ਦੇਵਤਾਓਂ ਮੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਬੜੇ ਬਰ ਦਾਈ ਨੇਂ ਇਨੇ ਨ ਰੀਝਤੇ ਬਿਲੰਬ ਨ ਖੀਝਤੇ, ਦੇਖੋ ਸ਼ਿਵਜੀ ਨੇ ਥੋੜੇ ਸੇ ਤਪ ਕਰਨੇ ਮੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਹੱਸਾਜਨ ਕੋ ਹੱਸ ਹਾਥ ਦੀਏ ਐ ਅਲਪ ਹੀ ਅਪਰਾਧ ਮੇਂ ਕੋਧ ਕਰ ਉਸਕਾਨਾਸ ਕੀਆ, ਮਹਾਰਾਜ ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਤੋ ਚਲੇ ਗਏ ਔਰ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fhd3pgdvmh2heo1k0w1i6yukf5y0t83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/484</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42241</id>
    <revision>
      <id>221885</id>
      <parentid>199896</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="evnzd2kkiog8umi3v4g2f4oomvnriye" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੮|੪੮੩}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਅਪਨੇ ਸਤਾਨਆਇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਕਾ ਅਤਿ੫ ਯਗਕਰਨੇ ਲਗਾ ਸਾਤ ਦਿਨ ਕੇ ਬੀਚ ਉਸਨੇ ਛੁਰੀ ਸੇ ਅਪਨੇ ਸਰੀਰਕਾ ਮਾਸ ਸਬ ਕਾਟ ਕਾਟ ਹੋਮ ਦੀਯਾ ਆਠਵੇਂ ਦਿਨ ਜਬ ਸਿਰ ਕਾਟਨੇ ਕੋ ਮਨ ਕੀਯਾ ਤਬ ਭੋਲਾਨਾਥ ਨੇ ਆਪ ਉਸਕਾ ਹਾਥ ਪਕੜ ਕੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਝਸੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੂਆ ਜੋ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਮੇਂ ਆਵੇ ਸੋ ਵਰ ਮਾਂਗ ਮੈਂ ਤੁਝੇ ਅਭੀ ਦੂੰਗਾ ਇਤਨਾ ਬਚਨ ਸ਼ਿਵਜੀ ਕੇ ਮੁਖ ਸੇ ਨਿਕਲਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਹਾਥ ਜੋੜ ਕਰ ਬੋਲਾ॥
&lt;poem&gt;ਦੋਹਰਾ ਐਸੇ ਬਰ ਦੀਜੈ ਅਬੇ, ਜਾਂ ਸਿਰ ਰਾਖੋਂ ਹਾਥ 
ਭਸਮ ਹੋਇ ਸੋ ਪਲਕ ਮੇਂ, ਕਰਹੁ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਮ ਨਾਥ&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਬਾਤ ਕੇ ਕਹਿਤੇ ਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਸੇ ਮੁੰਹ ਮਾਂਗਾ ਵਰ ਦੀਯਾ ਵਰ ਪਾਇ ਵਹ ਸ਼ਿਵਜੀ ਹੀ ਕੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਾਥ ਧਰਨੇ ਗਿਯਾ ਉਸ ਕਾਲ ਭੈ ਖਾਇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਅਪਨਾ ਆਸ਼ਨ ਛੋੜ ਭਾਰੇ ਉਨਕੇ ਪੀਛੇ ਅਸੁਰ ਭੀ ਦੌੜਾ ਮਹਾਰਾਜ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਜੀ ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਫਿਰੇ ਤਹਾਂ ਤਹਾਂ ਵਹ ਭੀ ਉਨਕੇ ਪੀਛੇ ਹੀ ਲਗਾ ਆਯਾ ਨਿਦਾਨ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਬੈਕੁੰਠ ਮੇਂ ਗਏ ਇਨਕੋ ਮਹਾਂ ਦੁਖਿਤ ਦੇਖ ਭਕਤ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬੈਕੁੰਠ ਨਾਥ ਸ੍ਰੀ ਮੁਰਾਰੀ ਕਰੁਣਾਨਿਧਾਨ ਕਰੁਣਾ ਕਰ ਵਿੱਪ੍ਰ ਭੇਖ ਧਰ ਬਿਕਾਸੁਰ ਕੇ ਸਨਮੁਖ ਜਾਇ ਬੋਲੇ ਕਿਹੇ ਅਸੁਰਰਾਇ ਤੁਮ ਇਨਕੇ ਪੀਛੇ ਕ੍ਯੋਂ ਸ੍ਰਮ ਕਰਤੇ ਹੋ ਯਿਹ ਮੁਝੇ ਸਮਝਾ ਕਰ ਕਹੋ ਬਾਤ ਕੇ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਨੇ ਸਭ ਭੇਦ ਕਹਿ ਸੁਨਾਯਾ ਪੁਨਿ ਭਗਵਾਨ ਬੋਲੇ ਕਿ ਹੈ ਅਸੁਰਰਾਇ ਤੁਮ ਸਾ ਸਯਾਨਾ ਹੋ ਧੋਖਾ ਖਾਇ ਯਹ ਬੜੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evnzd2kkiog8umi3v4g2f4oomvnriye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/485</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42242</id>
    <revision>
      <id>221886</id>
      <parentid>199908</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2465" sha1="fe3vdpoa6pigez19udz1lurtdn49bq2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੮੪|ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਅਚਰਜ ਕੀ ਬਾਤ ਹੈ ਇਸ ਨੰਗਮੁਨੰਗੇ ਬਾਵਲੇ ਭਾਗ ਧਤੂਰਾ ਖਾਨੇ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀ ਕੀ ਬਾਤ ਕੌਨ ਸੱਤ੍ਯ ਮਾਨੇਹ ਯਿਹ ਸਦਾ ਭਸਮ ਲਗਾਏ ਸਰਪ ਲਿਪਟਾਏ ਭਯਾਨਕ ਭੇਖ ਕੀਏ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤੋਂ ਕੋ ਸੰਗ ਲੀਏ ਸਮਸਾਨ ਮੇਂ ਰਹਿਤਾ ਹੈ ਇਸਕੀ ਬਾਤ ਕਿਸਕੇ ਜੀ ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਵੈ ਮਹਾਰਾਜ ਯਿਹ ਬਾਤ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀ ਨਾਰਾਇਣ ਬੋਲੇ। ਕਿ ਹੇ ਅਸੁਰਰਾਇ ਜੋ ਤੁਮ ਮੇਰਾ ਕਹਿਨਾ ਝੁਠ ਮਾਨੋ ਤੋ ਅਪਨੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਥ ਰਖ ਦੇਖ ਲੋ॥

{{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਮੁਖ ਸੇ ਇਤਨੀ ਬਾਤ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਮਾਯਾ ਕੇ ਬਸ ਅਗ੍ਯਾਨ ਹੋ ਜ੍ਯੋਂ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਨੇ ਅਪਨੇ ਸਿਰ ਪਰ ਹਾਥ ਧਰਾ ਤੋ ਜਲਕਰ ਭਸਮ ਕਾ ਢੇਰ ਹੁਆ ਅਸੁਰ ਕੇ ਮਰਤੇ ਹੀ ਸਰ ਪਰ ਮੇਂ ਆਨੰਦ ਕੇ ਬਾਜਨ ਬਾਜਨੇ ਲਗੇ ਔ ਦੇਵਤਾ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਕਰ ਫੂਲ ਬਰਖਾਨੇ ਵਿੱਦ੍ਯਾਧਰ ਗੰਧਰਬ ਕਿੰਨਰ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਨੇ ਉਸ ਕਾਲ ਹਰ ਨੇ ਹਰਿ ਕੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰ ਵਿਦਾ ਕੀਯਾ ਔ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਮੋਖ੍ਯ ਪਦਾਰਥ ਦੀਯਾ ਸੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਜੋ ਸੁਨੇ ਸੁਨਾਵੇਗਾ ਸੋ ਨਿਰ ਸੰਦੇਹ ਹਰ ਹਰਿ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸੇ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਵੇਗਾ॥
 {{center|&lt;poem&gt;ਇਤਿ ਸੀ ਲਾਲ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰ ਬ੍ਰਿਕਾਸੁਰ ਬਧੋ
ਨਾਮਾਸ਼੍ਟਾਸੀਤਿਤਮੋ ਧਯਾਇ ੮੮&lt;/poem&gt;}} 
{{gap}}ਸੀ ਸਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਏਕ ਸਮਯ ਸਰੱਸ੍ਵਤੀ, ਕੇ ਤੀਰ ਸਬ ਰਿਖਿ ਮੁਨਿ ਬੈਠੇ ਤਪਯੱਗ੍ਯ ਕਰਤੇ ਥੇ ਕਿ ਉਨ ਮੇਂ ਸੇ ਕਿਸੀ ਨੇ ਪੂਛਾ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਬਿਸ਼ਨ, ਮਹੇਸ਼, ਇਨ ਤੀਨੋਂ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fe3vdpoa6pigez19udz1lurtdn49bq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/486</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42243</id>
    <revision>
      <id>221887</id>
      <parentid>199922</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="qft5ksycvkyeohxx3m6qrrczcl3bcfv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|੪੮੫}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਦੇਵਤਾਓਂ ਮੇਂ ਬੜਾ ਕੌਨ ਹੈ ਸੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਕਹੋ ਇਸ ਮੇਂ ਕਿਸੀ
ਨੇ ਕਹਾ ਬਿਸ਼ਨੁ ਕਿਸੀ ਨੇ ਕਹਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵ ਕਿਸੀ ਨੇ ਮਹਾਂਦੇਵ,
ਪਰ ਸਬ ਨੇ ਮਿਲ ਏਕ ਕੋ ਬੜਾ ਨ ਬਤਾਯਾ ਤਬ ਕਈ ਏਕ
ਬੜੇ ਬੜੇ ਮੁਨੀਸ਼ੋਂ ਰਖੀਸ਼੍ਵਰੋਂ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਹਮ ਯੋਂ ਤੋ ਕਿਸੀ ਕੀ
ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਮਾਨਤੇ ਪਰ ਹਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇਨ ਤੀਨੋਂ ਦੇਵਤਾਓਂ ਕੀ
ਜਾ ਕੇ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰ ਆਵੇ ਔਰ ਧਰਮ ਸ੍ਵਰੂਪੀ ਕਹੇ ਤੋ ਉਸਕਾ
ਕਹਿਨਾ ਸੱਤ੍ਯ ਮਾਨੈਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਯਿਹ ਬਾਤ ਸੁਨ ਸਬ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਣ
ਕੀ ਔ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਭ੍ਰਿਗੁਕੋ ਤੀਨੋਂ ਦੇਵਤਾਓਂ ਕੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ
ਕਰ ਆਨੇ ਕੋ ਆਗ੍ਯਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਪਾਇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮੁਨਿ ਪ੍ਰਥਮ
ਬ੍ਰਹਮ ਲੋਕ ਮੇਂ ਗਏ ਔ ਚੁਪ ਚਾਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੀ ਸਭਾ ਮੇਂ ਜਾ
ਬੈਠੇ ਨ ਦੰਡਵਤ ਕੀ ਨ ਉਸਤਤਿ ਨ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਦੀ, ਰਾਜਾ ਪੁੱਤ੍ਰ
ਕਾ ਅਨਾਚਾਰ ਦੇਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਂ ਕੋਪ ਕੀਯਾ ਔ ਚਾਹਾ ਕਿ
ਸ੍ਰਾਪ ਦੂੰ ਪਰ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੀ ਮਮਤਾ ਕਰ ਨ ਦੀਯਾ ਉਸ ਕਾਲ ਭ੍ਰਿਗੂ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋ ਰਜੋ ਗੁਣ ਮੇਂ ਆਸਕਤ ਦੇਖ ਵਹਾਂ ਸੇ ਉਠ ਕੈਲਾਸ਼ ਮੇਂ
ਗਿਯਾ ਔਰ ਜਹਾਂਸ਼ਿਵ ਪਾਰਬਤੀ ਬਿਰਾਜਤੇ ਥੇ ਤਹਾਂ ਜਾ ਖੜਾ
ਰਹਾ ਇਸੇ ਦੇਖ ਸ਼ਿਵਜੀ ਖੜੇ ਹੋ ਜ੍ਯੋਂ ਹਾਥ ਪਸਾਰ ਮਿਲਨੇ ਕੋ
ਹੁਏ ਤ੍ਯੋਂ ਯਿਹ ਬੈਠ ਗਿਯਾ ਬੈਠਤੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵਜੀ ਨੇ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ
ਕੀਯਾ ਔ ਇਸਕੇ ਮਾਰਨੇ ਕੋ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਹਾਥ ਮੇਂ ਲੀਯਾ ਉਸ
ਸਮਯ ਪਾਰਬਤੀ ਜੀ ਨੇ ਅਤਿ ਬਿਨਤੀ ਕਰ ਪਾਵੋਂ ਪੜ ਮਹਾਂਦੇਵ
ਜੀ ਕੋ ਸਮਝਾਯਾ ਔ ਕਹਾ ਕਿ ਯਿਹ ਤੁਮਾਰਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਹੈ
ਇਸਕਾ ਅਪਰਾਧ ਖ੍ਯਮਾ ਕੀਜੈ॥&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qft5ksycvkyeohxx3m6qrrczcl3bcfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/487</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42244</id>
    <revision>
      <id>221888</id>
      <parentid>199923</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="ojnzf0yh2rvmbge3fnwn5yra0qygqxt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੮੬|ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਚੌ: ਚੂਕ ਕਛੂ ਬਾਲਕ ਸੇ ਪਰੈ॥ ਸਾਧ ਨ ਕਬਹੂੰ ਮਨ ਮੇਂ ਧਰੈ

{{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਜਬ ਪਾਰਬਤੀ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਕੋ ਸਮਝਾ ਕਰ
ਠਾਂਢਾ ਕੀਯਾ ਤਬ ਭ੍ਰਿਗੁ ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਕੋ ਤਮੋ ਗੁਣ ਮੇਂ ਲੀਨ
ਦੇਖ ਚਲ ਖੜੇ ਹੂਏ ਪੁਨਿ ਵੈਕੁੰਠ ਮੇਂ ਗਏ ਜਹਾਂ ਭਗਵਾਨ
ਮਣਿਮਯ ਕੰਚਨ ਕੇ ਛਪਰਖਟ ਪਰ ਫੂਲੋਂ ਕੀ ਸੇਜ ਮੇਂ ਲਖ੍ਯਮੀ
ਕੇ ਸਾਥ ਸੋਤੇ ਥੇ ਜਾਤੇ ਹੀ ਭ੍ਰਿਗੂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕੇ ਹਿਦਯ ਮੇਂ ਏਕ
ਲਾਤ ਮਾਰੀ ਐਸੀ ਮਾਰੀ ਕਿ ਵੇ ਨੀਂਦ ਸੇ ਚੌਂਕ ਪੜੇ ਮੁਨਿ ਕੋ
ਦੇਖ ਲਖ੍ਯਮੀ ਕੋ ਛੋੜ ਛਪਰਖਟ ਸੇ ਉਤਰ ਹਰਿ ਭ੍ਰਿਗੂ ਜੀ ਕਾ
ਪਾਂਵ ਸਿਰ ਆਂਖੋਂ ਸੇ ਲਗਾਇ ਲਗੇ ਦਾਬਨੇ ਔ ਯੋਂ ਕਹਿਨੇ ਕਿਹੇ
ਰਿਖਿਰਾਇ ਮੇਰਾ ਅਪਰਾਧ ਖ੍ਯਮਾ ਕੀਜੈ ਮੇਰੇ ਹ੍ਰਿਦਯ ਕਠੋਰ
ਕੀ ਚੋਟ ਤੁਮਾਰੇ ਕੋਮਲ ਚਰਣ ਕਮਲ ਮੇਂ ਅਨਜਾਨੇ ਲਗੀ
ਯਿਹ ਦੋਖ ਚਿੱਤ ਮੇਂ ਨ ਲੀਜੈ ਇਤਨਾ ਬਚਨ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਮੁਖ ਸੇ
ਨਿਕਲਤੇ ਹੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਸਤਤਿ ਕਰ ਵਿਦਾ
ਹੋ ਵਹਾਂ ਆਏ ਜਹਾਂ ਸਰੱਸ੍ਵ੍ਤੀ ਤੀਰ ਪਰ ਸਬ ਰਿਖਿ ਮੁਨਿ ਬੈਠੇ
ਥੇ ਆਤੇ ਹੀ ਭ੍ਰਿਗੁ ਜੀ ਨੇ ਤੀਨੋਂ ਦੇਵਤਾਓਂ ਕਾ ਭੇਦ ਸਬ ਜ੍ਯੋਂ 
ਕਾ ਤ੍ਯੋਂ ਕਹਿ ਸੁਨਾਯਾ ਕਿ॥
&lt;poem&gt;ਚੌ:ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਾਜਸ ਮੇਂ ਲਪਟਾਨਯੋ॥ ਮਹਾਂਦੇਵ ਤਾਮਸ ਮੇਂ
  ਸਾਨਯੋ॥ ਬਿਸ਼ਨੁ ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਮਾਹਿ ਪ੍ਰਾਧਨ॥ ਤਿਨਤੇ
  ਬਡੋ ਦੇਵਨਹਿ ਆਨ॥ ਸੁਨਤ ਰਿਖਨ ਕੋ ਸੰਸਯ ਗਯੋ
  ॥ਸਬ ਹੀ ਕੇ ਮਨ ਆਨੰਦ ਭਯੋ॥ ਬਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਸਬ
  ਨੇ ਕਰੀ॥ ਅਬਚਲ ਭਗਤਿ ਹ੍ਰਿਦਯ ਮੇਂ ਧਰੀ॥&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojnzf0yh2rvmbge3fnwn5yra0qygqxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/488</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42245</id>
    <revision>
      <id>221889</id>
      <parentid>199924</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="fs25k8ym2ymzxjxipy2bpqxft35dp3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|੪੮੭}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਸੁਨਾਇ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀਨੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਖ੍ਯਤ
ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਅੰਤਰ ਕਥਾ ਕਹਿਤਾ ਹੈ ਤੁਮ
ਮਨ ਲਗਾਇ ਸੁਨੋ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਪੁਰੀ ਮੇਂ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਤੋ ਧਰਮ
ਰਾਜ ਕਰਤੇ ਥੇ ਔ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਬਲਰਾਮ ਉਨਕੇ ਆਗ੍ਯਾਕਾਰੀ 
ਰਾਜਾ ਕੇ ਰਾਜ੍ਯ ਕੇ ਸਬ ਲੋਗ ਅਪਨੇ ਅਪਨੇ ਧਰਮ ਮੇਂ
ਸਾਵਧਾਨ ਕਾਜ ਕਰਮ ਮੇਂ ਸਗ੍ਯਾਨ ਰਹਿਤੇ ਥੇ ਔ ਆਨੰਦ ਬੈਨ
ਕਰਤੇ ਥੇ ਤਹਾਂ ਏਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੀ ਅਤਿ ਸੁਸੀਲ ਧਰਮਿ
ਰਹਿਤਾ ਥਾ ਏਕ ਸਮਯ ਉਸਕੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋ ਮਰ ਗਿਆ ਵੁਹ ਉਸ
ਮਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋ ਲੇ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਗਿਆ ਔਰ ਜੋ
ਉਸਕੇ ਮੂੰਹ ਮੇਂ ਆਯਾ ਸੋ ਕਹਿਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਤੁਮ ਬੜੇ ਅਧਰਮੀ
ਪਾਪੀ ਹੋ ਤੁਮਾਰੇ ਹੀ ਕਰਮ ਧਰਮ ਸੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੁਖ ਪਾਤੀ ਹੈ ਔਰ
ਮੇਰਾ ਭੀ ਪੁੱਤ੍ਰ ਤੁਮਾਰੇ ਹੀ ਪਾਪ ਆਚਰਣ ਸੇ ਮਰਾ ਮਹਾਰਾਜ
ਇਸੀ ਭਾਂਤ ਕੀ ਅਨੇਕ ਅਨੇਕ ਬਾਤੇਂ ਕਹਿ ਮਰੇ ਲੜਕੇ ਕੋ ਰਾਜ
ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਰਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਪਨੇ ਘਰ ਆਯਾ ਆਗੇ ਉਸਕੇ ਆਠ
ਬੇਟੇ ਹੂਏ ਔ ਆਠੋਂ ਕੋ ਵੁਹ ਉਸੀ ਰੀਤਿ ਸੇ ਰਾਜ ਦ੍ਵਾਰ ਪਰ ਰਖ
ਰਖ ਆਯਾ ਜਬ ਨਾਵਾਂ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋਨੇ ਕੋ ਹੂਆ ਤਬ ਵੁਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ
ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਉਸੈਨ ਕੀ ਸਭਾ ਮੇਂ ਜਾਇ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੇ ਸਨਮੁਖ
ਖੜਾ ਹੋ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੇ ਮਰਨੇ ਕਾ ਦੂਖ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਰੋ ਰੋ ਯੋਂ
ਕਹਿਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਰਾਜਾ ਔ ਇਸਕੇ ਰਾਜ੍ਯ ਕੋ ਪੁਨਿ
ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਜੋ ਇਸ ਅਧਰਮੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰਤੇ
ਹੈਂ ਔਰ ਧਿਕਾਰ ਮੁਝੇ ਜੋ ਇਸ ਪੁਰੀ ਮੇਂ ਰਹਿਤਾ ਹੂੰ ਜੋ ਇਨ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fs25k8ym2ymzxjxipy2bpqxft35dp3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/489</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42246</id>
    <revision>
      <id>221890</id>
      <parentid>199928</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */</comment>
      <origin>221890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="e2a57nvhp8szjqdn79kv2kac3cm46sb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੮੮|ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਪਾਪੀਯੋਂ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਨ ਰਹਿਤਾ ਤੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਬਚੜੇ ਇਨਹੀ ਕੇ
ਅਧਰਮ ਸੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਮਰੇ ਔ ਕਿਸੀ ਨੇ ਉਪਾਇ ਨ ਕੀਯਾ॥

{{gap}}ਮਹਾਰਾਜ ਇਸੀ ਢਬ ਕੀ ਸਭਾ ਕੇ ਬੀਚ ਖੜੇ ਹੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ
ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਬਹੁਤ ਸੀ ਬਾਤੇਂ ਕਹੀਂ ਪਰ ਕੋਈ ਕੁਛ ਨ ਬੋਲਾ ਨਿਦਾਨ
ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਕੇ ਪਾਸ ਬੈਠਾ ਸੁਨ ਸੁਨ ਘਬਰਾ ਕਰ ਅਰਜੁਨ
ਬੋਲਾ ਕਿ ਹੇ ਦੇਵਤਾ ਤੂ ਕਿਸਕੇ ਆਗੇ ਯਿਹ ਬਾਤ ਕਹੈ ਹੈ ਔਰ
ਕ੍ਯੋਂ ਇਤਨਾ ਖੇਦ ਕਰੇ ਹੈ ਇਸ ਸਭਾ ਮੇਂ ਕੋਈ ਧਨਰੁਧਨ ਨਹੀਂ
ਜੋ ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰੈ ਆਜ ਕਲ ਕੇ ਰਾਜਾ ਆਪ ਕਾਰਯੀ
ਹੈਂ ਪਰ ਦੁਖ ਨਿਵਾਰਣ ਨਹੀਂ ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਕੋ ਸੁਖ ਦੇ ਔ ਗਊ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੀ ਰੱਖ੍ਯਾ ਕਰੇਂ ਐਸੇ ਸੁਨਾਇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੁਨਿ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਹੇ ਦੇਵਤਾ ਅਬ ਤੁਮ ਜਾਇ ਅਪਨੇ ਘਰ
ਨਿਸਚਿੰਤ ਹੋ ਬੈਠੋ ਜਬ ਤੁਮਾਰੇ ਲੜਕਾ ਹੋਨੇ ਕਾ ਦਿਨ ਆਵੈ ਤ
ਤੁਮ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆਈਯੋ ਮੈਂ ਤੁਮਾਰੇ ਸਾਥ ਚਲੂੰਗਾ ਔ ਲੜਕੇ ਕੋ
ਨ ਮਰਨੇ ਦੂੰਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਇਤਨੀ ਬਾਤ ਕੇ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਨ
ਖਿਜਲਾਇ ਕੇ ਬੋਲਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਸਭਾ ਕੇ ਬੀਚ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਬਲਰਾਮ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਔ ਅਨਿਰੁੱਧ ਛੁੜਾਇ ਐਸਾ ਬਲਿਵਾਨ
ਕਿਸੀ ਕੋ ਨਹੀਂ ਦੇਖਤਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋ ਕਾਲ ਕੇ ਹਾਥ ਸੇ ਬਚਾਵ
ਅਰਜੁਨ ਬੋਲਾ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੂੰ ਮੁਝੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ
ਨਾਮ ਧਨੰਜ੍ਯ ਹੈ ਮੈਂ ਤੁਝ ਸੇ ਪ੍ਰਤਿੱਗ੍ਯਾ ਕਰਤਾ ਹੂੰ ਕਿ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰਾ
ਪੁੱਤ੍ਰ ਕਾਲ ਕੇ ਹਾਥ ਸੇ ਨਾ ਬਚਾਊਂ ਤੋ ਤੇਰੇ ਮਰੇ ਹੂਏ ਲੜਕੇ ਜਹਾਂ
ਪਾਊਂ ਤਹਾਂ ਸੇ ਲੇ ਆਇ ਤੁਝੇ ਦਿਵਾਊਂ ਔ ਵੇ ਭੀ ਨ ਮਿਲੇਂ ਤੋ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2a57nvhp8szjqdn79kv2kac3cm46sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/490</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42247</id>
    <revision>
      <id>221891</id>
      <parentid>199929</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2570" sha1="6a5xdiw613cvr1vehp8c5m26drp0u1d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|੪੮੯}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਗੰਡੀਵ ਧਨੁਖ ਸਮੇਤ ਅਪਨੇ ਤਈਂ ਅਗਨਿ ਮੇਂ ਜਲਾਊਂ ਮਹਾਰਾਜ 
ਯਿਹ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਕਰ ਜਬ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਐਸਾ ਕਹਾ ਤਬ
ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣ ਸੰਤੋਖ ਕਰ ਅਪਣੇ ਘਰ ਗਿਯਾ ਪੁਨਿ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋਨੇ
ਕੇ ਸਮਯ ਵਿੱਚ ਅਰਜੁਨ ਕੇ ਨਿਕਟ ਆਯਾ ਉਸ ਕਾਲ ਅਰਜੁਨ
ਧਨੁਖ ਬਾਣ ਲੇ ਉਸਕੇ ਸਾਥ ਉਠ ਧਾਯਾ ਆਗੇ ਵਹਾਂ ਜਾਇ
ਉਸਕਾ ਘਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਬਾਣੋਂ ਸੇ ਐਸਾ ਛਾਯਾ ਕਿ ਜਿਸਮੇਂ
ਪਵਨ ਭੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨ ਕਰ ਸਕੇ ਔਰ ਆਪ ਧਨਖ ਬਾਣ ਲੀਏ
ਉਸਕੇ ਚਾਰੋਂ ਓਰ ਫਿਰਨੇ ਲਗਾ, ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ 
ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਖ੍ਯਤ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਅਰਜੁਨ ਨੇ
ਬਹੁਤ ਸਾ ਉਪਾਇ ਬਾਲਕ ਬਚਾਨੇ ਕੋ ਕੀਯਾ ਪਰ ਨ ਬਚਾ
ਔਰ ਦਿਨ ਬਾਲਕ ਹੋਨੇ ਕੇ ਸਮਯ ਰੋਤਾ ਥਾ ਉਸ ਦਿਨ ਸ੍ਵਾਸ
ਭੀਠ ਲੀਯਾ ਬਰਨ ਪੇਟ ਹੀ ਸੇ ਮਰਾ ਨਿਕਲਾ ਮਰੇ ਲੜਕੇ ਕੋ
ਸੁਨ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਅਰਜੁਨ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਕੇ ਨਿਕਟ ਆਯਾ ਔ
ਉਸਕੇ ਪੀਛੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਅਤਿ ਹੀ ਰੋ ਰੋ ਵੁਹ ਬਾਹਮਣ 
ਕਹਿਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਰੇ ਅਰਜੁਨ ਧਿਕਾਰ ਹੈ ਤੁਝੇ ਔਰ ਤੇਰੇ
ਜੀਵਤ ਕੋ ਜੋ ਮਿੱਥਯਾ ਬਚਨ ਕਹਿ ਸੰਸਾਰ ਮੈਂ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਮੁਖ
ਦਿਖਾਤਾ ਹੈ ਅਰੇ ਨਪੁੰਸਕ ਜੋ ਤੂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋ ਕਾਲ ਸੇ ਨ ਬਚਾ
ਸਕਤਾ ਥਾ ਤੋ ਤੈਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਕ੍ਯੋਂ ਕੀ ਥੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋ
ਬਚਾਊਂਗਾ ਔ ਨ ਬਚਾ ਸਕੂੰਗਾ ਤੋ ਤੇਰੇ ਮਰੇ ਹੂਏ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਬ ਲਾ
ਦੂੰਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਇਤਨੀ ਬਾਤ ਕੇ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਧਨੁਖ
ਬਾਣ ਲੇ ਵਹਾਂ ਸੇ ਉਠ ਚਲਾ ਚਲਾ ਸੰਯਮਨੀ ਪੁਰੀ ਮੇਂ ਧਰਮ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6a5xdiw613cvr1vehp8c5m26drp0u1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/491</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42248</id>
    <revision>
      <id>221892</id>
      <parentid>199935</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="cvxc15y297wrg2zk6j4nzapwcxu3bki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੯੦|ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਰਾਜ ਕੇ ਪਾਸ ਗਿਯਾ ਇਸੇ ਦੇਖ ਧਰਮਰਾਜ ਉਠ ਖੜਾ ਹੂਆ ਔ
ਹਾਥ ਜੋੜ ਉਸਤਤਿ ਕਰ ਬੋਲਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਕਾ ਆਗਮਨ
ਯਹਾਂ ਕੈਸੇ ਹੂਆ ਅਰਜੁਨ ਬੋਲਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਮੁਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ
ਲੜਕੇ ਲੇਣੇ ਆਯਾ ਹੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਯਹਾਂ ਵੇ ਨਹੀਂ 
ਆਏ, ਮਹਾਰਾਜ ਇਤਨਾ ਬਚਨ ਧਰਮਰਾਜ ਕੇ ਮੁਖ ਸੇ ਨਿਕਲਤੇ
ਹੀ ਅਰਜੁਨ ਬਿਦਾ ਹੋ ਵਹਾਂ ਸੇ ਸਬ ਠੌਰ ਫਿਰਾ ਪਰ ਉਸਨੇ
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇ ਲੜਕੋਂ ਕੋ ਕਹੀਂ ਨ ਪਾਯਾ ਨਿਦਾਨ ਅਛਤਾ ਪਛਤਾ
ਦ੍ਵਾਰਕਾਪੁਰੀ ਮੇਂ ਆਇ ਚਿਤਾ ਬਨਾਇ ਧਨੁਖ ਬਾਣ ਸਮੇਤ
ਜਲਨੇ ਕੋ ਉਪਸਿਥਤ ਹੂਆ ਆਗੇ ਅਗਨਿ ਜਲਾਇ ਅਰਜੁਨ
ਜ੍ਯੋਂ ਚਾਹੇ ਕਿ ਚਿਤਾ ਪਰ ਬੈਠੇ ਤ੍ਯੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਮੁਰਾਰੀ ਗਰਬ ਪ੍ਰਹਾਰੀ
ਨੇ ਆਇ ਹਾਥ ਪਕੜਾ ਔ ਹੰਸ ਕੇ ਕਹਾ ਕਿ ਹੇ ਅਰਜੁਨ ਤੂ ਮਤ
ਜਲੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿੱਗ੍ਯਾ ਪੂਰੀ ਕਰੂੰਗਾ ਜਹਾਂ ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਣ ਕੇ
ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋਂਗੇ ਤਹਾਂ ਸੇ ਲਾ ਦੂੰਗਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਐਸੇ ਕਹਿ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ
ਨਾਥ ਰਥ ਪਰ ਬੈਠ ਅਰਜੁਨ ਕੋ ਸਾਥ ਲੇ ਪੂਰਬ ਦਿਸਾ ਕੀ
ਓਰ ਕੋ ਚਲੇ ਔ ਸਾਤ ਸਮੁੱਦ ਪਾਰ ਹੋ ਲੋਕਾਲੋਕ ਪਰਬਤ
ਨਿਕਟ ਪਹੁੰਚੇ ਵਹਾਂ ਜਾਇਰਥ ਸੇ ਉਤਰ ਏਕ ਅਤਿ ਅੰਧੇਰੀ
ਕੰਦਰਾ ਮੇਂ ਪੈਠੇ ਉਸ ਸਮਯ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ
ਚੱਕ੍ਰ ਕੋ ਆਗ੍ਯਾ ਕੀ ਵੁਹ ਕੋਟਿ ਸੂਰਯ ਕਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਏ ਪ੍ਰਭੂ
ਕੇ ਆਗੇ ਆਗੇ ਮਹਾਂ ਅੰਧਕਾਰ ਕੋ ਟਾਲਤਾ ਚਲਾ॥
&lt;poem&gt;ਚੌ: ਤੁਮ ਤਜਿ ਕੇਤਕ ਆਗੇ ਗਏ॥ ਜਲ ਮੇਂ ਤਬੈ ਜੁ ਬੈਠਤ
   ਭਏ॥ ਮਹਾਂ ਤਰੰਗ ਤਾਸ ਮੇਂ ਡਸੇ॥ ਮੂੰਦ ਆਂਖ ਯੇਹ&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cvxc15y297wrg2zk6j4nzapwcxu3bki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/492</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42249</id>
    <revision>
      <id>221893</id>
      <parentid>199939</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="f155qm1mstzuoeluuxfturni55fothx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੮੯|੪੯੧}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਤਾ ਮੇਂ ਧਸੇ॥ ਪਹਢੇ ਹਤੇ ਸ਼ੇਖ ਜੀ ਜਹਾਂ॥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਅਰਜੁਨ ਪਹੁੰਚੇ ਤਹਾਂ॥

{{gap}}ਜਾਤੇ ਹੀ ਆਂਖ ਖੋਲ ਕਰ ਦੇਖਾ ਕਿ ਏਕ ਬੜਾ ਲੰਬਾ ਚੌੜਾ 
ਉੱਚਾ ਕੰਚਨ ਕਾ ਮਣਿਮਯ ਮੰਦਿਰ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ ਤਹਾਂ ਸੇਯ 
ਜੀ ਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਰਤਨ ਜਟਿਤ ਸਿੰਘਾਸਨ ਧਰਾ ਹੈ ਤਿਸ ਪਰ
ਸ੍ਯਾਮ ਘਨ ਰੂਪੀ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਚੰਦ੍ਰ ਬਦਨ ਕਮਲ ਨਯਨ
ਕ੍ਰੀਟ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਪੀਤ ਬਸਨ ਓਢੇ ਪੀਤਾਂਬਰ ਕਾਛੇ ਬਨ
ਮਾਲ ਮੁਕਤ ਮਾਲ ਡਾਲੇ ਆਪ ਪ੍ਰਭੁ ਮੋਹਨੀ ਮੂਰਤਿ ਬਿਰਾਜੇ
ਹੈਂ ਔ ਬ੍ਰਹਮਾ,ਰੁੱਦ੍ਰ, ਇੰਦ੍ਰ, ਆਦਿ ਸਬ ਦੇਵਤਾ ਸਨਮੁਖ ਖੜੇ
ਸਤੁਤਿ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਐਸਾ ਸਰੂਪ ਦੇਖ ਅਰਜੁਨ ਔ ਸ੍ਰੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਸੋਹੀਂ ਜਾਇ ਦੰਡਵਤ ਕਰ ਹਾਥ
ਜੋੜ ਕਰ ਅਪਨੇ ਜਾਨੇ ਕਾ ਸਬ ਕਾਰਣ ਕਹਾ ਬਾਤ ਕੇ ਸੁਨਤੇ
ਹੀ ਪ੍ਰਭੁ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੇ ਬਾਲਕ ਸਬ ਮੰਗਾਇ ਦੀਨੇ ਔ ਅਰ-
ਜੁਨ ਨੇ ਦੇਖ ਭਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਲੀਨੇ ਤਬ ਪ੍ਰਭੁ ਬੋਲੇ॥
&lt;poem&gt;ਚੌ: ਤੁਮ ਦੋਊ ਮੇਰੀ ਕਲਾ ਜੁ ਆਹਿ॥ ਹਰਿ ਅਰਜੁਨ ਦੇਖੇ
   ਚਿਤ ਚਾਹਿ। ਭਾਰ ਉਤਾਰਨ ਭੂ ਪਰ ਗਏ॥ਸਾਧੂ ਸੰਤ
   ਕੋ ਬਹੁ ਸੁਖ ਦਏ॥ ਅਸੁਰ ਦੈਤ੍ਯ ਤੁਮ ਸਬ ਸੰਘਾਰੇ
   ॥ ਸੁਰ ਨਰ ਮੁਨਿ ਕੇ ਕਾਜ ਸਵਾਰੇ ॥ ਮੇਰੇ ਅੰਸ ਜੋ 
   ਤੁਮ ਮੇਂ ਦ੍ਵੈ ਹੈਂ॥ ਪੂਰਣ ਕਾਮ ਤੁਮਾਰੇ ਹ੍ਵੈ ਹੈਂ॥&lt;/poem&gt;
{{gap}}ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਔਰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਜੀ ਕੋ ਵਿਦਾ ਕੀਯਾ ਯੇਹ ਬਾਲਕ ਲੇ ਪੁਰੀ ਮੇਂ ਆਇ ਦ੍ਵਿਜ ਕੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f155qm1mstzuoeluuxfturni55fothx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/493</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42250</id>
    <revision>
      <id>221894</id>
      <parentid>199946</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="h4ob6jmbmjvetvwgsl2pbhnecfg239a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੯੨|ਧ੍ਯਾਇ ੯੦|}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਪੁੱਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਜ ਨੇ ਪਾਏ ਘਰ ਘਰ ਆਨੰਦ ਮੰਗਲ ਭਏ ਬਧਾਏ,
ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਖ੍ਯਤ ਸੇ
ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ॥
{{center|&lt;poem&gt;ਚੌ: ਜੋ ਯਿਹ ਕਥਾ ਸੁਨੇ ਧਰ ਧ੍ਯਾਨ॥ ਤਿਨਕੇ ਪੁੱਤ ਹੋਇ ਕੱਲ੍ਯਾਨ
   ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਕਿਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਕੁਮਾਰ
   ਹਰਣੰ ਨਾਮ ਨਥਾਸੀਤਿਤਮੋ ਧ੍ਯਾਇ ੮੯&lt;/poem&gt;}}
{{gap}}ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਪੁਰੀ ਮੇਂ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਸਦਾ ਬਿਰਾਜੇ ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਸਬ ਯਦੂਬੰਸੀਯੋਂ ਕੇ
ਘਰ ਘਰ ਰਾਜੇ ਨਰ ਨਾਰੀ ਬਸਨ ਆਭੂਖਣ ਲੇ ਨਵ ਭੇਖ ਬਨਾਇ
ਚੋਆ ਚੰਦਨ ਚਰਚ ਸੁਗੰਧ ਲਗਾਇ ਮਹਾਰਾਜ ਹਾਟ ਬਾਟ ਚੌਹਟੇ
ਝਾੜ ਬੁਹਾਰ ਛਿੜਕਾਵੇਂ ਤਹਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਬ੍ਯਾਪਾਰੀ ਅਨੇਕ
ਅਨੇਕ ਪਦਾਰਥ ਬੇਚਨੇ ਕੋ ਲਾਵੇਂ ਜਿਧਰ ਡਿਧਰ ਪੁਰ ਬਾਸ਼ੀ
ਕੰਤੂਹਲ ਕਰੈਂ ਠੌਰ ਠੌਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਉਚਰੈਂ ਘਰ-ਘਰ ਮੇਂ
ਲੋਗ ਕਥਾ ਪੁਰਾਨ ਸੁਨੇਂ ਸੁਨਾਵੇਂ ਸਾਧੂ ਸੰਤ ਆਠੋਂ ਯਾਮ ਹਰਿ
ਯਸ਼ ਗਾਵੈਂ ਸਾਰਥੀ ਰਥ ਘੁੜਬਹਿਲ ਜੋਤ ਜੋਤ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰ ਪਰ
ਲਾਵੈਂਰਥੀ, ਮਹਾਂਰਥੀ, ਗਜਪਤਿ, ਅਸ੍ਵਪਤਿ, ਸੂਰਬੀਰ, ਰਾਵਤ,
ਯੋਧਾ, ਯਾਦਵ, ਰਾਜਾ ਕੋ ਜੁਹਾਰ ਕਰਨ ਆਵੈਂ ਗੁਣੀ ਜਨ ਨਾਚੈਂ
ਗਾਵੈਂ ਬਜਾਵੈਂ ਰਿਝਾਵੈਂ ਬੰਦੀਜਨ ਚਾਰਣ ਯਸ਼ ਬਖਾਨ ਕਰ
ਹਾਥੀ ਘੋੜੇ ਬਸਤ੍ਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅੰਨ ਧਨ ਕੰਚਨ ਕੇ ਰਤਨ ਜਟਿਤ
ਆਭੂਖਣ ਪਾਵੈਂ॥

{{gap}}ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h4ob6jmbmjvetvwgsl2pbhnecfg239a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/494</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42251</id>
    <revision>
      <id>221895</id>
      <parentid>199953</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="drr501mw6vvawf05snuww18lj9jlj53" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੯0|੪੯੩}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਮਹਾਰਾਜ ਉਧਰ ਤੋ ਰਾਜਾ ਉਗ੍ਰਸੈਨ ਕੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੇਂ ਇਸੀ
ਰੀਤਿ ਸੇ ਭਾਂਤ ਭਾਂਤ ਕੇ ਕੰਤੂਹਲ ਹੋ ਰਹੇ ਥੇ ਔਰ ਇਧਰ ਸ੍ਰੀ
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਆਨੰਦ ਕੰਦ ਸੋਲਹ ਸਹੱਸ੍ਰ ਏਕ ਸੈ ਆਠ ਯੁਵਤੀਯੋਂ
ਕੇ ਸਾਥ ਨਿੱਤ੍ਯ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਂ ਕਭੀ ਯੁਵਤੀਯਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸੇ ਆਸਕਤ
ਹੋ ਪ੍ਰਭੁ ਕਾ ਭੇਖ ਬਨਾਇ ਕਰ ਕਭੀ ਹਰਿ ਆਸਕਤ ਹੋ ਯੁਵਤੀਯੋਂ 
ਕੋ ਸਿੰਗਾਰੇਂ ਔਰ ਜੋ ਪਰਸਪਰ ਲੀਲਾ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰੇਂ ਸੋ
ਅਕਥ ਹੈ ਮੁਝ ਸੇ ਕਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਤੀ ਵੁਹ ਦੇਖੇ ਹੀ ਬਨਿ ਆਵੈ,
ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਬੋਲੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਏਕ ਦਿਨ
ਰਾਤ੍ਰਿ ਸਮਯ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਸਬ ਯੁਵਤੀਯੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਬਿਹਾਰ
ਕਰਤੇ ਥੇ ਔਰ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇਖ ਕਿੰਨਰ
ਗੰਰਧਬ ਬੀਣਾ ਪਖਾਵਜ ਭੇਰ ਦੁੰਦਭੀ ਬਜਾਇ ਬਜਾਇ ਗੁਣ
ਗਾਤੇ ਥੇ ਔਰ ਏਕ ਸਮਾ ਹੋ ਰਹਾ ਥਾ ਕਿ ਇਸਮੇਂ ਬਿਹਾਰ
ਕਰਤੇ ਕਰਤੇ ਜੋ ਕੁਛ ਪ੍ਰਭੁ ਕੇ ਮਨ ਮੇਂ ਆਯਾ ਤੋ ਸਬ ਕੋ ਸਾਥ
ਲੇ ਸਰੋਵਰ ਕੇ ਤੀਰ ਜਾਇ ਨੀਰ ਮੇਂ ਪੈਠ ਜਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨੇ
ਲਗੇ ਆਗੇ ਜਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਤੇ ਕਰਤੇ ਸਬ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ
ਜੀ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਂ ਮਗਨ ਹੋਤਨ ਮਨ ਸੂਰਤ ਭੁਲਾਇ ਏਕ ਚਕਵਾ
ਚਕਵੀ ਕੋ ਸਰੋਵਰ ਕੇ ਵਾਰ ਪਾਰ ਬੈਠੇ ਬੋਲਤੇ ਦੇਖ ਬੋਲੀਂ॥
&lt;poem&gt;ਚੌ: ਹੇ ਚਕਈ ਤੂੰ ਦੁਖ ਕ੍ਯੋਂ ਗੋਵੈਂ। ਪਿਯ ਬਿਯੋਗ ਤੇ ਰੈਨ
   ਨ ਸੋਵੈਂ॥ ਅਤਿ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਪਿਯਾ ਪੁਕਾਰੇਂ॥ ਹਮ ਸੀ
   ਤੂੰ ਨਿਜ ਪੀਯਿਹ ਸੰਭਾਰੇ ॥ ਹਮ ਤੋ ਉਨਕੀ ਚੇਰੀ ਭਈਂ
    ॥ਐਸੇ ਕਹਿ ਆਗੇ ਕੋ ਗਈਂ॥&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drr501mw6vvawf05snuww18lj9jlj53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/495</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42252</id>
    <revision>
      <id>221896</id>
      <parentid>162025</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="gg4i9c6ilmza3rpnsszedz1hcifz0im" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh|੪੯੪|ਧ੍ਯਾਇ ੯੦|}}&lt;/noinclude&gt;{{rule}}
{{gap}}ਪੁਨਿ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਸੇ ਕਹਿਨੇ ਲਗੀ ਕਿ ਹੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਤੂੰ ਜੋਲੰਬ ਸ੍ਵਾਸ ਲੇਤਾ ਹੈ ਔਰ ਰਾਤ ਦਿਨ ਜਾਗਤਾ ਹੈ ਸੋ ਕਿਆ ਹੈ ਕਿਸੀ ਕਾ ਬ੍ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਚੌਦਹ ਰਤਨ ਗਏ ਕਾ ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਕੋ ਦੇਖਿ ਬੋਲੀ ਹੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਤੂੰ ਜੋਂ ਤਨਖੀਰ ਮਨ ਮਲੀਣ ਹੋ ਰਹਾ ਹੈ ਕ੍ਯਾਾ ਤੁਝੇ ਰਾਜ ਰੋਗ ਹੁਆ ਜੋ ਦਿਨ ਦਿਨ ਘਟਤਾ ਬੜ੍ਹਤਾ ਹੈ ਕੈ ਸੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਕੋ ਦੇਖ ਜੈਸੇ ਹਮਾਰੀ ਗਤਿ ਮਤਿ ਭੂਲਤੀ ਹੈ ਤੈਸੇ ਤੇਰੀ ਭੂਲੀ ਹੈ। 

{{gap}}ਇਤਨੀ ਕਥਾ ਕਹਿ ਸ੍ਰੀੀ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਇਸੀ ਭਾਂਤਿ ਸਬ ਯੁਵਤੀਯਾਂ ਨੇ ਪਵਨ ਮੇਘਕੋਕਿਲਾ ਪਰਬਤ ਨਦੀ ਹੰਸ ਸੇ ਅਨੇਕ ਅਨੇਕ ਬਾਤੇਂ ਕਹੀਂ ਸੋ ਜਾਨ
ਲੀਜੇ ਆਗੇ ਸਬ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਕੇ ਸਾਥ ਬਿਹਾਰ ਕਰੇਂ ਔ ਸਦਾ ਸੇਵਾ ਮੇਂ ਰਹੇਂ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਵੇਂ ਔਰ ਮਨ ਬਾਂਛਤ ਫਲ ਪਾਵੈ ਪ੍ਰਭ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਧਰਮ ਸੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਸ਼੍ਰ੍ਮਾ ਚਲਾਵੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸੋਲਹ ਸਹੱਸ੍ਰ ਏਕ ਸੋ ਆਠ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਚੰਦ੍ਰ ਕੀ ਰਾਨੀ ਸੋ ਪ੍ਰਥਮ ਬਖਾਨੀਤਿਨ ਮੇਂ ਏਕ ਏਕ ਰਾਨੀਕੇ ਦਸ ਦਸ ਪੁੱਤ੍ਰ ਔਰ ਏਕ ਏਕ ਕੰਨ੍ਯਾ ਔਰ ਉਨ ਕੀ ਸਨਤਾਨ ਅਗਣਿਤ ਹੁਈ ਸੋ ਮੇਰੀ ਸਾਮਰਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਨਕਾ ਬਖਾਨ ਕਹੂੰ ਪਰ ਮੈਂ ਇਤਨਾ ਜਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੀਨ ਕਰੋੜ ਅਠਾਸੀ ਸਹੱਸ੍ਰ ਏਕ ਸੈ ਪਾਠ ਸ਼ਾਲਾ ਥੀਂ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਕੀ ਸੰਤਾਨ ਕੇ ਪੜਾਨੇ ਕੋ ਔਰ ਇਤਨੇ ਹੀ ਪਾਂਡੇ ਥੇ ਆਗੇ ਸ੍ਰੀੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਕੇ ਜਿਤਨੇ ਬੇਟੇ ਤੇ ਨਾਤੀੀ ਹੁਏ ਰੂਪ ਬਲ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਮ ਧਨ ਧਰਮ ਮੇਂ ਕੋਈ ਕਾ ਕੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gg4i9c6ilmza3rpnsszedz1hcifz0im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf/496</title>
    <ns>250</ns>
    <id>42253</id>
    <revision>
      <id>221897</id>
      <parentid>199930</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1347" sha1="r98v0etjhmywcwkn4qnhpfaevnvpjex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;{{rh||ਧ੍ਯਾਇ ੯0|੪੯੫}}
{{rule}}&lt;/noinclude&gt;ਵਲ ਥਾ ਏਕ ਏਕ ਸੇ ਬੜ੍ਹ ਕਰ ਥਾ ਉਨਕਾ ਬਰਣਨ ਮੈਂ ਕਹਾਂ ਤਕ ਕਹੂੰ ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਰਿਖਿ ਬੋਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਨੇ ਬ੍ਰਿਜ ਔਰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਕੀ ਲੀਲ੍ਹਾ ਗਾਈ ਯਿਹ ਹੈ ਸਬ ਕੀ ਸੁਖਦਾਈ ਔਰ ਜੋ ਜਨ ਇਸੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਗਾਵੇਗਾ ਸੋ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਭਕ੍ਤਿ ਮੁਕ੍ਤਿ ਪਦਾਰਥ ਪਾਵੇਗਾ ਜੋ ਫਲ ਹੋਤਾ ਹੈ ਤਪ ਯੱਗ੍ਯ ਦਾਨ ਬ੍ਰਤ ਤੀਰਥ ਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਮੇਂ ਫਲ ਮਿਲਤਾ ਹੈ ਹਰਿ ਕਥਾ ਸੁਨਨੇ ਔ ਸੁਨਾਨੇ ਮੇਂ॥
{{center|ਇਤਿ ਸ੍ਰੀ ਲਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾਗਰੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਬਿਹਾਰ}} 
{{center|ਬਰਨਣੰ ਨਾਮ ਵਜੋਂ ਧ੍ਯਾਇ ੯o}}
{{center|ਸੰਪੁਰਣੰ}} 
{{center|ਪੋਖ ਸੰਮਤ ੧੯੫੨ ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੮੯੬}}
{{center|ਸੰਮਤ ਨਾ: ੪੨੨}}
{{Css image crop
|Image = ਪ੍ਰੇਮਸਾਗਰ.pdf
|Page = 496
|bSize = 375
|cWidth = 120
|cHeight = 35
|oTop = 386
|oLeft = 83
|Location = center
|Description = 
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r98v0etjhmywcwkn4qnhpfaevnvpjex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadget-ShortUrl.js</title>
    <ns>8</ns>
    <id>43524</id>
    <revision>
      <id>221870</id>
      <parentid>108592</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krinkle</username>
        <id>213</id>
      </contributor>
      <comment>Maintenance: Clear unused page that was imported but never used. Note that the ShortUrl extension was installed on pa.wikipedia, but not pa.wikisource ([[Special:Version]]). [[phab:T107188]]</comment>
      <origin>221870</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="12" sha1="owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7" xml:space="preserve">/* Empty. */</text>
      <sha1>owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ:Gadget-ShortUrl.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>43527</id>
    <revision>
      <id>221871</id>
      <parentid>108591</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T01:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Krinkle</username>
        <id>213</id>
      </contributor>
      <comment>Maintenance: Clear unused page that was imported but never used. Note that the ShortUrl extension was installed on pa.wikipedia, but not pa.wikisource ([[Special:Version]]). [[phab:T107188]]</comment>
      <origin>221871</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="12" sha1="owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7" xml:space="preserve">/* Empty. */</text>
      <sha1>owy3rwufy2r9ejrjjin4vy1lzast9x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਇੰਡੈਕਸ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf</title>
    <ns>252</ns>
    <id>46900</id>
    <revision>
      <id>221857</id>
      <parentid>221339</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <origin>221857</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="237" sha1="9uflb157ub5uzhrt70eiohuuft32zow" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|wikidata_item=
|Title=ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ
|Language=pa
|Volume=
|Author=ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|School=
|Publisher=ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨਜ਼
|Address=ਸਮਾਣਾ
|Year=
|Key=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|ARC=
|DOI=
|Source=pdf
|Image=1
|Progress=L
|Transclusion=no
|Validation_date=
|Pages=&lt;pagelist 1=&quot;ਕਵਰ&quot; 2=&quot;ਤਤਕਰਾ&quot; 3=&quot;ਕਵਰ&quot; 4=&quot;ਕੋਲੋਫੋਨ&quot; 5to6=&quot;-&quot; 7=&quot;7&quot; 119=&quot;-&quot; /&gt;
|Volumes=
|Remarks=
|Width=
|Header=
|Footer=
|tmplver=
}}</text>
      <sha1>9uflb157ub5uzhrt70eiohuuft32zow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51370</id>
    <revision>
      <id>221692</id>
      <parentid>135245</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1512" sha1="gcuf4nvzllf6xwsxt0t1j6mkpqi7aum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਚੰਬਾ ਖਿੜ ਕੇ ਜੱਗ ਮਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਬੁੱਕਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੇੜੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੀਂਘ ਪਈ ਅਸਮਾਨੀ ਵਿਚਲੇ ਸੱਤੇ ਰੰਗ ਮੁਸਕਾਨ ਚ ਭਰ ਲੈ,
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੇਖ ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ, ਇਹ ਪਲ ਜੀਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
{{c|★}}

ਇਹ ਵਰਕਾ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਝੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਣ ਦੀ ਚਾਕੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ, ਕਿਣ ਮਿਣ ਥੱਲੇ ਖ਼ੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਤ ਸਿਦਕ ਸਰੂਪ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰੜ ਸਮਰਪਣ ਸਾਂਭ ਲਵੇਂ ਜੇ,
ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾ ਜਾਵੇਗੀ, ਭੁੱਲੇਁ ਨਾ ਜੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
{{c|★}}

ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਉਡੀਕੇ, ਤੁਰ ਪਓ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ।
ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਲੰਘ ਜਾਣੇ ਨੇ, ਦਿਵਸ, ਮਹੀਨੇ ਸਾਲ।
ਕਿਹੜਾ ਰੱਖਦੈ ਜੇਬ ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ,
ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਸਮਝ ਪਵੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਸਰਲ ਸਵਾਲ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 17}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gcuf4nvzllf6xwsxt0t1j6mkpqi7aum</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221709</id>
      <parentid>221692</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <origin>221709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1510" sha1="43y49yza38y8lggw8dwp43f0862223a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਦਾ ਚੰਬਾ ਖਿੜ ਕੇ ਜੱਗ ਮਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਧਰਤੀ ਬੁੱਕਲ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਨੇੜੇ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੀਂਘ ਪਈ ਅਸਮਾਨੀ ਵਿਚਲੇ ਸੱਤੇ ਰੰਗ ਮੁਸਕਾਨ ਚ ਭਰ ਲੈ,
ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਵੇਖ ਜ਼ਰਾ ਤੂੰ, ਇਹ ਪਲ ਜੀਣ ਸਿਖਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
{{c|★}}
ਇਹ ਵਰਕਾ ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਝੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਣ ਦੀ ਚਾਕੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ, ਕਿਣ ਮਿਣ ਥੱਲੇ ਖ਼ੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਤ ਸਿਦਕ ਸਰੂਪ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰੜ ਸਮਰਪਣ ਸਾਂਭ ਲਵੇਂ ਜੇ,
ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾ ਜਾਵੇਗੀ, ਭੁੱਲੇਁ ਨਾ ਜੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
{{c|★}}
ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਉਡੀਕੇ, ਤੁਰ ਪਓ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ।
ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਲੰਘ ਜਾਣੇ ਨੇ, ਦਿਵਸ, ਮਹੀਨੇ ਸਾਲ।
ਕਿਹੜਾ ਰੱਖਦੈ ਜੇਬ ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ,
ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਸਮਝ ਪਵੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਸਰਲ ਸਵਾਲ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 17}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43y49yza38y8lggw8dwp43f0862223a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51371</id>
    <revision>
      <id>221704</id>
      <parentid>135247</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="mr4eqybkllucrc2zgai5t7mnxxcruy5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸਲ ਕਲਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਮਿੱਤਰੋ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਅਣਲਿਖਿਆ ਪੜ੍ਹੀਏ।
ਜਿਉਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗ ਖੁਸ਼ਬੋਈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹੀਂ ਵੜੀਏ।
ਏਸ ਕਲਾ ਦੇ ਜਾਨਣਹਾਰੇ ਵਿਰਲੇ ਨੇਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ,
ਦਿਲ ਮੁੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਦੇ ਨਗ ਨੂੰ ਨਾਮ ਧਰੇ ਬਿਨ ਥਾਂ ਸਿਰ ਜੜੀਏ।
{{c|★}}
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚਾਨਣ ਸਦਾ ਬਿਖ਼ੇਰੇ।
ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨ੍ਹੇਰਾ ਬਿਣਸੇ, ਰੌਸ਼ਨ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ।
ਆਸ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਮੇਰੀ ਰੱਬ ਆਪ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰੀ,
ਪੈਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਜ਼ਿਲ ਚੁੰਮਣ, ਹਰ ਪਲ ਕਦਮ ਅਗੇਰੇ।
{{c|★}}
ਮਨ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਸੁਪਨੇ ਜੋਗੀ ਸ਼ਾਮੀਂ ਅਕਸਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਬਿਰਧ ਬਿਰਖ ਦੀ ਸੁਣ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਸੁਣਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਦਿਲ ਦਿਲਗੀਰ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਮਿਲਦੀ ਰੂਹ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਸੁਰ ਹੋ ਜਾਵਣ,
ਤਾਰਿਆਂ ਵੇਲੇ ਚੰਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਮਿਲਣ ਗਿਲਣ ਜਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 18}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mr4eqybkllucrc2zgai5t7mnxxcruy5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51372</id>
    <revision>
      <id>221739</id>
      <parentid>135248</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="ji9tv24us8g2u2elnhwcl41dk57c547" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੰਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸ਼ੈ ਲੱਭਦੀ ਨਾ ਬਾਬਲ ਨਾ ਮਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚੋਂ ਲੱਭੋ, ਕਿੱਥੇ ਐਸੀ ਛਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮਾਪੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦਾ,
ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ ਬੇ ਰੌਣਕ ਸੁੰਨੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
{{c|★}}
ਰਾਜਗੁਰੂ, ਸੁਖਦੇਵ, ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤਿੰਨ ਫੁੱਲ ਸੁਰਖ਼ ਗੁਲਾਬ ਜਹੇ ਨੇ।
ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਗਮੇ, ਪੱਲ੍ਹਾਰੇ ਸਭ ਅਣਖ਼ੇਲੇ ਖ਼ਵਾਬ ਜਹੇ ਨੇ।
ਗੁਲਦਸਤੇ ਚੋਂ ਮਨਮਤੀਏ ਕਿਓਂ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਨਿਖੇੜ ਰਹੇ ਜੀ,
ਇਹ ਤਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਈ ਸੁਪਨੇ, ਸਾਬਤ ਦੇਸ ਪੰਜਾਬ ਜਹੇ ਨੇ।
{{c|★}}
ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੂਝਦੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਯਾਰੋ।
ਇਹ ਤਖ਼ਤੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ਰੱਸੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਹੈ ਯਾਰੋ।
ਉਹਦੀ ਬਾਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਸੀ ,
ਛਬੀਲੇ ਰਾਜਗੁਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸੁਣ ਲਓ ਨਾਮ ਸੀ ਯਾਰੋ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 19}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ji9tv24us8g2u2elnhwcl41dk57c547</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/20</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51373</id>
    <revision>
      <id>221763</id>
      <parentid>135249</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="ep8y2a1xkn9h2okw07i7o8kvpyoftiz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਤੇ ਯਾਰੋ ਓਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਨਮ ਜ਼ਾਤ ਹਾਂ ਚੇਲੇ।
ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਧਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ।
ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਾਣੋ,
ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਕਦੇ ਨਾ ਲਾਈਏ, ਦਿਲ ਮਿਲਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ।
{{c|★}}
ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਨਾ ਵੱਖ ਬਸਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿਣਾ।
ਨਬਜ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫੜ ਕੇ ਦੱਸਦੇ, ਹੁਣ ਹੈ ਵਕਤ ਕੁਲਹਿਣਾ।
ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰਨ ਸੂਰਮੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ,
ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਓ, ਗਰਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨਾ ਬਾਰ ਪਰਾਏ ਬਹਿਣਾ।
{{c|★}}
ਸੌ ਹੱਥ ਰੱਸਾ ਗੰਢ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸੌ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਣਾਵਾਂ।
ਏਥੋਂ ਤੀਕ ਲਿਆਂਦਾ ਮੈਨੂੰ, ਮਾਪਿਆਂ, ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ।
ਗੁਰ ਪੀਰਾਂ, ਉਸਤਾਦਾਂ ਚੰਡਿਆ, ਗੁੰਨ੍ਹ ਘੜ ਆਵੇ ਪਾਇਆ,
ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਰਤਨ ਬਣਿਆ, ਤਾਹੀਂਓ ਸੇਵ ਕਮਾਵਾਂ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 20}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ep8y2a1xkn9h2okw07i7o8kvpyoftiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/21</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51374</id>
    <revision>
      <id>221795</id>
      <parentid>135250</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="az60d7i6b6w5g155rxn7fb4cd7gejjc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਛਿਪ ਗਿਆ ਸੂਰਜ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਕਰ ਗਿਆ।
ਵਕਤ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਪੈਂਡਾ ਕਰ ਗਿਆ।
ਚਮਕਿਆ, ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ,
ਤੁਰ ਗਿਐ ਤਾਂ ਧਰਤ ਸੁੰਨੀ ਕਰ ਗਿਆ।
{{c|★}}
ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਜਹੇ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦੇ ਉਹ ਸੱਜਣ ਪਿਆਰੇ।
ਇੱਕ ਪਲ ਦੇ ਝਲਕਾਰੇ ਬਦਲੇ, ਦੇ ਗਏ ਲੱਖਾਂ ਦਰਦ ਉਧਾਰੇ।
ਲੌਂਗ ਲਾਚੀਆਂ ਵਰਗੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ, ਜੋ ਦੇ ਗਏ ਉਹ ਮਹਿਕ ਰਹੀ ਹੈ,
ਰਾਤ ਪਈ ਤੇ ਸਗਲ ਸੁਨੇਹੀ, ਅੰਬਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣ ਗਏ ਤਾਰੇ।
{{c|★}}
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਕਰਵਾਉ।
ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਮੀਤ ਪਿਆਰੇ ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਆਉ।
ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹਿਸਾਬ ਦਏਗਾ, ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗਵਾਚਾ,
ਆਪਣੀ ਕੁੱਲ ਹਯਾਤੀ ਏਦਾਂ ਵਰਕਾ ਵਰਕਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਜਾਓ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 21}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>az60d7i6b6w5g155rxn7fb4cd7gejjc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/22</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51394</id>
    <revision>
      <id>221820</id>
      <parentid>135282</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1634" sha1="nn3kpaha90p6rf3cictwdkodi1itf4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਕਿਓ ਭੁੱਲਦੇ ਹੋ ਮਹਿੰਗਿਓ ਯਾਰੋ! ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਰੜਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਹੈ।
ਹਿੰਮਤ ਦੀ ਬਾਰੀਕ ਲੀਕ ਇੱਕ, ਹਾਰ ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੈ।
ਰੀਸ ਬਰੀਸੀ ਮਰ ਚੱਲੇ ਹੋ ਨਕਲਚੀਓ, ਕਮਅਕਲੇ ਬੰਦਿਓ,
ਹਰ ਬੰਦੇ ਦਾ ਵੱਖਰਾ ਪਰਚਾ, ਜੋ ਸਮਝੇ ਓਹੀ ਇਨਸਾਨ ਹੈ।
{{c|★}}
ਜੇ ਜਿੱਤਣੈਂ ਜੰਗ, ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਧਾਰੋ।
ਭਟਕਣ ਛੱਡਿਆਂ, ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੇੜੇ, ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਬਰਖੁਰਦਾਰੋ।
ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਸਭ ਦੇ ਬਾਬਲ, ਬਿਨਾ ਕਿਤਾਬਾਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ,
ਧਰਮਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮਗਰੋਂ, ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰੋ।
{{c|★}}
ਬੈਠ, ਉਡੀਕ ਕਰੀ ਜਾਹ ਮੇਰੀ, ਵਕਤ ਕਦੇ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।
ਵੇਖ ਲਿਆ ਕਰ ਸ਼ਾਮ ਸਵੇਰੇ, ਸੂਰਜ ਕਿੱਸਰਾਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਲਹਿੰਦਾ।
ਤੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤ ਬਾਂਕਾ, ਕਿਉਂ ਬੈਠਾ ਏਂ ਢੇਰੀ ਢਾਹ ਕੇ,
ਰੁਕਿਆ ਪਾਣੀ ਬੁੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਰਤਣ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 22}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nn3kpaha90p6rf3cictwdkodi1itf4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/23</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51397</id>
    <revision>
      <id>221837</id>
      <parentid>135284</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1563" sha1="s5yw84znr7l5mfje02k1ri87658jks6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੌ ਹੱਥ ਰੱਸਾ ਗੰਢ ਸਿਰੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹੋ।
ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ, ਵੈਰੀ ਤਾਂ ਅੰਦਰ, ਆਪ ਪਛਾਣੋ ਤੇ ਫਿਰ ਮੰਨੋ।
ਲਾਲਚ, ਹੈਂਕੜ, ਨਫ਼ਰਤ ਚੌਥਾ ਬਿਨ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਕੁੜ੍ਹਦੇ ਰਹਿਣਾ,
ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਸੁਖ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ, ਜੇ ਏਨੀ ਗੱਲ ਸਮਝੋ ਚੰਨੋ।
{{c|★}}
ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕਿਲਕਾਰੀ।
ਮੁੱਲ ਤਾਰਿਆਂ ਮਿਲਦੀ ਨਹੀਂਓਂ, ਨਾ ਹੀ ਮਿਲੇ ਉਧਾਰੀ।
ਧਰਤੀ, ਧਰਮ, ਧਰੇਕਾਂ, ਧੀਆਂ, ਅੰਬਰ ਥੱਲੇ ਥੰਮੀਆਂ,
ਇਹ ਹੀ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਵੇ, ਪੜ੍ਹ ਲਉ ਧੀ ਮੁਸਕਾਨ ਪਿਆਰੀ।
{{c|★}}
ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਦੀ ਗੰਧ ਕਥੂਰੀ ਦਿਲ ਦੇ ਤਾਰ ਹਿਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਤਰੰਗੀ ਲੀਲ੍ਹਾ, ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ ਤਾਂ ਰੂਹ ਨਸ਼ਿਆਵੇ, ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਪਲ ਚੇਤੇ ਆਵੇ,
ਤੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮੁੜ ਫੇਰ ਮਿਲੀ ਨਾ, ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 23}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5yw84znr7l5mfje02k1ri87658jks6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/24</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51398</id>
    <revision>
      <id>221839</id>
      <parentid>135285</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="cw1d0ayr0oetx8nyfrinwu8xq2hv549" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਲਕਾਂ ਓਹਲੇ ਤਲਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਦਿਲ ਨੂੰ ਏਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਮਾੜਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੇ ਕੀਕੂੰ ਦੱਸਾਂ ਤੜਪਦੀਆਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ,
ਨਾ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਤੂੰ ਨੂਰੀ ਮੁੱਖੜਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਨਮੁਖ ਬਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
{{c|★}}
ਕਹਿਰ ਖ਼ੁਦਾਈ ਵੇਖੋ ਸੂਰਜ ‘ਨ੍ਹੇਰੇ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਰਲਿਆ।
ਪੁੱਠਾ ਤਵਾ ਕਲੂਟਾ ਕਾਲਾ, ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਲਿਆ।
ਦੱਸੋ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਲਾ ਹੁਣ, ਕਿੱਥੇ ਕਿਸ ਤੇ ਕਰ ਲਏ ਬੰਦਾ,
ਜਿਹੜਾ ਭਾਂਡਾ ਅੰਦਰੋਂ ਤੱਕਿਆ, ਓਸੇ ਦਾ ਹੀ ਥੱਲਾ ਗਲ਼ਿਆ।
{{c|★}}
ਚੋਰ ਲੁਟੇਰੇ ਡਾਕੂ ਰਾਖੇ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।
ਮਾਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅੰਦਰ ਨੀਂਦ ਵਿਗੁੱਤੇ,
ਵਕਤ ਬੜਾ ਬੇਰਹਿਮ ਲ਼ਿਖਾਰੀ, ਨੀਝ ਲਗਾ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਏ,
ਲਗਰਾਂ ਕੌਣ ਮਰੋੜੇ, ਚਾਹੇ, ਖਿੜਨ ਗੁਲਾਬ ਨਾ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 24}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw1d0ayr0oetx8nyfrinwu8xq2hv549</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/25</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51400</id>
    <revision>
      <id>221840</id>
      <parentid>135287</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="42l2tkcxn3x8nb7asc4ipmaxqvme89l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਏ ਸਾਡਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਾਹਰ ਨਾ ਕੋਈ।
ਧਰਮ ਧੁਰੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਾਂ, ਨੱਚ ਰਹੇ ਹਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਲੋਈ।
ਅਮਰ ਵੇਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ ਤਾਂ ਨਾ ਧਰਤੀ ਨਾ ਅੰਬਰੀਂ ਹੋਵੇ,
ਪੱਤ ਹਰਿਆਲੇ ਬਿਰਖ਼ ਸੁਕਾਵੇ, ਆਪਣਾ ਜਿਸ ਦਾ ਬੀਜ ਨਾ ਕੋਈ।
{{c|★}}
ਮਨ ਦਾ ਮੋਰ ਉਦਾਸ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ, ਉੱਖੜੇ ਸੁਰ ਤੇ ਸਾਜ਼ ਵਜੱਈਆ।
ਤਪਦੀ ਲੂਅ ਤਨ ਮਨੂਆ ਸਾੜੇ, ਇੱਕੋ ਜਹੀ ਪੱਛੋਂ ਪੁਰਵੱਈਆ।
ਧਰਤੀ ਮਾਂ, ਰੰਗਲੀ ਫੁਲਕਾਰੀ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਚੱਲੀ ਹੈ,
ਚੁਸਤ ਵਪਾਰੀ ਬਣੇ ਲਲਾਰੀ, ਬਣਿਆ ਸਭ ਦਾ ਬਾਪ ਰੁਪਈਆ।
{{c|★}}
ਸਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਠ ਦਿਨਾਂ ਚੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਲਈ ਦਿਨ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਣਾ।
ਇਹ ਫੋਕੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਨ ਮੱਖਣਾ।
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਬਿਰਖ ਬਰੂਟੇ, ਹਾਉਕੇ ਭਰ ਭਰ ਤੜਪ ਰਹੇ ਨੇ,
ਜੇ ਨਾ ਰਲ ਇਹ ਪੂੰਜੀ ਸਾਂਭੀ, ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਦਰ ਘਰ ਸੱਖਣਾ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 25}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42l2tkcxn3x8nb7asc4ipmaxqvme89l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/26</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51402</id>
    <revision>
      <id>221841</id>
      <parentid>135291</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:21:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1614" sha1="f1bho96b2ob5epvnamz2ssfh6xg6rau" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਕੀ ਹੈ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਦਬੀਨ ਸੰਗ ਰੂਹ ਦੀ ਚੋਰੀ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਬਲ ਝਿੜਕੇ ਤੜਫਣ ਲੱਗਦੀ, ਕੰਬਦੀ ਧਰਤ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ,
ਬੱਚਿਆਂ ਖ਼ਾਤਰ, ਸੁੱਚੜੀ ਰੂਹ ਵੀ ਸਗਲ ਬਹਾਨੇ ਘੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
{{c|★}}
ਆਪਣੀ ਮੂਰਤ ਆਪੇ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਪੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਿਹਾਰੋ।
ਕਿੰਨੇ 'ਕੱਲ੍ਹੇ ਹੋ ਚੱਲੇ ਓ, ਸੈਲਫੀ ਲੈਂਦੇ ਬਰਖੁਰਦਾਰੋ।
ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਬਣੋ ਸਹਾਰਾ, ਏਦਾਂ ਉੱਸਰੇ ਭਾਈਚਾਰਾ,
ਜੇ ਮਨ ਲੱਗੇ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਤੀਂ ਮੇਰਾ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚਾਰੋ।
{{c|★}}
ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਦੀ ਗੰਧ ਕਥੂਰੀ ਦਿਲ ਦੇ ਤਾਰ ਹਿਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਸਤਰੰਗੀ ਲੀਲ੍ਹਾ, ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ ਤਾਂ ਰੂਹ ਨਸ਼ਿਆਵੇ, ਜਦ ਵੀ ਉਹ ਪਲ ਚੇਤੇ ਆਵੇ,
ਤੂੰ ਭਾਵੇਂ ਮੁੜ ਫੇਰ ਮਿਲੀ ਨਾ, ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਤਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 26}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1bho96b2ob5epvnamz2ssfh6xg6rau</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/27</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51404</id>
    <revision>
      <id>221842</id>
      <parentid>135293</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:25:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="6tn45jsfdxqlz73j63mirz7pm8qe8sy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਲਕਾਂ ਓਹਲੇ ਤਲਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਦਿਲ ਨੂੰ ਏਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਮਾੜਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੇ ਕੀਕੂੰ ਦੱਸਾਂ ਤੜਪਦੀਆਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ,
ਨਾ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਤੂੰ ਨੂਰੀ ਮੁੱਖੜਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਨਮੁਖ ਬਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
{{c|★}}
ਕਹਿਰ ਖ਼ੁਦਾਈ ਵੇਖੋ ਸੂਰਜ ‘ਨ੍ਹੇਰੇ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਰਲਿਆ।
ਪੁੱਠਾ ਤਵਾ ਕਲੂਟਾ ਕਾਲਾ, ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਲਿਆ।
ਦੱਸੋ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਲਾ ਹੁਣ, ਕਿੱਥੇ ਕਿਸ ਤੇ ਕਰ ਲਏ ਬੰਦਾ,
ਜਿਹੜਾ ਭਾਂਡਾ ਅੰਦਰੋਂ ਤੱਕਿਆ, ਓਸੇ ਦਾ ਹੀ ਥੱਲਾ ਗਲ਼ਿਆ।
{{c|★}}
ਚੋਰ ਲੁਟੇਰੇ ਡਾਕੂ ਰਾਖੇ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।
ਮਾਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅੰਦਰ ਨੀਂਦ ਵਿਗੁੱਤੇ,
ਵਕਤ ਬੜਾ ਬੇਰਹਿਮ ਲ਼ਿਖਾਰੀ, ਨੀਝ ਲਗਾ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਏ,
ਲਗਰਾਂ ਕੌਣ ਮਰੋੜੇ, ਚਾਹੇ, ਖਿੜਨ ਗੁਲਾਬ ਨਾ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 27}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6tn45jsfdxqlz73j63mirz7pm8qe8sy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221844</id>
      <parentid>221842</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1611" sha1="e2om8orn3txgxkh83dajt27z0havyg9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|3em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਪਲਕਾਂ ਓਹਲੇ ਤਲਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਦਿਲ ਨੂੰ ਏਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਮਾੜਾ, ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਆਈ ਕਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਤੇ ਕੀਕੂੰ ਦੱਸਾਂ ਤੜਪਦੀਆਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ,
ਨਾ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਤੂੰ ਨੂਰੀ ਮੁੱਖੜਾ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਸਨਮੁਖ ਬਹਿ ਜਾਵਣ ਦੇ।
{{c|★}}
ਕਹਿਰ ਖ਼ੁਦਾਈ ਵੇਖੋ ਸੂਰਜ ‘ਨ੍ਹੇਰੇ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿਚ ਰਲਿਆ।
ਪੁੱਠਾ ਤਵਾ ਕਲੂਟਾ ਕਾਲਾ, ਆਪੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਮਲਿਆ।
ਦੱਸੋ ਜੀ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਭਲਾ ਹੁਣ, ਕਿੱਥੇ ਕਿਸ ਤੇ ਕਰ ਲਏ ਬੰਦਾ,
ਜਿਹੜਾ ਭਾਂਡਾ ਅੰਦਰੋਂ ਤੱਕਿਆ, ਓਸੇ ਦਾ ਹੀ ਥੱਲਾ ਗਲ਼ਿਆ।
{{c|★}}
ਚੋਰ ਲੁਟੇਰੇ ਡਾਕੂ ਰਾਖੇ, ਧਰਮ ਕਰਮ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ।
ਮਾਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅੰਦਰ ਨੀਂਦ ਵਿਗੁੱਤੇ,
ਵਕਤ ਬੜਾ ਬੇਰਹਿਮ ਲ਼ਿਖਾਰੀ, ਨੀਝ ਲਗਾ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਏ,
ਲਗਰਾਂ ਕੌਣ ਮਰੋੜੇ, ਚਾਹੇ, ਖਿੜਨ ਗੁਲਾਬ ਨਾ ਜੋਬਨ ਰੁੱਤੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 27}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2om8orn3txgxkh83dajt27z0havyg9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51406</id>
    <revision>
      <id>221846</id>
      <parentid>135297</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="jv2ocg6y757gmwu8s8dkgwkv4vwcoto" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਬੰਦਾ ਹੈ ਬੰਦੇ ਦਾ ਦਾਰੂ ਬੁਰੇ ਵਕਤ ਸਮਝਾਇਆ।
ਸੁਖ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਨਾ ਸਕਿਆ ਗੁੰਝਲਦਾਰੀ ਮਾਇਆ।
ਕੁਰਸੀ, ਪਦਵੀ, ਮਾਣ ਮਰਤਬਾ, ਖੰਭ ਉਡਾਵਣ ਉੱਚਾ,
ਆਪਣੀ ਹਸਤੀ ਓਦੋ ਜਾਣੀ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ।
{{c|★}}
ਧਰਤੀ ਦੀ ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ ਹੀਰੇ ਲੁਕੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ।
ਸਾਗਰ ਦੀ ਤਹਿ ਹੇਠ ਪਏ ਸੀ, ਮਾਣਕ ਮੋਤੀ ਲੱਖ ਨਜ਼ਰਾਨੇ।
ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਭੁੱਖਿਆ ਤੂੰ ਭੁੱਖੇ ਦਾ ਭੁੱਖਾ,
ਮਨ ਦਾ ਚੈਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਖੇੜੇ, ਤਾਹੀਂਓਂ ਤੈਥੋਂ ਬਣੇ ਬੇਗਾਨੇ।
{{c|★}}
ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉਪਰ ਲਿਖਿਆ ਕੁੱਤੇ ਵੱਢਦੇ।
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਇਹ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।
ਉੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਪਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕਿਰਚਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਜੜਿਆ,
ਧਨਵੰਤੇ ਨੇ ਬੜੇ ਡਰਾਕਲ, ਮਨ 'ਚੋਂ ਭੈਅ ਨਹੀਂ ਕੱਢਦੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 31}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv2ocg6y757gmwu8s8dkgwkv4vwcoto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51418</id>
    <revision>
      <id>221847</id>
      <parentid>135309</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="c3cxnx5euw8zwp8peaslyygl2zs20m0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਮੰਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਸ਼ੈ ਲੱਭਦੀ ਨਾ ਬਾਬਲ ਨਾ ਮਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਚੋਂ ਲੱਭੋ, ਕਿੱਥੇ ਐਸੀ ਛਾਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਮਾਪੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਜਾਗਦਾ,
ਤਖ਼ਤਪੋਸ਼ ਬੇ ਰੌਣਕ ਸੁੰਨੀ ਮੰਜੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
{{c|★}}
ਰਾਜਗੁਰੂ ਸੁਖਦੇਵ, ਭਗਤ ਸਿਘ ਤਿਨ ਫੁੱਲ ਸੁਰਖ਼ ਗੁਲਾਬ ਜਹ ਨੇ।
ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਗਮੇ, ਪੱਲ੍ਹਰੇ ਸਭ ਅਣਖ਼ੀਲੇ ਖ਼ਵਾਬ ਜਹੇ ਨੇ।
ਗੁਲਦਸਤੇ ਚੋਂ ਮਨਮਤੀਏ ਕਿਓਂ ਆਪਣੇ ਰੰਗ ਨਿਖੇੜ ਰਹੇ ਜੀ,
ਇਹ ਤਾਂ ਪੰਜ ਦਰਿਆਈ ਸੁਪਨੇ, ਸਾਬਤ ਦੇਸ ਪਜਾਬ ਜਹੇ ਨੇ।
{{c|★}}
ਭਗਤ ਸਿਘ ਜੂਝਦੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ ਯਾਰੋ।
ਇਹ ਤਖ਼ਤੇ ਫਾਂਸੀਆਂ ਰੱਸੇ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਹੈ ਯਾਰੋ।
ਉਹਦੀ ਬਾਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਰਬਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਸੀ,
ਛਬੀਲੇ ਰਾਜਗੁਰ ਸੁਖਦੇਵ ਸੁਣ ਲਓ ਨਾਮ ਸੀ ਯਾਰੋ।&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 32&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c3cxnx5euw8zwp8peaslyygl2zs20m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51419</id>
    <revision>
      <id>221848</id>
      <parentid>135310</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="6e80qfkyuow5119m6ekp31ukgihc2rr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਅਸੀਂ ਤੇ ਯਾਰੋ ਓਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਨਮ ਜ਼ਾਤ ਹਾਂ ਚੇਲੇ।
ਜਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਧਨ ਤੇ ਦੌਲਤ ਸਿਰਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲੇ।
ਅਸਲੀ ਦੌਲਤ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦਰਦ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਾਣੋ,
ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਕਦੇ ਨਾ ਲਾਈਏ, ਦਿਲ ਮਿਲਿਆਂ ਦੇ ਮੇਲੇ।
{{c|★}}
ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਨਾ ਵੱਖ ਬਸਤੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੱਖਰਾ ਰਹਿਣਾ।
ਨਬਜ਼ ਸਮੇਂ ਦੀ ਫੜ ਕੇ ਦੱਸਦੇ, ਹੁਣ ਹੈ ਵਕਤ ਕੁਲਹਿਣਾ।
ਸੀਸ ਤਲੀ ਤੇ ਧਰਨ ਸੂਰਮੇ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ,
ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਓ, ਗਰਜ਼ਾਂ ਲਈ ਨਾ ਬਾਰ ਪਰਾਏ ਬਹਿਣਾ।
{{c|★}}
ਸੌ ਹੱਥ ਰੱਸਾ ਗੰਢ ਸਿਰੇ ਤੇ ਸੌ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁਣਾਵਾਂ।
ਏਥੋਂ ਤੀਕ ਲਿਆਂਦਾ ਮੈਨੂੰ, ਮਾਪਿਆਂ,  ਭੈਣ ਭਰਾਵਾਂ।
ਗੁਰ ਪੀਰਾਂ, ਉਸਤਾਦਾਂ ਚੰੰਡਿਆ, ਗੁੰਨ੍ਹ ਘੜ ਆਵੇ ਪਾਇਆ,
ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਰਤਨ ਬਣਿਆ, ਤਾਂਹੀਂਓ ਸੇਵ ਕਮਾਵਾਂ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{c|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 33}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6e80qfkyuow5119m6ekp31ukgihc2rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/34</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51420</id>
    <revision>
      <id>221849</id>
      <parentid>135311</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:15:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1449" sha1="f1et19iu22pihwkp0slwnw95afs7m23" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਛਿਪ ਗਿਆ ਸੂਰਜ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਕਰ ਗਿਆ।
ਵਕਤ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਪੈਂਡਾ ਕਰ ਗਿਆ।
ਚਮਕਿਆ, ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ,
ਤੁਰ ਗਿਐ ਤਾਂ ਧਰਤ ਸੁੰਨੀ ਕਰ ਗਿਆ।
{{c|★}}
ਵਧੀਆ ਗੱਲ ਹੈ ਪੱਗ ਤਾਂ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਥੱਲੇ ਸਿਰ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਦੀਨ ਦੁਨੀ ਦਾ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ, ਨਾਧਿਰਿਆਂ ਦੀ ਧਿਰ ਵੀ ਹੋਵੇ।
ਕਿੰਨਾ ਹੋਰ ਉਡੀਕੋਗੇ ਜੀ, ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੂੰ,
ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵਾਰੇ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਫਿਰ ਵੀ ਹੋਵੇ।
{{c|★}}
ਪੱਤੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਦੇ, ਕਿਓਂ ਲਾਏ ਨੇ ਹੋਠੀਂ ਜੰਦਰੇ।
ਮਰ ਨਾ ਜਾਣ ਮਾਸੂਮ ਪਰਿੰਦੇ ਰੀਝਾਂ, ਚਾਅ ਸਾਹ ਘੁੱਟ ਕੇ ਅੰਦਰੇ।
ਤੂੰ ਭੁੱਲੇਂ, ਸੌ ਵਾਰੀ ਭੱਲ ਜਾ, ਉਸ ਮਹਿਕੰਦੜੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ,
ਜਗਦੀ ਰੱਖਾਂ ਜੋਤ ਵਾਂਗਰਾਂ, ਯਾਦ ਤੇਰੀ ਮੈਂ ਦਿਲ ਦੇ ਮੰਦਰੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 34}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1et19iu22pihwkp0slwnw95afs7m23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/35</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51421</id>
    <revision>
      <id>221852</id>
      <parentid>135312</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221852</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="kifbeb1d61sx9f5bizae2l5a3m8g5mo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਗੋਰਖ ਦੇ ਟਿੱਲੇ ਤੇ ਜੋਗੀ ਸ਼ਾਮੀਂ ਅਕਸਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਬਿਰਧ ਬਿਰਖ ਦੀ ਸੁਣ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਬਾਤ ਸੁਣਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
ਦਿਲ ਦਿਲਗੀਰ ਨੂੰ ਢਾਰਸ ਮਿਲਦੀ ਰੂਹ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਸੁਰ ਹੋ ਜਾਵਣ,
ਤਾਰਿਆਂ ਵੇਲੇ ਚੈਨ ਤੇ ਤਾਰੇ ਮਿਲਣ ਗਿਲਣ ਜਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।
{{c|★}}
ਧੀਆਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚਾਨਣ ਸਦਾ ਬਿਖ਼ੇਰੇ।
ਕੁੱਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਨ੍ਹੇਰਾ ਬਿਣਸੇ, ਰੌਸ਼ਨ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ।
ਆਸ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਇਹ ਮੇਰੀ, ਰੱਬ ਕਰੇਗਾ ਪੂਰੀ,
ਪੈਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਜ਼ਿਲ ਚੈਮਣ, ਹਰ ਪਲ ਕਦਮ ਅਗੇਰੇ।
{{c|★}}
ਅਸਲ ਕਲਾ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਮਿੱਤਰੋ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਅਣਲਿਖਿਆ ਪੜ੍ਹੀਏ।
ਜਿਉਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਗ ਖੁਸ਼ਬੋਈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਾਹੀਂ ਵੜੀਏ।
ਏਸ ਕਲਾ ਦੇ ਜਾਨਣਹਾਰੇ ਵਿਰਲੇ ਨੇਤਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ,
ਦਿਲ ਮੁੰਦਰੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹ ਦੇ ਨਗ ਨੂੰ ਨਾਮ ਧਰੇ ਬਿਨ ਥਾਂ ਸਿਰ ਜੜੀਏ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 35}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kifbeb1d61sx9f5bizae2l5a3m8g5mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/36</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51422</id>
    <revision>
      <id>221853</id>
      <parentid>135313</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:41:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1522" sha1="aqirhlyu4k26i60jlr1y6j04y54soa1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਹਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸਫ਼ਰ ਉਡੀਕੇ, ਤੁਰ ਪਓ ਹਿਮਤ ਨਾਲ।
ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਲੰਘ ਜਾਣੇ ਨੇ, ਦਿਵਸ, ਮਹੀਨੇ ਸਾਲ।
ਕਿਹੜਾ ਰੱਖਦੈ ਜੇਬ ਚ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦਾ ਸਿਰਨਾਵਾਂ,
ਬਹੁਤੀ ਵਾਰੀ ਸਮਝ ਪਵੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਸਰਲ ਸਵਾਲ।
{{c|★}}
ਇਹ ਵਰਕਾ ਤੂੰ ਕਿੱਥੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਝੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਣ ਦੀ ਚਾਕੀ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ, ਕਿਣ ਮਿਣ ਥੱਲੇ ਖ਼ੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
ਸਾਬਤ ਸਿਦਕ ਸਰੂਪ ਸੁਤੰਤਰ ਸਿਰੜ ਸਮਰਪਣ ਸਾਂਭ ਲਵੇਂ ਜੇ,
ਮੰਜ਼ਿਲ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾ ਜਾਵੇਗੀ, ਭੁੱਲੇਂ ਨਾ ਜੇ ਤੁਰਦੇ ਰਹਿਣਾ।
{{c|★}}
ਸ਼ਬਦ ਜਦੋਂ ਸੰਗ ਸਾਥ ਨਾ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਾਉਕਾ ਤੇਰੀ ਬਾਤ ਕਰੇ।
ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਇਹ ਕੱਲ੍ਹੀ ਜਿੰਦੜੀ, ਏਡਾ ਸਦਮਾ ਕਿਵੇਂ ਜਰੇ।
ਪਲਕਾਂ ਅੰਦਰ ਵਿਲਕਣ ਅੱਥਰੂ, ਤਲਖ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਖੌਲ ਰਿਹਾ,
ਤਪਦੀ ਲੋਹ ਤੇ ਜਲ ਕਣ ਜੀਕੂੰ ਤੜਫ਼ ਤੜਫ਼ ਕੇ ਪੈਰ ਧਰੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 36}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqirhlyu4k26i60jlr1y6j04y54soa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/37</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51423</id>
    <revision>
      <id>221854</id>
      <parentid>135314</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1570" sha1="9dxkmt0hpunpr7cez3s4qz19pnc6ygm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਚਕਾਚੌਂਧ ਵਿੱਚ, ਬੰਦਾ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮਨ ਦਾ ਚੈਨ ਵੀ ਏਸੇ ਕਰਕੇ, ਏਥੋਂ ਪੱਤਰਾ ਵਾਚ ਗਿਆ ਹੈ,
ਬੇਵਤਨੇ ਮਨ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤਾਂ, ਚੌਵੀ ਘਟੇ ਭੈ ਦਾ ਆਲਮ,
ਕਿੰਨੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਕ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹਾਕਮ ਮੈਨੂੰ ਜਾਚ ਗਿਆ ਹੈ।
{{c|★}}
ਤੁਰਾਂ ਬਰਾਬਰ ਸਹਿਜ ਮਤੇ ਵਿੱਚ,ਤਾਂਹਿਓਂ ਜ਼ਰਾ ਮਲਾਲ ਨਹੀਂ।
ਕਿਹੜਾ ਅੱਗੇ ਕਿਹੜਾ ਪਿੱਛੇ ਮਨ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ।
ਵਕਤ ਬਰਾਬਰ ਤੁਰਦਾ ਮੇਰੇ, ਕਣ ਕਣ ਸੰਦਲੀ ਮਹਿਕ ਜਿਹਾ,
ਏਹੀ ਏਦਾਂ ਨਿਭ ਜਾਵੇ ਜੇ, ਰੱਬ ਦੀ ਮੈਨੂੰ ਭਾਲ ਨਹੀਂ।
{{c|★}}
ਰੰਗ ਭਰ ਦੇ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੋਈ ਭਰ ਦੇ, ਸਾਰਾ ਬਾਗ਼ ਹਵਾਲੇ ਤੇਰੇ।
ਸੱਚ ਪੁੱਛੇਂ ਤਾਂ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨਾ, ਏਨਾ ਕੰਮ ਹੀ ਹੱਥ ਵੱਸ ਮੇਰੇ।
ਤੇਰੀ ਰਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਥੋਹਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਫੁੱਲ ਖਿੜਦੇ ਨੇ,
ਕਣ ਕਣ ਅੰਦਰ ਨੂਰ ਪਸਾਰਾ, ਜਗਮਗ ਜਗਮਗ ਕਰੇਂ ਚੁਫ਼ੇਰੇ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 37}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dxkmt0hpunpr7cez3s4qz19pnc6ygm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/38</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51424</id>
    <revision>
      <id>221855</id>
      <parentid>135315</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221855</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1531" sha1="poumum1gvhssaa6pnswa7dbfpfl3u18" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}{{Block center|&lt;poem&gt;ਜੋਦੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁਸੀਬਤ, ਉੱਚੇ ਪਰਬਤ ਢਹਿੰਦੇ ਨਹੀਂਓਂ।
ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਮਿੱਤਰਾ ਇੱਕੋ ਜਹੇ ਤਾਂ ਰਹਿਦੇ ਨਹੀਂਓਂ।
ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਿਸ਼ਕੋਰ ਜੇ ਪੱਲੇ, ਗ਼ਮ ਦੇ ਬੱਦਲ ਰਹਿਦੇ ਨਹੀਂਓ।
{{c|★}}
ਸਾਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਠ ਦਿਨਾਂ ਚੋਂ ਚਿੜੀਆਂ ਲਈ ਦਿਨ ਰਾਖਵਾਂ ਰੱਖਣਾ।
ਇਹ ਫੋਕੀ ਹਮਦਰਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਵੀ ਚੰਨ ਮੱਖਣਾ।
ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਬਿਰਖ ਬਰੂਦੇ, ਹਾਉਕੇ ਭਰ ਭਰ ਤੜਪ ਰਹੇ ਨੇ,
ਜੇ ਨਾ ਰਲ ਇਹ ਪੂੰਜੀ ਸਾਂਭੀ, ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਦਰ ਘਰ ਸੱਖਣਾ।
{{c|★}}
ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਕੀ ਹੈ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਰਦਬੀਨ ਸੰਗ ਰੂਹ ਦੀ ਚੋਰੀ ਫੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਬਲ ਝਿੜਕੇ ਤੜਫਣ ਲੱਗਦੀ, ਕੰਬਦੀ ਧਰਤ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਵਾਂਗੂੰ,
ਬੱਚਿਆਂ ਖ਼ਾਤਰ, ਸੱਚੜੀ ਰੂਹ ਵੀ ਸਗਲ ਬਹਾਨੇ ਘੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 38}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>poumum1gvhssaa6pnswa7dbfpfl3u18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/39</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51425</id>
    <revision>
      <id>221856</id>
      <parentid>135316</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1530" sha1="aa1x7rmpz0y853uydwwhxydk7gtqqr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸੋਚ ਸਮਝ ਕੇ ਜੀਣ ਜੋਗਿਆ, ਖ਼ੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੋੜੀਂ।
ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਤੰਦਾਂ ਨਾਜ਼ਕ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਵੇਖੀਂ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾ ਤੋੜੀਂ।
ਮਿਲੀਏ ਜਾਂ ਨਾ ਮਿਲੀਏ ਭਾਵੇਂ, ਏਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਫੇਰ ਦੋਬਾਰਾ,
ਮੇਰੀ ਰੂਹ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਵਾਲਿਆ, ਵੇਖੀਂ ਕਿਧਰੇ ਕੰਡ ਨਾ ਮੋੜੀਂ।
{{c|★}}
ਦਿਸਦਾ ਨਾ ਤੂੰ ਜਿਸ ਦਿਨ ਓਦਣ ਸੂਰਜ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ।
ਵਿੱਚ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਦੱਸ ਮੈਂ ਕਿੱਦਾਂ ਲਿਖੀ ਇਬਾਰਤ ਪੜ੍ਹਦਾ।
ਯਾਦਾਂ ਦੀ ਦੋਮੂੰਹੀਂ ਨਾਗਣ ਰਹਿ ਰਹਿ ਮੈਨੂੰ ਡੰਗਦੀ
ਉਡਣੇ ਪੰਛੀ ਰੂਹ ਦੇ ਅੰੰਬਰੋਂ, ਦੱਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੜਦਾ।
{{c|★}}
ਆਸ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਾਓ ਧਰਤ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿਓ।
ਹਰ ਬਨੇਰੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਧਰ ਦਿਓ।
ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਿਰਫ਼ ਪੱਥਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਾਬ,
ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਹ ਕੂਣ ਜੋਗੇ ਕਰ ਦਿਓ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 39}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aa1x7rmpz0y853uydwwhxydk7gtqqr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ - ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ.pdf/30</title>
    <ns>250</ns>
    <id>51486</id>
    <revision>
      <id>221843</id>
      <parentid>135394</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <origin>221843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="r50l8xt8nw57a64h53ago8z9ehf2txc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Gill jassu&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੋਚਿੱਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ। 
ਅਗਨ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਬੇੜੀ ਤਾਰਦਿਆਂ। 
ਸਮਝ ਪਵੇ ਨਾ ਅੱਜ ਤੀਕਰ ਵੀ ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਕੀ ਵੱਟਿਆ ਏ, 
ਜੀਵਨ ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਰਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਰਦਿਆਂ।
{{c|★}}
ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਕਿੱਧਰ ਚੱਲੇ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ। 
ਅੱਜ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਖਿਸਕਿਆ ਹੱਥੋਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ। 
ਚਾਨਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਿਆ ਤੁਰਿਆ ਮਗਰ ਸਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ, 
ਰਾਤ ਪਈ ਤੇ ਭਲਿਆ ਲੋਕਾ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਸੰਗ ਚੱਲਦਾ।
{{c|★}}
ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਜੇ ਨਾ ਮਾਨਣ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਣ ਕਰੰਡੀਆਂ। 
ਮੋਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਬਾਝੋਂ ਤਰਸਣ, ਸੁਰਖ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ। 
ਪਰ ਜੇ ਸੱਤ ਬੇਗਾਨਾ ਕੋਈ, ਮੀਂਹ ਮੁਸਕਾਨ ਤਰੌਂਕੇ, 
ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ ਪੁਰਵੱਈਆ, ਮਹਿਕਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 30}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r50l8xt8nw57a64h53ago8z9ehf2txc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221845</id>
      <parentid>221843</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T14:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="kp7z87jxtkqnr4ve8ezcmpvofglcm4j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Rajdeep ghuman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|6em}}﻿{{Block center|&lt;poem&gt;ਉਮਰ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਦੋਚਿੱਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਦਿਆਂ। 
ਅਗਨ ਸਫ਼ੇ ਦੇ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਬੇੜੀ ਤਾਰਦਿਆਂ। 
ਸਮਝ ਪਵੇ ਨਾ ਅੱਜ ਤੀਕਰ ਵੀ ਕੀ ਖੱਟਿਆ ਕੀ ਵੱਟਿਆ ਏ, 
ਜੀਵਨ ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਰਚ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸੱਚ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਰਦਿਆਂ।
{{c|★}}
ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਕਿੱਧਰ ਚੱਲੇ ਇਲਮ ਨਹੀਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ। 
ਅੱਜ ਦਾ ਰੋਜ਼ ਖਿਸਕਿਆ ਹੱਥੋਂ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ। 
ਚਾਨਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰਿਆ ਤੁਰਿਆ ਮਗਰ ਸਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ, 
ਰਾਤ ਪਈ ਤੇ ਭਲਿਆ ਲੋਕਾ ਕੌਣ ਕਿਸੇ ਸੰਗ ਚੱਲਦਾ।
{{c|★}}
ਜਾਨ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਜੇ ਨਾ ਮਾਨਣ, ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਜਾਣ ਕਰੰਡੀਆਂ। 
ਮੋਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਬਾਝੋਂ ਤਰਸਣ, ਸੁਰਖ਼ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ। 
ਪਰ ਜੇ ਸੱਤ ਬੇਗਾਨਾ ਕੋਈ, ਮੀਂਹ ਮੁਸਕਾਨ ਤਰੌਂਕੇ, 
ਰੂਹ ਵਿੱਚ ਵਗਦਾ ਹੈ ਪੁਰਵੱਈਆ, ਮਹਿਕਦੀਆਂ ਪਗਡੰਡੀਆਂ।
&lt;/poem&gt;}}{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{center|ਸੰਧੂਰਦਾਨੀ/ 30}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp7z87jxtkqnr4ve8ezcmpvofglcm4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/142</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69425</id>
    <revision>
      <id>221696</id>
      <parentid>208578</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5074" sha1="79b78uaj0qvty25ic6covfsdjma0yb3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਾਂ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ... ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਤਾਂ ਹੋਵੇਗਾ।” ਨੱਥੂ
ਨੇ ਤੁਤਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ।

{{gap}}ਤਾਂ ਰੂਪਾ ਗਰਭਵਤੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ... ਸਤੀਸ਼ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਹ ਸਿਤਮ ਜ਼ਰੀਫ਼ੀ
ਸਖਤ ਨਾਪਸੰਦ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤ ਅਤੇ ਮਰਦ ਦੇ
ਸੰਬੰਧ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਗਰਭ ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਕਿਉਂ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਰਦ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੀ ਖਾਸ ਖੂਬੀ ਦਾ ਦੀਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸਜ਼ਾ
ਬੱਚੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ... ਰੂਪਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿੰਨੀ
ਚੰਗੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿੰਨੇ ਚੰਗੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼, ਰੂਪਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸੰਬੰਧ
ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਜਨਮ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੇ
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਔਰਤ ਇੱਕ ਬੇਕਾਰ ਸ਼ੈਅ ਹੈ ਯਾਨੀ ਉਹਨੂੰ
ਹੱਥ ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੋਈ!

{{gap}}ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੀ ਕਰੇ
ਜੋ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਗ਼ੌਰ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਨੱਥੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਬਿਠਾਇਆ
ਅਤੇ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਰੂਪਾ ਦੇ ਕੀ ਲੱਗਦੇ ਹੋ... ਖੈਰ ਛੱਡੋ ਇਸ ਕਿੱਸੇ
ਨੂੰ... ਵੇਖੋ, ਇਹ ਬੱਚੇ-ਵੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਦਨਾਮ
ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ, ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਜਾਓ ... ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਕਿਸੇ
ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਭਿਜਵਾ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਬੱਚਾ ਜ਼ਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ
ਮੈਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਨਾਮ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ
ਜਾਵੇਗਾ... ਰੁਕੋ।&quot;

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਬਟੁਆ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਰੁਪਏ
ਦਾ ਨੋਟ ਨੱਥੂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਰਿਹਾ ਤੁਹਾਡਾ ਇਨਾਮ... ਜਾਓ ਐਸ਼
ਕਰੋ।”

{{gap}}ਨੱਥੂ ਚੁਪਕੇ ਜਿਹੇ ਉੱਠਿਆ। ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਉਸਨੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ
ਦਬਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਤਸੱਲੀ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਕਿ ਚਲੋ ਛੁੱਟੀ
ਹੋਈ। ਹੁਣ ਉਹ ਭੰਗੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਸਨੂੰ ਵੀ... ਪਰ ਇਹ ਕੀ,
ਨੱਥੂ ਰੂਪਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਪਸ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰੂਪਾ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ
ਉਹ ਇਵੇਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਸੋਚਿਆ,
ਇਹ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇੱਕ ਚੰਗੀ ਖਾਸੀ ਮੁਸੀਬਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਨੱਥੂ ਅਤੇ ਰੂਪਾ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਂਡੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਰੂਪਾ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖ ਰੂਪਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਨਾ ਕਰ, ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ... ਸਮਝ... ਕਿਉਂ ਭਈ ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਨਾ?”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||142 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79b78uaj0qvty25ic6covfsdjma0yb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/143</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69426</id>
    <revision>
      <id>221697</id>
      <parentid>208580</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5092" sha1="9u3ntwa0t7h45arxbvjjn07ltl2ponj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸਤੀਸ਼ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ,
“ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ! ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਇਸ ਟੁਕੜੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਖਰੀਦਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤਾਂ
ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ।”

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਨੱਥੂ ਸ਼ਾਇਦ ਦਸ ਰੁਪਏ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੰਗਦਾ ਹੈ,
“ਕਿੰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਇਸ ਵਕਤ ਪੰਜਾਹ ਹਨ ਲੈਣੇ ਨੇ ਤਾਂ ਲੈ ਜਾ।&quot;

{{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਰੂਪਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਰੂਪਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਸੀਮੈਂਟ
ਨਾਲ਼ ਲਿੱਪੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੌੜੀਆਂ 'ਤੇ ਟਪਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਇਹ ਕਤਰੇ ਖੁਰੇ
ਹੋਏ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਵੱਲ ਉਸਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੈ,
ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਾਪ ਹੋ... ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਾਪ ਹਨ। ਰੂਪਾ ਲਈ ਹੋਰ
ਕੋਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਰਹੇਗੀ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਪਤਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੋਗੇ।
ਸਭ ਪਿੰਡ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਲਈ... ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ
ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਲਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ... ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜਨੀ ਪਵੇਗੀ,
ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।&quot;

{{gap}}“ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ! ਅਤੇ ਇਸ ਛੋਕਰੀ ਦਾ ਦਿਲ
ਵੀ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਦੇਵੇਗਾ, ਇਹ ਆਉਂਦੀ
ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੋ-ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਹਲਕਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ
ਕਿਹਾ, “ਸ਼ੁਦੈਣੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਦੀ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ, ਚੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ਼ ਲੈ
ਚੱਲਾਂ।”

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਨੂੰ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। “ਵੇਖ
ਭਰਾ! ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਕਵਾਸ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਵੇਂ ਡਰਾ ਧਮਕਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁਪਿਆ
ਵਸੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਦੇਣ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ
ਕਿ ਬੱਚਾ ਜ਼ਾਇਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ
ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਸਾਂ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਦਾ ਪਤੀ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ
ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਕਦੇ ਪਤਨੀ ਬਣੀ ਹੈ... ਸਮਝੇ? ਸੌ ਰੁਪਿਆ
ਲੈਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੱਲ੍ਹ ਆ ਕੇ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾਣਾ, ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਨੌਂ ਦੋ ਗਿਆਰਾਂ ਹੋ ਜਾਓ।” ਨੱਥੂ
ਚਕਰਾ ਗਿਆ।

{{gap}}“ਤੇ... ਹੋਰ... ਇਹ ਬੱਚਾ ਕੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ? ਇਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਭਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ? ਮੇਰਾ ਦਿਲ... ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਕੌਣ ਮਸਲ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਹ ਰੁਪਏ... ਇਹ ਸੌ ਰੁਪਿਆ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਖੈਰਾਤ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇ ਰਹੇ ਹੋ? ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ... ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਹਲਚਲ ਮੱਚ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਬਾਪ ਹੋ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸਦੇ ਪਤੀ ਨਹੀਂ? ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||143 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9u3ntwa0t7h45arxbvjjn07ltl2ponj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/144</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69427</id>
    <revision>
      <id>221698</id>
      <parentid>208581</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4763" sha1="plpecsuceo4nfvylgnyri4hapg3azqg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਝ ਨੂੰ...&quot;

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉੱਲੂ ਦੇ ਪੱਠੇ! ਤੂੰ
ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਨਹੀਂ ਇੱਥੋਂ, ਖੜ੍ਹਾ ਆਪਣੀ ਮੰਤਕ ਛਾਂਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾ ਜੋ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਰ
ਲੈ... ਦੇਖੂੰਗਾ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੀ ਵਿਗਾੜ ਲਏਂਗਾ?”

{{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੰਵਾਰਨ ਆਇਆ ਸੀ ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ...
ਤੁਸੀਂ ਨਾਹਕ ਕਿਉਂ ਵਿਗੜ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਇਸਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲੈਂਦੇ, ਇਹ
ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੈ।&quot;

{{gap}}“ਪਤਨੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੁਣ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬਕਵਾਸ ਬੰਦ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ... ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ
ਕੀ ਬਕ ਰਿਹਾ ਹੈ... ਜਾ ਲੈ ਜਾ ਆਪਣੀ ਇਸ ਕੁਝ ਲੱਗਦੀ ਨੂੰ, ਵਰਨਾ ਯਾਦ ਰੱਖ, ਖੱਲ
ਉਧੇੜ ਦੇਵਾਂਗਾ।&quot;

{{gap}}ਨੱਥੂ ਦੇ ਸਭ ਪੱਠੇ ਆਕੜ ਗਏ, &quot;ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਸਮ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀ
ਹੈ ਕਿ ਇਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੱਟ ਕੇ ਤੇਰਾ ਸਾਰਾ ਲਹੂ ਨਚੋੜ ਦੇਵਾਂ... ਮੇਰੀ ਖੱਲ ਤੇਰੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਉਧੜੇਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਬੋਟੀ-ਬੋਟੀ ਨੋਚ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੁਝ
ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੱਥ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ... ਤੂੰ ਰੂਪਾ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਾਪ
ਹੈਂ, ਤੂੰ ਰੂਪਾ ਦਾ ਪਤੀ ਹੈਂ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ’ਤੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਕਿ ਰੂਪਾ
ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਤੂੰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਦਾ-ਗਿਲਦਾ ਹੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਔਰਤ ਦਾ ਦਿਲ
ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।”

{{gap}}ਸਤੀਸ਼ ਆਪੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਖਣ ਲੱਗਾ, “ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਰੂਪਾ
ਕੀ ਐਸੀ ਤੈਸੀ... ਨਿਕਲ ਇੱਥੋਂ ਬਾਹਰ।”
{{gap}}ਨੱਥੂ ਵਧ ਕੇ ਰੂਪਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਤੀਸ਼ ਦੇ ਕੋਲ਼... ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ਼
ਜਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਛੋਟੇ ਲਾਲਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੈਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ
ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ,
ਪਰ ਰੂਪਾ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਓ। ਤੁਸੀਂ ਇਸਦੇ ਪਤੀ ਹੋ, ਇਸਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ
ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੈ... ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ
ਲਓ ... ਇਹ ਵੇਖੋ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਵਾਹਿਆਤ ਆਦਮੀ ਨਾਲ਼ ਵਾਹ ਪਿਆ ਹੈ।” ਸਤੀਸ਼ ਨੇ ਕਮਰੇ ਦੇ
ਅੰਦਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਰੂਪਾ-ਵੂਪਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਖਾਹ
ਮਖਾਹ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪੱਲੇ ਬੰਨ੍ਹ ਰਿਹਾ ਹੈ... ਜਾਓ, ਜਾਓ ਹੋਸ਼ ਦੀ ਦਵਾ ਕਰੋ।”

{{gap}}ਕਮਰੇ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤੀਸ਼ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ
ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇਹ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੱਥੂ ਨੇ
ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਤੀਸ਼ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ
ਫ਼ਰਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||144 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>plpecsuceo4nfvylgnyri4hapg3azqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/145</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69428</id>
    <revision>
      <id>221699</id>
      <parentid>208582</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2070" sha1="mumyqyqzejl59h3k5ssk12jhtoe677i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਨੱਥੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਮਰੋੜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪਲਟ ਕੇ ਉਸਨੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੱਜਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ।

{{gap}}ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰੂਪਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਗ਼ਾਇਬ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਭੱਜਿਆ, “ਰੂਪਾ... ਰੂਪਾ, ਰੁਕ ਜਾ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ... ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਹੀ ਤੇਰੀ ਅਸਲ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਭੱਜਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਰੂਪਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਨੱਥੂ, ਰੂਪਾ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਰੂਪਾ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ... ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਲਿਆਓ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

{{gap}}ਲੋਕ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਨੱਥੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ ਨੱਥੂ ਭਾਈ?” ਤਾਂ ਨੱਥੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਭੱਜਦਾ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||145 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mumyqyqzejl59h3k5ssk12jhtoe677i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/146</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69430</id>
    <revision>
      <id>221700</id>
      <parentid>208583</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4568" sha1="rsv4vukb5u3sqa3fus2qpszcjxoggil" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਮੌਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ'''}}}}
{{gap}}ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੈਰ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਟਹਿਲਦਾ ਟਹਿਲਦਾ ਉਸ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਟੁਰ ਪਿਆ ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੜਕ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਚੀੜ ਅਤੇ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਉੱਚੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੇ ਦਾਮਨ ਉੱਤੇ ਕਾਲ਼ੇ ਫ਼ੀਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਉਸ ਫ਼ੀਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੰਬਣੀ ਜਿਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਟਿੱਲਾ ਸੀ ਜਿਸਦੀਆਂ ਢਲਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦੇ ਹਰੇ ਪੌਦੇ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਮੱਧਮ ਸਰਸਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਰਸਰਾਹਟ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਲੀ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਓ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤਸੱਵਰ ਦੇ ਗੁਦਗੁਦੇ ਕਾਲੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਈ ਕਵਾਰੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਾੜ੍ਹੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਚੱਲ ਫਿਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਲਾਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉੱਪਰ ਚੀੜ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦਰਖਤਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਜੂਮ ਸੀ। ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਸੜਕ ਦੇ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮਕਾਨ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਝਾੜੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਸਤੋਂ ਕੁਝ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਨੀਵੇਂ ਨੀਵੇਂ ਝੌਂਪੜੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੁਸੀਨ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲ਼। 

{{gap}}ਹਵਾ ਗਿੱਲੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਘਾਹ ਦੀ ਭਿੰਨੀ-ਭਿੰਨੀ ਬਾਸ ਨਾਲ਼ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਸੈਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਾਕਾਬਿਲ-ਏ-ਬਿਆਨ ਲੱਜ਼ਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸਾਹਮਣੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਦੋ ਬੱਕਰੀਆਂ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਸਿੰਗਾਂ ਨਾਲ਼ ਰੇਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਤੂਰਾ ਜੋ ਕਿ ਡੀਲ-ਡੌਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਬੂਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਮੱਝ ਦੀ ਲੱਤ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟ ਲਿਪਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਭੌਂਕਦਾ ਵੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਕਤੂਰਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮੱਝ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਮਾਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮੱਝ ਨੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਸ! ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਜਦੋਂਕਿ ਕਤਰਾ ਹਮਲੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੱਝ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਹਿਲਾਈ। ਕਿਸੇ ਸਿਆਹ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਭੜਕਿਆ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬੇ-ਇਖਤਿਆਰ ਹਾਸੀ ਆ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

{{gap}}ਅਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਟੁਕੜੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਬਾਦਬਾਨ ਲੱਗਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||146 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsv4vukb5u3sqa3fus2qpszcjxoggil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/147</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69431</id>
    <revision>
      <id>221701</id>
      <parentid>208584</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5366" sha1="hotvgzs7i8cwr7d8251bhjhvl2lmk4q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੂੰ ਹਵਾ ਇੱਧਰ ਤੋਂ ਉੱਧਰ ਧੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖਤ ਚੌਕੀਦਾਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕੜਿਆ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੱਦਲ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਝੂਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਬੱਦਲ, ਇਹ ਉੱਚਾ ਵੱਡਾ ਦਰਖਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ...ਤਿੰਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਮੈਂ ਨੇਚਰ ਦੀ ਇਸ ਤਸਵੀਰਕਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਲਾਰੀ ਦੇ ਹਾਰਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚੌਂਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਖਿਆਲ਼ਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਮੈਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਮਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਮੁਸਾਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਨ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ। ਮੈਂ ਫ਼ੌਰਨ ਸੜਕ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਟ ਗਿਆ।

{{gap}}ਲਾਰੀ ਪਰਕਾਰ ਵਾਂਗ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਮੋੜ ਦੇ ਅੱਧੇ ਚੱਕਰ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮੀ ਅਤੇ ਹੌਂਕਦੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਲਾਰੀ ਗੁਜਰਨ 'ਤੇ ਮੋੜ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਪੰਜ-ਛੇ ਗਊਆਂ ਨਜ਼ਰ ਆਈਆਂ, ਜੋ ਸਿਰ ਲਟਕਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੱਗਿਓਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦਮ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਮੋੜ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਕੁਝ ਗਜ਼ਾਂ ਦਾ ਫ਼ਾਸਲਾ ਤੈਅ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੜਕ ਦੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਾਲ਼ੇ ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਅੱਗਿਓਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੋੜ ਉੱਤੇ ਪਥਰੀਲੀ ਪਰਦੇ ਦਾ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਸੜਕ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਓਝਲ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਪੌਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਚਾਰ ਹੋਈਆਂ। 

{{gap}}ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਗਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ, ਜਿਸਦੇ ਪੱਠੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ਼ ਫੜਕ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਾਂਬੇ ਲਈ ਗੁਜ਼ਰ ਰਹੀ ਸੀ... ਮੈਂ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਨੰਨ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਹੱਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਚੱਲ ਕੇ ਵੱਛੇ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹਾ ਜੰਮਿਆ ਕਿ ਹਿੱਲਣ ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਲਿਆ। ਕੁੜੀ ਨੇ ਬਥੇਰਾ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਇਆ। ਲੱਖ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਕੰਨ ਸਮੇਟ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋਇਆ,ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ। ਇਹ ਤੇਵਰ ਵੇਖ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਪਰ ਚੀੜ ਦੀ ਪਤਲੀ ਜਿਹੀ ਟਾਹਣੀ ਕਾਰਆਮਦ ਸਾਬਤ ਨਾ ਹੋਈ। ਥੱਕ ਹਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇੰਤਹਾਈ ਗ਼ੁੱਸੇ ਦੀ ਮਿਲੀ-ਜੁਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੋਨੋਂ ਪੈਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਮਾਰੇ ਅਤੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਜੁੰਬਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਹੈਵਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, “ਲੈ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਥੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਨਹੀਂ ਹਿੱਲਾਂਗੇ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਅਜੇ ਕੁੜੀ ਦੀ ਇਸ ਪਿਆਰੀ ਹਰਕਤ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਲੈਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਉਣ ਹੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਬਛੜਾ ਖੁਦ-ਬ-ਖੁਦ ਉਠ ਦੌੜਿਆ। ਉਹ ਇਸ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੱਤਾਂ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਢਿੱਲੇ ਪਾਵਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਖੜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁੜੀ ਵੱਛੇ ਦੀ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||147 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hotvgzs7i8cwr7d8251bhjhvl2lmk4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/148</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69432</id>
    <revision>
      <id>221702</id>
      <parentid>208609</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="1f4ubvct7lwsn95acm0qrmyfkdv5m12" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗ਼ੁੱਸੇ ਹੋਈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ। ਅਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਤੇ ਤਾਰੀਆਂ ਦਾ ਛਿੜਕਾ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੱਕ ਪਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਰਮ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼... ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨੂੰ ਹੁਣ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਮਰਦ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ਼ ਜਾ ਟਕਰਾਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਦੁਪੱਟਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਹਰਿਆਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹਰਿਆਈ ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਲਈ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸਲਵਾਰ ਵੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁੜਤਾ ਵੀ ਉਸੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇਹੀ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਸੜਕ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਰਖਤ ਉੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।

{{gap}}ਹਵਾ ਦੇ ਮੁਲਾਇਮ ਬੁੱਲੇ ਉਸਦੇ ਹਰੇ ਦੁਪੱਟੇ ਵਿੱਚ ਬੜੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਖੁਦ ਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਖੜ੍ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਘੂਰਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬੇਚੈਨ ਜਿਹੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਏਧਰ-ਉੱਧਰ ਇਵੇਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਦੁਪੱਟੇ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਧਰ ਗਊਆਂ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਕੰਢੇ ਦੀਵਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਚਿਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆਈ ਤਾਂ ਗ਼ੈਰ ਇਰਾਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਸਿਰ ਨੂੰ ਝਟਕ ਕੇ ਝੁਕਾ ਲਈਆਂ। ਚਿੱਤੜ ਮਟਕਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਸੋਟੀ ਹਿਲਾਉਂਦੀ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਇਵੇਂ ਲੰਘੀ ਜਿਵੇਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੇਰਾ ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਨਾਲ਼ ਆਪਣਾ ਮੋਢਾ ਰਗੜ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਉਸਦੇ ਸਲੀਪਰ ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਘਿਸਟਣ ਨਾਲ਼ ਸ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕਦਮ ਤੇਜ਼ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੌੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੀਹ-ਪੰਝੀ ਗਜ਼ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਚਿਣੀ ਹੋਈ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਚੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਨਜ਼ਰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁੱਦ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੌੜ ਕੇ ਇੱਕ ਝੌਂਪੜੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬਨੇਰੇ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।

{{gap}}ਉਸਦੀਆਂ ਇਹ ਹਰਕਤਾਂ.. ਯਾਨੀ... ਯਾਨੀ... ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਸਦਾ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਣਾ... ਕੀ ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ੱਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ?... ਇਸ ਖ਼ਿਆਲ ਨੇ ਮੇਰੀ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਜਿਹੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਗੀਤ ਬਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਗੀਤ ਮੈਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||148 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1f4ubvct7lwsn95acm0qrmyfkdv5m12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/149</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69433</id>
    <revision>
      <id>221703</id>
      <parentid>208610</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5072" sha1="3xe8vt9bdbo0j7g9omw370sn6gu5w1a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਕਿੰਨੇ ਘੁੱਟ ਇਸ ਰਾਗ ਮਿਲੀ ਹਵਾ ਦੇ ਗਟਾਗਟ ਪੀ ਗਿਆ।

{{gap}}ਝੋਂਪੜੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਘਾਹ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਪਥਰੀਲੀ ਪਗਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਘਾਹ ਦੀ ਪੰਡ ਕਮਰ 'ਤੇ ਲੱਦੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੂਰ... ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਇੱਕ ਟਿੱਲੇ ਤੋਂ ਧੂੰਆਂ ਵਲ਼ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਨੀਲਾਹਟ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ ਮਿਲ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਰੇ ਹਰੇ ਚੀੜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਵਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਚੌੜੇ ਚਕਲੇ ਸੀਨਿਆਂ ਉੱਪਰ ਡੁੱਬਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿਆਹ ਅਤੇ ਸੁਨਹਿਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਘੁਲ਼ੇ ਮਿਲ਼ੇ ਸਾਏ ਬਖੇਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਿੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। 

{{gap}}ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਨੱਕ ਉਸ ਪੈਂਸਿਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸੂਤਵਾਂ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ... ਮੈਂ ਉਸ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਲਕਾਂ ਸੰਘਣੀਆਂ ਅਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਲੰਘੀ ਸੀ ਤਾਂ ਧੁੱਪ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਬਦੀ ਕਿਰਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲ਼ਝੀ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਮੋਢੇ ਚੌੜੇ, ਬਾਹਾਂ ਗੋਲ ਅਤੇ ਗਦਰਾਹਟ ਨਾਲ਼ ਭਰਪੂਰ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਬੁੰਦੇ ਸਨ। ਵਾਲ਼ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧਾ ਚੀਰ ਕੱਢ ਕੇ ਗੁੰਦੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਉਹ ਝੌਂਪੜੇ ਦੀ ਮਟਿਆਲੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਬਨੇਰਾ ਕੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

{{gap}}“ਕਿੰਨਾ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਹਾਂ।” ਅਚਾਨਕ ਮੈਂ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਘੂਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਲਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਹੇ... ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

{{gap}}“ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਹੀ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਉੱਤੇ ਮੈਨੂੰ ਹਾਸੀ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਉਂਝ ਹੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਹੋਰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੈਰ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ਼ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਦੋ ਹੀ ਕਦਮ ਚੱਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਇੱਥੇ ਬਟੌਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨ ਠਹਿਰਨਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰੁਖ਼ਸਤ ਹੁੰਦੇ ਵਕਤ ਉਸ ਨੂੰ ਸਲਾਮ ਕਰ ਲਵਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰਜ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਸਲਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੱਧ ਜ਼ੱਰਾ ਉਸਦੇ ਚੇਤੇ ਉੱਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਜੰਮ ਜਾਵੇ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਉਡੀਕਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||149 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xe8vt9bdbo0j7g9omw370sn6gu5w1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/150</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69434</id>
    <revision>
      <id>221705</id>
      <parentid>208631</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5159" sha1="48qr5wim2ja25t0uromz9snshhrqloj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਮੱਥੇ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ। ਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਇਸ ਅਹਿਮਕਾਨਾ ਹਰਕਤ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਹੱਥ ਨੂੰ ਉਂਝ ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਵਜਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਦਮ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

{{gap}}ਮਈ ਦਾ ਗਰਮ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਠੰਢਕ ਵਿੱਚ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਘੁਲ਼ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਧੂੰਆਂ ਛਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਚਾਦਰ ਜਿਹੀ ਤਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਧੁੰਦਲਕੇ ਵਿੱਚ ਚੀੜ ਦੇ ਦਰਖਤ ਅਵਚੇਤਨ ਵਿੱਚ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਖ਼ਿਆਲ ਲੱਗੇ, ਇਹ ਇੱਕ ਹੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦੇ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਮੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਆਹ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਖੰਭ ਫੈਲਾਈ ਸੁਸਤਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਵਾ ਦਾ ਹਰ ਬੁੱਲਾ ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਛੂਹ ਕੇ ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ, ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਇਸਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਠਾਈਆਂ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੈਰਤ ਨਾਲ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, “ਸੋਚਦੇ ਕੀ ਹੋ... ਜਾਓ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰੋ!”

{{gap}}ਮੈਂ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ... ਉਸ ਵੱਲ ਡਰਦੇ ਡਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਤੇ ਕੋਈ ਰਾਹੀ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਤਾੜ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਕੀ ਲੁਤਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ...? ਉਹ ਅਜੇ ਤੱਕ ਥੱਕੀ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਉਸਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ? ਕੀ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਂ...?” ਆਖਿਰੀ ਸਵਾਲ ਕਿੰਨਾ ਹਾਸੋਹੀਣਾ ਸੀ... ਮੈਂ ਝੇਂਪ ਗਿਆ। ਪਰ... ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਬਾਜ਼ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਿਆ।

{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਗਰਦਨ ਮੋੜੀ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ... ਮੈਂ ਨਸ਼ਿਆ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਭਾਵੇਂ ਫ਼ਾਸਲਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ ਪਰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਵੀ ਚਲੀ ਆਈ ਸੀ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਘੁੰਢ ਕੱਢੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਵੱਲ... ਮੇਰੇ ਵੱਲ!

{{gap}}ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੇ-ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਆਹ ਨਿਕਲ ਗਈ... ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖ ਅਤੇ ਚੈਨ ਦਾ ਹੱਥ ਵੀ ਦਰਦ ਭਰੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਹ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਰਾਹਤ ਸੀ... ਕਿੰਨਾ ਚੈਨ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਝੌਂਪੜੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਾਬ ਦੇ ਹਰ ਰੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੋਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਹੱਬਤ ਫੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਾਵਿਕਤਾ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਗਿਆਤ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਬੇਦਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ... ਕੀ ਅੱਲ੍ਹੜਪਣ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕਤਾ ਜੁੜਵੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨਹੀਂ?
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||150 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48qr5wim2ja25t0uromz9snshhrqloj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/151</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69435</id>
    <revision>
      <id>221706</id>
      <parentid>208632</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5271" sha1="gxcfu8misi4zb0tglms5wxf6vwe58xh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਜੇਕਰ ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲਫ਼ਜ਼ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਨਾ ਕੱਢਦਾ। ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਤਰਜਮਾਨ ਹੁੰਦੀ... ਮੇਰੀ ਗੁੰਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਕਿੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ... ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ। ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ਼ ਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਬੇਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੋਂ ਉੱਠਿਆ... ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਿੱਲੇ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਗਡੰਡੀ ਸੀ। ਪਰ ਟਿੱਲੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬਖੂਬੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਦਰਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਫਿਸਲਿਆ ਅਤੇ ਨੋਕੀਲੇ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਬਚਿਆ।

{{gap}}ਟਿੱਲੇ ਉੱਪਰ ਜਿੱਥੇ ਪੱਥਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਤੇ ਕਿਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਲੂ ਬੀਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਇੱਕ ਨੰਨ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਕੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਉੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।

{{gap}}ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਮੇਰਾ ਦਮ ਫੁੱਲ ਗਿਆ ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨੇ ਇਹ ਬਕਾਵਟ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਗੂਲ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਹੁਣ ਉਹ ਝੌਂਪੜੇ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਜਾਣੇ ਉਹ ਕੈਸੀਆਂ ਕੈਸੀਆਂ ਅਨੋਖੀਆਂ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਬੱਕਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਜੋ ਘਾਹ ਚਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਉੱਪਰ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੱਲੀਆਂ ਖੁਰ ਖੁਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬਿੱਲੀ ਦੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥਰਥਰਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀਆਂ ਸੀਟੀਆਂ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਸਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦਾ ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹੁਣ ਝੌਂਪੜੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਅਜੀਬ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਟਹਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਜੁੰਬਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਬਾਖ਼ਬਰ... ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹੈ... ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ।

{{gap}}ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ? ਅਚਾਨਕ ਬਦਲੀਆਂ ਘਿਰ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਭਿੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ ਮੈਂ ਉੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ... ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਤ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਖਿਆਲ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਖਾਤਰ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਰਹੀ ਹੈ।

{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਮੀਂਹ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਗੈਰ... ਹਾਂ,&lt;noinclude&gt;{{rh||151 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxcfu8misi4zb0tglms5wxf6vwe58xh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/152</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69436</id>
    <revision>
      <id>221707</id>
      <parentid>208633</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1351" sha1="9ai7u63t198lbunngvn8siur0igsbgq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਕੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਤ ਉੱਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਝੌਂਪੜੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਈ... ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ ਏਧਰ-ਉੱਧਰ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੌੜਾਈਆਂ। ਪਰ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਪਨਾਹ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਡਾਕ ਬੰਗਲੇ ਤੱਕ ਪੁੱਜਦੇ ਪੁੱਜਦੇ ਮੇਰੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਸਭ ਭਿੱਜ ਗਏ... ਜਦੋਂ ਉੱਥੋਂ ਸੈਰ ਨੂੰ ਨਿਕਲਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਨੇ ਸ਼ਾਇਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਸੀ... ਸਿਰਫ਼ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ... ਮੀਂਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਾਇਰੀ ਵਹਾ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||152 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ai7u63t198lbunngvn8siur0igsbgq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/153</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69437</id>
    <revision>
      <id>221708</id>
      <parentid>208634</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4482" sha1="89a6nm4upzwlam4aztby20m2k7z82u3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲ'''}}}}
{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਹ ਇਲਜ਼ਾਮ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਹਲਾਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹਲਦੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਰਦ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੌਤ ਨਾਲ਼ ਮੁਠਭੇੜ ਹੁੰਦੇ ਵਕਤ ਉਸਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਖੂਨ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਸਾਹ-ਸੱਤਹੀਣ ਹੋ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ।

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ-ਬਾਈ ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਜ਼ਰਦੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਸ ਸਾਲ ਦਾ ਇਜ਼ਾਫ਼ਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੁੱਢਾ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸ਼ਬਾਬ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਭੱਜ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਫਟੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਮੈਲ਼ੇ ਕੁਚੈਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਮੁਫ਼ਲਿਸੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਹਲਾਕ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਕਾਫ਼ੀ ਲੰਮਾ ਸੀ ਜੋ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰਾ ਅੱਗੇ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਝੁਕਾਓ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਦਾ ਵੀ ਦਖਲ ਸੀ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਅਤੇ ਮੋਟੇ ਵਾਲ਼, ਜੇਲ੍ਹਖਾਨੇ ਦੇ ਸਿਆਹ ਅਤੇ ਖੁਰਦਰੇ ਕੰਬਲ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੱਖਾਂ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਧਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਸੰਗੀਨ ਫ਼ਰਸ਼ ਦੇ ਹੋਣ ਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਯਕੀਨੀ ਸਮਝ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਤਿੱਖਾ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਚਿਕਣੀ ਮੈਲ਼ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਜੰਗਾਲ਼ੀ ਹੋਈ ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਤਲੇ ਪਤਲੇ ਹੋਠ ਜੋ ਕੋਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸੀਤੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੀਟ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਲ਼ੇ ਪਜਾਮੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟੰਗਾਂ ਧੜ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਦੋ ਖੁਸ਼ਕ ਲਕੜੀਆਂ ਤਨੂਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||153 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89a6nm4upzwlam4aztby20m2k7z82u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/154</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69438</id>
    <revision>
      <id>221710</id>
      <parentid>208635</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5231" sha1="pep4qnq27k08nw6i4zppyk6uly1sio0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੀਨਾ ਚੌੜਾ ਚਕਲਾ ਸੀ ਪਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਉੱਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਪਸਲੀਆਂ ਫਟੇ ਹੋਏ ਗਿਰੇਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਗੋਸ਼ਤ ਸਾਂਵਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਸਾਹ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਝਿੱਲੀ ਵਾਰ ਵਾਰ ਫੁੱਲਦੀ ਅਤੇ ਦੱਬਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਜਾਪਾਨੀ ਜੁੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਮੈਲ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਜੁੱਤੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਥਾਂ ਉੱਤੋਂ ਫਟੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗੂਠਿਆਂ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਨਹੁੰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਉਸ ਨੇ ਕੋਟ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਬਦਨ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਢਿੱਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਮੈਲ਼ੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੋਟ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਫਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜੇਬਾਂ ਨੇ ਬੇਜਾਨ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ।

{{gap}}ਉਹ ਕਟਹਿਰੇ ਦੇ ਡੰਡੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਈ ਜੱਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੇਹਿਸ ਤੇ ਅਹਿੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ 20 ਜੂਨ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਦਿਨ ਮਾਨਾਂਵਾਲਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕਰੀਬ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਦੀਦ ਜੁਰਮ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀ ਹੋਏ। ਜੱਜ ਨੇ ਜ਼ਿਮਨੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਦੱਸੋ ਇਹ ਜੁਰਮ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਪਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਦਰੁਸਤ ਹੈ?”

{{gap}}“ਜੁਰਮ!” ਇਕਬਾਲ ਆਪਣੇ ਡੂੰਘੇ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਚੌਂਕ ਜਿਹਾ ਪਿਆ ਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਉਸਦਾ ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਜੋ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਠਿਆ ਸੀ ਫਿਰ ਵੇਲ ਦੀ ਪਤਲੀ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਬੋਝਲ ਫਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਟਕ ਗਿਆ।

{{gap}}“ਦੱਸੋ ਇਹ ਜੁਰਮ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਪਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਦਰੁਸਤ ਹੈ?” ਜੱਜ ਨੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਉਸਤਾਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹੀ ਸਵਾਲ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜੋ ਉਹ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਜੱਜ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬੇਹਿਸ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਧੀਮੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।”

{{gap}}ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਚੁੱਪ ਤਾਰੀ ਸੀ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਕਬਾਲ ਦਾ ਜਾਂਗਲੀ ਕੱਦ-ਕਾਠ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਹੜੇ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਸੀ। ਜੱਜ ਉਸਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੇ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਖਲਾਅ ਤੋਂ ਖੌਫ਼ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਰਟ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੇ, ਜੋ ਜੰਗਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬੁਲੰਦ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਕਮਰੇ ਦੀ ਚੁੱਪੀ ਦੇ ਦਹਿਸ਼ਤਨਾਕ ਅਸਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਐਵੇਂ ਹੀ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਵੇਰ ਆਪਣਾ ਗਲ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ, ਰੀਡਰ ਨੇ ਜੋ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਵਿੱਛੇ ਹੋਏ ਤਖ਼ਤ ਉੱਪਰ ਜੱਜ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਖੌਫ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।

{{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਰੀਡਰ ਵੱਲ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਰੀਡਰ ਨੇ ਕੋਰਟ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਕੋਰਟ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹਲਕ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਲਈ&lt;noinclude&gt;{{rh||154 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pep4qnq27k08nw6i4zppyk6uly1sio0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/155</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69439</id>
    <revision>
      <id>221711</id>
      <parentid>208637</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5063" sha1="4yez9qnmd0uldeuhzf1wzmcyljhey24" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੋ ਵਾਰ ਖੰਘਿਆ। ਜਦੋਂ ਕਮਰੇ ਦੀ ਖੌਫ਼ਨਾਕ ਚੁੱਪ ਟੁੱਟੀ ਤਾਂ ਜੱਜ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਟੇਕ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਏ ਹੋਏ ਕਲਮਦਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਪਿੰਨ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਵਿੱਚ ਗੱਡਦੇ ਹੋਏ ਇਕਬਾਲ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੀ ਪਹਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ?”

{{gap}}“ਜੀ ਹਾਂ!” ਇਹ ਜਵਾਬ ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਕਾਨਾਫੂਸੀ ਜਾਪੀ।

{{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਜੁਰਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਦੇ ਹੋ?”

{{gap}}“ਜੁਰਮ!” ਉਹ ਫਿਰ ਚੌਂਕ ਪਿਆ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਜੁਰਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਖੁਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਸ ਤੋਂ ਪਾਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਬਾਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, “ਤੂੰ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਹ ਜੁਰਮ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਇਸ ਜੁਰਮ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇ ਪਤਲੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਨਜ਼ੀਆ ਤਬੱਸਮ ਨੱਚ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਣ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਦੀ ਫੁਹਾਰ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੱਜ ਨੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ, “ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ....”

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਤੋਲ ਤੋਲ ਕੇ ਦੁਹਰਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਸਟਲ ਦੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਤਸੱਲੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਇੱਕ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ!”

{{gap}}ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਲਮਹਾ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਜ਼-ਤੁੰਦ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ, “ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਨੂੰਨ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਲਮਕਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਜੋ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣੀ ਦੁੱਖ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ ਉਹ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਹੋਰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੌੜੇ ਘੁੱਟ ਭਰਦਾ ਰਹੇ। ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਯਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਖਜੂਰ ਉੱਤੇ ਲਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਅੱਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਕੜਾਹੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਇਸ ਸਿਤਮ ਜ਼ਰੀਫ਼ੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ?”

{{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਰੋਹਬ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਅਦਾਲਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ”

{{gap}}“ਅਦਾਲਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਠੋਸ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ?” ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀਆਂ ਠੰਢੀਆਂ ਬੂੰਦਾ ਲਰਜ਼ਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਕੀ ਅਦਾਲਤ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ&lt;noinclude&gt;{{rh||155 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4yez9qnmd0uldeuhzf1wzmcyljhey24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/156</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69449</id>
    <revision>
      <id>221712</id>
      <parentid>208638</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5290" sha1="sn1oxolo3cpt0ldc2l0h8crfih2ydzb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਮਾਅਨੇ ਕੀ ਹਨ? ਕੀ ਅਦਾਲਤ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਮੁੱਲਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ ਜੋ ਮਰਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਰਟੀ ਹੋਈ ਸੂਰਾ ਯਾਸੀਨ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਅਦਾਲਤ ਦੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?... ਅਦਾਲਤ ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹੋ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਕੂਲ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ।”

{{gap}}ਜੱਜ ਦੇ ਤੇਵਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖੁਫ਼ਗੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਬੇਬਾਕ ਗੱਲਾਂ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਸੰਗੀਨ ਜੁਰਮ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਨੇਕ ਚੱਲਣ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

{{gap}}ਜੱਜ ਨੇ ਖਿਝ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਜੋ ਸਵਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਸੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿਓ, ਅਦਾਲਤ ਤੁਹਾਡੀ ਤਕਰੀਰ ਸੁਣਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।”

{{gap}}ਪੁੱਛੋ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?” ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਧੁੰਦ ਛਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਸ ਅਲਾਰਮ ਦੀ ਡੁੱਬਦੀ ਹੋਈ ਗੂੰਜ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਕਤ ਤੋਂ ਬਾਖ਼ਬਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੁਝ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੱਜ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਜਿਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੰਜ ਹੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੋਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਥੇ ਦੇ ਉਥੇ ਹੀ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੰਦ ਦੀ ਵਿਰਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿੰਨ ਕੱਢ ਕੇ ਪਿੰਨ ਕੁਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਗੱਡਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋ। ਕੀ ਆਪਣੀ ਸਫ਼ਾਈ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਬਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?”

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਬੇਜਾਨ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਹੋਠ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਿਆਨ! ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਬਿਆਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਮੈਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹਾਂ?... ਕੀ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਇਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦੀ ਸਿਉਂਕ ਮੇਰੇ ਗੋਸ਼ਤ ਨੂੰ ਚੱਟਦੀ ਰਹੀ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰੀਆਂ ਬੇਨੂਰ ਅੱਖਾਂ ਇਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਰਾਤਾਂ ਲੱਕੜੀ ਅਤੇ ਤੇਲ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਗੁਜ਼ਰੀਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਮੇਰਾ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਸਮ ਇਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੈੜੇ ਤੋਂ ਕੈੜਾ ਦੁੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਕੀ ਮੇਰੀ ਜ਼ਰਦ ਬੇਜਾਨ ਅਤੇ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਇਹ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਕਿ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦ-ਵਰਧਕ ਨਗ਼ਮਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀਆਂ ਹਨ?

{{gap}}ਬਿਆਨ!... ਬਿਆਨ!... ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਬਿਆਨ! ਕਿਸ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਬਿਆਨ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||156 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sn1oxolo3cpt0ldc2l0h8crfih2ydzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/157</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69450</id>
    <revision>
      <id>221713</id>
      <parentid>208640</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5372" sha1="g4k6aul0y8zytuhcanrevub6je9959l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਿਊਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਹਰ ਜਿਊਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਤਅੱਜੁਬ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਸੰਗੀਨ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਝੂਠ ਬੋਲੇ? ਜੱਜ ਸਾਹਿਬ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੈਦ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵਧ ਭੈੜੀ ਰਹੀ
ਹੈ!&quot;

{{gap}}ਜੱਜ ਉੱਤੇ ਜ਼ਰਦ-ਮੂੰਹ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਬੇਜੋੜ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਅਤੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ-ਸੁਰ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸਧਾਰਨ ਕੈਦ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਨੇ ਬੜੇ ਇਤਮੀਨਾਨ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਿਆ ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡਲ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਤਨਜ਼ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਰੀਕ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਮਿਚ ਗਏ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਜੱਜ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ—

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਹਾਂ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜਿਸ ਨਫ਼ਾਸਤ ਨਾਲ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੰਬੇ ਲੰਬੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਟਾਈਪ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਦਾਦ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਗੱਲ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੀਰਾਤੇ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਜਿਸ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਖੂਬੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮੈਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਾਇਆ ਹੈ ਇੱਕ ਪਰਦਾ ਨਸ਼ੀਨ ਨਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਚਲਾਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਰਖੈਲ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।&quot;

{{gap}}ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਤੌਹੀਨ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਜੁਰਮ ਦੀ ਦੋਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ਪਤਲੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਫਿਰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਹੋਠਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਚਾਰ ਹੋ ਗਏ।” ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੱਜ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਤਾਜ਼ੀਰਾਤ-ਏ-ਹਿੰਦ ਦੀਆਂ ਸਭ ਧਾਰਾਵਾਂ ਮੂੰਹ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਇਸ ਤੌਹੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹਾਨੀ-ਰਹਿਤ ਜੁਰਮ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਅਦਾਲਤ ਮੇਰੀ ਗਰਦਨ ਜੱਲਾਦ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਸਕੇ। ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਨੂੰ ਜੀਣ ਲਈ ਹਵਾ ਦੇ ਕੁਝ ਪਾਕੀਜ਼ਾ ਬੁੱਲੇ ਵੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਬਣਾਏ ਕਾਨੂੰਨ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣ। ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਹਕੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦਕਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਿਉਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||157 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g4k6aul0y8zytuhcanrevub6je9959l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/158</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69451</id>
    <revision>
      <id>221714</id>
      <parentid>208645</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="705" sha1="oucqy44hg3o32nd83ausw048lj7adjt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੀਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੀ ਕੀ। ਤਾਜ਼ੀਰਾਤ-ਏ-ਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}ਇਕਬਾਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਮੁਰਦਾ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੁੰਬਸ਼ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||158 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oucqy44hg3o32nd83ausw048lj7adjt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/159</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69452</id>
    <revision>
      <id>221715</id>
      <parentid>208647</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="o565xcp9so8vmcn5ajknlt1f5akq4qz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਬੇਗੋ'''}}}}
{{gap}}ਤਸੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲਾਸੇ ਬੇਕਾਰ ਹਨ। ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਇਸ ਮਿਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚੋਂ ਛਟਾਂਕਾਂ ਫੱਕ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ। ਕਿਹੜੀ ਦਵਾਈ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਾਹੀ ਗਈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਖਲਾਕ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਯਕੀਨੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤਪਦਿਕ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਨਹੀਂ। ਕੀ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਖੂਨ ਨਹੀਂ ਥੁੱਕਦਾ? 

{{gap}}ਤੁਸੀਂ ਇਹੀ ਕਹੋਗੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਗਲ਼ੇ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਫੇਫੜੇ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਛੱਤੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਲ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਸਕਦੇ। ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਵਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਇੰਜਣ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ... ਕਬਰ ਵੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹਨੇਰਾ ਖੱਡਾ ਹੈ।

{{gap}}ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਵੇਖੋ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਪੂਰਨ ਅਹਿਸਾਸ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਮਰਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਜੋ ਚੀਜ਼ ਅਟੱਲ ਹੈ ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਰਹੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਰੁਖਸਤ ਕਰ ਦਿਓ। ਮੇਰੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਮੀਲ ਚੱਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਜੇ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਕਰੀਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ... ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ। ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਯਕੀਨ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮੇਰੇ
ਜਜ਼ਬਾਤ ਹਨ, ਜੋ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ।

{{gap}}ਆਹ! ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣੋ। ਇਸ ਤਪਦਿਕ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਕੁਝ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਨੂੰ ਮਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਜਾਮ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ ਅੰਜਾਮ ਦੀ ਖਬਰ ਸੀ। ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਦੌੜ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਗੇਂਦ ਨੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਵਾਕਿਆ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੱਜ਼ਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਲੱਜ਼ਤ... ਹਾਂ ਲੱਜ਼ਤ... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਾਤਾਂ ਹੁਸਨ-ਫ਼ਰੋਸ਼ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅੱਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ਼ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||159 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o565xcp9so8vmcn5ajknlt1f5akq4qz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/160</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69453</id>
    <revision>
      <id>221716</id>
      <parentid>208648</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5579" sha1="eaqsy5lij2eoleahau922271wz77i4j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਿਆਹ ਪੇਸ਼ਾ ਔਰਤ... ਕੀ ਨਾਮ ਸੀ ਉਸਦਾ? ਹਾਂ ਗੁਲਜ਼ਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਏਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਲਬ-ਪਬ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਬੇਵਕੂਫ਼ ਔਰਤ, ਉਹਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦਾ ਅਕਸ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਹਮਪੇਸ਼ਾ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਨਹੀਂ ਖੁਆਉਂਦੇ ਜੇਕਰ ਉਸ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਦਰਦ ਦੀ ਦਵਾ ਹੀ ਹਨੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਸ ਅੰਜਾਮ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕੁਝ ਵਾਰਤਾ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਇੱਕ ਤਖ਼ਤੀ ਉੱਪਰ ਲਿਖ ਕੇ ਲਟਕਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇੱਕ ਘੜੀ ਕਿਸ ਬੇਤਾਬੀ ਨਾਲ਼ ਕੱਟੀ ਹੈ, ਆਹ! ਕੁਝ ਨਾ ਪੁੱਛੋ! ਐਪਰ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਦਿਲੀ ਤਸਕੀਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮੈਂ ਟੀਬੀ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਹਾਂ। ਇਸ ਮਰਜ਼ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ... ਤੁਸੀਂ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ।

{{gap}}ਰੱਬ ਦੀ ਸਹੁੰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਤਸਕੀਨ ਹਾਸਿਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰਾ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਨਿਕਲੇਗਾ... ਹਾਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਆਖ਼ਰੀ ਪਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ਦੇਹ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਨਿਕਲੇ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਵਾਕਈ ਬੱਚਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨਨ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਮ ਨਾਲ਼ੋਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਲੜੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ... ਦੀਵਾ ਜਦੋਂ ਬੁਝਣ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਮੈਂ ਝੂਠ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ਕਿ ਬੋਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਬੈਠੋ। ਮੇਰਾ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾਵਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਮੇਰੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ। ਤੁਹਾਡਾ ਸਫ਼ੈਦ ਸੂਟ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਫ਼ਨ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਥਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋ।

{{gap}}ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰਨ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਬੇਤਾਬ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਫ਼ਨ ਖ਼ੁਦ ਪਹਿਨਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਗਿਰਦ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦਾ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਹੋਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ? ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿਣਾ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਮੌਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਤਰਫ਼ ਆਮਾਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਮੌਕੇ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪੱਥਰ-ਦਿਲੀ... ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੱਥਰ-ਦਿਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿੱਕਾ ਖੋਟਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||160 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eaqsy5lij2eoleahau922271wz77i4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/161</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69454</id>
    <revision>
      <id>221717</id>
      <parentid>208735</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="nzmtud5eqspb0pforsf9oyrbho1wzdy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰਖਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਇਸ ਵਕਤ ਪੰਝੀ ਸਾਲ ਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਠੀਕ ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਹ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਕਿੰਨੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸ਼ਖ਼ਸ ਉਸ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਫੈਲਾ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਦਿਲਚਸਪ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇ। ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਨ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਦੀ ਕੀਮਤ ਖੂਨ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬੁੱਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਲਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਾਸੀਮ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਣ।

{{gap}}ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਬਕਵਾਸ ਸੁਣਦੇ-ਸੁਣਦੇ ਕੀ ਤੰਗ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆ ਗਏ? ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਕੀ-ਕੀ ਕੁਝ ਬਕਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤਕੱਲੁਫ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਾ ਲਓ, ਤੁਸੀਂ ਵਾਕਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ, ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਟੋਤ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਓ-ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਹਰ ਜੋੜ ਹਿੱਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਯਾਨੀ ਅੱਜ ਜਦੋਂਕਿ ਮੇਰੇ ਜਨੂੰਨ ਦਾ ਦੌਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਦਮ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਵੇਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ... ਕੈਸੀ ਦਿਲਚਸਪ ਚੀਜ਼ ਹੈ! ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਤੋਂ ਧੁੰਦ ਦੇ ਸਭ ਬੱਦਲ ਉੱਠ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸ ਵਕਤ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਨ।

{{gap}}ਵੇਖੋ ...ਮੈਂ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਗਰਮੀਆਂ ਬਿਤਾਉਣ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਸੂਟ ਸਿਲਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੂਟ ਡੱਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਟੈਚੀ ਅਤੇ ਟਰੰਕ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਜੰਮੂ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਮੀਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੈ। ਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਅਸੀਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਗੱਡੀ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਮੀਮ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੌਂ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਦਿਮਾਗ਼ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਜਾਗਦਾ ਹਾਂ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਹੁਸੀਨ ਵਾਦੀ ਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸੈਰ ਦੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਲਾਰੀ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਬਟੋਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਲਾਰੀ ਦਾ ਪਹੀਆ ਪੈਂਚਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਵਕਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਤ ਬਟੋਤ ਦੇ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਹੋਟਲ ਦਾ ਕਮਰਾ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਗ਼ਲੀਜ਼ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪੂਰੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਰੀ ਦੇ ਇੰਜਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਰਜ਼ਾ ਵੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰਨ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੋਰ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਕਿੰਨੀ ਉਦਾਸ ਗਈ ਸੀ! ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੈਂ... ਮੈਂ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਸੈਰ ਲਈ ਨਿਕਲਦਾ ਹਾਂ। ਚੀੜ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ, ਜੰਗਲੀ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਦੇ ਗੀਤ, ਸੇਬ ਦੇ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦਾ ਹੁਸਨ ਅਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||161 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzmtud5eqspb0pforsf9oyrbho1wzdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/162</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69455</id>
    <revision>
      <id>221718</id>
      <parentid>208736</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5398" sha1="2tst7ts63l8v2g2c87yxo1h1ibns9rx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਛਿਪਦੇ ਹੋਏ ਸੂਰਜ ਦਾ ਦਿਲਕਸ਼ ਨਜ਼ਾਰਾ,
ਲਾਰੀ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਬੇਧਿਆਨੀ ਅਤੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਦਾ ਦੁੱਖ-ਭਰਿਆ ਖਿਆਲ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। 

{{gap}}ਮੈਂ ਨੇਚਰ ਦੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਭਰੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਸੜਕ ਦੇ ਇੱਕ ਮੋੜ 'ਤੇ ਪੁੱਜਦਾ ਹਾਂ... ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਗੋ ਮੈਥੋਂ ਵੀਹ ਕਦਮ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮੱਝ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ... ਜਿਸ ਦਾਸਤਾਨ ਦਾ ਅੰਜਾਮ ਇਸ ਵਕਤ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਥੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਜਵਾਨੀ 'ਤੇ ਬਟੋਤ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਪੂਰੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਲਵਾਗਰ ਸੀ। ਹਰੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਜੀ ਉਹ ਸੜਕ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੱਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਕੱਦ ਦਾ ਬੂਟਾ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਤਾਂਬੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰੰਗ ਉੱਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਫ਼ਾਫ਼ ਸਨ... ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਦੇਰ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਸੰਗੀਤ ਨਾਲ਼ ਲਬਰੇਜ਼ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੈਂ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਉਸਦੀਆਂ ਬਹਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਦੀ ਤਵੱਜੋ ਮੱਝ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਮੇਰੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾਈ। ਮੈਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੜੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਭੁੱਲਿਆ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਆ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਕੇ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਪਈ। ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਿੰਨੀ ਲਜ਼ੀਜ਼ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਜ਼ਾਇਕਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਦੀ ਹਰ ਰਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਉਹ ਚਲੀ ਗਈ... ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਓਹਲੇ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਪੰਜ-ਛੇ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਐਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਸਿਰ ਫੇਰ ਲਿਆ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ ਜੋ ਸੜਕ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੱਕੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਖੇਤ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਮੋੜਿਆ, ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਡਾਢਾ ਹੈਰਾਨ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਵਕਤ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਮਾਤੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਮੈਂ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ਼ਕੀਆ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਮੇਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਮੁਹੱਬਤ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਮਾਅਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਕਹਿ ਤਲਖੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ਦੀ ਹੋਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਹੱਬਤ ਹੈ... ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਹੀ ਸੀ... ਔਰਤ ਨਾਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਕਸਦ&lt;noinclude&gt;{{rh||162 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tst7ts63l8v2g2c87yxo1h1ibns9rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/163</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69456</id>
    <revision>
      <id>221719</id>
      <parentid>208737</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="p3bqjevd1twx0s6in60et0vh5kmngyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਰਦ ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਯਾਨੀ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਬਕਾਇਆ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇਵੇ।

{{gap}}ਵਿਆਹ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਵਟ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਰਦ ਆਪਣੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਘਰ ਉਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਬੇਗੋ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜੁੜਦੇ ਹੋਏ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਿਸਦੇ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲੋਂ ਇਹ ਸਦਾ ਉੱਠੀ, “ਵੇਖੋ ਸਈਦ, ਇਹ ਕੁੜੀ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਪਰੀ ਹੈ।” ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਉੱਪਰ ਗ਼ੌਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੋਟਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਹੋਟਲ ਦਾ ਉਹ ਕਮਰਾ ਕਿਰਾਏ 'ਤੇ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਗ਼ਲੀਜ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਹੋਟਲ ਦਾ ਮਾਲਕ ਮੇਰੇ ਇਸ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ ਉਸਦੀ ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਪਸੰਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਦਾਸਤਾਨ ਕਿੰਨੀ ਲੰਬੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹੋ... ਹਾਂ, ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਗਰਟ ਸੁਲਘਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਖੰਘ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਡੱਬੀ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਬੇਗੋ ਵੀ ਸਿਗਰਟ ਪੀਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡ ਫਲੈਕ ਦੀਆਂ ਡੱਬੀਆਂ ਲਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਕੇ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਬੱਦਲ ਉਡਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਧੂੰਆਂ! ਮੈਂ ਉਸ ਨੀਲੇ-ਨੀਲੇ ਧੂੰਏਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਗਿੱਲੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ... ਹਾਂ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵਕਤ ਉੱਧਰ ਸੈਰ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਸੜਕ 'ਤੇ ਮਿਲੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਹ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਮੈਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਟਹਿਲਦਾ-ਟਹਿਲਦਾ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਸੜਕ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਢਲਾਨ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੀੜ ਦੇ ਦਰਖਤ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਕੱਟੇ ਫੱਟੇ ਸਿਰ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਢੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘਾਹ ਉੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਚੀੜ ਦੇ ਧਾਗਾ-ਨੁਮਾ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਲੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੋੜ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਠੀਆਂ। ਮੈਥੋਂ ਸੌ ਕਦਮ ਦੀ ਦੂਰੀ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੱਝ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹੌਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਪਿਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਕਰੀਬ ਪੁੱਜਾ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਭਰ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਪਾਸੇ ਸੈਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਮੇਰਾ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||163 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p3bqjevd1twx0s6in60et0vh5kmngyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/164</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69459</id>
    <revision>
      <id>221720</id>
      <parentid>208743</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4946" sha1="hedv2fq8z46ad3ob47g4ei49n402u1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰ ਵੀਹ ਦਿਨ ਤੱਕ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।

{{gap}}ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਉਲੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪੀਂਦੇ ਵਕਤ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜ਼ਬਾਨ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ, ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ। ਕਰੀਬਨ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਇੱਕ ਧੁੰਦ ਜਿਹੀ ਛਾ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਵੇਖਦਾ ਸੀ, ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਚਾਰ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜਦੋਂਕਿ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ ਦੇ ਉੱਤੇ ਚੀੜ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਲਿਟਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਉਹ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੀ। ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਆਇਆ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂ ਐਪਰ ਇਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਨਾ ਰਹੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਕਿਉਂਜੋ ਉਸਦੇ ਕਦਮ ਤੇਜ਼ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੁੰਡਾ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸੀ। ਅਚਾਨਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇੱਕ ਚੀਕ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅੱਖ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਚੀੜ ਦੇ ਖੁਸ਼ਕ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਫਿਸਲ ਕਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਫ਼ੌਰਨ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਭੱਜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਚ ਲਿਆ। ਚੀਖ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜੀ ਅਤੇ ਦੌੜਨ ਲਈ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕਦਮ ਰੋਕ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਆਈ। ਆਪਣੀਆਂ ਜਵਾਨ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ, “ਖੁਦਾ ਜਾਣੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈਂ?”

{{gap}}ਮੈਂ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬੱਚਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਉਂਗਲ ਫੜ ਲਓ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” 

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸ ਪਈ, “ਤੁਹਾਡੇ ਹੈਟ ਨੇ ਤਾਂ ਖੂਬ ਲੁੜ੍ਹਕਣੀਆਂ ਖਾਧੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।”

{{gap}}“ਤੂੰ ਹੱਸਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਡਿੱਗਦੇ ਵੇਖ ਕਰ ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਇੰਨੀ ਖਿੜ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤੂੰ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤਾਂ... ਉਹ ਘੜਾ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਕਤ ਤੂੰ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਟੁਕੜੇ- ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”

{{gap}}“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ...” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਨੇ ਅਚਾਨਕ ਹੇਠਾਂ ਬਾਉਲੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਮੱਝ ਨਾਲ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਪੁਲ਼ ਵੱਲ ਮਟਕ ਮਟਕ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢੀ। ਉਸਦੀ ਗੂੰਜ ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਹੈ। ਕਿੰਨੀ ਜਵਾਨ ਸੀ ਇਹ ਅਵਾਜ਼। ਉਸਨੇ ਵਧ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਘਨੇੜੇ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੱਝ ਨੂੰ “ਏ ਛੱਲਾਂ, ਏ ਛੱਲਾਂ” ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਬੁਲਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਅੱਖ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਗਈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||164 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hedv2fq8z46ad3ob47g4ei49n402u1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/165</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69460</id>
    <revision>
      <id>221721</id>
      <parentid>208748</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5260" sha1="dau9aztsrhn0ynkuh0aiwgutqmeoeup" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮੱਝ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਕੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਈ... ਉਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਝਿਜਕ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵਕਤ ਬਾਉਲੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਚੀੜ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਥੱਲੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਸ਼ੁਰੂ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਮੱਝ ਸੀ।

{{gap}}ਫਿਰ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰਾ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਵੱਲ ਆ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਵਕਤ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਾਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਧੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕੋਲ਼ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਜੰਗਲੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਘੂਰ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਸਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਪਟਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਕਦੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇੱਥੇ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਧਰਿਆ ਹੈ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਹੋ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਭਾਵ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਖੁਦ ਉਸਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸਨੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੀਵੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਸੈਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ ਹੋ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਗ਼ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ?” 

{{gap}}ਮੌਕਾ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦਿਲ ਦੇ ਸਭ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਵਗਦੇ ਹੋਏ ਧਾਰੇ ਦਾ ਸ਼ੋਰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਦੀ ਰਹੀ। ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਗੁਣਾਹਟ ਵਿੱਚ ਜੋ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਗੀਟਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਡੁੱਬ-ਡੁੱਬ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਅਖਰੋਟ ਦੇ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖਤ ਵਿੱਚ ਚਿੜੀਆਂ ਚਹਿਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਵਾ ਏਨੀ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਲਤੀਫ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਹਰ ਬੁੱਲਾ ਬਦਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਗਵਾਰ ਝਰਨਾਹਟ ਤਾਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਲਫਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਖਾਹਸ਼ਮੰਦ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਉੱਕਾ ਹੈਰਾਨ ਨਾ ਹੋਈ ਐਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੂਰ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਨੀਲਾਹਟ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਅਲਾਮਤ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੇ ਖਿਆਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਦੇਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}“ਚੰਗਾ ਤੁਸੀਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾ ਜਾਓ।”

{{gap}}ਇਹ ਜਵਾਬ ਸੰਖੇਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਹੌਸਲਾ-ਵਧਾਊ ਸੀ... ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬੇਤਕੱਲੁਫ਼ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਹਾ ਪਰਦਾ ਨਾ ਰਿਹਾ। ਅਸੀਂ ਘੰਟਿਆਂ-ਬੱਧੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇੱਕ ਰੋਜ਼ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||165 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dau9aztsrhn0ynkuh0aiwgutqmeoeup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/166</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69461</id>
    <revision>
      <id>221722</id>
      <parentid>208751</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5525" sha1="58303kdj0k21z2y8s0uxi9wg8wa07zl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਬੜੇ ਭੋਲ਼ੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕਲਿੱਪ ਲਾਹ ਕੇ ਮੇਰੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਇਹੀ ਕੁਝ ਹੈ।” 

{{gap}}ਇਹ ਕਲਿੱਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸਾਂਭੇ ਹਨ। ਖ਼ੈਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਕਹਾ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ’ਤੇ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਘੜੇ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ “ਹਾਂ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।” ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਟਿਕਾਣਾ ਨਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਹੋਟਲ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਕੁਝ ਗਾਇਆ ਵੀ ਸੀ। ਉਸ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ-ਭਰੀ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂਕਿ ਮੈਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਸ਼ੁਭ-ਘੜੀ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਸਭ ਦੀਵਾਰਾਂ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਿਸਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸਵੇਰੇ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਹਿਬ ਜੋ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਗ਼ਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਗੋ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਚਾਰਪਾਈ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ:

{{gap}}“ਵਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅੱਜ ਬਟੋਤ ਦੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਜ਼ੀਰ ਬੇਗਮ ਦੇ ਕੈਰੇਕਟਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਾਕਿਫ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਤਸਦੀਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਫਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਦਾ ਕਸਾਈ ਇਸਦੇ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਹਿਕਾਇਤ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰਸੋਂ ਪਾਨ ਵਾਲ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁਟਾ ਚੁੱਕੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਹੋ। ਕੱਲ੍ਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹਾਂਡੀ ਖਰੀਦ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਕੀਕਤ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਬਿਹਤਰ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।”

{{gap}}ਇੱਜ਼ਤ ਲੁਟਾ ਚੁੱਕੀ ਕੁੜੀ, ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਹਾਂਡੀ, ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਬੇਗੋ ਅਤੇ... ਉਸਦਾ ਖਿਆਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੂਜੇ ਰੋਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਹੋਟਲ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਭੇਤ ਭਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਾਲ਼ੀ ਧੁੰਦ ਜਿਹੀ ਛਾ ਗਈ।

{{gap}}“ਬਾਬੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬਟੋਤ ਵਿੱਚ ਸੈਰ ਲਈ ਆਏ ਹੋ ਪਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਦੀ ਇੱਕ ਹੁਸਨ-ਫ਼ਰੋਸ਼ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੋ। ਉਸਦਾ ਖਿਆਲ ਆਪਣੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||166 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58303kdj0k21z2y8s0uxi9wg8wa07zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/167</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69462</id>
    <revision>
      <id>221723</id>
      <parentid>208752</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5261" sha1="c1daqcdg0euzzbpmwcujtw95gdjtbli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਿਲੋਂ ਕੱਢ ਦਿਓ। ਮੇਰਾ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਖਰੀਦ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਯਕੀਨਨ ਹੋਰ ਵੀ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ, ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ ਪਰ ਇਹ ਸਰਾਸਰ ਹਿਮਾਕਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾ ਕਰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵੀਹਾਂ ਐਸ਼ਪਸੰਦ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਆਹੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਬਟੋਤ ਤੋਂ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਇਸ ਘਟੀਆ ਕੁੜੀ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਦੁਖੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਸਿਗਰਟ, ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਮਾਮੂਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੰਗਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੀ ਇਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਲੁਤਫ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਹੋਟਲ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਖਤਰਨਾਕ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੀਤੀਆਂ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਦੇ ਜਿੰਨੇ ਨਕਸ਼ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਓ-ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਕੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਕਾਲ਼ੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰ ਗਏ।

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਤੋਂ ਘਿਣ ਆਉਣ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਬੇਕਾਰ। ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਧੜਕਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਬੁਰੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਆਖਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਕ ਉੱਠਿਆ। ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਸਨ, ਦੰਭ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਮੈਂ ਬੀਤੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਬੇਗੋ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ, ਉਸ ਦੀ ਜੁੰਬਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਸਦਾ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਬੈਠੀ ਰਹਿਣਾ, ਬਾਉਲੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਐਰੇ-ਗ਼ੈਰੇ ਨਾਲ਼ ਬੇਬਾਕ ਗੱਲਬਾਤ, ਦੁਪੱਟੇ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਉਛਲ ਕੁੱਦ, ਆਪਣੀਆਂ ਹਾਣ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਖ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦ ਰਵੀ... “ਉਹ ਯਕੀਨਨ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁਟਾ ਚੁੱਕੀ ਕੁੜੀ ਹੈ।” ਮੈਂ ਇਹ ਰਾਇ ਤਿਆਰ ਤਾਂ ਕਰ ਲਈ ਪਰ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਖੂਬ ਰੋਇਆ ਪਰ ਦਿਲ ਦਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

{{gap}}ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਗ਼ੁੱਸਾ ਥੁੱਕ ਦੇਵਾਂ। ਇਹੀ ਸੂਰਤ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਹਾਸਿਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਬਾਉਲੀ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਗਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਅਨਾਰ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੈਠੀ ਮੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ&lt;noinclude&gt;{{rh||167 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1daqcdg0euzzbpmwcujtw95gdjtbli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/168</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69463</id>
    <revision>
      <id>221724</id>
      <parentid>208760</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5237" sha1="eurpizpt055tvesvcab1be1berfdx0q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿੰਨਾ ਕੁੜ੍ਹਿਆ, ਮੇਰਾ ਹਲ਼ਕ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਤਲਖੀ ਕਦੇ ਭੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਸਦੇ ਕਰੀਬ ਪੁੱਜਿਆ ਅਤੇ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਛੱਲਾਂ, ਉਸਦੀ ਮੱਝ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਕੱਟਾ ਕੁਝ ਗਜ਼ਾਂ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਜੁਗਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਿਆ। ਗ਼ੁੱਸੇ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਤੇ ਜੰਦਰਾ ਲੱਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਟੀ ਭਰੇ ਹੱਥ ਧੋ ਦਿੱਤੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਸਕਰਾਈ, ਇਹ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਫਿੱਕੀ ਲੱਗੀ। ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਗੀਟਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰਾ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ?”

{{gap}}ਉਸਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵਰ੍ਹ ਪਿਆ, “ਹਾਂ, ਬੀਮਾਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਤੇਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਲਗਾਇਆ ਹੈ ਬੇਗੋ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਦੀਆਂ ਸਭ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਮੇਰੀਆਂ ਚੁਭਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਤੇਵਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਭੌਂਚੱਕਾ ਜਿਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਚੰਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੇ ਚਾਲ ਚਲਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਬਹਿਕੀਆਂ-ਬਹਿਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਚੀਕਿਆ, “ਯਾਨੀ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਰਾ ਆਪਣੇ ਗਿਰੇਬਾਨ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਪਾ ਕੇ ਵੇਖ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿਆਹਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨਕਸ਼ਾ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਘੁੰਮ ਜਾਵੇਗਾ।” ਮੈਂ ਤੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, “ਕਿੰਨੀ ਭੋਲ਼ੀ ਬਣਦੀ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਜਾਣਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਪੈਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਭਲਾ ਤੂੰ ਕੀ ਸਮਝੀ, ਜਾ ਜਾ ਬੇਗੂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਿੰਦੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਡਬਡਬਾ ਆਏ।

{{gap}}ਉਹ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਸਹਿਜ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਲ਼ ਕੇ ਬੋਲ ਉੱਠੀ, “ਆਖਰ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਸੁਣਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ- ਕੀ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਰੋ ਰਹੇ ਹੋ।” 

{{gap}}“ਹਾਂ। ਰੋ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਹੀ ਇੰਨੀਆਂ ਕਾਲ਼ੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਤੂੰ ਪਾਕਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕੀ ਜਾਣੇ। ਆਪਣਾ ਜਿਸਮ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕੁੜੀ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਜਾਣੇ। ਤੂੰ... ਤੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਕਿ ਕੋਈ ਮਰਦ ਆਏ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ਼ ਘੁੱਟ ਕੇ ਚੁੰਮਣਾ ਚੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੈਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਪਵੇ। ਕੀ ਇਹੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ?&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਗ਼ੁੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਦੀਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ&lt;noinclude&gt;{{rh||168 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eurpizpt055tvesvcab1be1berfdx0q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/169</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69464</id>
    <revision>
      <id>221725</id>
      <parentid>208761</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5410" sha1="kzctq9ux1r1y92uzktktmt4k2aoen3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤੋਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਬੋਲ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੰਝ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਬਾਤ ਇੱਕ ਬੁਝਾਰਤ ਹੈ। ਉਸ ਵਕਤ ਤੈਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਹੈਰਤ ਨੂੰ ਨੁਮਾਇਸ਼ੀ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਠਹਾਕਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜਾ! ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਤੂੰ ਨਾਪਾਕ ਹੈਂ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਡਰੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ... ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਮੈਂ ਫਿਰ ਵਰ੍ਹ ਪਿਆ, “ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਿਆਹਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੌੜਾ... ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਨ ਦਾ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ਮੰਦ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਾ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਖਤ ਨਫ਼ਰਤ ਹੈ।”

{{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਬੋਲ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਥੁੱਕ ਨਿਗਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹਲ਼ਕ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਥਰਥਰਾਈ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅਣਜਾਣ ਬਣ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੱਚ ਜਾਣੋ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਤੁਸੀਂ ਸੜਕ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਪਏ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਵੀਹਾਂ ਲੋਕ ਸਾਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ- ਵਾਰ ਬਾਉਲੀ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹੋ ਪਰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਈ ‘ਵਾਕੇ’ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲੱਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਮੈਂ ਮੰਨ ਗਈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਕਈ ਬੇਨਤੀਆਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ। ਜੋ ਮਰਦ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਬੇਗੋ ਵੇਖ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਹਾਂ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰੇ ਦਿਲ-ਓ-ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕਿਹਾ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਛੁਪਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਕਈ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਬੇਗੋ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹਨ। ਜੀਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਦਕੇ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਤੇਰੇ ਹੋਠ ਕਿੰਨੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਲਵਾਂ।” ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਚੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕੀ ਇਹ ਮੁਹੱਬਤ ਨਹੀਂ ਹੈ?

{{gap}}ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹੀ-ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਾਇਦਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਛੱਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੱਟੇ ਦਾ ਢਿੱਡ ਕੌਣ ਭਰੇ। ਤੁਸੀਂ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਇਸ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਡੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||169 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kzctq9ux1r1y92uzktktmt4k2aoen3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/170</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69465</id>
    <revision>
      <id>221726</id>
      <parentid>208764</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5393" sha1="64zcbje38u5bqljpxa21jb81fujxbnr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੀ, ਛੱਡੋ ਇਸ ਕਿੱਸੇ ਨੂੰ। ਆਓ ਕੁਝ ਹੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ। ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬੇਗੋ ਤੂੰ ਹੈਟ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਬੂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀਵਾਨੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।&quot;

{{gap}}ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਕਾਲ਼ਾ ਪਰਦਾ ਉੱਠਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਜੋ ਇਸ ਅੰਜਾਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੇ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ। ਬੇਗੋ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬੇਹੱਦ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦਾ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਬਣਾਵਟ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਿਆ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਉਸਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ 'ਤੇ ਗ਼ੌਰ ਨਾ ਕੀਤਾ।

{{gap}}“ਬੇਗੋ, ਮੈਂ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਚੋਪੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਬਣਾ ਲਵੇਂਗੀ।” ਮੈਂ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਫ਼ਰੇਬ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ਼ ਕਰਨਾ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਝੂਠ ਦੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ।”

{{gap}}“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਕਹੋ!” ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ।

{{gap}}“ਕਈ ਲੋਕ ਤੇਰਾ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ!” 

{{gap}}“ਹਾਏ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਝੂਠ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਧਾ ਕੇ ਚੁੰਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਰੋਜ਼ ਮੇਰੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਜਦੋਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਲਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਵਾਲ਼ਾ, ਮੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਨ, ਇਸ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ?

{{gap}}ਮੈਂ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਛੱਲਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਚਰਾਣ ਲਈ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਫਿਰ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਹਾਂ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਕੰਮ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਨਾ ਆਇਆ ਕਰਾਂ, ਮੱਝ ਨਾ ਚਰਾਇਆ ਕਰਾਂ। ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਨਰਾਜ਼ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਘਰ ਰਹਾਂ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ? ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਲੜਕੀਆਂ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਪਰ ਅਸੀਂ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਇਹੀ ਕੰਮ ਹੈ।”

{{gap}}“ਤੇਰਾ ਇਹੀ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਓ। ਤੁਸਾਂ ਪਹਾੜੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲਣ ਮੈਥੋਂ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਕਰੀਰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣਾ। ਘਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂ ਬਾਹਰ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਜੋ ਸਬਕ ਤੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||170 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64zcbje38u5bqljpxa21jb81fujxbnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/171</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69466</id>
    <revision>
      <id>221727</id>
      <parentid>208765</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="rnco8p9y1o3ng3ii80q9w8ftdga1dsi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਬਹੁਤ ਚੱਲ ਨਿਕਲੇ ਹੋ।” ਉਸਨੇ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਵਿਗੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਕੰਨ ਭਰੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ &quot;ਮਰਨ ਜੋਗੇ” ਹਨ ਜੋ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਇੰਨੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹਾਂ ਪਰ...” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਇੱਕ ਪਲ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲੀ, “ਤੁਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਬੁਰੀ ਕੁੜੀ ਹਾਂ, ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਸ਼ੁਦਾਇਣ ਹਾਂ, ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁਦਾਇਣ ਹਾਂ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੁਹਾਡੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ? ਅਜਿਹਾ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਘੰਟਿਆਂ ਰੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੱਸੋਗੇ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲ਼ੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਉਠ ਕੇ ਭੱਜ ਲਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਸਿਖਰ ‘ਤੇ ਭੱਜਦੀ ਹੋਈ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੁੱਦਦੀ ਟੱਪਦੀ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰ ਜਾਵਾਂ। ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਕਤ ਇੱਕ ਬੇਚੈਨੀ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੱਝ ਚਰਾਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਪਾਣੀ ਭਰਦੀ ਹਾਂ, ਲੱਕੜੀਆਂ ਕੱਟਦੀ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੰਮ ਮੈਂ ਉਪਰਲੇ ਦਿਲੋਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਜੀਅ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ... ਮੈਂ ਦੀਵਾਨੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਬੇਗੋ ਦੀਆਂ ਇਹ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਦਰ-ਹਕੀਕਤ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਉਲ਼ਝਿਆ ਹੋਇਆ ਅਧਿਆਇ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਭ ਰਾਜ਼ ਹੱਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਵਕਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਦਾ ਉਘੜ-ਦੁਘੜਾ ਬਿਆਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਬੇਗੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦਰਮਿਆਨ ਏਨਾ ਕਾਲ਼ਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਪਰਦਾ ਤਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਘੁੰਡ-ਚੁਕਾਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ।

{{gap}}“ਤੂੰ ਦੀਵਾਨੀ ਹੈਂ।” ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੈਠ ਕੇ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਇਸ ਦੀਵਾਨਗੀ ਹੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ ਹੈ? ਬੇਗੋ, ਤੂੰ ਸ਼ੁਦਾਇਣ ਹੈਂ ਪਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਅੱਠੇ ਗੱਠ ਹੋਸ਼ਿਆਰ!”

{{gap}}“ਮੈਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕਦੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮੰਨੋਗੇ ਹੀ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}“ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਕਹਿ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਨਵਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਵੀ ਸੁਣ ਲਵਾਂ।&quot;

{{gap}}“ਸੁਣੋ ਫਿਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਹਿਰਨੀ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਆਹ ਭਰ ਕਰ ਬੋਲੀ, “ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੀ ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣਾਉਂਦੀ, ਪਰ ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਆਦਮੀ ਹੋ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ|&lt;noinclude&gt;{{rh||171 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rnco8p9y1o3ng3ii80q9w8ftdga1dsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/172</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69467</id>
    <revision>
      <id>221728</id>
      <parentid>208773</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5297" sha1="9issi27gtfn40tq17fmvfo270s28jcb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਾਲੇ ਹੋ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼...&quot;

{{gap}}ਉਹ ਹਿਚਕਿਚਾਈ... “ਹਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਮੈਨੂੰ ਗ਼ੈਰ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹੀ। ਕਿਉਂਜੋ ਮੈਂ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ਼ਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਵਕਤ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਥੱਕਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਪਰ ਮੈਂ ਗਾਹਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਦੁੱਧ ਲੈ ਜਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਾਣੀ ਭਰਨ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਹੀ ਨੂੰ ਭੇਜਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਿਲ਼ਦੀ ਸੀ... ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮਰਦ ਵੀ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।

{{gap}}“ਇਸ ਲਈ... ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸਾਂਗੀ... ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੁਰੀ ਨਹੀਂ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਸਮ, ਬੇਗੁਨਾਹ ਹਾਂ, ਖ਼ੁਦਾ ਜਾਣੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਇੰਨੀ ਗਾਲ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਨੇ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨੋਚ ਲੈਂਦੀ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ... ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਹਾਂ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਆਦਮੀ ਹੋ। ਮੈਂ ਖਿਆਲ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਸਿਖਾਉਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਉਗੇ। ਐਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਲੜ ਰਹੇ ਹੋਵੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿੰਨੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਗਾਲ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਾਡੇ ਘਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗਾਲ਼ੀ-ਗਲੋਚ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ? ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ! ਇਸ ਪਹਾੜੀ ਕੁੜੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਾਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲ਼ੇ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂੰ ਤੂਸੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ 'ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸਮਤ-ਫਰੋਸ਼ੀ ਦੀ ਬੂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।

{{gap}}“ਬੇਗੋ! ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਹੁੰਆਂ ਖਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਹੁਣ ਜੋ ਤੇਰੇ ਜੀਅ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਰ। ਮੈਂ ਕੱਲ੍ਹ ਬਟੋਤ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ...ਖੈਰ ਹੁਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ।”

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਛੱਡ ਕੇ ਕੰਬਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?”

{{gap}}ਮੈਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਂ, ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤਾਂਕਿ ਤੇਰੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮੈਦਾਨ
ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||172 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9issi27gtfn40tq17fmvfo270s28jcb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/173</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69468</id>
    <revision>
      <id>221729</id>
      <parentid>208780</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4960" sha1="m3c9jboh93jc3zyzk6q2eydwexga1wb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਜਾਓ, ਅੱਲ੍ਹਾ ਦੀ ਕਸਮ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲ਼ਾ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, “ਨਾ ਜਾਓ, ਨਾ ਜਾਓ ਨਾ...&quot; ਆਖਰੀ ਲਫ਼ਜ਼ ਉਸਦੀ ਰੁੰਧੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦਬ ਗਏ। ਉਸਦਾ ਰੋਣਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਖਫ਼ਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਗਏ ਹੋ। ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸੋਟੀ ਨਾਲ਼ ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੋ ਕੁੱਟ ਲਿਓ। ਆਓ ਘਰ ਚੱਲੀਏ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੁੱਕਾ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਬੇਗੋ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਭਾਰੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁੜੀ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹਟ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਗਜ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਉਸਦੇ ਵਾਲ਼ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡੋਰੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੀਨਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?”

{{gap}}ਮੈਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਝੂਠ ਬਕ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਜਾਓ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਥਰੂ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਮੈਲ਼ੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਚਮਕ ਨੱਚ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}“ਜਾਓ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉੱਲਟੇ ਪੈਰ ਮੁੜੀ। ਉਸਦਾ ਕੱਦ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਰੋਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਮੇਰੀ ਦਾਸਤਾਨ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਹਾੜੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਗ਼ਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੇ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਬੇਗੋ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੁਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਪਦਿਕ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਣ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਖੁਦ ਉਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ।

{{gap}}ਫਿਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮਰਜ਼ ਨੇ ਆਖਰ ਉਸਨੂੰ ਕਬਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਸੁਆ ਦਿੱਤਾ... ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਸਿਵਾ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸ਼ਾਹਰਾਹ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲ-ਭੁਲੱਈਆ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਆਇਆ ਜਿਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ&lt;noinclude&gt;{{rh||173 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3c9jboh93jc3zyzk6q2eydwexga1wb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/174</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69469</id>
    <revision>
      <id>221730</id>
      <parentid>208781</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="pioywohm66se0j7due202ah1e5374pi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਹ ਭਟਕ ਗਈ, ਮੈਂ ਮੁਜ਼ਰਿਮ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਉਹੀ ਮੌਤ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਦੋ ਚਾਰ ਹੋਈ। ਉਹ ਭਾਰ ਜੋ ਮੈਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਖੁਦਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਦਾਸਤਾਨ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬੋਲ ਚੁੱਕਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਆਖਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਦਾਸਤਾਨਾਂ ਸੁਣਨ ਦਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਨਿਹਾਇਤ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਅਤੇ ਪੁਰਅਸਰ ਦਾਸਤਾਨ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਲੰਬਾ ਬਿਆਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

{{gap}}ਸਵੇਰ ਵੇਲ਼ੇ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਟੈਂਪਰੇਚਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਸਫ਼ੈਦ ਚਾਦਰ ਲਈ ਉਹ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ੁਸਲ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਇੱਕ ਨੌਕਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੈ।” ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਬੰਦ ਮੁੱਠੀ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਦੋ ਕਲਿੱਪ ਸਨ। ਉਸਦੀ ਬੇਗੋ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ!

{{gap}}“ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਇਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਦਫਨ ਹੋਣਗੇ।” ਮੈਂ ਗ਼ੁਸਲ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਗ਼ਮ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਕੈਫ਼ੀਅਤ ਲਈ ਦਫ਼ਤਰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||174 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pioywohm66se0j7due202ah1e5374pi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/175</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69470</id>
    <revision>
      <id>221731</id>
      <parentid>208782</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4326" sha1="bl8pdedxipxvcv6e3wdzx33akvke17o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਮੰਤਰ'''}}}}
{{gap}}ਨੰਨ੍ਹਾ ਰਾਮ ਨੰਨ੍ਹਾ ਤਾਂ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਭੋਲ਼ਾ ਭਾਲ਼ਾ ਜਾਪਦਾ। ਕੋਈ ਨਕਸ਼ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੋਖੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਭੁੱਦੇਪਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੱਕ ਮੋਟਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਰਦਾ ਤਾਂ ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਟਬਾਲ ਲੁੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਮਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਪਰ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਹੀਨ ਤੇ ਚਲਾਕ ਸੀ। ਐਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਹਾਨਤ ਤੇ ਚਲਾਕੀ ਦਾ ਪਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਤੋਂ ਲਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਐਮਏ ਐਲਐਲ਼ਬੀ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, “ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਰਾਮ ਅਤੇ ਬਗ਼ਲ ਵਿੱਚ ਛੁਰੀ&quot; ਵਾਲ਼ੀ ਮਿਸਾਲ ਇਸ ਰਾਮ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ।

{{gap}}ਰਾਮ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਰਾਮ ਰਾਮ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਬਗ਼ਲ ਵਿੱਚ ਛੁਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਛੜੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਕਦੇ ਕਦੇ ਡਗਲਸ ਫੇਅਰ ਬੈਂਕਸ ਯਾਨੀ ਬਗ਼ਦਾਦੀ ਚੋਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਯਾਨੀ ਮਿਸਿਜ਼ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁੱਲ ਚੁੱਪ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ਕ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕੰਨ ਜੋ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਕੰਨ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੱਡਾ ਜਾਪਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਸਕਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਅੰਤਾਂ ਦਾ ਭੋਲ਼ਾਪਣ ਸੀ। ਮਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗ਼ੁੱਸੇ ਨਾਲ਼ ਲਾਲ ਪੀਲ਼ਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਅੱਗੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਜਦ ਰਾਮ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਜਚ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲਾਇਕ ਦੇ ਕੰਨ ਖਿੱਚਣ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਖਿੱਚ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੰਮੇ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ ਪਰ ਇਥੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਚੱਲਦੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||175 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bl8pdedxipxvcv6e3wdzx33akvke17o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/176</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69471</id>
    <revision>
      <id>221732</id>
      <parentid>208788</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5164" sha1="3yywtx150yll4obqr9troesjrd2m5ft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਦੇਖ ਰਾਮ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਮੁੰਡਾ ਬਣ ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਹੈ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।” 

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, “ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਤਾਂ ਖ਼ਫ਼ਾ ਹੋ ਹੀ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਨਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਅਤੇ ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਸੋਚਣ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, “ਬਾਬੂ ਜੀ, ਇਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕੌਣ ਹਨ?”

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, “ਭਗਵਾਨ, ਹੋਰ ਕੌਣ। ਸਾਡੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ।”

{{gap}}“ਇਸ ਮਕਾਨ ਜਿੱਡੇ ?&quot;

{{gap}}“ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ। ਦੇਖ ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਣਗੇ।” ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਭੈਅ ਭੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਰਾਮ ਸੁਧਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਜੋ ਇਸ ਵਕਤ ਖਾਮੋਸ਼ ਬੈਠਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿਹਨ ਦੀ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਤੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਦੇਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਬੜੇ ਭੋਲ਼ੇਪਣ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਬਾਪੂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦਿਖਾ ਦਿਓ”, ਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨੀ ਤੇ ਵਕਾਲਤ ਧਰੀ ਦੀ ਧਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਕਿਸੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਫਾਈਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਭਾਰਤੀ ਦੰਡਾਵਲੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਧਾਰਾ ਸੰਬੰਧੀ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੇਜ਼ ਤੋਂ ਉਹ ਮੋਟੀ ਕਿਤਾਬ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਲਦ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਚਾਕੂ ਨਾਲ਼ ਵੇਲ ਬੂਟੇ ਬਣਾ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਿੱਥੋਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ!

{{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦਫ਼ਾ 379 ਚੋਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਨ ਤੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਕੀ ਹੈ, ਠੀਕ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਐਮਏ ਐਲਐਲਬੀ ਤਾਂ ਸਨ ਪਰ ਇਹ ਡਿਗਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦੌਲਤ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨਾ ਦਿਖਾ ਸਕੇ ਅਤੇ ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਨਾਸਬ ਜਵਾਬ ਹੀ ਦੇ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹੀ ਕਹਿ ਸਕੇ ਸਨ, &quot;ਜਾ ਰਾਮ ਜਾ, ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਨਾ ਚੱਟ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||176 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3yywtx150yll4obqr9troesjrd2m5ft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/177</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69472</id>
    <revision>
      <id>221733</id>
      <parentid>208791</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5086" sha1="gbcrs9llwepwzqrskiy62hhityo4fp8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਕਰਨਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹਾਰਾਂ ਭੁੱਲ ਕੇ ਝੱਟ ਹੀ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਕੈਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਇਸ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਇਹਨੂੰ ਡਬਲ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।”

{{gap}}ਮਿਸਿਜ਼ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਕੰਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਮੋਏ ਨੇ ਤਾਂ ਜੀਣਾ ਹਰਾਮ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦੇਖੋ ਨੱਚਣਾ, ਟੱਪਣਾ। ਨਾ ਆਏ ਦੀ ਸ਼ਰਮ, ਨਾ ਗਏ ਦਾ ਲਿਹਾਜ਼। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕੁਟਾਪਾ ਚਾੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਕੱਚੇ ਟਮਾਟਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਲਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਸਿਰ ਪਾਵਾਂ?”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ। ਉਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਰਾਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੋਈ ਸੰਗੀਨ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੱਚੇ ਟਮਾਟਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖਾਧੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਝਿੜਕਣ-ਝਾੜਨ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਇੱਕਦਮ ਠੰਢੀ ਪੈ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੀਨਾ ਇੱਕਦਮ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਟਰ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਵਾ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਟਮਾਟਰ ਖਾਣਾ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਜਰਮਨੀ ਤੋਂ ਡਾਕਟਰੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਡਿਗਰੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ, ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਟਮਾਟਰ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬਹੁਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਉਂਜੋ ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਝਾੜ-ਝੰਬ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੀਵੀ ਦੀ ਵੀ ਇਹੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤਾ ਲੱਭਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲੱਭਤ ਉੱਤੇ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪੁੱਛਾਂ, ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ।”

{{gap}}ਮਿਸਿਜ਼ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਚੁੱਪਚਾਪ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਕੱਚੇ ਟਮਾਟਰ ਕੱਢ ਕੇ ਕਿਉਂ ਖਾਧੇ?”

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਦੋ ਕਿੱਥੇ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।&quot;

{{gap}}“ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ ਕਿੰਨੇ ਸੀ।”

{{gap}}“ਡੇਢ। ਇੱਕ ਅਤੇ ਅੱਧਾ&quot;, ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਲਫਜ਼ ਉਂਗਲ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਅੱਧੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ
ਬਣਾ ਕੇ ਬੋਲੇ, &quot;ਦੂਜੇ ਅੱਧੇ ਨਾਲ਼ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਚਟਣੀ ਬਣਾਈ ਸੀ।” 

{{gap}}“ਚਲੋ ਡੇਢ ਹੀ ਸਹੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਇਹ ਉਥੋਂ ਚੁੱਕੇ ਕਿਉਂ?&quot;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||177 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gbcrs9llwepwzqrskiy62hhityo4fp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/178</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69473</id>
    <revision>
      <id>221734</id>
      <parentid>208856</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="ewv4dn5o67fnjwe1z4eyreciv8mhtsh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਖਾਣ ਲਈ।”

{{gap}}“ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਤੂੰ ਚੋਰੀ ਕੀਤੀ&quot;, ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਨੁਕਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ।

{{gap}}“ਚੋਰੀ! ਬਾਬੂ ਜੀ ਮੈਂ ਚੋਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਟਮਾਟਰ ਖਾਧੇ ਹਨ, ਇਹ ਚੋਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ?” ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਉਹ ਫਰਸ਼ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਿਆ।

{{gap}}“ਇਹ ਚੋਰੀ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੁੱਕ ਲੈਣਾ ਚੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਇਉਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਟਮਾਟਰ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸਨ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ।”

{{gap}}ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਉਲ਼ਝ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਝੱਟ ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, “ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸਨ, ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਤੇਰੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਨਾ ਹੋਏ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਦੇਖ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਤੇਰਾ ਖਿਡੌਣਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਚੁੱਕ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” 

{{gap}}ਰਾਮ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਭੱਜ ਕੇ ਲੱਕੜੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ
ਬਾਪ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜਾ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਲਓ।”

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਬੋਲੇ, “ਹਾਂ! ਤਾਂ ਦੇਖ, ਇਹ ਘੋੜਾ ਤੇਰਾ ਹੈ ਨਾ?”

{{gap}}“ਜੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਜੇ ਮੈਂ ਇਹਨੂੰ ਤੇਰੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਰੱਖ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਇਹ ਚੋਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।” ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਹੋਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੋਰ।”

{{gap}}“ਨਹੀਂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੋਰ ਨਹੀਂ ਕਹਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਖੇਡਣ ਲਈ ਹਾਥੀ ਜੋ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਨਹੀਂ? ਕੱਲ੍ਹ ਹੀ ਮੁਣਸ਼ੀ ਦਾਦਾ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਰੁਕੋ, ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਦੇ ਰਹਿ ਗਏ।

{{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੰਮ ਲਈ ਪੂਨੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਉਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਕਾਫ਼ੀ ਚਿਰ ਤੋਂ ਉਹ ਛੋਟੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬੇਕਰਾਰ ਸੀ। ਇੰਜ ਇੱਕ ਪੰਥ ਦੋ ਕਾਜ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਗਏ ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਤ 'ਤੇ ਕਿ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਨੰਨ੍ਹਾ ਰਾਮ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉੱਤੇ ਬੋਰੀਬੰਦਰ ਦੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੱਕ ਹੀ ਕਾਇਮ ਰਹਿ&lt;noinclude&gt;{{rh||178 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ewv4dn5o67fnjwe1z4eyreciv8mhtsh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/179</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69474</id>
    <revision>
      <id>221735</id>
      <parentid>208879</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5123" sha1="ngfr4ak00r3yg0i2qry61ujwjnir3ls" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਕਿਆ। ਉਧਰ ਦੱਕਨ ਕੁਈਨ ਚੱਲੀ ਤੇ ਇੱਧਰ ਰਾਮ ਦੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਨੇ ਖੌਰੂ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਸੈਕੰਡ ਕਲਾਸ ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਚੌੜੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਲ਼ੇ ਮੁਸਾਫਿਰ ਦਾ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ। ਤੇ ਸੀਟ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਉਡੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਾ ਆਵੇ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੀ ਐਨਕ ਦੇ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਮ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹੋਂ ਫੜ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। “ਤੂੰ ਚੈਨ ਵੀ ਲੈਣ ਦੇਵੇਂਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਬਹਿ ਜਾ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਰਾਮ ਦੀ ਟੋਪੀ 'ਤੇ ਪਈ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, “ਇਹਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਰੱਖ ਨਾਲਾਇਕ, ਹਵਾ ਇਹਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।”

{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਟੋਪੀ ਲਾਹ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਟੋਪੀ ਫੇਰ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਿਰ ਕੱਢੀ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਰਖਤਾਂ ਦੀ ਭੱਜ ਦੌੜ ਰਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕਣਮੀਚੀ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਖੇਡ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਨਾਲ਼ ਅਖਬਾਰ ਦੂਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਫੇਰ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇਖਿਆ। ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਖਿੱਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਤੂੰ ਇਥੋਂ ਇੱਕ ਇੰਚ ਵੀ ਹਿੱਲਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਖੈਰ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟੋਪੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ।

{{gap}}ਇਸ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵਿਹਲੇ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਖਬਾਰ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਸਤਰਾਂ ਹੀ ਲੱਭ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿੱਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਛੱਡਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਸਰਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਝਾਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਟੋਪੀ ਉਹਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਡਾਢਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਭੁੱਖੀ ਇੱਲ੍ਹ ਵਾਂਗੂੰ ਟੋਪੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਤੇ ਪਲਕ ਝਪਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੀਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੁੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ। ਐਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਖਾਲੀ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਇਸੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਿਛਾਂਹ ਖਾਕੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਉਡਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਟੋਪੀ ਹੈ।

{{gap}}ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ। ਪਿਉ ਵੱਲ ਝਿੜਕਦੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬੂ ਜੀ, ਮੇਰੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||179 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngfr4ak00r3yg0i2qry61ujwjnir3ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/180</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69475</id>
    <revision>
      <id>221736</id>
      <parentid>208880</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4200" sha1="l794om1u5zijresmh3tkn6igjl3kth2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਟੋਪੀ।” ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਚੁੱਪ ਰਹੇ।

{{gap}}“ਹਾਇ ਮੇਰੀ ਟੋਪੀ&quot;, ਰਾਮ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ ਹੋਈ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ।

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਰੋਂਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਟੋਪੀ&quot; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਿਆ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਝਟਕ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਡੇਗ ਦਿੱਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤੂੰ, ਹੁਣ ਰੋਂਦਾ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?” ਇਸ 'ਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੋਟੇ ਮੋਟੇ ਹੰਝੂ ਤੈਰਨ ਲੱਗੇ।

{{gap}}“ਪਰ ਧੱਕਾ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ&quot;,ਉਸ ਨੇ ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ ਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗਿਆ। 

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰਜ਼ਰਾ ਡਾਂਟ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਨੇ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ
ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋਏ। ਰਾਮ ਦਾ ਰੋਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਟੋਪੀ ਬੰਦ ਕਰਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਥੱਕ ਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਟੋਪੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨੇਂਗਾ ਨਹੀਂ!”

{{gap}}ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਝੱਟਪੱਟ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਤਪੀ ਹੋਈ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ ਸਮਾ ਜਾਣ। ਉਹ ਸਰਕ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਆਇਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ, “ਉਹ ਵਾਪਸ ਲੈ ਆਓ।”

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਉਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਪਏਗਾ।”

{{gap}}ਕੰਪਾਰਟਮੈਂਟ ਵਿੱਚ ਸਭ ਮੁਸਾਫ਼ਿਰ ਬਾਪ ਬੇਟੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। 

{{gap}}&quot;ਮੰਤਰ”, ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਉਹ ਕਿੱਸਾ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਗੁੰਮ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}“ਪੜ੍ਹੋ ਬਾਬੂ ਜੀ”, ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਵੱਲ ਦੇਖਣ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਆਚਾਰੀਆ ਦੇ ਗੰਜੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸਿੰਗ ਉੱਗ ਆਉਣਗੇ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਆਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ‘ਇੰਦਰ ਜਾਲ ਮੁਕੰਮਲ ਤੋਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, “ਤੂੰ ਫੇਰ ਸ਼ਰਾਰਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਂਗਾ?”

{{gap}}“ਨਹੀਂ ਬਾਬੂ ਜੀ”, ਰਾਮ, ਜੋ ਮੰਤਰ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਿਹਾ ਸੀ,
ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਉ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਲਿਆ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਬੋਲ ਯਾਦ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||180 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l794om1u5zijresmh3tkn6igjl3kth2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/181</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69476</id>
    <revision>
      <id>221737</id>
      <parentid>208930</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4762" sha1="ppeslhlr0cyrwqqquus9mr093ir4zru" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨੇ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਚੇਤੇ ਦੀ ਦਾਦ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਲੈ ਹੁਣ ਤੂੰ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈ।”

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

{{gap}}“ਓਮ ਨਮਾ ਕਾਮੇਸ਼ਵਰੀ ਮਦ ਮਦੀਸ਼ ਓਤਮਾ ਦੇ ਭਰੀਂਗ ਪਰਾ ਸਵਾਹ&quot;, ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦਾ ਇੱਕ ਹੱਥ ਸੀਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ ਅਤੇ 'ਸਵਾਹ' ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਰਾਮ ਦੀ ਟੋਪੀ ਉਸ ਦੇ ਗੁਦਗੁਦੇ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀ।

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਟੋਪੀ ਉਸ ਦੀ ਚਪਟੀ ਨੱਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਨੱਕ ਐਨਕ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਕੜ ਹੇਠਾਂ ਥਰਥਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਜਿੱਤਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}“ਟੋਪੀ ਆ ਗਈ”, ਰਾਮ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਿਆ। ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਰਾਮ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਬੈਠਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਅਖਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝ ਗਏ। ਇੱਕ ਖਬਰ ਚੋਖੀ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਖਬਾਰੀ ਜ਼ਬਾਨ ਵਿੱਚ ਬੇਹੱਦ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੰਤਰ ਵਗੈਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਏ। ਦੱਕਣ ਕੁਈਨ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਪਰਾਂ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਉੱਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਫੌਲਾਦੀ ਪਹੀਆਂ ਦੀ ਇਕਸਾਰ ਗੜਗੜਾਹਟ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਸਨਸਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀ ਖ਼ਬਰ ਦੀ ਹਰ ਸਤਰ ਨੂੰ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਿਸਟਰ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਇਹ ਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ,

{{gap}}“ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੰਨਾਟਾ ਪਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿਰਫ਼ ਟਾਈਪਰਾਈਟਰ ਦੀ ਟਿਕ ਟਿਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੁਲਜ਼ਮ ਇੱਕਦਮ ਚੀਕਿਆ-ਬਾਬੂ ਜੀ!”

{{gap}}ਐਨ ਉਸ ਵਕਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, “ਬਾਬੂ ਜੀ।” ਤੇ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਇਉਂ ਜਾਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਨਿਗਾਹ ਹੇਠਲੀ ਸਤਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਲਫਜ਼ ਕਾਗ਼ਜ਼ 'ਚੋਂ ਉਛਲ਼ ਪਏ ਹਨ।

{{gap}}ਰਾਮ ਦੇ ਥਰਥਰਾਉਂਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਹੈ?” ਅਤੇ ਐਨਕ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨਿਉਂ ਟੋਪੀ ਨੂੰ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਸੱਲੀ ਕਰ ਲਈ। 

{{gap}}ਰਾਮ ਅੱਗੇ ਸਰਕ ਆਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਬਾਬੂ ਜੀ ਉਹੀ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ!” 

{{gap}}“ਕਿਉਂ?” ਇਹ ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ
ਟੋਪੀ ਵੱਲ ਗਹੁ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਸੀਟ ਦੇ ਖੂੰਜੇ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀ।

{{gap}}“ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਜੋ ਇਥੇ ਪਏ ਸੀ, ਮੈਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।”

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਪਰ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ ਜਿਹਾ ਪਸਰ ਗਿਆ। ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼&lt;noinclude&gt;{{rh||181 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppeslhlr0cyrwqqquus9mr093ir4zru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/182</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69477</id>
    <revision>
      <id>221738</id>
      <parentid>208931</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="bdhk3s31xsmilie1si8hdbbq61s0rml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਝਾਕ ਕੇ ਦੇਖਿਆ। ਐਪਰ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਤਿਤਲੀਆਂ ਵਾਂਗ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ।

{{gap}}“ਤੈਂ ਉਹ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਜੋ ਇਥੇ ਪਏ ਸੀ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਸੀਟ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ।

{{gap}}ਰਾਮ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ, “ਤੁਸੀਂ ਉਹੀ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ ਨਾ!&quot;

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਮੰਤਰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਆਚੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕੇ। ਉਹ ਸਖਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਨੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਮਿਸਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਲ਼ੀ ਹਜ਼ਾਰ ਮੁੱਲ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਪਏ ਸਨ। ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਐੱਮ.ਏ. ਐਲਐਲਬੀ. ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਾਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਅੰਦਰੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਚਾਰ ਆਏ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ, ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਮੁਵੱਕਿਲ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕਰ ਕੀ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸਟੇਸ਼ਨ 'ਤੇ ਉਤਰ ਕੇ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਮੀਲ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਮਾਰੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਮਿਲਣ ਨਾ ਮਿਲਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ।

{{gap}}ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਗੱਲਾਂ ਸੋਚਣ ਮਗਰੋਂ ਆਖ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨਾਲ਼ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਜੇ ਭਾਲਣ 'ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਮੁਵੱਕਿਲ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਵਾਢਿਉਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦੇਣਗੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਖਲਾਕੀ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਰਾਸਰ ਨਜਾਇਜ਼ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਹੋ ਵੀ ਕੀ ਸਕਦਾ ਸੀ!

{{gap}}ਇਸ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚ ਤਲਖੀ ਜਿਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਕਦਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੱਡੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਪਰ ਇਸ ਖਾਹਸ਼ ਨੂੰ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਿਆ।

{{gap}}ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੰਦ ਮੰਦ ਮੁਸਕਾਨ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੀ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬੂ ਜੀ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੋ।”

{{gap}}“ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਬਹਿ ਜਾ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖ ਸੰਘੀ ਨੱਪ ਦੇਵਾਂਗਾ&quot;, ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਝੁੰਜਲਾ ਗਏ। ਉਸ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਜੋ ਬਾਪ ਬੇਟੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੇ ਲਬਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੱਚ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਰਾਮ ਅਗਾਂਹ ਸਰਕ ਆਇਆ, “ਬਾਬੂ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਓ, ਮੈਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||182 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bdhk3s31xsmilie1si8hdbbq61s0rml</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/183</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69478</id>
    <revision>
      <id>221740</id>
      <parentid>208932</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1019" sha1="mznbizz87kkfkbyu2qz61qojwoedzb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ।” 

{{gap}}ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। “ਊਂਗ ਮਿਆਂਗ ਸ਼ਿਆਂਗ, ਲਦ ਮੁਦ ਅਮਗਾ... ਫ਼ਰੌਦਮਾ... ਸਵਾਹਾ&quot; ਅਤੇ &quot;ਸਵਾਹਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਮਿਸਟਰ ਰਾਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਅਚਾਰੀਆ ਦੇ ਮਾਸਲ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ਾਂ ਦਾ ਪੁਲੰਦਾ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।

{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੱਕ ਐਨਕ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪਕੜ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਕੰਬੀ।

{{gap}}ਰਾਮ ਦੇ ਚਪਟੇ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਗੋਲ਼ ਤੇ ਲਾਲ ਲਾਲ ਨਾਸਾਂ ਵੀ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ|
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||183 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mznbizz87kkfkbyu2qz61qojwoedzb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/184</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69479</id>
    <revision>
      <id>221741</id>
      <parentid>208952</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="ksx8ksi7ngfw52osl6nt2pa3ybj9slw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਇਨਕਲਾਬੀ'''}}}}
{{gap}}ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦਾ ਅਰਸਾ ਬੀਤ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ, ਇੱਕ ਹੀ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਐਫ਼ ਏ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਤੇ ਫ਼ੇਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਲਜ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ... ਉਸ ਸਾਲ ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਸਲੀਮ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ਼ ਫਿਰ ਫ਼ੇਲ ਹੋ ਗਿਆ। 

{{gap}}ਸਲੀਮ ਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਲੋਕ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਵਾਰਾ-ਮਿਜ਼ਾਜ ਅਤੇ ਨਾਲਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਝੂਠਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ। ਸਲੀਮ ਦਾ ਜਿਗਰੀ ਦੋਸਤ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਯਕੀਨ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਲੀਮ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਹੁਤ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਾਲਜ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵਜ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੂਬੇ ਭਰ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਵਲ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ।

{{gap}}ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦਿੱਤਾ? ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਕੁੱਲ ਵਜ੍ਹਾ, ਉਹ ਖ਼ਿਆਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਉਸਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਛਾ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਦਸਵੀਂ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਵਕਤ ਸਲੀਮ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉਲਝਣਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਕਾਲਜ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਡ ਕੁੱਦ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਭ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਰ-ਦਿਲ-ਅਜ਼ੀਜ਼ ਸੀ। ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਬਾਪ ਦੀ ਚਾਣਚੱਕ ਮੌਤ ਨੇ ਉਸਦੇ ਖਿੜੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗ਼ਮ ਦਾ ਨਕਾਬ ਓੜ ਦਿੱਤਾ... ਹੁਣ ਖੇਡ ਕੁੱਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨੇ ਲੈ ਲਈ।

{{gap}}ਉਹ ਕਿਹੜੇ ਖਿਆਲ ਸਨ, ਜੋ ਸਲੀਮ ਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਸਲੀਮ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਵਕਤ ਜਾਂ ਉਂਝ ਹੀ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਚਾਨਕ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ, “ਅੱਬਾਸ, ਜੀਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ... ”

{{gap}}“ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਕੀ ਜੀਅ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਮੈਂ ਉਸ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||184 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksx8ksi7ngfw52osl6nt2pa3ybj9slw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/185</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69480</id>
    <revision>
      <id>221742</id>
      <parentid>208953</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5339" sha1="i3wudteei7yx97rws6hg963dwup970n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੁੱਛਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨਾ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਹਿਸਾਸਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੂਜੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਮੁੰਤਕਿਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜੋ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਬੇਚੈਨੀ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਉਸ ਸ਼ਖਸ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚ ਤੁੰਨੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਉਹ ਗਲ਼ੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀ ਚਲੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ... ਇਹ ਇੱਕ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਸਲੀਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੀ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁੰਦਾ ਵੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹਜੂਮ ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੈਠਾ-ਬੈਠਾ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਲਗਾ ਕੇ ਲੰਬੇ-ਲੰਬੇ ਸਾਹ ਭਰਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ... ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਆਲਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਫ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰ ਲੱਗਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ, ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਬੁਖਲਾਹਟ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇਹ ਲਮਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਬਾਸ! ਇਹ ਖਾਕੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਚਟਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾ ਕੇ ਪਾਸ਼-ਪਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗ.. ਮੈਨੂੰ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ...” ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। 

{{gap}}ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸੰਭਾਵੀ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਾਦਸਾ ਕਿਸ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਪਰਦੇ ਉੱਤੇ ਸਾਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ... ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਧੁੰਦਲੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲੀ ਸਾਇਆ ਵੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜੋ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਕਾਲ਼ੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਲੀਮ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਗਿਰਗਿਟ ਵਰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਦੇ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਰੀਆਂ ਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂਕਿ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸਰਮਾਏ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਪਲਟਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||185 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i3wudteei7yx97rws6hg963dwup970n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/186</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69481</id>
    <revision>
      <id>221743</id>
      <parentid>208954</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4819" sha1="aqtogaaxezdjj5acdxfzigawpqnvamn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਦਤਾਂ ਦਿਨੋ-ਦਿਨ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ... ਕੱਲ੍ਹ ਦਾ ਖਲੰਦੜਾ ਮੁੰਡਾ, ਮੇਰਾ ਹਮਜਮਾਤੀ ਇੱਕ ਚਿੰਤਕ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਤਬਦੀਲੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭਾਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਸਬੱਬ ਸੀ।

{{gap}}ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਸਲੀਮ ਦੀ ਤਬੀਅਤ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਨ ਚੈਨ ਛਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੇਖੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਾਮੋਸ਼ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਈ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ... ਉਹ ਕੀ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਖੁਦ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

{{gap}}ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਮਹਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਰਮ ਅੱਖਾਂ ਉੱਪਰ ਦਵਾਤ ਦਾ ਲੋਹੇ ਦਾ ਢੱਕਣ ਜਾਂ ਗਲਾਸ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਹਿੱਸਾ ਫੇਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ... ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਇਸ ਅਮਲ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਤਾਪ ਘੱਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਸਲੀਮ ਨੇ ਕਾਲਜ ਛੱਡਦੇ ਹੀ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੀ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਤਾਸ਼ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਹੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ... ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਹ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਘਰੋਂ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਸਲੀਮ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਚੈਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਣਥੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਬੜੇ ਸਲੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਜਾ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਸਲੀਮ ਦਾ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਤਰੀਨ ਦੋਸਤ ਹੋਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਚੈਨ ਤੋਂ ਡਾਢਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਚੈਨ ਕਿਸੇ ਭਿਅੰਕਰ ਤੂਫਾਨ ਦਾ ਅਗਰਦੂਤ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਮੈਨੂੰ ਸਲੀਮ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੁੱਸੇ ਦਾ ਸਰਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਪਰੋਂ ਉਸਨੇ ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਜਾਣੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ-ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲ਼ਝਾ ਲਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਸਲੀਮ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ਼ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਉਨੀਂਦਰੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ਼ ਕਾਲ਼ੇ ਧੱਬੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਮੱਥਾ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸ ਉੱਪਰ ਕਈ ਵੱਟ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ... ਜੋ ਉਸਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਚਿਹਰਾ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਹੁਣ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨੱਕ ਅਤੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਡੂੰਘੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਵਕਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਢਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ... ਇਸ ਅਸਾਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,&lt;noinclude&gt;{{rh||186 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aqtogaaxezdjj5acdxfzigawpqnvamn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/187</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69482</id>
    <revision>
      <id>221744</id>
      <parentid>208956</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5145" sha1="4quf2a2zpxg8hq6kn8lkep2mo5q89gg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਾਮਾਤ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ... ਇਹ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

{{gap}}ਸਲੀਮ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਇਹ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਕਿ ਉਹ ਸੜੀਅਲ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਬਿਨਾ 'ਤੇ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲੰਦ-ਬਾਂਗ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ... ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ-ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਵਾਲ ਪਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਤਲਬ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮਪੋਸ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਲਾਹ ਕੇ ਨੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ, ਇਹ ਹਰਕਤਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਵਾਨਗੀ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੋਣ। ਪਰ ਮੈਂ ਭਰੋਸੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਲੀਮ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਅਮਨ-ਅਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਲਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸਮਝਦੇ ਹੋਏ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹੈਵਾਨ ਨਾਲ਼ੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹਨ! 

{{gap}}ਜੇਕਰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਟੁੱਟੀ-ਫੁੱਟੀ ਤਕਰੀਰ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਨ?

{{gap}}ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਇਸਦੇ ਇਹ ਮਾਅਨੇ ਲਏ ਜਾਣ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਜੂਦ ਸਮਾਜਿਕ ਘੇਰੇ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ? ਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਕੀਕੀ ਮਾਅਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਾਲਦਾਰ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਲਾਹ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨੰਗੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤਨ ਢਕਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਅਮਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਛੂੰਹਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀ ਨੰਗਿਆਂ ਦਾ ਨੰਗ ਢਕਣਾ ਅਜਿਹਾ ਕਰਮ ਹੈ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਦੀਵਾਨਗੀ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?

{{gap}}ਸਲੀਮ ਹਰਗਿਜ਼ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਵੀਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਖਿਆਲਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਖੁਦ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਤੁਤਲਾ-ਤੁਤਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲੀ ਵਲਵਲੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਉਸਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਬਿਖਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਨਸਿਕ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਜੇਲਨੁਮਾ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||187 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4quf2a2zpxg8hq6kn8lkep2mo5q89gg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/188</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69483</id>
    <revision>
      <id>221745</id>
      <parentid>208958</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5183" sha1="1elfnsggbma5u2lwvx32yr8p4klcdqo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਿਆ ਹੈ... ਕੀ ਇਹ ਜ਼ੁਲਮ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਲੀਮ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਹਰਕਤ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢ ਸਕਾਂ ਕਿ ਉਹ ਦੀਵਾਨਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।

{{gap}}ਸ਼ੁਰੂ-ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਫਰਨੀਚਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਵੱਲ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਦਰਅਸਲ ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਜੋ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਲੀਮ ਨੇ ਫਰਨੀਚਰ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਜਗ੍ਹਾ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਕੀਕਤ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕੁਰਸੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇਖਣ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਬਹੁਤ ਭਲੀ ਪਰਤੀਤ ਹੋਈ।

{{gap}}ਇਸ ਵਾਕੇ ਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਲੀਮ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਅਤੇ ਸਲੀਮ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਬਾਹਰ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਫਟੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੌਖਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਖਤਲਿਫ਼ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ... ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇੰਨਾ ਚਾਹਵਾਨ ਨਹੀਂ ਸਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਸਲੀਮ ਦਾ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਉਸ ਰੋਜ਼ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

{{gap}}ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਲੀਮ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਖਾਸ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ। ਪਰ ਇਸ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਚਾਨਕ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਾਰਾ ਤਖ਼ਤ ਪਿਆ ਵੇਖਿਆ।... ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਲੀਮ ਨੇ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਚਿਣ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਕਰੀਬ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਤਕੀਏ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਈ ਕੁਝ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਡਾਢੇ ਅਸਚਰਜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਹੀ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, “ਕਿਉਂ ਮੀਆਂ। ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਕੀ ਮਾਅਨੇ?” 

{{gap}}ਸਲੀਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਆਦਤ ਸੀ, ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਕੁਰਸੀਆਂ ਉੱਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਬੈਠਦੇ-ਬੈਠਦੇ ਤਬੀਅਤ ਉਕਤਾ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਾਲ਼ਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।”

{{gap}}ਗੱਲ ਜਚਦੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਚੁੱਪ ਰਿਹਾ। ਠੀਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਦੇ-ਕਰਦੇ ਤਬੀਅਤ ਜ਼ਰੂਰ ਉਚਾਟ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਹ ਤਖਤ ਨੂੰ ਤਕੀਏ ਦੇ ਸਮੇਤ ਗ਼ਾਇਬ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਤੇ ਮੇਰਾ ਦੋਸਤ ਵਾਕਈ ਖ਼ਬਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਿਆ!
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||188 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1elfnsggbma5u2lwvx32yr8p4klcdqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/189</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69484</id>
    <revision>
      <id>221746</id>
      <parentid>208960</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4690" sha1="3lkbpkq9lrae2fz873qaf6rgz8sqlp1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਸਲੀਮ ਸਖਤ ਗਰਮ-ਮਿਜ਼ਾਜ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਉਸਦੇ ਵਜ਼ਨੀ ਖਿਆਲਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੜਚਿੜਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਦੇਣ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਖਾਹ ਮਖਾਹ ਖਿਝ ਜਾਵੇ।

{{gap}}ਫਰਨੀਚਰ ਦੀ ਤਬਦੀਲੀ, ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਇਨਕਲਾਬ, ਤਖਤ ਦੀ ਆਮਦ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸਦਾ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਣਾ ਵਾਕਈ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਜਿਬ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਪਤਾ ਕਰਦਾ। ਪਰ ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਸਲੀਮ ਨੂੰ ਨਾ-ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਲੀਮ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਦੂਜੇ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਤਬਦੀਲੀ ਵੇਖਣੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਆਮ ਹੋ ਗਿਆ... ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤਖਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤਾਂ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉੱਥੋਂ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਜ਼ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਰੇ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਪਈ ਸੀ, ਰਾਤੋ ਰਾਤ ਉੱਥੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

{{gap}}ਅੰਗੀਠੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਾਵੀਏ ਬਦਲੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੱਪੜੇ ਲਮਕਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਕਿੱਲੀਆਂ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਖੇੜ ਕੇ ਦੂਜੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਜੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਕੁਰਸੀਆਂ ਦੇ ਰੁਖ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ... ਭਾਵ ਕਮਰੇ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਕਵਾਇਦ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਤਮਾਮ ਫਰਨੀਚਰ ਉਲਟੇ ਰੁਖ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਮੈਥੋਂ ਰਿਹਾ ਨਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸਲੀਮ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਹੀ ਲਿਆ, “ਸਲੀਮ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਗਿਰਗਟ ਵਾਂਗ ਰੰਗ ਬਦਲਦਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਖ਼ਰ ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਸਹੀ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਹੈ?”

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ, ਮੈਂ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ ਹਾਂ,&quot; ਸਲੀਮ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ।

{{gap}}ਜੇਕਰ ਸਲੀਮ ਨੇ ਇਹ ਲਫ਼ਜ਼ ਆਪਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਲ਼ੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਹੇ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਖਿਆਲ ਕਰਦਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਵਕਤ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਗਵਾਹ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਜਕੋਤਕੀ ਵਿੱਚ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ ਯਾਰ?”

{{gap}}“ਤੁਹਾਡੀ ਕਸਮ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ, &quot; ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||189 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3lkbpkq9lrae2fz873qaf6rgz8sqlp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/190</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69485</id>
    <revision>
      <id>221747</id>
      <parentid>208962</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4923" sha1="d1k47aidlgb27vqx0kn2sdh2g7a8sxs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਐਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ ਸਾਂ। ਇਹ ਸਲੀਮ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਚਸਪ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੈਂ ਸਲੀਮ ਦੇ ਜਵਾਬ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਲੀਮ ਦਰ ਹਕੀਕਤ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਹ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਲਤਨਤ ਦਾ ਤਖ਼ਤਾ ਉਲਟਣ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਉਹ ਹੋਰਨਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੁਰਾਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਬ ਸੁੱਟ ਕੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਫੈਲਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਗੋਂ ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਇਹੀ ਵਜਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਮਝ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤੱਕ ਗ਼ਲਤ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਯਕੀਨ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਭਾਲ਼ ਦਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਇਨਕਲਾਬ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲੱਛਣ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੋਂ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹਨ।

{{gap}}ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਉਲਟ-ਪਲਟ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਦੀਵਾਨਗੀ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਜੇਕਰ ਸਲੀਮ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਮਾਅਨੀ ਹਰਕਤਾਂ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਉੱਘੜ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਖੁਦ ਅਣਜਾਣ ਸੀ।

{{gap}}ਇਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਨਸਿਕ ਉਲਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਲੀਮ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਤੂਫ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਤੂਫ਼ਾਨ ਦੀ ਤਾਬ ਨਾ ਝੱਲਦੇ ਹੋਏ ਹਿੱਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਕੁਝ  ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸਲੀਮ ਮੈਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇੱਕ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਪੀਂਦਾ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕੁਝ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸਲੀਮ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ... ਮੈਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਮਿਲ ਕੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦੇਵਾਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਕਿਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਾਗਲ ਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਨਾ ਸਮਝਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||190 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1k47aidlgb27vqx0kn2sdh2g7a8sxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/191</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69486</id>
    <revision>
      <id>221748</id>
      <parentid>208999</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5398" sha1="b7cj4r3dxwnyagch4mzbfpx2isko1mf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਵਕਤ ਮੈਂ ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਸਲੀਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੂਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਡਾਢਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।” ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਦਰਦ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਇਹ ਜੁਮਲਾ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਦਾ ਲੱਗਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਖੁਦਾ ਗਵਾਹ ਹੈ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੱਲੋ-ਮੱਲੀ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ। “ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਸਲੀਮ ਨਹੀਂ ਹਾਂ ... ਭਾਵ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵਕਤ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਸਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਦੋਸਤ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। 

{{gap}}ਮੈਂ ਜ਼ਬਤ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨੂੰ ਰੁਮਾਲ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਸਲੀਮ, ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਾਹੌਰ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਰੀਰਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ... ਜਾਣਦਾ ਵੀ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਪਾਗਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}&quot;ਪਾਗਲ! ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਬੱਚਾ-ਬੱਚਾ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ... ਪਾਗਲ!... ਹਾਂ ਅੱਬਾਸ, ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਹਾਂ... ਪਾਗਲ... ਦੀਵਾਨਾ... ਵਿਵੇਕਹੀਣ... ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਦੀਵਾਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ... ਪਤਾ ਹੈ ਕਿਉਂ”

{{gap}}ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣ ਕੇ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਬੋਲਿਆ, “ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਨੰਗੇ ਬੱਚੇ ਦਿਖਾ-ਦਿਖਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਵਧਦੀ ਹੋਈ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾ ਕੀ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ... ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ...

{{gap}}“ਆਹ ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਹਨੇਰ ਦੇ ਇਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਇੱਕ ਕਿਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗ਼ਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਭਵਿੱਖ ਕਿਵੇਂ ਰੌਸ਼ਨ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

{{gap}}“ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਾਗਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ... ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ੂਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ਿਰਦੌਸ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਜਹੰਨੁਮ ਦੀਆਂ ਉਧੜੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਸ਼-ਇਸ਼ਰਤ ਦੇ ਸਾਜ਼ ਦੇ ਹਰ ਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਹਾਂ, ਯਤੀਮਾਂ ਦੇ ਨੰਗੇਜ, ਲਾਵਾਰਸ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰਲਾਪ ਦੀਆਂ ਲੇਰਾਂ ਲਿਪਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ... ਪਰ ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹੀ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਲਹੂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਡੁਬੋ-ਡੁਬੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੱਥਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਅਨਤਾਂ ਲਿਖਣਗੇ... ਉਹ ਵਕਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਜੰਨਤ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਹਰ ਸ਼ਖਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਣਗੇ।

{{gap}}“ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਆਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰੇਂ? ... ਕੀ ਇਹੀ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦਾ ਮਾਲਿਕ&lt;noinclude&gt;{{rh||191 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7cj4r3dxwnyagch4mzbfpx2isko1mf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/192</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69487</id>
    <revision>
      <id>221749</id>
      <parentid>209002</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:39:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5225" sha1="3ty6uth1grqk80z03sksb4u0zrzkqpt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਰ ਰਾਤ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਨਾਚੀ ਦਾ ਨਾਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਲੱਬ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਰੁਪਏ ਜੂਏਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿਕੰਮੀ ਤੋਂ ਨਿਕੰਮੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਬੇਦਰੇਗ ਰੁਪਿਆ ਵਹਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਕਤ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

{{gap}}“ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਖਿਡੌਣੇ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ... ਫਿਰ ਲੁਤਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੋਤੀ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਜਲਿਸੀ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿਕਾਰਤ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ਼ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ... ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ, ਕੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜ਼ਾਲਿਮ ਤੇ ਮਜ਼ਲੂਮ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਹਨ? ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂ?... ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}ਸਲੀਮ ਨੇ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਹਫਦੇ ਹੋਏ ਠੰਢੀ ਚਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਘੁੱਟ ਭਰਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਫਿਰ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਹਾਂ... ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਸਮਝ। ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਦੇ, ਜੋ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ... ਮੈਂ ਇੱਕ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਹਾਂ... ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਇੱਕ ਮੂੰਹ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਚੀਖ|

{{gap}}“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੂਸਰਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਬੋਝ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ... ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।

{{gap}}“ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਟੁਕੜੇ ਚੁਗਦਾ ਹਾਂ, ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੇ ਧੁੰਦਲੇ ਗੁਬਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਖਿਆਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਗਾਧ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਜਜ਼ਬੇ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦੂਜੇ ਮਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਾਂ ਪਰ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਫਿਰ ਬਿਖਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਖਿਆਲ ਫਿਰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰੂਪੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}“ਜਜ਼ਬੇ ਫਿਰ ਗੋਤਾ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ... ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਬਿਖਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਮੇਰੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੌਲਤਮੰਦਾਂ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—

{{gap}}“ਮਰਮਰੀ ਮੁਹੱਲਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਇਨਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਯਕੀਨ ਜਾਣੋ, ਇਸਦੇ ਸਾਏ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ... ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਸਲੀਮ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਇਹ ਗ਼ਲਤੀ ਹੈ... ਮੈਂ ਉਹ ਕਾਂਬਾ ਹਾਂ ਜੋ ਇੱਕ ਕੰਵਾਰੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||192 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ty6uth1grqk80z03sksb4u0zrzkqpt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/193</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69488</id>
    <revision>
      <id>221750</id>
      <parentid>209010</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5416" sha1="chyv2xv6pxagfsn04s946x3y0mv5l7t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕੁੜੀ ਦੇ ਜਿਸਮ ਉੱਤੇ ਤਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗ਼ੁਰਬਤ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਗੁਨਾਹ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਲੱਗੇ... ਆਓ ਆਪਾਂ ਸਭ ਕੰਬੀਏ!

{{gap}}“ਤੂੰ ਹੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਪਰ ਨਹੀਂ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਹੋਵੇਗਾ... ਮੈਂ ਇੱਕ ਗੋਤਾਖੋਰ ਹਾਂ। ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਆਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਖੋਜ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂ... ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਮੋਤੀ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ... ਉਹ ਸੱਚਾਈ ਹੈ... ਇਸ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗ਼ੁਰਬਤ ਵੇਖੀ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ਼ ਦੋ-ਚਾਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

{{gap}}“ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਨੂੰ ਜੰਮਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਗ-ਵਿਲਾਸੀ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਜ਼ੀਨਤ ਵਧਾਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਮਜਬੂਰ ਸਨ... ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਕੈਅ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਪਾਸਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਜਾਵੇ।

{{gap}}“ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਇੱਕ ਦਿਲ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਦਿਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬੂਟ ਗ਼ਰੀਬ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਨੰਗੇ ਸੀਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਠੇਡੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਦੀ ਭੜਕਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਕਿਸੇ ਗੁਆਂਢੀ ਕੰਗਾਲ ਕੁੜੀ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਨਾਲ਼ ਠੰਢੀ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਨਾਲ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਤੀਮ ਬੱਚੇ ਜਹਾਲਤ ਦੇ ਪੰਘੂੜੇ ਵਿੱਚ ਪਲ ਕੇ ਜੇਲਾਂ ਨੂੰ ਆਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਕੱਜਲ ਵਾਂਗ ਕਾਲ਼ਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡਾ ਕਸੂਰ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਜੀ ਮਾਹੌਲ ਹੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਢਬ ਉੱਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੀ ਹਰ ਛੱਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਆਂਢੀ ਛੱਤ ਨੂੰ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ... ਹਰ ਇੱਟ ਨੇ ਦੂਜੀ ਇੱਟ ਨੂੰ|

{{gap}}“ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੇ ਕੀ ਮਾਅਨੇ ਹਨ? ਇਹ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੀਨਿਆਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਘਰ ਬਣਾਏ। ਇਨਸਾਨੀ ਹੁਲਾਰੇ ਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਹੋਵੇ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਹਵਸ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦੇਵੇ, ਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਦੀ ਅਸਮਤ ਲੁੱਟ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰ ਦੇ ਚੈਂਬਰ ਵਿੱਚ ਖੁਲ੍ਹੇਆਮ ਹੁਸਨ-ਫ਼ਰੋਸ਼ੀ ਉੱਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਚੂਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਵਾਂਗ ਕਬਰ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰ ਦੇਵੇ... ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਤਹਜ਼ੀਬ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹੋ... ਭਿਆਨਕ ਕੱਸਾਬੀ! ਕਾਲ਼ੀ ਸ਼ੈਤਾਨੀਅਤ!

{{gap}}“ਆਹ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹ ਵੇਖ ਸਕੋ ਜਿਸਦਾ ਮੈਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ! ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜੋ ਕਬਰਨੁਮਾ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਾਹ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਸਮਤ ਫਰੋਸ਼ੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਬਰ ਦੀ ਸਰਦੀ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਤੁਸੀਂ... ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਿਬਾਸ ਦੀ ਤਰਾਸ਼ ਦੇ ਮੁਤੱਲਿਕ ਘੰਟਿਆਂ ਗ਼ੌਰ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਲਟਾ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਤੋਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||193 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>chyv2xv6pxagfsn04s946x3y0mv5l7t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/194</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69489</id>
    <revision>
      <id>221751</id>
      <parentid>209014</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5089" sha1="2pnmsd607y77mfid0a2z5fhq6qpc7rm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਖੋਹ ਕੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਲਸੀ ਦੇ
ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਗੋਦੜੀ-ਪਹਿਨੇ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਲਾਹ ਕੇ ਰੇਸ਼ਮ-ਪਹਿਨੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ।

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੇ ਅੰਤਹੀਣ ਦੁੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦਰਖਤ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਉਹ ਉੱਪਰੀ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬੋਝ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ।”

{{gap}}ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਬੋਲ ਕੇ ਸਲੀਮ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਠੰਢੀ
ਚਾਹ ਪੀਣ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਤਕਰੀਰ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਇੱਕ ਮੋਹਿਤ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠਾ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਲਫ਼ਜ਼ ਜੋ ਮੀਂਹ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ, ਗ਼ੌਰ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਮੈਂ ਡਾਢਾ ਹੈਰਾਨ ਸਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਲੀਮ ਜੋ ਅੱਜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਚੁੱਪ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇੰਨੀ ਲੰਬੀ ਤਕਰੀਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰੱਖ ਸਕਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਖਿਆਲ ਕਿੰਨੇ ਸੱਚ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਅਸਰ ਸੀ... ਮੈਂ ਅਜੇ ਉਸਦੀ ਤਕਰੀਰ ਦੇ ਮੁਤੱਲਿਕ ਕੁਝ ਸੋਚ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ, “ਖਾਨਦਾਨ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਹ ਮਗਰਮੱਛ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਵਾਮ ਦੇ ਅਖਲਾਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਅਵੈੜੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਜੁਰਮਾਨਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੁਰੇਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਗ਼ੁਰਬਤ ਦਾ ਦਾਮਨ ਕੁਤਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}“ਤਬਾਹ ਹੋਈ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਜਹਾਲਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਸਿਆਹ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਦਮ ਤੋੜਦੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਨੰਗ, ਗੁਨਾਹ ਅਤੇ ਫ਼ਰੇਬ ਹਨ। ਪਰ ਦਾਅਵਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਵਾਮ ਅਮਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ... ਕੀ ਇਸਦੇ ਇਹ ਮਾਅਨੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਸਿਆਹ ਪੱਟੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀਸਾ ਉਤਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਜਿਸਮ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਕੂੜੇ ਨਾਲ਼ ਬੇਹਿਸ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੀਏ, ਨਾ ਸੁਣ ਸਕੀਏ ਅਤੇ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕੀਏ!

{{gap}}“ਇਨਸਾਨ ਜਿਸਨੇ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਉੱਪਰ ਉਡਾਣ ਭਰਨੀ ਸੀ, ਕੀ ਉਸਦੇ ਖੰਭ ਤੇ ਪਰ ਨੋਚ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਰੀਂਗਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ? ... ਕੀ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰ ਫ਼ਰੇਬ ਇਮਾਰਤਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਗੋਸ਼ਤ-ਪੋਸਤ ਨਾਲ਼ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ? ਕੀ ਅਵਾਮ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੁਰਮਾਂ ਦਾ ਠੱਪਾ ਨਹੀਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ? ਕੀ ਮਜਲਿਸੀ ਬਦਨ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦੀ ਦਾ ਖੂਨ ਖੌਰੂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਜਮਹੂਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤਾਬੜਤੋੜ ਕਸ਼ਮਕਸ਼, ਅਣਥੱਕ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਬਰਦਾਸ਼ਤ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮਿਲਗੋਭਾ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਦੱਸੋ ਦੱਸੋ, ਦੱਸਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?”

{{gap}}“ਠੀਕ ਹੈ,” ਮੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਬਦੋ-ਬਦੀ ਨਿਕਲ ਗਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||194 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2pnmsd607y77mfid0a2z5fhq6qpc7rm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/195</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69490</id>
    <revision>
      <id>221752</id>
      <parentid>209015</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="3cr8emkdj0rkpmv6a2tpmir3aheqmyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ... ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਕਿ ਇਸ ਇਨਸਾਨੀ ਨਿਰਾਦਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ... ਪਰ ਆਹ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਖੁਦ ਪਤਾ ਨਹੀਂ!”

{{gap}}ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਰਾਜ਼ਦਾਰਾਨਾ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਇਵੇਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਅੱਬਾਸ! ਲੋਕ ਸਖ਼ਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਜਲੇ ਹਾਲ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਹ ਬੁਲੰਦ ਹੁੰਦੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਦੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾ ਸੜ ਜਾਵੇ! ਚੰਗਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਾਪਸ ਕਦੋਂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। 

{{gap}}“ਰੁਕ! ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ... ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਂਗਾ ਹੁਣ?” ਉਸਨੂੰ ਇੱਕਦਮ ਕਿਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਕਿਹਾ।

{{gap}}“ਪਰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ... ਕਿਸੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਸਲੀਮ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨਾਵਾਰ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਪਾਗਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||195 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cr8emkdj0rkpmv6a2tpmir3aheqmyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/196</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69491</id>
    <revision>
      <id>221753</id>
      <parentid>209016</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="1nhrlz5oew7uiw2biv121nj39rju1k7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਮੇਰਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇੰਤਕਾਮ'''}}}}
{{gap}}ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਸਿਵਾ ਕੋਈ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਦੇ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਬਿਮਲਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਸੀ! ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕਿਤਾਬ ਲਈ ਊਂਘ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਦਸਤਕ ਹੋਈ। ਉੱਠ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਪਾਰਬਤੀ ਹੈ।

{{gap}}ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਦਹਿਲੀਜ਼ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਸਨੇ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ! ਬਿਮਲਾ ਅੰਦਰ ਹੈ?&quot;

{{gap}}ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਪਾਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਸੋਖੀਆਂ ਮੇਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਰਤ ਸੁੱਝੀ, ਮੈਂ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਬੜੀ ਬੇ-ਪਰਵਾਹੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬਲਾਊਜ਼ ਸਿਊਂ ਰਹੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ। ਬਿਮਲਾ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਝੱਟ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੁੰਡੀ ਲਾ ਕੇ ਉਹ ਜੰਦਰਾ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਿੱਲ੍ਹ ਨਾਲ਼ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੋਫ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਨਕਸ਼ਾ ਇਵੇਂ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਇੱਕ ਸ਼ੋਖ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮੀਲੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਘੜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ਼ ਬੜੀ ਬੇਤਕੱਲੁਫ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਅਰਸੇ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖ ਪਾਓਗੇ। ਸ਼ਰਾਰਤ ਉਸਦੀ ਰਗ ਰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਇੰਨੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਮੁਹੱਲੇ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵਾਹਿਦ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਛੇੜਛਾੜ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖਾਸ ਲੁਤਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਜਿਹਾ ਮਜ਼ਾਕ ਵੀ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਜ਼ਕ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਖਾਸ ਲੁਤਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਚੂਹਾ ਉਸਦੇ ਪੰਜਿਆਂ ਹੇਠਾਂ ਦੁਬਕਿਆ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨੂੰ ਇੱਧਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||196 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nhrlz5oew7uiw2biv121nj39rju1k7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/197</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69492</id>
    <revision>
      <id>221754</id>
      <parentid>209018</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5043" sha1="pxaiwryix2bv1arbblx61uvqy2scco4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਉੱਧਰ ਪਟਕ ਪਟਕ ਕੇ ਖੇਡਦੀ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਉਕਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਚੱਲੀ ਜਾਵੇ। ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਪਤੰਗ ਤੋੜ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਖਾਸ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਿਲ ਹੈ। 

{{gap}}ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਸਦਾ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ੋਖ਼ ਤਬੀਅਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਾਕਿਫ਼ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਨੋਕ ਝੋਕ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਂ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਝੇਂਪ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਐਪਰ ਉਸਦੀ ਤਬੀਅਤ ਕੁਝ ਉਲ਼ਝੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹੱਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ੋਖੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੇਰੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸਦੀ ਫੁਲਝੜੀ ਵਰਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨੂੰ (ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਦੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਤੁੰਦ ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਰਮ-ਨਾਜ਼ਕ ਸ਼ਰਾਰੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ) ਆਪਣੀ ਬੋਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਲੁਤਫ਼ ਵੀ ਹਾਸਿਲ ਹੁੰਦਾ ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ!

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਗੱਠਵੇਂ ਸੁਡੌਲ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਢੇਰ ਖੂਬੀਆਂ ਭਰੀਆਂ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਅੱਲੜ੍ਹਪਣ ਉਸਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਟਕਰਾਓ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਗਦਰਾਏ ਹੋਏ ਜੋਬਨ ਦਾ ਦਿਲਕਸ਼ ਉਭਾਰ, ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮੰਦਰ ਦੀਆਂ ਘੰਟੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਰਗੀ ਮਿਠਾਸ, ਅਤੇ ਚਾਲ.. ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੜਕ ਤੋਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

{{gap}}ਘਰ ਖਾਲੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਸਾਫ਼ ਸੀ! ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਮੌਕਾ ਬਹੁਤ ਮੁਨਾਸਿਬ ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਤੋਂ ਇੰਤਕਾਮ ਲੈਣ ਦੀ ਠਾਣ ਲਈ। ਮੇਰੀ ਅਰਸੇ ਤੋਂ ਖਾਹਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤਿਲ੍ਹਕ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੜ ਕੇ ਇੰਨਾ ਸਤਾਵਾਂ, ਇੰਨਾ ਸਤਾਵਾਂ ਕਿ ਰੋ ਪਵੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਸਭ ਸ਼ੋਖੀਆਂ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ। 

{{gap}}ਮੈਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਵੱਕੋ ਅਨੁਸਾਰ ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ ਆਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਬਣਾਉਟੀ ਹੈਰਤ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ, “ਕੀ ਕਿਹਾ?”

{{gap}}“ਸਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ!&quot;

{{gap}}“ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੰਦੇ ਆਂਡਿਆਂ ਨੇ ਜੰਦਰਾ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇਗਾ!” 

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ
ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਜੰਦਰਾ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ!”

{{gap}}“ਅੰਦਰੋਂ, ਅਤੇ ਬਿਮਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?&quot;

{{gap}}“ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਕੋਨੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਆਈ ਹਾਂ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||197 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxaiwryix2bv1arbblx61uvqy2scco4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/198</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69493</id>
    <revision>
      <id>221755</id>
      <parentid>209024</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4691" sha1="96jtl5r7rd51ivn6tp7lzsj176ue2ji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਿਲੀ।”

{{gap}}“ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਸੇ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਰਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਾ ਵੇਖ ਰਸੋਈ, ਗ਼ੁਸਲ-ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਕਿਤੇ ਛੁਪੀ ਹੋਵੇਗੀ... ਤੂੰ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰਾ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਕੇ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਚਲੀ ਗਈ। ਪੰਦਰਾਂ-ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਆਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਂ ਸਾਰਾ ਘਰ ਛਾਣ ਮਾਰਿਆ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣੇ ਕਿੱਥੇ ਛੁਪੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਪਰ ਅੱਜ ਖਬਰੇ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਸੁੱਝੀ ਹੈ?”

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਸੋਫ਼ੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕੋਲ਼ ਪਏ ਹੋਏ ਅਖਬਾਰ ਦੇ ਵਰਕੇ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਤਅੱਜੁਬ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਲ਼ੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ, ਉਥੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਪਲੰਘ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛੁਪੀ ਬੈਠੀ ਹੋਵੇਗੀ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਬਤੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਚਲੀ ਗਈ। &quot;ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਦਾ ਇਲਮ ਨਹੀਂ। ਖ਼ੈਰ, ਸੌ ਸੁਨਿਆਰ ਦੀ, ਇੱਕ ਲੁਹਾਰ ਦੀ!&quot;

{{gap}}ਉਹਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਬਾਗ਼-ਬਾਗ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਿੱਤਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰੀ 'ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਨਾਜ਼ ਸੀ! ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਫੜਫੜਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪਰ ਮੇਰੀ ਗਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਡਰਾਮੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪਲਾਟ ਤਿਆਰ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਉਹ ਫਿਰ ਆਈ। ਇਸ ਵਾਰ ਉਹ ਸਖਤ ਝੱਲਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੱਜੇ ਕੰਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੇਠਾਂ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁੱਛਾ ਕਲਿੱਪ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕੇ ਢਿਲਕ ਆਇਆ ਸੀ। ਸਾੜ੍ਹੀ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਗਰਦ ਭਰੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਨੰਨ੍ਹੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ਼ ਪੂੰਝ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਈ।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਲਿਟੇ ਲਿਟੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਉਂ ਕਾਮਯਾਬੀ ਮਿਲੀ?”

{{gap}}ਉਸਨੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਹਾਂ ਬੈਠ, ਮੈਂ ਜ਼ਰਾ ਉੱਪਰ ਹੋ ਆਵਾਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਪੰਦਰਾਂ ਵੀਹ ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਟਹਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੁੰਜੀ ਮੇਰੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਬਤੀ ਕਿਸੇ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕਹਿ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਦਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||198 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>96jtl5r7rd51ivn6tp7lzsj176ue2ji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/199</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69494</id>
    <revision>
      <id>221756</id>
      <parentid>209027</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5020" sha1="lm98z0otmwzglrr7n7w4qchbdmxssaf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਬਤੀ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਮੱਠੀ ਪੈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਰਦ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਨਾਰੀ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਕਰੜਾ ਜਵਾਬ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

{{gap}}ਇਹ ਖੇਡ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਜਾਂ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਸੁਣਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਘਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਹੇਠੀ ਯਕੀਨੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਿਲਚਸਪ ਇੰਤਕਾਮ ਦਾ ਭੂਤ ਸਵਾਰ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ੋਖ ਕੁੜੀ ਲਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਨਤੀਜਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਪਰ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਮੇਰੀ ਪੋਜੀਸ਼ਨ ਦੀ ਠੀਕ ਤਸਵੀਰ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਰਬਤੀ... ਹਾਰੀ ਹੋਈ ਪਾਰਬਤੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਸੀ... ਮੈਂ ਬੇਹੱਦ ਆਨੰਦਿਤ ਸੀ।

{{gap}}ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਟਹਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ। ਪਾਰਬਤੀ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਘੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਟੰਗ ਹਿਲਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਥਿਰਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

{{gap}}ਮੈਂ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਉਂ ਬਿਮਲਾ ਮਿਲੀ?? 

{{gap}}“ਨਹੀਂ! ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਭ ਕਮਰੇ ਛਾਣ ਮਾਰੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗਧੇ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸਿੰਗ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੱਤਾ, “ਚੱਲ ਆਪਾਂ ਦੋਨੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਲੀਏ। ਤੂੰ ਕਿੰਨੀ ਘਬਰਾ ਗਈ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਬੜੀ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਬੇਬਾਕ ਕੁੜੀ ਹੈਂ।”

{{gap}}“ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ! ਪਰ ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਸੀ।” ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਪਿਆਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

{{gap}}ਅਸੀਂ ਦੋਨੋਂ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਹੇਠਾਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਪਲੰਘਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਮੰਜੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਪਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਹਟਾ ਕੇ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮਿਲਦੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਮੈਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਬਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੈਰਤ ਹੈ, ਤੂੰ ਦੱਸ, ਆਖਿਰ ਬਿਮਲਾ ਗਈ ਕਿੱਥੇ?” 

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਝੁਕਣ, ਉੱਠਣ ਅਤੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ਼ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੋਂ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਕਤਰੇ ਪੂੰਝਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਕੀ ਜਾਣਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਖਾ ਗਈ ਜਾਂ ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਏ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਭੈਣ ਦੀ ਹੀ ਕਾਰਸਤਾਨੀ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ ਕੋਈ ਹਰਜ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਸਤਾਵਾਂਗੀ ਕਿ ਉਮਰ ਭਰ ਯਾਦ ਰੱਖੇਗੀ! ਬਿਮਲਾ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਵੇ ਮੈਥੋਂ ਉੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਗੀ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||199 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lm98z0otmwzglrr7n7w4qchbdmxssaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/200</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69495</id>
    <revision>
      <id>221757</id>
      <parentid>209028</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="f4l2x5gxg99kerq1gig9k1mre8hrs6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮੈਂ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਤਮੀਨਾਨ ਨਾਲ਼ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਵਕਤ ਅਸੀਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸਾਂ। ਪਾਰਬਤੀ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਾਇਲਟ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਕਰੀਬ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਕਤਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖ਼ਾਲੀ ਜ਼ਿਹਨ ਹੈ। ਗ਼ੈਰ ਇਰਾਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਗੋਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਲਵਟ ਦਰੁਸਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਕਮਰੇ ਦੇ ਮੁਕੰਮਲ ਸੁੰਨ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਛੇਤੀ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਓਨੀ ਦੇਰ ਹੁੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਿਮਲਾ ਦੇ ਹੁਣ ਪਰ ਲੱਗ ਗਏ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਮਤ ਆਈ ਹੈ।”

{{gap}}“ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਜਾਣੇ ਅਤੇ ਉਹ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਸੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਲਦੀ ਜਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਹੋ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲੱਕ ਨਾਲ਼ ਰੱਸੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਛੱਤ ਤੋਂ ਲਟਕਾ ਦੇਵਾਂ, ਕਹੋ ਤਾਂ ਜੰਦਰਾ ਤੋੜ ਦੇਵਾਂ? ਹੁਣ ਤੇਰੀ ਜੋ ਰਾਇ ਹੋਵੇ?” 

{{gap}}ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮਜਬੂਰੀ ਹੈ, ਜੰਦਰਾ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।”

{{gap}}“ਪਰ।” ਮੈਂ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੋਂ ਉਠਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜੰਦਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦਿੱਕਤਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਹਥੌੜੇ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਸੋਚਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬੋਲੀ, “ਪਰ ਮੈਂ ਘਰ ਵੀ ਤਾਂ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਗ਼ੈਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾੜ ਥੋੜ੍ਹੀ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦਾ ਜੰਦਰਾ ਤੋੜ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹੈਂ ਹੈਂ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਿਸ ਵਕਤ ਦੀ ਆਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਵਾਂ, ਹਾਏ ਰਾਮ ਕਿਸ ਬਲਾ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ!”

{{gap}}ਮੇਰਾ ਵਾਰ ਖਾਲੀ ਗਿਆ। ਦਰ-ਅਸਲ ਮੈਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਨਜ਼ਾਕਤ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਾਹ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਵਕਤ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਵਜਾਹਤ ਨਾਲ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ, “ਮਾਤਾ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਗਏ ਹਨ! ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਮਲਾ ਗ਼ਾਇਬ ਹੈ ਇਸ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ...&quot; ਮੈਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਕਹਿੰਦੇ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਫ਼ਿਕਰੇ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੰਦਰਾ ਤੋੜਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।”

{{gap}}ਇਸ ਵਾਰ ਤੀਰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ। ਪਾਰਬਤੀ ਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਸੁਰਖੀ ਛਾ ਗਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਗੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਖਿੱਲਰ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਿਮਟੀ, ਕੰਬੀ, ਥੱਰਾਈ, ਪਾਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਪੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੀ ਕਹਿੰਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||200 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f4l2x5gxg99kerq1gig9k1mre8hrs6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/201</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69496</id>
    <revision>
      <id>221758</id>
      <parentid>209060</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4445" sha1="rxhmkpnygfq7rjp1mc1e1zmhdovlbk7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦਾਨਾ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਖੁਦ ਸੋਚ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਉਂਜ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ!”

{{gap}}ਉਹ ਪੇਚ-ਓ-ਤਾਬ ਖਾ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਗਦਗਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ! ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਚੁਲਬੁਲੀ ਸ਼ੋਖ ਅਤੇ ਚਲਾਕ, ਤੇਜ਼ ਕੁੜੀ ਜੋ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਖੇਡਦੀ ਹੋਈ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅੱਜ ਦੀਵੇ ਦੀ ਕਿਰਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਜੋ ਮੇਰੀ ਫੂਕ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉੱਤੇ ਸੀ।

{{gap}}ਤੱਟ ਦੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾ ਕੇ ਪਲਟਦੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਜਾਨ ’ਤੇ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੈਂ ਕਿ ਚਬਾ ਚਬਾ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ।”

{{gap}}“ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ?”

{{gap}}“ਇਹੀ, ਇਹੀ ਕਿ ਲੋਕ ਕੀ ਕਹਿਣਗੇ?” ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਮੀਲੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ਼ ਕਾਬੂ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। ਮੈਂ ਕੁਰਸੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਠਾਂ ਹੇਠ ਗੁਣਗੁਨਾਉਣ ਲੱਗਿਆ।

{{gap}}“ਮਾਤਾ ਜੀ ਲਾਹੌਰ ਗਏ ਹਨ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਬਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਮਲਾ ਗੁੰਮ ਹੈ!” 

{{gap}}“ਆਪ ਕਿਹੜੀ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੈਂ! ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਲਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?”

{{gap}}“ਉੱਪਰ ਹੋਵੇਗੀ,ਹੋਰ ਕਿੱਥੇ?”

{{gap}}“ਉੱਪਰ? ਉੱਪਰ ਦੀ ਖੂਬ ਕਹੀ। ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਚੱਪਾ-ਚੱਪਾ ਲੱਭ ਆਈ ਹਾਂ।” 

{{gap}}“ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲੱਭਦੀ ਹੋਵੇਂਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉੱਪਰ ਜਾਏਂਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ...&quot;

{{gap}}“ਇਸਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੀ ਗੱਲ੍ਹ 'ਤੇ ਉਂਗਲ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਨਿਹਾਇਤ ਦਿਲਕਸ਼ ਟੋਇਆ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੰਜ ਕਰੋ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰੇ ਉਸਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, &quot;ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ ਹੀ ਨਾ।”

{{gap}}“ਇੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਬਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਜ਼ਰੂਰ ਚਕਰਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਮਿਲ ਨਾ ਜਾਂਦੀ?” 

{{gap}}“ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਕਿਸਨੇ
ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਸੱਚ ਕਹੋ?”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਪਤਾ, ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਬਿਮਲਾ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||201 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxhmkpnygfq7rjp1mc1e1zmhdovlbk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/202</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69497</id>
    <revision>
      <id>221759</id>
      <parentid>209061</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="gi0ay5m1yup55k6zb1z1jc1fzfnnd9a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਆਪਣੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ!”

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ?” ਪਾਰਬਤੀ ਦੀ ਹੈਰਤ ਪਲੋ ਪਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ, “ਜੇਕਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੰਦਰਾ ਕਿਸਨੇ ਲਗਾਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਕੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਹੈ?”

{{gap}}“ਹੈਰਾਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਘਰ ਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਜਾਂਦੇ ਵਕਤ ਉਹ ਸੰਧੂ ਨੂੰ ਨਾਲ਼ ਲੈਂਦੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ। ਬਾਕੀ ਰਿਹਾ ਮੈਂ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕੈਦ ਕਰਨ ਲਗਾ। ਪਰ ਇੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਮੱਛੀ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੈ।”

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ... ਤਾਂ ਫਿਰ... ਤਾਂ ਫਿਰ... ਇਹ ਸ਼ਰਾਰਤ...&quot; ਉਹ
ਆਪਣਾ ਫ਼ਿਕਰਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

{{gap}}“ਹਾਂ ਇਹ ਸ਼ਰਾਰਤ ਮੈਂ ਵੀ ਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” ਮੈਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਤੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ?... ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਕਿਸੇ ਵਕਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।”

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਸੀ। ਬੰਦ ਭਾਫ਼ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਬੇਕਰਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਭੇਤ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਐਕਟਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਪਾਰਟ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਨਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਰ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ?”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ!”

{{gap}}ਉਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਅਚਾਨਕ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ! ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ!”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ ਹੈ?” 

{{gap}}“ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ।” ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੈਂ ਕਿ ਜੰਦਰਾ ਤੁਸੀਂ ਲਾਇਆ ਹੈ, ਕੀ ਬਿਮਲਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ?”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਯਕੀਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਸਨੂੰ ਰਾਮ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਜੰਦਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ।” ਮੇਰੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਿਹਾਇਤ ਸੰਜੀਦਾ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸੀ।

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਜੰਦਰਾ ਕਿਉਂ ਲਾਇਆ?&quot; ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਨਿਹਾਇਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਪੁੱਛਿਆ, “ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਕਾਰਸਤਾਨੀ ਹੈ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||202 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gi0ay5m1yup55k6zb1z1jc1fzfnnd9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/203</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69498</id>
    <revision>
      <id>221760</id>
      <parentid>209063</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="4oq7ujbkk6zryqsujhe7h5mtd23e1rv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਕਿਉਂ ਲਾਇਆ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਮੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਲਾਇਆ ਹੈ।”

{{gap}}“ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਹੋਈ?”

{{gap}}ਮੈਂ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬਾਹਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਸੌਂ ਸਕਿਆ। ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ, ਹੁਣ ਸੌਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ ਦੇ ਦਿਓ, ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਸੌ ਸਕਦੇ ਹੋ ਵਰਨਾ ਕਿਆਮਤ ਬਰਪਾ ਦੇਵਾਂਗੀ।”

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਸਖਤ ਆਤੁਰਤਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੁੰਜੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ।

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ... ਕੁੰਜੀ,.. ” ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਦੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਸਨੇ ਉੜਨ ਛੂ ਕਰ ਲਈ, ਹੁਣ ਕੀ ਹੋਏਗਾ?” 

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਬਤੀ ਗ਼ੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਯਾਨੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ! ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਕੁੰਜੀ ਕੱਢ ਕੇ ਦੇ ਦਿਓ, ਇਹ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਜਵਾਨ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਵਰਨਾ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਪਾਰਬਤੀ ਹੈ ਪਾਰਬਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੈਸੀ ਕੁੜੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ।” 

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁੰਮ ਹੈ!” ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ਼ੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਏਨਾ ਤੇਜ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ, ਬੇਕਾਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਇੰਨੀ ਗਰਮ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈਂ।”

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ ਗੁੰਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਪਤਾ ਚੱਲੇ?” ਪਾਰਬਤੀ ਹੁਣ ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਲੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, “ਆਖਿਰ ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਜਿੰਨ ਲੈ ਗਿਆ।”

{{gap}}“ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਲਏਂਗੀ, ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੈ!

{{gap}}ਲਓ ਹੁਣ ਸਾਫ਼ ਸੁਣੀਂ, ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਦਰਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਤਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਹੱਡੀ ਸਮਝ ਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦਬੋਚ ਲਈ ਅਤੇ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਕੁੱਤਾ ਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸਦਾ ਢਿੱਡ ਚੀਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੰਦ ਕਿਤੇ ਮਿਲੇ!”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਝੱਲੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ?”

{{gap}}“ਕਿਸ ਨੂੰ?”

{{gap}}“ਇਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਇਤਮੀਨਾਨ ਦਾ ਸਾਹ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਕਤ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਹਾਲ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਕੁੰਜੀ ਘੁਲ਼ ਨਾ ਗਈ ਹੋਵੇ।”

{{gap}}ਉਹ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕੰਮਲ ਸ਼ਾਂਤੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||203 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4oq7ujbkk6zryqsujhe7h5mtd23e1rv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/204</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69499</id>
    <revision>
      <id>221761</id>
      <parentid>209076</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4346" sha1="dd8ddpymxkmo4q4qo20fgk1ena9m4oz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤਾਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਟਾਇਲੇਟ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈਰਾਨ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੀ ਬੇਬਸੀ ਉੱਤੇ ਕੁੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। “ਤੁਸੀਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹੋਗੇ?” ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖੋ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਸਤਾਓ, ਵਰਨਾ ਇਸਦਾ ਅੰਜਾਮ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।” 

{{gap}}“ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਕੁੰਜੀ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹਾਂ, ਹਾਂ ਪਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਵਕਤ ਤੱਕ ਲੱਭਣ ਉੱਤੇ ਮਿਲ ਜਾਵੇ।&quot;

{{gap}}“ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਤੱਕ ਇੱਥੇ ਕੈਦ ਰਹਾਂਗੀ?&quot;

{{gap}}“ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ, ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਕੋਠਿਆਂ ਉੱਪਰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੇਂ ਖੇਡ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਉਜ਼ਰ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}“ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਣੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।” ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਸਖਤ ਹੈਰਤ-ਜ਼ਦਾ ਸੀ।

{{gap}}“ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਹਾਂ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਫ਼ਰੀਹ ਵੀ ਤਾਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੂੰ ਇਸਦੀ ਕਾਇਲ ਨਹੀਂ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਤਫ਼ਰੀਹ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ?” 

{{gap}}“ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ!” ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}“ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਘਰ ਗਿਆ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਰ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕੱਛੂਆਂ ਦਾ ਡਰ, ਪਰ ਦੱਸ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” 

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ ਦੇ ਦਿਓ, ਬਹੁਤ ਸਤਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁਣ ਨਾ ਸਤਾਓ!”

{{gap}}“ਦੇਵੀ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਮਬਖਤ ਮਰਜਾਣੀ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” 

{{gap}}“ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਰੱਟ ਲਾ ਰੱਖੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੁੰਜੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ?”

{{gap}}“ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਰਕਾਰ, ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਹੈ।”

{{gap}}“ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ! ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੁੱਤੇ
ਦਾ ਢਿੱਡ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਬ ਹੈ।”

{{gap}}“ਚੰਗਾ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

{{gap}}&quot;ਇਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਕੁੰਜੀ ਲਿਆਓ ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸੌ ਵਾਰ ਕਹਿ ਚੁੱਕਿਆ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁੰਜੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਹੈ।”

{{gap}}“ਕੁੰਜੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ਼ ਹੈ!”

{{gap}}“ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਹੈ।”

{{gap}}“ਨਹੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਕੋਲ਼ ਹੈ, ਹੈ, ਹੈ।” ਉਸਨੇ “ਹੈ” ਨੂੰ ਸੌ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ |

{{gap}}“ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤਾਂ ਹੈ।”

{{gap}}“ਤਾਂ ਲਿਆਓ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੋ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||204 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dd8ddpymxkmo4q4qo20fgk1ena9m4oz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/205</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69500</id>
    <revision>
      <id>221762</id>
      <parentid>209077</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4071" sha1="l4zt6morvaztuh2gruukg22gywkhrw1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।” 

{{gap}}“ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣੀ ਪਵੇਗੀ।&quot;

{{gap}}“ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਹੈ?”

{{gap}}“ਮੈਂ ਚੀਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।” ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਰੋਹਬ ਝਾੜਿਆ।

{{gap}}“ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ਼,” ਮੈਂ ਬੜੇ ਇਤਮੀਨਾਨ ਨਾਲ਼ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। &quot;ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾਹਕ ਆਪਣਾ ਗਲਾ ਪਾੜੇਂਗੀ, ਹਲਕ ਥਕਾਏਂਗੀ... ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਰੋ-ਪਿੱਟ ਕੇ ਵੇਖ ਲੈ। ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ... ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੌਸ਼ਨਦਾਨ ਨਹੀਂ। ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਪਰਦੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਹਨ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਮੋਟੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਬਚਪਨ ਹੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਤਲਖ ਤਜਰਬਾ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਬੁਲੰਦ ਤੋਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵੀ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਇਹਤਿਆਤ ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਮਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਚੀਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਲੈਣ ਪਰ ਬੇਕਾਰ...ਤੂੰ ਬੇਕਾਰ ਚਿੱਲਾਏਂਗੀ।”

{{gap}}ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਕੁੰਜੀ ਨਹੀਂ ਦਿਓਗੇ?”

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ਼ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ।”

{{gap}}“ਕਿਉਂ? ਇਸਦਾ ਸਬੱਬ?”

{{gap}}&quot;ਫਿਰ ਉਹੀ ਬਕਵਾਸ ਸਵਾਲ।&quot;

{{gap}}“ਤੁਹਾਡਾ ਮਜ਼ਾਕ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।” ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੋਏ ਪੱਲੂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਮਲਾ ਅੱਖਰ ਬ ਅੱਖਰ, ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਬਿਮਲਾ ਨੂੰ ਸੁਣਾ ਦਿਆਂਗੀ।”

{{gap}}“ਬੜੇ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ਼, ਮੈਂ ਅੱਜ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਬੇਚਾਰੀ ਬਿਮਲਾ ਕਰ ਵੀ ਕੀ ਸਕੇਗੀ?&quot;

{{gap}}“ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੋਲ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰੇਗੀ।”

{{gap}}“ਮੇਰੀ ਇੱਕ ਗ਼ੁੱਸੇ-ਭਰੀ ਫਟਕਾਰ ਉਸਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ।&quot;

{{gap}}“ਤਾਂ ਮੈਂ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦੇਵਾਂਗੀ।” 

{{gap}}“ਜੋ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਇਸ ਵਕਤ ਉਸਦੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡਰਿਆ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਚਾਹੇ ਨਰਮ ਦਿਲ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਾਰਤ ਦਾ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮ ਸੀ। ਬਹਰਹਾਲ ਮੈਂ ਸੋਚ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||205 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l4zt6morvaztuh2gruukg22gywkhrw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/257</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69527</id>
    <revision>
      <id>221816</id>
      <parentid>209344</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="cov2or9639n24gdduzc3z5qsvdiycvx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਛੇੜਿਆ। ਸੋ ਸੰਭਲਣ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਲ਼ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਗ਼ੈਰ ਇਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਚੁੰਮ ਲਏ। ਇੱਕ ਸਨਸਨੀ ਜਿਹੀ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਗਈ ਅਤੇ ਟੱਪ ਕੇ ਅਗਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਟਾਈ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ

{{gap}}“ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?” ਉਸ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

{{gap}}“ਮੇਰਾ ਨਾਮ!“ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। “ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨੋਟ ਆਪਣੀ ਚੋਲੀ ਵਿੱਚ ਟੁੰਗ ਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਆਦਮੀ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਟਾਈ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੈ।” ਇਸ ਵਕਤ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਚੰਗੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਬੁਰੇ ਵੀ ਹਨ ਚੰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ।...ਅਤੇ ...ਅਤੇ... ਫਿਰ ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਮੋਟਰ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਹਵਾਈ ਵਾਵਰੋਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਇੱਕਦਮ ਉਸ ਦਾ ਜੀ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਗਾਏ, ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੀ ਟਾਈ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:

{{gap}}ਤੁਮਹੀਂ ਨੇ ਮੁਝੇ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿਖਾਇਆ&lt;/br&gt;
{{gap}}ਸੋਏ ਹੂਏ ਹਿਰਦੇ ਕੋ ਜਗਾਇਆ

{{gap}}ਕੁਝ ਦੇਰ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮੀ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰੀਤਾ ਇੱਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜੀ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਨੂੰ ਖਾਮੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰੋ। ਕੋਈ ਗੀਤ ਗਾਓ।” ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉੱਛਲ ਕੇ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। “ਆਓ ਆਪਾਂ ਦੋਵੇਂ ਗਾਈਏ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਉਹ ਗਾਣਾ ਜੋ ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਗਾਇਆ ਸੀ। “ਮੈਂ ਬਨ ਕੀ ਚਿੜੀਆ ਬਨ ਕੇ ਬਨ ਬਨ ਬੋਲੂੰ ਰੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਠੋਡੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖ ਲਏ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ। “ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਕੋਲ਼-ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ... ਦੇਵਿਕਾ ਰਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ... ਮੈਂ ਬਨ ਕੀ ਚਿੜੀਆ ਬਨ ਕੇ ਬਨ ਬਨ ਬੋਲੂੰ ਰੇ।... ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ... ਤੁਮ ਕਹੋ ਨਾ।”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਬਨ ਕੀ ਚਿੜੀਆ ਬਨ ਕੇ ਬਨ ਬਨ ਬੋਲੂੰ ਰੇ।”

{{gap}}ਸ਼ਹਾਬ ਨੇ ਭੱਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ, “ਮੈਂ ਬਨ ਕਾ ਪੰਛੀ ਬਨ ਕੇ ਬਨ ਬਨ ਬੋਲੂੰ ਰੇ।&quot;

{{gap}}ਅਤੇ ਫਿਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਡਿਊਟ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਮੋਟਰ ਦਾ ਹਾਰਨ ਵਜਾ ਖੜਤਾਲ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸਰੀਤਾ ਦਾ ਬਰੀਕ ਸੁਰ, ਸ਼ਹਾਬ ਦੀ ਫਟੀ ਹੋਈ ਆਵਾਜ਼, ਹਾਰਨ ਦੀ ਪਾਂ ਪਾਂ, ਹਵਾ ਦੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||257 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cov2or9639n24gdduzc3z5qsvdiycvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/258</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69528</id>
    <revision>
      <id>221817</id>
      <parentid>209347</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="7igfzfcqr9yuizfxr0x63cnx5fmoz81" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਾਂ ਸਾਂ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਇੰਜਣ ਦੀ ਫੁਰਫੁਰਾਹਟ ਇਹ ਸਭ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਇੱਕ ਆਰਕੈਸਟਰਾ ਬਣ ਗਏ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਸ਼ਹਾਬ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਅਨਵਰ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਕਤ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੇ ਅੰਗੜਾਈਆਂ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸਰੀਤਾ, ਸ਼ਹਾਬ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੀ ਰੌਲਾ-ਪਾਊ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਗਾਉਂਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਅਨਵਰ ਦੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਹੈਟ ਲਾਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਪਹਿਨ ਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਚਕ ਕੇ ਅਗਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ। ਅਨਵਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੀ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈਟ ਪਹਿਨੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਮੋਟੇ ਪੱਟ ’ਤੇ ਤਮਾਚਾ ਮਾਰਿਆ। “ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਲੂਨ ਪਹਿਨ ਲਵਾਂ ਅਤੇ ਕਮੀਜ਼ ਪਹਿਨ ਕੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਟਾਈ ਲਗਾ ਲਵਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਪੂਰਾ
ਸਾਹਿਬ ਨਾ ਬਣ ਜਾਵਾਂ?”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸ਼ਹਾਬ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਇਆ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਨਵਰ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ, “ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੂੰ ਨਿਰਾ ਚੁਗ਼ਦ ਹੈਂ।” ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਚੁਗ਼ਦ
ਹੈ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?”

{{gap}}“ਮੇਰਾ ਨਾਮ?”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਹੈਟ ਦੇ ਫ਼ੀਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਠੋਡੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਰੀਤਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਸ਼ਹਾਬ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਬੋਲਿਆ, “ਸਰੀਤਾ ਤੂੰ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਫੁਲਝੜੀ ਹੈਂ।” 

{{gap}}ਅਨਵਰ ਨੇ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਪਰ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਉੱਚੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣਾ
ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:

{{gap}}{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਮੇਂ ਬਨਾਊਂਗੀ ਘਰ ਮੈਂ

{{gap}}{{gap}}ਤਜ ਕੇ ਸਭ ਸੰਨ.. ਸਾ... ਆ... ਆਰ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਇਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ
ਇਹ ਮੋਟਰ ਇਉਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇ।

{{gap}}ਅਨਵਰ ਫਿਰ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਚੁਗ਼ਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੈ।

{{gap}}{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਨਗਰ ਮੇਂ ਬਨਾਊਂਗੀ ਘਰ ਮੈਂ
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||258 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7igfzfcqr9yuizfxr0x63cnx5fmoz81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/259</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69529</id>
    <revision>
      <id>221818</id>
      <parentid>209349</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4762" sha1="1ytvq54styjturw0dlnvcd6gn9zz5w9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}{{gap}}{{gap}}ਤਜ ਕੇ ਸਭ ਸੰਨ..ਸਾ... ਆ... ਆਰ।

{{gap}}ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉੱਡਦੇ ਰਹੇ। ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਗੁੱਤ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸਨ, ਇਵੇਂ ਲਹਿਰਾ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਗਾੜਾ ਧੂੰਆਂ ਹਵਾ ਦੇ ਦਬਾਓ ਨਾਲ਼ ਬਿਖਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਸ਼ਹਾਬ ਖੁਸ਼ ਸੀ, ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਨਵਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗੀਤ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਐਸਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੋ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਮੀਂਹ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੀਤ ਸੁਣਾਓ।”

{{gap}}ਸ਼ਹਾਬ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਬੋਲਿਆ, “ਹਾਂ ਹਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰਹੇ... ਇਹ ਸਿਨੇਮਾ ਵਾਲ਼ੇ ਵੀ ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਨਗੇ।”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ:

{{gap}}{{gap}}ਮੌਰੇ ਆਂਗਨਾ ਮੇਂ ਆਏ ਆਲੀ&lt;/br&gt;
{{gap}}{{gap}}ਮੈਂ ਚਾਲ ਚੱਲੂ ਮਤਵਾਲੀ

{{gap}}ਮੋਟਰ ਵੀ ਮਤਵਾਲੀ ਚਾਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ। ਆਖਰਕਾਰ ਸੜਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੇਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ ਆ ਗਿਆ। ਦਿਨ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਹਵਾ ਖੁਨਕੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੋਟਰ ਰੁਕੀ। ਸਰੀਤਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਲ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਬੇ-ਮਕਸਦ ਭੱਜਦੀ ਚਲੀ ਗਈ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਵੀ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਏ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਮ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੋਲ਼, ਤਾੜ ਦੇ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਪੇੜਾਂ ਥੱਲੇ, ਗਿੱਲੀ-ਗਿੱਲੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ। ਸਰੀਤਾ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੀ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕੋ ਵੇਲ਼ੇ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼-ਮਿਲ਼ ਜਾਵੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਵੇ, ਇੰਨੀ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਤਾੜ ਦੇ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਉੱਪਰੋਂ ਵੇਖੇ। ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਰੇਤ ਦੀ ਸਾਰੀ ਨਮੀ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਜਜ਼ਬ ਕਰ ਲਵੇ ਅਤੇ ਫਿਰ...ਅਤੇ ਫਿਰ...ਉਹੀ ਮੋਟਰ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਉਡਾਰੀਆਂ, ਉਹੀ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਬੁੱਲੇ ਅਤੇ ਉਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਂ-ਪਾਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੋਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਗਿੱਲੀ-ਗਿੱਲੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੀਅਰ ਪੀਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਬੋਤਲ ਖੋਹ ਲਈ, “ਰੁਕੋ ਮੈਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਬੀਅਰ ਪਾਈ ਕਿ ਝੱਗ ਹੀ ਝੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਸਰੀਤਾ ਇਹ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਸਾਂਵਲੀ-ਸਾਂਵਲੀ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਖੁਭੋਈ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਈ। ਜਦੋਂ ਕੌੜੀ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਮੂੰਹ ਬਣਾਇਆ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਬੇ-ਇਖਤਿਆਰ ਹੱਸ ਪਏ ਜਦੋਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਹੱਸਣਾ ਬੰਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਿਆ। ਅਨਵਰ ਵੀ ਹੱਸ&lt;noinclude&gt;{{rh||259 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ytvq54styjturw0dlnvcd6gn9zz5w9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/260</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69530</id>
    <revision>
      <id>221821</id>
      <parentid>209350</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4751" sha1="5dy7963eteh9eykfvp7h1s0xm8ps1xo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਬੀਅਰ ਦੀਆਂ ਛੇ ਬੋਤਲਾਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਝੱਗ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਿਲ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਿਫ਼ਾਇਤ, ਸ਼ਹਾਬ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਰੀਤਾ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਅਨਵਰ ਨੇ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਉਸ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰੀਤਾ ਬੀਅਰ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਂਵਲੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਿੱਲੀ ਹਵਾ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨਾਲ਼ ਗਿੱਲੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਮਸਰੂਰ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਨਵਰ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਬੀਅਰ ਬਣ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੋਤੇ ਲਾਏ, ਸਰੀਤਾ ਵੀ ਡੁਬਕੀਆਂ ਲਾਏ। 

{{gap}}ਦੋ ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਟਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਝਨਕਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ, ਸ਼ਹਾਬ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਵੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ।

{{gap}}ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਆਓ ਮੋਟਰ ਚਲਾਈਏ।” 

{{gap}}ਸਭ ਉਠ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਖਾਲੀ ਬੋਤਲਾਂ ਗਿੱਲੀ-ਗਿੱਲੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਮੂਧੀਆਂ ਪਈਆਂ ਰਹੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਭੱਜ ਕੇ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹੀ ਹਵਾ ਦੇ ਤੇਜ਼-ਤੇਜ਼ ਬੁੱਲੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਂ-ਪਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਫਿਰ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਖਰਨ ਲੱਗੇ।

{{gap}}ਗੀਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ।

{{gap}}ਮੋਟਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਰੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਸਰੀਤਾ ਗਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸਰੀਤਾ ਬੈਠੀ ਸੀ। ਅਨਵਰ ਉੱਘ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਸ਼ਰਾਰਤ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਹਾਬ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਘੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹ ਸੌਂ ਗਿਆ। ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਜਦੋਂ ਅਨਵਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੈਸੇ ਹੀ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਪਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਕੇ ਉਹ ਅਗਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਬਾ ਕੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸੌਂ ਜਾਓ।” 

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਮੁਸਕਰਾਇਆ, “ਫਿਰ ਮੋਟਰ ਕੌਣ ਚਲਾਏਗਾ?”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਵੀ ਮੁਸਕਰਾਈ, “ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ।”

{{gap}}ਦੇਰ ਤੱਕ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇੰਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੀਵਾਰ ਆਈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ “ਇੱਥੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ ਮਨਾ ਹੈ” ਦੇ ਕਈ ਬੋਰਡ ਲੱਗੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਬਸ ਇੱਥੇ ਰੋਕ ਲਓ।”

{{gap}}ਮੋਟਰ ਰੁਕੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੇ ਕਿ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਕੁਝ ਸੋਚ ਜਾਂ ਕਹਿ ਪਾਏ,&lt;noinclude&gt;{{rh||260 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5dy7963eteh9eykfvp7h1s0xm8ps1xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/261</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69531</id>
    <revision>
      <id>221822</id>
      <parentid>209351</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1441" sha1="qat8am7f2cn1rr07aduxgee4e42ft7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸਰੀਤਾ ਮੋਟਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੱਲ ਪਈ। ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਹੈਂਡਲ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਕਦਮ ਰੁਕੇ। ਮੁੜੀ ਅਤੇ ਚੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨੋਟ ਕੱਢ ਕੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਨੋਟ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਸਰੀਤਾ ਇਹ ਕੀ?”

{{gap}}“ਇਹ। ਇਹ ਰੁਪਏ ਮੈਂ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੇ ਲਵਾਂ?” ਕਹਿ ਕੇ ਸਰੀਤਾ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਦੌੜ ਗਈ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਸੀਟ ਦੀ ਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਹੋਏ ਨੋਟ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। 

{{gap}}ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ਹਾਬ ਅਤੇ ਅਨਵਰ ਵੀ ਨੋਟ
ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸਨ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||261 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qat8am7f2cn1rr07aduxgee4e42ft7e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/262</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69532</id>
    <revision>
      <id>221823</id>
      <parentid>209352</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4565" sha1="060ei4tvbuldbco6h5jxmr1ttf7vo05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ'''}}}}
{{gap}}ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੜਬੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਾਦਸੇ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਭੁੱਲ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਹਾਲਤ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਖਾਣ ਲੱਗੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਮੇਰੀ ਗੁਆਂਢਣ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਫ਼ਲੈਟ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਫ਼ਲੈਟ ਦੀ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਲੱਕੜ ਦੇ ਤਖ਼ਤੇ ਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਨਿੱਕੇ ਨਿੱਕੇ ਸੁਰਾਖ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਾਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਕਾਈ ਹੋਈ ਝੀਂਗਾ ਮੱਛੀ ਪੱਕਦੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਦਬੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਰਾਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਣਛਣ ਕੇ ਸਾਡੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਬਾਲਕੋਨੀ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਇੰਨੀ ਬਦਬੂਦਾਰ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਖਾਧੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਬਾ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ! ਇਨਸਾਨ ਬੁਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬੁਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਣ ਜਾਣੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਦਬੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੁਤਫ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ | 

{{gap}}ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਉਮਰ ਚਾਲ਼ੀ ਬਿਆਲੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸਦੇ ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਵਾਲ਼ ਜੋ ਆਪਣੀ ਰੰਗਤ ਬਿਲਕੁਲ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸਫ਼ੈਦ ਧਾਰੀਆਂ ਪੈ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਘਸੇ ਹੋਏ ਨਮਦੇ ਦੀ ਟੋਪੀ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਵਾਂ ਭੜਕੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭੱਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਸਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਫ਼ਰਾਕ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਲਾਲ ਬੁੰਦਕੀਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਜਾਲ ਵੀ ਲੱਗਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਛਿਦਰੇ ਵਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚਿਪਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਰਜ਼ੀਆਂ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਮਾਡਲ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਨਿਲਾਮ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਬੇਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਲਫ਼ ਲੱਗੀ ਸਫ਼ੈਦ&lt;noinclude&gt;{{rh||262 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>060ei4tvbuldbco6h5jxmr1ttf7vo05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/263</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69533</id>
    <revision>
      <id>221824</id>
      <parentid>209353</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5128" sha1="ef3ck88qvvdau3tte5lkefpnr4sf2w3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪਤਲੂਨ ਪ੍ਰੈੱਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਇਸਾਈ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਰਦਾ ਸੀ... ਨਾਸ਼ਤਾ ਕਰਾ ਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਿਮ ਸੀ, ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੱਥ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ਼ ‘ਬਾਏ ਬਾਏ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਦੇ ਗਰਿਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਉਣ ਸਕਣ ਵਾਲ਼ੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੇ ਕਲਿੱਪ ਅਟਕਾ ਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਲਿੱਪਾਂ ਸਮੇਤ ਸੋਚਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚਾ ਕਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ।

{{gap}}ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਅੱਧੀ ਦਰਜਨ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲ਼ੇ ਵੀ ਉਹ ਇੰਝ ਹੀ ਦਿਨ ਗਿਣਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਬਖ਼ੁਦ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਤਲਖ ਤਜਰਬਾ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਹੈ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੂੰ ਜਿਸਦਾ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਤੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਸੀ। ਸੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਬਾਲਕੋਨੀ ਵਿੱਚੋਂ ਝਾਕ ਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਗਰਾਮਰ ਤੋ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਬੋਲਣਾ ਉਸਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਸ਼ਾਇਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਦੀ ਹੱਤਕ ਸੀ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ, “ਮੈਂ ਬੋਲੀ, ਆਜ ਤੁਮ ਕਿਧਰ ਗਯਾ ਥਾ...।”

{{gap}}ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ਼ ਸ਼ਾਪਿੰਗ ਕਰਨ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਨਾ-ਉਮੀਦੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭੁੱਲ ਕੇ ਬੰਬਈ ਦੀ ਉਰਦੂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੈਥੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ।

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਕੀਨਨ ਉਸਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਰਜ ਹੀ ਕੀ ਸੀ। ਉਸ ਬੇਚਾਰੀ ਨੂੰ ਖਾਹ-ਮਖਾਹ ਦੀ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਨਜਾਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਸਦੇ ਨਿਤ ਨਵੇਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅਜੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਕੀ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ
ਸਕੀ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||263 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ef3ck88qvvdau3tte5lkefpnr4sf2w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/264</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69534</id>
    <revision>
      <id>221825</id>
      <parentid>209354</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5161" sha1="ogan62qto3fc704zsboy9dubbw2397d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਬੱਚਾ ਮੇਰੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ। ਵਿਆਹ ਮੇਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਰਾ ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚ, ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਹੀ, ਉਸ ਕਾਪੀ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਧੋਬੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਲਈ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਸਭ ਤਾਰੀਖਾਂ ਲਿਖ ਛੱਡੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਸੀ।

{{gap}}ਇੰਨਾ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਸੀ ਅਤੇ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ 26 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਯਾਨੀ 26 ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਪਰ ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਕੁਝ ਇਸ ਕਦਰ ਖਲਤ-ਮਲਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਅੱਜੁਬ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲੱਗਾ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਲੇਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਭਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਡਾਟਰ ਇਨ ਲਾ ਕਾ ਬੱਚਾ ਲੇਟ ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ... ਪਿਛਲੇ ਵੀਕ (ਹਫ਼ਤੇ) ਮੇਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋਨਾ ਮਾਂਗਤਾ ਥਾ।”

{{gap}}ਮੈਂ ਅੰਦਰ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਲੇਟੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਹਾਦਸੇ ਬਾਰੇ ਕਿਆਸ ਅਰਾਈਆਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਹਾਸੀ ਆਈ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਦੋਵੇਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਗੱਡੀ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਲੇਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

{{gap}}ਅੱਲ੍ਹਾ ਬਖਸ਼ੇ, ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, “ਕੋਈ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਖੁਦਾ ਆਪਣਾ ਫ਼ਜ਼ਲ ਕਰੇਗਾ, ਕੁਝ ਦਿਨ ਉੱਪਰ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।”

{{gap}}ਪਰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਿਸਾਬ ਉਹ ਲੱਗਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਗ਼ਲਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਦੇ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤਾ ਲੱਗੇਗਾ। ਸੋ ਚੌਥੇ ਰੋਜ਼ ਹੀ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਂਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਈ। ਅਤੇ ਖੁਦ ਉਸਨੇ ਛੇ ਬੱਚੇ ਜਣੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਲੇਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਨਰਸ ਸੀ। ਇਹ ਅੱਡ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੇ ਕਿਸੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਈਗੀਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਿਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਸਭ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਨਰਸ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਲੈਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਤਖ਼ਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਨਰਸ ਡੀ ਕੋਸਟਾ’ ਲਿਖਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਵਕਤ ਪਤਾ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਕਮਰਾ ਨੰਬਰ 17 ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੇ ਮਿਸਟਰ ਨਜ਼ੀਰ ਦੀ ਨੱਕ ਸੁੱਜ ਗਈ ਸੀ ਤਾਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਹੀ ਨੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਰੂੰ ਦਾ ਬੰਡਲ ਮੰਗਵਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||264 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogan62qto3fc704zsboy9dubbw2397d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/265</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69535</id>
    <revision>
      <id>221826</id>
      <parentid>209355</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="1gqler0yenh8tnstwfz7ltlyjqof8zj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਟਕੋਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹ ਇਸ ਵਾਕੇ ਨੂੰ ਸਨਦ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, “ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਖੁਸ਼-ਕਿਸਮਤ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਖੁਸ਼ਖਲਕ ਹੋਣ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਵਧੀਆ ਨਰਸ ਵੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਬਰਫ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲ਼ੀ ਰਬੜ ਦੀ ਥੈਲੀ ਮੈਨੂੰ ਫ਼ੌਰਨ ਲਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਥੈਲੀ ਇੱਕ
ਹਫ਼ਤੇ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਇੱਥੇ ਪਈ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸ਼ਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਰਹੀ।

{{gap}}ਉਂਜ ਵੀ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਬੜੀ ਖਿਦਮਤਗੁਜ਼ਾਰ ਸੀ ਪਰ ਉਸਦੀ ਇਸ ਕਾਰਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਜਗਿਆਸੂ ਤਬੀਅਤ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਦਖਲ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤਮਾਮ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਾਕਿਫ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਆਰਜ਼ੂਮੰਦ ਸੀ ਜੋ ਸੀਨਾ-ਬਸੀਨਾ ਚਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਹਮ-ਮਜ਼ਹਬ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸਨ। ਮਸਲਨ ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਬੱਚਾ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਫ਼ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਵਿਆਹ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਨਾਚ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰੁਪਿਆ ਕਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਇੰਨੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਸੋ ਉਸਦੀ ਆਮਦਨੀ ਵੀ ਪਹਿਲ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। 

{{gap}}ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਸਿਲਵਾ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬਿਆਨ ਸਨ। ਕਦੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਮੋਟੀ ਮੋਜ਼ੇਲ ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ਼ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਟਾ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਠਿੱਗਣਾ ਜਿਹਾ ਬੁੱਢਾ ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਲੂਨ ਦੀਆਂ ਵੱਧਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੂਠੇ ਅਟਕਾਈ ਅਤੇ ਕੋਟ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖੀ ਸਵੇਰੇ ਘਰੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤਦਾ ਹੈ, ਮੋਜ਼ੇਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਦੋਸਤ ਹੈ। ਇਸ ਬੁੱਢੇ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਖੋਜ ਕਰਕੇ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਬਣ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੋਜ਼ੇਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਜੋ ਬਹੁਤ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ‘ਜਿਮ' ਪਹਿਨ ਕੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨਾਲ਼ ਮੰਗਣੀ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਪਾਰਸੀ ਨੂੰ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਪਾਰਸੀ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਇੰਨਾ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮੋਟਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮੋਜ਼ੇਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਮੰਗੇਤਰ ਸਮੇਤ ਰਾਤ ਉਥੇ ਹੀ ਬਸਰ ਕਰਦਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||265 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1gqler0yenh8tnstwfz7ltlyjqof8zj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/266</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69536</id>
    <revision>
      <id>221828</id>
      <parentid>209356</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5461" sha1="jj7f5gloliun2afd5w9kk7qb48wz4r6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ। ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦਾ ਬਿਆਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮੋਜ਼ੇਲ ਦੀ ਕੁੜੀ ਫਲੋਰੀ ਦਾ ਮੰਗੇਤਰ ਪਾਰਸੀ ਦਾ ਮੋਟਰ ਡਰਾਈਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਾਰਸੀ ਆਪਣੇ ਮੋਟਰ ਡਰਾਈਵਰ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਲੀ ਦਾ ਆਸ਼ਕ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਵਾਇਲੇਟ ਸਮੇਤ ਉਸੇ ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਵਾਇਲੇਟ ਬਾਰੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਰਾਇ ਬਹੁਤ ਖਰਾਬ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲੌਂਡੀ ਜੋ ਹਰ ਵਕਤ ਇੱਕ ਨੰਨ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਬੁਰੇ ਕੈਰੇਕਟਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੰਨ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਬਾਰੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਪਾਰਸਨ ਦਾ ਲਾਵਾਰਸ ਬੱਚਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਖੁਦ ਵਾਇਲੇਟ ਦੀ ਭੈਣ ਲਿਲੀ ਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਹੀ ਯਾਦ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਸ਼ਜਰਾ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇੰਨਾ ਲੰਮਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰਹਿ ਸਕੇ।

{{gap}}ਸਿਰਫ਼ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਤੱਕ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਦੂਜੇ ਮੁਹੱਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਗੱਲਾਂ ਪਤਾ ਸਨ। ਸੋ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਦੀ ਗ਼ਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਹੋਏ ਦੂਜੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਲਿਆਉਂਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਹਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਫਾਟਕ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਮੁੰਡਿਆਂ, ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਅਤੇ ਗੁਆਂਢ ਦੀਆਂ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਵੇਖਿਆ, ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਹੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੜ੍ਹੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਲੇਟ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੋ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਘਰ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ਼ੇ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹਟ ਗਈ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ। ਸਿੱਧੀ ਉੱਪਰ ਚਲੀ ਆਈ। ਮੈਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਬਾਲਕੋਨੀ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੂੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਮੂੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੀ ਉਸਨੇ ਬੰਬਈ ਦੀ ਉਰਦੂ ਅਤੇ ਗਰਾਮਰ ਤੋਂ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਤੁਮ ਨੇ ਕੁਛ ਸੁਨਾ? ... ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਕਯਾ ਕਿਯਾ? ਸਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਏਕ ਨਯਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਮਾਂਗਤੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਫ਼੍ਰੇਡਰਿਕ ਖਬਰ ਲਾਯਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਬਈ ਮੇਂ ਪ੍ਰੋਹੇਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਏਗੀ... ਤੁਮ ਸਮਝਤਾ ਹੈ ਪ੍ਰੋਹੇਸ਼ਨ ਕਯਾ ਹੋਤੀ ਹੈ?&quot;

{{gap}}ਮੈਂ ਕੁਝ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿੰਨੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਮੈਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਹੇਸ਼ਨ ਦਾ ਲਫ਼ਜ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰੋਹੇਸ਼ਨ ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਦ ਕਰਨੇ ਕੋ ਕਹਤੇ ਹੈਂ, ਹਮ ਪੂਛਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਂਗਰਸ ਕਾ ਹਮਨੇ ਕਯਾ ਬਿਗਾੜਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਮਕੋ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਮਾਂਗਟੀ ਹੈ, ਯੇ ਕੈਸੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਹੈ। ਹਮਕੋ ਉਸ ਕੀ ਐਸੀ ਝਾਤ ਏਕਦਮ ਅੱਛੀ ਨਹੀਂ ਲਗਤੀ। ਹਮਾਰਾ ਤੇਹਵਾਰ ਕੈਸੇ ਚਲੇਗਾ, ਹਮ ਕਯਾ ਕਰੇਗਾ। ਵਿਸਕੀ ਹਮਾਰੇ ਤੇਹਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਹੋਨਾ ਹੀ ਮਾਂਗਟਾ ਹੈ... ਤੁਮ ਸਮਝਤੀ ਹੋ ਨਾ?
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||266 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jj7f5gloliun2afd5w9kk7qb48wz4r6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/206</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69537</id>
    <revision>
      <id>221764</id>
      <parentid>209105</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4762" sha1="jdfm6pgs0rphu217uzc5w2zqrz318fj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮੈਂ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਝਿੜਕਾਂ ਸੁਣ ਲਵਾਂਗਾ। ਦਰ-ਅਸਲ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਕੀਮਤ ਉੱਤੇ ਵੀ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕੁਤਰ ਕੇ ਝੱਟ ਆਪਣੀ ਖੁੱਡ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਣ ਵਾਲ਼ੀ ਚੂਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੰਤਕਾਮ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਨੂੰ ਖਾਮੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਤੋਂ ਆਗਾਹ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬੋਲੀ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਬਸ ਦਿਲਲਗੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ। ਹੁਣ ਕੁੰਜੀ ਸਿੱਧੇ ਮਨ ਨਾਲ਼ ਕੱਢੋ।”

{{gap}}“ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।&quot;

{{gap}}“ਇਹ ਵੀ ਅਜੀਬ ਸਿੱਖਾਸ਼ਾਹੀ ਹੈ।&quot;

{{gap}}“ਹਾਂ, ਇਸ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ। ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹਕੂਮਤ ਤਸਲੀਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਤੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਚੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪਤੰਗਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਰੀਲਾਂ ਡੋਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੋੜ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਦਮ ਮਾਰਨ ਦੀ ਮਜਾਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

{{gap}}“ਮੈਂ ਆਪ ਦੇ ਪਤੰਗ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਤੋੜੇ, ਤੁਸੀਂ ਗ਼ਲਤ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ।”

{{gap}}“ਤੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈਂ ਪਾਰਬਤੀ, ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਕਤ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਖਤਿਆਰਾਂ ਦੀ ਡੋਰ ਹੈ, ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਨੋਕ-ਝੋਕ ਕਰਨਾ ਤੇਰੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਲੋਕ ਬੜੇ ਸਖਤਗੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਮਝੀ!”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਘਬਰਾ ਗਈ, “ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਉਹ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਦੌੜ ਕੇ ਦਹਿਲੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕ ਲਿਆ, “ਤੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇਂਗੀ?”

{{gap}}“ਹਟੋ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦਿਓ।” ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਝਟਕਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਉੱਤੇ ਜੰਮਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਇੱਕ ਕਦਮ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਗ਼ੁੱਸੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।” 

{{gap}}“ਅਜੇ ਤੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਦਾ ਅੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।”

{{gap}}“ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਵੋਗੇ?&quot;

{{gap}}“ਨਹੀਂ।”

{{gap}}“ਮੈਂ ਰੋਵਾਂਗੀ, ਮੋਹਨ ਸਾਹਿਬ, ਮੈਂ ਸਿਰ ਪਿੱਟ ਲਵਾਂਗੀ ਆਪਣਾ।” ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਿੱਪ ਤਿੱਪ ਅੱਥਰੂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗੇ, ਉਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਧਮਕੀਆਂ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਮੈਨੂੰ ਧੱਕੇ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਇਸ ਕਸ਼ਮਕਸ਼ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਵਿਆਕੁਲ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਾਜ਼ਾ ਹਮਲੇ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੜੇ ਆਰਾਮ&lt;noinclude&gt;{{rh||206 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jdfm6pgs0rphu217uzc5w2zqrz318fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/207</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69538</id>
    <revision>
      <id>221765</id>
      <parentid>209107</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:42:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4563" sha1="r8lfe5vzyeum7ml4itwcw2skaizs4ob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਗਿੱਲੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ਼ ਛੂਹ ਲਿਆ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਸੀ ਕਿ ਆਫ਼ਤ ਬਰਪਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸਮਝੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਤਸ਼ਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਫੀਤੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਗਾਲ਼ਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਤੌਬਾ ਭਲੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਧੜਾ ਧੜ ਕੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੁਤਫ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਥੱਕ ਗਈ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਕੇ ਹੋਰ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਦੀ ਮਿੰਨਤ ਗਿੜਗਿੜਾਹਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਣੇ ਬੰਦ ਕੀਤੇ। ਇਸਦੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੰਜੀ ਕੱਢੀ ਅਤੇ ਸਦਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੂੰ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈਂ।”

{{gap}}ਉਸ ਸ਼ਾਮ ਮੈਂ ਦਿੱਲੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰਾਰਤ ਬਾਰੇ ਮੈਥੋਂ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪਾਰਬਤੀ ਨੇ ਮੇਰਾ ਚੈਲੇਂਜ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੰਤਕਾਮ ਜ਼ਰੂਰ ਲਵੇਗੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਮੇਜ਼ ਦੀ ਦਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਤਸਵੀਰ ਕੱਢੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਫਰੇਮ ਬਣਵਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਫੋਟੋ ਖ਼ਾਕਸਤਰੀ ਰੰਗ ਦੇ ਵੱਡੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਸੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਫਰੇਮ ਸਾਜ਼ ਕੋਲ਼ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਸਦੀ ਦੁਕਾਨ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਡੇਢ ਘੰਟੇ ਦੀ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫਰੇਮ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਕੜੀ ਚੁਣੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਸਵੀਰ ਵਾਲ਼ਾ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਾ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਤਸਵੀਰ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਦੌੜਾਈ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਿਆਹ ਪੈਂਸਿਲ ਨਾਲ਼ ਮੁੱਛਾਂ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਿਆਹ ਗੋਲਾ ਜਿਹਾ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਦਾ ਹੂਬਹੂ ਅਕਸ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਗੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਦੀ ਹਰਕਤ ਹੈ ਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਸਭ ਮਾਮਲਾ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਗਿਆ... ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਮੇਰੀ ਗ਼ੈਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਮਸਾਇਆ ਸਲਤਨਤ ਉੱਤੇ ਨਿਹਾਇਤ ਕਾਮਯਾਬੀ ਨਾਲ਼ ਛਾਪਾ ਮਾਰ ਗਏ ਸਨ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||207 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8lfe5vzyeum7ml4itwcw2skaizs4ob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/208</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69539</id>
    <revision>
      <id>221766</id>
      <parentid>209108</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4730" sha1="ixy6fvkcagbw0h146tzlceu69uox3yd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਕੈਂਪ'''}}}}
{{gap}}ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਕੈਂਪ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਲੇਟ ਫਾਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਟਕੇ ਸਥਾਪਤ ਸੀ। ਕੈਂਪ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਲੰਬੇ ਬਾਂਸ ਉੱਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਤਿਰੰਗਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਖਾਦੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿਰੰਗੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਦਾ ਲਹਿਰਾਉਣਾ ਜੋ ਇੱਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਸਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵਿਭਿੰਨ ਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ੇ ਮਿਲ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਕੈਂਪ ਦੇ ਕੋਲ ਵਾਲੀ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਇਸ਼ਕ ਪੇਚੇ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਵੇਲ ਝਾਲਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਕੈਂਪ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੰਬੂ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਜੁਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਰੱਸੀਆਂ ਦੇ ਤਣਾਓ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਟਪਕਦੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਖੇਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਵਰਗੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਅਤੇ ਆਲਸ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਸੀ ਪਰ ਸ਼ਬਾਬ ਦੀ ਉਹ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਜਲਵਾਗਰ ਸੀ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਤਮਤਮਾਏ ਹੋਏ ਚਿਹਰਿਆਂ ਦਾ ਨਜ਼ਾਰਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਧੜਕਦੇ ਹੋਏ ਸੀਨਿਆਂ ਦਾ ਉਭਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਰੇ ਵਾਂਗ ਮਚਲਦੀ ਹੋਈ ਬਿਹਬਲਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਕੈਂਪ ਅੱਗ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਅੰਗਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ਼ ਪੂਰੇ ਖੇੜੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਖਤ ਹਿਲਜੁਲ ਸੀ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਤੇਵਰ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਪਲੇਟ ਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਕੱਢਦਾ, ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਪੰਜ ਛੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਡਿਕਟੇਟਰ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਤੋਂ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਕਾਵਾਂ ਦੀ ਇਸ ਗ਼ੈਰ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਮਹਿਮਾਨ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਸੀ।

{{gap}}ਚੰਦਰ ਅਕਸੂਰ ਦੀ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿੱਪ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸੀ। ਖਾਲਿਦ ਇੱਕ ਮੁਕਾਮੀ ਕਾਲਜ ਦਾ ਨਹਾਇਤ ਜ਼ਹੀਨ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ। ਯੂਨੀਅਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਬੁੱਲਾਂ 'ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਨੱਚਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਖਿਚਾਓ ਅਤੇ ਉਦਾਸੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਜ਼ਰਦ ਰੰਗ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ,&lt;noinclude&gt;{{rh||208 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixy6fvkcagbw0h146tzlceu69uox3yd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/209</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69540</id>
    <revision>
      <id>221768</id>
      <parentid>209119</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4861" sha1="o4kuwj20rlcc8kzxyro8kub1h04o7ql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਲ਼ੇ-ਦੁਆਲ਼ੇ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਤਾਬੀਰ ਲੱਭਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਜੁਸਤਜੂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥਕਾਣ ਜਿਹੀ ਤਾਰੀ ਨੇ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਯੂਨੀਅਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਹਰ ਮੈਂਬਰ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦ ਸਪਿਰਟ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿ ਉਹ ਹੱਦ ਦਰਜੇ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਹੀ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕੁ ਮੈਂਬਰ ਹੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦੋਸਤ ਸਨ। ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਬੜੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦੇ ਸੀ, ਇਸਲਈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਰਾਂ ਬਹੁਤ ਸੁਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਤਕਰੀਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਖਾਦੀ ਦੇ ਸਫ਼ੈਦ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਸਿੰਗ ਦੇ ਫਰੇਮ ਵਾਲ਼ਾ ਚਸ਼ਮਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦਾ ਫਖਰ ਕਰਵਟਾਂ ਲੈਂਦਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਰੋਤਿਆਂ 'ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੋਰਾ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੇ ਕਾਲ਼ੇ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਹਜੂਮ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਲਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਦਾ ਏਹਤਰਾਮ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਉਦਾਸ ਸੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਉਹ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਤਕਰੀਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਫ਼ਾਰਗ਼ ਹੋ ਕੇ ਜਰੂਰੀ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੇ-ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਆਹ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਿਦ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਦੋਸਤ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਅਜਲਾਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ, ਜੋ ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਦੋਸਤ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਤਬੀਅਤ ਵਿੱਚ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਕੁੱਟ ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:

{{gap}}“ਸ਼ਾਇਦ ਡਰਾਮੇ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੀਰੋ ਆਰੰਗਨਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅੱਧਾ ਦਿਲ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਹਸੀਨਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ?”

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਦੇ ਦਰਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਕਾਸ਼ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ”

{{gap}}“ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ ਕਿ ਕਿਊਪਡ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਰਾਸ ਨਹੀਂ ਆਈ ਵਰਨਾ ਮਾਮਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਉਲਟਾ ਪੁਲਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ... ਉਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਯਕੀਨਨ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਕੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਕਿਸੇ ਝਾੜੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||209 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4kuwj20rlcc8kzxyro8kub1h04o7ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/210</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69541</id>
    <revision>
      <id>221769</id>
      <parentid>209120</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4846" sha1="inhcpfw7h4j7eidu33xmcrdr3ofy7nl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਪਣੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਟਪਕਾ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ। ਕਿਊਪਡ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾ ਲਓ। ਮੈਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੀਨ ਵੇਖੇ ਇੱਕ ਮੁੱਦਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕੈਂਪ ਦੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ।

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੋਰ ਗ਼ਮਗੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਿਹਾ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਸੀਂ।... ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ&quot;

{{gap}}“ਜੀ ਹਾਂ...” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਸ਼ਬੀਰ ਵੱਲ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਬੈਠਾ ਸੀ। “ਸੁਣਦੇ ਹੋ ਡਿਕਟੇਟਰ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਫ਼ਰਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਨਾਵਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੈ&quot;

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਮੇਜ਼ ਦਾ ਦਰਾਜ਼ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਗ਼ਾਇਬ ਸੀ। ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤਾਲਾਬ ਦੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਸਲੇਟੀ ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਛਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਭੂੰਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਫੁੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਉਦਾਸ ਧੁੱਪ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਹਵਾ ਦਾ ਥੱਕਿਆ ਹਾਰਿਆ ਬੁੱਲਾ ਤੰਬੂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਲ਼ੇ ਦਰਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ਼ਕ ਪੇਚੇ ਦੀ ਸੰਘਣੀ ਬੇਲ ਜੋ ਸਾਹਮਣੀ ਦੀਵਾਰ ਨਾਲ਼ ਲਟਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਸੁੱਤੀ ਪਈ ਲਗਦੀ ਸੀ। ਤੰਬੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਉੱਤੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਤਾਰੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਬਾਗ਼ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲਾਉਂਦੀਆਂ ਗਿਰਝਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸ ਚੀਕਾਂ ਇਸ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਆਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਖਪਤੀ ਨਜ਼ਰ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਜੁਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਾਸਾ-ਠੱਠਾ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਦਾ ਅਸਾਧਾਰਨ ਸਕੂਨ ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਇੰਤਹਾਈ ਸੰਜੀਦਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦੇਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਠ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ।

{{gap}}ਉਸਨੇ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਖਾਲਿਦ ਆਓ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ।

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਤੋਂ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੁਖੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹਾਂ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਕੀ ਤੂੰ ਵੀ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ”

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬੇਝਿਜਕ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਵਤਨ ਦੀ ਖਿਦਮਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ। ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੈਸੇ ਅਜੀਬੋ&lt;noinclude&gt;{{rh||210 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>inhcpfw7h4j7eidu33xmcrdr3ofy7nl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/211</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69542</id>
    <revision>
      <id>221770</id>
      <parentid>209128</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="55uat00mx05ywhkvazlhf1rd0cjtomm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਗ਼ਰੀਬ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗ਼ਰਕ ਹੋ?”

{{gap}}“ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਜਵਾਨ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ 'ਤੇ ਸ਼ਬਾਬ ਦੇ ਪੈਦਾ-ਕੀਤੇ ਨਕਸ਼ ਨਾ ਬੈਠ ਸਕਣ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਜਵਾਨ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੀਬ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਅਜੀਬੋ ਗ਼ਰੀਬ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੱਤ ਹੈ ਜੋ ਮਰਦ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜੁਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਔਰਤ ਦਾ ਦਿਲ ਨਾ ਧੜਕਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਿੱਕੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸੁਪਨੇ ਕੀ ਹਨ?&quot; 

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਹੋ, ਖਾਲਿਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਗ਼ਾਫ਼ਿਲ ਨਹੀਂ। ਵਤਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੱਕ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਅਤਿਕਥਨੀ ਤੋਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਮਕਸਦ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਵਤਨ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗ ਨੂੰ ਜੋ ਅਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਆਖਰੀ ਦਮ ਤੱਕ ਲੜਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਵਤਨ ਦੀਆਂ ਬਦਕਿਸਮਤੀਆਂ ਦਾ ਵਾਹਿਦ ਇਲਾਜ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਂਗਰਸ ਆਪਣੇ ਵਸੀਅ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।... ਮੇਰੀ ਸਚਾਈ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਯਕੀਨਨ ਉਸ ਦਿਓ ਨਾਲ਼ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਲਕੀਅਤ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...ਪਰ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇੱਕ ਤਮੰਨਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ... ... ...ਵਤਨ ਵਾਸਤੇ ਜਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ਨਸੀਬ ਹਨ ਪਰ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਔਰਤ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਜ਼ਾਇਕਾ ਚੱਖੇ ਬਗ਼ੈਰ ਸੌਂ ਗਏ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਂ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ਼ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਇੱਕ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਪਿਆਸੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਹਰ ਝੋਕੇ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂਕਿ ਮੁਹੱਬਤ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੋ ਜੁਦਾ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ?”

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖ਼ਾਲਿਦ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਵਾਕਈ ਖੂਬਸੂਰਤ ਜਵਾਨ ਸੀ। 

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪਰ... ਸਿਪਾਹੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਕ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸਰੋਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਸੀਂ ਸਿਪਾਹੀ ਹਾਂ।”

{{gap}}“ਇਹ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਮੁਹੱਬਤ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਬੁਜ਼ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ, ਬਲਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਫੂਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤ ਦਾ ਵਜੂਦ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮਰਦਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||211 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>55uat00mx05ywhkvazlhf1rd0cjtomm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/212</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69543</id>
    <revision>
      <id>221771</id>
      <parentid>209129</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5191" sha1="quc2o3yyta3ek316snqkfci23s38bla" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਹਰਗਿਜ਼ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਾਜ਼ ਹੁੰਦੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਮਿਜ਼ਰਾਬ ਅਲਹਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ।... ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਧਾਰਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੁਖ਼ਸਤ ਦੇ ਵਕਤ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਮਰਦ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਦੂਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਔਰਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਹੰਗਾਮਾ ਆਫ਼ਰੀਨੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਹੌਲਨਾਕੀਆਂ ਤੋਂ ਹਰਗਿਜ਼ ਜੁਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਔਰਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਰੂਹੇ ਰਵਾਂ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਲਹਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਇੱਕ ਬੁਰਾ ਸੁਪਨਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬੀਰ ਖਾਮੋਸ਼ ਰਹੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਚੁਪ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ:

{{gap}}“ਜਦੋਂ ਹਿਊਗੋ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗ਼ਮਜ਼ਦਾ ਹੈ ਉਹ ਰੂਹ, ਜੋ ਮੁਹੱਬਤ ਤੋਂ ਗ਼ਮਜ਼ਦਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕਲਮ ਯਕੀਨਨ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪੱਖੋਂ ਨਿਪੁੰਨ ਹਾਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਬਾਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਸੁਲਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਕਫ਼ਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਇਹੀ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਪਰ... ਜੇਕਰ ਹੱਥਕੜੀ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਦਰਮਿਆਨ ਮੇਰੀ ਮਹਿਬੂਬਾ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ, ਖ਼ਾਲਿਦ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਦੇ ਹਨੇਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਰੌਸ਼ਨ ਰੱਖੇਗੀ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੀ ਸਹੁੰ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਕੈਦ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨ ਵੇਖਦੇ... ਪਰ ਇਹ ਸੁਪਨੇ ਹਨ...ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਖਾਲਿਦ ਉਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਟਹਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੋਝਲ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦੂਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਬੀਰ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਉਸ ਤਕਰੀਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਵੇਰੇ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਉੱਤੇ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸ਼ਬੀਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਖੇਮੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:

{{gap}}“ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਤੁਹਾਡੀ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦਾ ਵਾਰੰਟ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਦੁਆ ਹੈ ਕਿ ਕੈਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਜੀਬੋ-ਗ਼ਰੀਬ ਤਮੰਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।” 

{{gap}}ਖਾਲਿਦ ਮੁਸਕਰਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁੱਝ
ਗਿਆ।

{{gap}}ਸਵੇਰੇ ਖਾਲਿਦ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਹੋਈ। ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਬਿਆਨ ਹੈ ਕਿ ਕਾਲਜ&lt;noinclude&gt;{{rh||212 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>quc2o3yyta3ek316snqkfci23s38bla</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/213</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69544</id>
    <revision>
      <id>221772</id>
      <parentid>209130</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4833" sha1="pf7hhnx02s52r8eeejc2ylbaemiw1k6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਇਸ ਜੁਆਨੀ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਧਰ ਰਹੇ ਲੜਕੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਤੋਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲ ਮੁਕਰਰਰ ਵਰਗੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਲਫ਼ਜ਼ ਇੱਕ ਬਲਦਾ ਹੋਇਆ ਸ਼ੋਲ੍ਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਜ਼ਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵਤਨ ਦੀ ਸਮਾਜੀ ਮਰਜ਼ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਸਟੇਜ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਲੀਡਰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਦੇਖਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਤਕਰੀਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲ਼ਾ ਬਾਗ਼ ਇਨਕਲਾਬ ਜ਼ਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਜਵਾਨ ਨਾਅਰਿਆਂ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।

{{gap}}ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਖ਼ਾਲਿਦ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਅਗਲੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਚਰਚਾ ਤੋਂ ਫ਼ਾਰਗ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮਿਲ ਕੇ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਅਜਲਾਸ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਿਖਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਸਭ ਕੰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਉਹ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲਗਾ, “ਆਓ, ਦਿਮਾਗ਼ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰਾ ਬਾਹਰ ਚੱਲੀਏ, ਦੇਖੋ ਤਾਂ ਕੈਸੀ ਖੁਸ਼ਗਵਾਰ ਹਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਂਦਨੀ ਕਿੰਨੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਦੋਨੋਂ ਦੋਸਤ ਕੈਂਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਡੰਡੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸਟੂਡੈਂਟ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਸਫ਼ੈਦ ਤੰਬੂ ਠੋਸ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਬਣਿਆ ਇੱਕ ਸ਼ੰਕੂਨੁਮਾ ਮਿਨਾਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਹਵਾ ਜੋ ਦਿਨ ਦੇ ਗਰਦ-ਗ਼ੁਬਾਰ ਅਤੇ ਹੰਗਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਸੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਚੰਬੇਲੀ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਤੈਰਦੀ ਹੋਈ ਆ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਦੀ ਕਾਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਪੂਰੀ ਆਭਾ ਨਾਲ਼ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਚਲਦੇ ਚਲਦੇ ਖ਼ਾਲਿਦ ਅਚਾਨਕ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲਗਾ:

{{gap}}“ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰੋਗੇ?&quot;

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਉਂ ਕੀ ਕੰਮ ਹੈ”

{{gap}}ਸਵੇਰ ਦੀ ਤਕਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੱਲ੍ਹ ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਫਿਰ ਮੈਂ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਵਾਂ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਗਿਰਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤਾ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸੁਨੇਹਾ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।”

{{gap}}ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੈਰਤ-ਜ਼ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਂਤਾ”

{{gap}}“ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਿ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਸੀ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਖਾਲਿਦ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਕੁਝ ਦੇਰ ਟਹਿਲਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਦੋਵੇਂ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||213 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pf7hhnx02s52r8eeejc2ylbaemiw1k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/214</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69545</id>
    <revision>
      <id>221773</id>
      <parentid>209132</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3998" sha1="1rvixyljtnmv9nhhocn01nfvrvkoul0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੌਂ ਗਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਤੋਂ ਪੁਛ-ਗਿਛ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸਲਈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।

{{gap}}ਦੂਜੇ ਦਿਨ 12 ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਾਲੰਟੀਅਰੰ ਨੇ ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਤਲਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਵੱਕੋ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਲਿਸ ਦੇ

{{gap}}ਸਿਪਾਹੀ ਉਸ ਦੇ ਵਾਰੰਟ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।ਇਹ ਇੱਤਲਾ ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸਲਈ ਕਿ ਉਹ ਜੇਲ੍ਹ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਮੀ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਲਈ ਬਿਗਲ ਵੱਜਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਅੱਖ ਪਲਕਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਮਾਮ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਗਏ।

{{gap}}ਕੈਂਪ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹਿਦਾਇਤਾਂ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਐਨ ਹੇਠਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਪਲੇਟ ਫਾਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਤਰਫ਼ ਦੋ ਢਾਈ ਸੌ ਦੇ ਕਰੀਬ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਕਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਲੇਡੀ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਸੀ।

{{gap}}ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਲਾਮੀ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਤਸਰ ਪਰ ਪੁਰਜੋਸ਼ ਅਲ-ਵਿਦਾਈ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ। ਤਕਰੀਰ ਖਤਮ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਰਜ਼ਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਅਤੇ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਲੇਡੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਲੇਡੀ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਵਧੀ ਜੋ ਖੱਦਰ ਦੀ ਚਿੱਟੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਖਾਲਿਦ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਇਤ ਹੀ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਾ ਕੇ ਬਰਬਰਾਏ ਹੋਏ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਖਾਲਿਦ ਜਾਓ, “ਤੁਹਾਡੀ ਜੇਲ੍ਹ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਰੌਸ਼ਨ ਰੱਖੇਗੀ।”

{{gap}}“ਸ਼ਾਂਤਾ... ਖਾਲਿਦ ਨੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਗੂੰਗੀ ਹੋ ਗਈ।

{{gap}}&quot;ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਜਬਾਨੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪਤਾ ਚੱਲ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਜੁਮਲੇ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਪੂਰਾ ' ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਂਤਾ ਮੁੜੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ... ਖਾਲਿਦ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਤਮਾਮ ਥਕਾਵਟ ਗ਼ਾਇਬ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਵਾਨ ਲਗਦਾ ਸੀ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||214 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1rvixyljtnmv9nhhocn01nfvrvkoul0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/215</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69546</id>
    <revision>
      <id>221774</id>
      <parentid>209133</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="sid9ekrownzthkb8nkrn9aey4gc2ey4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੇ ਹੰਝੂ'''}}}}
{{gap}}ਮੈਲੇ ਕੁਚੈਲੇ ਆਲ਼ੇ ਉੱਪਰ ਜੋ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸੀ, ਮੋਮਬੱਤੀ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੋਮ ਪਿਘਲ ਪਿਘਲ ਕੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਗਿੱਲੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਪਰ ਤਰੇਲ ਦੇ ਠਰੇ ਹੋਏ ਧੁੰਦਲੇ ਕਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਬਿਖਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛੋਟੀ ਲਾਜੋ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੱਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕੱਚੇ ਧਾਗੇ ਵਿੱਚ ਪਰੋ ਕੇ ਉਸਦਾ ਹਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਛੋਟੀ ਲਾਜੋ ਉਸ ਹਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਵਜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।

{{gap}}ਰਾਤ ਆਈ... ਮੈਲ਼ ਭਰੇ ਆਲ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਮੋਮਬੱਤੀ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਣੀ ਅੱਖ ਉਸ ਕਮਰੇ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੈਰਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਚਮਕ ਉੱਠੀ। ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਹ ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਟਿਕਟਿਕੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣਾ ਆਲ਼ਾ-ਦੁਆਲਾ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਛੋਟੀ ਲਾਜੋ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਮੰਜੀ ਉੱਤੇ ਪਈ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸਹੇਲੀ ਬਿੰਦੂ ਨਾਲ਼ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸਦੇ ਗੁੱਡੇ ਨਾਲ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਬਦਸੂਰਤ ਹੈ।

{{gap}}ਲਾਜੋ ਦੀ ਮਾਂ ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗੀ, ਖਾਮੋਸ਼ ਅਤੇ ਨੀਮ ਰੌਸ਼ਨ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਚਿੱਕੜ ਨੂੰ ਹਸਰਤ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਸਾਹਮਣੇ ਭਠਿਆਰੇ ਦੀ ਬੰਦ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਅੰਗੀਠੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਇਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਜ਼ਿੱਦੀ
ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਚਲ-ਮਚਲ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਘੰਟਾਘਰ ਨੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਖੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਵਜਾਏ। ਬਾਰਾਂ ਦੀ ਆਖ਼ਿਰੀ ਪੁਕਾਰ ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੀ ਰਜਾਈ ਲੈ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ। ਲਾਜੋ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨੀਂਦ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੁਹਾਵਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਗੁਣਗੁਣਾਇਆ। ਪਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੰਤੜੀਆਂ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੱਕ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ਼ ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦੀ ਮੱਧਮ ਛਣਕਾਰ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸੁਣਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਭਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

{{gap}}ਘੁੰਗਰੂ ਰਾਤ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਮਰਦੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਦੇ ਹਲਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਹੋਏ ਸਾਹ ਵਾਂਗ ਵੱਜਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਲਾਜੋ ਦੀ ਮਾਂ ਇਤਮੀਨਾਨ ਨਾਲ਼ ਬੈਠ ਗਈ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਥੱਕੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||215 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sid9ekrownzthkb8nkrn9aey4gc2ey4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/216</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69547</id>
    <revision>
      <id>221775</id>
      <parentid>209135</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4739" sha1="c50dqvqnfb6sx7ftjbjud5otrpk9w1i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋਈ ਹਿਣਕ ਨੇ ਰਾਤ ਦੀ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕਾਂਬਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਂਗਾ ਲਾਲਟੈਣ ਦੇ ਖੰਭੇ ਦੀ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਤਾਂਗੇ ਵਾਲ਼ਾ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਿਆ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਥਪਕੀ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੇ ਖਿੜਕੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸਦੀ ਚਿਕ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਤਖਤ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਧੁੰਦਲਾ ਸਾਇਆ ਵੀ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

{{gap}}ਆਪਣੇ ਖੁਰਦਰੇ ਕੰਬਲ ਨੂੰ ਜਿਸਮ ਦੇ ਗਿਰਦ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਪੇਟ ਕੇ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲ਼ੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾਇਆ। ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਿਰਿਆਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਚਾਰ ਆਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਰੱਖ ਲਏ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪੈਸੇ ਤਾਂਗੇ ਦੀ ਅਗਲੀ ਸੀਟ ਦਾ ਗਦੈਲਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛੁਪਾ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੋਠੇ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲ ਵਧਿਆ।

{{gap}}ਲਾਜੋ ਦੀ ਮਾਂ ਚੰਦੂ ਸੁਨਿਆਰੀ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਧੋ ਤਾਂਗੇ ਵਾਲ਼ਾ ਅੰਦਰ ਵੜਿਆ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਚੰਦੂ ਸੁਨਿਆਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਪਟਾ ਲਿਆ।

{{gap}}“ਭਗਵਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਨਾਲ਼ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ... ਜੇਕਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਯਾਰਾਂ ਦਾ ਤਾਂਗਾ ਘੋੜਾ ਜ਼ਰੂਰ ਵਿਕਦਾ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਰੁਪਿਆ ਉਸਦੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਚੰਦੂ ਸੁਨਿਆਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਬਸ?”

{{gap}}“ਇਹ ਲੈ... ਹੋਰ।” ਮਾਧੋ ਨੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਚਵੰਨੀ ਉਸਦੀ ਦੂਜੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਜਮਾ ਦਿੱਤੀ, “ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕਸਮ! ਬਸ ਇਹੀ ਕੁਝ ਸੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ਼!”

{{gap}}ਰਾਤ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਘੋੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹਿਣਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਲਾਲਟੈਣ ਦਾ ਖੰਭਾ ਵੈਸੇ ਹੀ ਊਂਘਦਾ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਸਾਹਮਣੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ ਮਾਧੋ ਬੇਹੋਸ਼ ਲਿਟਿਆ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਬਗਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦੂ ਸੁਨਿਆਰੀ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹੀ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਖੁਰਦੇ ਹੋਏ ਮੋਮ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ਗਿੱਲੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਦਾਣਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਦੀਵਾਨਾਵਾਰ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਲਾਜੋ ਦੀ ਮੰਜੀ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਬੈਠ ਗਈ। ਛੋਟੀ ਲਾਜੋ ਦੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਮੋਮ ਦੇ ਦਾਣੇ ਧੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਚੰਦੂ ਸੁਨਿਆਰੀ ਦੀਆਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਕਤਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਲਾਜੋ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਅੱਥਰੂ ਛੁਪ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਹੱਥ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਲਾਜੋ ਦੇ ਗਲ਼ੇ ਤੋਂ ਉਹ ਹਾਰ ਜੁਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਪਿਘਲੇ ਹੋਏ ਮੋਮ ਉੱਤੋਂ ਮੋਮਬੱਤੀ ਦਾ ਜਲਦਾ ਹੋਇਆ ਧਾਗਾ ਫਿਸਲ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਡਿਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਗ਼ੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਗਿਆ... ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਅੰਧਕਾਰ ਵੀ ਛਾ ਗਿਆ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||216 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c50dqvqnfb6sx7ftjbjud5otrpk9w1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/217</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69548</id>
    <revision>
      <id>221776</id>
      <parentid>209264</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4603" sha1="nmk7hemgkqqcfufwhi12sbjahcverce" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ'''}}}}
{{gap}}ਛੱਤ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਹੱਫਦੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੜਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਿਨੀ ਭੱਜਦੀ ਹੋਈ ਆਈ। ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘੱਗਰੀ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੀ ਛੱਤ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰੀ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਗਈ।

{{gap}}ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਦੀਵਿਆਂ ਨੇ ਕਈ ਚਮਕੀਲੇ ਨਗੀਨੇ ਜੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਦਾ ਨੰਨ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਸੀਨਾ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋਅ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਬਿਆ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁੱਠੀ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨਾਲ਼ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੈਸਾ
ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਲੈਣ ਲਈ ਦੌੜ ਗਈ।

{{gap}}ਛੱਤ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਧੜਕਦੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਏ ਚੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੁੰਡੇਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬੇਕਰਾਰੀ ਨਾਲ਼ ਟਹਿਲਣ ਲੱਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉਛਲਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸ਼ੋਅਲੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ ਖੂਨ ਦੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਕਤਰੇ ਲੱਗੇ।

{{gap}}ਅਚਾਨਕ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲ਼ੀ ਖਿੜਕੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਨਿਗਾਹ ਬਣ ਗਿਆ। ਖਿੜਕੀ ਦੇ ਡੰਡੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈ ਕੇ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਨੇ ਝੁਕ ਕੇ ਗਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਫ਼ੌਰਨ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤਮਤਮਾ ਉੱਠਿਆ। ਕੁਝ ਇਸ਼ਾਰੇ ਹੋਏ। ਖਿੜਕੀ ਵੰਗਾਂ ਦੀ ਛਣਛਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੰਦ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁਰਿੰਦਰ ਉੱਥੋਂ ਮਦਹੋਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪਿਆ। 

{{gap}}ਛੱਤ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਦੁਲਹਨ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰਹੇ।

{{gap}}ਸਰਜੂ ਘੁਮਿਆਰ ਲਾਠੀ ਟੇਕਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦਮ ਲੈਣ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਬਲਗ਼ਮ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਕੁੱਟਣ ਵਾਲ਼ੇ ਇੰਜਣ ਵਾਂਗ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। 

{{gap}}ਗਲ਼ ਦੀਆਂ ਰਗਾਂ ਦਮੇ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਧੌਂਕਣੀ ਵਾਂਗ ਕਦੇ ਫੁੱਲਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਦੇ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਗਰਦਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜਗਮਗ-ਜਗਮਗ ਕਰਦੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਧੁੰਦਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਦੂਰ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੱਚੇ ਕਤਾਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀ ਖੇਡਣ ਮੱਲਣ ਕੁੱਦ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਹਨ। ਸਰਜੂ ਘੁਮਿਆਰ ਦੀ ਲਾਠੀ ਮਣਾਂ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਬਲਗ਼ਮ ਥੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕੀੜੀ ਦੀ ਚਾਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਛੱਤ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਮਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਇਆ। ਫਟੇ ਹੋਏ ਗਿਰੇਬਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਬਰਬਾਦ&lt;noinclude&gt;{{rh||217 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nmk7hemgkqqcfufwhi12sbjahcverce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/218</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69549</id>
    <revision>
      <id>221777</id>
      <parentid>209265</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="j27d9wn0sa5ichct72dvo9ju13yyqji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਲ੍ਹਣਿਆਂ ਦੇ ਤੀਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਵਾਂਗ ਖਿੱਲਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

{{gap}}ਦੀਵਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਵੱਲ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਮਟਮੈਲੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੋਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਧਿਆਰੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਿਰਕਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਅਲਿਆਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਨੱਖੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ।

{{gap}}ਛੱਤ ਦੀ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅੱਖਾਂ ਝਪਕਦੇ ਰਹੇ। ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਚਮਕੀਲੇ ਬੂਟਾਂ ਦੀ ਚਰਚਰਾਹਟ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਿਗਰਟ ਸੁਲਘਾਉਣ ਲਈ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਸ਼ਰਫੀ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਮੁਹਰ ਦੇ ਵਾਂਗ ਜਜ਼ਬਾਤ ਤੋਂ ਆਰੀ ਸੀ। ਕਾਲਰ ਚੜ੍ਹੀ ਗਰਦਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੀਵਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁਠਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਪਿਘਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਚੁਰਚੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕੀਲੇ ਜੁੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੋਅਲਿਆਂ ਦਾ ਅਕਸ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਛੱਤ ਦੇ ਮੁੰਡੇਰ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਲ਼ਦੇ ਰਹੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸਿਆ। ਹਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਬੁੱਲਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀਵੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਬੁਝ ਗਏ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||218 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j27d9wn0sa5ichct72dvo9ju13yyqji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/219</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69550</id>
    <revision>
      <id>221778</id>
      <parentid>209267</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4463" sha1="1cz1rb6mkrq6l6qsp2ug7rf4ql59jld" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਹੱਤਕ'''}}}}
{{gap}}ਦਿਨ ਭਰ ਦੀ ਥੱਕੀ ਮਾਂਦੀ ਉਹ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਆਪਣੇ ਬਿਸਤਰ 'ਤੇ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਟਦੇ ਹੀ ਸੌਂ ਗਈ। ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਦਰੋਗ਼ਾ ਸਫਾਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਸੇਠ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਪੁਕਾਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਉਸਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ-ਪਸਲੀਆਂ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ, ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਸੀ... ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਮਗਰ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਖਿਆਲ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਉਹ ਰੁਪਏ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਸ਼ੱਕਤ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸ ਦਰੋਗਾ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਸਦੀ ਚੁਸਤ ਅਤੇ ਥੁੱਕ ਭਰੀ ਚੋਲੀ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਹ ਦੇ ਉਤਾਰ ਚੜਾਅ ਨਾਲ਼ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਇਹ ਸਿੱਕੇ ਖਨਕਣ ਲੱਗਦੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਖਨਖਨਾਹਟ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੇਸੁਰੀਆਂ ਧੜਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੀ। ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਕਿਆਂ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਪਿਘਲ ਕੇ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਖੂਨ ਵਿੱਚ ਟਪਕ ਰਹੀ ਹੈ! ਉਸਦਾ ਸੀਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਗਰਮੀ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਸ ਬਰਾਂਡੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਧੀਆ ਦਰੋਗਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਲਿਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਉਸ “ਬੇਵੜਾ” ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਡਾ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਤਾ ਸੀ।

{{gap}}ਉਹ ਸਾਗਵਾਨ ਦੇ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਚੌੜੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਲੇਟੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਜੋ ਮੋਢਿਆਂ ਤੱਕ ਨੰਗੀਆਂ ਸਨ, ਪਤੰਗ ਦੀ ਉਸ ਕਾਂਪ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਜੋ ਤਰੇਲ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਪਤਲੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜੁਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਦੀ ਕੱਛ ਵਿੱਚ ਝੁਰੜਾਇਆ ਗੋਸ਼ਤ ਉੱਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜੋ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੁੰਨਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੀਲੀ ਰੰਗਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਛਿੱਲੀ ਹੋਈ ਮੁਰਗੀ ਦੀ ਖੱਲ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਉੱਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਕਮਰਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਿਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਸੁੱਕੀਆਂ-ਸੜੀਆਂ ਚੱਪਲਾਂ ਪਲੰਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਈਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਕੇ ਇੱਕ ਖੁਰਕ-ਖਾਧਾ ਕੁੱਤਾ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਜਗ੍ਹਾ-ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਖੁਰਕ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਦੂਰੋਂ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਤਾਂ ਸਮਝਦਾ ਕਿ ਪੈਰ ਪੂੰਝਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਾਣਾ ਟਾਟ ਦੂਹਰਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

{{gap}}ਉਸ ਪਾਸੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਨਸ 'ਤੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਗੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||219 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1cz1rb6mkrq6l6qsp2ug7rf4ql59jld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/220</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69551</id>
    <revision>
      <id>221779</id>
      <parentid>209268</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5202" sha1="dwqi2aa8wk8rp1vk1hl1e8tizynd0f2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲਾਉਣ ਦੀ ਸੁਰਖੀ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਖ ਬੱਤੀ, ਧੂੜਾ, ਕੰਘੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਨ ਜੋ ਉਹ ਸ਼ਾਇਦ ਆਪਣੇ ਜੂੜੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਕੋਲ ਹੀ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਖੂੰਟੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹਰੇ ਤੋਤੇ ਦਾ ਪਿੰਜਰਾ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾਏ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਿੰਜਰਾ ਕੱਚੇ ਅਮਰੂਦ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਗਲੇ ਹੋਏ ਸੰਗਤਰੇ ਦੇ ਛਿਲਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਦਬੂਦਾਰ ਟੁਕੜਿਆਂ ’ਤੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਮੱਛਰ ਜਾਂ ਪਤੰਗੇ ਉੱਡ ਰਹੇ ਸਨ।

{{gap}}ਪਲੰਗ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਬੈਂਤ ਦੀ ਇੱਕ ਕੁਰਸੀ ਪਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਪਿੱਠ ਸਿਰ ਟੇਕਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੇਹੱਦ ਮੈਲ਼ੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਇੱਕ ਖੂਬਸੂਰਤ ਤਿਪਾਈ ਸੀ ਜਿਸ 'ਤੇ ਹਿਜ਼ ਮਾਸਟਰਜ਼ ਵਾਇਸ ਦਾ ਪੋਰਟੇਬਲ ਗਰਾਮੋਫ਼ੋਨ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਗਰਾਮੋਫ਼ੋਨ 'ਤੇ ਮੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਕਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ ਸੀ। ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਤਿਪਾਈ ਦੇ ਇਲਾਵਾ ਕਮਰੇ ਦੇ ਹਰ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬਿਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਤਿਪਾਈ ਦੇ ਐਨ ਉੱਪਰ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਚਾਰ ਫ਼ਰੇਮ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਇਹਨਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਹੱਟ ਕੇ ਯਾਨੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਦੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੋਖ਼ ਰੰਗ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਤਸਵੀਰ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਥਾਨ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਫ਼ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਜੜਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤਸਵੀਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਟਾਂਡ 'ਤੇ ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਚੀਕਣੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਪਿਆਲੀ ਪਈ ਸੀ ਜੋ ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰੱਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੋਲ ਹੀ ਦੀਵਾ ਪਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਲਾਟ ਹਵਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੱਥੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਿੱਧੀ ਖੜੀ ਸੀ। ਉਸ ਧੂਫ਼ 'ਤੇ ਰੂੰ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਰੋੜੀਆਂ ਵੀ ਪਈਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਬੋਹਣੀ ਕਰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਦੂਰੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਰੁਪਏ ਛੁਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਲਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਾਫ਼ੀ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਵੀ ਆਪਣੀ ਚੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਮਾਧਵ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਪਲੰਗ ਦੇ ਪਾਵੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾਉਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਖ਼ਾਸ ਇਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਪੁੱਟਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਮਾਧਵ ਕੋਲੋਂ ਰੁਪਏ ਮਹਿਫ਼ੂਜ਼ ਰੱਖਣ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਮਾਧਵ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ 'ਤੇ ਧਾਵੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਸੀ..” ਉਸ ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਯਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਬੜੀ ਅਨੋਖੀ ਆਸ਼ਿਕੀ-ਮਾਸ਼ੂਕੀ ਹੈ।” “ਇੱਕ ਪੈਸਾ ਆਪਣੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਕੱਢਦਾ ਨਹੀਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||220 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dwqi2aa8wk8rp1vk1hl1e8tizynd0f2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/221</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69586</id>
    <revision>
      <id>221780</id>
      <parentid>209269</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5397" sha1="evc4wooqakb54z6frpmgl2mkzgog91h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਮਜ਼ੇ ਉਡਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਜ਼ੇ ਵੱਖ ਰਹੇ, ਤੈਥੋਂ ਕੁਝ ਲੈ ਵੀ ਮਰਦਾ ਹੈ... ਸੌਗੰਧੀ! ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਲ਼ਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਾਲੇ 'ਚ ਕੁਝ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਭਾ ਗਿਆ ਹੈ... ਸੱਤ ਸਾਲ... ਤੋਂ ਇਹ ਧੰਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੁਸਾਂ ਛੋਕਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਲਾਲ ਦਲਾਲ ਨੇ ਜੋ ਬੰਬਈ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਾਲੀਆਂ ਇੱਕ ਸੌ ਛੋਕਰੀਆਂ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਸਾਲੀ ਆਪਣਾ ਪੈਸਾ ਇਵੇਂ ਨਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰ... ਤੇਰੇ ਪਿੰਡੇ ਉਤੋਂ ਇਹ ਕੱਪੜਾ ਵੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਯਾਰ... ਇਸ ਪਲੰਗ ਦੇ ਪਾਵੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਦਬਾ ਦਿਆ ਕਰ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਇਆ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰ... ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕਸਮ ਮਾਧਵ, ਅੱਜ ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਧੇਲੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਬਾਹਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਇੱਕ ਕਪ ਚਾਹ ਅਤੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਬਿਸਕੁਟ ਤਾਂ ਮੰਗਾ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ਼ ਮੇਰੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਚੂਹੇ ਦੌੜ ਰਹੇ ਨੇ... ਸਮਝੀ! ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਵਕਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਮੇਰੀ ਜਾਨ... ਇਸ ਸਾਲੀ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਬਜ਼ਾਰ ਬਿਲਕੁਲ ਮੰਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਤੋਂ ਨਾ ਕਿਤੋਂ ਪੀਣ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕਸਮ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਇੱਕੇ ਕਦੇ ਰਾਤ ਦੀ ਖਾਲੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਬੋਤਲ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਬਾਸ ਸੁੰਘਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇਰੀ ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਪਣਾ ਸੀਨਾ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਮਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਹੇਠਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਬੰਬ ਦੇ ਗੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਅੰਗੀ ਪਹਿਨੇਗੀ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤਾਈ ਠੀਕ ਰਹੇਗੀ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੱਸ ਛੱਡਿਆ, “ਜਮਨਾ ਤੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ। ਦਸ ਰੁਪਏ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੇਰੀਆਂ ਬੋਟੀਆਂ ਤੋੜ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ... ਕੋਈ ਮੋਇਆ ਲਗਾਏ ਤਾਂ ਐਸੀ-ਵੈਸੀ ਜਗ੍ਹਾ ਹੱਥ.. ਓਏ ਹਾਂ, ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਵਾਂ ਤੈਨੂੰ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਰਾਤ ਦੇ ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਤੈਅ ਹੋਏ... ਜਦੋਂ ਸੌਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੱਤੀ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ... ਉਹ ਤਾਂ ਡਰਨ ਲੱਗਾ... ਸੁਣਦੀ ਹੋ ਜਮਨਾ? ਤੇਰੀ ਕਸਮ ਹਨੇਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਾਰਾ ਠਾਠ ਬੇ-ਸੁਆਦਾ ਹੋ ਗਿਆ..! ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ! ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਚਲੋ ਚਲੋ, ਦੇਰ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤਿੰਨ ਵੱਜਣ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਹੁਣ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਵੇਗਾ, ਬੋਲਿਆ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰੋ, ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰੋ... ਮੈਂ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੀ ਹੋਈ... ਬੋਲਿਆ, ਲਾਈਟ... ਲਾਈਟ... ਉਸਦੀ ਮੀਚੀ ਹੋਈ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਕੇ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਹਾਸੀ ਨਾ ਰੁਕੇ। “ਭਈ ਮੈਂ ਤਾਂ ਲਾਈਟ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ!&quot; ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਗੋਸ਼ਤ ਭਰੇ ਪੱਟ ਦੀ ਚੂੰਡੀ ਭਰੀ... ਤੜਫ਼ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਲਾਈਟ ਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਂ ਝੱਟ ਦੇਣੀਂ ਚਾਦਰ ਓੜ ਲਈ,&lt;noinclude&gt;{{rh||221 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>evc4wooqakb54z6frpmgl2mkzgog91h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/222</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69587</id>
    <revision>
      <id>221781</id>
      <parentid>209270</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5307" sha1="e0y6tvnm9eesoclod65w7xu0frxf48i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਮਰਦੁਵੇ! ਉਹ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਝਪਟ ਕੇ ਲਾਈਟ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤੀ! ਉਹ ਫਿਰ ਘਬਰਾਉਣ ਲੱਗਾ... ਤੇਰੀ ਕਸਮ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਕਟੀ, ਕਦੇ ਹਨੇਰਾ, ਕਦੇ ਉਜਾਲਾ, ਕਦੇ ਉਜਾਲਾ, ਕਦੇ ਹਨੇਰਾ... ਟ੍ਰਾਮ ਦੀ ਖੜਖੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਪਤਲੂਨ-ਪੁਤਲੂਨ ਪਹਿਨ ਕੇ ਉਹ ਉਠ ਭੱਜਿਆ... ਸਾਲੇ ਨੇ ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਸੱਟੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤੇ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਇਵੇਂ ਮੁਫ਼ਤ ਦੇ ਗਿਆ... ਜਮਨਾ ਤੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਅੱਲ੍ਹੜ ਹੈਂ। ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗੁਰ ਯਾਦ ਹਨ ਮੈਨੂੰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ!”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਵਾਕਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰ ਯਾਦ ਸਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਕ ਦੋ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੇ ਵੀ ਸਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਇਹ ਗੁਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, “ਜੇਕਰ ਆਦਮੀ ਸ਼ਰੀਫ ਹੋਵੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਖੂਬ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਕਰੋ, ਅਣਗਿਣਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰੋ। ਉਸਨੂੰ ਛੇੜੋ, ਸਤਾਓ, ਉਸਦੇ ਕੁਤਕੁਤਾਰੀਆਂ ਕਰੋ। ਉਸ ਨਾਲ਼ ਖੇਡੋ... ਜੇਕਰ ਦਾੜ੍ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਘੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਦੋ ਚਾਰ ਵਾਲ਼ ਵੀ ਨੋਚ ਲਓ, ਢਿੱਡ ਵੱਡਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਥਪਥਪਾਓ... ਉਹਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮੁਹਲਤ ਹੀ ਨਾ ਦਿਓ ਕਿ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ... ਉਹ ਖੁਸ਼ ਖੁਸ਼ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਬਚੀਆਂ ਰਹੋਂਗੀਆਂ... ਅਜਿਹੇ ਮਰਦ ਜੋ ਗੁਪਚੁਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਬੜੇ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭੈਣ... ਹੱਡੀ-ਪਸਲੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਅ ਚੱਲ ਜਾਵੇ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਇੰਨੀ ਚਲਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਗਾਹਕ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਨ। ਅੱਤ ਦਰਜੇ ਦੀ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਕੁੜੀ ਸੀ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਤਮਾਮ ਗੁਰ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਸਨ, ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਤੋਂ ਖਿਸਕ ਕੇ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ 'ਤੇ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲਕੀਰਾਂ ਪੈ ਗਈਆਂ ਸਨ... ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਖੁਰਕ-ਖਾਧੇ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜੇ ਨਾਲ਼ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕੁੱਤੀ ਬੜੀ ਬੇਐਤਨਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਲਤੂ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਐਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਨਰਮ-ਨਾਜ਼ੁਕ ਗੱਲ, ਕੋਈ ਕੋਮਲ ਬੋਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਝੱਟ ਪਿਘਲ਼ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਦੇ ਜਿਸਮਾਨੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਿਲਕੁਲ ਫ਼ੁਜ਼ੂਲ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਬਾਕੀ ਅੰਗ ਸਭ ਦੇ ਸਭ ਉਸਦੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਲ ਸਨ! ਉਹ ਥਕਾਵਟ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ...। ਅਜਿਹੀ ਥਕਾਵਟ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ... ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਸੁਲਾਉਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ! ਅਜਿਹੀ ਨੀਂਦ ਜੋ ਥੱਕ ਕੇ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਆਏ, ਕਿੰਨੀ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ... ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||222 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0y6tvnm9eesoclod65w7xu0frxf48i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/223</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69588</id>
    <revision>
      <id>221782</id>
      <parentid>209272</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5322" sha1="mw5ynu2spq7klzyfxafrnkeintjedxu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜੋ ਮਾਰ ਖਾ ਕੇ ਬੰਦ ਬੰਦ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਤਨਾ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ!... ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇਸ ਹੋਣ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲਮਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉੱਪਰ ਹਵਾ, ਹੇਠਾਂ ਹਵਾ, ਸੱਜੇ ਹਵਾ, ਖੱਬੇ ਹਵਾ, ਬਸ ਹਵਾ ਹੀ ਹਵਾ! ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦਮ ਘੁਟਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਮਜ਼ਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 

{{gap}}ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਖੇਡਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੰਦੂਕ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਨਾਕਾਫੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਦਮ ਘੁਟਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਨਾਲ਼ ਫੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਖ਼ੌਫ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਨ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਕਿੰਨਾ ਮਜ਼ਾ ਦਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿਸੇ ਐਸੇ ਹੀ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇਵੇ ਜਿਸਦੇ ਬਾਹਰ ਲਭਣ ਵਾਲੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹਿਣ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹਨੂੰ ਲਭ ਲੈਣ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ! ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਜੋ ਉਹ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਲੁਕਣਮੀਟੀ ਹੀ ਤਾਂ ਸੀ! ਕਦੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਲਭ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਖੋਜ ਲੈਂਦਾ ਸੀ...।

{{gap}}ਬਸ ਇੰਜ ਹੀ ਉਸਦਾ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਰਦ ਉਸਦੇ ਚੌੜੇ ਸਾਗਵਾਨੀ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਜਿਸਨੂੰ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਗੁਰ ਯਾਦ ਸਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਾਰ ਵਾਰ ਤਹੱਈਆ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਐਸੀ ਵੈਸੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬੜੇ ਰੁੱਖੇਪਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਪੇਸ਼ ਆਵੇਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੇ ਧਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਕਤ ਇੱਕ ਤ੍ਰਿਹਾਈ ਔਰਤ ਰਹਿ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ!

{{gap}}ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਂ ਨਵਾਂ ਮੁਲਾਕਾਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, “ਸੌਗੰਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਇਹ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਵੀ ਕਿ ਉਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਬਸ ਮੋਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸਚਮੁੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ... ਪ੍ਰੇਮ... ਕਿੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਬੋਲ ਹੈ! ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਉਹਨੂੰ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਮਲ਼ ਲਵੇ, ਉਸਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਉਸਦੇ ਮੁਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਚ ਜਾਵੇ... ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਜਾਵੇ। ਸਿਮਟ ਸਿਮਟਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਪਰੋਂ ਢਕਣ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਿੱਦਤ ਇਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸਦੇ ਜੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਪਏ ਹੋਏ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਹੀ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਥਪਥਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਲੋਰੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗੋਦ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸੁਲਾ ਦੇਵੇ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||223 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mw5ynu2spq7klzyfxafrnkeintjedxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/224</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69589</id>
    <revision>
      <id>221783</id>
      <parentid>209274</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="lvx603d1ciluhhzkkwti6j5p75aaw56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਪ੍ਰੇਮ ਕਰ ਸਕਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਕਦਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਹਰ ਉਸ ਮਰਦ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਨਿਬਾਹ ਵੀ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਚਾਰ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਿਬਾਹ ਹੀ ਤਾਂ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਵਾਰ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਹਰ ਵਕਤ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਅੱਛਾਪਣ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਸਦੀ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਉਂਦੀ... ਇੱਕ ਵਾਰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਬੇਇਖ਼ਤਿਆਰ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ... “ਸੌਗੰਧੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੇ ਚੰਗਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ!”

{{gap}}ਇਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ, ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਰ ਤਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਜੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਚਾਹੇ ਉਸ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਉਹਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਜਿਸਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਦਿਨ ਬੀਤਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਉਸਨੇ ਕਿਹੜੇ ਮਹਿਲ ਖੜੇ ਕਰਨੇ ਸਨ ਜੋ ਰੁਪਏ-ਪੈਸੇ ਦਾ ਲਾਲਚ ਕਰਦੀ। ਦਸ ਰੁਪਏ ਉਸਦਾ ਆਮ ਮੁੱਲ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਢਾਈ ਰੁਪਏ ਰਾਮਲਾਲ ਆਪਣੀ ਦਲਾਲੀ ਦੇ ਕੱਟ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਰੁਪਏ ਉਸਨੂੰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲ਼ ਹੀ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਦੀ ਇਕੱਲੀ ਜਾਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਜਦੋਂ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਬਕੌਲ ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ, ਸੌਗੰਧੀ 'ਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਏ ਖਿਰਾਜ ਵੀ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਸੀ!

{{gap}}ਇਹ ਖਿਰਾਜ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ਼ ਕੁਝ ਉਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ ਠੀਕ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ ਜੋ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਾ ਗਈ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹਨੂੰ ਲੁਕਾਉਣਾ ਕੀ! ਦੱਸ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਦੇਵੇ!

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨਾਲ਼ ਜਦੋਂ ਮਾਧਵ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਆਪਣਾ ਭਾਅ ਕਰਦਿਆਂ! ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸੌਦਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ ... ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂ ਆਇਆ ਹਾਂ? ... ਛੀ ਛੀ ਛੀ ਦਸ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਢਾਈ ਰੁਪਏ ਦਲਾਲ ਦੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੇ ਸਾਢੇ ਸੱਤ, ਰਹੇ ਨਾ ਸਾਢੇ ਸੱਤ?... ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਰੁਪਿਆਂ ’ਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ, - ਜੋ ਤੂੰ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਆਇਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਲੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ... ਮੈਨੂੰ ਔਰਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਇਸ ਵਕਤ ਇਸ ਘੜੀ ਮਰਦ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?... ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੋਈ ਔਰਤ ਵੀ ਭਾ ਜਾਵੇਗੀ ’ਤੇ ਕੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਚਦਾ ਹਾਂ! ... ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਨਾਤਾ ਹੀ ਕੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ... ਬਸ ਇਹ ਦਸ ਰੁਪਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢਾਈ ਰੁਪਏ ਦਲਾਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਏਧਰ ਉੱਧਰ ਬਿਖਰ ਜਾਣਗੇ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਜ ਰਹੇ ਹਨ... ਤੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਜਣਾ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਮੇਰਾ ਮਨ ਕੁਝ ਹੋਰ... ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਕਿ&lt;noinclude&gt;{{rh||224 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvx603d1ciluhhzkkwti6j5p75aaw56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/225</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69590</id>
    <revision>
      <id>221784</id>
      <parentid>209297</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5194" sha1="qjxiceo9pya9d8t0wyw1q5vzq3pzu7b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤ  ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ... ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਹਵਲਦਾਰ ਹਾਂ, ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਇਆ ਕਰਾਂਗਾ। ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਲਈ... ਇਹ ਧੰਦਾ ਛੱਡ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖਰਚ ਦੇ ਦਿਆ ਕਰਾਂਗਾ... ਕੀ ਭਾੜਾ ਹੈ ਇਸ ਖੋਲੀ ਦਾ?”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਸੌਗੰਧੀ 'ਤੇ ਏਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਖੁਦ ਨੂੰ ਹਵਾਲਦਾਰਨੀ ਸਮਝਣ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਮਾਧਵ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕਮਰੇ ਦੀਆਂ ਬਿਖਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਰੀਨੇ ਨਾਲ਼ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਜੋ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰਹਾਣੇ ਲਟਕਾ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ, ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ-ਗਿੱਛੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ... ਸੌਗੰਧੀ, ਭਈ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਇੱਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣ ਦੇਵਾਂਗਾ.., ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਹ ਘੜਾ... ਵੇਖਣਾ ਕਿੰਨਾ ਮੈਲ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ... ਇਹ ਚੀਥੜੇ, ਇਹ ਚਿੰਦੀਆਂ... ਉਫ਼, ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ... ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਸਤਿਆਨਾਸ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ... ਅਤੇ... ਅਤੇ ...”

{{gap}}ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸੌਗੰਧੀ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ ਮਿਲ਼ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਵਾਲਦਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਕਤ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਬੂਦਾਰ ਚੀਥੜਿਆਂ, ਮੈਲ਼ੇ ਘੜੇ ਅਤੇ ਨੰਗੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦਾ ਇੱਕ ਘਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂਪਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰ ਤੱਕ ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, “ਵੇਖ ਤਾਂ ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਨੱਕ ਕਿੰਨੀ ਲਾਲ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਜੁਕਾਮ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਵੇ ਤੈਨੂੰ... ਰੁਕ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਦਵਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।” ਮਾਧਵ ਕਿੰਨਾ ਚੰਗਾ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਬਵੰਜਾ ਤੋਲੇ ਅਤੇ ਪਾਵ-ਰੱਤੀ ਦੀ ਸੀ। ਕੀ ਖਰੀਆਂ ਖਰੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਸਨ ਉਸਨੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ... ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮਾਧਵ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਧਵ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, “ਵੇਖ ਸੌਗੰਧੀ! ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬਸ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ... ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਕੇ ਠਹਿਰਾਇਆ ਤਾਂ ਗੁੱਤ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂਗਾ... ਵੇਖ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਖਰਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਨਾ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਮਨੀ ਆਰਡਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ... ਹਾਂ ਕੀ ਭਾੜਾ ਹੈ ਇਸ ਖੋਲੀ ਦਾ...&quot;

{{gap}}ਨਾ ਮਾਧਵ ਨੇ ਕਦੇ ਪੂਨਾ ਤੋਂ ਖਰਚ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੋਨੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕਦੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||225 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjxiceo9pya9d8t0wyw1q5vzq3pzu7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/226</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69591</id>
    <revision>
      <id>221785</id>
      <parentid>209298</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5051" sha1="btvpyj7bgaal24mkgi4mxn5fzl3e78x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ “ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਟਰ ਟਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇੱਕ ਫੁੱਟੀ ਕੌਡੀ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਦੇ ਤੂੰ?” ਅਤੇ ਨਾ ਮਾਧਵ ਨੇ ਕਦੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, “ਇਹ ਮਾਲ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ... &quot; ਦੋਵੇਂ ਝੂਠੇ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਮੁਲੰਮਾ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ... ਪਰ ਸੌਗੰਧੀ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਅਸਲ ਸੋਨਾ ਨਾ ਮਿਲ਼ੇ ਉਹ ਮੁਲੰਮਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਗਹਿਣਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਉਸ ਵਕਤ ਸੌਗੰਧੀ ਥੱਕੀ ਮਾਂਦੀ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ। ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਲਾਟੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਫ਼ ਕਰਨਾ ਉਹ ਭੁੱਲ ਗਈ ਸੀ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਦੇ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਉਸਦੀਆਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਟਕਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਡੂੰਘੀ ਨੀਂਦ ਸੌਂ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਹੋਈ... ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਇਹ ਕੌਣ ਆਇਆ ਸੀ? ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਨਿੰਦਰਿਆਏ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਕ ਭਿਨਭਿਨਾਹਟ ਬਣ ਕੇ ਪਹੁੰਚੀ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਦੋਂ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਖੜਕਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਚੌਂਕ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠੀ... ਦੋ ਮਿਲ਼ੀਆਂ-ਜੁਲ਼ੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬਾਂ ਅਤੇ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਮੱਛੀ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹਾ ਲਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਕੁਸੈਲ਼ੀ ਅਤੇ ਲੇਸਦਾਰ ਸੀ। ਧੋਤੀ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਇਹ ਬਦਬੂਦਾਰ ਲਾਰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮਲ਼ਣ ਲੱਗੀ। ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲੀ ਸੀ। ਝੁਕ ਕੇ ਉਸਨੇ ਪਲੰਗ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਕੁੱਤਾ ਸੁੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੱਪਲਾਂ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਦਿੱਖ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਚਿੜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤੋਤਾ ਪਿੱਠ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਈ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ।

{{gap}}ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਦਸਤਕ ਹੋਈ। ਸੌਗੰਧੀ ਬਿਸਤਰ ਤੋਂ ਉੱਠੀ। ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੇ ਮਾਰੇ ਫੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘੜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਡੋਂਗਾ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸਨੇ ਕੁਰਲੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ  ਦੂਜਾ ਡੋਂਗਾ ਗਟਾ ਗਟ ਪੀ ਕੇ ਉਸਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਪਟ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮਲਾਲ?”

{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਜੋ ਬਾਹਰ ਦਸਤਕ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਥੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਖਿਝ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੈਨੂੰ ਸੱਪ ਸੁੰਘ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਕਲਾਕ (ਘੰਟੇ) ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿੱਬੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ?” ਫਿਰ ਆਵਾਜ਼ ਦਬਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਹੌਲੀ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ, “ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਨਹੀਂ?&quot;

{{gap}}ਜਦੋਂ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਨਹੀਂ...” ਤਾਂ ਰਾਮਲਾਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਹੋ ਗਈ, “ਤਾਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੀ? ... ਭਈ ਹੱਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੀ ਨੀਂਦ ਪਾਈ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਛੋਕਰੀ ਉਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਦੋ ਘੰਟੇ ਸਿਰ ਖਪਾਉਣਾ ਪਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ... ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਕੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ। ਝਟਪਟ ਇਹ ਧੋਤੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਉਹ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨ, ਪਾਊਡਰ-ਵਾਊਡਰ ਲਗਾ ਅਤੇ ਚੱਲ ਮੇਰੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||226 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>btvpyj7bgaal24mkgi4mxn5fzl3e78x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/227</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69592</id>
    <revision>
      <id>221786</id>
      <parentid>209299</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4651" sha1="rd5mb23dacvs7d3udew12reun0n2r1r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਨਾਲ਼... ਬਾਹਰ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੇਠ ਬੈਠਾ ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ... ਚੱਲ ਚੱਲ ਇੱਕ ਦਮ ਜਲਦੀ ਕਰ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਆਰਾਮ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਮਲਾਲ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਤਿਪਾਈ ਵੱਲ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਮ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਉਠਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਢੱਕਣ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਰਾਮਲਾਲ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।” 

{{gap}}ਰਾਮਲਾਲ ਨੇ ਕੰਘੀ ਟਾਂਡ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੁੰਦਾ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਕਨਪਟੀਆਂ 'ਤੇ ਬਾਮ ਨਾਲ਼ ਛੂੰਹਦੇ ਹੋਏ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। &quot;ਉਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਰਾਮਲਾਲ! ਵੈਸੇ ਹੀ, ਮੇਰਾ ਜੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ... ਬਹੁਤ ਪੀ ਗਈ।”

{{gap}}ਰਾਮ ਲਾਲ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਆਇਆ, “ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਚੀ ਹੈ ਤਾਂ ਲਿਆ... ਜ਼ਰਾ ਅਸੀਂ ਵੀ ਮੂੰਹ ਦਾ ਮਜ਼ਾ ਠੀਕ ਕਰ ਲਈਏ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਬਾਮ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਤਿਪਾਈ 'ਤੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਬਚਾਈ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਮੋਇਆ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ... ਵੇਖ ਰਾਮਲਾਲ! ਉਹ ਜੋ ਬਾਹਰ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੈ ਆਓ।”

{{gap}}ਰਾਮਲਾਲ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਨਹੀਂ ਭਈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਮੋਟਰ ਨੂੰ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਬਰਾਉਂਦੇ ਸਨ... ਤੂੰ ਕੱਪੜੇ-ਵੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਲੈ ਅਤੇ ਜ਼ਰਾ ਗਲੀ ਦੇ ਨੁੱਕੜ ਤੱਕ ਚੱਲ... ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।&quot;

{{gap}}ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸੌਦਾ ਸੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਦਰਦ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਕਬੂਲ ਨਾ ਕਰਦੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਨਾਲ਼ ਵਾਲੀ ਖੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਦਰਾਸੀ ਔਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਖਾਵੰਦ ਮੋਟਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਸਮੇਤ ਵਤਨ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਰਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬੇਵਸੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਈ ਸੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕੱਲ ਹੀ ਉਹਨੂੰ ਢਾਰਸ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਭੈਣ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਮੇਰਾ ਮਰਦ ਪੂਨੇ ਤੋਂ ਆਉਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਜਾਣ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਪੂਨਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਗਰ ਰੁਪਿਆਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਤਾਂ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਕੱਪੜੇ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਪੰਜ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਧੋਤੀ ਉਤਾਰ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨੀ ਅਤੇ ਗੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰਖ ਪਾਊਡਰ ਲਗਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ। ਘੜੇ ਦੇ ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਡੋਂਗਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||227 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rd5mb23dacvs7d3udew12reun0n2r1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/228</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69593</id>
    <revision>
      <id>221787</id>
      <parentid>209301</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4715" sha1="gz1duix44ayqs9aph5px26wf9xq3vpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੀਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮਲਾਲ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਟੁਰ ਪਈ।

{{gap}}ਗਲੀ ਜੋ ਕਿ, ਛੋਟੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਮੋਸ਼ ਸੀ। ਗੈਸ ਦੇ ਉਹ ਲੈਂਪ, ਜੋ ਖੰਭਿਆਂ 'ਤੇ ਜੜੇ ਸਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਧੁੰਦਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਲੜਾਈ ਲੱਗੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਟਿਆਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਸਿਆਹ ਰੰਗ ਦੀ ਮੋਟਰ ਦਾ ਸਾਇਆ ਜਿਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਦੀ ਭੇਤਾਂ ਭਰੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ... ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਦਾ ਦਰਦ ਫ਼ਿਜ਼ਾ 'ਤੇ ਵੀ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਕੁਸੈਲਾਪਣ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬਰਾਂਡੀ ਅਤੇ ਬੇਵੜਾ ਦੀ ਬਾਸ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਬੋਝਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।

{{gap}}ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਰਾਮਲਾਲ ਨੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠਦੇ ਹੋਏ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਿਹਾ। ਐਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸੌਗੰਧੀ ਮੋਟਰ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤਾਂ ਰਾਮਲਾਲ ਨੇ ਇੱਕ ਤਰਫ਼ ਹੱਟ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਲਓ ਉਹ ਆ ਗਈ।”

{{gap}}“ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਛੋਕਰੀ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਦਿਨ ਹੋਏ ਹਨ ਇਸਨੂੰ ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।” ਫਿਰ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਬ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ,&quot; ਸੌਗੰਧੀ, ਏਧਰ ਆਓ, ਸੇਠ ਜੀ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।” 

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਨਾਰਾ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ 'ਤੇ ਲਪੇਟਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਸੇਠ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬੈਟਰੀ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਕੋਲ ਰੌਸ਼ਨ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੇ ਸੌਗੰਧੀ ਦੀਆਂ ਨਸ਼ਿਆਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਚਕਾਚੌਂਧ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਬਟਨ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬੁਝ ਗਈ। ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸੇਠ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ &quot;ਊਂਹ!” ਨਿਕਲਿਆ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਦਾ ਇੰਜਣ ਫੜਫੜਾਇਆ ਅਤੇ ਕਾਰ ਇਹ ਗਈ ਔਹ ਗਈ...।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕੀ ਸੀ ਕਿ ਮੋਟਰ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੱਕ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਠ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਆਖਰ ਹੋਇਆ ਕੀ ਸੀ। ਇਸ &quot;ਊਂਹ” ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਣਭਿਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੀ?... ਕੀ?

{{gap}}ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, “ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤੈਨੂੰ। ਦੋ ਘੰਟੇ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਕੀਤੇ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹਰਕਤ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਿੱਥੇ ਸੀ ਉਹ ਮੋਟਰ... ਕਿੱਥੇ ਸੀ ਉਹ ਸੇਠ... ਤਾਂ “ਊਂਹ&quot; ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ... ਉਸਦੀ...।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||228 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gz1duix44ayqs9aph5px26wf9xq3vpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/229</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69594</id>
    <revision>
      <id>221788</id>
      <parentid>209302</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5350" sha1="bwpojtkk8ydy85x3vigbqo3xvcpul6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਗਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਜ਼ਬਾਨ ਦੀ ਨੋਕ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਰੁਕ ਗਈ। ਉਹ ਆਖਰ ਗਾਲ਼ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿੰਦੀ, ਮੋਟਰ ਤਾਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬਜ਼ਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਲਾਲ ਲਾਲ ਅੰਗਾਰਾ “ਊਂਹ” ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਮੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਜੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਪੁਕਾਰੇ, “ਓ ਸੇਠ, ਜਰਾ ਮੋਟਰ ਰੋਕਣਾ ਆਪਣੀ... ਬਸ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਦੇ ਲਈ।”

{{gap}}ਉਹ ਸੁੰਨਸਾਨ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਸੀ। ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਜੋ ਉਹ ਖਾਸ-ਖਾਸ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਦੀ ਹਲਕੀ-ਹਲਕੀ ਹਵਾ ਨਾਲ਼ ਲਹਿਰਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਾੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਸਰਸਰਾਹਟ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਸਾੜ੍ਹੀ ਦੇ ਚੀਥੜੇ ਉੱਡਾ ਦੇਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾੜ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰਾ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ‘ਉਂਹ! ਊਂਹ!' ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਗੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉਸਨੇ ਪੋਡਰ ਲਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸੁਰਖੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨੇ ਕੁਝ ਸੋਚਿਆ,,, ਮੈਂ ਇਸ ਮੋਏ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਣ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਆਦਤ ਹੈ... ਮੇਰੀ ਕੀ ਸਭ ਦੀ ਇਹੀ ਆਦਤ ਹੈ.. 'ਤੇ... ’ਤੇ... ਇਹ ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਅਤੇ ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ ਅਤੇ... ਇਹ ਬਜ਼ਾਰ... ਅਤੇ ਉਹ ਮੋਟਰ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਦੀ ਚਮਕ... ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਧੱਬੇ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਏਧਰ-ਉੱਧਰ ਤੈਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਇੰਜਣ ਦੀ ਫੜਫੜਾਹਟ ਉਸਨੂੰ ਹਵਾ ਦੇ ਹਰ ਝੋਂਕੇ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ।

{{gap}}ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ 'ਤੇ ਬਾਮ ਦਾ ਲੇਪ, ਜੋ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਆਉਣ ਨਾਲ਼ ਉਸਦੇ ਮੁਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਮੱਥਾ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਝੋਂਕਾ ਉਸਦੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਰ ਮੱਥੇ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਗੁਜ਼ਰਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਠੰਡਾ ਠੰਡਾ ਟੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕੱਟ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਉਂਜ ਦਾ ਉਂਜ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਪਰ ਖਿਆਲਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਭਾੜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨੇ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਦਰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਉੱਪਰ ਲਿਆਉਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਨਾਕਾਮ ਰਹੀ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦਾ ਅੰਗ ਅੰਗ ਦੁਖਣ ਲੱਗੇ, ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹਾ ਦਰਦ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਦ ਹੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰੇ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਸੋਚਦੇ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਇਆ... ਕੀ ਇਹ ਦਰਦ ਸੀ?&lt;noinclude&gt;{{rh||229 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwpojtkk8ydy85x3vigbqo3xvcpul6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/230</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69595</id>
    <revision>
      <id>221789</id>
      <parentid>209303</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5144" sha1="ooj0f6977k3sbduqjwle0p5buoxw2b6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਸੁੰਗੜਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਫੈਲ ਗਿਆ... ਇਹ ਕੀ ਸੀ? ਲਾਹਨਤ! ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਊਂਹ ਸੀ ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਸੁੰਗੜਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਦੇ ਫੈਲਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਘਰ ਵੱਲ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਕਦਮ ਉੱਠੇ ਹੀ ਸਨ ਕਿ ਰੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਰੁੱਕ ਕੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ, ਰਾਮ ਲਾਲ ਦਲਾਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ... ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਸੌਗੰਧੀ ਤੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ! ਉਸਨੂੰ... ਉਸਨੂੰ... ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਲ ਹੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤਾਂ ਕਈ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦ... ਉਹ ਜੋ ਮੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਇਆ ਸੀ। ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਸੂਰਤ ਸੀ ਉਸਦ... ਕੀ ਮੈਂ ਨੱਕ-ਭੌਂ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਸੌਣ ਲੱਗਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ? ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਉਲਟੀ ਆਉਂਦੇ ਆਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕ ਗਈ ਸੀ? ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਸੌਗੰਧੀ.. ਤੂੰ ਉਸਨੂੰ ਧੁਤਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸ ਮੋਟਰ ਵਾਲੇ ਸੇਠ ਨੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਥੁੱਕਿਆ ਹੈ... ਊਂਹ... ਇਸ ਊਂਹ ਦਾ ਹੋਰ ਮਤਲਬ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਇਹੀ ਕਿ ਇਸ ਛਛੂੰਦਰ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇਲੀ ਦਾ ਤੇਲ... ਊਂਹ... ਇਹ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ... ਓਏ ਰਾਮਲਾਲ ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਰਲੀ ਕਿੱਥੋਂ ਫੜ ਕੇ ਲੈ ਆਇਆ ਹੈਂ... ਇਸ ਲੌਂਡੀਆ ਦੀ ਇੰਨੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਤੂੰ... ਦਸ ਰੁਪਏ ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤ... ਖੱਚਰ ਕੀ ਬੁਰੀ ਹੈ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਗਰਮ ਲਹਿਰਾਂ ਦੌੜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਤੇ ਗ਼ੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਕਦੇ ਰਾਮਲਾਲ ਦਲਾਲ 'ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਦੋ ਵਜੇ ਉਸਨੂੰ ਬੇਆਰਾਮ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਬੇਕਸੂਰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਸੇਠ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਖਿਆਲ ਦੇ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਉਸਦੇ ਕੰਨ, ਉਸਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਉਸਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ, ਉਸਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਸੇਠ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੇਖ ਪਾਏ... ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਖਾਹਿਸ਼ ਵੱਡੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਹੋਵੇ... ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ... ਉਹ ਸਹਿਜੇ-ਸਹਿਜੇ ਮੋਟਰ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਮੋਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਇੱਕ ਹੱਥ ਬੈਟਰੀ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ’ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸੁੱਟੇ। ਊਂਹ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਏ ਅਤੇ ਉਹ... ਸੌਗੰਧੀ ਅੰਧਾਧੁੰਦ ਆਪਣੇ ਦੋਨਾਂ ਪੰਜਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਸਦਾ ਮੂੰਹ ਨੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਵਹਿਸ਼ੀ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝਪਟੇ ਅਤੇ... ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਨਹੁੰ ਜੋ ਉਸਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ ਵਧਾ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਉਸ ਸੇਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਡ ਦੇਵੇ... ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬਾਹਰ ਘਸੀਟ ਲਵੇ ਅਤੇ ਧੜਾ ਧੜ ਮੁੱਕੇ ਮਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਥੱਕ ਜਾਵੇ... ਜਦੋਂ ਥੱਕ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਰੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ।

{{gap}}ਰੋਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||230 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ooj0f6977k3sbduqjwle0p5buoxw2b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/231</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69608</id>
    <revision>
      <id>221790</id>
      <parentid>209305</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5240" sha1="758jxkj7n97nasv9pg9wcziu084c34k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿੱਚ ਗ਼ੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬੇਬਸੀ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅੱਥਰੂ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਚਾਨਕ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਰੋਦੀਆਂ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਟਪਕਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋ? ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਵਾਲ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਹੁਣ ਪਲਕਾਂ ਉੱਪਰ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੌਗੰਧੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਸ ਖਲਾ ਨੂੰ ਘੂਰਦੀ ਰਹੀ ਜਿਧਰ ਸੇਠ ਦੀ ਮੋਟਰ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਫੜ ਫੜ ਫੜ... ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਕਿੱਥੋ ਆਈ? ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਚੌਂਕ ਕੇ ਏਧਰ ਉੱਧਰ ਵੇਖਿਆ ਪਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ... ਓਏ ਇਹ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਫੜਫੜਾਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਮਝੀ ਸੀ ਮੋਟਰ ਦਾ ਇੰਜਣ ਬੋਲਿਆ ਹੈ... ਉਸਦਾ ਦਿਲ... ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ! ਅੱਜ ਹੀ ਰੋਗ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸਨੂੰ... ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਚੱਲਦਾ ਚੱਲਦਾ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਰੁਕ ਕੇ  ਧੜ ਧੜ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਸੀ... ਬਿਲਕੁਲ ਉਸ ਘਸੇ ਹੋਏ ਰਿਕਾਰਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸੂਈ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਆਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਕਟੀ ਗਿਣ ਗਿਣ ਤਾਰੇ ਕਹਿੰਦਾ ਕਹਿੰਦਾ ਤਾਰੇ ਤਾਰੇ ਦੀ ਰੱਟ ਲੱਗਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਅਸਮਾਨ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਅੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿੰਨੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ... ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਪਲਟ ਦੇਵੇ। ’ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸੁੰਦਰ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਝੱਟ ਇਹ ਖਿਆਲ ਉਸਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਿਆ। ਇਹ ਤਾਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹਨ ’ਤੇ ਤੂੰ ਕਿੰਨੀ ਭੋਂਡੀ ਹੈਂ ... ਕੀ ਭੁੱਲ ਗਈ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਤੇਰੀ ਸੂਰਤ ਨੂੰ ਫਿਟਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਬਦਸੂਰਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਉਹ ਤਮਾਮ ਅਕਸ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਸਦਾ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਹੁਣ ਉਹ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਮਾਮ ਫ਼ਿਕਰਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਰਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹ ਬਦਸੂਰਤ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਲ-ਸੂਰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਜਿਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮਰਦ ਲੰਘਦੇ ਲੰਘਦੇ ਘੂਰ ਕੇ ਵੇਖ ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਮਾਮ ਖੂਬੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ ਜੋ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਰਦ ਉਸ ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਬਸਰ ਕਰਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਜਵਾਨ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਸਮਅਨੁਪਾਤੀ ਸਨ। ਕਦੇ ਕਦੇ ਨਹਾਂਦੇ ਵਕਤ ਜਦੋਂ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰਾਂ ਆਪਣੇ ਪੱਟਾਂ'ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੋਲਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗੁਦਗੁਦਾਹਟ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। 

{{gap}}ਉਹਦਾ ਸੁਭਾਅ ਮਨਮੋਹਕ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਨਾਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਿਆ ਹੋਵੇ... ਬੜੀ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸੀ, ਬੜੀ ਰਹਿਮਦਿਲ ਸੀ। ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਲ ਪੇਠਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਕਰਦੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||231 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>758jxkj7n97nasv9pg9wcziu084c34k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/232</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69609</id>
    <revision>
      <id>221791</id>
      <parentid>209306</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5497" sha1="br6r9x5c1nl31qjf3df4h71sf3tbvwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਮੁੰਡਾ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਕੇ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਖੂੰਟੀ ਤੋਂ ਕੋਟ ਉਤਾਰਿਆ ਤਾਂ ਬਟੂਆ ਗ਼ਾਇਬ ਮਿਲਿਆ। ਸੌਗੰਧੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਇਹ ਬਟੂਆ ਲੈ ਉੱਡਿਆ ਸੀ। ਬੇਚਾਰਾ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ। ਛੁੱਟੀਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਲਈ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਤਰਸ ਖਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਸ ਰੁਪਏ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸਨ...

{{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਬੁਰਾਈ ਹੈ? ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹਰ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਗੈਸ ਦੇ ਅੰਨੇ ਲੈਂਪ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਖੰਭੇ, ਫੁਟਪਾਥ ਦੇ ਚਕੋਰ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੜਕ ਦੀ ਉਖੜੀ ਹੋਈ ਬਜਰੀ.. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੱਲ ਉਸਨੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਵੇਖਿਆ, ਫਿਰ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਠਾਈਆਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਝੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

{{gap}}ਜਵਾਬ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਹ ਜਾਣਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਬੁਰੀ ਨਹੀਂ ਚੰਗੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਤਾਈਦ ਕਰੇ... ਕੋਈ... ਕੋਈ... ਇਸ ਵਕਤ ਉਸਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਦੇ, “ਸੌਗੰਧੀ! ਕੌਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਬੁਰੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹੇ ਉਹ ਆਪ ਬੁਰਾ ਹੈ...&quot; ਨਹੀਂ ਇਹ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਸੀ, “ਸੌਗੰਧੀ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੈ!”

{{gap}}ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕੋਈ ਉਸਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਇੰਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਉਹ ਬੇਜਾਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਤਾਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਜ਼ੱਰਾ-ਜ਼ੱਰਾ ਕਿਉਂ ਮਾਂ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ.. ਉਹ ਮਾਂ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਉਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ? ਉਸ ਦਾ ਜੀ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਗੈਸ ਦੇ ਫੌਲਾਦੀ ਖੰਭੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚਿੰਬੜ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਰਦ ਲੋਹੇ 'ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਰੱਖ ਦੇਵੇ... ਆਪਣੀਆਂ ਗਰਮ-ਗਰਮ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਸਰਦੀ ਚੂਸ ਲਵੇ।

{{gap}}ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਗੈਸ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੈਂਪ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਖੰਭੇ, ਫੁਟਪਾਥ ਦੇ ਚਕੋਰ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਚੀਜ਼ ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਸੰਨਾਟੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਤੇੜੇ ਸੀ, ਹਮਦਰਦੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਝੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਸਮਾਨ ਵੀ ਜੋ ਮਟਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਮੋਟੀ ਚਾਦਰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸੁਰਾਖ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਸਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਟਿਮਟਿਮਾਉਣਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ... ਪਰ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੀ ਗੜਬੜ ਸੀ? ਉਹ ਕਿਉਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉਸ ਮੌਸਮ ਦੀ ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਸੀ ਜੋ ਮੀਂਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ... ਉਸ ਦਾ ਜੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੇ ਜਿਸਮ ਦਾ ਹਰ ਮੁਸਾਮ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਉਬਲ ਰਿਹਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||232 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>br6r9x5c1nl31qjf3df4h71sf3tbvwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/233</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69610</id>
    <revision>
      <id>221792</id>
      <parentid>209307</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5352" sha1="9cyaqvvgzc4skzl0ju20rwe1xfa0e19" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ’ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ... ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਗਲੀ ਦੇ ਨੁੱਕੜ 'ਤੇ ਖਤ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਭਬਕੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਸੀ... ਹਵਾ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਝੋਕੇ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਭਬਕੇ ਦੀ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜੀਭ ਜੋ ਉਸਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲਮਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਲੜਖੜਾਈ ਤਾਂ ਸੌਗੰਧੀ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਵੱਲ ਉਠੀਆਂ ਜਿਧਰ ਮੋਟਰ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ... ਉਸਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਆਰਜ਼ੂ ਸੀ ਕਿ ਮੋਟਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਏ ਅਤੇ... ਅਤੇ ...।

{{gap}}ਨਾ ਆਏ... ਦਫ਼ਾ ਹੋਵੇ... ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕਿਉਂ ਬੇਕਾਰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਾਂ। ਘਰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਲੰਮੀਆਂ ਤਾਣ ਕੇ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਹੀ ਕੀ ਹੈ। ਮੁਫ਼ਤ ਦੀ ਸਿਰਦਰਦੀ ਹੀ ਤਾਂ ਹੈ... ਚੱਲ ਸੌਗੰਧੀ ਘਰ ਚੱਲ... ਠੰਡੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੱਕ ਡੋਂਗਾ ਪੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਾਮ ਮਲ ਕੇ ਸੌਂ ਜਾ... ਫਸਟ ਕਲਾਸ ਨੀਂਦ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਸਭ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ... ਸੇਠ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮੋਟਰ ਦੀ ਐਸੀ ਤੈਸ...

{{gap}}ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਸੌਗੰਧੀ ਦਾ ਬੋਝ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਠੰਡੇ ਤਾਲਾਬ 'ਚੋਂ ਨਹਾ-ਧੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਜਿਸਮ ਹਲਕਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਵੀ ਹਲਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਰ ਵੱਲ ਚਲਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦਾ ਬੋਝ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਕਦਮ ਕਈ ਵਾਰ ਲੜਖੜਾਏ।

{{gap}}ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਟੀਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਫਿਰ ਸਾਰਾ ਘਟਨਾ-ਚੱਕਰ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਦਰਦ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੇ ਰੋਮ ਰੋਮ 'ਤੇ ਛਾ ਗਿਆ... ਕਦਮ ਫਿਰ ਬੋਝਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਕਿ ਘਰੋਂ ਸੱਦ ਕੇ, ਬਾਹਰ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀ ਚਪੇੜ ਮਾਰ ਕੇ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਹੁਣੇ ਹੁਣੇ ਹੱਤਕ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਖ਼ਿਆਲ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਸਲੀਆਂ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਖਤ ਅੰਗੂਠੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਉਸਨੂੰ ਭੇਡ-ਬਕਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਬਾ ਦਬਾ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗੋਸ਼ਤ ਵੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵਾਲ਼ ਹੀ ਵਾਲ਼ ਹਨ... ਉਸ ਸੇਠ ਨੇ... ਈਸ਼ਵਰ ਕਰੇ... ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਉਹਨੂੰ ਬਦਦੂਆ ਦੇਵੇ, ਮਗਰ ਸੋਚਿਆ, ਬਦਦੁਆ ਦੇਣ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਬਣੇਗਾ। ਮਜ਼ਾ ਤਾਂ ਉਦੋਂ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਵਜੂਦ ਦੇ ਹਰ ਜ਼ੱਰੇ 'ਤੇ ਲਾਅਨਤਾਂ ਲਿਖ ਦਿੰਦੀ... ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੀ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਬੇਚੈਨ ਰਹਿੰਦਾ... ਕੱਪੜੇ ਫਾੜ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ, “ਇਹੀ ਲੈਣ ਆਇਆ ਜਿਹੀ ਨਾ ਤੂੰ?... ਲੈ ਮੁੱਲ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾ ਲੈ ਜਾ ਇਸਨੂੰ.. ਇਹ ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਤੂੰ ਕੀ, ਤੇਰਾ ਬਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ...&quot;

{{gap}}ਇੰਤਕਾਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੇਕਰ ਉਸ ਸੇਠ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ... ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸਦੀ ਮੁੱਠ ਭੇੜ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰੇ। ਨਹੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਰੇ... ਇਵੇਂ ਉਸ ਤੋਂ ਇੰਤਕਾਮ ਲਵੇ, ਨਹੀਂ ਇਵੇਂ ਨਹੀਂ... ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||233 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cyaqvvgzc4skzl0ju20rwe1xfa0e19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/234</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69611</id>
    <revision>
      <id>221793</id>
      <parentid>209308</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="rx4c1pv1wutjfo08nhxlbsx5yst601w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜਦੋਂ ਸੌਗੰਧੀ ਸੋਚਦੀ ਕਿ ਸੇਠ ਨੂੰ ਉਸਦਾ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਣਾ ਮੁਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਾਲ਼ ਦੇਣ ਤੇ ਹੀ 'ਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲੈਂਦੀ... ਬਸ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਗਾਲ਼, ਜੋ ਉਸਦੀ ਨੱਕ 'ਤੇ ਚਿਪਕੂ ਮੱਖੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਠ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਥੇ ਹੀ ਜਮੀ ਰਹੇ | 

{{gap}}ਇਸ ਉਧੇੜ ਬੁਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਖੋਲ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਚੋਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁੰਜੀ ਕੱਢ ਕੇ ਜੰਦਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਕੁੰਜੀ ਹਵਾ ਹੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ! ਕੁੰਡੇ ਵਿੱਚ ਜੰਦਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਫਾਟਕ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਦਬਾਏ ਤਾਂ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਚਿੜਚਿੜਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੋਈ। ਅੰਦਰੋਂ ਕੁੰਡੀ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੇ ਅੰਗੜਾਈ ਲਈ, ਸੌਗੰਧੀ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ।

{{gap}}ਮਾਧਵ ਮੁੱਛਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕਿਹਾ ਮੰਨ ਹੀ ਲਿਆ... ਸਵੇਰੇ ਦੀ ਸੈਰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਲਈ ਬੜੀ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸੁਸਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਕਮਰ ਦਾ ਦਰਦ ਵੀ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਏ ਦਿਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈਂ... ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਗਾਰਡਨ ਤੱਕ ਹੋ ਆਈ ਹੋਵੇਂਗੀ ਤੂੰ, ਕਿਉਂ?”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕੋਈ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਾਧਵ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ। ਦਰਅਸਲ ਜਦੋਂ ਮਾਧਵ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸੌਗੰਧੀ ਜ਼ਰੂਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਵੇ ਅਤੇ ਸੌਗੰਧੀ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਧਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਵੇ... ਪ੍ਰੰਤੂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ।

{{gap}}ਮਾਧਵ ਬੈਂਤ ਦੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ ਜਿਸਦੀ ਪਿਠ 'ਤੇ ਉਸਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ਼ ਚੋਪੜੇ ਹੋਏ ਸਿਰ ਨੇ ਮੈਲ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਧੱਬਾ ਬਣਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲੱਤ 'ਤੇ ਲੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁੱਛਾਂ 'ਤੇ ਉਂਗਲੀਆਂ ਫੇਰਨ ਲਗਾ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਬਹੁਤ ਸਟਪਟਾਇਆ, “ਇੰਤਜ਼ਾਰ? ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਮਿਚੇ ਹੋਏ ਬੁੱਲ੍ਹ ਖੁੱਲੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੀਲੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਸਾਕਾਰ ਹੋਈ, “ਮੈਂ ਰਾਤ ਤੈਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ... ਉੱਠੀ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਚਲੋ ਕਿਤੇ ਬਾਹਰ ਘੁੰਮ ਆਓ... ਤੇ...&quot;

{{gap}}ਮਾਧਵ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ, “ਤੇ ਮੈਂ ਆ ਗਿਆ... ਭਈ ਵੱਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬੜੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਠੀਕ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਹੁੰਦੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||234 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rx4c1pv1wutjfo08nhxlbsx5yst601w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/235</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69612</id>
    <revision>
      <id>221794</id>
      <parentid>209309</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="1hzzr0ctn7iiru39vtqhc42r8o29i72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੈ... ਤੂੰ ਇਹ ਸੁਫ਼ਨਾ ਕਦੋਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ?”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਚਾਰ ਵਜੇ ਦੇ ਕਰੀਬ।”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, &quot;ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਠੀਕ ਦੋ ਵਜੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ... ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ... ਓਏ ਬਿਲਕੁਲ ਇਹੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜੀ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ... ਕੀ ਸੀ ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ! ਹਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਪਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਭਰੀ ਹੋਈ ਥੈਲੀ ਸੀ। ਤੂੰ ਇਹ ਥੈਲੀ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, ਮਾਧਵ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?.. ਲੈ ਇਹ ਥੈਲੀ... ਤੇਰੇ ਮੇਰੇ ਰੁਪਏ ਕੀ ਦੋ ਹਨ? ਸੌਗੰਧੀ ਤੇਰੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕਸਮ ਫ਼ੌਰਨ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਕਟਾ ਕੇ ਏਧਰ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ... ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਬੜੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੈ! ਬੈਠੇ ਬਿਠਾਏ ਇੱਕ ਕੇਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਵੀਹ-ਤੀਹ ਰੁਪਏ ਹੋਣ ਤਾਂ, ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲੇ... ਥੱਕ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਗਈ ਤੂੰ? ਲੇਟ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਪੈਰ ਕਰਕੇ ਲੇਟ ਜਾ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਲੇਟ ਗਈ। ਦੋਨਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦਾ ਤਕੀਆ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ ਲੇਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਮਾਧਵ ਇਹ ਕਿਸ ਮੋਏ ਨੇ ਤੇਰਾ 'ਤੇ ਕੇਸ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਬੇਲ-ਵੇਲ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ ਵੀਹ ਤੀਹ ਕੀ ਸੌ-ਪੰਜਾਹ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਥਮਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਆਪਣਾ ਹੀ ਹੈ... ਜਾਨ ਬਚੀ ਲੱਖਾਂ ਪਾਏ... ਬਸ ਬਸ ਹੁਣ ਜਾਣ ਦੇ। ਥਕਾਵਟ ਕੁਝ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ... ਮੁੱਠੀ ਚਾਪੀ ਛੱਡ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾ... ਕੇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਧਕ-ਧਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਹੈ... ਵਾਪਸ ਕਦੋਂ ਜਾਵੇਂਗਾ ਤੂੰ?”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬਾਸ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਝੱਟ ਕਿਹਾ, “ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਗੱਡੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ.. ਜੇਕਰ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਸਭ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਨੂੰ ਸੌ-ਪੰਜਾਹ ਨਾ ਫੜਾਏ ਤਾਂ... ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਪੰਜਾਹ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਚੱਲ ਜਾਵੇਗਾ।”

{{gap}}“ਪੰਜਾਹ!” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਬੜੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ਼ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਗਈ ਜੋ ਕੰਧ 'ਤੇ ਲਟਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਖੱਬਿਓਂ ਤੀਸਰੇ ਫ਼ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੁਰਸੀ ’ਤੇ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਪੱਟਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਰੱਖੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਫੁਲ ਸੀ। ਕੋਲ ਹੀ ਤਿਪਾਈ 'ਤੇ ਦੋ ਮੋਟੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਧਰੀਆਂ ਸਨ। ਤਸਵੀਰ ਲਹਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਤਸਵੀਰ ਉਤਰਵਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਮਾਧਵ 'ਤੇ ਏਨਾ ਹਾਵੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਹਰ ਸ਼ੈ ਤਸਵੀਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, “ਸਾਡੀ ਫੋਟੋ ਉਤਰੇਗੀ। ਸਾਡੀ ਫੋਟੋ ਉਤਰੇਗੀ!&quot;

{{gap}}ਕੈਮਰੇ ਵੱਲ ਮਾਧਵ ਅੱਖਾਂ ਫਾੜ-ਫਾੜ ਕੇ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||235 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hzzr0ctn7iiru39vtqhc42r8o29i72</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/236</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69613</id>
    <revision>
      <id>221796</id>
      <parentid>209310</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4769" sha1="7ce4d0uuadzsgr943l3eqn034h1x97x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੀ ਕਿ ਫੋਟੋ ਲਹਾਉਂਦੇ ਵਕਤ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸ ਪਈ... ਉਸਦਾ ਹਾਸਾ ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਤਿੱਖਾ ਅਤੇ ਨੋਕੀਲਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਧਵ ਦੇ ਸੂਈਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਚੁਭੀਆਂ। ਪਲੰਗ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਉਹ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਕਿਸਦੀ ਤਸਵੀਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਹੱਸੀ ਹੈਂ?”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਸਵੀਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਦੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾਰੋਗ਼ਾ ਦੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ... ਮੁਨਸ਼ੀ ਪਾਲਟੀ ਦੇ ਦਾਰੋਂਗਾ ਦੀ... ਜ਼ਰਾ ਵੇਖ ਤਾਂ ਇਸਦਾ ਥੋਬੜਾ... ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਰਾਣੀ ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਆਸ਼ਿਕ ਹੋ ਗਈ ਸੀ... ਊਂਹ! ਇਹ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਮਸਰਾਂ ਦੀ ਦਾਲ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਫ਼ਰੇਮ ਨੂੰ ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਖਿੱਚਿਆ ਕਿ ਦੀਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੱਲ ਵੀ ਪਲਸਤਰ ਸਮੇਤ ਉੱਖੜ ਆਇਆ!

{{gap}}ਮਾਧਵ ਦੀ ਹੈਰਤ ਅਜੇ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਫ਼ਰੇਮ ਨੂੰ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ਰੇਮ ਹੇਠਾਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿਗੀ ਅਤੇ ਕੱਚ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਛਣਕਾਰ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਇਸ ਛਣਕਾਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਿਹਾ, “ਰਾਣੀ ਭੰਗਣ ਕੂੜਾ ਚੁੱਕਣ ਆਵੇਗੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਜਾਵੇਗੀ।”

{{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਹੀ ਨੋਕੀਲੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਹਾਸੇ ਦੀ ਫ਼ੁਵਾਰ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਿਰਨੀ
ਸ਼ੁਰੂ  ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਚਾਕੂ ਜਾਂ ਛੁਰੀ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। 

{{gap}}ਮਾਧਵ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ਼ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੱਸਿਆ, “ਹੀ ਹੀ ਹੀ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਫ਼ਰੇਮ ਵੀ ਨੋਚ ਲਿਆ ਅਤੇ ਖਿੜਕੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, “ਇਸ ਸਾਲੇ ਦਾ ਇੱਕੇ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ? ... ਭੌਂਡੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਇੱਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ... ਕਿਉਂ ਮਾਧਵ?”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਫਿਰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ਼ ਮੁਸਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੱਸਿਆ, “ਹੀ ਹੀ ਹੀ।”

{{gap}}ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਪਗੜੀ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਉਤਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੱਥ ਉਸ ਫ਼ਰੇਮ ਵੱਲ ਵਧਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਧਵ ਦਾ ਫੋਟੋ ਜੁੜਿਆ ਸੀ। ਮਾਧਵ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਸਿਮਟ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਥ ਉਸ ਵੱਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰੇਮ ਕਿੱਲ ਸਮੇਤ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ।

{{gap}}ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਠਹਾਕਾ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਊਂਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਫ਼ਰੇਮ ਇਕੱਠੇ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਦੋਂ ਫ਼ਰੇਮ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ? ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਫੋਟੋ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ।”

{{gap}}ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਸੌਗੰਧੀ ਮਾਧਵ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਤੈਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||236 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ce4d0uuadzsgr943l3eqn034h1x97x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/237</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69614</id>
    <revision>
      <id>221797</id>
      <parentid>209312</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4860" sha1="hh7vk47mky6hl3ktohzvpbsayuoqipa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਹ ਫੋਟੋ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ’ਤੇ ਮੈਂ ਪੁੱਛਦੀ ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ... ਤੇਰੀ ਪਕੌੜੇ ਵਰਗੀ ਨੱਕ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਵਾਲ਼ਾਂ ਭਰਿਆ ਮੱਥਾ, ਇਹ ਤੇਰੀਆਂ ਸੁੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨ੍ਹਾਸਾਂ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਕੰਨ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਬਾਸ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਮੈਲ਼? ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਫੋਟੋ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਊਂਹ... ਪਸੰਦ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇਰੇ ਐਬ ਜੋ ਛੁਪਾ ਰੱਖੇ ਸਨ ਉਸਨੇ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਐਬ ਛੁਪਾਏ ਉਹੀ ਬੁਰਾ।”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਗਿਆ। ਆਖਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੰਧ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖ ਸੌਗੰਧੀ, ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੂੰ ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ... ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਰੀ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ...&quot;

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਾਧਵ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਧੰਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬਸ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇੱਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਤਾਂ ਗੁੱਤ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦੇਵਾਂਗਾ.. ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਖਰਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੀ ਆਰਡਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ... ਹਾਂ ਕੀ ਭਾੜਾ ਹੈ ਇਸ ਖੋਲ਼ੀ ਦਾ?”

{{gap}}ਮਾਧਵ ਚਕਰਾ ਗਿਆ।

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ... ਪੰਦਰਾਂ ਰੁਪਿਆ ਭਾੜਾ ਹੈ ਇਸ ਖੋਲ਼ੀ ਦਾ... ਅਤੇ ਦਸ ਰੁਪਿਆ ਭਾੜਾ ਹੈ ਮੇਰਾ... ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਢਾਈ ਰੁਪਏ ਦਲਾਲ ਦੇ, ਬਾਕੀ ਰਹੇ ਸਾਢੇ ਸੱਤ। ਹੈ ਨਾ ਸਾਢੇ ਸੱਤ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਰੁਪਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਦੇਣ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਜੋ ਮੈਂ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਤੂੰ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਲੈਣ ਆਇਆ ਸੀ ਜੋ ਤੂੰ ਲੈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ... ਤੇਰਾ ਮੇਰਾ ਨਾਤਾ ਹੀ ਕੀ ਸੀ। ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਬਸ ਇਹ ਦਸ ਰੁਪਏ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੋ ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਮਿਲ਼ ਕੇ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ... ਪਹਿਲਾਂ ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਸ ਰੁਪਏ ਵਜਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਪੰਜਾਹ ਵਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜਣਾ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜਣਾ ਸੁਣ ਰਹੀ ਹਾਂ... ਇਹ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦਾ ਕੀ ਮਲੀਆ ਮੇਟ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਹੈ?”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਟੋਪੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਉਡਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਹਰਕਤ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਾਗਵਾਰ ਗੁਜ਼ਰੀ। ਉਸਨੇ ਵੱਡੇ ਕਰੜੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਸੌਗੰਧੀ!”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਮਾਧਵ ਦੀ ਜੇਬ 'ਚੋਂ ਰੁਮਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁੰਘਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਚੀਥੜੇ, ਇਹ ਚਿੰਦੀਆਂ... ਉਫ਼ ਕਿੰਨੀ ਬੁਰੀ ਬਾਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਠਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ...&quot;
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||237 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh7vk47mky6hl3ktohzvpbsayuoqipa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/238</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69615</id>
    <revision>
      <id>221798</id>
      <parentid>209313</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5021" sha1="i2we272j3wi4vyxewq2k3cu57flkz7j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਮਾਧਵ ਚੀਖਿਆ, “ਸੌਗੰਧੀ।”

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਤੂੰ ਆਇਆ ਕਿਸ ਲਈ ਹੈਂ ਇੱਕੇ? ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਰੁਪਏ ਦੇਵੇਗੀ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਕੋਈ ਐਸਾ ਬੜਾ ਗਭਰੂ ਜਵਾਨ ਹੈਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਆਸ਼ਿਕ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ... ਕੁੱਤੇ, ਕਮੀਨੇ, ਮੇਰੇ 'ਤੇ ਰੋਹਬ ਝਾੜਦਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰਖੇਲ ਹਾਂ ਕੀ? ਭਿਖਮੰਗੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੀ ਬੈਠਾ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਤੂੰ ਹੈਂ ਕੌਣ? ਚੋਰ ਜਾਂ ਜੇਬ੍ਹ-ਕਤਰਾ? ਇਸ ਵਕਤ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਕੀ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਬੁਲਾਵਾਂ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ... ਪੂਨੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਕੇਸ ਹੋਵੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇੱਕੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਕੇਸ ਖੜਾ ਕਰ ਦੇਵਾਂ...&quot;

{{gap}}ਮਾਧਵ ਸਹਿਮ ਗਿਆ। ਦਬੇ ਹੋਏ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਏਨਾ ਕਹਿ ਸਕਿਆ, “ਸੌਗੰਧੀ, ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ?”

{{gap}}“ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰ... ਤੂੰ ਹੁੰਦਾ ਕੌਣ ਹੈ ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ... ਭੱਜ ਇੱਕੋਂ, ਵਰਨਾ...&quot;

{{gap}}ਸੌਗੰਧੀ ਦੀ ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸਦਾ ਖਾਰਿਸ਼ ਖਾਧਾ ਕੁੱਤਾ ਜੋ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਚੱਪਲਾਂ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੜਬੜਾ ਕੇ ਉਠ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਮਾਧਵ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਉਠਾ ਕੇ ਭੌਂਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਭੌਂਕਣ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਸੌਗੰਧੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਹੱਸਣ ਲੱਗੀ। 

{{gap}}ਮਾਧਵ ਡਰ ਗਿਆ। ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਟੋਪੀ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਹ ਝੁਕਿਆ ਤਾਂ ਸੌਗੰਧੀ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ, “ਖ਼ਬਰਦਾਰ... ਪਈ ਰਹਿਣ ਦੇ ਉਥੇ ਹੀ... ਤੂੰ ਜਾ, ਤੇਰੇ ਪੂਨਾ ਪੁੱਜਦੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨੀ ਆਰਡਰ ਕਰ ਦਊਂਗੀ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਹੱਸੀ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਖਾਰਿਸ਼-ਖਾਧੇ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਭੌਂਕ-ਭੌਂਕ ਕੇ ਮਾਧਵ ਨੂੰ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਜਦੋਂ ਕੁੱਤਾ ਆਪਣੀ ਤੁੰਡ ਮੁੰਡ ਦੁਮ ਹਿਲਾਂਦਾ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਨ ਫੜਫੜਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਸੌਗੰਧੀ ਚੌਂਕੀ... ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਸੰਨਾਟਾ ਵੇਖਿਆ... ਅਜਿਹਾ ਸੰਨਾਟਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਹਰ ਸ਼ੈ ਖਾਲੀ ਹੈ... ਜਿਵੇਂ ਮੁਸਾਫ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਲੱਦੀ ਹੋਈ ਰੇਲਗੱਡੀ ਸਭ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ 'ਤੇ ਮੁਸਾਫ਼ਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹੁਣ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸ਼ੈਡ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੱਲੀ ਖੜੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਲਾ ਜੋ ਅਚਾਨਕ ਸੌਗੰਧੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਇਸ ਖਲਾ ਨੂੰ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਗਰ ਬੇਕਾਰ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਖ਼ਿਆਲ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਭਰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਬਿਲਕੁਲ ਛਾਨਣੀ ਜਿਹਾ ਹਿਸਾਬ ਸੀ। ਏਧਰ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਪੁਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉੱਧਰ ਉਹ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਬੇਦ ਦੀ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਸੋਚ-ਬਿਚਾਰ ਦੇ ਬਾਅਦ&lt;noinclude&gt;{{rh||238 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2we272j3wi4vyxewq2k3cu57flkz7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/239</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69616</id>
    <revision>
      <id>221799</id>
      <parentid>209314</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="495" sha1="9lzkmmmwnekarekmiecbzhvk10dara6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਵੀ ਜਦੋਂ ਉਹਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਪਰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਨਾ ਮਿਲ਼ਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ 
ਆਪਣੇ ਖਾਰਿਸ਼-ਖਾਧੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਸਾਗਵਾਨ ਦੇ ਚੌੜੇ ਪਲੰਗ 'ਤੇ ਉਸਨੂੰ 
ਬੁੱਕਲ ਵਿੱਚ ਲਿਟਾ ਕੇ ਸੌਂ ਗਈ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||239 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9lzkmmmwnekarekmiecbzhvk10dara6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/240</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69617</id>
    <revision>
      <id>221800</id>
      <parentid>209315</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4469" sha1="c3jvxmbytf95y04wh4lk09renc4nq31" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਡਰਪੋਕ'''}}}}
{{gap}}ਮੈਦਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਫ਼ ਸੀ, ਪਰ ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਲਾਲਟੈਣ ਜੋ ਦੀਵਾਰ ਉੱਤੇ ਟੰਗੀ ਹੈ, ਉਹਨੂੰ ਘੂਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹ ਉਸ ਚੌੜੇ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਸੀ, ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੁੱਕੜ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਤੱਕ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦਾ ਜੋ ਦੂਜੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਅਲੱਗ ਥਲੱਗ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਲਾਲਟੈਣ ਜੋ ਮਸਨੂਈ ਅੱਖ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਟਿਕਟਿਕੀ ਬੰਨ੍ਹ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨੂੰ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਵੱਡੀ ਮੋਰੀ ਦੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਟੱਪ ਕੇ ਉਹ ਵਿਹੜੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ... ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ!

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਦਾ ਘਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਫ਼ਾਸਲਾ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਉਸ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ਼ੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉੱਤੇ ਗ਼ੌਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੇਵਕੂਫ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਪੂਰਾ ਸ਼ਊਰ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਗ਼ਰਜ਼ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਉਹ ਔਰਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਔਰਤ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਔਰਤ ਦੀ  ਜ਼ਰੂਰਤ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰਤ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਇਖਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਔਰਤ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਲਮਹਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ। ਔਰਤ ਉਹਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਜਿਸਦੇ ਪੱਟ ਉੱਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਥਾਪੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਸਕੇ। ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਜਿਸ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਵਾਹੀਅਤ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਸਕੇ।

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਲਿਖਿਆ ਸਮਝਦਾਰ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਹਰ ਗੱਲ ਦੀ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਲਈ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਔਰਤ ਦੀ ਨੇੜਤਾ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਦੀ ਖਾਹਿਸ਼ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਖਾਹਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਨਾ-ਉਮੀਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨਤੀਜੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||240 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c3jvxmbytf95y04wh4lk09renc4nq31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/241</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69618</id>
    <revision>
      <id>221801</id>
      <parentid>209316</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:48:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5068" sha1="knpp6i9dmndadqipd3rgobyn0p4zhcr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਲਿਮ ਔਰਤ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲਿਮ ਔਰਤ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਦੀਵਾਨੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਰਾਹ ਚੱਲਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੱਢ ਖਾਵੇਗਾ।

{{gap}}ਵੱਢ ਖਾਣ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ, ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖਾਹਿਸ਼ ਨੇ ਕਰਵਟ ਬਦਲੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਕਿਸੇ ਔਰਤ ਦੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਕੰਘੀ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਔਰਤ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਵੀ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਇਹ ਖਾਹਿਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਹਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਚੇ, ਨੋਚੇ, ਪੁੱਟੇ।

{{gap}}ਹੁਣ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਉਹ ਔਰਤ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੋਠ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਰਜ਼ੂਮੰਦ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਤਿਤਲੀ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਮ ਹੋਠਾਂ ਨਾਲ਼ ਦਾਗ਼ਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ,.. ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਸਰਗੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿਆਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋਣ।

{{gap}}ਹੁਣ ਸਾਲਿਮ ਔਰਤ ਉਸ ਦੇ ਪੇਸ਼-ਏ-ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਘਸ-ਘਸ ਕੇ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਮਰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਜੋ ਅੱਧੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਇੱਕ ਜ਼ਮਾਨਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਜਾਵੇਦ ‘ਔਰਤ’ ਕਹਿੰਦੇ ਵਕਤ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਠੰਢਕ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਦਾ ਤਸੱਵਰ ਉਸਨੂੰ ਚੰਨ ਦੀ ਠੰਢੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ‘ਔਰਤ’ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਬੜੀ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਬੇਜਾਨ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ... ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਉਹ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਆਖਰਕਾਰ ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਕਿ ਔਰਤ ਦੀ ਤਮੰਨਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁਪਨਾ ਹੈ ਜੋ ਖਰਾਬ ਮਿਹਦੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ। ਜਾਵੇਦ ਹੁਣ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਜ਼ਿਹਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹਿਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਜਿਸਮ ਖ਼ੌਫ਼ਨਾਕ ਹੱਦ ਤੱਕ ਬੇਦਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਤਸੱਵਰ ਦੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਜਿਸਮਾਨੀ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਠੁੱਕ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਢੀ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਸੂਈਆਂ ਦਾ ਬਿਸਤਰ ਬਣ ਗਈ। ਹਰ ਖਿਆਲ ਇੱਕ ਨਸ਼ਤਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਔਰਤ ਉਸਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਕਲ ਇਖਤਿਆਰ ਕਰ ਗਈ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਬਿਆਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ।

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਕਦੇ ਇਨਸਾਨ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਸੀ, ਏਨਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||241 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knpp6i9dmndadqipd3rgobyn0p4zhcr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/242</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69619</id>
    <revision>
      <id>221802</id>
      <parentid>209317</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:48:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5336" sha1="knbwz3n4blyitnl47yxfts4bvxjr8cv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਕ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਨੂੰ ਜ਼ਲੀਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿ ਇੱਕ ਅਰਸੇ ਤੱਕ ਇਸ ਦੇ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਖ਼ਿਆਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਾ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਲਿਬੜੇ ਰਹੇ।

{{gap}}“ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਾਸਤ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਪਰ ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੀਅ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਅਤੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਹਰ ਜ਼ੱਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਨਾਲ਼ ਲਬੇੜ ਦੇਵਾਂ। ਮੇਰੀ ਨੱਕ ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਦੀ ਖੋਜੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਬਦਬੂਦਾਰ ਅਤੇ ਗਲ਼ੀਆਂ ਸੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੰਘਣ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਹੈ। ਇਹੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਦਾ ਚੋਗਾ ਲਾਹ ਕੇ ਇਸ ਮੁਹੱਲੇ ਦਾ ਰੁਖ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਇੱਕ ਭੇਤਭਰੀ ਗੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ... ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਕਿਸ ਕਦਰ ਭਿਆਨਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਹਸੀਨ ਹੈ!”

{{gap}}ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਅਸਾਵਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਲਾਲਟੈਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਇਸ ਫ਼ਰਸ਼ ਵੱਲ ਆਪਣੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨੰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਮੂਧੀਆਂ ਲੇਟੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਰਾਦਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਰਸ਼ ਨੂੰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਨੁੱਕਰ ਵਾਲ਼ੇ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੋਠੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਜਾਵੇ ਪਰ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਲਾਲਟੈਣ ਨਿਰੰਤਰ ਟਿਕਟਿਕੀ ਬੰਨ੍ਹ ਉਸ ਵੱਲ ਘੂਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਾਲ਼ੇ ਕਦਮ ਰੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਬੌਂਦਲ ਜਿਹਾ ਗਿਆ। “ਇਹ ਲਾਲਟੈਣ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਘੂਰ ਰਹੀ ਹੈ... ਇਹ ਮੇਰੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਰੋੜੇ ਅਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ।&quot;

{{gap}}ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਵਹਿਮ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ਼ ਇਸਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਕਦਮ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਇਰਾਦੇ ਲਈ ਮੋਰੀ ਦੇ ਇਸ ਪਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਤਾਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਝਿਜਕ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਾਲਟੈਣ ਵਿੱਚ ਜਮ੍ਹਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਝਿਜਕ ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਛੱਡ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭੱਦੀ ਖੇਡ ਖੇਡਣੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਖੇਡ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਲਥ-ਪਥ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਉਸਦੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਲਬੇੜ ਦੇਵੇ।

{{gap}}ਇੱਕ ਮੈਲ਼ੀ ਕੁਚੈਲੀ ਔਰਤ ਇਸ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਸਨ ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਭੁੱਦੇਪਨ ਨਾਲ਼ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਗੰਦੀ ਮੋਰੀ ਵਿੱਚੋਂ ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਕੱਢਣ ਵਾਲ਼ੇ ਪੰਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਾਵੇਦ ਨੂੰ ਇਸ ਵੇਸ਼ਵਾਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||242 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>knbwz3n4blyitnl47yxfts4bvxjr8cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/243</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69620</id>
    <revision>
      <id>221803</id>
      <parentid>209322</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5449" sha1="04tucq0gfe9jrzd28rzx1c70ktio6ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੰਬੰਧੀ ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਜੋ ਹੁਸਨ-ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਨੂੰ ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, “ਤੁਸੀਂ ਔਰਤ-ਔਰਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ... ਔਰਤ ਹੈ ਕਿੱਥੇ? ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਜ਼ਰ ਆਈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਸੀ... ਔਰਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਵੇਖੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਰਫ਼ੀਕ ਪਾਇਆ ਹੈ... ਖੁਦਾ ਦੀ ਕਸਮ ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ... ਖੁਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਦੀ ਉਮਰ ਬਖਸ਼ੇ।”

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਹਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਰ ਵਕਤ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਾਲ਼ਾ ਚਸ਼ਮਾ ਪਹਿਨੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਰੋਗ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਰਾਬ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਾਲ਼ੀ ਕਲੂਟੀ ਲੌਂਡੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵਕਤ ਹੱਸਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਵੇਦ ਜਦੋਂ ਸੋਚਦਾ ਤਾਂ ਅਜੀਬ-ਓ-ਗ਼ਰੀਬ ਤਸਵੀਰ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖਿੱਚ ਜਾਂਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਔਰਤ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਵਕਤ ਹੱਸਦੀ ਰਹੇ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੱਸਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ... ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੱਸਦੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਾਲ਼ੇ-ਕਾਲ਼ੇ ਹੋਠ ਇਵੇਂ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹੋਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਬਦਬੂਦਾਰ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੈਲ਼ੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਬਣ-ਬਣ ਕੇ ਫੁੱਟਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਕਰੀ ਵੀ ਸੀ ਜੋ ਬਾਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਲ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀਖ ਮੰਗਿਆ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਹ ਇਸ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹੀ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਹੁਣ ਪਾਊਡਰ ਅਤੇ ਸੁਰਖੀ ਲਗਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਉਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਸੋਚਦਾ। “ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁਰਖ਼ੀ ਲੱਗੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦਾਗ਼ਦਾਰ ਸੇਬਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਗੀਆਂ... ਜੋ ਹਰ ਕੋਈ ਖਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਵੇਦ ਦੀ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਉੱਤੇ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਸੀ... ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਥੋਂ ਪੈਸੇ ਲਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਝੱਟ ਇੱਕ ਔਰਤ ਮੇਰੀ ਬਗ਼ਲ ਵਿੱਚ ਥਮਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਇੱਕ ਸੈਕੰਡ ਦੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕੋਈ ਨਰਮ-ਨਾਜ਼ਕ ਫ਼ਿਕਰਾ ਮੂੰਹੋਂ ਨਾ ਨਿਕਲੇ... ਕਦਮਾਂ ਦੀ ਚਾਪ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਖੜਖੜਾਹਟ ਪੈਦਾ ਹੋਏ... ਰੁਪਿਆਂ ਦੀ ਖਨਖਨਾਹਟ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵੀ ਆਉਣ ਪਰ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਰਹੇ, ਜੇਕਰ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾ ਲੱਗੇ। ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਵੇ ਬਿਲਕੁਲ ਹੈਵਾਨਾਂ ਵਾਂਗ, ਸਭਿਅਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੰਦੂਕ ਨੂੰ ਜੰਦਰਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਅਜਿਹੀ ਦੁਨੀਆ ਆਬਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਣ, ਦੇਖਣ ਅਤੇ ' ਸੁਣਨ ਦੀਆਂ ਸੂਖਮ ਇੰਦਰੀਆਂ ਜੰਗਾਲ ਲੱਗੇ ਉਸਤਰੇ ਵਾਂਗ ਖੁੰਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਣ।
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||243 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04tucq0gfe9jrzd28rzx1c70ktio6ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/244</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69621</id>
    <revision>
      <id>221833</id>
      <parentid>209323</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:56:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5412" sha1="n5651uz3parf07eb0b8gucfh86qfisn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਉਲਝਣ ਜਿਹੀ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਰਾਦਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੰਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਭਿੜ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਮਿਊਂਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅੰਨ੍ਹੀ ਲਾਲਟੈਣ ਜਿਸਨੂੰ ਹਵਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁੱਲਾ ਬੁਝਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸਦੇ ਐਨ ਕੋਲ਼ ਪਾਨ ਵਾਲ਼ੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਸੀ। ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਏਨਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬੱਲਬ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਮੱਖੀਆਂ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਉੱਡ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਬੋਝਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਉਲ਼ਝਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸੁਸਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਚੀਜ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਉਸਦਾ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਤੋਂ ਏਨਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਹੁੱਲੜ ਜਿਹਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਮੱਚ ਗਿਆ, “ਮੈਂ ਡਰਦਾ ਹਾਂ... ਮੈਂ ਖੌਫ਼ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ... ਇਸ ਲਾਲਟੈਣ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ... ਮੇਰੇ ਸਭ ਇਰਾਦੇ ਇਸ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ... ਮੈਂ ਡਰਪੋਕ ਹਾਂ... ਮੈਂ ਡਰਪੋਕ ਹਾਂ... ਲਾਅਨਤ ਹੋਵੇ ਮੈਨੂੰ।” ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਲਾਅਨਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਭੇਜੀਆਂ ਪਰ ਇੱਛਿਤ ਅਸਰ ਪੈਦਾ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧ ਸਕੇ। ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਅਸਾਵਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਟਿਆ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਦਿਨ ਸਨ। ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਹਵਾ ਠੰਢੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਗਿਣਤੀ ਦੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦੁਕਾਨਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਨ। ਫ਼ਿਜ਼ਾ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਠੇ ਵੱਲੋਂ ਹਵਾ ਦੇ ਗਰਮ ਬੁੱਲੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸੰਗੀਤ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਉੱਡ ਕੇ ਇੱਧਰ ਚਲਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੰਘਣੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਘੁਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਾਨੀ ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਧਰ ਹਟ ਕੇ ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੋਠੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਤਾਰ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਜਗ੍ਹਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੀ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਬੱਲਬ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਸਿਆਹ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਪੱਖਾ ਝੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਬੱਲਬ ਜਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਫ਼ੈਦ ਅੱਗ ਦਾ ਇਕ ਗੋਲਾ ਹੈ ਜੋ ਪਿਘਲ-ਪਿਘਲ ਕੇ ਉਸ ਵੇਸਵਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ |

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਉਸ ਸਿਆਹ ਔਰਤ ਸੰਬੰਧੀ ਕੁਝ ਗ਼ੌਰ ਕਰਨ ਹੀ ਵਾਲ਼ਾ ਸੀ ਕਿ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਉਸ ਸਿਰੇ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਉਸਦੀ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਓਝਲ ਸੀ, ਬੜੇ ਭੱਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਬੁਲੰਦ ਹੋਈਆਂ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨ ਆਦਮੀ ਝੂਮਦੇ-ਝੂਮਦੇ ਸ਼ਰਾਬ&lt;noinclude&gt;{{rh||244 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n5651uz3parf07eb0b8gucfh86qfisn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/245</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69622</id>
    <revision>
      <id>221804</id>
      <parentid>209325</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="bvhw60nwslcquoypiecdbs55fl3xw3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਤਿੰਨੋਂ ਦੇ ਤਿੰਨੋਂ ਉਸ ਸਿਆਹ ਔਰਤ ਦੇ ਕੋਠੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੇ ਐਸੀਆਂ-ਐਸੀਆਂ ਵਾਹੀਆਤ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਇਰਾਦੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ।

{{gap}}ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਦਮ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੜਖੜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਮੁੱਛਾਂ ਭਰੇ ਹੋਠਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬੜੀ ਭੱਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਇੱਕ ਬੋਸਾ ਨੋਚ ਕੇ ਉਸ ਕਾਲ਼ੀ ਵੇਸਵਾ ਵੱਲ ਉਛਾਲਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਿਕਰਾ ਕੱਸਿਆ ਕਿ ਜਾਵੇਦ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਿੰਮਤ ਪਸਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਲੈਂਪ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਸਿਆਹ ਔਰਤ ਦੇ ਹੋਠ ਇੱਕ ਆਬਨੂਸੀ ਠਹਾਕੇ ਨੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਾਬੀ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਇਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਟੋਕਰੀ ਭਰ ਕੂੜਾ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਹੇਠਾਂ ਉਘੜ-ਦੁਘੜ ਠਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ੁਆਰਾ ਜਿਹਾ ਛੁੱਟ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਵੇਖਦੇ-ਵੇਖਦੇ ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਸ਼ਰਾਬੀ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸੀਟ ਜਿਥੇ ਉਹ ਕਾਲ਼ੀ ਵੇਸਵਾ ਬੈਠੀ ਸੀ ਖ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਈ। 

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੱਕ ਗਿਆ, “ਤੂੰ... ਤੂੰ... ਤੂੰ ਕੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਆਖਰ ਤੂੰ ਕੀ ਹੈਂ, ਨਾ ਤੂੰ ਇਹ ਹੈਂ, ਨਾ ਉਹ ਹੈਂ.. ਨਾ ਤੂੰ ਇਨਸਾਨ ਹੈਂ ਨਾ ਹੈਵਾਨ। ਤੇਰੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਅੱਜ ਸਭ ਧਰੀ ਦੀ ਧਰੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਸ਼ਰਾਬੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਰਾਦਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਬੇਧੜਕ ਉਸ ਵੇਸਵਾ ਨਾਲ਼ ਵਾਹੀਆਤ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ, ਠਹਾਕੇ ਲਾਉਂਦੇ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਪਤੰਗ ਉਡਾਉਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋਣ... ਅਤੇ ਤੂੰ... ਅਤੇ ਤੂੰ ਜੋ ਕਿ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਬੇਵਕੂਫ਼ਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਜਾਨ ਲਾਲਟੈਣ ਤੋਂ ਖੌਫ਼ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਤੇਰਾ ਇਰਾਦਾ ਏਨਾ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕਦਮ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ, ਲਾਅਨਤ ਹੈ ਤੇਰੇ 'ਤੇ...&quot; 

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਖ਼ੁਦ-ਇੰਤਕਾਮੀ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੰਬਸ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੋਰੀ ਟੱਪ ਕੇ ਉਹ ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਕਰੀਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਝਪਟ ਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉੱਪਰੋਂ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਉਤਰਿਆ। ਜਾਵੇਦ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ। ਗ਼ੈਰ ਇਰਾਦੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਲਮਲ ਦਾ ਕੁੜਤਾ ਲਾਹ ਕੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਧਰਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਏ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮਸਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਰ ਲਪੇਟਿਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਬਦਨ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਨਾਲ਼ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਵਜੂਦ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਹਿਮਤ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੋਡਿਆਂ ਤੱਕ ਉੱਚਾ ਕੀਤੇ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾ-ਨੀਵਾਂ ਫ਼ਰਸ਼ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਮੋਰੀ ਦੇ ਉਸ ਪਾਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਾਵੇਦ ਨੇ ਸੋਚਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਆਦਮੀ ਨੇ ਉਸ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ?
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||245 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvhw60nwslcquoypiecdbs55fl3xw3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/246</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69623</id>
    <revision>
      <id>221805</id>
      <parentid>209326</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:49:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5156" sha1="17m06gh1xqbcsckyxqm6o2qj4fk791a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਲਾਲਟੈਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦੀ ਲੱਗੀ, “ਤੂੰ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਮਕਸਦ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਤੂੰ ਡਰਪੋਕ ਹੈਂ... ਯਾਦ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਸ ਹਿੰਦੂ ਕੁੜੀ ਇੰਦਰਾ ਕੋਲ਼ ਆਪਣੀ ਮੁਹੱਬਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਤਾਣ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੈਸੇ-ਕੈਸੇ ਭਿਆਨਕ ਖਿਆਲ ਤੇਰੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਸਨ... ਯਾਦ ਹੈ, ਤੂੰ ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਸਾਦ ਸੰਬੰਧੀ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਡਰ ਗਿਆ ਸੀ।

{{gap}}“ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਸ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਮੀਦਾ ਨਾਲ਼ ਤੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਕਿ ਉਹ ਤੇਰੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੌਫ਼ ਸੀ ਕਿ ਤੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਕੈਸੇ ਕੈਸੇ ਵਹਿਮ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਵੀ ਸਨ... ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੂੰ ਬਿਲਕੀਸ ਨਾਲ਼ ਮੁਹੱਬਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀ।

{{gap}}“ਪਰ ਉਹਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਭ ਇਰਾਦੇ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਉਵੇਂ ਦਾ ਉਵੇਂ ਬੰਜਰ ਰਿਹਾ... ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਿ ਹਰ ਵਾਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਕਿ ਤੇਰੀ ਮੁਹੱਬਤ ਠੀਕ ਸੁਭਾਵਕ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ... ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਵਕਤ ਵੀ ਤੂੰ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ, ਇੱਥੇ ਘਰੇਲੂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ, ਹਿੰਦੂ-ਮੁਸਲਮਾਨ ਫ਼ਸਾਦ ਦਾ ਵੀ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਕੋਈ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਕਦੇ ਇਸ ਕੋਠੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇਂਗਾ... ਮੈਂ ਦੇਖਾਂਗੀ ਤੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਦੀ ਰਹੀ ਠੀਕ ਹਿੰਮਤ ਵੀ ਪਸਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਲੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਡਰਪੋਕ ਹੈ.. ਗੁਜ਼ਰੇ ਹੋਏ ਵਾਕੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਕਿਤਾਬ ਦੇ ਵਰਕਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਤੱਕ ਫੜਫੜਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਉਹਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਵਜੂਦ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਝਿਜਕ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਾਬਿਲ-ਏ-ਰਹਿਮ ਹੱਦ ਤੱਕ ਡਰਪੋਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਾਹਮਣੇ ਪੌੜੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਉੱਤਰਨ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਜਾਵੇਦ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲਾਂ ਤੋਂ ਚੌਂਕ ਪਿਆ। ਉਹੀ ਜੋ ਗੂੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲ਼ੀ ਐਨਕ ਲਾਉਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਸੁਣ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਾਲ਼ੇ ਚਬੂਤਰੇ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਜਾਵੇਦ ਘਬਰਾ ਗਿਆ, ਕਰੀਬ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਸਰਕ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਬੜੇ ਭੱਦੇ ਤਰੀਕੇ ਉੱਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ, “ਅਜੀ ਰੁੱਕ ਜਾਓ... ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਘਬਰਾਓ ਨਾ, ਆਓ... ਆਓ...&quot; ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪੁਚਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਚਲੇ ਆਓ... ਆ ਜਾਓ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||246 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>17m06gh1xqbcsckyxqm6o2qj4fk791a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/247</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69624</id>
    <revision>
      <id>221806</id>
      <parentid>209327</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="6de7ky8dni1lu3ym76jyayyy3m2hanm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਵੇਦ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਕੁਝ ਦੇਰ ਉੱਥੇ ਠਹਿਰਿਆ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਪਿੱਠ ਵਿੱਚ ਪੂਛ ਉੱਗ ਆਵੇਗੀ ਜੋ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਪੁਚਕਾਰਨ ਉੱਤੇ ਹਿਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਸ ਅਹਿਸਾਸ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਚਬੂਤਰੇ ਵੱਲ ਘਬਰਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ। ਮਾਈ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕੋਠੇ ਦੀ ਉਸ ਐਨਕ ਚੜ੍ਹੀ ਲੌਂਡੀ ਨੇ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਓਪਰੀ ਜਿਸਮ ਨੂੰ ਹਰਕਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜਾਵੇਦ ਦੇ ਸਭ ਇਰਾਦੇ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਬੇਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੜ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁਚਕਾਰਿਆ, “ਆਓ.. ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੁਣ ਆ ਵੀ ਜਾਓ!”

{{gap}}ਜਾਵੇਦ ਉੱਠ ਭੱਜਿਆ। ਮੋਰੀ ਟੱਪ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਠਹਾਕੇ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਜੋ ਖਤਰਨਾਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸੀ, ਉਹ ਕੰਬ ਉੱਠਿਆ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲਾਂ ਦੇ ਭੀੜ ਵਿੱਚੋਂ ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਖ਼ਿਆਲ ਰੀਂਗ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿੱਤੀ, “ਜਾਵੇਦ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਗੁਨਾਹ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ। ਖੁਦਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰ।”
{{nop}}&lt;noinclude&gt;{{rh||247 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6de7ky8dni1lu3ym76jyayyy3m2hanm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/248</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69625</id>
    <revision>
      <id>221807</id>
      <parentid>209328</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="80e0lmdmdu163moqspnvb8i9bwrrz02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{larger|'''ਦਸ ਰੁਪਏ'''}}}}
{{gap}}ਉਹ ਗਲ਼ੀ ਦੀ ਇਸ ਨੁੱਕੜ 'ਤੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਉਸਨੂੰ ਚਾਲ਼ੀ (ਵੱਡੇ ਮਕਾਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਕਮਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ) ਵਿੱਚ ਲੱਭ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵਾਲ਼ੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਚਾਹ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਚਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਲੱਭ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਪਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਈ ਸੀ। ਸੰਡਾਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਦਿੱਤੀ। “ਏ ਸਰੀਤਾ। ਸਰੀਤਾ!” ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਚਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸਮਝ ਰਹੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਪੇਚਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਵਾਈ ਪੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਆ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਗਲ਼ੀ ਦੀ ਇਸ ਨੁੱਕੜ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੂੜੇ ਦਾ ਢੇਰ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਤੇ ਤਰੱਦਦ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ।

{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰਮੰਦ ਸੀ। ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅੰਦਰ ਖੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਦੋ ਸੇਠ ਬਾਹਰ ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਮੋਟਰ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ ਪਰ ਸਰੀਤਾ ਕਿਤੇ ਗ਼ਾਇਬ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਮੋਟਰ ਵਾਲ਼ੇ ਸੇਠ ਹਰ-ਰੋਜ਼ ਤਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੀ ਦਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਮੋਟੀ ਅਸਾਮੀ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਨਾ ਅਜਿਹੇ ਗੰਦੇ ਮੁਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਪਾਨ ਦੀਆਂ ਪੀਕਾਂ ਅਤੇ ਜਲ਼ੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਬੀੜੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲ਼ੀ-ਜੁਲ਼ੀ ਬੂ ਤੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸੇਠ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਕਾਨ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਆਂਦਾ ਸਗੋਂ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ-ਕੁੱਪੜੇ ਪਵਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ: “ਸਾਹਿਬ ਲੋਕ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਮਾਨਾ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ਕ ਹੈ। ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਰ ਵਕਤ ਘਾਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੋ ਸੌ ਧੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਛੋਕਰੀਆਂ ਫੜੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵੀ ਇੱਕ ਕੇਸ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਫੂਕ-ਫੂਕ ਕੇ ਕਦਮ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਉੱਤਰੀ ਤਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਰਾਮ ਦਈ ਬੈਠੀ ਬੀੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਕੱਟ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਪਤਾ ਨ੍ਹੀਂ ਕਿੱਥੇ ਮਰ ਗਈ ਹੈ, ਬਸ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਉਹ ਕੁਟਾਪਾ ਚਾੜ੍ਹਾਂਗੀ ਕਿ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕੋਠੇ ਜਿੱਡੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||248 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80e0lmdmdu163moqspnvb8i9bwrrz02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/249</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69626</id>
    <revision>
      <id>221808</id>
      <parentid>209329</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="2kf5uxo5mmi1rmu1g11sub8iw6g94x1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਪਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲੌਂਡਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਦੁੜੰਗੇ ਲਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

{{gap}}ਰਾਮ ਲਈ ਬੀੜੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤੇ ਕੱਟਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਰਅਸਲ ਰਾਮ ਦਈ ਤੋਂ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਊਂ ਹੀ ਬੜਬੜਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ਼ੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਆਮ ਦਸਤੂਰ ਸੀ। ਹਰ ਦੂਜੇ ਤੀਸਰੇ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਭਾਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦਈ ਨੂੰ ਜੋ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਪੌੜੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਟਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੇ ਬੀੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਧਾਗੇ ਲਪੇਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਮੁਖਾਤਿਬ ਕਰਕੇ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਉਹ ਚਾਲ਼ੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ: “ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸਰੀਤਾ ਦਾ ਕਿਸੇ ਬਾਬੂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਲੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਲ਼ ਹੀ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਮਿੰਸੀਪਾਲਟੀ (ਮਿਊਂਸਪਲਟੀ) ਨੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਸੋਚਦੀ ਹਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕਰਾ ਦੇਵਾਂ, ਭੈਣ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਧੀ ਪੜ੍ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਲੰਮੀ ਆਹ ਭਰ ਕੇ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੌਹਰ ਦਾ ਕਿੱਸਾ ਛੇੜ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਜੋ ਚਾਲ਼ੀ ਦੀ ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਸੀ। ਰਾਮ ਦਈ ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਪੁੱਛੀਏ ਕਿ ਚੰਗਾ ਜਦੋਂ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਬਾਪ ਨੂੰ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਗਾਲ਼ ਕੱਢੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਰਾਮ ਦਈ ਫ਼ੌਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਵੇਗੀ ਕਿ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਝੱਗ ਭਰ ਆਈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਨੌਕਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਨੌਕਰ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੋਹਬ ਨਹੀਂ ਜਮ੍ਹਾ ਸਕਦੇ। ਵੇਖੋ ਜੇਕਰ ਫਿਰ ਗਾਲ਼ ਕੱਢੀ ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਨੋਂ ਜਬੜੇ ਹਲਕ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਬਸ ਫਿਰ ਕੀ ਸੀ। ਸਾਹਿਬ ਤਾਓ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਾਲ਼ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਗ਼ੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਧੌਲ ਜੜ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਟੋਪ ਦਸ ਗਜ਼ 'ਤੇ ਜਾ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਾਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਗਏ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਵੱਡਾ ਆਦਮੀ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਵਧਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਫ਼ੌਜੀ ਬੂਟ ਨਾਲ਼ ਏਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਠੇਡਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤਿੱਲੀ ਫਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਲਾਈਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਡਿੱਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਲਵਾਏ ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਬੁਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੱਟਾ ਖੇਡਣ ਦੀ ਚਾਟ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਸਾਰਾ ਰੁਪਿਆ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ 'ਤੇ ਹਰ ਵਕਤ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਝੂਠ। ਚਾਲ਼ੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨਾਲ਼ ਹਮਦਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਸਭ&lt;noinclude&gt;{{rh||249 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2kf5uxo5mmi1rmu1g11sub8iw6g94x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/250</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69627</id>
    <revision>
      <id>221809</id>
      <parentid>209330</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5483" sha1="hgw36o4p872q4fj8erj5s3fy67b352a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਖੁਦ ਹਮਦਰਦੀ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਸਨ, ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦੋਸਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਆਦਮੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਦਿਨ-ਭਰ ਸੋਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਦੇ ਸਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਵਾਲ਼ੀ ਮਿਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਲਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਆਦਮੀ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ-ਕੋਲ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।

{{gap}}ਚਾਲੀ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ-ਕਰੀਬ ਸਭ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨ ਧੀ ਤੋਂ ਪੇਸ਼ਾ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਚੰਗਾ ਬੁਰਾ ਸਲੂਕ ਕਰਨ ਦੇ ਆਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਝੁਠਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਿਹਾ ਕਰਦੀ ਸੀ ਮੇਰੀ ਧੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕੁਝ ਖਬਰ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਐਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸੁਬਹ-ਸਵੇਰੇ ਨਲ਼ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਦੋਂ ਤੁਕਾਰਾਮ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਛੇੜਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਚੀਖ਼ੀ ਚਿਲਾਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੋਏ ਗੰਜੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ। “ਰੱਬ ਕਰੇ ਦੋਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਕੰਵਾਰੀ ਧੀ ਵੱਲ ਬੁਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ। ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਜਿਹਾ ਫ਼ਸਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਤੁਹਾਡੀ ਸੌਗਾਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਪਿਲਪਿਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ। ਬਾਹਰ ਜੋ ਚਾਹੇ ਕਰਦਾ ਫਿਰੇ ਇੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਭਲੇਮਾਣਸਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਣਿਆ!”

{{gap}}ਅਤੇ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਭੈਂਗੀ ਪਤਨੀ ਧੋਤੀ ਬੰਨ੍ਹਦੇ-ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ, “ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਮੋਈ ਚੁੜੇਲ ਜੋ ਤੂੰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਹੋਰ ਜ਼ਬਾਨੋਂ ਕੱਢਿਆ। ਇਹ ਤੇਰੀ ਦੇਵੀ ਤਾਂ ਹੋਟਲ ਦੇ ਛੋਕਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਵੀ ਅੱਖ-ਮਿਚੋਲੀ ਖੇਡਦੀ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸਮਝਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਅਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਤ-ਨਵੇਂ ਬਾਬੂ ਕਿਸ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਸਰੀਤਾ ਆਏ ਦਿਨ ਬਣ-ਸੰਵਰ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ... ਵੱਡੀ ਆਈ ਇੱਜ਼ਤ ਆਬਰੂ ਵਾਲ਼ੀ... ਜਾ-ਜਾ ਦੂਰ ਦਫ਼ਾ ਹੋ ਇੱਥੋਂ।” 

{{gap}}ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਭੈਂਗੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮੁਤੱਲਿਕ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸਨ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਘਾਂਸਲੇਟ ਵਾਲ਼ਾ (ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ਾ) ਤੇਲ ਦੇਣ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਅੰਦਰ ਸੱਦ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਖਾਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ, “ਉਹ ਤੇਰਾ ਯਾਰ ਘਾਂਸਲੇਟ| ਦੋ-ਦੋ ਘੰਟੇ ਉਸਨੂੰ ਖੋਲ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਕੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਘਾਂਸਲੇਟ ਸੁੰਘਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ?&quot; 

{{gap}}ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬੋਲ-ਚਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਰ ਤੱਕ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਗੁਆਂਢਣ ਨੂੰ ਘੁੱਪ-ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਠੀਆਂ-ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਏਧੋਨੀ ਵੱਲੋਂ ਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||250 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hgw36o4p872q4fj8erj5s3fy67b352a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/251</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69628</id>
    <revision>
      <id>221810</id>
      <parentid>209338</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5376" sha1="fg1pzeemgs7ttup7eg3yj1b2bq0leav" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਰਹੀ ਸੀ, ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਆਦਮੀ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਵੇਖ ਲਿਆ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ?&quot;

{{gap}}ਤੁਕਾਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਭੈਂਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ਼ ਗਲ਼ੀ ਦੀ ਨੁੱਕੜ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ “ਓਥੇ ਘੂਰੇ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਲੌਂਡੀਆ ਨਾਲ਼ ਖੇਡ ਰਹੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਵਾਜ਼ ਹੌਲ਼ੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਉੱਪਰ ਗਿਆ ਸੀ; ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਿਆ?”

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਏਧਰ-ਉੱਧਰ ਵੇਖਕੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ, “ਉੱਪਰ ਬਿਠਾ ਆਈ ਹਾਂ ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਕਤ ’ਤੇ ਕਿਤੇ ਗ਼ਾਇਬ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੋਚਦੀ ਨਹੀਂ। ਬਸ ਦਿਨ-ਭਰ ਖੇਡਣਾ ਮੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”

{{gap}}ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਘਰੇ ਵੱਲ ਵਧੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਸੀਮੈਂਟ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਮੂਤਰੀ (ਪੇਸ਼ਾਬ ਗਾਹ) ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆਈ ਤਾਂ ਸਰੀਤਾ ਫ਼ੌਰਨ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਚੱਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਕੇ ਮਰ। ਤੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਿਵਾਏ ਖੇਡਣ-ਮੱਲਣ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਹੀ ਨਹੀਂ।” ਫਿਰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਿਹਾ, “ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਆਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਮੋਟਰ ਵਾਲ਼ੇ ਸੇਠ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ। ਚੱਲ ਤੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਚੱਲ ਅਤੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ ਅਤੇ ਸੁਣ, ਉਹ ਨੀਲੀ ਜਾਰਜਟ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨ ਅਤੇ ਵੇਖ ਇਹ ਤੇਰੇ ਵਾਲ਼ ਵੀ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੱਲਰੇ ਪਏ ਹਨ। ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋ। ਕੰਘੀ ਮੈਂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੀ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਕਿ ਮੋਟਰ ਵਾਲ਼ੇ ਸੇਠ ਆਏ ਹਨ, ਸਰੀਤਾ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਸੇਠ ਵਿੱਚ ਇੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਕਿ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਮੋਟਰ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਮੋਟਰ ਫ਼ੱਰਾਟੇ ਭਰਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ-ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਹਵਾ ਦੇ ਥਪੇੜੇ ਪੈਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਕਹਿ ਖੁਸ਼ੀ ਉਬਾਲੇ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਇੱਕ ਹਵਾਈ ਚੱਕਰ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮਝਦੀ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਇੱਕ ਵਾ-ਵਰੋਲਾ ਹੈ ਜੋ ਸੜਕਾਂ ਉੱਤੇ ਉੱਡਦਾ ਚਲਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਉਮਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨਾ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ਼ਣਾ-ਜੁਲਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਊਟ-ਪਟਾਂਗ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਖੇਡਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਕਾਲ਼ੇ ਲੁਕ ਫਿਰੇ ਫ਼ਰਸ਼ ਉੱਤੇ ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ਼ ਲਕੀਰਾਂ ਖਿੱਚਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈਂਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਹ ਏਨੀ ਲਗਨ ਨਾਲ਼ ਮਸਰੂਫ਼ ਰਹਿੰਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਇਹ&lt;noinclude&gt;{{rh||251 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fg1pzeemgs7ttup7eg3yj1b2bq0leav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/252</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69629</id>
    <revision>
      <id>221811</id>
      <parentid>209339</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5429" sha1="21omsnvc62wb6ds0ioye6exoog6e6gx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਟੇਢੀਆਂ ਵਿੰਗੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਜੇਕਰ ਨਾ ਖਿੱਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਆਵਾਜਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੋਲ਼ੀ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਟ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਕਈ-ਕਈ ਘੰਟੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੁੱਟਪਾਥ ਉੱਤੇ ਝਟਕਣੇ, ਸਾਫ਼ ਕਰਨੇ, ਵਿਛਾਉਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਦੇ ਗ਼ੈਰ ਦਿਲਚਸਪ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਗੂਲ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਖੂਬਸੂਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰੰਗ ਉਸ ਦਾ ਕਾਲੀ ਭਾਂ ਮਾਰਦਾ ਕਣਕਵੰਨਾ ਸੀ। ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਿੱਲ੍ਹੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਜਿਲਦ ਹਰ ਵਕਤ ਚੀਕਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਪਤਲੇ-ਪਤਲੇ ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਚੀਕੂ (ਇੱਕ ਫਲ ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਗੰਦਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ) ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਹਰ ਵਕਤ ਹਲਕੀ ਜਿਹੀ ਕੰਬਣੀ ਤਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉੱਪਰ ਦੇ ਹੋਠ ਉੱਤੇ ਮੁੜ੍ਹਕੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਡੁੱਲ੍ਹਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਗ਼ਲਾਜ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਦਾ ਜਿਸਮ ਸੁਡੌਲ ਅਤੇ ਅਨੁਪਾਤਕ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਹਮਲਾ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕੁੱਵਤਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੱਦ ਛੋਟਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮੈਲ਼ੀ ਘੱਗਰੀ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉੱਠ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਕਈ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ ਰਾਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਵੱਲ ਉਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤਾਜ਼ਾ ਰੰਦੀ ਹੋਈ ਸਾਗਵਾਨ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵਾਲ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਨਿਆਜ਼ ਸਨ, ਮੁਸਾਮਾਂ ਦੇ ਨੰਨ੍ਹੇ-ਨੰਨ੍ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੇਖਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਗਤਰਿਆਂ ਦੇ ਛਿਲਕੇ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਮੁਸਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਦਬਾਓ ਨਾਲ਼ ਫੁਆਰੇ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਉੱਠਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵੀ ਸੁਡੌਲ ਸਨ। ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲਾਈ ਮੋਟੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਕੁਢੱਬੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਸਿਲੇ ਹੋਏ ਬਲਾਊਜ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਾਹਰ ਝਾਕਦੀ ਸੀ। ਵਾਲ਼ ਬੜੇ ਸੰਘਣੇ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੋਪੇ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੂ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੋਟੇ ਕੋੜ੍ਹੇ ਵਰਗੀ ਉਸ ਦੀ ਗੁੱਤ ਪਿੱਠ ਨੂੰ ਥਪਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਸਰੀਤਾ ਆਪਣੇ ਵਾਲ਼ਾਂ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਖੇਡ ਕੁੱਦ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਦੀ ਗੁੱਤ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦਾ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ-ਫ਼ਾਕੇ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਵਕਤ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਘਰ ਦਾ ਸਭ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਸਰੀਤਾ ਦੋ ਬਾਲਟੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਅੰਦਰ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਰ-ਰੋਜ਼ ਲੈਂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਤੇਲ ਭਰਵਾ ਲਿਆਂਦੀ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਉਹ ਇਹ ਕੰਮ ਬੜੀ&lt;noinclude&gt;{{rh||252 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>21omsnvc62wb6ds0ioye6exoog6e6gx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/253</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69630</id>
    <revision>
      <id>221812</id>
      <parentid>209340</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5610" sha1="pni1mfjiuizm87r8vzffjkzkgzzujg2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਨਾਲ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ
ਆਦਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖ਼ੁਦ ਬਖ਼ੁਦ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਉਸ ਕੌਲੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੈਸੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਲੈਂਪ ਚੁੱਕ ਕੇ ਉਹ ਹੇਠਾਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ।

{{gap}}ਕਦੇ-ਕਦੇ ਯਾਨੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਸੇਠ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਬਾਹਰ ਹਨੇਰੇ ਮੁਕਾਮਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਨੂੰ ਉਹ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਖਿਆਲ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਦੇ ਦੂਜੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਗ਼ੌਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਸਮਝਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜੀਆਂ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਵਰਗੇ ਆਦਮੀ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਠ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਰਲੀ ਦੇ ਠੰਢੇ-ਠੰਢੇ ਬੈਂਚਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਜੁਹੂ ਦੀ ਗਿੱਲੀ ਰੇਤ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਭ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਮਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸ਼ਾਂਤਾ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਭੇਜ ਦਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੇਠ ਜੋ ਹੁਣ ਆਏ ਹਨ, ਉੱਬਲੇ ਆਂਡੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੂੰ ਆਂਡੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਗੱਲ ਗੋਲ-ਮੋਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, “ਹਾਂ ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਜ਼ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਭੇਜ ਦਿਆਂਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਂ ਪੂਨਾ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਤਾਂ ਆ ਜਾਏ।”

{{gap}}ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੰਡਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਇਹ ਖੁਸ਼-ਖਬਰੀ ਸੁਣਾਈ ਸੀ: “ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਪੂਨਾ ਤੋਂ ਆ ਜਾਏ ਤਾਂ ਸਭ ਮਾਮਲਾ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਵਰਲੀ ਜਾਇਆ ਕਰੇਂਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਬਾਅਦ ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸੁਫ਼ਨਾ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਾਂਤਾ ਜੋ ਸਰੀਤਾ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟੀ ਸੀ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਝ ਲੱਗਿਆ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਿਸਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨੰਨ੍ਹੇ-ਨੰਨ੍ਹੇ ਘੁੰਗਰੂ ਵੱਜ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਸਰੀਤਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਤਸੱਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਖਿੱਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, “ਚੱਲ ਹੇਠਾਂ ਚੱਲਦੇ ਹਾਂ... ਉੱਥੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਾਂਗੇ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਉਸ ਮੂਤਰੀ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਜਿੱਥੇ ਗਿਰਧਾਰੀ ਵਪਾਰੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਟਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖੋਪੇ ਦੇ ਮੈਲੇ ਟੁਕੜੇ ਸੁਕਾਉਣ ਲਈ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਰ ਤੱਕ ਕੰਬਣੀ ਛੇੜਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਵਕਤ ਵੀ ਜਦੋਂਕਿ ਸਰੀਤਾ ਧੋਤੀ ਦੇ ਪਰਦੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨੀਲੀ ਜਾਰਜਟ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਮਸ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਬਦਨ ਉੱਤੇ ਗੁਦਗੁਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਦੀ ਸੈਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਿੰਦਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫੜਫੜਾਹਟਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਦੀ ਵਾਰ ਸੇਠ ਕਿਹੋ-ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਅਤੇ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਲੱਬਤਾ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਕੱਪੜੇ ਬਦਲਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦੋ ਵਾਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੋਟਰ ਚੱਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਮਿੰਟਾਂ&lt;noinclude&gt;{{rh||253 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pni1mfjiuizm87r8vzffjkzkgzzujg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/254</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69631</id>
    <revision>
      <id>221813</id>
      <parentid>209341</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="14g9i0sgmy4qpdgwrfooshalkhw6d21" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਟਲ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਰੁਕ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੇਠ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਮ ਘੁੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸਨੂੰ ਹੋਟਲਾਂ ਦੇ ਬੰਦ ਕਮਰੇ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਦੋ ਚਾਰਪਾਈਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਰੱਜ ਕੇ ਸੌਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਉਸ ਨੇ ਜਾਰਜਟ ਦੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਪਹਿਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵੱਟ ਦਰੁਸਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ।

{{gap}}&quot;ਕਿਸ਼ੋਰੀ, ਜ਼ਰਾ ਵੇਖਣਾ। ਪਿੱਛੋਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਠੀਕ ਹੈ ਨਾ?”

{{gap}}ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਹ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਇਸ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਡੱਬੇ ਵੱਲ ਵਧੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨੀ ਸੁਰਖੀ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਧੁੰਦਲੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਨੂੰ ਖਿੜਕੀ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਟਕਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੂਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਊਡਰ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਸੁਰਖੀ ਲਾ ਕੇ ਜਦੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਦਾਦ ਭਾਲਦੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ। ਸ਼ੋਖ ਰੰਗ ਦੀ ਨੀਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਹੋਠਾਂ ਉੱਤੇ ਬੇ-ਤਰਤੀਬੀ ਨਾਲ਼ ਸੁਰਖੀ ਦੀ ਧੜੀ ਜਮਾਏ ਅਤੇ ਸਾਂਵਲੀਆਂ ਗੱਲ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪਿਆਜ਼ੀ ਰੰਗ ਦਾ ਪਾਊਡਰ ਮਲ਼ੇ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਖਿਡੌਣਾ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜੋ ਦੀਵਾਲੀ ਵੇਲ਼ੇ ਖਿਡੌਣੇ ਵੇਚਣ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੁਮਾਇਆਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਏਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਆ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਵਾਲ਼ ਦਰੁਸਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਵੇਖ ਧੀਏ ਚੰਗੀਆਂ-ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਕਹੇ ਮੰਨ ਲੈਣਾ। ਇਹ ਸੇਠ ਜੋ ਆਏ ਹਨ ਨਾ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਨੇ। ਮੋਟਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੈ।”

{{gap}}ਫਿਰ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਜਾ ਉਸਨੂੰ। ਵਿਚਾਰੇ ਕਦੋਂ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਸਤਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।”

{{gap}}ਬਾਹਰ ਵੱਡੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਦੀਵਾਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ, ਇੱਕ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਰੁਮਾਲ ਰੱਖੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਮੋਟਰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੀਵਾਰ ਦੂਰ ਤੱਕ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਵੀ। ਜਦੋਂ ਗਲ਼ੀ ਦੇ ਮੋੜ ਤੋਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜੋ ਮੋਟਰ ਦਾ ਹੈਂਡਲ ਫੜੀ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਲਓ ਭਈ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਹੈ ਕਿਸ਼ੋਰੀ... ਅਤੇ.. ਅਤੇ।” ਉਸ ਨੇ ਮੋਟਰ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਜਮਾਈ ਰੱਖੀਆਂ ਅਤੇ.. ਅਤੇ... ਓਏ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਹੈ। ਜ਼ਰਾ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਵੇਖੋ ਨਾ। ਅਰੇ ਭਈ ਉਹ। ਉਹ ਨੀਲੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ।”

{{gap}}ਜਦੋਂ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਦੋਨੋਂ ਮੋਟਰ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਆ ਗਏ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||254 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>14g9i0sgmy4qpdgwrfooshalkhw6d21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/255</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69632</id>
    <revision>
      <id>221814</id>
      <parentid>209342</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="nlurawv86fgwf4slwleptk8hz405ch8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਜੋ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਹੈਟ ਵਗ਼ੈਰਾ ਚੁੱਕ ਲਏ ਅਤੇ ਜਗ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਮੋਟਰ ਦਾ ਹੈਂਡਲ ਸੀ, ਕਿਹਾ, “ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਬਾਹਰ ਆਪਣੀ ਕਿਸੇ ਸਹੇਲੀ ਦੇ ਕੋਲ਼ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਤਾਂ, ਤਾਂ?” 

{{gap}}ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਸਰੀਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ, ਪਰ ਵੇਖੋ।” ਸਰਕ ਕੇ ਮੋਟਰ ਦੀ ਉਸ ਖਿੜਕੀ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਰੌਲਾ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਾਏਗੀ?”

{{gap}}ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੀਨੇ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਸੇਠ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖੋ।”

{{gap}}ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਜੇਬ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਰੁਪਏ ਕੱਢੇ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਥਮਾ ਦਿੱਤੇ, “ਜਾਓ ਐਸ਼ ਕਰੋ।”

{{gap}}ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਨੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਸਟਾਰਟ ਹੋਈ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪੰਜ ਵਜੇ ਸਨ। ਬੰਬਈ ਦੇ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗੱਡੀਆਂ, ਟਰਾਮਾਂ, ਬੱਸਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਜਾਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ। ਸਰੀਤਾ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਨਾਲ਼ ਦੋ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਕੀ ਬੈਠੀ ਰਹੀ। ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੱਟਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਰੱਖ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ-ਕਹਿੰਦੇ ਖਾਮੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਉਹ ਦਰਅਸਲ ਮੋਟਰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲ਼ੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, “ਸੇਠ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਮੋਟਰ ਚਲਾਓ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਇਵੇਂ ਦਮ ਘੁੱਟ ਜਾਵੇਗਾ।”

{{gap}}ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਤੱਕ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਮੋਟਰ ਵਾਲ਼ਾ ਮੋਟਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀ ਸੀਟ ਉੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਹੈਦਰਾਬਾਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਅਚਕਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬੇਚੈਨੀ ਛੁਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਦਫ਼ਾ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ਼ ਵੇਖਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਜੋ ਕੁਝ ਅਰਸੇ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੀ ਯਾਨੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਖੌਫ਼ ਤੇ ਖਤਰੇ ਦੇ ਛੇੜ-ਛਾੜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ।

{{gap}}ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਮੋਟਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦੋ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਲੜਕੀਆਂ ਦਿਨ ਦੇ ਉਜਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪੀਲੀ ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ-ਨਸਲ ਦੀਆਂ ਛੋਕਰੀਆਂ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਬੇਚੈਨੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਦੋਸਤ ਆਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸ਼ਹਾਬ ਸੀ, ਜੋ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਯਾਨੀ ਮੋਟਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਨੇ ਦੋਸਤ-ਨਵਾਜ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਸਰੀਤਾ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦੋਸਤ ਅਨਵਰ ਨੂੰ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਈ ਤੁਹਾਡੇ&lt;noinclude&gt;{{rh||255 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlurawv86fgwf4slwleptk8hz405ch8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/256</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69633</id>
    <revision>
      <id>221815</id>
      <parentid>209343</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4905" sha1="9kko2w57dyeu5jsxzzqn9s21etfw0nv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਰਹੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂਕਿ ਅਖਲਾਕੀ ਕੁੱਵਤ ਘੱਟ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਹ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕਿਆ ਕਿ ਹਾਂ ਭਈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਰਹੇ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੇ ਸਰੀਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਨਵੀਂ ਛੋਕਰੀ ਕੱਢ ਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਨਵੇਂਪਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਸ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਸੀ।  ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਮੋਟਰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਉਹ ਸਰੀਤਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ।

{{gap}}ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੋਟਰ ਐਕਸਟੈਨਸ਼ਨ ਦੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਸਰੀਤਾ ਉੱਛਲ ਪਈ। ਉਹ ਦਬਾਓ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਪਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਅਤੇ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਮੋਟਰ ਨੇ ਇੱਕਦਮ ਚੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਜਲੀਆਂ ਜਿਹੀਆਂ ਦੌੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਹਰਕਤ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਥਿਰਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਬਾਹਾਂ ਨੱਚਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਉਂਗਲਾਂ ਕਪਕਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਤਰਫ਼ ਭੱਜਦੇ ਹੋਏ ਦਰਖਤਾਂ ਨੂੰ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ਼ ਦੇਖਣ ਲੱਗੀ।

{{gap}}ਹੁਣ ਅਨਵਰ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਬ ਆਰਾਮ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਹਾਬ ਨੇ ਜੋ ਸਰੀਤਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਹੌਲੇ ਜਿਹੇ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਵਲ਼ਾਉਣੀ ਚਾਹੀ। ਇੱਕਦਮ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਗੁਦਗੁਦੀ ਉੱਠੀ। ਤੜਫ਼ ਕੇ ਉਹ ਅਨਵਰ ਉੱਪਰ ਜਾ ਡਿੱਗੀ ਅਤੇ ਪੀਲੀ ਮੋਟਰ ਦੀਆਂ ਬਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸਰੀਤਾ ਦੀ ਹਾਸੀ ਵਹਿੰਦੀ ਗਈ। ਸ਼ਹਾਬ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇੱਕ-ਵਾਰ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਕਮਰ ਵੱਲ ਹੱਥ ਵਧਾਇਆ ਤਾਂ ਸਰੀਤਾ ਦੋਹਰੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹੱਸਦੇ-ਹੱਸਦੇ ਉਸ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਨਵਰ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਥੁੱਕ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

{{gap}}ਸ਼ਹਾਬ ਦੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਖ ਰੰਗ ਭਰ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੜੀ ਕਰਾਰੀ ਲੌਂਡੀ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ਼ ਸਰੀਤਾ ਦੇ ਪੱਟ 'ਤੇ ਚੁਟਕੀ ਭਰੀ। ਸਰੀਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਅਨਵਰ ਦਾ ਹੌਲ਼ੀ ਜਿਹੇ ਕੰਨ ਮਰੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ਼ ਸੀ। ਮੋਟਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿਕਹੇ ਉਬਲ਼ਣ ਲੱਗੇ।

{{gap}}ਕਿਫ਼ਾਇਤ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਹਿਕਹਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਉਸ ਨੇ ਮੋਟਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

{{gap}}ਸਰੀਤਾ ਦਾ ਜੀਅ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਮੋਟਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਉੱਡਦੀ ਹੋਈ ਪਰੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੀ। ਸ਼ਹਾਬ ਨੇ ਉਸਨੂੰ&lt;noinclude&gt;{{rh||256 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9kko2w57dyeu5jsxzzqn9s21etfw0nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/267</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69634</id>
    <revision>
      <id>221829</id>
      <parentid>209357</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5269" sha1="qdkzplwcw3zz7j91jc8l3ywbq6wfx2r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{gap}}“ਕ੍ਰਿਸਮਸ ਕੈਸੇ ਹੋਗਾ?... ਕ੍ਰਿਸਚੀਅਨ ਲੋਗ ਤੋ ਇਸ ਲਾਅ ਕੋ ਨਹੀਂ ਮਾਨੇਗਾ। ਕੈਸੇ ਮਾਨ ਸਕਤਾ ਹੈ... ਮੇਰੇ ਘਰ ਮੇਂ ਚੌਬੀਸ ਕਲਾਕ (ਘੰਟੇ) ਬ੍ਰਾਂਡੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਰਹਤੀ ਹੈ। ਯੇ ਲਾਅ ਪਾਸ ਹੋ ਗਯਾ ਤੋ ਕੈਸੇ ਕਾਮ ਚਲੇਗਾ? ਯੇ ਸਬ ਕੁਝ ਗਾਂਢੀ ਕਰ ਰਹਾ ਹੈ... ਗਾਂਢੀ ਜੋ ਮਹਮਡਨ ਲੋਗ ਕਾ ਏਕ ਦਮ ਬੈਰੀ ਹੈ... ਸਾਲਾ ਆਪ ਤੋ ਪੀਤਾ ਨਹੀਂ ਔਰ ਦੂਸਰੋਂ ਕੋ ਪੀਨੇ ਸੇ ਰੋਕਤਾ ਹੈ ਔਰ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਮਾਲੂਮ ਹੈ, ਯੇ ਹਮ ਲੋਗੋਂ ਕਾ ਮੇਰਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਾ ਬਹੁਤ ਬੜਾ ਏਨੀਮੀ (ਦੁਸ਼ਮਣ) ਹੈ...&quot;

{{gap}}ਉਸ ਵਕਤ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਰਾ ਟਾਪੂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਗੋਆ ਦੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲ਼ੀ ਕਾਲ਼ੇ ਰੰਗ ਦੀ ਈਸਾਈ ਔਰਤ ਸੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਤਸੱਵਰ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਫ਼ੈਦ ਚਮੜੀ ਮੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਝ ਘੜੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਯੂਰਪ ਤੋਂ ਆਈ ਹੋਈ ਤਾਜ਼ਾ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਔਰਤ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮਹਾਤਮਾ ਜੀ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ।

{{gap}}ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲੂਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਤਹਿਰੀਕ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚਰਖਾ ਚਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਖਾਦੀ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਉਸੇ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਊਟਪਟਾਂਗ ਗੱਲਾਂ ਉਹ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਸ ਲਈ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੀ ਚੀਜ਼ ਸਮਝਦੀ ਸੀ...ਯਾਨੀ ਲੰਗੋਟੀ। ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਹਸਤ ਪੁਸ਼ਤ ਉੱਤੇ ਲਆਨਤਾਂ ਭੇਜ ਕੇ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਅਸਲ ਗੱਲ ਵੱਲ ਆਈ, “ਔਰ ਹਾਂ, ਯੇ ਤੁਮ੍ਹਾਰਾ ਬੱਚਾ ਕਯੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਤਾ। ਚਲੋ ਮੈਂ ਤੁਮ੍ਹੇਂ ਕਿਸੀ ਡਾਕਟਰ ਕੇ ਪਾਸ ਲੇ ਚਲੂੰ।” ਮੈਂ ਉਸ ਵਕਤ ਗੱਲ ਟਾਲ਼ ਦਿੱਤੀ ਪਰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਦੇਖੋ, ਤੁਮਕੋ ਕੁਝ ਐਸਾ ਵੈਸਾ ਬਾਤ ਹੋ ਗਯਾ ਤੋ ਫਿਰ ਹਮਕੋ ਨ ਬੋਲਨਾ।”

{{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਦੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਬੈਠੇ ਕੁਝ ਲਿਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਖਿਆਲ ਆਇਆ, ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਕਾਜ਼ਮੀ ਨੂੰ ਟੈਲੀਫੋਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬਹੁਤ ਖ਼ਿਆਲ ਹੈ। ਇਸ ਵਕਤ ਫੁਰਸਤ ਹੈ ਅਤੇ ਨਜ਼ੀਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਨਾਲ਼ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਛੇ ਵਜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਠ ਕੇ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਪੌੜੀਆਂ ਉੱਤਰਨ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ਼ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਜਰਬਾਕਾਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਸ਼ਵਰੇ ਉੱਤੇ ਅਮਲ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਜੋ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਨਾਲ਼ ਬੱਚਾ ਸੌਖ ਨਾਲ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬੱਚੇ ਸਮੇਤ ਉੱਠੀ ਅਤੇ ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀ। ਜਦੋਂ ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਰਸ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦਾ ਬੋਰਡ ਨਜ਼ਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||267 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qdkzplwcw3zz7j91jc8l3ywbq6wfx2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/268</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69635</id>
    <revision>
      <id>221830</id>
      <parentid>209358</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5249" sha1="3d5d8ckfg3xqhecg1tdttdezkjz3x7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਆਇਆ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਫ਼ਲੈਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਲੰਘ ਕੇ ਦੂਜੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਜ਼ੀਨੇ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਰੱਖਦੀ, ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਈ।

{{gap}}ਮੇਰਾ ਸਾਹ ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਜਿਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਰਬੜ ਦੀ ਗੇਂਦ ਹੈ ਜੋ ਕਿਤੇ ਅਟਕ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ਼ ਬੜੀ ਉਲਝਣ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਪਣੀ ਸੱਸ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲੱਤ-ਲੁੱਤ ਏਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਸ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਲੱਤ-ਲੁੱਤ ਹੀ ਹਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਨਾਲ਼ ਕਿਤੇ ਫਸ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮੈਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਟੈਲੀਫੋਨ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਮੰਨੀ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਫੜ ਕੇ ਉਸਨੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸਦਾ ਕੱਪੜਾ ਬਹੁਤ ਮੈਲ਼ਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਸੋਫੇ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਜਲਦੀ ਜਲਦੀ ਉਸਨੇ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ। ਆਪਣੀ ਕਵਾਰੀ ਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੀ ਲੰਗੋਟੀ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਨਿੱਕਰ ਪਹਿਨਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਬਾਹਰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਖਾਲੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਈ। ਅੰਦਰੋਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਉਸ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਜਾਦੂਗਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਅਲਾਦੀਨ ਦਾ ਚਾਚਾ ਬਣ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਗ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

{{gap}}ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਇਸ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰਹੱਸਮਈ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਸੁੱਜੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸਦੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਲੰਗੜਾਪਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਘੂਰ ਕੇ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਨੇ ਉੱਧਰ ਦੀਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਬਾਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕੀਤੀਆਂ। ਹਰ ਖਿੜਕੀ ਦੀ ਚਿਟਕਨੀ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਇਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਵੇਖਿਆ ਜਿਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂਗੀ। 

{{gap}}ਈਮਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂ, ਉਸ ਵਕਤ ਮੇਰਾ ਇਹੀ ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵਾਂ। ਉਸਦੀ ਖਾਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬਾਰੀਆਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਆਖ਼ਿਰ ਉਸਦਾ ਮਤਲਬ ਕੀ ਸੀ? ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਕੀ ਸੀ, ਇੰਨੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਇਕਾਂਤ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਸੀ? ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਲੱਖ ਗੁਆਂਢਣ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਡੇ 'ਤੇ ਕਈ ਅਹਿਸਾਨ ਵੀ ਸਨ ਪਰ ਆਖਿਰ ਉਹ ਸੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਗ਼ੈਰ ਔਰਤ। ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਬੇਟੇ ਉਹ ਮੋਇਆ ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਲਫ਼ ਲੱਗੀ ਪਤਲੂਨ ਵਾਲ਼ਾ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਈਸਾਈ ਲੜਕੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰਾਏ ਪਰਾਏ। ਮੈਂ ਕਈ ਇਸ਼ਕੀਆ ਨਾਵਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫੱਫੇ ਕੁਟਣੀਆਂ ਦਾ ਹਾਲ&lt;noinclude&gt;{{rh||268 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3d5d8ckfg3xqhecg1tdttdezkjz3x7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/269</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69636</id>
    <revision>
      <id>221831</id>
      <parentid>209360</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5139" sha1="tfs4fg5hnhdyj80gchvxzz3og1xhk4o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਅੰਦਾਜ਼ ਨਾਲ਼ ਉਹ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਚੱਲ ਫਿਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪਰਦੇ ਖਿੱਚ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਤੋਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਨਤੀਜਾ ਕੱਢਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਨਰਸ ਵਰਸ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਦੱਲੀ ਹੈ। ਬਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਚਾਰ ਪਲੰਘ ਪਏ ਸਨ, ਕਾਫ਼ੀ ਅੰਧਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ਼ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਹਿਸ਼ਤ ਹੋਈ। ਪਰ ਉਸਨੇ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਬਟਨ ਦਬਾ ਕੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

{{gap}}ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੀ ਕਰੇਗੀ। ਰਹੱਸਮਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਉਸਨੇ ਆਤਿਸ਼ਦਾਨ ਉਪਰੋਂ ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਚੁੱਕੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ੈਦ ਰੰਗ ਦਾ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਿਬ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਅਪਨਾ ਬਲਾਉਜ਼ ਲਾਹੋ... ਮੈਂ ਕੁਝ ਦੇਖਨਾ ਮਾਂਗਤੀ ਹੂੰ।” ਮੈਂ ਘਬਰਾ ਗਈ, “ਕੀ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋ?” ਉੱਪਰ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਬਲਾਊਜ਼ ਉਤਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਹਕ ਹਾਸਿਲ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਦ ਕੇ ਬਲਾਊਜ਼ ਉਤਰਵਾਉਣ 'ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਕਰੇ। ਮੈਂ ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, “ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ, ਮੈਂ ਬਲਾਊਜ਼ ਹਰਗਿਜ਼ ਨਹੀਂ ਉਤਾਰਾਂਗੀ।” ਮੇਰੇ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਵੀ ਸੀ।

{{gap}}ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦਾ ਰੰਗ ਜ਼ਰਦ ਪੈ ਗਿਆ, “ਤੋ... ਤੋ ਫਿਰ ਹਮਕੋ ਮਾਲੂਮ ਕੈਸੇ ਪੜੇਗਾ ਕਿ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਘਰ ਬੱਚਾ ਕਬ ਹੋਗਾ? ਇਸ ਬੋਤਲ ਮੇਂ ਖੋਪਰੇ ਕਾ ਤੇਲ ਹੈ, ਯੇ ਹਮ ਤੁਮ੍ਹਾਰੇ ਪੇਟ ਪਰ ਗਿਰਾ ਕਰ ਦੇਖੇਗਾ... ਇਸਸੇ ਏਕ ਦਮ ਮਾਲੂਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਕਿ ਬੱਚਾ ਕਬ ਹੋਗਾ... ਲੜਕੀ ਹੋਗੀ ਯਾ ਲੜਕਾ।” ਮੇਰੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ ਲੱਗੀ।

{{gap}}ਖੋਪੇ ਦਾ ਤੇਲ ਬੜੀ ਹਾਨੀਰਹਿਤ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਪੇਟ ਉੱਪਰ ਜੇਕਰ ਉਸਦੀ ਪੂਰੀ ਬੋਤਲ ਵੀ ਉਲਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਸੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਰਕੀਬ ਕਿੰਨੀ ਦਿਲਚਸਪ ਸੀ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਵਾ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਨਾ ਮੰਨਦੀ ਤਾਂ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਨਾ-ਉਮੀਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਉਂਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦਾ ਦਿਲ-ਟੁੱਟਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸੋ ਮੈਂ ਮੰਨ ਗਈ।

{{gap}}ਬਲਾਊਜ਼ ਅਤੇ ਕਮੀਜ਼ ਲਾਹਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਹੋਈ ਪਰ ਮੈਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰ ਲਈ। ਗ਼ੈਰ ਔਰਤ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪੇਟ ਵੇਖਿਆ ਜਿਸਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਾਲ ਲਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਵੱਟ ਪੈ ਜਾਣ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਕਿਸਮ ਦੀ ਸ਼ਰਮ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਫ਼ੌਰਨ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਲਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਚੱਲ ਪਵਾਂ ਪਰ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਦਾ ਉਹ ਹੱਥ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੋਪੇ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਬੋਤਲ ਸੀ ਉਠ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ।

{{gap}}ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਠੰਢੇ ਠੰਢੇ ਤੇਲ ਦੀ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ&lt;noinclude&gt;{{rh||269 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tfs4fg5hnhdyj80gchvxzz3og1xhk4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/270</title>
    <ns>250</ns>
    <id>69637</id>
    <revision>
      <id>221832</id>
      <parentid>209361</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ਤਸਦੀਕ */</comment>
      <origin>221832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="0vv6n596mzg5ncsqv603z4wd4vxocmt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;﻿ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਲਏ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਮੁਤਮਈਨ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਆਜ ਕਯਾ ਡੇਟ ਹੈ? ਇਗਿਆਰਹ (ਗਿਆਰਾਂ), ਬਸ ਪੰਦ੍ਰਹ ਕੋ ਬੱਚਾ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਔਰ ਲੜਕਾ ਹੋਗਾ।”

{{gap}}ਬੱਚਾ 25 ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਪਰ ਸੀ ਲੜਕਾ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਕਦੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪੇਟ  ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਨੰਨ੍ਹੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸੇਜ਼ ਡੀ ਕੋਸਟਾ ਨੇ ਖੋਪੇ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਾਰੀ ਬੋਤਲ ਡੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।&lt;noinclude&gt;{{rh||270 / ਮੰਟੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vv6n596mzg5ncsqv603z4wd4vxocmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/31</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71451</id>
    <revision>
      <id>221877</id>
      <parentid>221571</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T06:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4612" sha1="q147a7nsengqtq5emabmembrr6agv7i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Amritpal Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
'''{{larger|ਕਮਲ}}'''

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਮ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ 'ਤੇ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਫੁੱਲ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਮਲ
ਦਾ ਬੂਟਾ ਝੀਲਾਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਲਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਰੰਗਾਂ ਵਜੋਂ ਇਹ ਲਾਲ-ਗੁਲਾਬੀ, ਚਿੱਟਾ
ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗੋਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਤੇ ਉਪਰੋਂ ਹਰੇ ਅਤੇ ਹੇਠੋਂ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦੀ ਪਰ ਜੇਕਰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੋਤੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਲ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਹੇਠਲੀ ਡੰਡੀ ਮਰੂਨਾਲ ਜਾਂ ਕਲਮ ਦੀ ਨਾਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੜ੍ਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੋਂ ਨਲਾਕਾਰ 5-6 ਸੁਰਾਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲਾਵਾਂ ਨਿੱਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਵਿਚ 15 ਤੋਂ 20 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਲਗੱਟੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਬੀਜ ਨਰਮ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਪੱਕਣ ਅਤੇ ਸੁੱਕਣ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਰਚ, ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਅੰਬੂਜ, ਪੁੰਡਰੀਕ। ਹਿੰਦੀ-ਕਮਲ, ਸਫੇਦ ਕਲਮ, ਲਾਲ ਕਮਲ ਔਰ ਨੀਲਾ ਕਮਲ। ਮਰਾਠੀ-ਕਮਲ, ਤਾਂਬਲੇ, ਪਾਂਫਰੇ ਕਮਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਧੋਲਾ ਕਮਲ। ਬੰਗਾਲੀ-ਪਦੁਮ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਲੋਟਸ (Lotus)। ਲੈਟਿਨ-ਨਿਲੁਮਬੋ ਨਿਊਸਿਫੇਰਾ (Nelumbo Nucifera)

ਗੁਣ:

ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲ ਠੰਡਾ, ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਚੰਗਾ, ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ
ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪਿਆਸ, ਫੋੜੇ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ
ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੀਅ ਖਰਾਬ
ਹੋਣਾ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਲੀਫਾਂ, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬਵਾਸੀਰ
ਆਦਿ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਲ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਊਸਿਫੇਰਿਨ ਅਤੇ ਰੋਮੋਰਿਨ ਖਾਰ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੁੱਕੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ 66.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ-17.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਵਸਾ-2.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਮਾਤਰਾ ਵਿਚ ਲੋਹਾ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਫਾਸਫੋਰਸ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼, ਏਸਕਾਰਬਿਕ ਐਸਿਡ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ ਅਤੇ ਸੀ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 31&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q147a7nsengqtq5emabmembrr6agv7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/32</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71452</id>
    <revision>
      <id>221834</id>
      <parentid>215666</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <origin>221834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4890" sha1="7zlotiuh0ur5yujtfxizg4pv543l4sq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
'''{{larger|ਕੱਥਾ}}'''

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਆਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਹ ਜਿਆਦਾ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਦਰਖਤ ਵੀ ਬਬੂਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੀਡੀਅਮ ਅਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟਾਹਣੀਆਂ ਪਤਲੀਆਂ ਅਤੇ 11-12 ਸੀਕੋ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ 'ਤੇ 30 ਤੋਂ 50 ਜੋੜਿਆਂ ਵਿਚ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਪੱਤੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਕੰਡੇ ਲੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਛੋਟੇ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ 2 ਤੋਂ ਸਾਢੇ 3 ਇੰਚ ਲੰਬੀ, ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਚੌੜੀ, ਚਮਕੀਲੀ, ਪਤਲੀ, 5 ਤੋਂ 8 ਬੀਜਾਂ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਛਿੱਲ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਪੌਣੇ ਇੰਚ ਤੱਕ ਬਾਹਰੋਂ ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦਾ ਤਣਾ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਫੁੱਟ ਚੌੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਕੱਟ ਕੇ, ਭੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਪਕਾ ਕੇ ਕਾੜ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਮ੍ਹਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਪਦਾਰਥ ਕੱਥਾ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਕੱਥਾ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਾਨ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ:

ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਖਦਿਰ। ਹਿੰਦੀ-ਕੱਥਾ। ਮਰਾਠੀ- ਖੈਰ। ਬੰਗਾਲੀ-ਵਿੱਟਖੈਰ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਗੰਧੀਲੋ ਖੈਰ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਕਚ ਵੀ (Cutch Tree)। ਲੈਟਿਨ- ਕੇਸ਼ਿਆ ਕਟੇਚੂ (Acacia
Catechu)

ਗੁਣ:

ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਥਾ ਠੰਡਾ, ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਕਛਾਯ, ਮੂੰਹ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ,
ਮੋਟਾਪਾ, ਖੰਘ, ਖੂਨ ਵਾਲੀ ਪਿੱਤ, ਰਕਤਮੇਹ, ਵਮਨ, ਅਤਿਸਾਰ, ਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਪ੍ਰਮੇਹ,
ਦੰਦਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ
ਅਨੁਸਾਰ ਕੱਥਾ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਠੰਡਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਵਾਤਵਰਧਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ
ਦੰਦਾਂ ਲਈ ਬਨਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੰਜਣਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ
ਕਾਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਾਮ-ਸ਼ਕਤੀ
ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਡਨੀ ਵਿਚ ਪੱਥਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ
ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਚ
ਕੈਟੇਚਿਨ 4 ਤੋਂ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਕੈਟੇਚੁਟੈਨਿਕ ਐਸਿਡ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗਰਮ
ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲ ਵਿਚ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਘੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੂਨ ਸਤੰਭਕ (ਕੋਏਗੁਲੇਂਟ)
ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਰਕਤਸਤਵ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਟੈਨਿਕ ਐਸਿਡ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਕੱਥਾ ਬੁਖਾਰ ਨੂੰ
ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।


ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 32&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7zlotiuh0ur5yujtfxizg4pv543l4sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ.pdf/33</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71453</id>
    <revision>
      <id>221835</id>
      <parentid>215667</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:59:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amritpal Aman</username>
        <id>2020</id>
      </contributor>
      <origin>221835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4292" sha1="4lrhn6kngqg23lrk1cffsff0hshehcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
'''{{larger|ਕਚਨਾਰ}}'''

ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ:

ਕਚਨਾਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ
ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ
ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ
ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 15 ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ
ਹੈ।ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਂਪਰ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦੀ ਥਾਂ
ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ 3 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, 2 ਤੋਂ 5 ਇੰਚ
ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਹਰੀਆਂ, ਖਿੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਚਨਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਵਿਚ ਦਰਖਤ 'ਤੇ ਫੁੱਲ
ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਫਲ ਮਈ ਤੱਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ 6-12 ਇੰਚ ਲੰਬੀ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ
ਚੌੜੀ, ਚਪਟੀ ਅਤੇ ਤਿਲਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 10-15 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ
ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟਾ ਕਚਨਾਰ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੋ
ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਚਨਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ
ਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ।

ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ
ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਕਾਚਨਾਰ। ਹਿੰਦੀ-ਕਚਨਾਰ।
ਮਰਾਠੀ-ਕਾਂਚਨ, ਕੋਰਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਚੰਪਾਕਾਟੀ।
ਬੰਗਾਲੀ-ਕਾਂਚਨ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਮਾਊਂਟੇਨ ਏਬੋਨੀ
(Mountain Ebony)। ਲੇਟਿਨ-ਬਾਹਿਨਿਆ
ਬੇਰਿਏਗੇਟਾ (Bauhinia Variegata)।

ਗੁਣ:

ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਦਾ
ਰਸ ਕੁਸੈਲਾ, ਸ਼ਾਹੀ, ਠੰਡਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਗੰਡਮਾਲਾ,
ਕੋਹੜ, ਕ੍ਰਮ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਖੰਘ, ਅਤਿਸਾਰ, ਅਬੂੰਦਰ, ਦੰਤਸ਼ੂਲ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਪੱਕਣਾ
ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ,
ਏਕਜੀਮਾ, ਖਾਜ, ਫੋੜੇ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਜ ਕਰਨ
ਵਾਲੀ, ਕੰਠਮਾਲਾ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਕ੍ਰਮ ਰੋਗ, ਖੰਘ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਧੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ
ਬੀਮਾਰੀ, ਟੱਟੀਆਂ, ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੋਜ, ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਖੂਨ ਆਉਣਾ,
ਬਵਾਸੀਰ, ਗੈਰ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ
ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ ਟੈਨਿਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਗੂੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ
ਦਾ ਤੇਲ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ 16.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।


ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 33&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4lrhn6kngqg23lrk1cffsff0hshehcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਤਿੰਨ ਸੌ ਪੈਂਹਠ ਚਲਿੱਤਰ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>71771</id>
    <revision>
      <id>221874</id>
      <parentid>216320</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="16v3ke8iywrguooa9fh51qkxrufrjnw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੀ
ਹੈ। ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋੜ (twist) ਆ
ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾਹ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਨੇ ਕੋਰੀ ਪਲਟੀ
ਮਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ
&quot;ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਏ
ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ।&quot; ਪਰ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਪਬਲਿਕ ਹੈ, ਸਭ ਜਾਨਤੀ ਹੈ&quot;। ਅੰਦਰਖਾਤੇ
ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਮੋੜ
(twist) ਤਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਜਾਪਦਾ ਹੈ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਜੋਕੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਕਿਰਦਾਰ
ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ
ਕੈਰੀਅਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਆਤਮ
ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿਉਂਕ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੇ ਇਸ ਗਲਤ ਪ੍ਰਚੱਲਨ
ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਜਲਦੀ ਨੱਥ ਨਾ ਪਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਜੜ
ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮੋਹਰਾ ਬਣਾਇਆ
ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਘਟੀਆ ਹੱਥਕੰਡੇ
ਵਰਤਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣਾਏ
ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤੀ ਪਤਨੀ
ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ
ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਜਾਂ ਮਕਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ (ਪਤਨੀ) ਦੇ ਨਾਂ
ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸੇ ਮਸਲੇ ਤੇ
ਲੜਾਈਆਂ ਝਗੜੇ, ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ, ਮਿਹਣੋ-ਮਿਹਣੀ, ਰਾਲੀ ਬਲੌਰ,
ਅੰਨ-ਜਲ ਤਿਆਗਣਾ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਲਾਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਭਾਵੇਂ ਪਲਾਟ/ਮਕਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||11}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>16v3ke8iywrguooa9fh51qkxrufrjnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221875</id>
      <parentid>221874</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>221875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="hblkqdgw5f8b4z39i5kd8y8ef4wd1g8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੀ
ਹੈ। ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋੜ (twist) ਆ
ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾਹ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਨੇ ਕੋਰੀ ਪਲਟੀ
ਮਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ
&quot;ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਏ
ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ।&quot; ਪਰ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਪਬਲਿਕ ਹੈ, ਸਭ ਜਾਨਤੀ ਹੈ&quot;। ਅੰਦਰਖਾਤੇ
ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਮੋੜ
(twist) ਤਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਜਾਪਦਾ ਹੈ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਜੋਕੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਕਿਰਦਾਰ
ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ
ਕੈਰੀਅਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਆਤਮ
ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿਉਂਕ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੇ ਇਸ ਗਲਤ ਪ੍ਰਚੱਲਨ
ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਜਲਦੀ ਨੱਥ ਨਾ ਪਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਜੜ
ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮੋਹਰਾ ਬਣਾਇਆ
ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਘਟੀਆ ਹੱਥਕੰਡੇ
ਵਰਤਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣਾਏ
ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤੀ ਪਤਨੀ
ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ
ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਜਾਂ ਮਕਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ (ਪਤਨੀ) ਦੇ ਨਾਂ
ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸੇ ਮਸਲੇ ਤੇ
ਲੜਾਈਆਂ ਝਗੜੇ, ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ, ਮਿਹਣੋ-ਮਿਹਣੀ, ਰਾਲੀ ਬਲੌਰ,
ਅੰਨ-ਜਲ ਤਿਆਗਣਾ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਲਾਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਲਾਟ/ਮਕਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||11}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hblkqdgw5f8b4z39i5kd8y8ef4wd1g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221876</id>
      <parentid>221875</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T03:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tamanpreet Kaur</username>
        <id>606</id>
      </contributor>
      <origin>221876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="tkcr27jtizxg8v223ffqvg61l98ijrr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Tamanpreet Kaur&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਆਚਰਣ ਦਾ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੀ
ਹੈ। ਚਲਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਉਦੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋੜ (twist) ਆ
ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਲੰਗਾਹ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪੀੜ੍ਹਤ ਔਰਤ ਨੇ ਕੋਰੀ ਪਲਟੀ
ਮਾਰ ਲਈ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਕਿ
&quot;ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ਆਏ
ਵੀਡੀਓ ਵਿਚ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ ਬਲਕਿ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ।&quot; ਪਰ ਇਸ ਔਰਤ ਨੂੰ
ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ &quot;ਇਹ ਪਬਲਿਕ ਹੈ, ਸਭ ਜਾਨਤੀ ਹੈ&quot;। ਅੰਦਰਖਾਤੇ
ਕਰੋੜਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੌਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਮੋੜ
(twist) ਤਾਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ; ਜਾਪਦਾ ਹੈ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਹੀਰੋਇਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲਣਾ
ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਅਜੋਕੀ ਨਾਰੀ ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਕਿਰਦਾਰ
ਅਤੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਕ
ਕੈਰੀਅਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਲੜਕੇ ਨੇ ਬਦਨਾਮੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਆਤਮ
ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਿਉਂਕ ਵਾਂਗ ਫੈਲਦੇ ਇਸ ਗਲਤ ਪ੍ਰਚੱਲਨ
ਨੂੰ ਜੇਕਰ ਜਲਦੀ ਨੱਥ ਨਾ ਪਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਜੜ
ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ।
ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖੇਡ ਵਿਚ ਮੋਹਰਾ ਬਣਾਇਆ
ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੀ ਧਿਰ ਨੂੰ ਥੱਲੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਘਟੀਆ ਹੱਥਕੰਡੇ
ਵਰਤਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

{{gap}}ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿੱਸੇ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣਾਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਕ ਕਿੱਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੇਸ ਵਿਚ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੋਵੇਂ ਸਰਕਾਰੀ ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਮਰਦ ਨੂੰ ਪਲਾਟ ਜਾਂ ਮਕਾਨ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ (ਪਤਨੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਝਗੜੇ, ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ, ਮਿਹਣੋ-ਮਿਹਣੀ, ਰਾਲੀ ਬਲੌਰ, ਅੰਨ-ਜਲ ਤਿਆਗਣਾ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤਲਾਕ ਦੀ ਨੌਬਤ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਪਲਾਟ/ਮਕਾਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੈਸੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਪਰ&lt;noinclude&gt;{{rh||11}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tkcr27jtizxg8v223ffqvg61l98ijrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/19</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72538</id>
    <revision>
      <id>221858</id>
      <parentid>219274</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T16:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rajdeep ghuman</username>
        <id>714</id>
      </contributor>
      <origin>221858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4120" sha1="r3thap1x85iw6bdtwvlmp81bpjuiywd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਸੰਗਠਨ (WHO) ਵੱਲੋਂ ਪੋਲੀਓ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਮੋ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪਏ ਹਨ। ਘਰ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਪੋਲੀਓ ਬੂੰਦਾ ਪਿਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਰਹਿ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਪਿਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਕਿਸੇ ਦੁਰਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਪਰ ਦਰਸਾਈਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਹੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੋਲੀਓ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ ਰੋਕ ਕੇ 5 ਸਾਲ ਤੱਕ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ 'ਚੋਂ ਜੋ ਵਿਚਾਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹਨ: &quot;ਯਾਰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਕਰੋੜ ਰੁਪਿਆ ਲੈ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਪੈਸਾ ਆਦਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੋਲੀਓ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾ ਕੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਕਰ ਦਿਓ।&quot; ਸ਼ਾਇਦ ਆਮ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੋਲੀਓ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਲਾਉਣ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਕੰਮ ਸਮਝਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤੂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੀਤਦੀ ਹੈ ਉਹੀ ਉਸ ਕੰਮ ਦੀ ਕਦਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕਾਸ਼! ਅੱਜ ਤੋਂ 50-55 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੋਲੀਓ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਅਭਿਆਨ ਚਲਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਸੀ।

{{gap}}ਵੈਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿਚ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਖਸ਼ੇ ! ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿਚ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਆਦਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਪਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਕਾਰਨ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਸ.ਸੀ., ਬੀ.ਸੀ., ਓ.ਬੀ.ਸੀ., ਸਾਬਕਾ ਫੌਜੀ, ਦੰਗਾ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।&lt;noinclude&gt;{{rh||15}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3thap1x85iw6bdtwvlmp81bpjuiywd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਸ਼੍ਰੀ ਚਰਣਹਰਿ ਵਿਸਥਾਰ - ਡਾਕਟਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ.pdf/7</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72780</id>
    <revision>
      <id>221850</id>
      <parentid>220706</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:21:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="212" sha1="shnj1qrww94egovn6eg1tpn80o1dzp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


{{center|'''{{larger|ਜੀਵਨ ਸਮਾਚਾਰ}}'''}}

{{center|'''{{xxxx-larger|ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਜੀ}}'''}}


Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>shnj1qrww94egovn6eg1tpn80o1dzp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221851</id>
      <parentid>221850</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:21:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aman Arora PTL</username>
        <id>1841</id>
      </contributor>
      <origin>221851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="3odnn2hj1q9u03h4mvdrq3nv772zjz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Aman Arora PTL&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;


{{center|'''{{larger|ਜੀਵਨ ਸਮਾਚਾਰ}}'''}}


{{center|'''{{xxxx-larger|ਮਹਾਰਾਜਾ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਜੀ}}'''}}


Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3odnn2hj1q9u03h4mvdrq3nv772zjz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/46</title>
    <ns>250</ns>
    <id>72961</id>
    <revision>
      <id>221819</id>
      <parentid>221317</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jalseerat Aman</username>
        <id>2446</id>
      </contributor>
      <origin>221819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="lypwmmpaywtu5axzistprkngt1m8t3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
(5) The appropriate Government shall take necessary steps to ensure reasonable accommodation for persons with disabilities

6. (l) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from being subjected to torture, cruel, inhuman or degrading treatment.

7. (1) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from all forms of abuse, violence and exploitation and to prevent the same.
{{center|'''
{{larger|Chapter-III}}'''}}
{{center|'''{{larger|
EDUCATION}}'''}}

16. The appropriate Government and the local authorities shall endeavour that all educational institutions funded or recognised by them provide inclusive education to the children with disabilities and towards that end shall-

(i) admit them without discrimination and provide education and opportunities for sports and recreation activities equally with others; 

(ii) make building, campus and various facilities accessible;

(iii) provide reasonable accommodation according to the individual's requirements.

{{center|'''{{larger|Chapter-IV}}'''}}

{{center|'''{{larger|SKILL DEVELOPMENT AND EMPLOYMENT}}'''}}

19. (1) The appropriate Government shall formulate schemes and programmes including provision of loans at concessional rates to facilitate and support employment of persons with disabilities especially for their vocational training and self-employment. 

20. (1) No Government establishment shall discriminate against any person with disability in any matter relating to employment:&lt;noinclude&gt;{{rh||42}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lypwmmpaywtu5axzistprkngt1m8t3i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221827</id>
      <parentid>221819</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jalseerat Aman</username>
        <id>2446</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="1n6wc8wd1eoyfwv30nqvazxzpxko98y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jalseerat Aman&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
(5) The appropriate Government shall take necessary steps to ensure reasonable accommodation for persons with disabilities

6. (l) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from being subjected to torture, cruel, inhuman or degrading treatment.

7. (1) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from all forms of abuse, violence and exploitation and to prevent the same.

{{center|'''{{larger|Chapter-III}}'''}}

{{center|'''{{larger|EDUCATION}}'''}}

16. The appropriate Government and the local authorities shall endeavour that all educational institutions funded or recognised by them provide inclusive education to the children with disabilities and towards that end shall-

(i) admit them without discrimination and provide education and opportunities for sports and recreation activities equally with others; 

(ii) make building, campus and various facilities accessible;

(iii) provide reasonable accommodation according to the individual's requirements.

{{center|'''{{larger|Chapter-IV}}'''}}

{{center|'''{{larger|SKILL DEVELOPMENT AND EMPLOYMENT}}'''}}

19. (1) The appropriate Government shall formulate schemes and programmes including provision of loans at concessional rates to facilitate and support employment of persons with disabilities especially for their vocational training and self-employment. 

20. (1) No Government establishment shall discriminate against any person with disability in any matter relating to employment:&lt;noinclude&gt;{{rh||42}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1n6wc8wd1eoyfwv30nqvazxzpxko98y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/63</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73081</id>
    <revision>
      <id>221880</id>
      <parentid>221589</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>221880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="rvxr9rpz44bkxx0oxjjm3kj8l7lykmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦੋਵੇਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਤਾਂ ਘਰੋਂ
ਸਭ ਕੁੱਝ ਵੰਡ ਕੇ ਹਵੇਲੀ ਵੰਡਣ ਆਏ ਸਨ।ਉਸ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਠਰੰਮੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ,
“ਪੁੱਤਰੋਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਹੁਰੇ ਸਾਲੇ ਆਉਣਗੇ, ਆਪੋ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾ ਕੋਲ ਰਹਿਣਗੇ
ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਂਝੇ ਪਹੁਣੇ ਮਾਮੇ, ਮਾਮੀਆਂ, ਭੈਣ, ਭਣੂਜੇ ਕੀਹਦੇ ਘਰ ਜਾਣਗੇ? ”

{{gap}}ਹਰਦਿੱਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ, ਇਹ ਸਿਰਦਰਦੀ ਸਾਡੀ ਏ, ਤੇਰੀ ਨਹੀਂ। ਵਾਰੋ-
ਵਾਰੀ ਉਧਰੋਂ-ਉਧਰੀ ਰਹਿਣਗੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਜਿਧਰ ਦਿਲ ਮੰਨੇਗਾ ਰਹਿ ਲੈਣਗੇ।”
ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਕਿਧਰ
ਧੱਕਿਆ ਜੇ?&quot;

{{gap}}ਹਰਦਿੱਤ ਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਕਿਹਾ, “ਬਾਪੂ, ਅਸਾਂ ਵੀਹ-ਵੀਹ ਘੁਮਾਂ
ਜਮੀਨ ਵੰਡੀ ਏ. ਦੋ ਟੱਕ, ਦੋ ਘੁਮਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡੀ ਏ, ਜਿਹਨੂੰ ਤੂੰ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹ ਹੀ
ਖਰਚ ਪੱਤੇ, ਰੋਟੀ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇਗਾ।”

{{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਹ ਸੂਤਿਆ ਗਿਆ।ਪੂਰੇ ਘਰ ਜਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹਵੇਲੀ ਦਾ
ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਵੇਂਹਦਿਆਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਮਿਣਤੀ-ਗਿਣਤੀ ਕਰ
ਹਵੇਲੀ ਵੰਡ ਗੁਣੇ ਪਾ ਇਕ-ਇਕ ਪਾਸਾ ਮੱਲ ਕੇ ਸਾਂਭਿਆ। ਅੰਤ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ
ਸਿਰ-ਸਿਰ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ਕੱਢੀ।ਉਹਦੀ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਡਿਉੜੀ ਦੀ ਪੱਕੀ ਡਾਟ ਤੋੜ
ਦੋ ਵਿਹੜੇ ਬਣਾ ਦੋ ਗੇਟ ਲਾ ਲਏ।

{{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਹਰਦਿੱਤ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਰੱਖ ਲਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੇ ਨਕਦ ਪੈਸੇ
ਤਾਰ ਕੇ ਨਵਾਂ ਟਰੈਕਟਰ ਲੈ ਲਿਆ। ਪੇਖੈ ਅਮਾਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਕਿਰਸੀ
ਕਿਸਾਨ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਖੁਲਾਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰ
ਫਸਲ ਹਰ ਛਮਾਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਲੇਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦਾ
ਕਾਰਨ ਸੀ ਅੱਡੋ-ਅੱਡ ਆਏ ਦਾਜ ਤੋਂ ਜੋ ਬਦਲਵੇਂ ਰੀਤਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਨਾਲ ਆਇਆ
ਤੇ ਘਰ ਨੂੰ ਪਾੜ ਗਿਆ।

{{gap}}ਗੁਰਦਿੱਤ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਦਾਜ ਵਿਚ ਸੂਤੀ ਪਲੰਘ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਚਰਖਾ, ਮਧਾਣੀ, ਲੱਕੜ ਦੀ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਲੱਗੀ ਪੇਟੀ ਪਟਾਰੀ, ਦੋ ਮੱਝਾਂ ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸੀ। ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਹਰਦਿੱਤ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਘਰੋਂ ਦੋ ਮੱਝਾਂ, ਅਨਵਾਰੀ ਪਲੰਘ,&lt;noinclude&gt;{{rh||61}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvxr9rpz44bkxx0oxjjm3kj8l7lykmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/64</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73082</id>
    <revision>
      <id>221947</id>
      <parentid>221590</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <origin>221947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="asbn50fsslp3nc4w8s5apb8s5vl15je" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;DULT ਅਰਥਾ, ੮:੫੫੮੫੫,੧॥
ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮਧਾਣੀ: ਕੁਰਸੀਆਂ, ਟੇਬਲ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਬਲ ਅਤੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾ ਆਇਆ। ਰੇਡਿਓ, ਗੋਦਰਿਜ ਦੀ ਪੇਟੀ, ਅਲਮਾਰੀ
ਪ੍ਰੈਸ, ਬੈੱਡ, ਸੈੱਟ ਬਦਲਵੇਂ ਜਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਪੜਾ ਲੱਤਾ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਰਜਟ
ਦੇ ਤਿੱਲੇ ਮੜ੍ਹੇ ਕੱਪੜੇ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਚੌਥੇ ਦੇ ਦਾਜ ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ., ਫਰਿਜ਼, ਸਕੂਟਰ
ਕਾਊਚ, ਗਦੈਲੋ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹੋਰ ਸਮਾਨ। ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਮੂੰਹ
ਚਿੜਾਇਆ। ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਦਾ ਰੇਡਿਓ, ਟੀ. ਵੀ. ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨੇ ਸੰਘ ਘੁੱਟਿਆ।
ਸੋਫੇ ਸੈਟਾਂ ਨੇ ਪਲੰਘ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਸੀ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਪੜੀਲਿਆਂ ਨੂੰ
ਚੀਨੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੇ ਭੰਡਿਆ। ਕੁੱਕਰ ਨੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰ
ਸਗਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਇਆ।

{{gap}}ਉਹ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜਿਹਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੱਬੀ ਆਉਂਦੀ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ
ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਮੱਚ ਪਈ। ਅਤੇ ਨਿੱਕਿਆਂ ਨੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ
ਬਣਾਏ ਘਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਤੋੜੀ ਤੇ ਬੂਹਾ ਛਿਪਦੇ ਵੱਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਲਿਆ।
ਘਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ-ਛਿਪਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗਲੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}++++++ਜ਼ ਆ
ਕਰੀਂ- ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ।ਬਾਕੀ ਕੱਪੜਾ ਲੱਤਾ, ਜੁੱਤੀ ਜੌੜਾ ਆਈ ਫਸਲ ਤੋਂ ਰਲ ਕੇ ਬਣਾ
ਦਿਆਂ ਕਰਾਂਗੇ।”
ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਹਰਦਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਨਾ ਹਾਂ, ਕੁੱਝ
ਬਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।
ਰੋਟੀ ਰੱਖ ਹਰਦਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਆਖ ਗਿਆ ਸੀ, “ਬਾਪੂ ਕੱਲ੍ਹ ਨਿੱਕਿਆਂ ਦੀ
ਵਾਰੀ ਏ। ਦੋ ਟਾਈਮ ਉਧਰੋਂ ਖਾ ਆਈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ।”
ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਹਰਦਿੱਤ ਦੀ ਲਿਆਂਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ
ਰਾਤ ਸੋਚੀਂ ਪਿਆ ਪਾਸੇ ਭੰਨਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੀ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ
ਬੁਰਾ ਹਾਂ
ਕਦੀ ਉਸ ਬੂਹੇ ਕਦੀ ਉਸ ਬੂਹੇ। ਉਸ ਹੋਕਾ ਭਰਿਆ। ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੋਇਆ
m
62&lt;noinclude&gt;{{rh||62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asbn50fsslp3nc4w8s5apb8s5vl15je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221959</id>
      <parentid>221947</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T11:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221959</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3718" sha1="iynk91sptce4e0pudmmsnbr2owo3i90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;DULT ਅਰਥਾ, ੮:੫੫੮੫੫,੧॥
ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਮਧਾਣੀ: ਕੁਰਸੀਆਂ, ਟੇਬਲ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੰਬਲ ਅਤੇ
ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਹੋਰ ਬਦਲਾ ਆਇਆ। ਰੇਡਿਓ, ਗੋਦਰਿਜ ਦੀ ਪੇਟੀ, ਅਲਮਾਰੀ
ਪ੍ਰੈਸ, ਬੈੱਡ, ਸੈੱਟ ਬਦਲਵੇਂ ਜਮਾਨੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਕਪੜਾ ਲੱਤਾ ਫੁਲਕਾਰੀ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਰਜਟ
ਦੇ ਤਿੱਲੇ ਮੜ੍ਹੇ ਕੱਪੜੇ। ਫਿਰ ਸਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਚੌਥੇ ਦੇ ਦਾਜ ਵਿਚ ਟੀ.ਵੀ., ਫਰਿਜ਼, ਸਕੂਟਰ
ਕਾਊਚ, ਗਦੈਲੋ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਹੋਰ ਸਮਾਨ। ਫਿਰ ਨਵੇਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਾ ਮੂੰਹ
ਚਿੜਾਇਆ। ਚਰਖੇ ਦੀ ਘੂਕਰ ਦਾ ਰੇਡਿਓ, ਟੀ. ਵੀ. ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨੇ ਸੰਘ ਘੁੱਟਿਆ।
ਸੋਫੇ ਸੈਟਾਂ ਨੇ ਪਲੰਘ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਂਸੀ ਤਾਂਬੇ ਅਤੇ ਪਿੱਤਲ ਪੜੀਲਿਆਂ ਨੂੰ
ਚੀਨੀ ਦੀਆਂ ਪਲੇਟਾਂ ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੇ ਭੰਡਿਆ। ਕੁੱਕਰ ਨੇ ਸੀਟੀ ਮਾਰ
ਸਗਲੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਾਇਆ।

{{gap}}ਉਹ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜਿਹਨੂੰ ਬਲਵੰਤ ਕੌਰ ਦੱਬੀ ਆਉਂਦੀ ਉਹਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ
ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਭਾਂਬੜ ਬਣ ਮੱਚ ਪਈ। ਅਤੇ ਨਿੱਕਿਆਂ ਨੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰੀਝਾਂ ਨਾਲ
ਬਣਾਏ ਘਰ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਕੰਧ ਤੋੜੀ ਤੇ ਬੂਹਾ ਛਿਪਦੇ ਵੱਲ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕੱਢ ਲਿਆ।
ਘਰ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ-ਛਿਪਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਗਲੀਆਂ ਸਨ।

{{gap}}ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਹਰਦਿੱਤ ਰੋਟੀ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਿਹਾ,
“ਬਾਪੂ, ਅਸਾਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਏ ਕਿ ਤੇਰੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦੋਵੇਂ ਕਿੱਲੇ ਇਕ-ਇਕ ਵਾਹ ਲਈਏ
ਅਤੇ ਤੂੰ ਰੋਟੀ ਚਾਹ ਇਕ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਇਕ ਦਿਨ ਛੋਟਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾ ਆਇਆ
ਕਰੀਂ- ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ।ਬਾਕੀ ਕੱਪੜਾ ਲੱਤਾ, ਜੁੱਤੀ ਜੌੜਾ ਆਈ ਫਸਲ ਤੋਂ ਰਲ ਕੇ ਬਣਾ
ਦਿਆਂ ਕਰਾਂਗੇ।”
 ”
{{gap}}ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਹਰਦਿੱਤ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁੰਨ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਨਾ ਹਾਂ, ਕੁੱਝ
ਬਲ ਨਾ ਸਕਿਆ।

{{gap}}ਰੋਟੀ ਰੱਖ ਹਰਦਿੱਤ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਆਖ ਗਿਆ ਸੀ, “ਬਾਪੂ ਕੱਲ੍ਹ ਨਿੱਕਿਆਂ ਦੀ
ਵਾਰੀ ਏ। ਦੋ ਟਾਈਮ ਉਧਰੋਂ ਖਾ ਆਈ ਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ।”

{{gap}}ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਹਰਦਿੱਤ ਦੀ ਲਿਆਂਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੀ
ਰਾਤ ਸੋਚੀਂ ਪਿਆ ਪਾਸੇ ਭੰਨਦਾ ਰਿਹਾ। ਕੀ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁੱਝ ਬਣਾ ਕੇ ਇਕ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਵੀ
ਬੁਰਾ ਹਾਂ- ਕਦੀ ਉਸ ਬੂਹੇ ਕਦੀ ਉਸ ਬੂਹੇ। ਉਸ ਹੋਕਾ ਭਰਿਆ। ਚੰਗਾ ਹੀ ਹੋਇਆ&lt;noinclude&gt;{{rh||62}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iynk91sptce4e0pudmmsnbr2owo3i90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/10</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73091</id>
    <revision>
      <id>221664</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2288" sha1="k87xnxuh302tmj3ge1hf4qbt67w1o6c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੋਲ ਮਾਰੀਆਂ, ਉਤ੍ਰ ਬੇਥਵਾ ।
ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਉਠ ਬਾਗ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਦਾ ਉਨੀਂਦਰਾ
ਲਾਹ, ਤ੍ਰੇਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆਪਣੇ ਰੰ
ਬਰੰਗੇ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਨਾਉ ਸੰਗਾਰ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਸਨ । ਅਸਾਂ
ਜਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ,ਰਤੀ ਠਹਿਰਕੇ ਪੁੱਛਾਂਗੇ।
ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵਲ ਦੌੜੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ . ਨੂਰ ਤੇ ਸੁੰਤਾ
ਭਾਸਦੀ ਸੀ । ਨੇੜੇ ਪੁਜੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇਜ ਝੱਲਣੋਂ ਬੱਸ, ਬੰਦ !
ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ ਵੱਟਾ ਮਾਰਿਆ, ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਭਾਤੇ
ਦੱਸ “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?'' ਪਰ ਉਸਤੇਜ ਮਤੀ ਨੇ ਬੀ
ਚੁੱਪ ਈ ਵੱਟੀ। ਫੇਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ
ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਵਾਉ ਨਾਲ ਖੇਡ ਮਚਾਈ
ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਹੋਸੀ। ਗੁਲਾਬ
ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਪੁਛਿਆ:-
{{gap}}'ਹੇ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ! ਹੇ ਦਿਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ
ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਤਾਂ
ਸਹ। “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?' ਅੱਗੋਂ ਗੁਲਾਬ ਨੇ ਕੰਡੇ ਦੀ
ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਹਥ ਰਖ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰ ਦੇਖਿਆ । ਮੈਂ
ਡਰ ਕੇ ਪਰੇ ਹਟ ਗਿਆ । ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਚੰਬੇ ਤੇ ਮੋਤੀਏ
ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਸਨ,ਕਿਸੇ
ਸੋਹਣਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਆਹਰ ਪਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k87xnxuh302tmj3ge1hf4qbt67w1o6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221682</id>
      <parentid>221664</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="h60w1f6j7q56prx2co5mr618r0q4clf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੋਲ ਮਾਰੀਆਂ, ਉਤ੍ਰ ਬੇਥਵਾ ।
ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਉਠ ਬਾਗ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਦਾ ਉਨੀਂਦਰਾ
ਲਾਹ, ਤ੍ਰੇਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆਪਣੇ ਰੰ
ਬਰੰਗੇ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਨਾਉ ਸੰਗਾਰ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਸਨ । ਅਸਾਂ
ਜਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ,ਰਤੀ ਠਹਿਰਕੇ ਪੁੱਛਾਂਗੇ।
ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵਲ ਦੌੜੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ . ਨੂਰ ਤੇ ਸੁੰਤਾ
ਭਾਸਦੀ ਸੀ । ਨੇੜੇ ਪੁਜੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇਜ ਝੱਲਣੋਂ ਬੱਸ, ਬੰਦ !
ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ ਵੱਟਾ ਮਾਰਿਆ, ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਭਾਤੇ
ਦੱਸ “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?'' ਪਰ ਉਸਤੇਜ ਮਤੀ ਨੇ ਬੀ
ਚੁੱਪ ਈ ਵੱਟੀ। ਫੇਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ
ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਵਾਉ ਨਾਲ ਖੇਡ ਮਚਾਈ
ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਹੋਸੀ। ਗੁਲਾਬ
ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਪੁਛਿਆ:-
{{gap}}'ਹੇ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ! ਹੇ ਦਿਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ
ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਤਾਂ
ਸਹ। “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?' ਅੱਗੋਂ ਗੁਲਾਬ ਨੇ ਕੰਡੇ ਦੀ
ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਹਥ ਰਖ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰ ਦੇਖਿਆ । ਮੈਂ
ਡਰ ਕੇ ਪਰੇ ਹਟ ਗਿਆ । ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਚੰਬੇ ਤੇ ਮੋਤੀਏ
ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਸਨ,ਕਿਸੇ
ਸੋਹਣਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਆਹਰ ਪਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|3}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h60w1f6j7q56prx2co5mr618r0q4clf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221685</id>
      <parentid>221682</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="9ajmlwk4uknawnjw3ui36ln23vsf1pk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਫੋਲ ਮਾਰੀਆਂ, ਉਤ੍ਰ ਬੇਥਵਾ ।
ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਉਠ ਬਾਗ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਫੁੱਲ ਰਾਤ ਦਾ ਉਨੀਂਦਰਾ
ਲਾਹ, ਤ੍ਰੇਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਆਪਣੇ ਰੰਗ
ਬਰੰਗੇ ਬਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਨਾਉ ਸੰਗਾਰ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਸਨ । ਅਸਾਂ
ਜਾਤਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ,ਰਤੀ ਠਹਿਰਕੇ ਪੁੱਛਾਂਗੇ।
ਉਡਾਰੀ ਲਾ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵਲ ਦੌੜੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ . ਨੂਰ ਤੇ ਸੁੰਤਾ
ਭਾਸਦੀ ਸੀ । ਨੇੜੇ ਪੁਜੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੇਜ ਝੱਲਣੋਂ ਬੱਸ, ਬੰਦ !
ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਹੱਥ ਦੇ, ਦੂਰੋਂ ਈ ਵੱਟਾ ਮਾਰਿਆ, ਬੀਬੀ ਪ੍ਰਭਾਤੇ
ਦੱਸ “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?'' ਪਰ ਉਸ ਤੇਜ ਮਤੀ ਨੇ ਬੀ
ਚੁੱਪ ਈ ਵੱਟੀ। ਫੇਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ
ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਵਿਚ ਹਸਦਿਆਂ ਤੇ ਵਾਉ ਨਾਲ ਖੇਡ ਮਚਾਈ
ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੱਲ ਹੋਸੀ। ਗੁਲਾਬ
ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ। ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਪੁਛਿਆ:-
{{gap}}'ਹੇ ਫੁਲਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ! ਹੇ ਦਿਲਦਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਲ
ਹਰਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਖੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਦਸ ਤਾਂ
ਸਹ। “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?' ਅੱਗੋਂ ਗੁਲਾਬ ਨੇ ਕੰਡੇ ਦੀ
ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਹਥ ਰਖ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਕਰ ਦੇਖਿਆ । ਮੈਂ
ਡਰ ਕੇ ਪਰੇ ਹਟ ਗਿਆ । ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਚੰਬੇ ਤੇ ਮੋਤੀਏ
ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦਦੀਆਂ ਸਨ,ਕਿਸੇ
ਸੋਹਣਿਆਂ ਦੇ ਗਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਆਹਰ ਪਾਹਰ ਕਰਦੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|3}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ajmlwk4uknawnjw3ui36ln23vsf1pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/11</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73092</id>
    <revision>
      <id>221665</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="eiw5zsqvtwfk7bel8q79lilyvxay317" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਨ। ਅਪਨੇ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੱਤੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਂ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਗੁੱਠੇ ਪੋਸਤ ਦਾ ਫੁਲ,
ਲਾਲਾ, ਆਪਨੇ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਨੇਹੁੰ ਤੇ ਬਿਰਹਾਂ ਦਾ ਦਾਗ ਖਾਈ
ਬੈਠਾ ਸੀ,ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ
ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਡਲ੍ਹਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਸ ਜਾ
ਬੈਠਾ, ਉਸਦੇ ਬਿਰਹੋਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁਛਿਆ, ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ
ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਾਉਂ ਹੀ ਬਿਰਹਾਂ ਦਾ ਹੈ,
ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਨ ਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ
ਬੈਠਾ ਹੈਂ ? ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੰਝੂ ਕੇਰੇ, ਤੇ ਉੱਭਾ ਸਾਹ ਲੈ, ਚੁੱਪ !
ਮੈਂ ਫੇਰ ਪੁਚਕਾਰਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ “ਹੇ ਪ੍ਰੇਮ
ਕੁਠੇ ਲਾਲੇ ! ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ? ਇਕ
ਹਾਉਕਾ ਭਰਿਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛਮ ਛਮ ਮੀਂਹ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਂ ਉਠ ਟੁਰਿਆ, ਨਿਰਾਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਛ ਪੂਛਨਾ ਆਂ ਤੇ ਏਹ
ਆਪਨਾ ਈ ਰੋਣਾ ਰੋਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।ਅੱਗੇ ਜਾ ਸੋਸਨ ਨੂੰ ਪੁਛਨ
ਈ ਲੱਗਾ ਸਾਂ,ਕਿ ਉਹ ਚਾਬਕ ਵਿਖਾ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਦੌੜੀ,ਮੈਂ ਪਰੇ
ਹਟ ਗਿਆ। ਅਗੇ ਤਕਿਆ ਤਾਂ ਡਿੱਠੀ ਇਕ ਕਿਆਰੀ,
ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਦਿਲ ਖਿਚਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ
ਛੋਟੇ ਫੁਲ ਸਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਹੱਸੇ । ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਿਰ
ਹਿਲਾ ਹਿਲਾ ਹੱਸਨ, ਕਦੀ ਤੱਕਣ ਕਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ
ਪਾਣ। ਕੋਲ ਪੁੱਜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਂਸੀਆਂ, ਡੇਸੀਆਂ
ਆਦਿ ਬਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸੀ, ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਕਦੀ ਵਾਉ ਨਾਲ
ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਨਚਦੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਉਂ-
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eiw5zsqvtwfk7bel8q79lilyvxay317</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221681</id>
      <parentid>221665</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="5s0wtoypsryuhfedk72u15o1dev9l9d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਸਨ। ਅਪਨੇ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰੱਤੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਂ ਕੀਤੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਗੁੱਠੇ ਪੋਸਤ ਦਾ ਫੁਲ,
ਲਾਲਾ, ਆਪਨੇ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਨੇਹੁੰ ਤੇ ਬਿਰਹਾਂ ਦਾ ਦਾਗ ਖਾਈ
ਬੈਠਾ ਸੀ,ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ
ਕਟੋਰੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਡਲ੍ਹਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਪਾਸ ਜਾ
ਬੈਠਾ, ਉਸਦੇ ਬਿਰਹੋਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪੁਛਿਆ, ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਤੇ
ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇਸ਼ਕ ਤੇ ਨਾਉਂ ਹੀ ਬਿਰਹਾਂ ਦਾ ਹੈ,
ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਨ ਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ
ਬੈਠਾ ਹੈਂ ? ਉਸਨੇ ਦੋ ਹੰਝੂ ਕੇਰੇ, ਤੇ ਉੱਭਾ ਸਾਹ ਲੈ, ਚੁੱਪ !
ਮੈਂ ਫੇਰ ਪੁਚਕਾਰਿਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁਛਿਆ “ਹੇ ਪ੍ਰੇਮ
ਕੁਠੇ ਲਾਲੇ ! ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ? ਇਕ
ਹਾਉਕਾ ਭਰਿਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਛਮ ਛਮ ਮੀਂਹ ਵਸਾ ਦਿੱਤਾ।
ਮੈਂ ਉਠ ਟੁਰਿਆ, ਨਿਰਾਸ ਕਿ ਮੈਂ ਕੁਛ ਪੂਛਨਾ ਆਂ ਤੇ ਏਹ
ਆਪਨਾ ਈ ਰੋਣਾ ਰੋਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।ਅੱਗੇ ਜਾ ਸੋਸਨ ਨੂੰ ਪੁਛਨ
ਈ ਲੱਗਾ ਸਾਂ,ਕਿ ਉਹ ਚਾਬਕ ਵਿਖਾ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਦੌੜੀ,ਮੈਂ ਪਰੇ
ਹਟ ਗਿਆ। ਅਗੇ ਤਕਿਆ ਤਾਂ ਡਿੱਠੀ ਇਕ ਕਿਆਰੀ,
ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਦਿਲ ਖਿਚਣ ਵਾਲੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਦੇ ਛੋਟੇ
ਛੋਟੇ ਫੁਲ ਸਨ। ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਹੱਸੇ । ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਿਰ
ਹਿਲਾ ਹਿਲਾ ਹੱਸਨ, ਕਦੀ ਤੱਕਣ ਕਦੀ ਅੱਖੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ
ਪਾਣ। ਕੋਲ ਪੁੱਜ ਕੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਂਸੀਆਂ, ਡੇਸੀਆਂ
ਆਦਿ ਬਾਲੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸੀ, ਜੇੜ੍ਹੀਆਂ ਕਦੀ ਵਾਉ ਨਾਲ
ਖੇਡਦੀਆਂ, ਕਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਨਚਦੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਉਂ-
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|4}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5s0wtoypsryuhfedk72u15o1dev9l9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/12</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73093</id>
    <revision>
      <id>221666</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="92xawnorjwufua44wspnetpqy2dksn4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ
ਵੇਖ ਜਾਤਾ, ਬੱਸ ਕਾਵ੍ਯ ਏਥੇ ਈ ਹੋਣਾ ਏ । ਮੈਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਪੁੱਛਾਂ, ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸਨ । ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਬੱਸ
ਖੇੜੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਈ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣਾ ਏ। ਓਥੋਂ ਟੁਰਿਆ ਫੇਰ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ ਲਾਈ, ਸਿੰਧ ਤੇ ਲਿਧੜ
ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਬਰਫਾਂ ਦੇ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ ਲਏ।
ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਅਜਬ ਸੁੰਦ੍ਹਾ ਸੀ । ਬਸ ਓਥੇ ਈ ਮਸਤ ਹੋ
ਬੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਨਦੀਆਂ, ਬਿਰਛਾਂ, ਮੈਦਾਨਾਂ
ਪਹਾੜਾਂ ਬਰਫਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਾਂ “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?” ਪਰ
ਉ ਇਕੋ ਚੁੱਪ । ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ, ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਜਗ-ਮਗ,
ਜਗ-ਮਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਪਰ ਤੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ
ਨੇ ਸੈਨਤਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ।ਮੈਂ ਓਥੇ ਈ ਪੂਜਾ । ਪਹਿਲਾਂ
ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਕ ਸੁੱਕਾ ਸੜਿਆ ਗੋਲਾ, ਨਾਂ ਚਮਕ
ਨਾਂ ਦਮਕ । ਐਵੇਂ ਈਂ ਕਵੀ ਭੁੱਲੇ ਯਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੰਦ
ਜਿਹਾ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਕਦੀ ਚੰਦ ਵੇਖਣ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਬਕ ਕੇ ਜਾਨ
ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉੱਚੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਤਾਰੇ
ਅਕਾਰ ਵਿਚ ਏਡੇ ਵਡੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਅਗੇ ਇਕ ਗੀਟਾ ਭਾਸੇ। ਕੁਝ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸੂਰਜ ਵਤ, ਤੇ
ਕੁਝ ਬੇ ਜਾਨ ਕਾਲੇ ਗੋਲੇ। ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ, ਕਿ ਉਹ ਸੁੰਦ੍ਦਾ,
ਉਹ ਸੈਨਤਾਂ ਕਿਥੇ ਗਈਆਂ, ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਜਾਤਾ ਭ੍ਰਮ ਈ ਸੀ।
ਮੁੜ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਈ ਡੁਬਾ, ਬੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਸੁੰਦਰ ਡਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਾ ਸਾਂ, ਕਿ ਇਕ ਮਜਨੂੰ ਦੇ ਬੂਟੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>92xawnorjwufua44wspnetpqy2dksn4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221680</id>
      <parentid>221666</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="a7y7sv6frt8x7j6bfrgyzbquy9dvjmq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ
ਵੇਖ ਜਾਤਾ, ਬੱਸ ਕਾਵ੍ਯ ਏਥੇ ਈ ਹੋਣਾ ਏ । ਮੈਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ
ਪੁੱਛਾਂ, ਉਹ ਅੱਗੋਂ ਖਿੜ ਖਿੜ ਹੱਸਨ । ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਬੱਸ
ਖੇੜੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਈ ਕਵਿਤਾ ਹੋਣਾ ਏ। ਓਥੋਂ ਟੁਰਿਆ ਫੇਰ
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਉਡਾਰੀ ਲਾਈ, ਸਿੰਧ ਤੇ ਲਿਧੜ
ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ, ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਬਰਫਾਂ ਦੇ ਮਟਕ ਹੁਲਾਰੇ ਲਏ।
ਰਚਨਾਂ ਦੀ ਅਜਬ ਸੁੰਦ੍ਹਾ ਸੀ । ਬਸ ਓਥੇ ਈ ਮਸਤ ਹੋ
ਬੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਨਦੀਆਂ, ਬਿਰਛਾਂ, ਮੈਦਾਨਾਂ
ਪਹਾੜਾਂ ਬਰਫਾਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁਛਾਂ “ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਏ ?” ਪਰ
ਉ ਇਕੋ ਚੁੱਪ । ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ, ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਜਗ-ਮਗ,
ਜਗ-ਮਗ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਪਰ ਤੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਤਾਰਿਆਂ
ਨੇ ਸੈਨਤਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦਿਆ।ਮੈਂ ਓਥੇ ਈ ਪੂਜਾ । ਪਹਿਲਾਂ
ਚੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਕ ਸੁੱਕਾ ਸੜਿਆ ਗੋਲਾ, ਨਾਂ ਚਮਕ
ਨਾਂ ਦਮਕ । ਐਵੇਂ ਈਂ ਕਵੀ ਭੁੱਲੇ ਯਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਚੰਦ
ਜਿਹਾ ਆਖਦੇ ਨੇ। ਕਦੀ ਚੰਦ ਵੇਖਣ ਤਾਂ ਤ੍ਰਿਬਕ ਕੇ ਜਾਨ
ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ। ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਉੱਚੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਤਾਰੇ
ਅਕਾਰ ਵਿਚ ਏਡੇ ਵਡੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ
ਅਗੇ ਇਕ ਗੀਟਾ ਭਾਸੇ। ਕੁਝ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸੂਰਜ ਵਤ, ਤੇ
ਕੁਝ ਬੇ ਜਾਨ ਕਾਲੇ ਗੋਲੇ। ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ, ਕਿ ਉਹ ਸੁੰਦ੍ਦਾ,
ਉਹ ਸੈਨਤਾਂ ਕਿਥੇ ਗਈਆਂ, ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਜਾਤਾ ਭ੍ਰਮ ਈ ਸੀ।
ਮੁੜ ਆਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਈ ਡੁਬਾ, ਬੌਰਿਆਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਸੁੰਦਰ ਡਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਫਿਰਦਾ ਸਾਂ, ਕਿ ਇਕ ਮਜਨੂੰ ਦੇ ਬੂਟੇ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|5}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7y7sv6frt8x7j6bfrgyzbquy9dvjmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/13</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73094</id>
    <revision>
      <id>221667</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="8l8pf8f8rv604bfeedsok1x206b7wi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਕੁੱਛੜ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲ,
ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਵਲ ਤਕਦੀ ਏ, ਤੇ ਬਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ
ਵੇਖ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਤਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਾਂ ਦੇ
ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖੇੜਾ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਪਰ ਫੇਰ
ਇਕ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਏ, ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਏ। ਸਚ ਮੁਚ ਸਿਖ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ ਕਿਰਦੇ ਭਾਸਦੇ
ਸਨ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਲ ਵੇਖਾਂ, ਕਦੀ ਬਾਲ
ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਲ, ਕਦੀ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵਲ ਤੇ ਕਦੀ
ਡਲ ਦੀ ਡਲਕ ਵਲ । ਅਜਬ ਸਮਾਂ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਮਨ ਭੀ
ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਓਥੋਂ ਜੋਗਾ ਈ ਰਿਹਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਤਾਰ ਬਝ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਅਨਡਿੱਠ ਦੀ ਖੋਹ ਪੈਣ
ਲਗ ਪਈ । ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਥ ਵਿਚ ਫੜ, ਜਿਗਰਾ
ਕਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ, ਓਹ ਵੇਖ ਤ੍ਰਿਬਕੀ ਤੇ
ਉਠ ਚਲਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹਥ ਜੋੜੇ । ਜਲ ਭਿੰਨੀਆਂ
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ–“ਦੇਵੀ ਡਰ ਨਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੋਖੀ
ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਵੰਡਾਣ ਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਅੱਖ
ਪੱਟਕੇ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਓ ਸੂ, ‘ਵੀਰਾ ! ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਤੇ
ਰਬ ਈ ਹਟਾਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਏਂ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਹੇ ਦੇਵੀ ! ਰਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਦ ਵੰਡਾਣ
ਲਈ ਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਨੇਕ
ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਹੈਗੇ ਈ ਸਨ।
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਖਬਰੇ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਈ ਘਲਿਆ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8l8pf8f8rv604bfeedsok1x206b7wi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221668</id>
      <parentid>221667</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2404" sha1="bhojgsx2dhmlsy62xzlkoc5t125h1r6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਕੁੱਛੜ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲ,
ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਵਲ ਤਕਦੀ ਏ, ਤੇ ਬਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ
ਵੇਖ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਤਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਾਂ ਦੇ
ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖੇੜਾ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਪਰ ਫੇਰ
ਇਕ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਏ, ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਏ। ਸਚ ਮੁਚ ਸਿਖ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ ਕਿਰਦੇ ਭਾਸਦੇ
ਸਨ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਲ ਵੇਖਾਂ, ਕਦੀ ਬਾਲ
ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਲ, ਕਦੀ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵਲ ਤੇ ਕਦੀ
ਡਲ ਦੀ ਡਲਕ ਵਲ । ਅਜਬ ਸਮਾਂ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਮਨ ਭੀ
ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਓਥੋਂ ਜੋਗਾ ਈ ਰਿਹਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਤਾਰ ਬਝ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਅਨਡਿੱਠ ਦੀ ਖੋਹ ਪੈਣ
ਲਗ ਪਈ । ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਥ ਵਿਚ ਫੜ, ਜਿਗਰਾ
ਕਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ, ਓਹ ਵੇਖ ਤ੍ਰਿਬਕੀ ਤੇ
ਉਠ ਚਲਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹਥ ਜੋੜੇ । ਜਲ ਭਿੰਨੀਆਂ
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ–“ਦੇਵੀ ਡਰ ਨਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੋਖੀ
ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਵੰਡਾਣ ਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਅੱਖ
ਪੱਟਕੇ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਓ ਸੂ, ‘ਵੀਰਾ ! ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਤੇ
ਰਬ ਈ ਹਟਾਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਏਂ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਹੇ ਦੇਵੀ ! ਰਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਦ ਵੰਡਾਣ
ਲਈ ਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਨੇਕ
ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਹੈਗੇ ਈ ਸਨ।
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਖਬਰੇ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਈ ਘਲਿਆ,
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhojgsx2dhmlsy62xzlkoc5t125h1r6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221686</id>
      <parentid>221668</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2416" sha1="rjtyi62mmlpx5mo9q83h6w1tg0v53q2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਹੇਠਾਂ ਇਕ ਸੁੰਦਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪਈ, ਕੁੱਛੜ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲ,
ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਵਲ ਤਕਦੀ ਏ, ਤੇ ਬਾਲ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ
ਵੇਖ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਏ। ਮੈਂ ਓਹਲੇ ਹੋ ਤਕਦਾ ਰਿਹਾ, ਮਾਂ ਦੇ
ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਖੇੜਾ ਆਉਂਦਾ ਏ, ਪਰ ਫੇਰ
ਇਕ ਸਾਹ ਭਰਦੀ ਏ, ਏਧਰ ਓਧਰ ਤਕਦੀ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂ ਕੇਰਦੀ ਏ। ਸਚ ਮੁਚ ਸਿਖ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ ਕਿਰਦੇ ਭਾਸਦੇ
ਸਨ, ਮੈਂ ਕਦੀ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਲ ਵੇਖਾਂ, ਕਦੀ ਬਾਲ
ਦੇ ਸੁਹੱਪਣ ਵਲ, ਕਦੀ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਝਲਕ ਵਲ ਤੇ ਕਦੀ
ਡਲ ਦੀ ਡਲਕ ਵਲ । ਅਜਬ ਸਮਾਂ ਸੀ । ਮੇਰਾ ਮਨ ਭੀ
ਖਿਚਿਆ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਓਥੋਂ ਜੋਗਾ ਈ ਰਿਹਾ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ
ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਤਾਰ ਬਝ ਗਈ। ਕਿਸੇ ਅਨਡਿੱਠ ਦੀ ਖੋਹ ਪੈਣ
ਲਗ ਪਈ । ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਹਥ ਵਿਚ ਫੜ, ਜਿਗਰਾ
ਕਰ, ਮੈਂ ਉਸ ਸੁੰਦਰੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪੁੱਜਾ, ਓਹ ਵੇਖ ਤ੍ਰਿਬਕੀ ਤੇ
ਉਠ ਚਲਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਹਥ ਜੋੜੇ । ਜਲ ਭਿੰਨੀਆਂ
ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ–“ਦੇਵੀ ਡਰ ਨਾਂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦੋਖੀ
ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਦੁਖ ਵੰਡਾਣ ਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।” ਉਸਨੇ ਅੱਖ
ਪੱਟਕੇ ਤੱਕਿਆ ਤੇ ਆਖਿਓ ਸੂ, ‘ਵੀਰਾ ! ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਤੇ
ਰਬ ਈ ਹਟਾਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਕਲੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੈਨਾ ਏਂ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਹੇ ਦੇਵੀ ! ਰਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦਰਦ ਵੰਡਾਣ
ਲਈ ਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਅਨੇਕ
ਪਸ਼ੂ ਪੰਛੀ ਹੈਗੇ ਈ ਸਨ।
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਖਬਰੇ ਤੈਨੂੰ ਰਬ ਨੇ ਈ ਘਲਿਆ,
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|6}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjtyi62mmlpx5mo9q83h6w1tg0v53q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/14</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73095</id>
    <revision>
      <id>221669</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2289" sha1="i3dru8v2wbuc2djxmz2ih9se4oq2fcl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਦਸ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਏਂ ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਦੇਵੀ ! ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਏ, ਕਿ
ਏਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਤੇਰੀ ਵਲ ਤੱਕ ਤੱਕ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ
ਫੇਰ ਤੂੰ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਕੇਰਣੀ ਏਂ ?
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਇਸ ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ
ਮੁਸਕ਼ਾਹਟ ਈ ਮੇਰੇ ਬਿਰਹਾਂ ਕੁਠੇ ਜੀਉ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ
ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਏ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਗਏ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ
ਖਿਚ ਜੀਉ ਨੂੰ ਤਪਾਂਦੀ ਏ । ਜੁਦਾਈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ
ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹਵਾੜ ਬਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅਰਕ-ਕਸ਼
ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰ,ਇਹ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਲਾਉਂਦੀ ਏ ।
ਵੀਰਾ ! ਤੂੰ ਨਾਂ ਪੁੱਛ, ਇਹ ਇਲਾਹੀ ਖਿਚ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ
ਬਿਰਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਇਹ ਸਭ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਲਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲੈਂਦੀਆਂ
ਨੇ, । ਉਹ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦਾ ਏ । ਆਪੇ
ਉਸਾਰਦਾ, ਆਪੇ ਚੌਂਦਾ ਏ। ਇਸ ਬਚੜੇ ਦੇ ਖੇੜੇ ਨੇ ਹੀ ਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਂਦੀ ਰਖਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਏਸੇ ਵਹਿਣ
ਵਿਚ ਪਈ ਡਲ ਨਾਲ ਡਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
{{gap}}ਮੈਂ-ਸੱਤ ਹੈ ! ਹੋਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਸੱਤ !
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਵਾੜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੇ । ਹੁਣ ਸਭ ਰਚਨਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਅਚਰਜ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਭਾਸਨ ਲਗ ਪਈ । ਬੱਸ ਇਕ
ਪ੍ਯਾਰ ਤੇ ਬਿਰਹਾਂ ਹੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਨਾਲ ਰਚਨਾਂ ਦੇ
ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ।&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i3dru8v2wbuc2djxmz2ih9se4oq2fcl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221670</id>
      <parentid>221669</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:55:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="94frrro89w184op37v2ndfrubz6hwli" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਸ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਏਂ ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਦੇਵੀ ! ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਏ, ਕਿ
ਏਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਤੇਰੀ ਵਲ ਤੱਕ ਤੱਕ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ
ਫੇਰ ਤੂੰ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਕੇਰਣੀ ਏਂ ?
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਇਸ ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ
ਮੁਸਕ਼ਾਹਟ ਈ ਮੇਰੇ ਬਿਰਹਾਂ ਕੁਠੇ ਜੀਉ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ
ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਏ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਗਏ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ
ਖਿਚ ਜੀਉ ਨੂੰ ਤਪਾਂਦੀ ਏ । ਜੁਦਾਈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ
ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹਵਾੜ ਬਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅਰਕ-ਕਸ਼
ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰ,ਇਹ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਲਾਉਂਦੀ ਏ ।
ਵੀਰਾ ! ਤੂੰ ਨਾਂ ਪੁੱਛ, ਇਹ ਇਲਾਹੀ ਖਿਚ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ
ਬਿਰਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਇਹ ਸਭ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਲਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲੈਂਦੀਆਂ
ਨੇ, । ਉਹ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦਾ ਏ । ਆਪੇ
ਉਸਾਰਦਾ, ਆਪੇ ਚੌਂਦਾ ਏ। ਇਸ ਬਚੜੇ ਦੇ ਖੇੜੇ ਨੇ ਹੀ ਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਂਦੀ ਰਖਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਏਸੇ ਵਹਿਣ
ਵਿਚ ਪਈ ਡਲ ਨਾਲ ਡਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
{{gap}}ਮੈਂ-ਸੱਤ ਹੈ ! ਹੋਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਸੱਤ !
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਵਾੜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੇ । ਹੁਣ ਸਭ ਰਚਨਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਅਚਰਜ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਭਾਸਨ ਲਗ ਪਈ । ਬੱਸ ਇਕ
ਪ੍ਯਾਰ ਤੇ ਬਿਰਹਾਂ ਹੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਨਾਲ ਰਚਨਾਂ ਦੇ
ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94frrro89w184op37v2ndfrubz6hwli</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221687</id>
      <parentid>221670</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="dnvhaql2m1fwaqeo9k88yftgfly6mxf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਦਸ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਏਂ ?
{{gap}}ਮੈਂ-ਦੇਵੀ ! ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਏ, ਕਿ
ਏਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਲਕ ਤੇਰੀ ਵਲ ਤੱਕ ਤੱਕ ਮੁਸਕਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ
ਫੇਰ ਤੂੰ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਕੇਰਣੀ ਏਂ ?
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਇਸ ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦੀ
ਮੁਸਕ਼ਾਹਟ ਈ ਮੇਰੇ ਬਿਰਹਾਂ ਕੁਠੇ ਜੀਉ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦਾ
ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਏ। ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ ਗਏ ਪਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ
ਖਿਚ ਜੀਉ ਨੂੰ ਤਪਾਂਦੀ ਏ । ਜੁਦਾਈ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ
ਮੇਰੇ ਜਿਗਰ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹਵਾੜ ਬਣਾ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਅਰਕ-ਕਸ਼
ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਾਰ,ਇਹ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਲਾਉਂਦੀ ਏ ।
ਵੀਰਾ ! ਤੂੰ ਨਾਂ ਪੁੱਛ, ਇਹ ਇਲਾਹੀ ਖਿਚ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ
ਬਿਰਹਾਂ ਦੀ ਖੇਡ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਥਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਇਹ ਸਭ
ਚੀਜ਼ਾਂ ਰਲਕੇ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚੋਂ ਕਢ ਲੈਂਦੀਆਂ
ਨੇ, । ਉਹ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਪਿਛੇ ਜਾਂਦਾ ਏ । ਆਪੇ
ਉਸਾਰਦਾ, ਆਪੇ ਚੌਂਦਾ ਏ। ਇਸ ਬਚੜੇ ਦੇ ਖੇੜੇ ਨੇ ਹੀ ਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਂਦੀ ਰਖਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਏਸੇ ਵਹਿਣ
ਵਿਚ ਪਈ ਡਲ ਨਾਲ ਡਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ।
{{gap}}ਮੈਂ-ਸੱਤ ਹੈ ! ਹੋਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਸੱਤ !
ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਿਵਾੜ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਤੇ । ਹੁਣ ਸਭ ਰਚਨਾਂ
ਮੈਨੂੰ ਅਚਰਜ ਤੇ ਸੋਹਣੀ ਭਾਸਨ ਲਗ ਪਈ । ਬੱਸ ਇਕ
ਪ੍ਯਾਰ ਤੇ ਬਿਰਹਾਂ ਹੀ ਕੁੰਜੀ ਹੈ, ਜਿਦ੍ਹੇ ਨਾਲ ਰਚਨਾਂ ਦੇ
ਖਜ਼ਾਨੇ ਦਾ ਦਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ।
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|7}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dnvhaql2m1fwaqeo9k88yftgfly6mxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73096</id>
    <revision>
      <id>221671</id>
      <timestamp>2026-06-17T12:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="nd7tafk74rb8z8tzfos0qbf3zaql5ry" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|6em}}{{center|{{xxxx-larger|ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nd7tafk74rb8z8tzfos0qbf3zaql5ry</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221672</id>
      <parentid>221671</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="rzbv6jm5f8y42u30a5g8858hilzk2wy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|14em}}{{center|{{xxxx-larger|ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rzbv6jm5f8y42u30a5g8858hilzk2wy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221673</id>
      <parentid>221672</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="6l8v88297purtfvtrqusnsyaqljeaze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|18em}}{{center|{{xxxx-larger|'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ'''}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6l8v88297purtfvtrqusnsyaqljeaze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221674</id>
      <parentid>221673</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="6m5ra604fya3bwhs1u35s7yyij6rg7f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|24em}}{{center|{{xxxx-larger|'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ'''}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6m5ra604fya3bwhs1u35s7yyij6rg7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221675</id>
      <parentid>221674</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T12:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="amxscgalfyfc9on0uqle05ikce76f76" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|30em}}{{center|{{xxxx-larger|'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ'''}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amxscgalfyfc9on0uqle05ikce76f76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221684</id>
      <parentid>221675</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86" sha1="sc6raahr6qrqfvaln2cuf3delq7qwr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{dhr|30em}}{{center|{{xxxx-larger|'''ਪ੍ਰੀਤਮ ਛੋਹ'''}}}}&lt;noinclude&gt;{{center|1}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sc6raahr6qrqfvaln2cuf3delq7qwr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/9</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73097</id>
    <revision>
      <id>221676</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="485" sha1="iye6hz6h72tw00veaizcr2i1koi839v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{xxx-larger|'''ਭੇਟਾ'''}}
{{Block center|&lt;poem&gt;ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ! ਏ ਛੋਹ ਤੁਸਾਡੀ,
ਪਾਰਸ ਅਰਸ਼ੀ ਆਹੀ॥
ਖੋਲ ਕਪਾਟ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਦਿਤੇ,
ਰਬੀ ਰਮਜ਼ ਬੁਝਾਈ ॥
ਬਿਰਹਾਂ, ਦਰਦ, ਏ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ,
ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ॥
ਭੇਟ ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀ ਹੰਝੂ,
ਥਾਲ ਨੈਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆਈ॥&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iye6hz6h72tw00veaizcr2i1koi839v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221677</id>
      <parentid>221676</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="nzfin3jwvs0oavyzclmteao2b8s6gfm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xxx-larger|'''ਭੇਟਾ'''}}}}
{{left|ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ! ਏ ਛੋਹ ਤੁਸਾਡੀ,}}
{{right|ਪਾਰਸ ਅਰਸ਼ੀ ਆਹੀ॥}}
{{left|ਖੋਲ ਕਪਾਟ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਦਿਤੇ,}}
{{right|ਰਬੀ ਰਮਜ਼ ਬੁਝਾਈ ॥}}
{{left|ਬਿਰਹਾਂ, ਦਰਦ, ਏ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ,}}
{{right|ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ॥}}
{{left|ਭੇਟ ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀ ਹੰਝੂ,}}
{{right|ਥਾਲ ਨੈਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆਈ॥}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzfin3jwvs0oavyzclmteao2b8s6gfm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221678</id>
      <parentid>221677</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="573" sha1="ig0jitma3br0snw8cywrp5psfq3buq3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xxx-larger|'''ਭੇਟਾ'''}}}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{left|ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ! ਏ ਛੋਹ ਤੁਸਾਡੀ,}}
{{right|ਪਾਰਸ ਅਰਸ਼ੀ ਆਹੀ॥}}
{{left|ਖੋਲ ਕਪਾਟ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਦਿਤੇ,}}
{{right|ਰਬੀ ਰਮਜ਼ ਬੁਝਾਈ ॥}}
{{left|ਬਿਰਹਾਂ, ਦਰਦ, ਏ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ,}}
{{right|ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ॥}}
{{left|ਭੇਟ ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀ ਹੰਝੂ,}}
{{right|ਥਾਲ ਨੈਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆਈ॥}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ig0jitma3br0snw8cywrp5psfq3buq3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221679</id>
      <parentid>221678</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="gfneep6qhz9c02h7a4qhax9cptwx34p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xxx-larger|'''ਭੇਟਾ'''}}}}{{dhr|10em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{left|ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ! ਏ ਛੋਹ ਤੁਸਾਡੀ,}}
{{right|ਪਾਰਸ ਅਰਸ਼ੀ ਆਹੀ॥}}
{{left|ਖੋਲ ਕਪਾਟ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਦਿਤੇ,}}
{{right|ਰਬੀ ਰਮਜ਼ ਬੁਝਾਈ ॥}}
{{left|ਬਿਰਹਾਂ, ਦਰਦ, ਏ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ,}}
{{right|ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ॥}}
{{left|ਭੇਟ ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀ ਹੰਝੂ,}}
{{right|ਥਾਲ ਨੈਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆਈ॥}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfneep6qhz9c02h7a4qhax9cptwx34p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221683</id>
      <parentid>221679</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="5j0rqlx6bq7c9kys33giphdvv65mnws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xxx-larger|'''ਭੇਟਾ'''}}}}{{dhr|10em}}
{{Block center|&lt;poem&gt;{{left|ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ! ਏ ਛੋਹ ਤੁਸਾਡੀ,}}
{{right|ਪਾਰਸ ਅਰਸ਼ੀ ਆਹੀ॥}}
{{left|ਖੋਲ ਕਪਾਟ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਦਿਤੇ,}}
{{right|ਰਬੀ ਰਮਜ਼ ਬੁਝਾਈ ॥}}
{{left|ਬਿਰਹਾਂ, ਦਰਦ, ਏ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ,}}
{{right|ਬੇਹੱਦ ਦੇਸ ਇਸ਼ਕ ਤੋਂ ॥}}
{{left|ਭੇਟ ਅਮੋਲਕ ਮੋਤੀ ਹੰਝੂ,}}
{{right|ਥਾਲ ਨੈਨਾਂ 'ਚ ਲਿਆਈ॥}}
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|2}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5j0rqlx6bq7c9kys33giphdvv65mnws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/15</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73098</id>
    <revision>
      <id>221688</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="r1599ekvzaih3zcivwqbfd4d4g4sb49" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ-ਵੀਰਾ ! ਠੀਕ, ਬਿਰਹਾਂ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਦਾਤ
ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਰਚਨਾਂ ਦਾ ਖੇੜਾ ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੇ ਹੱਸਣ ਵਾਂਗੂੰ
ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਰ ਛੇੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਰੱਬੀ ਪਯਾਰ ਦੇ ਸਾਜ
ਛਿੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਧੁਨੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਨਿਕਲ
ਨਿਕਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੀ
ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਨੀ ਆਂ ਜਿਨ੍ਹੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਹਿਣ
ਵਿਚੋਂ ਕਢਿਆ। ਹੁਣ ਜਾਨੀ ਆਂ, ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ !
{{gap}}ਤ੍ਰੀਮਤ ਤਾਂ ਬਾਲ ਨੂੰ ਸੰਮ੍ਹਾਲ ਉਠ ਤੁਰ ਗਈ, ਅਤੇ
ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਫੇਰਕੇ ਓਥੋ ਹੀ ਬੁੱਤ ਬਣਾ ਛੱਡ ਗਈ ।
ਮੈਂ ਓਸਦੀ ਜਾ ਮੱਲੀ, ਤੇ ਲਗਾ ਸੋਚਨ ਸਾਰੇ ਕੌਤਕ ਨੂੰ।
ਕਦੀ ਤਲ ਵਲ ਤੱਕਾਂ, ਕਦੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜੋਬਨ ਵਲ |
ਕਦੀ ਅਸਮਾਨ ਵਲ, ਕਦੀ ਜਲ ਛਿਪੀ ਬਨਾਸਪਤੀ ਵਲ
ਓਧਰ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੱਛਮ ਵਲ ਅਜਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਸੀ।
ਇਲਾਹੀ ਗੁਲਾਲ ਨਾਲ ਲਾਲੀ ਦੇ ਭਾਂਬੜ ਮਚ ਰਹੇ ਸਨ,
ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਰੀਆਂ ਇਲਾਹੀ ਗੁਲਾਲ ਨਾਲ ਆਤਸ਼ੀ
ਹੋਲੀ ਖੇਡਦੀਆਂ ਸਨ, ਤੇ ਨੱਚਦੀਆਂ ਟੱਪਦੀਆਂ ਅਪਨਾ
ਜੋਬਨ ਡਲ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਵਿਚ ਤੱਕਣ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਡਲ ਕੀ ਸੀ ? ਇੰਦਰ ਪੁਰੀ ਦਾ ਨਾਚ ਘਰ ! ਇਹ ਸਭ
ਕੁਝ ਸੀ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਖਿੱਚ, ਖਿੱਚ, ਭੁੱਖ,ਕਿਸੇ ਦੀ
ਚਾਹ ਦੀਆਂ ਸਾਂਗਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਰਤੀ ਅੱਖ ਲਗੀ,
ਤਾਂ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੁੰਦਰ ਪਰੀਆਂ ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਬਰੰਗੀ
ਪੁਸ਼ਾਕਾਂ ਵਿਚ ਸਜੀਆਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਧਨਖ ਵਾਂਗੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;
{{center|8}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r1599ekvzaih3zcivwqbfd4d4g4sb49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/16</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73099</id>
    <revision>
      <id>221689</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{Block center|&lt;poem&gt;ਝੁੰਮਰ ਪਾਂਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਈਆਂ। ਕੰਵਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਿਆਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਣ ਛਣ ਨਾਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹੈਨ । ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਓਥੇ ਹੀ ਆਈਆਂ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਨਿਮੋਝਾਣ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਛਣਕਾਰ ਤੇ ਅਲਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>221689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="kp0kr8z5zcpmq3zaf07t3rh4ajcmxmg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਝੁੰਮਰ ਪਾਂਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਈਆਂ। ਕੰਵਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਿਆਂ
ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਣ ਛਣ ਨਾਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹੈਨ । ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ
ਓਥੇ ਹੀ ਆਈਆਂ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਨਿਮੋਝਾਣ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਓਹਨਾਂ
ਦੇ ਛਣਕਾਰ ਤੇ ਅਲਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕੀਤਾ । ਉਹ
ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕ ਹੱਸਣ । ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ ਕਰਨ । ਕੋਈ
ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਪਰੀ, ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਵਾਦੀਆ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਕੋਈ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਹੂਰ, ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਨੂਰ ! ਜਦ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਨੀ
ਅਗੇ ਹਥ ਜੋੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪੁਛਿਆ:-
{{gap}}“ਹੇ ਰੱਬੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ
ਕਿ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਹੈ &quot;
{{gap}}ਉਹ ਸੁਣਕੇ ਹੱਸੀ, ਤੇ ਆਖਿਓਸੂ:-ਓਹ ਮੂਰਖਾ !
ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਕੀ ਰਿਹਾ ? ਸੁਣਦਾ ਕੀ ਹੈਂ ? ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਕਾਵ੍ਯ
ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ? ਸਭ ਥਾਂ ਕਾਵ੍ਯ ਹੀ ਕਾਵ੍ਯ ਵੱਸ
ਰਹਾ ਹੈ। ਵੇਖ !
{{gap}}ਮੈਂ-ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ, ਅਚਰਜ
ਕੌਤਕ ਏ। ਤੁਸੀ ਹੀ ਇਸ ਮੂੜ੍ਹ ਦੀ ਅਕਲ ਤੋਂ ਪੜਦੇ
ਲਾਹਵੋ, ਤੇ ਸਮਝਾਵੋ।
{{gap}}ਪਰੀ-ਮੂਰਖਾ ! ਕਾਵ੍ਯ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ।
ਇਹ ਕੇਵਲ ਲਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ,
ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜਦ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ
ਰੱਬੀ ਚਮਤਕਾਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਖੇੜੇ ਨੂੰ ਲਖ ਲਵੇਗੀ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kp0kr8z5zcpmq3zaf07t3rh4ajcmxmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221690</id>
      <parentid>221689</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2235" sha1="k96nlsst082z6fkcntft3dodhu7epbo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਝੁੰਮਰ ਪਾਂਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਈਆਂ। ਕੰਵਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦਿਆਂ
ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਛਣ ਛਣ ਨਾਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹੈਨ । ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ
ਓਥੇ ਹੀ ਆਈਆਂ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਨਿਮੋਝਾਣ ਬੈਠਾ ਸਾਂ। ਓਹਨਾਂ
ਦੇ ਛਣਕਾਰ ਤੇ ਅਲਾਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਕੀਤਾ । ਉਹ
ਮੇਰੇ ਵਲ ਤਕ ਹੱਸਣ । ਮਸ਼ਕਰੀਆਂ ਕਰਨ । ਕੋਈ
ਹਿਮਾਚਲ ਦੀ ਪਰੀ, ਕੋਈ ਸੁੰਦਰ ਵਾਦੀਆ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਕੋਈ
ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਹੂਰ, ਤੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਨੂਰ ! ਜਦ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ
ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਝੁਕਿਆ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਦਾਰਨੀ
ਅਗੇ ਹਥ ਜੋੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪੁਛਿਆ:-
{{gap}}“ਹੇ ਰੱਬੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਮਾਲਕ ! ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ
ਕਿ ਕਾਵ੍ਯ ਕੀ ਹੈ &quot;
{{gap}}ਉਹ ਸੁਣਕੇ ਹੱਸੀ, ਤੇ ਆਖਿਓਸੂ:-ਓਹ ਮੂਰਖਾ !
ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਕੀ ਰਿਹਾ ? ਸੁਣਦਾ ਕੀ ਹੈਂ ? ਤੈਨੂੰ ਅਜੇ ਕਾਵ੍ਯ
ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ? ਸਭ ਥਾਂ ਕਾਵ੍ਯ ਹੀ ਕਾਵ੍ਯ ਵੱਸ
ਰਹਾ ਹੈ। ਵੇਖ !
{{gap}}ਮੈਂ-ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਔਂਦੀ, ਅਚਰਜ
ਕੌਤਕ ਏ। ਤੁਸੀ ਹੀ ਇਸ ਮੂੜ੍ਹ ਦੀ ਅਕਲ ਤੋਂ ਪੜਦੇ
ਲਾਹਵੋ, ਤੇ ਸਮਝਾਵੋ।
{{gap}}ਪਰੀ-ਮੂਰਖਾ ! ਕਾਵ੍ਯ ਦੱਸਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਔਂਦਾ।
ਇਹ ਕੇਵਲ ਲਖਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੈ । ਇਹ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ,
ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜਦ ਤੇਰੀ ਅੰਦਰਲੀ ਤਾਕਤ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ
ਰੱਬੀ ਚਮਤਕਾਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਖੇੜੇ ਨੂੰ ਲਖ ਲਵੇਗੀ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|9}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k96nlsst082z6fkcntft3dodhu7epbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/17</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73100</id>
    <revision>
      <id>221691</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="p1tlqd94un7x12zb5yn9v692n4gxsr3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;ਵਿਚ ਮਸਤ ਹੋ,ਜੋ ਬਾਣੀ ਆਵੇਗੀ,ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ ਉੱਚੀ ਕਾਵ੍ਯ
ਤੇ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਤੇ ਵੇਖ ਵੇਖ,ਲਖ 
ਲਖ ਖਿੜਨਾ, ਰੱਬੀ ਸੁੰਦ੍ਹਾ ਤੇ ਖੇੜੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹਾਂ ! ਜੇ ਉਸ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਬੋਲੇ, ਰਸਦਾਇਕ
ਬੋਲੇ, ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ
ਵਾਚਕ ਕਾਵ੍ਯ ਹੈ । ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ! ਵੇਖ ਰੱਬੀ ਨੂਰ !
{{gap}}ਮੈਂ ਜਦ ਉਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਨੂਰ
ਦੇ ਸ਼ੋਹਲੇ ਵਲ ਤੱਕਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਪਾਟ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ਝੱਟ
ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਖੁਲ੍ਹੀ, ਪਰੀਆਂ ਤੇ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਰੱਬੀ ਰਾਗ
ਛਣਕਾਰ ਤੇ ਨੂਰ ਦੀ ਝਾਕੀ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਗੇ ਹੀ ਰਹੀ
ਜਿਧਰ ਤੱਕਾਂ, ਡਲ, ਪਹਾੜ, ਮੈਦਾਨ, ਤਾਰੇ, ਅਕਾਸ਼ ਸਭ
ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਜਾਪਣ। ਹੱਸਣ ਤੇ ਯਾਰ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇਣ। ਡਲ 
ਸਾਫ ਦਿਲੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਦੇਵੇ। ਚਸ਼ਮੇ ਤੋ ਨਾਲੇ, ਆਪਣੀ
ਸੁਰੀਲੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਚਨਹਾਰ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਨ
ਦਿਉਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਹਵਾ ਦੀ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ, ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ
ਚੋਟੀਆਂ ਦੀ ਬਰਫ, ਸਭ ਰੱਬੀ ਕਰਤਬ ਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਦੀ
ਝਾਕੀ ਭਾਸੇ। ਤਾਰਾ ਮੰਡਲ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੋਮਲ ਰਾਗ ਦੀਆਂ
ਸੁਰਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ। ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਮੀਟ ਲੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਰੱਬੀ
ਰਾਗ ਬੰਦ ਨਾਂ ਹੋਇਆ। ਅੰਦਰ ਕਾਵ੍ਯ ਈ ਕਾਵ੍ਯ ! ਖੇੜਾ
ਈ ਖੇੜਾ ! ਏਸੇ ਅਨੰਦ ਵਿਚ ਮਗਨ, ਸੁਰਤ ਰੱਬੀ ਸ਼ਬਦ
ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈ ॥
&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;{{center|10}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p1tlqd94un7x12zb5yn9v692n4gxsr3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Preetam Choh.pdf/18</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73101</id>
    <revision>
      <id>221693</id>
      <timestamp>2026-06-17T13:29:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot; {{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥}}  {{Block center|&lt;poem&gt;ਖੰਭ ਵਿਕਾਦੜੇ ਜੇ ਲਹਾਂ ਜਿੰਨਾ ਸਾਂਵੀ ਤੋਲ । ਤਨ ਜੜਾਈ ਅਪਣੇ ਲਹਾ ਸੁ ਸਜਣ ਟੋਲ ॥ {{left|&lt;small&gt;{ਮ: ੫&lt;/small&gt;}}&lt;/poem&gt;}}&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>221693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="300" sha1="dygbx4nsa8v9vdgnq0ljtb1ykav47gp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੰਭ ਵਿਕਾਦੜੇ ਜੇ ਲਹਾਂ
ਜਿੰਨਾ ਸਾਂਵੀ ਤੋਲ ।
ਤਨ ਜੜਾਈ ਅਪਣੇ
ਲਹਾ ਸੁ ਸਜਣ ਟੋਲ ॥
{{left|&lt;small&gt;{ਮ: ੫&lt;/small&gt;}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dygbx4nsa8v9vdgnq0ljtb1ykav47gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221694</id>
      <parentid>221693</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <origin>221694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="awmp37wcjnxpveitxrtwfns2q8cp0om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥}}

{{Block center|&lt;poem&gt;ਖੰਭ ਵਿਕਾਦੜੇ ਜੇ ਲਹਾਂ
ਜਿੰਨਾ ਸਾਂਵੀ ਤੋਲ ।
ਤਨ ਜੜਾਈ ਅਪਣੇ
ਲਹਾ ਸੁ ਸਜਣ ਟੋਲ ॥
{{right|&lt;small&gt;{ਮ: ੫&lt;/small&gt;}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awmp37wcjnxpveitxrtwfns2q8cp0om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>221695</id>
      <parentid>221694</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T13:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਸੋਧਣਾ */</comment>
      <origin>221695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="307" sha1="nx37o05nnaa9j89bkmu2rppyck2vur7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|੧ਓ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥}}

{{Block center|&lt;poem&gt;'''ਖੰਭ ਵਿਕਾਦੜੇ ਜੇ ਲਹਾਂ
ਜਿੰਨਾ ਸਾਂਵੀ ਤੋਲ ।
ਤਨ ਜੜਾਈ ਅਪਣੇ
ਲਹਾ ਸੁ ਸਜਣ ਟੋਲ ॥'''
{{right|&lt;small&gt;{ਮ: ੫&lt;/small&gt;}}&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nx37o05nnaa9j89bkmu2rppyck2vur7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਮੰਟੋ ਦੇ ਅਫ਼ਸਾਨੇ - ਸਆਦਤ ਹਸਨ ਮੰਟੋ.pdf/5</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73102</id>
    <revision>
      <id>221836</id>
      <timestamp>2026-06-17T14:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Harchand Bhinder</username>
        <id>2624</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;{{dhr|20em}}{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਅਖਬਾਰ “ਦੀਨ ਦੁਨੀਆ-ਦੇਹਲੀ” ਦੇ ਨਾਮ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਲ਼ਾਂ ਛਪੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>221836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="jijo3ne4hxtqbvt8jhq7a5fyqckgzzg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Harchand Bhinder&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|20em}}{{Block center|&lt;poem&gt;{{gap}}ਅਖਬਾਰ “ਦੀਨ ਦੁਨੀਆ-ਦੇਹਲੀ” ਦੇ ਨਾਮ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਖਿਲਾਫ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਲ਼ਾਂ ਛਪੀਆਂ&lt;/poem&gt;}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jijo3ne4hxtqbvt8jhq7a5fyqckgzzg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:Sukhi Jeevan De Gur.pdf/8</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73103</id>
    <revision>
      <id>221860</id>
      <timestamp>2026-06-17T18:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muskan1903</username>
        <id>2644</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>221860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="odr8kckg7irg96n77k9vwhhy6jyz8a4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Muskan1903&quot; /&gt;{{rh|੬|[ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਰ]|}}&lt;/noinclude&gt;ਕਰੀਏ? ਅਜੇਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਵਡੀ ਦਯਾ
ਹੈ । ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਕਰੇਗਾ ਤੇ
ਕੁਝ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ ਬਣਾਵੇਗਾ ਜਾਣੇ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਰ
ਨੇ ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੇ ਭਲੇਮਾਨਸਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਪੱਟਾ
ਲਿਖ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਇਸਤਰਾਂ ਦੇ ਆਦਮੀ ਸਿਰਫ ਆਪਨੀ
ਹੀ ਅਵੱਨਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਬਲਕੇ ਆਪਨੇ ਕੁਟੰਬ, ਕੌਮ
ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਭੀ ਅਧੋਗਤੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਖੂਹ ਵਿਚ ਲਿਆ
ਸੁਟਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਜੇਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ
ਗਿਣਤੀ ਜਿੰਨੀ ਘਦ ਹੋਵੇ ਉੱਨੀ ਛੇਤੀ ਉਸਦੀ ਅਤੇ
ਉਥੇ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਉੱਨਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ।&lt;br&gt;
{{gap}}ਉੱਨਤੀ ਨੂੰ ਚੌੜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਜਾਣ
ਦਿਓ । ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਖੁਦ ਮੇਹਨਤ
ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਤੇ ਬੀ ਭਰੋਸਾ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਨਾਸਤਕ
ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਪਰ ਰਬ ਦੇ
ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਦੇ ਬਿਲਕਲ ਵੱਸ ਹੋਕੇ
ਨਿਕੰਮੇ ਬਣ ਬੈਠਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਏਹ ਸੰਸਾਰ ਵਰਕਸ਼ਾਪ ਹੈ ।ਕੋਈ ਆਪ
ਮੁਹਾਰਾ ਵਗਣ ਬਾਲਾ ਨਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਇਹ ਚੰਗੀ
ਤਰਾਂ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਦਮੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤ੍ਰ
ਅਤੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਵਿਚ ਪਰਤੰਤ੍ਰ ਹੈ। ਉਪਦੇਸ਼ ਭੀ ਹੈ
ਕਿ:-“ਕਰ ਕਾਰ ਨਿਕਾਰਾ ਨਾਂ ਬਾਵੇ। ਕਾਰੋਂ ਮੰਗੇ ਰਿਜਕ
ਤਾ ਕਾਰਜ ਬਾਵੇ ॥ ਮਨੁਖਸੁਤੰਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਆਪਨੇ
ਸੁਖ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾ ਉਪਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਨੇਮ
{{rule}}
ਸਭਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਦਵਾਵਾਂਮੰਗਵਾਨ ਵਾਸਤੇ&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odr8kckg7irg96n77k9vwhhy6jyz8a4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਅੰਗਹੀਣ ਸੂਰਮੇ - ਸ਼ਿੰਗਾਰਾ ਸਿੰਘ.pdf/60</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73104</id>
    <revision>
      <id>221873</id>
      <timestamp>2026-06-18T02:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taranpreet Goswami</username>
        <id>2106</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਇਸ ਐਕਟ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਰ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਉਲ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>221873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="6f35uuq8hywkhghyg41g9jx6pgtxo3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Taranpreet Goswami&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਇਸ ਐਕਟ ਦਾ ਅਧਿਆਇ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਐਕਟ ਦੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ
ਤੋੜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 10 ਹਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ
ਹਰ ਵਾਰ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਤੇ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਕਿ
5 ਲੱਖ ਤੱਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
-
ਉਕਤ ਸਜ਼ਾ ਅਜਿਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਜਿਥੇ ਕੋਈ
ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮਾਨ-ਇਜ਼ਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ
ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਨਤਕ ਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਬੇਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਡਰਾਉਂਦਾ
ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਜਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੇਜਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ
ਅਧਿਕਾਰਤ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਖਾਣ ਜਾਂ ਪੀਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ;
ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਬੱਚੇ ਜਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਵਸੀਅਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਣ ਕਾਰਨ
ਉਸ ਦਾ ਕਾਮੁਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਕਾਰਨ ਕਰਦਾ
ਹੈ; ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ
ਅੰਗ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਯੰਤਰ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਗਹੀਣ ਮਹਿਲਾ ਦੋ
ਗਰਭ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮੈਡੀਕਲ ਅਮਲ ਵਿਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਥੇ ਮੈਡੀਕਲ
ਬੋਰਡ ਜਾਂ ਗਾਰਡੀਅਨ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸਜ਼ਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਇਸ
ਐਕਟ ਦੇ ਜਲਦੀ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਆਸ ਬੱਝ ਗਈ ਹੈ। ਐਕਟ ਦੇ ਇਸ ਤੋਂ
ਬਾਅਦ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਇ ਚੀਫ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਮੈਂਬਰਜ਼ ਆਦਿ ਦੇ
ਭੱਤੇ, ਤਨਖਾਹ, ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ
ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਇਸ
ਲਈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਚਰਚਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।
ਐਕਟ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਰਾ ਅਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੁਕੰਮਲ
ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ
ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਆਲਵੇਂ ਢਾਲਵੇਂ ਰਸਤੇ (ਰੈਂਪ) ਬਣਾਉਣ ਦਾ
ਹੀ ਮਸਲਾ ਲੈ ਲਓ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਗਰਾਉਂਡ ਫਲੋਰ ਤੇ ਜਾਣ
ਲਈ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬਿਲਡਿੰਗਾਂ ਵਿਚ ਕੈਂਪ ਬਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲਿਫਟਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।
56&lt;noinclude&gt;{{rh||56}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6f35uuq8hywkhghyg41g9jx6pgtxo3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ਪੰਨਾ:ਕੁਝ ਪੀੜਾਂ ਕੁਝ ਯਾਦਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ.pdf/65</title>
    <ns>250</ns>
    <id>73105</id>
    <revision>
      <id>221962</id>
      <timestamp>2026-06-18T11:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaur.gurmel</username>
        <id>192</id>
      </contributor>
      <comment>/* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ &quot;ਬਵਤ ਕਰ ਤੂ ਆਹ ਦਿਨ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬੱਚ ਗਈ ।     ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੋਟਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੱਢੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਦੇਹਲੀ ਲੰਘਿਆ। ਰੀਝਾਂ ਉਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਵੱਖ ਹਿੱਸ ਪਿਆ।ਉਹਦਾ ਅੰਦਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮੀ ਫ...&quot; ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ</comment>
      <origin>221962</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="6e0s6179xltlof9gm9tiklt1x7q6t0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Kaur.gurmel&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ਬਵਤ ਕਰ ਤੂ ਆਹ ਦਿਨ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਬੱਚ ਗਈ ।  
 
ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੋਟਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੱਢੇ ਬੂਹੇ ਦੀ ਦੇਹਲੀ
ਲੰਘਿਆ। ਰੀਝਾਂ ਉਸਾਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੋਈਆਂ ਮੋਰੀਆਂ ਵੱਖ ਹਿੱਸ ਪਿਆ।ਉਹਦਾ ਅੰਦਰ
ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮੀ ਫਿਰ ਜਾ ਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਆਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਕ
ਦਿਨ ਉਧਰੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਦੂਜੇ ਘਰੋਂ ਖਾ ਆਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਹਦਾ ਚਾਹ, ਦੁੱਧ ਦਾ ਕੋਈ
ਟਾਈਮ ਨਾ ਬਣ ਸਕਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹ, ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਤਰਸ ਗਿਆ।
ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬੁਲਾਵਾਂ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਸਹੁਰੇ, ਮਾਮੇ, ਭੈਣ,
ਭਣਵੱਈਏ, ਭੂਆ, ਫੁੱਫੜ ਅਤੇ ਗੱਲ ਕਰਾਂ। ਪਰ ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ ਮਨਾ ਝੁਗਾ ਚੁੱਕਿਆਂ
ਆਪਣਾ ਹੀ ਢਿੱਡ ਨੰਗਾ ਹੋਣਾ ਏ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੁੰਡਾ ਕੋਈ ਨੂੰਹ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲ
ਗਿਆ ਤਾਂ ਕੀ ਰਵੇਗੀ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਤਵੰਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ।ਇਹ ਖਿਆਲ ਉਸ
ਪਰ੍ਹਾਂ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
ਫਿਰ ਇਕ ਦਿਨ ਉਹ ਛੋਟਿਆਂ ਵੱਲ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਗਿਆ। ਟੀ. ਵੀ.
ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਫਿਲਮ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਜੀਅ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਉਸ ਖੰਗੂਰਾ
ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਪਈ ਮੰਜੀ ਤੇ ਬੈਠਣ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਦਰੋਂ ਨੂੰਹ
ਨਿਕਲੀ ਤੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਆਈ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਓ ਹੋ ਬਾਪੂ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਖਾ ਪਕਾ ਬੈਠੇ
ਹਾਂ। ਫਿਲਮ ਆਉਣੀ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਟੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਭੁੱਲ ਹੀ ਗਏ। ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਉਧਰ
ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਜਾ ਕੇ ਖਾ ਲਵੋ। ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਖਵਾ
ਦਿਆਂਗੇ।” ਏਨਾ ਆਖਕੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ।
ਪਰ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਖੈਰਾਂ ਹੇਠੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕ ਗਈ। ਉਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ
ਮੰਦ ਭਾਗੇ ਮੰਗਤੇ ਤੋਂ ਵੀ ਹੀਣਾ ਸਮਝਿਆ। ਮਸਾਂ ਫੁੱਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਧਰੂੰਦਾ ਦੇਹਲੀ ਟਪ
ਗਲੀ ਵਿਚ ਆਇਆ। ਹੀਣਤਾ ਹੋਣੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਜੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵੀ ਕੋਈ
ਬਹਾਨਾ ਮਾਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਬਣੇਗਾ ਮੇਰਾ। ਉਹਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ
ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ੍ਹ ਤੇ ਤਮਾਚਾ ਮਾਰਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਭਰੀਆ ਅੱਖਾਂ ਭਰੇ ਮਨ
ਹਵੇਲੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਪਿਆ। ਆ ਕੇ ਬੈਠਕ ਵਿਚ ਮੰਜੇ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਉਹਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ
ਚ ਪਈਆਂ ਸਨ।
ਉਸ ਮਨ ਬਣਾਇਆ ਸਵੇਰੇ ਹਰਦਿੱਤ ਨੂੰ ਕਹਾਂਗਾ ਮੈਥੋਂ ਕੁੱਤੇ ਭਕਾਈ ਨਹੀਂ
63&lt;noinclude&gt;{{rh||63}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6e0s6179xltlof9gm9tiklt1x7q6t0n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>