ਵਿਕੀਸਰੋਤ pawikisource https://pa.wikisource.org/wiki/%E0%A8%AE%E0%A9%81%E0%A9%B1%E0%A8%96_%E0%A8%B8%E0%A8%AB%E0%A8%BC%E0%A8%BE MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter ਮੀਡੀਆ ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਵਰਤੋਂਕਾਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਵਿਕੀਸਰੋਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਤਸਵੀਰ ਤਸਵੀਰ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਮੀਡੀਆਵਿਕੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਫਰਮਾ ਫਰਮਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਮਦਦ ਮਦਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲੇਖਕ ਲੇਖਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੋਰਟਲ ਪੋਰਟਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਲਿਖਤ ਲਿਖਤ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਆਡੀਓਬੁਕ ਆਡੀਓਬੁਕ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਵਾਦ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਪੰਨਾ ਪੰਨਾ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਇੰਡੈਕਸ ਇੰਡੈਕਸ ਗੱਲ-ਬਾਤ TimedText TimedText talk ਮੌਡਿਊਲ ਮੌਡਿਊਲ ਗੱਲ-ਬਾਤ Event Event talk 250 6187 222550 192246 2026-06-20T06:34:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੧)}}</noinclude>ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮ ਖੇਤ੍ਰ੍ਰ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈ। ਅਸਲੀ ਉਹ ਰਸਿਕ ਕਿਰਤ ਦੇ ਗੁਪਤ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ ਆਪਮੁਹਾਰਾ ਇਕ ਕਰਤਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਸਦਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹੋ ਕਵੀ ਪੈਗੰਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਉੱਪਰ ਦੇ ਰਾਗ ਝਾਵਲੇ ਜ਼ਰਾ ਕਿਸੀ ਅਨੇਮੀ ਬਾਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਇਹ ਕਵੀ ਫਕੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਅੰਦਰ ਦੀ ਖਿੱਚ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਮਿਕਨਾਤੀਸੀ ਨੇਮ ਨਾਲ ਇਹ ਗੁਰੂ ਚਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਚਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਕਵੀ ਚਿੱਤਕਾਰ, ਇਹੋ ਕਵੀ ਬੁੱਤਘੜਨਹਾਰ ਰਸਕ ਕਰਤਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਕਵੀ-ਦਿਲ ( ਭਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਅਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੂਹ ਦੀ ਅਕਲ ਵਿੱਚ ਉਹਦੀ ਆਪਣੇ ਸਤਿਸੰਗ ਦੀ ਭਰੀ ਦਿਵਯ ਦੁਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਵਿਤਾ ਚਾਹੇ ਲਿਖੇ ਚਾਹੇ ਨਾ ਲਿਖੇ, ਕਵੀ ਸਦਾ ਰਸਦਾ ਕਰਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਓਹਦੀਆਂ ਨਜਰਾਂ, ਓਹਦੀ ਟੋਰ, ਓਹਦੇ ਬੋਲ, ਸਹਿਜ ਸਭਾ ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਕਵਿਤਾ ਹਨ | ਕੁਛਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ, ਕਿਹੜਾ ਚੋਹਲ ' ਤੇ ਕਿਹੜੀ ਲਗਨ ਕਵੀ ਨੂੰ ਉਕਸਾਵੇ ਗੀ ਤੇ ਓਸ ਉਕ ਸਾਵਟ ਦਾ ਪਰੀਣਾਮ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਦ ਘੜੀ ਬਾਦ ਕਿ ੨੦ ਵਰਿਆਂ ਬਾਦ ਕੁਛ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਬਾਹਰ ਆਵੇਗੀ? ਕਵੀ * ਸਦਾ ਅਰੂਪ ਰੱਬ ਨੂੰ ਰੂਪ-ਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੂਪ-ਮਾਨ ਨੂੰ ਅਰੂਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 8erx7663xitk730axb7t00c949etlog 250 6188 222551 37348 2026-06-20T06:34:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|( ੬੨ ).}} ਕਵੀ ਜਨ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਨੇਮ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਆਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਲੋਕਾਚਾਰੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਵਿਵਹਾਰਕ ਨੀਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਫੋਕੀ ਅਕਲ ਉੱਕਾ ਲੋੜ ' ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ | ਪਤੀਤ ਇੰਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਬੇਅਸੂਲ, ਅਨੇਮੀ ਤੇ ਬਾਵਲੇ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਇਖਲਾਕ ਵੀ ਕਾਹਲਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਖਲਾਕ ਕਿਸੀ ਸ਼ਰੀਅਤ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਅੰਦਰ ਨਹੀਂ ਮਿਟਦਾ, ਅੱਜ ਕੁਛ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕੱਲ ਓਸ ਥਾਂ ਉਲਟ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਛ ਅਜਲੀਲਾ-ਮਕਾਨੀ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਆਚਰਣ ਤੇ ਸਭਯਤਾ ਦੇ ਖੰਭ ਸੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਡੇ ਥਾਂ ਵੱਡਾ ਅੱਛੇ ਥੀਂ ਅੱਛਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਆ- . ਚਰਣ ਕਵੀ-ਦਲ ਨੂੰ ਕੋਈ ਇੱਕ ਅੱਧ ਦਾ ਮਾਣੁ ਹਛਾਈ ਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉੱਨਾਕੁ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ ਯਾਰਾਂ ਮੰਗਲ ਮੁਖੀਆ ਦੇ ਵਲੂੰਦਰੇ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਬੀ ਵੀ ਲੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ | | ਜਦ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਫਲਾਣਾ ਬੜਾ ਅੱਛਾ ਆਦਮੀ ਹੈ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਿੱਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿੱਕਰ ਹੈ, ਅੱਛਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਹਛੜਾਈ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਤਕ ਹਛੜਾਈ ਕਿਸੇ ਜਾਂਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਡਾਈਨੋਮਿਕ ਨਹੀਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਵਿੱਚ ਓਹ ਭਰੇ ਕਟੋਰੇ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ, ਜੇਹੜਾ<noinclude></noinclude> 7vt14pq6g8warvow6nht9gwdwrkya02 250 6189 222552 37352 2026-06-20T06:34:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੩ )}} Yਰਵਾਲ ਚਾਲ ਚੱਲਦੀ ਘੋੜੀ ਦੇ ਚੜੇ ਜਵਾਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚਡਲਦਾ ਨਹੀਂ।ਇਉਂ ਜੇਹੜੀ ਅਛਾਈ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿਚ ਰੰਗ ਤੇਜ ਚਾਲ ਵਾਲੀ ਤੇ ਤੇਜ ਠਹਿਰਾਉ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮੁਰਦਾ ਹਛੜਾਈ ਇਸੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮੁਰਦਾ, ਕਾਂਬਾਂ ਤੇ ਜੰਬਸ਼ ਰਹਿਤ, ਹਛਾਈ ਥੀ ਤੇ ਹਿਲਦੀ ਚਲਦੀ ਬੁਰਿਆਈ ਜਿਆਦਾ ਰੱਬੀ ਪਰਮਾਣ ਵਾਲੀ ਧਾਤੁ ਹੈ, ਕੁਛ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੁਰਿਆਈ ਚਿੱਕੜ ਵਿਚ ਥਾਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਮੰਜ਼ਲਮਾਰਣ ਵਾਲੀ ਬੁਰਿਆਈ, ਇਕ ਹੱਟੀ ਤੇ ਲੂਣ, ਤੇਲ, ਸਬੁਣ , ਤੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹਵਾਈ ਥੀ ਬੜੀ ਵੱਧ ਅਮੋਲਕ ਹੈ। | {{gap}}ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋਹੜਾ ਬਾਹਲਾ ਕਵੀ-ਚਿੱਤ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਅਕਸ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਗਲਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖਿੱਚਣ ਵਲ ਮੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਤੇ ਕਾਲੀਦਾਸ ਵਰਗੇ ਕਵੀ ਉਹੋ ਪਲੇਟ ਕੁਦਰਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹੈਵਾਨ-ਇਨਸਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਆਦਮੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਅੰਤਯਾਤਮਾ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਹਾਲੇ ਦਿਵ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਰੁਖ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹਨ । ਕੋਈ ਕੋਈ, ਕਦੀ ਕਦੀ ਝਾਵਲਾ ਆਪਮੁਹਾਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸਲ ਤਾਂ ਕਵੀ-ਚਿੱਤ ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਚਿੱਤ ਛੁਪਾ ਲ ਕਾ ਕੇ, ਕਾਲੇ ਪਰਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਰੂਹਾਨੀ ਤਬਕਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵੱਲ<noinclude></noinclude> neg87po6vcop4vufziv3g7is6e92a4e 250 6190 222553 37461 2026-06-20T06:35:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੪ )}} ਰੁਖ਼ ਕਰ ਉਪਰਲੇ ਹੁਕਮ-ਦੇਸਾਂਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਮੂਰਤੀ-ਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਸਿਵਾਏ ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ, ਸਾਧਾਂ ਤੇ ਰਝ ਅੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਨਿਤਹ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਵੀਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਧੁਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਕੇਵਲ ਕਵਿਤਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਗੱਲ ਬੀ ਛੂਟ ਅਪਣੀ ਪਾਰਖੀ ਚੋਣ ਸਰਫ ਬਾਣੀ ਰੂਪ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਿਰੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਬੀੜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਾੜਿਆ, ਪਰ ਗੱਲ ਅਸਲ ਇਹ ਹੈ, ਕਿ ਦਿੱਸਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀ ਦਾ ਮਜ਼ਮਨ ਬਣੇ ਤਾਂ ਅਫਸੋਸ ਹੈ! ਇਹ ਤਾਂ ਹਰ ਚਿੱਤ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਿਸਦਾ ਪਿਸਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਜ਼ਰਾ ਵੀ ਇਕਾ- : ਗੁਰ ਕੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਸੈਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਖਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਖਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੀ ਤਾਂ ਤੀਮੀ, ਮਰਦ, ਚੋਰ, ਯਾਰ, ਜਵਾਰੀਆ, ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਅਮੀਰ, ਫਕੀਰ ਹਾਂ। ਭੇਸ ਬਦਲਿਆ ਤੇ ਜਿਸ ਦਿਲ ਦਾ ਹਾਲ ਚਾਹੋ ਮੈਂ ਖੁਦ ਆਪ ਉਹ ਹੋ ਕੇ ਦਸ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਦ ਮਿੰਟਾਂ ਦੀ ਖੇਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਕਛ ਬਣ ਕੇ ਉਸੀ ਤਰਾਂ ਦੇ। ਕੰਮ ਆਪ-ਮੁਹਾਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੋਈ ਕਠਿਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਕਠਿਨ ਗੱਲ ਹੈ ਅਦਿਸ਼ਟ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਬੀ ਉੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜਾਣੂ ਹੋਣਾ, ਉਹਦਾ ਪਤਾ ਕਵੀ ਪਾਸੋਂ ਅਸੀ ਪੁੱਛਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਾਂ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ<noinclude></noinclude> fz60hrfs1lx1u08p3xz65ndhqb6cue7 250 6191 222554 192237 2026-06-20T06:35:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੬੫)}}</noinclude>ਨਾ ਕਾਲੀ ਦਾਸ ਕੋਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਹਦੇ ਕਵੀ ਹੋਏ? ਸ਼ੈਕਸਪੀਅਰ ਪਾਸਪੀਰੋ ਥੀਂ ਵੱਧ ਤੇ ਹੈਮਲਿਟ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮੋਏ ਹੋਏ ਪਿਉ ਦੇ ਖੇਤ ਦੇਖਣ ਥਾਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅਦਿਸ਼ਟ ਦੇਸਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਿਆ । ਕਾਲੀਦਾਸ ਇੰਨਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਸੁਹਪ ਉੱਪਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਸਿਵਾਇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਰਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ , ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੇ ਕੀ ਹੋਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਥੀਂ ਤਾਂ ਭਰਥਰੀਹਰੀ ਬੜੇ ਉੱਚ . ਪਾਏ ਦਾ ਕਵੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ . ਕੰਡ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸ਼ੇਰ ਹੈ| {{gap}}ਅੰਜੀਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ ਦਾ ਕੋਈ ( ਕਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ । ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ | ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ । ਕੁਰਾਣ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਕੱਲ ਅਰਬੀ ਤੇ ਫਾਰਸੀ ਕਵਿਤਾ ਥੀਂ ਮਹਾਨ ਉੱਚੀ ਰਹੇਗੀ ॥ ਸੀ {{gap}}ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਚੜੀ ਬਾਣੀ ਮੌਤ , ਥੀਂ ਬਾਦ ਰੂਹ ਦੀ ਦੇਵੀ ਸਾਥਣ ਹੋਈ, ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ( ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਬਾਣੀ ਧਰ ਅਦਿਸ਼ਟ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ॥{{nop}}<noinclude></noinclude> ko1153vkw7kbag09sb8oxgj26dmpxge 250 6192 222555 37463 2026-06-20T06:35:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੬ )}} ਮਜ਼ਬ. ਮਜ਼ਬ ਸਭ ਥੀ ਉੱਚਾ, ਸੁੱਚਾ ਤੀਖਣ ਤੇ ਜੀਦਾ ਧਿਆਨ fਪਆਰ ਹੈ। ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਉੱਚੀ ਸੁਰਤ ਦੇ ਖੇਤ ਨੂੰ ਰਸਮਾਂ, ਰਵਾਜਾਂ, ਕਾਨੂੰਨਾਂ, ਪਾਪ, ਪੁੰਨਯ ਦੀਆਂ ਬਹਿਸਾਂ, ਜਗਤ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲੈ ਹੋਣ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫੀ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਕੇ ਕਦੀ ਕੁਛ ਕਹਿਣਾ, ਕਦੀ ਕੁਛ ਕਹਿਣਾ ਤੇ ਮਨ ਘੜਤ ਗੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂੜੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਕਿ ਮਜ਼ਬ ਇਕ ਧਿਆਨੀ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਸਾਡੇ , ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਵਲਵਲਿਆਂ ਤੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈਹਰ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ, ਜੀਦਾ | ਤੇ ਸਾਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ-ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਇਕ ਬੰਦੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਅਰਥਾਤ ਪਿਆਰ ਦੀ ਟੇਕ, ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟੇਕ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ । ਇਹ ਜੇਹੜੀ ਗੱਲ ਹੈ ਨਾਂ, ਕਿ ਫਲਾਣਾ ਹਿੰਦੂ, ਈਸਾਈ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਯਾ ਸਿੱਖ ਯਾ ਬਉਧ ਯਾ ਜੈਨ ਹੈ, ਇਕ ਕਥਨੀ ਮਾਤ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬ ਦੀ ਕੇੜ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ । ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਕਈ ਨਾਂ ਧਰ ਧਰ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਿਬੜੀ ਜਹਾਲਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਜਿਹੀ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਵੇ । ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਗੂੰਜਦਾ ਕੋਈ । ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਇਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਹ ਛੁਪਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ,<noinclude></noinclude> duxdpve9vvb68m88p38ox7tv04kymk1 250 6193 222556 37466 2026-06-20T06:35:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੭ )}} ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਬੜੇ ਬੜੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ, ਬੜੀਆਂ ਬੜੀਆਂ ਮਸੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰੇ, ਪਰ ਸਭ ਪਾਸੇ ਜਹਾਲਤ ਦੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਤੱਕੀ, ਮਜ਼ਬ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਕੋਈ ਬਹੁ-ਮੁੱਲਾ ਦਿਵਚ ਭਾਵ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਦਿੱਸਿਆ | ਕਾਂਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬੜੇ ਬੜੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਪੰਡਿਤ ਥਾਲ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲ ਇਕ ਪੱਥਰ ਦੇ ਕਰੂਪ ਬੁੱਤ ਅੱਗੇ ਆਰਤੀ ਕਰਦੇ ਆਪ ਨੇ ਦੇਖੇ, ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਛ ਕੂੜ ਦਿੱਸਿਆ, ਆਪ ਨੇ “ਗਗਨ ਮੈਂ ਬਾਲ ਆਪਣੀ ( ਕਾਸਮਿਕ, ਅਨੇਕ ਅਕਾਸ਼ੀ, ਆਰਤੀ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤੀ। | ਆਪ ਨੇ ਮਸਜਿਦ ਵਿੱਚ ਕਾਜ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਈਮਾਨ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਥੋਂ ਪਰੇ ਗਏ ਹੋਏ ਦਿੱਸੇ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਉਹ ਨਿਮਾਜ ਤੇ ਇਸਲਾਮ ਨਾਲ ਮਖੌਲ ਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਆਪ ਨੇ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਸੁਚਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ · ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਦਾ ਵਹਿਮ ਦੱਸਿਆ, ਕਿ ਇਹ ਮਜ਼ਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕਦਾ, ਮਾਸ ਥੀਂ ਜੰਮੇ, ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਲੇ, ਮਾਸ ਦੇ ਬਣੇ, ਅਸੀ ਮਾਸ ਥੀਂ ਕਿਧਰ ਨੱਸ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ ? ਜਨਾਨੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਕਿ ਕੱਚਾ ਮਾਸ ਘਰ ਲਿਆਏ, ਅਸੀ ਕਦ ਤਕ ਤੇ ਕਿਥੇ ਤਕ ਤੇ ਕਿੰਝ ਓਸ ਫਿਲਾਸਫੀ ਦੀ ਪਥਰੀਲੀ ਮਣੀ ਮਾਣਕ ਦੀ ਨਿਰਜਿੰਦ ਸੂਚਮਣ ਉੱਪਰ<noinclude></noinclude> lsdjbqjnll0yawfbqzv5hpvwb0fgsrq 250 6194 222557 37935 2026-06-20T06:35:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੮)}} ਟਿਕ ਸੱਕਦੇ ਹਾਂ? ਆਪ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਜ਼ਬਾਂ ਤੇ ਸਖਤ ਘਿਣਾ ਆਈ। ਮਜ਼ਬ ਓਹ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀ ਧੋਖਾ ਕਮਾ ਸੱਕੀਏ ਯਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਖਾ ਦੇ ਸੱਕੀਏ, ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਓਨਾ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਲਭਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਸਾਡਾ ਆਪਣਾ ਵਿੱਤ ਹੋਵੇ। ਕਾਮੀ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਕਾਮਨੀ, ਨਾਮੇ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਪੀਤ ਮੁਰਾਰੀ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਪਿੱਤਲ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀ ਪਿੱਤਲ ਹੀ ਹੋਈਏ, ਮੁਲੱਮੇ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦਾ ਗਿਲਟੀ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਕਰਕੇ ਕੂੜਾ ਪਾਜ ਕਰਕੇ ਆਪੇ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਨਾ ਦੇਈਏ। ਉਮਰਖਿਆਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਕ ਰੁਬਾਈ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਇਕ ਲੰਮੀ ਦਾਹੜੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਵੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹਜ਼ਰਤੀ ਲੰਮਾ ਚੋਲਾ ਪਾਇਆ, ਤਸਬੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ, ਇਕ ਪਹਲਵੀ ਗਾਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ| ਮੌਲ ਢੀ-ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈ ? ਗਾਣ ਵਾਲੀ-ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੋ ਹਾਂ, ਦੀਹਦੀ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਜੋ ਹੈਂ, ਓਹੋ ਹੀ ਹੈਂ? {{x-larger|ਅਕਪਟਤਾ}}, ਮਜ਼ਬ ਜਦ ਲੱਭ ਪਵੇ, ਤਦ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਯਾਤਰੂ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਟੁਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਜ਼ਬ ਜਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਰਾਹ। ਪਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਤੇ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਕ ਵੇਰੀ ਇ ਨੀਲੀ ਘੰਟੀ<noinclude></noinclude> jvek7ys9x0k5d8fd4m9095bvdarcxcy 250 6195 222558 37936 2026-06-20T06:35:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੬੯ )}} ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬੇਲ ਉਗ ਪਈ ਤੇ ਲੱਗੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ “ਹਾਏ ਰੱਬਾ ! ਮੈਂ ਨਾ ਉੱਗਾਂ, ਮੈਂ ਨਾ ਉੱਗਾਂ । ਓਹ ' ਭਾਵੇਂ ਆਖਦੀ ਰਹੀ, ਮੈਂ ਨਾ ਉੱਗਾਂ, ਪਰ ਦਿਨ ਬਦਿਨਉਹ ਵਧਦੀ ਰਹੀ । ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਕੁਛ ਐਸੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀ ਚਾਹੀਏ ਵੀ ਕਿ ਨਾ ਚਲੀਏ ਉਹ ਚਾਲ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦੀ, ਸਾਡੀ ਤਰੱਕੀ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ॥ {{gap}}ਸਦਕੇ ਨਾਲ ਆਪ-ਮੁਹਾਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਇਕ ਅਭੋਲ ਕੰਨਯਾ ਨੂੰ ਅਸੀ ਮਿਲਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਇਕ ਨੈਨ ਮਟਕੇ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਅਜ਼ਲ ਦੇ ਪਿਆਰ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਓਸ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ , ਸਿਦਕ ਆਪ-ਮੁਹਾਰਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਦ ਖੁਹ ਤੇ ਭਰਦੀਆਂ ਪੈਲਸਟੀਨ ਦੀਆਂ ਯੁਵਤੀਆਂ ਈਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਓਹਦੇ ਵਚਨ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਮੁਹਾਰਾ ਸਿਦਕ, ਯਕੀਨ, ਈਮਾਨ ਓਸ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਪਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਅਕਲ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ' ਰੂਹ ਰੂਹ ਨੂੰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ।ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਮੇਲੇ, ਸਿਦਕ ਹਨ। ਬਿਨਾ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਅਕਲ ਮਰਦੀ ਨਹੀਂ, ਫੁਰਨੇ ਮਿਟਦੇ ਨਹੀਂ, • ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਰਾਤ ਬਿਨਾ| ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਦਯ ਹੋਣ ਦੇ ਕਥਨੀਆਂ ਤੇ ਸੋਚਾਂ ਨਾਲ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> mkii814r1cxl625wzvn6po78gm9cl6p 250 6196 222559 37937 2026-06-20T06:35:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( 50 )}} ਨਹੀਂ ਲੋਪ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਜਦ ਸੂਰਜ ਉਦਯ ਹੋ ਆਂਦਾ ਹੈ ਤਦ . ਰਾਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ । ਮਹਾਂਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ) ਵਿੱਚ ਇਕ ਜੀਵਨ ਰੋ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਵਗਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਨੈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣਡਿੱਠੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੇ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਉਡਾਰੂ ਜਿਹੇ ਝਾਵਲੇ ਮਿਲਵੇਂ ਮਿਲਵੇਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਤੀਤ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹਨੂੰ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ fਸਦਕ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ । ਸਾਹਮਣੇ ਜੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰਲੋਕ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਓਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯਾਤਾ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ ॥ {{gap}}ਸਿਮਰਣ ਅਥਵਾ ਯਾਦ ਇਲਾਹੀ ਜੀਵਨ ਰੂਹਾਨੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਪਿਆਰਾ ਸਾਹਮਣੇ, ਤਦ ਪਿਆਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦਾ ਹੈ, ਹੱਡੀ ਹੱਡੀ ਵਿੱਚ ਕੁਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਥੀਂ ਉੱਠ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਹਨ ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਦੇ ਵੀ ਮੇਲੇ ਹਨ । ਰੂਹ ਮਿਲੇ ਪਾਛੇ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਵੀ ਗਾੜਾ ਏਕਤਾ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੈ ਤੇ ਜੇ ਰੂਹ ਨਾ ਹੀ ਮਿਲੇ ਤਦ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਦੇ ਮੇਲੇ ਕੋਈ ਮੇਲੇ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਮਿਲੇ ਦੇ ਮੇਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਤਨ ਮਿਲੇ ਦੀਆਂ ਸਦਾ ਬਿਰਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਤੇ 'ਮਾਯੂਸੀਆਂ ਹੀ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਪਿਆਰਾ ਓਹਲੇ ਹੋਵੇ ਤਦ ਓਹਦੀ ਯਾਦ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੇ, ਇਹ ਯਾਦ ਸਿਮਰਣ ਪਿਆਰ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਸਰੂਪ ਰੂਪ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> ew9r9h0kwl15h1tqqiiaittmx2ed4mx 250 6197 222560 37938 2026-06-20T06:35:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੧ )}} ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਕੜਾਕਾ ਵੱਜਿਆ, ਕੁਛ ਹੋਯਾ | ਹਾਲਤ ਓਹੋ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ' ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਮਿਲਿਆਂ ਦੇ ਰਸ ਸਨ । ਓਹ ਪਭਾਵ, ਓਹੋ ਦਿਵਯ ਠੰਢ, ਉਹ ਰੂਹਾਨੀ ਚਾਨਣ, ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਸੋ ਅਜ ਵੀ ਸ਼ਰੀਰ ਤਾਂ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਪਿਆ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਕੌਣ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸੁਰਤ ਨੇ ਕੜਾਕਾ ਖਾਧਾ। ਓਹੋ ਰ ਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਸ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਕੁਛ ਗੁੰਮਿਆ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰਾ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਨਾਮ ਕਿਹੜਾ, ਉਹ ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਰੂਪ ਆਦਮੀ ਬਣ ਆਇਆ, ਜਿਹੜਾ ਇਕ ਵੇਰੀ ਮਿਲਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੀ ਨਾ ਵਿਛੜਿਆ । ਜਿਸ ਕਦੀ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਮੇਰੋ ਰੂਹ ਦਾ ਰੂਹ, ਸਾਸ ਦਾ ਸਾਸ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਦੀ ਜਿੰਦ, ਮੇਰੇ ਕੜ ਦਾ ਸੱਚ, ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸੱਚ, ਅਕਪਟਤਾ, ਸਿਦਕ, ਧਿਆਨ, ਸਿਮਰਣ ਤੇ ਨਾਮ ਇਹ ਹਨ ਸਭ ਥੀ ਉੱਚੇ ਤੇ ਤੀਬਰ ਪਿਆਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਜਿਹਨੂੰ ਮਜ਼ਬ ਕਹਿਣਾ ਲੋੜੀਏ . ਮਜ਼ਬ ਪਿਆਰ ਵਾਂਗ, ਭਾਵ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਰੀਰਕ ਦੁਖ, ਸੁਖ, ਸੁਭਾ ਵਾਂਗ, ਜੀਵਨ-ਹਿਲ ਵਾਂਗ, ਜੀਵਨ ਭੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸਭ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਅੰਤਰ, ਅੰਸ਼ ਮਾਤ, ਇਕ ਕਸਰ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਓਸੇ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਵਨ ਲੰਘਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਸਿਮਰਣ, ਨਾਮ,<noinclude></noinclude> 0q4l8t4tl3co8d2h8tscuzqmoamnrb4 250 6198 222561 37939 2026-06-20T06:36:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੨ )}} ਧਿਆਨ, ਦੇ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਓਨਾ ਹੀ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿੰਨੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੱਗ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੀਪਤ ਹੈ । ਇਕ ਸ਼ੇਰਨੀ ਜਿਹੜੀ ਇੰਨੀ ਭਿਆਨਕ ਹੈ, ਕਿ ਹਿਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰੱਤ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ? ਓਨੀ ਦਯਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਕਿਉਂ ਹੈ ? ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਹੈਵਾਨਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦਯਾ ਦਾ ਇਤਬਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਚਿੱਲੇ ਚਾੜੇ ਬਾਣ ਤੇ ਹਿਰਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦਿਵਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਰੀਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, “ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਪਰ ਏਹਨੂੰ ! ਨਾ ਮਾਰ’’, ਕਹਿੰਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਦਾ ਬਾਣ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜੇ ਦਾ ਰੁਹ ਚਰਨ ਸ਼ਰਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ । ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੇ ਦਯਾ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਤੇ ਬੁੱਧ ਦੇਵ ਦੀ ਦਯਾ ਹਿਰਨੀ · ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਦੋਵੇਂ ਕਾਦਰ ਦੀ ਕੁਦਰਤ ਹਨ । ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹਿਰਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਜੇਹਲਖਾਨੇ ਦੀ ਇਕ ਖਿੜਕੀ ਹੈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਸਿਮਰਨ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਯਾਦ ਹਨ॥ “ਊਡੇ ਊਡਿ ਆਵੈ ਸੈ ਕੋਸਾ<noinclude></noinclude> 5s38iq9t54u1dmn1tge64wrz3b7gx51 250 6199 222562 38102 2026-06-20T06:36:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੩ )}} ਤਿਸੁ ਪਾਛੈ ਬਚਰੇ ਛਰਿਆ। ਤਿਨ ਕਵਣੁ ਖਲਾਵੈ ਕਵਣੁ ਚੁਗਾਵੈ ਮਨ ਮਹਿ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿਆ ॥ ਇਹ ਕੁੰਜਾਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਰੁਸ ਦੇ ਠੰਢੇ ਸਾਈਬੇਰੀਆ | ਥਾਂ ਉੱਡ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਚੋਗਾਹੀ ਚੁੱਗਣ, ਇਨਾਂ ਸੋਹਣੇ ਉਡਾਰੂ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਲਈ ਉਪਰਲਾ ਵਚਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਿਮਰਣ ਹੈਵਾਨਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਜ਼ਬ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ' ਸੁਬਕਤਗੀਨ ਨੂੰ ਜਦ ਹਿਰਨੀ ਘੋੜੇ ਮਗਰ ਆਉਂਦੀ ਉੱਪਰ ਤਰਸ ਆਇਆਤੇ ਉਹਦਾ ਬੱਚਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਕਿਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਸਮਰਣ ਦੀ ਘੜੀ ਉਸ ਉੱਪਰ ਆਈ, ਉਹਦ | ਉਹੋ ਨਿਮਾਜ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਸੀ । ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵੇਰੀ ! ਨਹੀਂ ਜੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੇਰ ਵੀ ਨਿਮਾਜ਼ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪੜ | ਜਾਵੇ ਤੇ ਮਾਸ ਦੀਆਂ ਕੈਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਏ ਬੰਦੇ ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੀ ਪਿਆਰ | ਦੀ ਘੜੀ ਵਾਂਗਕਿਸੀ ਖੁੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਖਿੜਕੀ ਥੀ ਅਜਲ ' ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਝਾਕਾ ਜੇ ਕਦੀ ਆਵੇ ਤਦਸਿਮਰਨ ਦਾ ਸਵਾਦ \ ਬਝ ਦਾ ਹੈ। ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪਰਮਹੰਸ ਨੇ ਕਿਧਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ | ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਇਕ ਵੇਰੀ ਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰੂਹ ਦੇ ਰੋਮਾਂ ਦੇ ਦਰ ਖੁੱਲ ਜਾਣ ਤਾਂ ਅਹੋ ਭਾਗ! ਜਿਹੜਾ ਟੱਬਰ ਟੋਰ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ,ਆਪਾ ਸਹਿਜ<noinclude></noinclude> 9buynr5799moatzovhr4gxli5t65iuf 250 6200 222563 38103 2026-06-20T06:36:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੪ )}} ਸੁਭਾ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਖਿੱਚ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ , ਸ਼ੇਰਨੀ ਦੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਮਾਰ ਕੇ ਅਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਉਹਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਕੈਦ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਉਹਦਾ ਆਪਣੇ ਬਾਲ 1 ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਿੱਕਾ ਨਿੱਕਾ ਸਿਮਰਣ ਯਾਦ ਭੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਲਗਾਤਾਰ ਹੈ, ਇਹੋ ਹੀ ਓਹਦਾ ਮਜ਼ਬ ਹੈ ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਧੱਕ ਧੱਕੀ ਗਿਰਜੇ ਯਾ ਮਸਜਿਦ ਯਾ ਠਾਕਰਦਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹ ਇਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਹੈ। {{gap}}ਅਸੀ ਹੈਰਾਨ ਹਾਂ ਕਿ ਅਲੀ ਜਿਸ ਹਜ਼ਰਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ, ਯਾ ਹੋਰ ਚਾਰ ਯਾਰ ਪਿਆਰੇ। ਜਿਨਾਂ ਓਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਓਨਾਂ ਲਈ ਇਸਲਾਮ ਕੀ ਅਦਭੁਤ ਪਿਆਰ ਹੋਣਾ ਹੈ? ਖਲੀਫਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਤੜਪਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਬੇਚੈਨ ਚੰਗਾਰੀਆਂ ਬੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਰਸ ਆਇਆ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਰਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਛ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ| ਵਾਰ ਦੇਣਾ ਗਲਤ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਪਾਸ ਉਸ ਰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਛ ਛੁਟ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਗਾੜੀ ਨੀਂਦਰ ਆਵਣ ਪਰ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਡੇ ਪਿਆਰੇ ਸਾਰੇ ਅਸਾਂ ਥੀਂ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਅਚਾਣਚੱਕ ਆਣ ਪਰ ਸਭ ਸਾਡੀਆਂ ਮਲਕੀਅਤਾਂ ਇਥੇ ਹੀ ਧਰੀਆਂ ਧਰਾਈਆਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਲਾਮ ਦੀ<noinclude></noinclude> kdy3p82xfto1g23jko0385q9q7533x1 250 6201 222564 38105 2026-06-20T06:36:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੫ )}} ਪਹਿਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਓਹੋ ਹੀ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਹੋਣੀ ਹੈ ਨਾ ' ਜਿਹੜੀ ਈਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਰੀ ਮੈਰਾਡਾਲੀਨ ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ, ► ਜਿਹੜੀ ਬੁੱਧ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਏਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਰੀ ਹੋਈ ਸੀ । ਬੱਸ ਘੜੀ ਦੀ ਘੜੀ ਨਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਸੀ ਮਜ਼ਬ ਦੇ ਕਿਸੀ ਕਿਸੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਣ ਤਦ ਓਹ ਸਭ ਥਾਂ ਉੱਚੇ ਸੁੱਚੇ ਸੱਚੇ ਸੋਹਣੇ ਸੱਚ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੰਦਾ ਓਸ ਸ਼ਮਾ ਦਾ ਪਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਜ਼ਬ ਇਕ ਬੜੀ ਕੀਮਤੀ ਅੰਦਰ ਆਏ ਰੱਬ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸਿੱਕ, ( ਸਿਮਰਣ, ਧਿਆਨ, ਸਿਦਕ, ਨਾਮ ਹੈ, ਕਿ ਆਦਮੀ ਦਾ ਨਾ । ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ, ਬਲਕਿ ਕੁਲ ਦਿੱਸਦਾ ਪਿੱਸਦਾ ਜਗਤ ਇਕ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਮੰਦਰ ਹਰੀ ਮੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ॥ ਇਹ ਜਗਤ ਹਰਿ ਕਾ ਰੂਪ ਹੈ । ਹਰ ਰੂਪ ਨਦਰੀ ਆਇਆ ॥ {{gap}}ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਨੈਣ ਖੁੱਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਓਹੋ , ਛਹਿਬਰ ਲਾਈ ਅਨੁਰਾਗ ਰੂਪ ‘ਫੈਲਿਓ ਅਨੁਰਾਗ’ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ । ਆਪਣਾ ਹੱਡੀ ਮਾਸ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਜਗਤ ਪਿਆਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਯਾਸ, ਉਦਾਸੀ ਘਿਣਾ, ਨਫਰਤ, ਮਾਯੂਸੀ, ਬੇਉਮੈਦੀ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਫਟ ਕੇ * ਸੱਕਦੀ ॥<noinclude></noinclude> 7reflnlytwmrbe0zhij51i8145mrr7z 250 6202 222565 38106 2026-06-20T06:36:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੬ )}} ਸਬ ਥੀਂ ਪਿਆਰੀ ਵਸਤੂ ਇਉਂ ਇਹ ਮਜ਼ਬ ਦੀ . ਵਸਤੁ ਹੈ ॥ “ਟੂਣ ਕਾਮਨ ਕਰਕੇ ਨੀ, ਮੈਂ ਪਿਆਰਾ ਯਾਰ ਮਨਾਵਾਂਗੀ। ਲਾ ਮਕਾਨ ਦੀ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰ, ਚੜ ਕੇ ਚੋਲਾ ਗਾਵਾਂਗੀ। ਸੂਰਜ ਅਗਨ ਅਸਦ ਤਾਰੇ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜੋਤ ਜਗਾਵਾਂ ਗੀ } ਅਚਰਜਤਾ ਦਾ ਰੰਗ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਵਿਸਮਾਦ ਤੇ ਤੀਖਣ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਉਨਮਾਦ ਅਵਸਥਾ ਅੰਦਰ ਛਾਂਦੀ ਹੈ॥.. ਮਜ਼ਬ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਹੈ “ਏਹੁ ਪਿਰਮ ਪਿਆਲਾ ਖਸਮ ਦਾ,, , ਜੈ ਭਾਵੈ ਤਿਸੁ ਦੇਇ॥ ਜਿਹੜੀ ਦਾਤ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨੇ ਸਾਡੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਹੈ । ਉਹ ਟੋਲ, ਸਾਧਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਣ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ? ਕਿਸੀ ਆਜੜੀ ਦੇ । ਬਕਰੀ ਦੇ ਖੁਰ ਨੂੰ ਮੋਖ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਦਾ ਖੁਰ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਲੱਗਾ, ਮੇਖ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਗਈ, ਲੱਗਾ ਆਜੜੀ ਅਨੇਕ ਪੱਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰਸ ਨੂੰ , ਚੂੰਢਣ, ਸਵਾਏ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਢੂੰਡ ਕਰਦਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਗਿਆ।<noinclude></noinclude> ef1rdbgl6ejde2ex1wx21suut0a9o9h 250 6203 222566 38108 2026-06-20T06:36:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੭ )}} ਪਾਰਸ ਤਾਂ ਨਾ ਲੱਭਾ ਤੇ ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਨੇਮ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਦੀ ਭੇਡ ਦੇ ਮੇਖ ਦੀ ਰੇਖ ਜਾਗੀ। ਜੋ ਚੀਜ਼ ਭੇਡ ਨੂੰ ਛੋਹ ਗਈ, ਉਹ ਉਹਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ॥ {{gap}}ਇਉਂ ਮਜ਼ਬ ਦਾਤ ਹੈ। ਇਕ ਆਵੈਸ਼ ਹੈ, ਇਹ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜਾਯਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸੱਕਦਾ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਖਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਖਾਯਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਹ ਮੌਲਵੀਆਂ, ਮੌਲਾਣਿਆਂ, ਪਾਦਰੀਆਂ ਤੇ ਭਾਈਆਂ ਦੇ ਮਜ਼ਬੀ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝ ਆ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਹਾਰ ਕੇ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸੱਕਦੇ, ਇਹ ਵਿਚਾਰੋਂ ਹਸਪਤਾਲ ਤੇ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਤੇ ਸਕਲ ਤੇ ਗਿਰਜੇ ਖੋਹਲਣ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਈਸਾ ਨੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਸੁਨੇਹਾ ਅੱਖ ਦੀ ਮਟਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਛ ਹੇਠ ਬੈਠਿਆਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਥੋਂ ਰਾਈਮਜ਼ ਜਿਹੜੇ ਸੋਹਣੇ ਗਿਰਜੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਚੱਲੀਆਂ ਤੇ ਗਿਰਜੇਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਬੁਲਾਯਾ, ਮਜ਼ਬ ਕਿਥੇ ? ਜਦ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕੀ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਤੇ ਕਮੀਨੇ ਜਜ਼ਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਾਂਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਮਜ਼ਬਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਕਦੀ ਬਹੁਵਚਨ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਸਦਾ ਇਕ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 2mkxxwnnvk1cnn1boef76aw9han5crm 250 6204 222567 38109 2026-06-20T06:36:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੮ )}} ਹਿੰਦੂ ਔ ਤੁਰਕ ਕੋਊ ਰਾਫ਼ਜ਼ੀ ਇਮਾਮ ਸਾਫੀ, ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ॥ ਕਰਤਾ ਕਰਮ ਸੋਈ ਰਾਜਕ ਰਹੀਮ ਓਈ, ( ਦੁਸਰੋ ਨ ਭੇਦ ਕੋਈ ਭੁਲ ਭੁਮ ਮਾਨਬ॥ ਏਕ ਹੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਹੀ ਕੋ ਗੁਰਦੇਵ ਏਕੋ, ਏਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਸਬੈ ਏਕੇ ਜੋਤ ਜਾਨਬੋ॥ ਦੇਹੁਰਾ ਮਸੀਤ ਸੋਈ ਪੂਜਾ ਔ ਨਿਮਾਜ ਓਈ, ਮਾਨਸ ਸਬੈ ਏਕ ਪੈ ਅਨੇਕ ਕੋ ਭ੍ਰਮਾਉ ਹੈ॥ ਮਜ਼ਬਜਿਹੜਾ ਇਨੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂਉਹ ਹਾਂ ਕਿ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਰੋਹੜਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪ ਪਿੱਛੇ ਰਹਾਂਗਾ ।ਉਹ ਮਜ਼ਬ ਜਿਹਦੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਰੇਸ਼ਮ ਡੋਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਅਸੀ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮੱਧਮ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਓਹ ਕਦੀ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵਾਸ ਕਰੇ ਤਦ ਅਸੀ ਤਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਸਾਡੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸੁਰਤਿ ਵਿੱਚ ਆਣ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਹੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਮਜ਼ਬ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕੀ ਲੜਦੇ ਹਨ-ਰੱਬ ਇਕ, ਬਾਣੀ ਇਕ, ਬੰਦਾ ਇਕ ਓਹੋ ਹੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਜੰਗ, ਮਜ਼ਬ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਦਾਤ ਇੰਨ ਅਮੋਲਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹਦਾ ਵਿਅਕ ਰਥ ਨਾਮ ਲੈਣਾ ਸ਼ੀਲਤਾ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 9eejtpy3vj00lkeip9ovo0jojwpws9l 250 6205 222568 38203 2026-06-20T06:37:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੭੯ )}} ਮਾਲ ਤੱਟੀ ਚਰਖਾ ਕਿੰਝ ਚਲ? ਮਜ਼ਬ ਬਿਨਾ ਪਿਆਰ - ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਦ ਆ ਸੱਕਦਾ ਹੈ, ਛੱਡ ਕੇ ਦੇਖੋ ਕੀ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਐਵੇਂ ਫਜ਼ੂਲ ਮਜ਼ਬ ਦਾ ਨਾਂ ਲੈ ਲੈ ਸ਼ੇਰਨੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚੜ੍ਹ ਚੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਮੁੜ ਆਣ ਪਾਲਣੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਕਿਉਂ ਕਹਿਣਾ ? ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਹੈਵਾਨ ਨੂੰ ਛੋਹ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਾਲੇ ਅਸੀ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਤਕ ਹੀ ਨਹੀਂ ਅੱਪੜ, ਸਾਡਾ ਮਜ਼ਹਬ ਕੀ ਤੇ ਬਹਿਸ ਇੰਨੇ ਉੱਚੇ ਮਜ਼ਮੂਨ ਤੇ ਕੀ? {{gap}} ਠੀਕ ਹੈ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਥਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉੱਡ ਆਏ ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਅਸੀ ਸ਼ੇਰ, ਕੁੱਤੇ, ਬਘਿਆੜ, ਲੂੰਬੜ ਆਦਿ ਹੀ ਹਾਂ। ਈਸਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਡੀ ਫਿਤਰਤ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲੇ ਮਜ਼ਬ ਕਿੱਥ? ਪਰ ਇਹ ਜਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਕਦੀ ਕਦੀ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਕੋਈ ਮਜ਼ਬ ਅਥਵਾ ਨਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਦਾ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਧ, ਬੰਦਾ, ਖੁਦਾ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਿਹਾਲ ਕਰਦੀ ਹੈ | 'ਠੀਕ ਐਮਰਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਾਣੇਗਾ,ਕਿ ਤੂੰ ' ਬੜਾ ਚੱਲ ਆਯਾ ਹੈਂ, ਰੂਹਾਨੀ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਮਾਰ ਆਯਾ ਹੈਂ,| ਸਦੀਆਂ ਤੂੰ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਪਰ ਸਦੀਆਂ ਮਗਰੋਂ ਇਕ<noinclude></noinclude> krf4j4yr1plmby7qsgkohu3uq9f8pjq 250 6206 222569 38204 2026-06-20T06:37:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( to )}} ਦਿਨ ਅਚਾਣਚੱਕ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ, ਕਿ ਤੂੰ ਤਾਂ ਓਥੇ ਹੀ! ਖੜਾ ਹੈਂ, ਜਿੱਥੋਂ ਚੱਲਿਆ ਮੈਂ। {{xxxx-larger|ਰੂਹਾਨੀ}} ਅਥਵਾ ਮਜ਼ਬੀ , ਤੱਕੀ ਤਾਂ ਕਿਸੀ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲਮਜ਼ਬ ਇਕ ਜੀਣ ਥੀਣ ਦੇ ਰਸਿਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਦਾ ਚਲਦਾ ਚੱਕਰ ਹ। ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਛਾਯਾ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਛਾਯਾ, ਹਰ ਕਿਸੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਾਯਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ, ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮਜ਼ਬ ਨੂੰ ਤਦ ਤਕ ਹੀ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਇਕ ਸਾਧਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਪੂਰਣਤਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਪਰ ਜੋ ਪੂਰਣ ਪੁਰਖ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਓਹ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜੋ ਚੋਰ ਯਾਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਣ ਖਾਤਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰੋਲ ਐਬਸੋਲੁਟ ਮਜ਼ਬ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਦੀ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਚੀਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਸੁਰਜ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ। ਬੰਦੇ ਦਾ ਮਜ਼ਬ ਅਸਲ ਓਹ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਉਸ ਥੀਂ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਮਜ਼ਬ ਉਸਦਾ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਿਨਾ ਉਹ ਜੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ, ਉਸਦੇ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾ ਆਪ ਹੋਏ ਬਿਨਾ ਉਹ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ| ਇਹ ਹਸਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਹੜਾ ਅੰਦਰਲਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ, ਭੇਤ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮਰਮ ਹੈ, ਜਿਹਦੀ<noinclude></noinclude> 3zhdiqdifvczmmsyl3xlpqyi9q6hqtz 250 6207 222570 38205 2026-06-20T06:37:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੧ )}} ਖੁਸ਼ਬੂ ਸਭ ਨੇਕੀਆਂ, ਅਸ਼ਰਾਫਤਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਤੇ ਕੱਲੇ ਮਿਤਤਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣੇ ਭਾਵ ਹਨ, ਮਿੱਠਤ ਮਾਖਿਓਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾਰੂਹ ਹੈ, ਬੜਾ ਔਖਾ ਤੇ ਬੜਾ ਹੀ ਸੁਖਾਲਾ ਹ। ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਸਭ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਝਾਂ ਥਾਂ ਪਰੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਕਿ ਇਹ ਮੈਂ ਤੇ ਘਟ ਆਪੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਜ਼ਬ ਮੇਰੀ ਹਸਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਭਰਮੀ ਭੇਤ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਦੱਬ ਹੇਠ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਜੋੜ ਸੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਛੱਪਰਾਂ ਹੇਠ ਓਸ ਉਰਧ ਕੰਵਲ ਨੂੰ ਛੋਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਪਾਟ ਖੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋਰ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਬਿਨ ਦੇਖੇ ਇਕ ਛੋਹ ਜਿਹੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹ। ਸਪਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਪਰ ਰੋਮ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਣਡਿੱਨੇ ਦੇ ਅਲਿੰਗਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਗੁਰਮੁਖਿ ਰੰਗ ਚਲਿਆ ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਤਨੁ ਭਿੰਨਾ ॥ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਮੁਸਕਿ ਝਕੋਲ ਆ ਸਭ ਜਨਮੁ ਧਨ ਧੰਨਾ॥ ਮਜ਼ਬ, ਕਾਇਦੇ, ਇਖਲਾਕ, ਇਹ ਕਰੋ ਇਹ ਨਾ ਕਰੋ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤਬਸ਼ੁਦਾ ਫਹਰਿਸਤਾਂ ਥੋਂ ਪਰੇ ਇਕ ਕਿਸੀ ਅਦਿਸ਼ਟ ਦੀ ਟੇਕ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਸੁਰਤਿ<noinclude></noinclude> 4bguum9e3smhizwe2xetnchqw1tbmnd 250 6208 222571 38270 2026-06-20T06:37:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੨ )}} ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ । ਇਕ ਕਿਸੀ ਪਿਆਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਜੀਣ ਥੀਣ, ਹੋਣ, ਰਹਿਣ, ਬਹਿਣ ਦੀ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਖਾਵਾ, ਬਨਾਵਟ ਕੋਈ ਯਤਨ, ਜਬਰ, ਤੇ ਕਸ਼ਟਾਂ, ਤਪਾਂ, ਦੀ ਸਿਖਾਵਟ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ। ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਤਾਕਤਾਂ ਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੇ ‘ਜੋਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਵਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਬ ਓਹੋ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਸੁਹਜ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦਿਉਦਾਰ ਜਦ ਖੜਾ ਹਵਾ ਨਾਲ ਲਗ ਲਗ ਬਰਫਾਨੀ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਝੂਮ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਸੀਤਾਂ ਉਸ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾ, ਸਾਦਾ, ਬਿਨਾ ਜੋਰ ਲਾਏ ਦੇ ਉਸ ਉੱਪਰ ਆਈ ਅਵਸਥਾ ਉਨਮਾਦ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬ ਕਰਕੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਹਾ! ਮੈਂ ਉਸੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਝੂਮਾਂ, ਤੇ ਪਸਾਰੀ ਪਾਸੋਂ ਨੁਸਖੇ ਬਨਵਾਕੇ ਜੇ ਖਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ, ਕਿ ਇਉਂ ਉਹ ਦਿਉਦਾਰ ਵਾਲਾ ਉਨਮਾਦ ਆਵੇ, ਸੋ ਦੇਖ ਲਵੋ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਅਸਗਾਹ ਤੇ ਅਨੰਤ ਵਿੱਚ ਇਨਾਂ ਨੁਸਖਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਕੰਗਲਾ ਜਿਹਾ ਪਰੀ<noinclude></noinclude> f98glkxe4hie5q18nyxop8n3vz8icao 250 6209 222572 38271 2026-06-20T06:37:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੯੩ )}} {{center|ਆਰਟ}} ਅਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਕਲੀ ਚਾਲਾਕੀਆਂ ਵਲ| ਇਵੇਂ ਪਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਖੁਦਾ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਨਾ ਜਨਮ, ਨਾ ਇਸ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਅਗਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਹੀ ਕੁਛ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਦੀਆਂ ਥੀਂ ਧੋਖਾ ਦੇਈ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਅਸੀ ਬੜੀ ਅਗੱਮ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਪਏ ਹਾਂ । ਇਹ ਸਾਡਾ ਅਕਲੀ ਬੁਖਾਰ ਤਦ ਉਤਰਦਾ ਹੈ| ਜਦ ਅਸੀ ਜਾਪਾਨ ਜੈਸੇ ਮੁਲਕ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖੀਏ, ਕਿ ਲੋਕੀ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਰਹਿੰਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਬਾਗ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸੁਰਗ ਦੇ ਨੰਦਨ-ਬਣ ਵਾਂਗ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ । ਉਨਾਂ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵਸਾਯਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਉਸ ਅੰਦਰ ਵੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਮੌਤ ਬੀ ਅਤੇ ਹੈ ਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰਿਸ਼ਤਾਵਾਰੀਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤੀਆਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ| ਤਰਾਂ ਫੁਲ ਵਰਗੇ ਕੋਮਲ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸੁਹਣੇ ਤੇ ਸਬਕ ਹਨ । ਜੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ ਰੱਬ ਕੀ ਹੈ, ਦੁਨੀਆਂ ਕਦ ਬਣੀ ਹੈ, ਕਿੰਝ ਬਣੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਬਣਾਈ ਹੈ? ਤਦ ਵੱਡੇ ਥਾਂਵੱਡਾ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਦਾਨਾ ਸਿਰ ਨੂੰ ਖੁਰਕ ਕੇ ਬਾਲਕ ਵਾਂਗ ਬਿਹਬਲ ਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਕੋਈ ਇਹੋ<noinclude></noinclude> 8z588igwhjvrnrzxqg8je0zktv8w623 250 6210 222573 38272 2026-06-20T06:37:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੪ )}} ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀਯਾ ਹੀ ਕੀਕਰ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਨਿਤਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣਾ ਤੇ ਅਦਬ ਉਸ , ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਉਹਦਾ ਪਿਆਰ ਬਿੱਛਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਤੀਬਰ ਇਸ਼ਕ ਦੇ ਦਰਜੇ ਤਕ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾ ਅੱਪੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹ | ਕਈ ਸਵਾਣੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਜੇ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲ ਪਦਮ ਤੇ ਚੈਰੀ ਉਡਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਦ ਮੇਰਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਜਾਪਾਨੀ ਕੌਮ ਮਰ ਜਾਏਗੀ। ਕੌਮ ਦੀ ਜਿੰਦ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਪਰਬਤ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪੇ ਵਾਂਗ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਫੁਜੀਯਾਮਾ ਦੀ ਬਰਫਾਨੀ ਤੇ ਦਿਵਰ ਚੋਟੀ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੇ ਪੱਖਿਆਂ ਉੱਪਰ ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁਰਤੀ ਵਿਚ ਇਸ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਜ ਕਲ ਜਿੱਥੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੇ ਝਾਕੇ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਪੜਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ ਪੰਛੀ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ਉਲਾਰ, ਉਨਾਂ ਦਾ ਇਲਾਹੀ ਰਾਗ, ਆਪ ਮੂਰਤੀ-ਮਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਖਿੱਚੇ ਚਿਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਹੱਥ ਕੋਈ ਵੇਹਲਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਬਤਖਾਂ ਪਾਣੀਆਂ<noinclude></noinclude> 2jpd83g09urmfy0imxlqzzab4xjh3tv 250 6211 222574 38273 2026-06-20T06:38:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੫ )}} ਵਿੱਚ ਤਰਦੀਆਂ, ਚਿੱਤਾਂ ਵਿਚ ਹਿਲਦੀਆਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਉਂ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰੀ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬੁੱਧ ਮਤ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਵਾਲੀ ਇੰਨੀ ਹੈ, ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਆਏ ਆਪ ਦੇ ਜਜ਼ੀਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਣ ਲਹਿਰੇ ਸਮੰਦ ਇਕ ਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਹੈ, ਇਥੇ ਪੱਛਮੀ ਪਾਰਖੀ ਆ ਕੇ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਭਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਨਾਰੇ ਪੁਰ ਬਾਂਸ ਤੇ ਕੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਮਦਿਆਂ ਝੱਗੀਆਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਜਾਪਾਨੀ ਚੇਤਾਂ ਵਿਚ ਬਰਲਿਨ ਯਾਨਿਉਯਾਰਕ ਦੇਖੀਆਂ ਸਨ, ਹੁ-ਬਹੁ ਓਹੋ ਹੀ ਚਿੱਤ ਰੁਪ ਚੰਮਦੀ ਸਾਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪਿੰਡ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ। ਕਾਮਾਕਰਾ ਤੇ ਏਨੋਸ਼ੀਆ ਆਦਿ, ਨਿਕੋ ਤੇ ਹਾਕੋਨੋ ਆਦਿ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਚਿਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਸਨ, ਉਸੀ ਤਰਾਂ ਹਨ। ਇਕ ਸ਼ਾਂਤ, ਜਾਂਦੀਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਚੰਨੇ ਦੀ ਚਾਨਣੀ ਰਾਤ ਝੁਗੀਆਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਉੱਪਰ ਪੈ ਕੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਅਪੂਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਧੋ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਦਿਨ ਦਿਹਾੜੀ ਉਸ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਚਾਨਣੀ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਫਜੂਲ ਗੱਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਖਾਹਮਖਾਹ ਕੋਈ ਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ, ਬੱਚਾ ਕੋਈ ਰੋਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਜਨਾਨੀ ਲੜਦੀ ਨਹੀਂ, ਖਾਵੰਦ ਕੋਈ ਜਨਾਨੀ ਤੇ| ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਹੰਕਾਰ ਸਭ ਹਨ, , ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਦੇ ਹਨ, ਸਗੁਣ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਜੋਗੁਣ ਕਦੀ ਕਦੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ<noinclude></noinclude> a0ozrepdsk4ucet3j5tqm1wwi7q0jzx 250 6212 222575 38274 2026-06-20T06:38:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੬ )}} ਜੋਰ ਸਾਰਾ ਕਿਸੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿੰਦ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੁਸਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਖੇਚਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਵਜ਼ੀਰ-ਆਜ਼ਮ ਸਾਇਕੋ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਘੜੀਆਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਮਿਤਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਉੱਪਰ ਜਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬੂਹਾ ਖੋਹਲਣ ਨਾਲ ਤੇ ਬੂਹੇ ਨਾਲ ਲੱਗ ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਮਿਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤੀਵ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਚੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਲਲ ਪਵੇ| ਆਹਿੰਸਾ ਦੀ ਹਦ ਹੋ ਗਈ, ਨਿਰਵਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਸਾਰੇ ਮੁਲਕ ਦੇ ਨਿੱਕੇ ਵੱਡੇ ਨੂੰ ਲਗ ਗਿਆ, ਮੌਤ ਥੀਂ ਪਰੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ । ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿਦਕ ਦੇ ਰਾਹੀ ਆਵਾਜਾਵੀ ਸਭ ਲਈ ਖੋਲ ਗਈ, ਬਾਗ ਤੇ ਜੰਗਲ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਏਕਾਂਤ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਗ ਪਏ ਤੇ ਘਰ ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੰਗਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਨੰਦਨ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੱਸੇ ਤੇ ਓਥੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀ ਚਹਿਲ ਬਹਿਲ ਲੱਗਣ ਲਗ ਪਈ| ਆਦਮੀ ਇਕ ਇਕ ਆਪ ਕੁਦਰਤ ਧਾਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਆਦਮੀ ਧਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ॥ ਇਉਂ ਜਾਪਾਨ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਬੁੱਧ ਮਤ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਚੁਪ ਰਿਹਾ ਜਿਵੇਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੱਕੀ ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਡੋਡੀ । ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਡੋਡੀ ਡਾਢੀ ਜੀਵਨ-ਚੰਚਲਤਾ ਵਿੱਚ। ਵੀ ਸੁਫਨੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦ ਬਸੰਤ ਦਾ<noinclude></noinclude> j7q9es3ot4u43fq4xjrpmkp2352wyjs 250 6213 222576 38398 2026-06-20T06:38:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( ੮੭ )}} , ਸੁਗੰਧਿਤ ਸਾਸ ਕਿਧਰੇ ਆਣ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਕਰਾਮਾਤ ਵਾਂਗੂ ਇਕ ਦਮਬਦਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਖਿੜਿਆ ਫੁੱਲ ਬਣ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਡੋਡੀ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਯੋਗ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਹੈ| ਗੁਲਾਬ ਦੀ ਡੋਡੀ ਸੱਚੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਚੱਪ ਹੈ ਠੀਕ ਉਸੀ ਤਰਾਂ ਜਾਪਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਬੁਧ ਦੇਵ ਦੇ {{xx-larger|ਨਿਰਵਾਨ}} ਤੇ ਨਿਰਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਜਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਜਦ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਾਪਾਨ ਮੰਦਰਾਂ, ਬੰਧ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਬੁਤਾਂ, ਆਪਣੀ ਰਸਿਕ ਕਿਰਤ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਗੁਲਕਾਰੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਬਣਾਏ ਨੰਦਨ ਬਾਗ,ਆਪਣੇ ਸਜਾਏ ਬਣ, ਸਾਰੇ ਇਕਸਹਸ ਦਲ ਕੰਵਲ ਵਾਂਗ ਖਿੜਿਆ ਦਿੱਸਿਆ।| ਆਪ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਤੇ ਪਿਆਰ| ਕਾਂਬਿਆਂ ਨਾਲ ਪੱਬਰ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਬਣਾ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ ਤੇਉਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਪੱਥਰਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਬਣਾਇਆ ਹੈ 'ਤੇ ਰਾਹ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਪੱਥਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਲਟੈਨਾਂ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਥੰਮਾਂ ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਸਦੀਆਂ ਥੀ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਸਦੀਆਂ| ਥੀਂ ਉਸ ਉੱਪਰ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਭਗਤ ਸਦਾ ਟੁਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪੌੜੀਆਂ ਚੜਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਾ ਕਿੱਥੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ . ਯਾਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿਦਰੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਰਸ ਦਾ ਇਤਜਾਰ ਹੈ ਸੱਦਯਾਂ ਚੈਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਪੰਖੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬਸੰਤ-ਹਵਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ<noinclude></noinclude> 9kp687rm7su798578sko5uhv3uy3xxn 250 6214 222577 38399 2026-06-20T06:38:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> {{center|( tt )}} ਤੇ ਵਿਛਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਸਾਵੀ ਮਖਮਲ ਵਾਂਗ ਕਾਈ ਪੱਥਰਾਂ। ਉੱਪਰ ਜੰਮ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੱਦੜਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰੀ ਇਨਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਾਂ ਵੇਲੇ ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਲਾਲਟੈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੀਵੇ ਬਾਲੇ , ਲੱਖਾਂ ਵੇਰੀ ਇੱਥੇ ਨਮੋ-ਬੁੱਧ ਦੇ ਮੰਤਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਹੋਏ। ਅੱਜ ਇਨਾਂ ਭਾਵਾਂ ਤੇ ਭਾਵਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਮਲਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਵਾਨ ਦਾ ਸੁਖ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪੁੱਬਰ ਰੂਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਜਦ ਪੱਛਮੀ ਲੋਕੀ ਇਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਦ ਵੇਖ ਵੇਖ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੱਥਰ ਇਕ ਇਕ ਪੱਥਰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਮੰਦਰ ਰੂਪ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਨੰਗੇ ਪੈਰ ਇਨਾਂ ਪਰ ਜਾਣ ਤੇ ਰੂਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁੰਮਣ ਤੇ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਤੇ ਦਿਲ ਕਰਦਾ, ਮਲੋ-ਮਲੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਛਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਲੋ-ਮਲੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਕੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿੱਲਣ ਤੇ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਮਾਧੀ ਜੇਹੀ ਛਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਸਾਦਾ ਜੇਹੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਹਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮੀਂਹ ਪਏ ਹਨ, ਅਨੇਕ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਇਥੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਿਸ਼ਟ ਤਾਂ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਅਸਰ ਇਹ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਕ ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਯਕਾ, (ਗੈਸ਼ਾ) ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਤਬਰਕ ਪੌੜੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਓਹ ਅਨੰਦ<noinclude></noinclude> 8fsyj2biqdqjw2nc9ng4ipq64vc67c6 250 6919 222540 23580 2026-06-20T06:31:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>{{center|<poem>PILGRIM'S PROGRESS. {{xxxx-larger|ਮਸੀਹੀ ਮੁਸਾਫਰ ਦੀ ਜਾਤ੍ਰਾ}} ਇਸ ਜਗਤ ਬੈਂ ਸੁਰਗ ਦੀ ਵੱਲ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ {{xxx-larger|ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ}} {{rule|5em}} ਪੰਜਾਬ ਰੇਲੀਜਸ ਬੁਕ ਸੁਸਾਇਟੀ ਦੇ ਲਈ {{smaller|ਪਾਦਰੀ ਈ ਗਿਲਫੋਰਡ ਸਾਹਬ ਨੈ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਭਾਖਾ ਥੋਂ ਇਸ ਪੋਥੀ ਦਾ ਉਲਥਾ ਕਰਕੇ ਅਮਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਛਪਵਾਈ॥}} {{xx-larger|੧੮੮੮}} P. P. B. S. LAHORE.</poem>}}<noinclude></noinclude> 3c1yx1ng9epj6bpqaqyscwp7omm3y5i 250 7117 222532 168436 2026-06-20T06:27:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222532 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ੴ ਸਤਿਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ।।}}}} {{center|ਅਥ ਸਭਾ ਸਿੰਗਾਰ ਲਿਖ੍ਯਤੇ}} ਧੰਨ ਧੰਨ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਪਰਮ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦੀਨ ਦ੍ਯਾਲ ਸ਼ਰਣਾ ਗਤ ਭਗਤ ਵਤਸਲ ਕਰਤੂ ਨ ਕਰਤੂ ਅਨ੍ਯਥਾ ਕਰਤੂ ਸਮ੍ਰਥ ਸਰਬ ਬ੍ਯਾਪੀ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਜਿਸਨੇ ਜਗਤ ਕੋ ਅਸੰਖਿਆ ਕ੍ਰਿਤ ਔਰ ਆਸਯ ਕਾ ਨ੍ਰਿਮਿਤਕਰ ਪਰਮਾਨੂੰ ਕੰਪਸੇ ਅਪਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਰ ਮੁਕਤੀ ਕੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੇ ਸਾਧਨ ਨਿਰਮਾਣ ਕੀਏ ਜਿਸਮੇਂ ਸਭ ਮਨੁੱਖ੍ਯ ਅਪਨੀ ਅਪਨੀ ਰੁਚਿ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸਕਾ ਭਜਨ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਇਸ ਭਵ ਸਾਗਰ ਸੇ ਪਾਰ ਹੋ ਉਨ ਸਭ ਸਾਧਨੋਂ ਮੇਂ ਪਰੋਪਕਾਰ ਅਰ ਸਹਿਨ ਸੀਲਤਾ ਉੱਤਮ ਹੈ ਏਕ ਦਰਬ ਹਾਤਮਭਾਈ ਕਾ ਇਤਹਾਸ ਵਰਨਨ ਕੀਆ ਜਾਤਾ ਹੈ ਇਸ ਇਤਹਾਸ ਕੋ ਪਹਿਲੇ ਕਿਸੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕੀ ਸ਼ਕਲ ਬੋਲੀ ਮੇਂ ਬਠਾਯਾ ਥਾ ਔਰ ਸੰਨ ੧੮੦੧ ਈਸਵੀ ਮੇਂ ਦਿੱਲੀ ਕੇ ਰਹਿਨੇ ਵਾਲੇ ਸੱਯਦ ਹੈਦਰਬਖ਼ਸ਼ ਨੇ ਇਸਕੋ ਉਰਦੂ ਮੇਂ ਤਰਜਮਾ ਕੀਆ ਔਰ ਉਸਕਾ ਨਾਮ ਆਰਾਇਸ਼ ਮਹਿਫ਼ਲ ਰੱਖਾ ਪਰੰਤੂੂ ਜਹਾਂ ਉਚਿਤ ਜਾਨ ਅਪਨੀ ਬੁਧਿ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹਾਣੀ ਬਢਾਣੇਕੇ ਲੀਏ ਕੁਛ ਅਧਿਕ ਭੀ ਕੀ ਜਿਸਮੇਂ ਸੁਨਣੇ<noinclude></noinclude> pkcz2mpzf15l0ybxmkvbury8qp02ikv 250 7130 222533 168437 2026-06-20T06:28:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222533 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੨)}} {{rule}}</noinclude>ਵਾਲੇ ਕੋ ਹਰਖ ਹੋਵੇ ਅਬ ਸੰਨ ੧੮੬੪ ਈਸਵੀ ਸੰਮਤ ੧੯੨੧ ਬਿੱਕ੍ਰਮ ਮੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਾਲ ਮਥੁਰਾਕਾ ਯਸਥ ਦਿੱਲੀ ਕੇ ਬਾਸ਼ੀ ਬਰਤਮਾਨ ਸਮਯ ਮੇਂ ਆਗਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇਂ ਭਾਖਾ ਮੇਂ ਬਨਾਇਆ ਔਰ ਸਭਾ ਸਿੰਗਾਰ ਇਸਕਾ ਨਾਮ ਰੱਖਾ ਲਿਖਨੇ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਉਂ ਲਿਖਾ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਸਮਯ ਮੇਂ ਤੈ ਨਾਮੀ ਯਮਨ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਥਾ ਅਤਿ ਐਸ਼੍ਵਰਯਵਾਨ ਸੈਨਾਪਤਿ ਕੰਚਨ ਰਤਨੋਂ ਸੇ ਪਰਿਪੂਰਣ ਅਰ ਉਸਕੀ ਪ੍ਰਜਾ ਅਰ ਸੈਨਾ ਅਪਾਰ ਥੀ ਅਪਨੇ ਚਚਾ ਕੀ ਬੇਟੀ ਕੇ ਸਾਥ ਵਿਵਾਹ ਕੀਆ ਉਸ ਸੇ ਏਕ ਪੁੱਤ੍ਰ ਪਰਮ ਸੁੰਦ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰ ਸਮਾਨ ਉਤਪੰਨ ਹੂਆ ਯਿਹ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਦਾਇਕ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਨ ਪ੍ਰਬੀਨ ਜੋਤਸ਼ੀਓਂ ਮੰਤ੍ਰੀਓ ਪੰਡਿਤੋਂ ਕੋ ਬੁਲਾ ਕਰਕੇ ਕਹਾ ਕਿ ਤੁਮ ਅਪਨੀ ਬੁੱਧਿ ਕੇ ਅਨੁਮਾਨ ਅਰ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਹੋ ਕਿ ਇਸ ਲੜਕੇ ਕੇ ਭਾਗ ਕੈਸੇ ਹੈਂ ਉਨੋਂ ਨੇ ਵਿਚਾਰਾ ਤੋ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਐਸ਼੍ਵਰਯਵਾਨ ਪਾਕੇ ਬਿਨਤੀ ਕਰੀ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਿਥੀਨਾਥ ਹਮ ਕੋ ਅਪਨੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸੇ ਐਸੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਤਾ ਹੈ ਕਿ ਯਿਹ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਾ ਸਾਤੋਂ ਦੇਸ਼ੋਂ ਕਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਗਾ ਔਰ ਸਦਾ ਹਰਿ ਹੇਤ ਸਭ ਕਾਮ ਕਰੇਗਾ ਔਰ ਉਸਕਾ ਨਾਮ ਸੂਰਯ ਕੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਲਯ ਪ੍ਰਜੰਤ ਜਗਤ ਮੇਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਰਹੇਗਾ ਯਿਹ ਸੁਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੋ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਔਰ ਪਰਮ ਹਰਖ ਹੂਆ ਔਰ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕਾ ਧੰਨ੍ਯਬਾਦ ਕਰ ਉਨ ਲੋਗੋਂ ਕੋ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰ ਦੀਆ ਅਰ ਉਸ ਬਾਲਕ ਕਾ ਨਾਮ ਹਾਤਮ ਰੱਖਾ ਅਪਨੇਮਿੱਤ੍ਰੋ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ<noinclude></noinclude> fbzhebtwvrcio3q4po1q01sdjel77xu 250 7176 222534 168438 2026-06-20T06:28:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੩)}} {{rule}}</noinclude>ਤੁਮ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਯਹ ਬਾਤ ਵਿਦਿਤ ਕਰਦੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਮੇਂ ਆਜ ਜਿਸਕੇ ਘਰ ਬਾਲਕ ਉਪਜਾ ਹੋ ਵੁਹ ਆਜ ਕੇ ਦਿਨ ਸੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨੌਕਰ ਹੈ ਔਰ ਉਨਕੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜ ਮੰਦਰ ਮੇਂ ਪਹੁੰਚਾਇ ਜਾਵੇਂ ਉਨਕਾ ਪਾਲਨ ਭੀ ਯਹਾਂ ਹੀ ਹੋਗਾ ਉਸਕੇ ਦੇਸ਼ ਮੇਂ ਉਸ ਦਿਨ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਲੜਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੂਏ ਥੇ ਯਿਹ ਆਗਯਾ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਸਭ ਕੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਅਪਨਾ ਅਪਨਾ ਬਾਲਕ ਰਾਜ ਮੰਦ੍ਰ ਮੇਂ ਪਹੁੰਚਾਇ ਗਏ ਉਸੀ ਸਮਯ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਈਆਂ ਨੌਕਰ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਔਰ ਏਕ ਏਕ ਲੜਕਾ ਉਨਕੋ ਸੌਪਾ ਗਿਆ ਔਰ ਚਾਰ ਦਾਈਆਂ ਹਾਤਮ ਕੇ ਲੀਏ ਨਿਯਤ ਹੂਈਂ ਵੁਹ ਕਿਸ ਕਿਸ ਭਾਂਤਿ ਸੇ ਥਪਕੀਆਂ ਦੇ ਦੇ ਚੁਮਕਾਰਤੀਆਂ ਥੀਂ ਕਿ ਵੁਹ ਕਿਸੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੂਧ ਪੀਏ ਪਰ ਵੁਹ ਆਂਖੇਂ ਨ ਖੋਲ੍ਹਤਾ ਔਰ ਨਾ ਕਿਸੀ ਸਨਮੁਖ ਮੇਂ ਰੋਤਾ ਜਬ ਵੁਹ ਸਮਾਚਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੇ ਪਹੁੰਚਾ ਵੁਹ ਇਸ ਬਾਤ ਕੇ ਸੁਨਤੇ ਹੀ ਅਤਿ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਅਪਨੇ ਮੰਤ੍ਰੀਓਂ ਸੇ ਕਹਿਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਤੁਮ ਸਿਆਂਣੇ ਕੋ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਬੁਲਾਵੋ ਸਿਆਣੋਂ ਨੇ ਆਕਰ ਬਿਨਤੀ ਕੀ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਯਿਹ ਜਗਤ ਕਾ ਹਾਤਮ ਹੋਗਾ ਅਕੇਲਾ ਦੂਧ ਨ ਪੀਏਗਾ ਪਹਿਲੇ ਸਭ ਬਾਲਕੋਂ ਕੋ ਪਿਲਵਾਕਰ ਪੀਛੇ ਆਪ ਪੀਏਗਾ ਔਰ ਜਬਤਕ ਜੀਤਾ ਰਹੇਗਾ ਅਕੇਲਾ ਭੋਜਨ ਅਰ ਜਲ ਪਾਨ ਨ ਕਰੇਗਾ ਨਿਦਾਨ ਜਬ ਵੁਹ ਸਭ ਲੜਕੇ ਦੂਧ ਪੀਚੁਕੇ ਤਬ ਹਾਤਮ ਨੇ ਭੀ ਪੀਆ ਔਰ ਜਬ ਸੇ ਜਨਮ ਹੂਆ ਤਬ ਸੇ ਰੋਤਾ ਨਾ ਅਕੇਲਾ ਖਾਤਾ ਔਰ ਅਚੇਤ ਹੋ ਕਰਕੇ ਸੋਤਾ ਜਬ ਦੂਧ ਛੁਡਾਯਾ ਗਿਆ ਤਬ ਉਨਹੀਂ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ<noinclude></noinclude> pwi9bz0y99q5xc81ys5jvveiqoo9p2e 250 7181 222535 168440 2026-06-20T06:28:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪)}} {{rule}}</noinclude>ਲੜਕੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਖਾਤਾ ਪੀਤਾ ਸਚ ਤੋ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਕੋ ਦੁਖੀ ਦਰਿਦ੍ਰੀ ਭੂਖੇ ਪਿਆਸੇ ਨੰਗੇ ਕੋ ਦੇਖਤਾ ਰੁਪਯਾ ਪੈਸਾ ਅੰਨ ਜਲ ਕਪੜਾ ਦਿਲਾਏ ਬਿਨਾ ਨਾ ਰਹਿਤਾ ਸਾਰਾ ਦਿਵਸ ਦੇਨੇ ਦਿਲਾਨੇ ਮੇਂ ਬਤੀਤ ਕਰਤਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸੇ ਜਬ ਚੌਦਾ ਬਰਸ ਕਾ ਹੂਆ ਜੋ ਧਨ ਰਤਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਕੱਤ੍ਰ ਕੀਆ ਥਾ ਉਸਕੋ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕੇ ਹੇਤ ਉਠਾਨੇ ਲਗਾ ਔਰ ਜਬ ਅਖੇਟ ਕੋ ਜਾਤਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਪੰਖੀ ਦੇਖ ਪੜਤਾ ਤਬ ਉਸਕੋ ਜੀਤਾ ਹੀ ਪਕੜ ਕਰ ਛੋੜ ਦੇਤਾ ਔਰ ਕਬੀ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕਟ ਬਚਨ ਨ ਕਹਿਤਾ ਔਰ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਰੂਪ ਭੀ ਐਸਾ ਦੀਆ ਥਾ ਕਿ ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਦੇਖਾ ਵਹੁ ਸਹਸ੍ਰੋ ਪਰਾਣੋ ਸੇ ਅਸਕਤ ਹੂਆ ਔਰ ਜਬ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਮੇਂ ਪੁਕਾਰਤਾ ਤੋ ਘੋੜੇ ਕੀ ਬਾਗ ਥਾਮ ਉਸਕਾ ਨਿਆਉਂ ਵਹਾਂ ਹੀ ਉਸੀ ਖਿਣ ਮੇਂ ਕਰ ਦੇਤਾ ਔਰ ਜੋ ਨਾ ਮਾਨਤਾ ਤੋ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਬਾਤੋਂ ਮੇ ਸਮਝਾ ਦੇਤਾ ਔਰ ਕਬੀ ਅਨਯਾਇ ਨਾ ਚਾਹਤਾ ਅਪਨੇ ਪਰਾਏ ਕੋ ਸਮਾਨ ਜਾਨਤਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਇੱਛਾ ਸੇ ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਤਰੁਣਾਈ ਕੀ ਝਲਕ ਸੇ ਰੂਪ ਕਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦੂਣਾ ਹੋਗਿਆ ਤੇ ਏਕ ਏਕ ਮਨੁੱਖਯ ਕੋ ਯਿਹ ਸਿੱਖਯਾ ਕਰਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵੇਂ ਕੋ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਆ ਹੈ ਉਸ ਜਗਤ ਕਰਤਾ ਕੀ ਰਚਨਾ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਪਨੀ ਸਾਮਰਥ ਸੇ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਏ ਹੈਂ ਔਰ ਸਬ ਜੀਵੋਂ ਕੀ ਸ਼ਕਲ ਏਕ ਕੇ ਸਾਥ ਦੂਸਰੇ ਕੀ ਮਿਲਨੇ ਨਹੀਂ ਦਈ ਉਸਕਾ ਕਉਤਕ ਨਿਹਾਰੀਏ ਔਰ ਧੰਨਯਬਾਦ ਕੀਜੀਏ<noinclude></noinclude> pplcl4b5abs4v1dbyu3sz3tppzwbc4u 250 7253 222536 168441 2026-06-20T06:28:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੪)}} {{rule}}</noinclude>ਲੜਕੋਂ ਕੇ ਸਾਥ ਖਾਤਾ ਪੀਤਾ ਸਚ ਤੋ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਕੋ ਦੁਖੀ ਦਰਿਦ੍ਰੀ ਭੂਖੇ ਪਿਆਸੇ ਨੰਗੇ ਕੋ ਦੇਖਤਾ ਰੁਪਯਾ ਪੈਸਾ ਅੰਨ ਜਲ ਕਪੜਾ ਦਿਲਾਏ ਬਿਨਾ ਨਾ ਰਹਿਤਾ ਸਾਰਾ ਦਿਵਸ ਦੇਨੇ ਦਿਲਾਨੇ ਮੇਂ ਬਤੀਤ ਕਰਤਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸੇ ਜਬ ਚੌਦਾ ਬਰਸ ਕਾ ਹੂਆ ਜੋ ਧਨ ਰਤਨ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਕੱਤ੍ਰ ਕੀਆ ਥਾ ਉਸਕੋ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕੇ ਹੇਤ ਉਠਾਨੇ ਲਗਾ ਔਰ ਜਬ ਅਖੇਟ ਕੋ ਜਾਤਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਪਸ਼ੂ ਪੰਖੀ ਦੇਖ ਪੜਤਾ ਤਬ ਉਸਕੋ ਜੀਤਾ ਹੀ ਪਕੜ ਕਰ ਛੋੜ ਦੇਤਾ ਔਰ ਕਬੀ ਕਿਸੀ ਕੋ ਕਟ ਬਚਨ ਨ ਕਹਿਤਾ ਔਰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਰੂਪ ਭੀ ਐਸਾ ਦੀਆ ਥਾ ਕਿ ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਦੇਖਾ ਵਹੁ ਸਹਸ੍ਰੋ ਪਰਾਣੋ ਸੇ ਅਸਕਤ ਹੂਆ ਔਰ ਜਬ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਮੇਂ ਪੁਕਾਰਤਾ ਤੋ ਘੋੜੇ ਕੀ ਬਾਗ ਥਾਮ ਉਸਕਾ ਨਿਆਉਂ ਵਹਾਂ ਹੀ ਉਸੀ ਖਿਣ ਮੇਂ ਕਰ ਦੇਤਾ ਔਰ ਜੋ ਨਾ ਮਾਨਤਾ ਤੋ ਬੈਠੇ ਬੈਠੇ ਬਾਤੋਂ ਮੇ ਸਮਝਾ ਦੇਤਾ ਔਰ ਕਬੀ ਅਨਯਾਇ ਨਾ ਚਾਹਤਾ ਅਪਨੇ ਪਰਾਏ ਕੋ ਸਮਾਨ ਜਾਨਤਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਇੱਛਾ ਸੇ ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਤਰੁਣਾਈ ਕੀ ਝਲਕ ਸੇ ਰੂਪ ਕਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦੂਣਾ ਹੋਗਿਆ ਤੇ ਏਕ ਏਕ ਮਨੁੱਖਯ ਕੋ ਯਿਹ ਸਿੱਖਯਾ ਕਰਨੇ ਲਗਾ ਕਿ ਸਭ ਜੀਵੇਂ ਕੋ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨੇ ਉਤਪੰਨ ਕੀਆ ਹੈ ਉਸ ਜਗਤ ਕਰਤਾ ਕੀ ਰਚਨਾ ਦੇਖੀਏ ਕਿ ਉਸਨੇ ਅਪਨੀ ਸਾਮਰਥ ਸੇ ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਕੀਏ ਹੈਂ ਔਰ ਸਬ ਜੀਵੋਂ ਕੀ ਸ਼ਕਲ ਏਕ ਕੇ ਸਾਥ ਦੂਸਰੇ ਕੀ ਮਿਲਨੇ ਨਹੀਂ ਦਈ ਉਸਕਾ ਕਉਤਕ ਨਿਹਾਰੀਏ ਔਰ ਧੰਨਯਬਾਦ ਕੀਜੀਏ<noinclude></noinclude> 451jyji3s0z8h2yei0sdy9yyizvlkde 250 7282 222537 168442 2026-06-20T06:28:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੮)}} {{rule}}</noinclude>ਸਾਤ ਬਾਤੇ ਯਿਹ ਹੈਂ ਪਹਿਲੀ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਏਕ ਬਾਰ ਦੇਖਾ ਦੂਸਰੀ ਬਾਰ ਦੇਖਨੇ ਕੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਹੈ ਦੂਸਰੀ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਭਲਾਈ ਕਰ ਅਰ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਮੇਂ ਡਾਲ ਤੀਸਰੀ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੀ ਸੇ ਬੁਰਾਈ ਨਾ ਕਰ ਜੋ ਕਰੇਗਾ ਤੋ ਵਹੀ ਪਾਵੇਗਾ ਚੌਥੀ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਬੋਲਨੇ ਵਾਲੇ ਕੋ ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੈ ਪਾਂਚਵੀਂ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਨਿਦਾਨ ਪਰਬਤ ਕੇ ਸਮਾਚਾਰ ਲਾਵੇ ਛਠਵੀਂ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਵੁਹ ਮੋਤੀ ਜੋ ਮੁਰਗਾਬੀ ਕੇ ਅੰਡੇ ਕੇ ਸਮਾਨ ਹੈ ਇਨ ਦਿਨੋਂ ਮੇਂ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਉਸਕੀ ਜੋੜੀ ਲਾ ਦੇ ਸਤਵੀ ਬਾਤ ਯਿਹ ਹੈ ਕਿ ਹਮਾਮ ਬਾਦ ਗਰਦਕੇ ਸਮਾਚਾਰ ਬਤਲਾਵੇ ਹੁਸਨਬਾਨੋ ਨੇ ਦਾਈ ਕੀ ਇਹ ਬਾਤ ਕੋ ਸੁਨਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਪਨੇ ਜੀਅ ਮੇਂ ਕਹਾ ਕਿ ਐਸਾ ਕੌਣ ਹੋਗਾ ਜੋ ਇਨ ਸਾਤ ਬਾਤੋਂ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੇਗਾ ਇਸੀ ਭੂਮ ਸੇ ਵਹੁ ਆਠੋਂ ਪਹਿਰ ਜਪ ਤਪ ਕੀਆ ਕਰਤੀ ਏਕ ਦਿਨ ਅਪਨੇ ਕੋਠੇ ਪਰ ਬੈਠੇ ਹੂਏ ਬਾਜ਼ਾਰ ਕਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖ ਰਹੀ ਥੀ ਕਿ ਇਤਨੇ ਮੇ ਏਕ ਫ਼ਕੀਰ ਦੇਖਨੇ ਮੇਂ ਬੜਾ ਸਾਧੂ ਚਾਲੀਸ ਮੁਰੀਦ ਸਾਥ ਲੀਏ ਹੂਏ ਏਕ ਓਰਸੇ ਆ ਨਿਕਲਿਆ ਔਰ ਪਾਂਵ ਧਰਤੀ ਪਰ ਧਰਤਾ ਵੇਈ ਉਸਕੇ ਸਾਥੀ ਸੋਨੇ ਚਾਂਦੀ ਕੀ ਈਟੇਂ ਪਾਂਵ ਕੇ ਨੀਚੇ ਰੱਖ ਦੇ ਵੁਹ ਉਨ ਪਰ ਪਾਂਵ ਰਖਤਾਂ ਜਾਤਾ ਥਾ ਹੁਸਨਬਾਨੋ ਨੋ ਜੋ ਉਸੇ ਐਸੀ ਭਾਂਤ ਆਤੇ ਦੇਖਾ ਤੋਂ ਅਤਿ ਹਰਖ ਕਰ ਦਾਈ ਸੇ ਕਹਾ ਕਿ ਅੰਮਾਜਾਨ ਇਹ ਫ਼ਕੀਰ ਕੋਈ ਬੜਾ ਸਿਧ ਜਾਨ ਪੜਤਾ ਹੈ ਐਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਸੇ ਚਲਤਾ ਹੈ ਉਸਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਅੰਮਾਂ ਵਾਰੀ ਯਿਹ<noinclude></noinclude> ohtgvrtirlfde877fyjlp204jtdfcdz 250 7392 222538 168443 2026-06-20T06:29:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||(੯)}} {{rule}}</noinclude>ਪਾਦਸ਼ਾਹੋਂ ਕੇ ਪੀਰ ਹੈਂ ਮਹੀਨੇ ਮੇਂ ਦੋ ਚਾਰ ਬਾਰ ਪਾਦਸ਼ਾਹ ਇਨਕੇ ਘਰ ਜਾਤੇ ਹੈਂ ਯਹ ਭੀ ਕਬੀ ਕਬੀ ਉਨਕੇ ਪਾਸ ਆਤੇ ਹੈਂ ਇਸਕੇ ਸਮਾਨ ਇਸ ਸਮਯ ਸੰਸਾਰ ਮੇਂ ਕੋਈ ਮਹਾਤਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਯਹ ਬੜਾ ਧਰਮਿਸ਼੍ਟ ਔਰ ਕਿਰਪਾਵਾਨ ਹੈ ਹੁਸਨ-ਬਾਨੋ ਨੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਸੁਨਕੇ ਕਹਾ ਕਿ ਜੋ ਤੁਮ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ ਤੋ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕਾ ਏਕ ਦਿਨ ਨਯੋਤਾ ਕਰੂੰ ਔਰ ਘੜੀ ਦੋ ਘੜੀ ਕੇ ਲੀਏ ਅਪਨੇ ਘਰ ਬੁਲਾਵੂੰ ਔਰ ਅਪਨੀ ਆਂਖੇਂ ਉਸਕੇ ਪੈਰੋਂ ਪਰ ਮਲੂੰ ਦਾਈ ਨੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣ ਪਿਆਰੀ ਇਹ ਕਾਮ ਤੂੰ ਬੇਧੜਕ ਕਰ ਯਿਹ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਟਾਂਤ ਪਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਆਂਖੋਂ ਸੁਖ ਕਲੇਜੇ ਠੰਡ ਨਿਦਾਨ ਉਸਨੇ ਕਿਸੀ ਕੇ ਹਾਥ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਕੋ ਕਹਿਲਾ ਭੇਜਾ ਜੋ ਕਿਸੀ ਦਿਨ ਆਪ ਮਹਾਤਮਾਓ ਕੇ ਸਮਾਠ ਮੇਰੇ ਅੰਧੇਰੇ ਘਰ ਕੋ ਅਪਨੇ ਚਰਨੋਂ ਸੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਰੇਂ ਤੋ ਇਸ ਦਾਸੀ ਕੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਲੋਕ ਦੋਨੋਂ ਬਨ ਜਾਏ ਅਰ ਅਪਨੇ ਅਭਿਲਾਖਾ ਕੇ ਪਾਤਰ ਕੋ ਕਾਮਨਾ ਕੇ ਰਤਨੋਂ ਸੇ ਪਰਿਪੂਰਨ ਕਰੋ ਵੁਹ ਗਿਆ ਔਰ ਉਸਕਾ ਸੰਦੇਸਾ ਸੁਨਾ ਕੇ ਕਹਾ ਕਿ ਮਹਾਤਮਾਓਂ ਕੋ ਉਚਿਤ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਪਰ ਦਯਾ ਕਰੇ ਇਸ ਬਾਤ ਕੋ ਉਨ੍ਹੋ ਨੇ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਆ ਔਰ ਕਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਅਵਸ਼ਯ ਆਉਂਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਯਿਹ ਕਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕੋਈ ਐਸੀ ਬਾਤ ਨਾ ਮਾਨੇ ਵੁਹ ਤਪਸਵੀ ਨਰਕ ਮੇਂ ਗਿਰੇ ਪਰੰਤੂ ਆਜ ਤੋ ਮੁਝ ਕੋ ਕੁਛ ਕਾਮ ਹੈ ਕਲ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਆਊਂਗਾ ਯਿਹ ਸਮਾਚਾਰ ਹੁਸਨਬਾਨੋਂ ਨੇ ਸੁਨਾ ਕਿ ਕਲ ਦੋ ਚਾਰ ਘੜੀ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਵੇ<noinclude></noinclude> s42py550r5d4geykqnv22733ly0flz6 252 13147 222292 163513 2026-06-20T03:42:24Z Kuldeepburjbhalaike 1640 222292 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1948 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5to6="ਟਾਈਟਲ" 7to8="ਤਤਕਰਾ" 9="ੳ" 10="ਅ" 11="ੲ" 12="ਸ" 13="ਹ" 14="ਕ" 15="ਖ" 16="ਗ" 17="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{c|{{{pagenum}}}}} |Footer= |tmplver= }} 6wbc76ml0mzwif0b5yim84y4w2a9mxn 250 13167 222272 213836 2026-06-19T18:11:10Z Muskan1903 2644 222272 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Charan Gill" /></noinclude>{{dhr|3em}} {{center|{{xx-larger|'''ਮੁੱਖ-ਵਿਚਾਰ'''}}}} {{gap}}ਸਿਆਣਾ, ਦਿਲ ਵਾਲਾ, ਧਰਮੀ ਤੇ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਮਨੁਖ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਹੈ। ਉਹੀ ‘ਖਾਲਸਾ’ ਜਿਸ ਦੇ ਮੁਤਅਲਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ:- {{center|ਖਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਰੂਪ ਹੈ ਖਾਸ।}} {{gap}}‘ਦਿਲ ਵਾਲਾ’ ਸ਼ਬਦ ਇਸ ਵਰਤੋਂ ਵਿਚ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਮੁਹਤਾਜ ਹੈ। ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਹਮਦਰਦ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਹੈ। ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖ਼ੁਦ ਗਰਜ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਹਮਦਰਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਆਪਣੀ ਹਮਦਰਦੀ ਨੂੰ ਅਮਲਾਂ ਵਿਚ ਬਦਲ ਸਕੇ ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਜ਼ਾਲਮ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ‘ਦਿਲ ਵਾਲਾ’ ਉਹੋ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਦੁਖ ਪੀੜ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਦੁਖ ਪੀੜ ਨੂੰ ਭੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕੇ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕੇ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਐਸੇ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਪਰਖ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਨੋਕ ਨਾਲ ਠਕੋਰ ਕੇ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਤੇ ਖੜਕਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਇਸੇ ਹੀ ਅਗਨ-<noinclude>{{center|-੫-}}</noinclude> 91ope5z8szbin88sb6osncag8czxuv6 250 19485 222541 182837 2026-06-20T06:31:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||ਪਰਾਰਥਨਾ|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude> {{center|{{xx-larger|'''ਪਰਾਰਥਨਾ'''}}}} {{gap}}ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੁ ਈਸਾ ਮਸੀਹ ਮੁਕਤਿ ਦਾਤਾ ਦੀ ਹੋਰ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਲੁਦੇਹਾਣੇ, ਜਾਂ ਅੰਬਾਲੇ, ਜਾਂ ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਜਾਂ ਰੁੜਕੀ, ਜਾਂ ਦੇਹਰੇਦੂਨ, ਜਾਂ ਸਪਾਟੂ, ਜਾਂ ਸ਼ਿਮਲੇ, ਜਾਂ ਕੋਟ ਗੁਰੁ, ਜਾਂ ਕਾਂਗੜੇ, ਜਾਂ ਜਲੰਧਰ, ਜਾਂ ਅੰਮਰਿਤਸਰ, ਜਾਂ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਜਾਂ ਲਾਹੌਰ, ਜਾਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਜਾਂ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਜਾਂ ਪਸ਼ੌਰ, ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਪਾਦਰੀ ਸਾਹਬਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਸੋ ਉਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਸੱਲੀ ਪਾਵੇਗਾ॥</br> {{gap}} ਅਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਾਹਬਾਂ ਥੋਂ ਮੰਗ ਲਵੇ।<noinclude></noinclude> hl3ymajl9vjz3t8y64e5bjud75y2abw 250 19486 222539 182836 2026-06-20T06:30:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 222539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" />{{rh||1|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''ਮਸੀਹੀ ਜਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕਥਾ'''}}}} {{center|{{x-larger|'''ਪਹਿਲਾ ਪਰਬ'''}}}} {{center|<poem>{{smaller|ਕਵੀਸ਼ਰ ਦਾ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਪੈਣਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਪਨਾਂ ਵੇਖਣਾਂ, ਅਤੇ ਮਸੀਹੀ ਨੈ ਅਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾਂ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕਰੋਪ ਤੋਂ ਨੱਠਣਾਂ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਪੁਸ੍ਤਕ ਥੋਂ ਮਸੀਹੀ ਦੀ ਸਰਨ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਮਿਲਨ ਦਾ ਵਰਨਨ}}</poem>}} ਇਸ ਜਗਤ ਦੀ ਜਾਤ੍ਰਾ ਵਿਚ ਐਉਂ ਹੋਯਾ, ਜੋ ਸੈਰ ਕਰਦਾ ਕਰਦਾ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਵਿਖੇ ਲੱਥਾ,<noinclude></noinclude> 3rbhse90x8zq5cmxoxbyxci8rwa86zy 250 19487 222542 206138 2026-06-20T06:31:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||2|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਗੁਫਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਸੁਖ ਦਾ ਥਾਂ ਪਾਕੇ ਲੰਮਾ ਪਿਆ, ਅਰ ਸੋਂ ਗਿਆ', ਅਤੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਇਕ ਸੁਪਨਾਂ ਡਿੱਠਾ, ਅਤੇ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਇਕ ਜਣਾਂ ਲੀਰਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਲ ਪਿੱਠ ਕੀਤੀ, ਮੋਢੇ ਉਤੇ ਵਡਾ ਭਾਰ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਇਕ ਪੋਥੀ ਫੜੀ ਖਲੋਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਖੋਹਲ ਕੇ ਪੜਦਾ, ਅਰ ਭੁਬਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਂਦਾ, ਅਤੇ ਕੰਬਦਾ, ਅਤੇ ਕੁਰਲਾ ਕੁਰਲਾ ਕੇ ਆਖਦਾ ਸੀ, ਹਾਏ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੋ੍ਪ ਤੋਂ ਮੈਂ ਕਿਕੁਰ ਬਚਾਂ।। {{gap}}ਇਸੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਓਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਤੋੜੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਛ ਨਾਂ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਮਾਲਿਆ, ਭਈ ਕਿਤੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਜਾਨਣ, ਪਰ ਮਨ ਦੀ ਘਬਰਾਹਟ ਦੇ ਕਾਰਨ ਓਹ ਐਡਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਨਾ ਰਹਿ ਸਕਿਆ। ਉਪਰੰਦ ਇਕ ਦਿਨ<noinclude></noinclude> luphuva71jn7s9dxdd6h19jm2cin9kg 250 19488 222543 188550 2026-06-20T06:31:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||3|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਓਹ ਆਪਣੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਲੋਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਣ ਲਗਾ, ਜੋ ਹੇ ਪਿਆਰਿਓ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਵਡਾ ਜਿਚ ਹਾਂ, ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਇਹ ਨਗਰ ਪਰਮੇਸਰ ਦੇ ਕਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਸਮਾਭੂਤ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਅਤੇ ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬਚਾਓ ਦੀ ਡੋਲ ਨਾਂ ਕਰਿਯੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਸ ਵਿਚ ਹੇ ਮੇਰੀ ਇਸਤੀ੍ ਅਤੇ ਹੇਮੇਰਿੳ ਬੱਚਿਓ ਅਸੀਂ ਬੁਰੀ ਕਠੋਰਤਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋਵਾਂਗੇ। ਇਹ ਰੋਲ ਸੁਣਕੇ ਓਹ ਦੇ ਟਬਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹੱਕੇ ਬੱਕੇ ਰਹਿ ਗਏ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਨਾਂ ਨੈ ਉਸ ਦਾ ਸਚ ਮੰਨਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜੋ ਉਨਾਂ ਨੈ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਭਈ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਦਾਓ ਇਹ ਦੇ ਸਿਰ ਵਿਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਜਦ ਰਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਨਾਂ ਆਖਿਆ, ਭਈ ਜੇ ਇਹ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰਤ ਠਿਕਾਣੇ ਆ ਜਾਵੇਗੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਝਟ ਪਟ ਸਵਾ ਦਿਤਾ, ਪਰ ਉਹਦੇ ਲਈ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਇਕੋ ਜੇਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨੀਂਦ<noinclude></noinclude> foajolx6rrdotc2ch9m9e0tslhnf3ol 250 19494 222544 188552 2026-06-20T06:32:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||4|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਨਾਂ ਆਈ, ਸਗੋਂ ਹਾਹੁਕੇ ਭਰਦੇ ਅਤੇ ਰੋਂਦਿਆਂ ਪਿਟਦਿਆਂ ਉਸ ਨੈ ਰਾਤ ਕੱਟੀ.। ਜਾਂ ਦਿਨ ਚੜਿਆ, ਓਹਦੇ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕੋਲ ਆਣਕੇ ਪੁਛਣ ਲੱਗੇ, ਕਿ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਤੱਰ ਦਿੱਤਾ ਭਈ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਕੀ ਪੁਛਦੇ ਹੋ, ਅਗੇ ਨਾਲੋ ਭੀ ਭੈੜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਹ ਫੇਰ ਉਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹੋ ਜੇਹੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਪਰ ਓਹ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹੋਰ ਬੀ ਵਧੇਰੇ ਪੱਥਰ ਹੁੰਦੇ ਗਏ, ਫੇਰ ਉਨਾਂ ਨੈ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਭਈ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਆਇਯੇ ਤਾਂ ਕੀ ਜਾਣਿਯੇ, ਇਸ ਦਾ ਰੋਗ ਹਟ ਜਾਏਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੀ ਉਸ ਨਾਲ ਠੱਠਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਕਦੀ ਤਾੜਨਾਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਕਦੀ ਉਸ ਬੋਂ ਮੂਲੋ ਵੇਸਲੇ ਹੋ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ। {{gap}}ਇਨਾਂ ਗਲਾਂ ਬੋਂ ਉਪਰੰਦ ਓਹ ਇਕੱਲਵੰਜ਼ੇ ਜਾ ਬੈਠਾ, ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਉਤੇ ਤਰਸ ਖਾਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾੜੇ ਹਾਲ ਉਤੇ ਹਾਇ ਹਾਇ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ<noinclude></noinclude> ha887a00cpum1i3gtrw45ldrxoq9uwu 250 19497 222545 187749 2026-06-20T06:32:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||5|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਸੀ, ਫੇਰ ਓਹ ਕਦੀ ਕਦੀ ਰੜੇ ਵਿੱਚ ਇਧਰ ਉਧਰ ਇਕੱਲਾ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਪਿਆ ਫਿਰਦਾ, ਅਤੇ ਘੜੀ ਮੁੜੀ ਉਸ ਪੋਥੀ ਨੂੰ ਖੋਹਲ ਖੋਹਲ ਕੇ ਪੜਦਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਈ ਦਿਹਾੜੇ ਬੀਤ ਗਏ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਮੈਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਉਹੋ ਜਣਾਂ ਆਪਣੇ ਅਗਲੇ ਢੰਗ ਰੜੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਉਹੋ ਪੋਥੀ ਪੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੜਦਿਆਂ ਪੜਦਿਆਂ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਕੁਰਲਾਓਣ ਲਗਾ॥ {{center|{{larger|'''ਦੋਹਰਾ'''}}}} {{Block center|<poem>ਹਾਇ ਹਾਇ ਮੇਂ ਕੀਕਰਾਂ।{{gap}} ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਗ੍ਯਾਨ। ਐਬੀ ਬਿਧ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ।{{gap}} ਜਿਸ ਬਿਧ ਬਚਣਪ੍ਰਾਨ॥</poem>}}<noinclude></noinclude> 73rkgacu71wsdlrffdv8dn1m8c88n2s 250 19500 222546 187791 2026-06-20T06:32:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||6|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਮੈਂ ਇਹ ਬੀ ਡਿਠਾ, ਜੋ ਓਹ ਐਧਰ ਉਧਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਾਨੋ ਭਜਨ ਨੂੰ ਲੋਚਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਹ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ, ਕਿੰਉਂ ਜੋ ਮੈਂਨੂੰ ਇਹ ਮਲੂਮ ਹੋਯਾ, ਭਈ ਓਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਨੂੰ ਭੱਜਾਂ। ਐਨੇ ਵਿਚ ਮੈਂ ਡਿੱਠਾ, ਜੋ ਮੰਗਲਸਮਾਚਾਰੀ ਨਾਮੇ ਇਕ ਗੁਰੂ ਨੈ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲ ਆਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਭਈ ਤੂੰ ਕਾਹਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਹੈ?। ਉਹ ਨੈ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾ ਰਾਜ ਮੈਂ ਇਸ ਪੋਥੀ ਥੋਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਮਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਨੇ ਦੇ ਪਿਛੋਂ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਫੜਿਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਾ ਮਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਣ ਦੇ ਜੋਗ ਹਾਂ, ਗੁਰੂ ਨੈ ਆਖਿਆ ਤੂੰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਕਾਹਨੂੰ ਡਰਦਾ ਹੈ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ ਜੋ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਕੇਹੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਦੁਖ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਹਨ? ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੈ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਡਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕਿਤੇ ਓਹ ਮੈਂਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿਚ ਹੀ<noinclude></noinclude> jcb8eu2nh46x7bzp70umkao652ejkws 250 19503 222547 187792 2026-06-20T06:32:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{rh||7|}} {{border/s|3=double|4=3px}}</noinclude>ਦਬ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਰਕ ਦੇ ਦੁਖ ਵਿਚ ਜਾ ਪਵਾਂ, ਸੋ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਜਦ ਮੇਂ ਮਰਨ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਉਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਸਕਾਂ, ਇਨਾਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਰੋਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਨੈ ਆਖਿਆ ਜੇ ਤੇਰਾ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਫੇਰ ਇਸ ਰੜੇ ਵਿਚ ਕਿੰਉਂ ਖੜੋੜਾ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੈ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਨਹੀ ਜਾਣਦਾ ਜੋ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਦ ਗੁਰੂ ਨੈ ਓਹ ਨੂੰ ਇਕ ਕਾਗਤ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਹਦੇ ਵਿਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੋਪ ਤੋਂ ਭਜੋ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੈ ਓਹ ਕਾਗਤ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਉਸ, ਭਲਾ ਮੈਂ ਕਿਧਰ ਜਾਵਾਂ, ਗੁਰੂ ਨੈ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਇਕ ਵਡੇ ਚੌੜੇ ਪੱਥਰ ਦੀ ਵਲ ਸੈਨਤ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਓਹ ਤਾਕੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਓਹ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਮਹਾਰਾਜ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੈ ਕਿਹਾ ਭਲਾ ਫੇਰ ਤੈਨੂੰ ਓਹ ਚਾਨਣਾਂ ਦਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਓਨ ਆਖਿਆ ਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਤਾਂ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਗੁਰੂ ਨੈ ਕਿਹਾ ਤੂੰ ਸਿੱਧਾ<noinclude></noinclude> en1pmriwozawliv6ogiglmv5zfxmcgm 250 22736 222257 213793 2026-06-19T15:00:53Z Rajdeep ghuman 714 222257 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>'ਜੀਅਦਾਨ' ਦੇਣਾ ਆਰਟ (ਉਨਰ) ਦੀ ਉੱਚੀ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਮੋਏ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜੁੰਬਸ਼ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਦਰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਛਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{left|<poem>ਮਾਰ ਪਈ ਜਦ ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਪੱਥਰ ਰੋ ਕੁਰਲਾਣੇ:{{bar|1}} ਪੱਥਰ ਤੋੜੇ ਦਿਲ ਪ੍ਯੇ ਟੁਟਦੇ ਨੇ {{gap|3em}}ਦਿਲ ਕਾਬਾ ਰੱਬਾਣੇ, 'ਲਾਇਂ ਹਥੌੜਾ ਸਾਨੂੰ? ਪਰ ਤੱਕ {{gap|3em}}{{bar|1}}ਸੱਟ ਪਏ ‘ਰਬ-ਘਰ’ ਨੂੰ 'ਘਟ ਘਟ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਿਹੜਾ:{{bar|1}} {{gap|3em}}ਤੂੰ ਕਿਨ੍ਹੂ ਰੱਬ ਸਿਵਾਣੇ?' {{gap|10em}}[ਸਫਾ ੪੯</poem>|3em}} {{gap}}ਅੱਜ ਬਾਦ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕਵੀ ਦੀ ਕੋਮਲ ਸਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ ਦਿਆਂ ਕਰੇਗਾਦੋਵੇਂ ਹਥੌੜਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢਹਿ ਪਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਸ ਪਿਛੇ ਇਹ ਕੁਝ ? ਇਹ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਸੈਂਚੀ ਵਿਚ ਆਲਮਗੀਰ ਇਨਸਾਨੀ ਕਲਚਰ (ਬਧਤਾ) ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਫੁੱਟੀ ਕਲੀ ' ਹੈ । ਇਹ ਦਇਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਜਾਦੂ ਹੈ ਤੇ ਦਇਆ ਹੀ ਕੇਵਲ ਇਨਸਾਨੀ ਧਰਮ ਹੈ ! ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਬਿਹਬਲਤਾ, ਅਨੰਤ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੦{{bar|1}}}}</noinclude> 01332e9z02dwzu1s5rlxbpych6uredb 222258 222257 2026-06-19T15:06:32Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222258 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>'ਜੀਅਦਾਨ' ਦੇਣਾ ਆਰਟ (ਉਨਰ) ਦੀ ਉੱਚੀ ਕਿਰਤ ਹੈ, ਮੋਏ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਜੁੰਬਸ਼ ਹਲੂਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਨਵਾਂ ਦਰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਛਿੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{left|<poem>ਮਾਰ ਪਈ ਜਦ ਮਾਰਤੰਡ ਨੂੰ {{gap|3em}}ਪੱਥਰ ਰੋ ਕੁਰਲਾਣੇ:{{bar|1}} ਪੱਥਰ ਤੋੜੇ ਦਿਲ ਪ੍ਯੇ ਟੁਟਦੇ ਨੇ {{gap|3em}}ਦਿਲ ਕਾਬਾ ਰੱਬਾਣੇ, 'ਲਾਇਂ ਹਥੌੜਾ ਸਾਨੂੰ? ਪਰ ਤੱਕ {{gap|3em}}{{bar|1}}ਸੱਟ ਪਏ ‘ਰਬ-ਘਰ’ ਨੂੰ 'ਘਟ ਘਟ ਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਿਹੜਾ:{{bar|1}} {{gap|3em}}ਤੂੰ ਕਿਨ੍ਹੂ ਰੱਬ ਸਿਞਾਣੇ?' {{gap|10em}}[ਸਫਾ ੪੯</poem>|3em}} {{gap}}ਅੱਜ ਥੀਂ ਬਾਦ ਇਉਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਜਰਵਾਣਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਕਵੀ ਦੀ ਕੋਮਲ ਸੁਰ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ ਦਿਆਂ ਕਰੇਗਾ{{bar|1}} ਦੋਵੇਂ ਹਥੌੜਾ ਤੇ ਤਲਵਾਰ ਉਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਢਹਿ ਪਿਆ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਸ ਪਿਛੇ ਇਹ ਕੁਝ? ਇਹ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਕਵਿਤਾ ਇਸ ਸੈਂਚੀ ਵਿਚ ਆਲਮਗੀਰ ਇਨਸਾਨੀ ਕਲਚਰ (ਪ੍ਰਬਧਤਾ) ਦੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਫੁੱਟੀ ਕਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਇਆ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਜਾਦੂ ਹੈ ਤੇ ਦਇਆ ਹੀ ਕੇਵਲ ਇਨਸਾਨੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਪਿਆਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਬਿਹਬਲਤਾ, ਅਨੰਤ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੦{{bar|1}}}}</noinclude> pfmuuybnrlb2erdmhtagx3u6bg1l1uw 250 22739 222259 213795 2026-06-19T15:17:56Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222259 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਬੇਸਬਰੀ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਅਮਲੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ। {{gap}}Motif ਇਸ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਹੱਬ ਵਿਚ ਇਕ ਜੀਵਨ ਲਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕ ਨਿਰੀ ਚੌਖਟ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੜਪਦੀ ਤੀਬ੍ਰਤਾ ਦਾ, ਪ੍ਯਾਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਬੇਸਬਰੀ ਦਾ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਨੰਤ ਚਾਲ ਤੇ ਗਰਮ ਧੜਕ ਦਾ। ਇਸ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੀਆਂ ਹੁਸਨ ਕੰਬਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 'ਰਸ-ਰੰਗ-ਛੁਹ' ਨਾਮੇ ਕਈ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਪਿਰਟ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਪਏ ਹਨ{{bar|1}} {{left|<poem>"ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ ...{{gap|2em}}...{{gap|2em}}... ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ 'ਬਿਜਲੀ ਲਹਿਰਾ' ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਅਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ:{{bar|1}} ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੇ,{{bar|1}} ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, </poem>}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੧{{bar|1}}}}</noinclude> tbgts1tndi3gxphsg6h9it72lgsxuwy 222260 222259 2026-06-19T15:18:58Z Rajdeep ghuman 714 222260 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਬੇਸਬਰੀ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਅਮਲੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ। {{gap}}Motif ਇਸ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਹੱਬ ਵਿਚ ਇਕ ਜੀਵਨ ਲਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕ ਨਿਰੀ ਚੌਖਟ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੜਪਦੀ ਤੀਬ੍ਰਤਾ ਦਾ, ਪ੍ਯਾਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਬੇਸਬਰੀ ਦਾ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਨੰਤ ਚਾਲ ਤੇ ਗਰਮ ਧੜਕ ਦਾ। ਇਸ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੀਆਂ ਹੁਸਨ ਕੰਬਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 'ਰਸ-ਰੰਗ-ਛੁਹ' ਨਾਮੇ ਕਈ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਪਿਰਟ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਪਏ ਹਨ{{bar|1}} {{left|<poem>"ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ ...{{gap|2em}}...{{gap|2em}}... ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ 'ਬਿਜਲੀ ਲਹਿਰਾ' ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਅਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ:{{bar|1}} ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੇ,{{bar|1}} ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, </poem>|3em}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੧{{bar|1}}}}</noinclude> bdjvc8bn8loyf9a994wg108avx2jcmc 222261 222260 2026-06-19T15:19:31Z Rajdeep ghuman 714 222261 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਬੇਸਬਰੀ ਨੂੰ ਅਨੰਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਦੀ ਅਮਲੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ। {{gap}}Motif ਇਸ ਆਰਟਿਸਟ ਦੇ ਹੱਬ ਵਿਚ ਇਕ ਜੀਵਨ ਲਰਜ਼ਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਪੱਥਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕ ਨਿਰੀ ਚੌਖਟ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿਚ ਮੁੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੜਪਦੀ ਤੀਬ੍ਰਤਾ ਦਾ, ਪ੍ਯਾਰ ਦੀ ਅਨੰਤ ਬੇਸਬਰੀ ਦਾ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਨੰਤ ਚਾਲ ਤੇ ਗਰਮ ਧੜਕ ਦਾ। ਇਸ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰਚੀਆਂ ਹੁਸਨ ਕੰਬਣੀਆਂ ਦੀਆਂ 'ਰਸ-ਰੰਗ-ਛੁਹ' ਨਾਮੇ ਕਈ ਨਜ਼ਮਾਂ ਹਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸਪਿਰਟ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਅੱਖਰ-ਅੱਖਰ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਪਏ ਹਨ:{{bar|1}} {{left|<poem>"ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮਿਲੇ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਧਾ ਗਲਵਕੜੀ ਪਾਈ, ਨਿਰਾ ਨੂਰ ਤੁਸੀਂ ਹੱਥ ਨ ਆਏ ਸਾਡੀ ਕੰਬਦੀ ਰਹੀ ਕਲਾਈ ...{{gap|2em}}...{{gap|2em}}... ਫਿਰ ਲੜ ਫੜਨੇ ਨੂੰ ਉਠ ਦੌੜੇ ਪਰ ਲੜ ਓ 'ਬਿਜਲੀ ਲਹਿਰਾ' ਉਡਦਾ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਉਹ ਅਪਣੀ ਛੁਹ ਸਾਨੂੰ ਗਯਾ ਲਾਈ:{{bar|1}} ਮਿੱਟੀ ਚਮਕ ਪਈ ਇਹ ਮੋਈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਲੂਆਂ ਵਿਚ ਲਿਸ਼ਕੇ,{{bar|1}} ਬਿਜਲੀ ਕੂੰਦ ਗਈ ਥਰਰਾਂਦੀ, </poem>|3em}}{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੧{{bar|1}}}}</noinclude> 8dmdvxtwl1aoh179mm7gthq2talwtto 250 22742 222262 213796 2026-06-19T15:37:11Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222262 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{left|<poem>ਹੁਣ ਚਕਾਚੌਧ, ਹੈ ਛਾਈ!" [ਸਫਾ ੪੬</poem>|3em}} {{gap}}ਇਸ ਸੰਚਯ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ “ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਇਕ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਰਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇਵੀ ਦੇ ਗਲੇ, ਅਨੇਕ ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਛਾਯਾਂ ਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਛਾਵਿਆਂ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਿਚ ਧੋ ਧੋ ਕੇ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ ਧੋ ਕੇ ਪਾਈ ਹੈ । ਇਸ ਮਾਲਾ ਵਿਚ ਨਵੇਂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੋਤੀ ਹਨ:{{bar|1}} {{left|<poem>ਰੁੰਨੀ, ਮੈਂ ਰੁੰਨੀ ਵੇ ਲੋਕਾ! ਮੀਂਹ ਜਿਉਂ ਛਹਿਬਰ ਲਾਏ: ਟੁਰੀ ਵਿਦਸਬਾਂ ਡਲ ਭਰ ਆਏ ਤੇ ਵੁੱਲਰ ਉਮਡ ਉਮਡਾਏ:{{bar|1}} ਆਪਾ ਹੇਠ ਵਿਛਾਕੇ ਸਹੀਓ! ਅਸਾਂ ਨਵਾਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਬਣਾਇਆ, ਗਾਓ ਸੁਹਾਗ ਨੀ ਸਹੀਓ! ਸੁਹਣਾ, ਕਦੇ ਸੈਰ ਕਰਨ ਚਲ ਆਏ॥ [ਸਫਾ੭੮</poem>|3em}} {{gap}}ਇਸ 'ਭਾਵ-ਛਹਿਬਰ' ਦੇ ਅੱਬਰੂ ਮੋਤੀ ਹਨ, ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਡਿੱਗੇ ਹਨ ਤੇ ਓਥੋਂ ਮੁੜ ਗੰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ ਕੇ, ਭੇਟ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਨਾਂ ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ "ਚਸ਼ਮਾ ਮਟਨ ਸਾਹਿਬ" ਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ "ਅਥਰੂ-ਧਰਮਸ਼ਾਲ" ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਗ਼ਦਾਦ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਸੁਹਣੀ ਛੁਹ ਵਾਲੀ ਸਿਲਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਭ ਰੱਖੀ ਹੈ ਤੇ<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੨{{bar|1}}}}</noinclude> r30w681f2rs9j9bbmnn6lrovz0zltr3 250 22745 222263 213797 2026-06-19T15:46:01Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222263 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੇ ਮਟਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਥੜਾ ਤੇ ਬੰਗਲੇ ਗੁੰਮ ਕਰ ਦਿਤੇ ਹਨ:{{bar|1}} {{left|<poem>'ਨਾਨਕ-ਛੁਹ’ ਦਾ ਸੰਗ ਅਜੇ ਤਕ ਬਗ਼ਦਾਦ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰਖਿਆ, 'ਨਾਨਕ-ਛੁਹ' ਦਾ ਥੜਾ ਬੰਗਲਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੇ ਭੰਨ ਗਵਾਇਆ! [ਸਫਾ ੬੯</poem>|3em}} ...{{gap|3em}}...{{gap|3em}}... {{gap}}"ਭਾਗਭਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ" ਵਿਚ ਓਹ ਨਾਮ ਕਣੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ:{{bar|1}} {{left|<poem>"ਉਸ 'ਅਨੰਤ ਕਿਣਕੇ' ਦੀ ਚਹਿਯੇ ਅਜ ਕੁਛ ਵੰਡ ਵੰਡਈਆਂ।" [ਸਫਾ ੫੨</poem>|3em}} {{gap}}ਆਪ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਪੰਘਰੀ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਚਸ਼ਮੇ ਇਉਂ ਕਲੋਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਉਂ ਬਾਲ ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ{{bar|1}} {{left|<poem>"ਚਸ਼ਮੇਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂ 'ਛੋਹ ਗ਼ੈਬ' ਦੀ ਮਿਲੀ, ਪਿਆ ਨਿਤ ਖੇਡੇ, 'ਛੁਹ ਅਪਣੀ' ਦੀ ਗੋਦ ਖਿਡਾ ਤਿਉਂ,{{bar|1}} ਮਾਂ ਨੂੰ ਏ ਕੁਛ ਫਬਦਾ"। [ਸਫਾ ੩੨</poem>|3em}} {{gap}}ਠੰਢੀਆਂ ਛਾਵਾਂ 'ਨਸੀਮ' ਦੀਆਂ ਆਪ ਲਈ ਸਰਬੱਤੀ ਪਿਆਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ।{{nop}}<noinclude>{{c|{{bar|1}}੧੩{{bar|1}}}}</noinclude> ovw25o7bqgpnnrhxppovv1p3uv3x15h 252 30923 222301 134184 2026-06-20T04:39:48Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 26,27 222301 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q110970337 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ps24n1abo7lzy54uuwx1x4mtv9pq2xq 250 35298 222548 109999 2026-06-20T06:33:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ੩੪ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਹੀ ਸਮਝਦਾ ਰਿਹਾ । ) . ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੁਰਤਗੀਜ਼, ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਤੇ ਅੰਸ਼ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਏ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪੈ ਕੇ ਇਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ (ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖੂਬ ਖੜਕੀ | ਅਖੀਰ ਨੂੰ ਅੰਗਜ਼ਾਂ ਨੇ ਦੁਸਰੀਆਂ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਖੀ । ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤਾ ਸਾਡੇ ਮੁਲਕ ਦਾ ਬੱਚਾ ਬੱਚਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਅੰਗਜ਼ਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕਰ ਲਈਆਂ । ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਂ ਮੱਲੇ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਾਰਾ ਹੀ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ, ਉੱੜੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਭੀ ਦੂਸਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇ ਰਹੇ । ਇਨਾਂ ਵਾਂਗ ਦੂਸਰੀਆਂ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਭੀ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਦੀਪਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ । ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ (ਜਾਪਾਨ, ਚੀਨ ਆਦਿ) ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਅਜੇਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਿਥੇ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਦਾ ਝੰਡਾ ਨ ਝੂਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿ ਯੂਰਪੀਨ ਕੌਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲਗ ਭਗ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ । ਇਥੇ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚਿਤਾਵਨੀ ਕਰਾਉਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਭਾਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਖੀਰ ਤਕ ਹਿੰਦਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭਤਾ ਸਮੁਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਸੇ<noinclude></noinclude> pfbso04nj91velrz76nuwnjdyv4ve4y 250 35299 222549 110000 2026-06-20T06:33:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>________________ ਸਭਯਤਾ ਦਾ ਵਿਕਾਸ਼ ੩੫ ਗਲੋਂ ਘਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਸਭਿਯਤਾ ਦਾ ਮਿਆਰ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਯਤਾ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ । ਸਾਡਾ ਮਲਕ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਫਲਸਫਾ, ਲਿਟੇਚਰ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਆਦਿ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਗੇ-ਵਧੂ ਦੇਸਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ । ਪਤੁ ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਹਾਲਤ ਅਜੇਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਕ ਦੁਸਰੇ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੱਦਦ ਲੈਣੀ ਸਵੈਕਾਰ ਕੀਤੀ । ਇਸ ਮਦਦ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਹਰ ਇਕ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਨਕਦੀ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਵਿਕਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਦੀ ਗਈ । ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ੧੭੬੩) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਸਤਕਾਰਕ ਅੰਦੋਲਨ ( Industrial Revolution ) ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦਾ ਅਰੰਭ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆਂ ਅਤੇ ਸਨੇ ਸਨੇ ਇਹ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਤੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਣ ਲਗਾ, ਪਾਤ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸੇ ਤਕ ਦਸਤਕਾਰੀ ਲੀਡਰੀ ਦੀ ਕਮਾਨ ਅੰਗੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਹੀ ਰਹੀ । ਇਸ ਦਸਤਕਾਰੀ ਅੰਦੋਲਨ ਨੇ ਅਧੀਨ<noinclude></noinclude> spuy04qw7uobb9c7j5n6yizfd4mxcq6 250 36517 222303 102336 2026-06-20T05:24:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222303 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{c|''Revised Edition.''}} {{border|maxwidth=400px|bstyle=double|bthickness=4px|align=center|padding=20px| {{center|<poem>'''GURMUKHI''' '''{{xx-larger|HISTORY OF INDIA}}''' {{larger|'''PART 2.'''}} '''BY''' {{larger|LALA JIYA RAM, {{smaller|M. A.,}} }} ''Assistant Professor, Govt. College, Lahore.'' '''AND''' {{larger|BHAI SUNDAR SINGH, {{smaller|B. A.}} }} ''Head Master Khalsa High School Jullundur.,'' {{xxx-larger|'''ਹਿੰਦ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ'''}} {{larger|'''[ ਹਿੱਸਾ ਦੂਜਾ ]'''}} {{xx-larger|'''ਲਾਲਾ ਜੀਆ ਰਾਮ ਐਮ. ਏ.'''}} '''ਅਤੇ''' {{larger|'''ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਬੀ. ਏ. ਹੈਡ ਮਾਸਟਰ''' '''ਖਾਲਸਾ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਜਲੰਧਰ''' MACMILLAN & CO., LIMITED. CALCUTTA, BOMBAY, MADRAS, LONDON 1917.}}</poem>}}}} {{rh|Price As. 12||ਮੋਖ ।।।)}}<noinclude></noinclude> 6nek6dfhf592ush4gxoghhmx9e9iv0r 250 38997 222309 112177 2026-06-20T05:27:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪2੪)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''੭੫-ਲਾਰਡ ਕਰਨਵਾਲਸ ਪੰਜਵਾਂ ਗ: ਜ:, ਸਰ ਜਾਰਜ ਬਾਰਲੋ, ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ੬ ਵਾਂ ਗ: ਜ: '''}}}} {{Block center|<poem>ਸੰ: ੧੮੦੫ ਤੋਂ ੧੮੦7 ਈ: ਤੀਕ ਸੰ: ੧੮੦੭ ਤੋਂ ੧੮੧੩ ਈ: ਤੀਕ</poem>}} {{gap}}੧–ਈਸ੍ਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੀਕ ਬਿਨਾਂ ਕਥੇ ਹੋਰ ਸਾਂਝੀਵਾਲ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਪਾਰ ਦਾ ਹੱਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਅਥਵਾ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕੰਪਨੀ ਹਿੰਦ ਵਿਚ ਬਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਪਾਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਨਫਾ ਟੀਪੂ ਅਤੇ ਮਰਹੱਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਕੰਪਨੀ ਨੂੰ ਨਫੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਸਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨੱਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਏਹ ਹੁਕਮ ਲਿਆਇਆ ਕਿ ਝੱਟ ਹੁਲਕਰ ਨਾਲ ਸੁਲਹ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਕਿਸੇ ਹਿੰਦੀ ਰਈਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਝਗੜਾ ਝਾਂਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਸਰ ਜਾਨ ਸ਼ੋਰ ਨੂੰ ਭੀ ਅੱਪੜ ਚੁੱਕੇ ਸਨ॥ {{gap}}੨–ਲਾਰਡ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਅੱਗੇ ਭੀ ਇਕ ਬਾਰੀ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਰਹ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਹੁਣ<noinclude></noinclude> epb1u1qsq9nolf80jf7tr7vk9wjhyhy 250 39366 222314 97332 2026-06-20T05:29:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222314 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੨)}}</noinclude>ਵੱਡੇ ੨ ਟੋਟੇ ਜੇਹੜੇ ਬੰਜਰ ਅਤੇ ਉਜਾੜ ਪਏ ਸਨ ਨੈਹਰਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਨੈਹਰਾਂ ਕੀ ਹਨ ਮਾਨੋਂ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਦਰਯਾ ਹਨ ਜੋ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਲੰਮਾਈ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੪–ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਵੱਧ ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤ੍ਰ ਲਿਖਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਡਾਕ ਮਸੂਲ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਰੇਲ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨਾਉ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਰ ਸੜਕਾਂ ਭੀ ਘੱਟ ਹੀ ਸਨ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਹਲਕਾਰੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ੨ ਤੁਰਦੇ ਸਨ। ਚਿੱਠੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਦੂਰ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਮਸੂਲ ਵਧੀਕ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਅੱਧੇ ੨ ਆਨੇ ਦੇ ਟਿਕਟ ਬਣਵਾਏ। ਹੁਣ ਚਿੱਠੀ ਅੱਧੇ ਆਨੇ ਦੇ ਟਿਕਟ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤਕ ਹਜਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਅੱਪੜ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਡਾਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਠਨ ਸੀ। ਹੁਣ ਡਾਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ੮੦ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਵਿੱਚ ਪੱਸਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਕਰੋੜ ਚਿੱਠੀਆਂ ਇਸਦੀ ਰਾਹੀਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ॥ {{gap}}੫–ਅੱਧ ਆਨੇ ਦੇ ਵਿਕਟ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਵਧ ਹੈਰਾਨ<noinclude></noinclude> ghixu16dri9habsbfzuxl1ocdfhkaxp 250 39367 222315 97333 2026-06-20T05:29:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222315 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੩)}}</noinclude>ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਤਾਰ ਹੈ। ਕੁਝ ਆਨੇ ਖਰਚਣ ਨਾਲ ਚੁਟਕੀ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦੀ ਖਬਰ ਹਜਾਰਾਂ ਕੋਹਾਂ ਤੇ ਅੱਪੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰ ਭੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੀ ਲਾਈ ਗਈ ਸੀ॥ {{gap}}੬–ਲਾਰਡ ਬੈਂਟਿੰਕ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਾਣ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਹਲੇ ਤੇ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦਾ ਮੈਹਕਮਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ, ਹਜਾਰਾਂ ਸਕੂਲ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ਦੇਸੀ ਭਾਖਾ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਹਰਿੱਕ ਲਈ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੁਲ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ੨੫ ਹਜ਼ਾਰ ਸਕੂਲ ਸਨ ਤੇ ਵਧਦੀ ਵਧਦੀ ਹਣ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਡੇਢ ਲੱਖ ਤੀਕ ਅੱਪੜ ਪਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਲੱਖ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਪਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}੭–ਸੰ:੧੮੫੩ ਤਕ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦਾ ਨੀਯਤ ਕਰਨਾ ਈਸ੍ਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਸਾਕਾਂ ਨੂੰ ਨੀਯਤ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਘਲ ਦੇ ਸਨ। ਹਿੰਦਸਤਾਨ, ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਦੇਸੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਵਲੈਤੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।<noinclude></noinclude> 9qe87bpqomzh85lsttfe6aymntfn4i0 250 39368 222316 97335 2026-06-20T05:30:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੪)}}</noinclude>ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖ੍ਯਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਜੇਹੜੇ ਲੋਕ ਵਧੀਆ ਪਾਸ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲਿਹਜ਼ ਛਡਕੇ ਔਹਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਹੁਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਜਾਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਨੀਚ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਭੀ ਨੌਕਰ ਹਨ॥ {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੮੬-ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਚੌਧਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ'''}}}} {{center|[੧੮੫੬ ਤੋਂ ੧੮੫੮ ਈ: ਤੀਕ]}} {{gap}}੧–ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਸੰ: ੧੭੫੬ ਵਿਚ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਬਣਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੌ ਵਰ੍ਹਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਸੀ ਜਦ ਕਲਾਈਵ ਨੇ ਪਲਾੱਸੀ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਫਤੇ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੀ ਨੀਉਂ ਧਰੀ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਮਨ ਚੈਨ ਭਾਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਬੰਗਾਲੇ ਵਿਚ ਅੱਚਣਚੇਤ ਹੀ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ। ਏਹ ਬੰਗਾਲੇ ਦੀ ਦੇਸੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਆਕੀ ਹੋਣਾ ਸੀ ਜੇਹੜਾ ਗ਼ਦਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ॥ {{gap}}੨–ਇਸਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਬੰਗਾਲੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਸੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ<noinclude></noinclude> 15ku57h87aem5l0w0tt3d7tthicpetp 250 39369 222317 97422 2026-06-20T05:30:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੫)}}</noinclude>ਨੱਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਰਾਜ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਬਿਠਾਣ ਵਿੱਚ ਕਿਤਣੀ ਕੁ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਸਦਾ ਹੀ ਆਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਚੰਗਾ ਸਲੂਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਹੱਕ ਭੀ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਸਨ ਜੇਹੜੇ ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸਨ,ਫੇਰ ਭੀ ਏਹ ਰੌਲਾ ਹੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਛਲੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਰਪੋਟ ਭੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇ। ਗੱਲ ਕੀ ਹੁਕਮ ਅਦੂਲੀ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਨੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤਕੜੀ ਸਜਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਜੇਹੜੀ ਜੱਬ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ ਓਹ ਏਹ ਸੀ ਕਿ ਲਾਇਕ ਫੌਜੀ ਅਫਸਰ ਸਿਵਲ ਦੇ ਮੈਹਕਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੁਰੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕੇਵਲ ਨਲੈਕ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦਾ ਅਦਰ, ਮਾਣ ਫੌਜ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਘਟ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਦਾ ਘਮੰਡ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ॥ {{gap}}੩–ਰਾਜ ਰੌਲਾ ਪਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਭੜਕਾਣ ਵਿੱਚ ਕਸਰ ਨਾਂ ਰੱਖੀ॥ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੀ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਦੀ ਚਾਲ ਨੇ ਦੇਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ<noinclude></noinclude> 5wpjd8k5rktmxyric04felrsnre8fuy 250 39406 222318 97421 2026-06-20T05:30:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੬)}}</noinclude>ਸੀ। ਇਨਾਂ ਗੱਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦੂਤ ਥਾਉਂ ਥਾਈਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਨਿਮਕ ਹਲਾਲੀ ਤੋਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਫੇਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਰਾਣੀ ਝਾਂਸੀ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਥਵਾ ਹਿੰਦੂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾਕੇ ਭੜਕਾਇਆ॥ {{gap}}੨–ਏਹ ਖੋਟਾ ਖਿਆਲ ਬੰਗਾਲੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਅੱਵਧ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸੂਬਿਆਂ ਵੱਲ ਭੀ ਜਾ ਵੜਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤੱਲਕੇ ਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕਿਲੇ ਭੀ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਜੇਹੜੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਰਾਜ ਭੀ ਕਰਦੇ ਤੇ ਮਸੂਲ ਲੈਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਨਵਾਬ ਤਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇ ਛੱਡਦੇ ਸਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਸੰ: ੧੮੫੩ ਵਿਖੇ ਅੱਵਧ ਵਿਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਸੀਕਾਰ ਘਟ ਗਿਆ। ਓਹ ਦਿਲ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹੀ ਕੁੜ੍ਹਨ ਲਗ ਪਏ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ ਓਹਨਾਂ ਭੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਅਤੇ ਆੱਕੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। {{gap}}੫–ਸੰ: ੧੮੧੮ ਵਿੱਚ ਮਰਹਟਾ ਜੁੱਧ ਦੇ<noinclude></noinclude> sz2e54m6gur2th2t1uhi19xz6a9k4n3 250 39408 222319 97424 2026-06-20T05:30:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੭)}}</noinclude>ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਜੀ ਰਾਉ ਦੀ ਪਿਨਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਓਹ ਬਿਠੋਰ ਵਿਚ ਕਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ੬ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਏਹ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਪਿਨਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਇਸਦਾ ਮਤਬੰਨਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਪਿਨਸ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਨੀ ਚਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨਾਂ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਸ਼ਵਾ ਭੀ ਉਸ ਲਈ ਪੰਜ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਓਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗੋਂਦਾਂ ਗੁੰਦਣ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕੀ ਹੋਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਕਈ ਸਜਾਦਿਆਂ ਨੇ ਭੀ ਜਤਨ ਕੀਤੇ। {{gap}}੬–ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ ਰੇਲ, ਤਾਰ, ਡਾਕ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਦੀ ਹਰ ਕੋਈ ਕਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਏਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਦੇਸ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੇ ਸਨ ਬੜੇ ਡਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਨੁਕਸਾਨ ਲਈ ਏਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਆਖਦੇ, ਸਨ ਕਿ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੈਣਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰ ਬਰਕੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ, ਸੰਗਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> exjknhqwl434dh68zbxjsgla0me6m3g 250 39410 222320 97426 2026-06-20T05:31:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੮)}}</noinclude>ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਕਰਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਈ ਆਦਮੀ ਰੇਲ ਦੇ ਇੰਵਣਾਂ ਅਤੇ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਬਲਦਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭੱਜੇ ਫਿਰਦੇ ਦੇਖਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਏਹ ਸ਼ਤਾਨ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਤਾਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੋ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਸੌ ਮੀਲ ਤੇ ਖਬਰ ਅੱਪੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਰ ਗਏ। ਕਈਆਂ ਦਾ ਇਹ ਭੀ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਜੇਹੜੇ ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਧਰਮ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹਨ ਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੜ੍ਹਨ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}੭–ਦੇਵ ਨੇਤ ਨਾਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਭਾਂਤ ਦੀਆਂ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤੂਸ ਚਾੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪੈਹਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਥੁੱਕ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਨੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਏਹ ਕਾਰਤੂਸ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰਤੂਸ ਵਰਤਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਾਂ ਮੰਨਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਅਤੇ ਟੀਪੂ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਬਦੋ ਬਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹੁਣ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਸਾਨੂੰ ਈਸਾਈ ਬਣਾਣ ਲੱਗੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 1npeuu1nmsqq6s1t8aloe22sskhvcat 250 39411 222321 97429 2026-06-20T05:31:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੭੯)}}</noinclude>{{gap}}੮–ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਕੱਲੀਆਂ ਦੁਕੱਲੀਆਂ ਰਜਮਟਾਂ ਨੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ। ਓਹ ਰਜਮਟਾਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਟਾਏ ਹੋਏ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਏਧਰ ਓਧਰ ਫਿਰਨ ਲਗ ਪਏ ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅਪਣੇ ਦੇਸੀ ਭਰਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਂਦੇ ਸਨ। ਅੱਚਣਚੇਤ ਹੀ ਮੇਰਠ ਤੋਂ ਗ਼ਦਰ ਅਚੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰਠ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ। ਓਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰਠ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਅਰ ਫੇਰ ਸਾਰੇ ਫਰੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਭੂਤ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਨਾਂ ਫਰੰਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਠੀਆਂ ਤੇ ਬੰਗਲੇ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਜੇਲ੍ਹਖਾਨੇ ਤੋੜ ਕੇ ਕੈਦੀ ਭਜਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ॥ {{gap}}੯–ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੀ ਉਲਾਦ ਭੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੇ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਖਵਾਂਦਾ ਸੀ। ਏਹ ਬੁੱਢਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਭੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚੰਗੀ ਪਿਨਸ਼ਨ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਖਿਆਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ<noinclude></noinclude> mw25tgnfhhmiz719uitldsmck7hmaqa 250 39412 222322 97490 2026-06-20T05:31:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੦)}}</noinclude>ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਮੈਂ ਭੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। ਏਹ ਆਪ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਆੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਦਾ ਢੰਡੋਰਾ ਫਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਾਹ ਮੇਮਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੱਚੇ ਜੇਹੜੇ ਆੱਕੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਨ ਬਚਾਣ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ ਸਨ, ਇਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। {{gap}}੧੦–ਜੋ ਕੁਛ ਮੇਰਠ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਉਹੋ ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਫ਼ਸਰ ਅਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਕੇ ਸਾਡੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਿਮਕ ਹਲਾਲੀ ਦੀ ਸੁਗੰਦ ਖਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਅਪਣੀ ਸੁਗੰਦ ਨੂੰ ਤੋੜ ਆੱਕੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਜੇਹੜਾ ਫਰੰਗੀ ਟੱਕਰਿਆ ਪਾਰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ॥ {{gap}}੧੧–ਕਾਨਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਆੱਕੀਆਂ ਦੇ ਇਕ ਵੱਡੇ ਜੱਥੇ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਿਆ। ਇਥੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਤਾਂ ਥੋੜੇ ਸਨ ਪਰ ਮੇਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਆੱਕੀਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨਾਲ ੧੯ ਦਿਨਾਂ ਤੀਕ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਰਹੇ। ਜੇ ਕਰ ਸਾਰੇ ਮਰਦ<noinclude></noinclude> tny8syh82omru4x0k2ttp3eollhieg5 250 39413 222323 97434 2026-06-20T05:31:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੧)}}</noinclude>ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਆੱਕੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਨਾਲ ਮੇਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਭੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੇ? ਨਾਨਾ ਸਾਹਬ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਲੋਕ ਅਧੀਨ ਹੋ ਜਾਓ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਨਾਮਾਨ ਅਲਾਹਬਾਦ ਪੁਚਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧ ਮਾਰੀ ਗਈ, ਓਹ ਮੰਨ ਗਏ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਕੇ ਬੇੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਗਏ। ਬੇੜੀਆਂ ਦੇ ਛੁੱਟਣ ਦੀ ਹੀ ਢਿੱਲ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੰਦੂਕਚੀਆਂ ਨੇ ਵਾੜਾਂ ਝਾੜਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਬੇੜੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤੇ ਜੇਹੜੇ ਬਚ ਰਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਰਦ ਤਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸੁੱਟੇ ਤੇ ਮੇਮਾਂ ਅਰ ਬੱਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫੇਰ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵੱਢ ਕੇ ਟੋਟੇ ਟੋਟੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋਥਾਂ ਘਸੀਟ ਕੇ ਇਕ ਖੂਹ ਵਿਚ ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ॥ {{gap}}੧੨–ਆਕੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ 4 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੀਕ ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾਂ ਰਖਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤੇ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ, ਫੌਜਾਂ ਆ ਗਈਆਂ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਹੋਇਆ। ਕਵਲ ਅੱਠ ਵਰੇ ਹੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੇਖ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਸ਼ ਰਾਜ ਕਿੱਤਾ ਸੁਖਦਾਇਕ<noinclude></noinclude> nl8tm3regfq8ivvd4gxuvf1hl2tih5f 250 39416 222324 97440 2026-06-20T05:31:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੨)}}</noinclude>ਹੈ, ਉਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ ਐਡੇ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਨ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਭੀ ਅਜਿਹਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਗੋਰਖੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਉਹੋ ਜੇਹੀ ਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੜੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜੇ ਸਨ। ਜਰਨੈਲ ਹੈਵੀਲਕ ਨੇ ਜੇਹੜਾ ਪਿਛੋਂ ਸਰ ਹਨਰੀ ਹੈਵੀਲਕ ਬਣਿਆਂ ਨਾਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਓਹ ਬਨਾਂ ਵਿਚ ਨੱਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਕੀ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਜਰਨੈਲ ਨੀਲ ਜਰਨੈਲ ਹੈਵੀਲਕ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਲਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਰਲਕੇ ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ ਫਤੇ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਲਖਨਊ ਦੀ ਸਹੈਤਾ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਰ ਹੈਨਰੀ ਲਾਰੈਂਸ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਹ ਹਜ਼ਾਰ ਆੱਕੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਛਿਆਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਘਮਸਾਨ ਲੜਾਈ ਪਿਛੋਂ ਜਨਰੈਲ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਹੱਲਾ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਫਤੇ ਕਰ ਲਈ। ਹੁਣ ਸਰ ਕੌਲਿਨ ਕੈਂਬਲ ਅਤੇ ਸਰ ਜੇਮਜ਼ ਆਊਟਰੈਮ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿਚ ਗੋਰਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਆ ਪੁੱਜੀ। ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ, ਲਖਨਊ ਸਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਕੀ ਅੱਵਧ ਵਿੱਚੋਂ ਕਢ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਰਨੈਲ ਨਿਕਲਸਨ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ<noinclude></noinclude> pqooubzsgdogyt6b66wtqcs614eyqnl 250 39421 222325 97462 2026-06-20T05:31:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੩)}}</noinclude>ਜਰਨੈਲ ਹੈਵੀਲਕ ਭੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ॥ {{gap}}੧੩–ਇਕ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲ ਵਿਟਲਕ ਦੇ ਨਾਲ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਤੁਰੀ ਤੇ ਦੂਜੀ ਸਰ ਹਿਊ ਰੋਥ ਦੇ ਨਲ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਚੱਲੀ। ਰਾਹ ਵਿਚ ਸਿੰਧੀਆ ਅਤੇ ਹੁਲਕਰ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਕਿਲੇ ਤੇ ਕਿਲਾ ਫਤੇ ਕਰਦੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਤ੍ਰੀ ਹਿੰਦਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਸਿੰਧੀਆ ਅਤੇ ਹੁਲਕਰ ਆਪ ਤਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਪਰ ਅਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆੱਕੀਆਂ ਨਾਲ ਰਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਸਕੇ। ਇਸ ਆਕੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਇਕ ਮਰਹਟਾ ਸ੍ਰਦਾਰ ਤਾਂਤੀਆਂ ਟੋਪੀ ਨਾਮੇ ਸੀ। ਆਕੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਾਰ ਹੋਈ। ਤਾਂਤੀਆਂ ਟੋਪੀ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਾਹੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।। {{gap}}੧੪–ਦਿੱਲੀ ਫਤੇ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਆਕੀ ਸਿਪਾਹੀ ਜਿੱਧਰ ਰਾਹ ਲੱਭਾ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਸੰ: ੧੯੫੮ ਦੇ ਅੰਤ ਤੀਕ ਹਰ ਥਾਂ ਅਮਨ ਚੈਨ ਵਰਤ ਗਿਆ। {{gap}}੧੫–ਭਾਂਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਭਾਈ ਅਥਵਾ ਸਾਕ ਸੈਨ ਗ਼ਦਰ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਨ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਜੋਰ ਲਾਇਆ, ਪਰ ਲਾਰਡ ਕਨਿੰਗ ਨੇ ਜ਼ਰਾ ਭੀ ਕਾਹਲੀ ਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਜਦ ਗ਼ਦਰ ਦੂਰ ਹੋਕੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਅਪ੍ਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਕੜੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ। ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ<noinclude></noinclude> j9tb8z9yoeavx4r1b5nqadkfa3ayqdr 250 39425 222326 97476 2026-06-20T05:31:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੪)}}</noinclude>ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ ਨਿਕਲੀ ਦੇਕੇ ਬਰਮਾਂ ਨੂੰ ਘੱਲਿਆ ਗਿਆ ਅਰ ਉਥੇ ਹੀ ਕਾਲ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਉਸਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੋਤ੍ਰਾ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਭੀ ਇਹੋ ਹਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਾਂ ਫਾਹੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਅੱਵਧ ਦੇ ਤੱਲਕੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਭੋਂ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿਤਾਬ, ਜਗੀਰਾਂ ਅਤੇ ਪਿਨਸ਼ਨਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੮੭-ਹਿੰਦ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ'''}}}} {{center|{{xx-larger|['''ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਵੈਸਰਾਇ''']}}}} {{center|[ਸੰ: ੧੯੫੮ ਤੋਂ ੧੮੭੭ ਈ: ਤੀਕ]}} {{gap}}੧–ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ ਪਾਰਲੀਮਿੰਟ ਨੇ ਡਿੱਠਾ ਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਵਿਚ ਕੁਛ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਈਸ੍ਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ<noinclude></noinclude> 0t7aa40yopa3h4wkul1tpyp7215ikk2 250 39427 222327 97481 2026-06-20T05:32:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੫)}}</noinclude>ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਬਦਲਕੇ ਵੈਸਰਾਇ ਹੋ ਗਿਆ॥ {{gap}}੨–ਪਹਿਲਾ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ ਸੰ: ੧੮੬੨ ਤੀਕ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੀ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਥਾਉਂ ਥਾਂਈ ਸੜਕਾਂ, ਰੇਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਦਰੱਸੇ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ॥ {{gap}}੩–ਰਾਹੀਂ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਕਾ ਦੁਆ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ, ਹਿੰਦੂ ਅਰ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਇੱਕੋ ਜਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ, ਅਮੀਰ ਅਰ ਗਰੀਬ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੇ ਕਨੂਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਏਹ ਭੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਅਥਵਾ ਨਵਾਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਬੇਸ਼ਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਰ ਲਵੇ, ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹੋ ਉਸਦੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਵੇਗਾ॥ {{gap}}੪–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਪਰਜਾ ਇਸ ਉੱਤਮ ਸਭਾਉ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਆਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਪਰ ਜਾਨ ਵਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ<noinclude></noinclude> f2ei0ci45in6q2scal1ay7yh3patizz 250 39431 222328 97486 2026-06-20T05:32:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੬)}}</noinclude>ਥਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪਿਚ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਜਿਸਤਰਾਂ ਇਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਮਲਕਾਂ ਸੀ ਇਸ ਤਰਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰੀਬ ਮਜੂਰਾਂ ਦੀ ਭੀ ਰਾਣੀ ਸੀ। ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਐਡਾ ਧਿਆਨ ਰਖਦੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਅਥਵਾ ਰਾਣੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। {{gap}}੫–ਲਾਰਡ ਐਲਗਿਨ ਦੂਜਾ ਵੈਸਰਾਇ ਸੀ। ਸੰ: ੧੮੬੨ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੰ: ੧੮੬੩ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਵਰੇ ਅਫਗ਼ਾਨਸਤਾਲ ਦਾ ਅਮੀਰ ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਜੋ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਚਲਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੇਰ ਮਲੀ ਅਮੀਰ ਬਣਿਆਂ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਫਜ਼ਲ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਹੜਾ ਰਾਜ ਭਾਗ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ॥ {{gap}}੬–੧੮੬੪ ਵਿੱਚ ਸਰ ਜਾਨ ਲਾਰੈਂਸ ਜ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਸੀ ਅਰ ਅਪਣੇ ਚੰਗੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੜਾ ਨੇਕ ਨਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਹੜਾ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਰਡ ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਖਿਤਾਬ ਨਾਲ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਵੈਸਰਾਇ ਅਸਥਾਪਨ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭੂਟਾਨ ਨਾਲ ਇਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਜੁੱਧ ਹੋਯਾ। ਭੂਟਾਨ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ<noinclude></noinclude> irqltnadc1xe25ux5jwcoq45tfp3jsu 250 39437 222329 97495 2026-06-20T05:32:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੭)}}</noinclude>ਦੇਸ ਨੀਪਾਲ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਲੜਾਈ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਥੋਂ ਦਾ ਹਾਕਮ ਕੁਛ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਦੇ ਬਣਾਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਹਾਰ ਹੋਈ ਅਤੇ ਬਰਦੇ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਫਜ਼ਲ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਬਦੁਲ ਰੈਹਮਾਨ ਨੇ ਕੈਦੋਂ ਕੱਢਕੇ ਅਫਗ਼ਾਨਸਤਾਨ ਦੇ ਤਖਤ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੱਸ ਗਿਆ, ਪਰ ਥੋੜੇ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਅਫਜ਼ਲ ਖ਼ਾਂ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਫੇਰ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। {{gap}}ਸਰ ਜਾਨ ਲਾਰੈਂਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਲ ਪਏ, ਇਕ ਉੜੀਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦੂਜਾ ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰੁਪਯਾ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹੈਤਾ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਈ॥ {{gap}}੧੦–ਚੌਥਾ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਮੇਓ ਸੀ। ਏਹ ਸੰ: ੧੮੬੯ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹੀ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਅੰਡੇਮਾਨ ਟਾਪੂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਗਿਆ ਜਿਥੇ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੈਦੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਇਸਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਮੈਹਕਮਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੈਹਕਮੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> qbtia9yjjd17tty9t1s2mgtgea3xp8t 250 39448 222330 97510 2026-06-20T05:32:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੮)}}</noinclude>ਕਿ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਾਣ ਕਿਸਤਰਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਕੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਲ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਮੇਵੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕੇਹੜਾ ਮੱਲ੍ਹੜ ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਭੋਂ ਨੂੰ ਵਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਖੋਜ ਸੌਖੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਦਾ ਹਾਲ ਪਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੈਹਕਮਾਂ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਅਫਸਰ ਏਹ ਗੱਲਾਂ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸਿਆਣੇ ੨ ਕ੍ਰਿਸਾਣਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਖਬਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਸੰਬੰਧੀ ਚੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੮–ਪੰਜਵਾਂ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਨਾਰਥ ਬ੍ਰੁਕ ਸੀ (ਇਸਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਭਾਰੇ ਕਾਲ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਸਿਆਨਪ ਨਾਲ ਕਾਲ ਨੂੰ ਨਾਂ ਪੈਣ ਦਿੱਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਨਖਾਹਾਂ ਅਤੇ ਮਜੂਰੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ। ਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਿੰਸ ਔਫ ਵੇਲਜ਼ ਸਨ ਅਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਐਡਵਰਡ<noinclude></noinclude> nmhut9543p4myra54je3rv5tdhndpo7 250 39451 222331 97516 2026-06-20T05:32:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੮੯)}}</noinclude>ਸਪਤਮ ਦੇ ਨਾਉਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣੇ ਸੰ: ੧੮੭੫ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੈਰ ਲਈ ਆਏ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਅਪ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਲ ਵਡਿਆਏ ਗਏ ਅਰ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਡੰਕੇ ਵੱਜੇ॥ {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੮੮-ਹਿੰਦ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇਰਿਆਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਛਤ੍ਰ ਛਾਇਆ ਹੇਠ'''}}}} {{center|{{xx-larger|'''[ਅੰਤਲੇ ਛੇ ਵੈਸਰਾਇ]'''}}}} {{center|[ਸੰ: ੧੮੭੭ ਤੋਂ ੧੯੦੧ ਈ: ਤੀਕ]}} {{gap}}੧–ਛੇਵੇਂ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਲਿਟਨ ਨੇ ਸੰ: ੧੮੭੭ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖ ਇੱਕ ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਦਰਬਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀ "ਰਾਣੀ" ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ "ਮਹਾਰਾਣੀ" ਹੋਣ ਦਾ ਹੋਕਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਏਹ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ,. ਨਵਾਬ ਅਤੇ ਰਈਸ ਅਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜੀ ਦੀ ਅੰਗਪਾਲ ਪਰਜਾ ਬਣਕੇ ਜਲਸੇ ਵਿੱਚ ਇਕੱਤ੍ਰ ਹੋਏ॥ {{gap}}੨–ਇਸ ਦੇ ਥੋੜੇ ਹੀ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਦੱਖਣੀ<noinclude></noinclude> f9a1wzdrjk77mlxu8izv8j006jiblsi 250 39460 222332 97531 2026-06-20T05:32:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੦)}}</noinclude>ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਕਾਲ ਪਿਆ। ਉਤੋੜੁੱਤੀ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਮੀਂਹ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਾਂ ਪਿਆ ਤੇ ਪੰਜਾਹ ਲੱਖ ਆਦਮੀ ਕਾਲ ਕ੍ਰਾਲ ਦੀ ਭੇਟ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਣ ਸਰ ਆਇਆ ਗਵਰਨਮੰਟ ਨੇ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ। ਅਨਾਜ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰੇਲ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਦਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਚਾਏ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕਾਲ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ੧੦ ਕ੍ਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੁਪੱਯਾ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਕਾਲ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਰੇਲਾਂ ਦੇ ਵਧਾਣ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਜਤਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਫੇਰ ਜੇ ਕਿਤੇ ਕਾਲ ਪਵੇ ਤਾਂ ਝੱਟ ਅਨਾਜ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}੩–ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰੂਸੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਕਾਬਲ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੈਸਰਾਇ ਦੇ ਇੱਕ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਜੋ ਮਿੱਤ੍ਰਚਾਰੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਸੀ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਂ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਏਹ ਤਤਪਰਜ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰੂਸੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੰਗ੍ਜ਼ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾਈ ਦੀ ਆਸ ਨਾਂ ਰੱਖਣ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ<noinclude></noinclude> 2anb41bj36c6109nmm2u36s72pf09ge 250 39464 222333 97540 2026-06-20T05:32:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੧)}}</noinclude>ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਅਫਗਾਨਸਤਾਨ ਉਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ, ਸ਼ੇਰ ਅਲੀ ਨੱਸ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਯਕੂਬ ਖਾਂ ਨੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਬਲ ਦੇ ਤਖਤ ਉਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲਹ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ ਜਦ ਸਰ ਲੂਇਸ ਕਵੈਗਨਰੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਕੀਲ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਤਾਂ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਫਸਾਦ ਕਰਕੇ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਅਰਦਲ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸੁੱਟਿਆ। ਯਕੂਬ ਖਾਂ ਕਾਬਲ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੪–ਸੱਤਵੇਂ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਦੂਜੇ ਕਾਬਲ ਜੁੱਧ ਨੂੰ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਯਕੂਬ ਖਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਯੂਬ ਖਾਂ ਨੇ ਕਾਬਲ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉਤੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਲਾਰਡ ਰਾਬਰ੍ਟਸ ਕਾਬਲ ਤੋਂ ਕੂਚ ਕਰ ਕੇ ਕੰਧਾਰ ਅੱਪੜਿਆ ਅਤੇ ਅਯੂਬ ਖਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਫਜ਼ਲ ਖਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਅਬਦੁਲ ਰੈਹਮਾਨ ਤਖ਼ਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਸੀ, ਓਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਫਗ਼ਾਨਸਤਾਨ ਦਾ ਅਮੀਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਹਕੂਮਤ ਕੀਤਾ। ਸੰ: ੧੯੦੨ ਵਿਚ ਅਬਦੁਲ ਰੈਹਮਾਨ ਨੇ ਚਲਾਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹਬੀਬੁੱਲਾ ਖਾਂ ਅਮੀਰ ਕਾਬਲ ਬਣਿਆ।<noinclude></noinclude> 0p64w58va5bucc59h1tgchi6hg2ed71 250 39468 222334 97546 2026-06-20T05:32:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੨)}}</noinclude>{{gap}}੫–ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਉਤੇ ਵਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਨ ਵਾਰਦੇ ਸਨ। ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਨੂੰਨ ਬਣਾਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੁਛ ਆਦਮੀ ਚੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਨੋਂ ਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ੨ ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹੈਤਾ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਚ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦੇਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸਦਾ ਸਿੱਟਾ ਏਹ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਹਰ ਥਾਂ ਮਦਰੱਸ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਏ। ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਦਿਸਾਉਰੀ ਵਸਤਾਂ ਉਤੋਂ ਮਸੂਲ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਈਆਂ ਵਸਤਾਂ ਸਸਤੀਆਂ ਵਿਕਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ॥ {{gap}}੬–ਅੱਠਵੇਂ ਵੈਸਰਾਇ ਲਾਰਡ ਡੱਫ਼ਰਨ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਹੀ ਚਿਰ ਮਗਰੋਂ ਬਰਮਾ ਦਾ ਬਦਸ਼ਾਹ ਥੀਬਾ ਨੇ, ਜਿਸਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਭੈੜਾ ਸੀ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਜੁੱਧ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸਦੇ ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਘੱਲੀ ਗਈ। ਥੀਬਾ ਨੱਸ ਗਿਆ ਅਰ ਸੰ: ੧੮੮੬ ਵਿਚ ਉਤਲਾ ਬਰਮਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> luffqvihothsxyifk2e7mzd487si3j0 250 39470 222336 97554 2026-06-20T05:33:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੩)}}</noinclude>ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਥੀਬਾ ਪਿਨਸ਼ਨ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਬਰਮਾ ਦੇ ਕਈ ਇਕ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਤਲੇ ਬਰਮੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਚੰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਹਾ ਹੇਠਲੇ ਬਰਮੇ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਇਲਕਿਆਂ ਦਾ ਸੀ। ਲਾਰਡ ਡੱਫ਼ਰਨ ਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਸਤਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰੂਸੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਕਮੀਸ਼ਨ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਜਿਸਨੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਸਤਾਨ ਦੀ ਹੱਦ ਪੱਕੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ॥ {{gap}}੭–ਲੇਡੀ ਡੱਫ਼ਰਨ ਦੇ ਜਤਨ ਨਲ ਵਲੈਤੋਂ ਡਾਕਟਰ ਮੇਮਾਂ ਬੁਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਿ, ਓਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਤੀਵੀਆਂ ਦਾ ਦਵਾ ਦਾਰ ਕਰਿਆ ਕਰਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਚੰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪੱਕਾ 'ਲੇਡੀ ਡੱਫ਼ਰਨ ਫੰਡ' ਕੈਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੮–ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਸੰ: ੧੮੮੮ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਲੈਨਸ ਡਊਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵੈਸਰਾਇ ਹੋਕੇ ਆਏ। ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਮਨੀਪੁਰ ਦੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਕੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਦੇ ਚੀਫ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਚਾਰ ਹੋਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਸੁਟਿਆ। ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਫੌਜ ਘੱਲੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਮਾਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਵੀ ਔਖ ਨਾਂ<noinclude></noinclude> 3cbpgzemyde70wfp56mrvszv6mazir7 250 39472 222337 97553 2026-06-20T05:33:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੪)}}</noinclude>ਹੋਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਕੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਘੱਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੇ ਧ੍ਰੋਹ ਕਮਾਇਆ ਸੀ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉੱਤ੍ਰ-ਪੱਛਮੀ ਸ੍ਰਹਦ ਵਲ ਵਧੀਕ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਝ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ॥ {{gap}}੯– ਲਾਰਡ ਐਲਗਿਨ ਦੂਜਾ ਸੰ: ੧੯੯੪ ਵਿਚ ਵੈਸਰਾਇ ਨੀਯਤ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ। ਉੱਤ੍ਰ-ਪੱਛਮੀ ਸ੍ਰਹੱਦ ਤੋਂ ਪਾਰ ਚਿਤ੍ਰਾਲ ਵਿਚ ਫਸਾਦ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਬੜਾ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਘੱਲੀ ਗਈ। ਪਲੇਗ ਨੇ ਆ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦੀ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਤੁਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪਸਰ ਗਈ। ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੜਾ ਭਾਰਾ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ। ਉੱਤ੍-ਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਭੁਚਾਲ ਆਉਣ ਨੇ ਹੋਰ ਭੀ ਬਿਪਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਬਿਪਤਾ ਪੈ ਗਈ, ਭਾਵ ਉੱਤ੍ਰ-ਪੱਛਮੀ ਸ੍ਰਹੱਦ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਕਮਾਂ ਨੇ ਦੁਖ ਦੇਣਾ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਏਹ ਆਪਣੇ ਪਹਾੜੀ ਘਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਮਦਾਨਾਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਅੰਤ ਤੰਗ ਆਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ ਦੇਣ ਲਈ ਧਾਵੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਲਾਕਹਾਰ੍ਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਫ਼ੌਜ ਘੱਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਧਾਵੇ ਵਿਚ ਜਿਸਨੂੰ<noinclude></noinclude> fhvmy2e36w9w08xq7x55wel11nzneua 250 39474 222338 97556 2026-06-20T05:33:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222338 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੫)}}</noinclude>ਤੀਰਾਹ ਦਾ ਧਾਵਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤੇ ਰੁਪੱਯਾ ਖਰਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਏਹ ਵੈਸਰਾਇ ਸੰ: ੧੮੯੯ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}੧੦–ਸੰਨ ੧੮੯੯ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵੈਸਰਾਇ ਬਣਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਸੱਤ ਵਰ੍ਹੇ ਅਰਥਾਤ ਸੰ: ੧੮੯੯ ਤੋਂ ਸੰ: ੧੯੦੫ ਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵੈਸਰਾਇ ਰਹੇ। ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਹਰ ਮੈਹਕਮੇ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬਹੁਤ ਰੁਪਯਾ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਅਜਿਹੇ ਢੰਗ ਕੱਢੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰ ਅਗੇ ਲਈ ਹਿੰਦ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਅਤੇ ਪਲੇਗ ਤੋਂ ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਮਨੂੰਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਚ ਸਕਣ। ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਲੰਮੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਨੈਹਰਾਂ ਕਢਾਈਆਂ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਜੇਹੜੇ ਐਵੇਂ ਪਏ ਸਨ ਵਾਹੀ ਜੋਗ ਹੋ ਗਏ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੂਹ ਅਤੇ ਤਲਾ ਪੁਟਾਏ। ਦੇਸ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਰੇਲ ਬਨਾਈ, ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰੀਬਾਂ ਲਈ ਮੁਢਲੀ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਉਤੇ, ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰਾ ਰੁਪਯਾ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤਾ। ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਮੈਹਕਮੇ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ੨ ਲਾਇਕ ਆਦਮੀ ਪੁਲੀਸ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ। ਫੌਜ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀਆਂ ਕਈ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ੨0 ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਮਸੂਲ<noinclude></noinclude> l8hvyasp6zs69jbyr9y1761iy4j440q 250 39475 222339 97557 2026-06-20T05:33:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222339 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੬)}}</noinclude>ਬਾਬਰ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਤੁਰੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਘਟਾਏ। ਲੂਣ ਦੇ ਮਸੂਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਲਈ ਗ੍ਰੀਬ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਨ ਘਾਟਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਡਾਕ ਅਤੇ ਤਾਰ ਦਾ ਮਸੂਲ ਭੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਏਹ ਸੁਧਾਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਨ ਚੈਨ ਰਿਹਾ। ਬਪਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਉੱਨਤੀ ਹੋਈ ਜਿਸਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰੀ ਅਮਦਨ ਵਿਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।। {{gap}}੧੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰਹੱਦੀ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਹੱਲਿਆ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਲਈ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਭਰਤੀ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੌਲ ਕਰਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਜੇਹੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ ਸਨ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਅਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਪਾਰ ਲਈ ਜਾਣੋਂ ਭੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਫੌਜ ਘੱਲੀ ਜਿਸਨੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿੱਬਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦੇਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਾੱਸਾ ਪੁਰ<noinclude></noinclude> lx8rbplnzn6gg1fil5aq8yiv12cmauk 250 39477 222340 97563 2026-06-20T05:33:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222340 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੭)}}</noinclude>ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਿੱਟਾ ਏਹ ਨਿਕਲਿਆ। ਤਿੱਬਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਾਹ ਕਰਨੀ ਪਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਸ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਪਾਰ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}੧੨–ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਖੱਲਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਦੋ ਨਵੇਂ ਸੂਬੇ ਬਣਾਏ, ਸਿੰਧ ਪਾਰ ਦੇ ਉੱਤ੍ਰ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ ਉੱਤ੍ਰ ਪੱਛਮੀ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪੂਰਬ ਦਾ ਦੇਸ ਅੱਡ ਕਰਕੇ ਓਹ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜੇਹੜਾ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਦੇ ਨਾਉਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। {{gap}}੧੨–ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਜੀ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰਤਾਜ ਸਨ ਜੇਹੜੀਆਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰ ਚੁਕੀਆਂ ਹਨ ੨੨ ਜਨਵਰੀ ੧੯੦੧ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਅਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਔਫ਼ ਵੇਲਜ਼ ਐਡਵਰਡ ਨੂੰ ਸਪਤਮ ਦੇ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿੰਸ ਜਾਰਜ (ਜੋ ਅਜ ਕੱਲ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਹਨ) ਸੰ: ੧੯੦੫ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪੂਰਬਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਆਏ, ਆਪ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਦੇਸ਼ ਰਟਨ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਦੇਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਭਾਲਿਆ।<noinclude></noinclude> fm1v7qxcfxqy7g6zj676ixz9fk3iude 250 39481 222341 214847 2026-06-20T05:34:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੮)}}</noinclude>ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਨਿਮਕ ਹਲਾਲੀ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਆਪ ਦੀ ਸ੍ਵਾਗਤ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਅਰ ਇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਪੁਰ ਅਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਲਾਰ੍ਡ ਕਰਜਨ ਦੀ ਵੈਸਰਾਈ ਦੀ ਮੁੱਦਤ ਵਧਾਈ ਗਈ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਇਕ ਝਗੜੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਜੇਹੜਾ ਕੌਸਲ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਬਾਬਤ ਉੱਠਿਆ ਸੀ, ਸੰ:੧੯੦੫ ਵਿੱਚ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤਕ ਏਹ ਰਵੀਆ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ੌਜੀ ਮੈਂਬਰ ਸਾ ਫੌਜ ਕੰਮ ਗਵਰਨਮਿੰਟ ਦ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਕਮਾਂਡਰਨ ਚੀਫ਼ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੈਂਬਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤਜਵੀਜ਼ ਪਾਸ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਫ਼ੌਜੀ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਲਾਰ੍ਡ ਕਿਚਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫੌਜੀ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਮਾਂਡਰਨ ਚੀਫ਼ ਸਿੱਧਾ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਰੇ। ਉਸਦੀ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਨੇ ਕੁਛ ਅਦਲ ਬਦਲ ਕਰਕੇ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਥਾਰ ਬਰਦਾਰੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਲਾਰ੍ਡ ਕਰਜ਼ਨ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਨਰਾਜ਼ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੇ ਅਸਤੀਛਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੰ: ੧੬੦੬ ਵਿੱਚ ਲਾਰ੍ਡ ਮਿੰਟੋ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੀਯਤ ਹੋਕੇ ਆਏ।<noinclude></noinclude> nfze8zge9e6fx6m86006l5p5alv2gcj 250 39490 222342 97581 2026-06-20T05:34:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222342 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੯੯)}}</noinclude>{{gap}}੧੪–ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੜਦਾਦਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ' ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿਚ ਰੌਲਾ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਉੱਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਜਿੱਠਿਆਂ ਅਤੇ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹੀਨਾ ਮਈ ੧੯੧੦ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਐਡਵਰਡ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਨਾਉਂ ਚਾਰ ਕੂਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ੯ ਵਰ੍ਹੇ ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਸਦੀਵ ਲਈ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ। ਯੂਰਪ ਦੇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੜੋਏ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਲੰਡਨ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਬੜੇ ਮਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਨੜੋਏ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। {{gap}}ਸ੍ਰੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਸੁਲਹ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਈ ਜੁੱਧਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਇਆ। ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਨਾਉਂ "ਅਮਨ ਪਸੰਦ" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਜੀ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਵਾਰੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੇ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਮਾਨ ਅਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। {{gap}}੧੫–ਸੰ: ੧੯੧o ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਜੀ ਵਲੈਤ ਚਲੇ ਗਏ,ਅਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂਵੇਂ<noinclude></noinclude> sqcu1u29z2frdb7uunj7bhg2xm7yhxe 250 39492 222343 97627 2026-06-20T05:34:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222343 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦੦)}}</noinclude>ਲਾਰਡ ਹਾਰਡਿੰਗ ਵੈਸਰਾਇ ਹੋਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਏ।। {{gap}}੧੬–ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿਚ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਆਪਣੀ ਮਲਕਾਂ ਮੇਰੀ ਸਮੇਤ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆਏ, ਆਪ ਨੇ ਐਡਵਰਡ ਸਪਤਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵਰਨਣ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵਿਚਰਕੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ। ੧੨ ਦਸੰਬਰ ੧੯੧੧ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਬੜੀ ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਤਾਜ ਪੋਸ਼ੀ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਫੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਅੱਗੇ ਵਾਂਗ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ॥ {{gap}}੧੭–ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਭੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਬਿਹਾਰ, ਓੜੀਸਾ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਨਾਗਰ ਨੂੰ ਰਲਾਕੇ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਸਦੀ ਰਾਜਯਨੀ ਪਟਨਾ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਹ ਉਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਟਲੀ ਪੁਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਮਗਧ ਦੇਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ੩੦੦ ਮ: ੫: ਮੋਰੀਆ ਘਰਾਣੇ ਦਾ ਚੰਦਰ ਗੁਪਤ ਰਾਜਾ ਸਜ ਧਜ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਭੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੂਰਬੀ ਬੰਗਲ. ਅਤੇ ਆਸਾਮ ਦਾ ਸੂਬਾ ਤੋੜਕੇ ਇਸ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸਾ ਢਾਕਾ ਸਮੇਤ ਫਿਰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਆਦੀ ਬੰਗਾਲ<noinclude></noinclude> oyui43nshtgofj0tg41me0o0clvx71x 250 39523 222344 97630 2026-06-20T05:34:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦੧)}}</noinclude>ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਸਾਮ ਇਕ ਹੋਰ ਸੂਬਾ ਬਣੇਗਾ। ਇਸਦੀ ਤਾਮੀਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। {{gap}}੧੮–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਅਮੀਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਜੀ ਦੀ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤੀ, ਲੱਖਾਂ ਆਦਮੀ ਉਸ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਦਿਨ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣਗੇ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਅਤੇ ਮਲਕਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ॥ {{gap}}੧੯–ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਸੁਖੀ ਹੋਕੇ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਉੱਨਤੀ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਮਾਲਾਮਾਲ ਹੋਵੇ। ਸ੍ਰਕਰ ਦੀ ਬਹਾਦਰ ਫੌਜ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਦੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ ਹੇਠਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਦੇਸ ਸਦੀਵ ਲਈ ਬਾਹਰਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆਂ ਰਹੇ॥ {{center|—:o:—}} {{xx-larger|'''{{gap}}ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਨਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਚਿਰੰਜੀਵ ਕਰੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਤਾਪ ਵਧਦਾ ਰਹੇ॥ '''}} ,<noinclude></noinclude> eaq1kelh3x3ylicyjh4phl5bh1r9xnh 250 39527 222345 97635 2026-06-20T05:34:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222345 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦੨)}}</noinclude>{{center|{{xxx-larger|'''ਅੰਤਕਾ ੧.'''}}}} {{center|{{xx-larger|'''ਬ੍ਰਤਾਨੀ ਤਾਜ ਹੇਠਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਉੱਨਤੀ '''}}}} {{xx-larger|੧-'''ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਨਿਯਮ'''}} {{gap}}੧–ਜਿਹਾ ਕਿ ਉੱਤੇ ਵਰਨਣ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਡ ਅੱਡ ਮੱਤ ਮਤਾਂਤ੍ਰ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕੌਮਾਂ ਵਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ:-ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਸਿੱਖ, ਪਾਰਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਆਦਿਕ। ਹਰੇਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ੨ ਰਵਾਜ, ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁੱਖ ਸਾਂਦ ਨਾਲ ਵਸਦੇ ਰਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਅਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕੀ ਨਿਯਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਹੜਿਆਂ ਕੈਦਿਆਂ ਪਰ ਪਰਪੱਕ ਰਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? {{gap}}੨–ਹੁਣ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਰੇਕ ਵਸਨੀਕ ਆਪਣੀ ਕੌਮ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇੰਨੀਂ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਜੀ ਕਰੇ<noinclude></noinclude> og3r72cj0fyfc9qiqw29n5chorl3g3b 250 39571 222346 97690 2026-06-20T05:35:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੦੩)}}</noinclude>ਮਸੀਤ, ਮੰਦਰ, ਅਥਵਾ ਗਿਰਜੇ ਵਿਚ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਸਿਮ੍ਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਭੀ ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਸਖਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}੩–ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਓਟ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਪ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾ ਕੋਈ ਬਦੋਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡਬੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਬਦੋਸੀ ਲੜਕੀ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮੁਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਤੀ ਬਣਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਚਿਖਾ ਪਰ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਰਸਮਾਂ ਆਮ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਜੁਰਮ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਰੜੇ ਦੰਡ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾ ਕੋਈ ਬਰਦਾ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਮਾਰ ਕੁੱਟ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁੱਲ ਖ੍ਰੀਦ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵਰਿਹਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਰਾਜ ਵਿਚ ਬਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖ੍ਰੀਦ ਅਤੇ ਵਿੱਕਰੀ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}੪–ਹੁਣ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕੋ ਕਨੂੰਨ ਹੈ,<noinclude></noinclude> mioiolplztf052fo7iwggo6vz56hj7e 250 39573 222347 97692 2026-06-20T05:35:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦੮)}}</noinclude>ਅਤੇ ਸਭਨਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬ੍ਰਾਬਰ ਹਨ। ਇੱਕ ਰਾਬਤਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਛਾਪ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਇਸਤੋਂ' ਜਾਣੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਜੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਨਹੀਂ? ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਜ਼ਾਬਤੇ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਜੁਰਮ ਦੇ ਲੱਛਨ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਦੰਡ ਭਲੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕਾਨੂਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਈਸਾਈਆਂ ਲਈ ਅੱਡ ਨਿਯਮ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਕਨੂੰਨ ਤੋੜੇ ਦੰਡ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਵੇ। ਕੋਈ ਊਚ ਨੀਚ ਦਾ ਫਰਕ ਨਹੀਂ,ਅਮੀਰ ਗਰੀਬ ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਨਾਲ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੰਡ ਭੀ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। {{gap}}੫–ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੀਵਾਨੀ, ਧਾਰਮਕ ਅਤੇ ਜੈਦਾਤ ਦੇ ਵਿਰਸੇ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰ੍ਹਾ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ। ਹਿੰਦ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਠਨ ਤੋਂ ਕਠਨ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਓਹਨਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਰਾਨ ਸ਼ਰੀਫ ਅਤੇ ਹਦੀਸ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 0l6w6srcb5h83yn1r19ttgjbwe90gmg 250 39576 222348 97701 2026-06-20T05:35:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫o੫)}}</noinclude>{{gap}}੬–ਪਰ ਕਾਨੂਨ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਸਭ ਆਦਮੀ ਇੱਕੋ ਜਹੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਉੱਤੇ ਤੁਰਨਾਂ ਐਤਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜਿਤਨਾ ਸੂਦਰ ਲਈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਰਈਸ ਲਈ ਭੀ ਓਹੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ ਜੋ ਇਕ ਕੁੱਲੀ ਲਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਚੀ ਜਾਤ ਦਾ ਕੋਈ ਜੁਰਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਭੀ ਦੰਡ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੰ: ੧੮੧੭ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰਚਲਤ ਹੈ। ਮਨੂੰ ਜੀ ਦੇ ਕਾਨੂਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੰਡ ਨਹੀਂ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਕਿੱਡਾ ਹੀ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰੇ॥ {{gap}}੭–ਜਿਸਤਰਾਂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰੁ ਖਾਣ ਪੀਣ, ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਬਹਿਤ ਵਿੱਚ ਭੀ ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਭਾਵੇਂ ਹਾਥੀ ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਗੱਡੀ ਵਿਚ ਜਾਵੇ ਭਾਵੇਂ ਪੈਰੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਛਤ੍ਰੀ ਤਾਣ ਕੇ ਤੁਰੇ ਭਾਵੇਂ ਨੰਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਪਗੜੀ ਬੰਨ੍ਹੇ ਭਾਵੇਂ ਟੋਪੀ ਰੱਖੇ, ਭਾਵੇਂ ਟੋਪੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਦੇਸੀ, ਝੌਂਪੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਥਵਾ ਮਹੱਲ ਵਿਚ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਕੱਪੜੇ ਪਹਨੇਂ ਭਾਵੇਂ ਸੂਤੀ, ਕੋਈ ਰੋਕ ਟੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਇਤਿ ਆਦਿਕ, ਜਿਵੇਂ ਜੀ ਚਾਹੇ ਰੋਟੀ ਕਮਾਏ, ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦਾਦੇ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਮ ਕਰੇ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਖੁੱਲ<noinclude></noinclude> 4b71o78pcot28lxnwl2q5u3bavoj4dy 250 39578 222349 97699 2026-06-20T05:35:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੦੬)}}</noinclude>ਸਦੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹੀ॥ {{gap}}੮–ਸਾਡੀ ਸ੍ਰਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਪਾਤ ਅਤੇ ਰੀਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਖੁਲ੍ਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀ ਪੂਰੀ ਪੂਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰ ਮਾੜੀਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਮਸੀਤਾਂ, ਮਕਬਰੇ, ਮੀਨਾਰ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਟੁਟਦੇ ਭਜਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਬਣੌਣ ਵਾਲੇ ਤੁਰ ਗਏ ਸਨ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼, ਮੀਂਹ, ਹਨੇਰੀਆਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਇਸ ਦਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਮੈਹਕਮਾਂ ਰਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਹ ਕੰਮ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਰਾਂ ਮਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਾਵੇ ਅਤੇ ਜਥਾ ਸ਼ਕਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰੇ, ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ੭ ਲਖ ਰੁਪਯਾ ਇਸੇ ਕੰਮ ਤੇ ਖਰਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੈਹਕਮੇਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਦਾ ਮੈਹਕਮਾਂ ਹੈ॥ {{center|—:o:—}}<noinclude></noinclude> 230edzxf9yy537t7xra4rkh3l76nl4q 250 39581 222350 97703 2026-06-20T05:35:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫o੭)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''੨-ਅਮਨ ਚੈਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਲਾਭ'''}}}} {{gap}}੭–ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸੁਖ ਅਮਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਜੁੱਧ, ਜੁੱਧ ਅਥਵਾ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਕੇਵਲ ਓਹੀ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਜਿਹੜੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਬੈਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੱਬਰ ਕਬੀਲੇ ਅਤੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਭੀ ਰੁੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੨–ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੌਕੇ ਜਦ ਫੌਜਾਂ ਏਧਰ ਓਧਰ ਕੂਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਖੇਤ ਬਿਨਾਂ ਵਾਹੇ, ਬੀਜੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਫਸਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਦਮੀ ਭੁੱਖ ਦੋਖੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦਾਣਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਆਤ੍ਰ ਹੋਕੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਘਾਹ ਆਦਿਕ ਜੋ ਮਿਲੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੈਜ਼ਾ ਅਦਿਕ ਮਹਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਆ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਆਦਮੀ ਭੇਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੩–ਕਈ ਵਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੂਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਫੌਜੀ ਸਪਾਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲੈਂਦੇ<noinclude></noinclude> kf9s5is4l5s94j1icqg7kkgpep8ykz0 250 39582 222351 97707 2026-06-20T05:35:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫o੮)}}</noinclude>ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ ਚੁੱਕ ਲਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਹਲੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। {{gap}}੪–ਭਾਵੇਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਜੁੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਿਪਤਾ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉੱਤ੍ਰੀ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਨਣ ਵਿਸਤਾਰ ਨਲ ਅੱਗੇ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪਠਾਨ ਤੇ ਈਰਾਨੀ, ਗਿਲਜੇ ਤੇ ਗੌਰੀ, ਤੁਰਕ ਤੇ ਤਾਤਾਰੀ, ਮਹਮੂਦ ਗਜ਼ਨਵੀ ਤੇ ਤੈਮੂਰ, ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਤੇ ਅਬਦਾਲੀ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਕੇ ਕਿਤਨੀ ਵਾਰੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ। ਅਣਗਿਣਤ ਹਿੰਦ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਢ ਸੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਫਲਦੇ ਫੁਲਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤੋਲਵਾਂ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਲੈ ਗਏ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ੈਹਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਲੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}੫–ਕੇਵਲ ਬਿਦੇਸੀ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੀ ਦੇਸ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੱਗੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਭੀ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ<noinclude></noinclude> ab84km8u6lxb5nrwvmcyy3vcs9jemdt 250 39588 222352 97718 2026-06-20T05:35:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫o੯)}}</noinclude>{{Block center|<poem></poem>}}ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਰੋਗੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਹਾਲ ਭੀ ਤੁਸੀਂ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਚੁੱਕੇ ਹੋ। {{gap}}੬–ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇਤਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਦ ਸਭ ਤੋਂ ਭੈੜਾ ਸਮਾਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਦੇ ਇਸਥਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਰਥਾਤ ਸੰ: ੧੭੦੦ ਤੋਂ ੧੮੨੦ ਈ: ਤਕ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਇਕ ਸਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰਾਜ ਰੌਲੇ, ਭੈੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਆਕੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}੭–ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਮ੍ਰਿਤੂ ਪਿਛੋਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਤਨੇ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਰਾਜਵਾੜੇ ਕੈਮ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਮਰਹਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਉਤ੍ਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆ ਪੁੱਟਿਆ, ਦੇਸ ਨੂੰ ਵੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ, ਜਿਹੜੇ ਅਪਣਾ ਮਾਲ ਦੌਲਤ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਹ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੋਈ ਜੋਰ ਵਾਲਾ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਡਾਕੂਆਂ, ਚੋਰਾਂ ਅਤੇ ਠੱਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਸ ਭਰ ਗਿਆ, ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਭੀ ਬਚ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> 9j3i8347a4p7h1qtsiqxcv7635viyas 250 39689 222353 97917 2026-06-20T05:35:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧o)}}</noinclude>ਸਕਦਾ ਸੀ, ਤਕੜੇ ਪਹਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਫਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਇਹ ਹੁੰਦਿਆਂ ਭੀ ਕਈ ਲੋਕ ਜਿਹੜੇ ਸਫਰ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੀ ਮੁੜਕੇ ਨਹੀਂ ਅਉਦੇ ਸਨ॥ {{gap}}੬–ਤੁਸੀਂ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਨ ਵਾਲੇ ਉਨਾਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਮਾਰ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਾ ਸਕਦੇ।। ਪਿਛਲੇ ਸੱਠ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤ੍ਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸ ਵਰਹੇ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੰਦਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸਾਡੀ ਨਿਯਾਇਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਜ਼ਰੀਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੬–ਦੇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਉਣ ਲਈ ਜੋਰ ਵਾਲੇ ਹਾਕਮ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਬਦਅਮਨੀ ਨਾਂ ਹੋਣ ਦੇਵੇ, ਆਕੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਵੇ, ਬਦੇਸੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੜਨ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਸ ਨੂੰ ਬਚਾਕੇ ਰੱਖੇ॥ {{gap}}੧੦–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਕਈ ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਕੌਮਾਂ ਦੇ ਹਨ, ਓਹ ਅੱਡ ਅੱਡ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਮਤ ਮਤਾਂਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਅਥਵਾ ਪਠਾਨ ਬੰਗਾਲੀ ਅਥਵਾ ਮਰਹਟੇ<noinclude></noinclude> igx431a0vv81wamc7dlbxgbtwe9uyiz 250 39690 222354 97918 2026-06-20T05:35:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੧)}}</noinclude>ਨਾਲੋਂ ਉਕਾ ਹੀ ਅੱਡ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਸੂਰਤ ਰਹਿਤ ਬਹਿਤ, ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਧਰਮ ਅਡ ਅਡ ਹਨ, ਅਜਿਹਾ ਰਾਜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਉਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ, ਨਸਲਾਂ ਅਤੇ ਮੱਤ ਮਤਾਂਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਰੱਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਐਥੋਂ ਤੀਕ ਕਿ ਅਕਬਰ, ਜਹਾਂਗੀਰ, ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਅਤੇ ਔਰੰਗ ਜਿਹੇ ਤਕੜੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਉਤ੍ਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਹਿੰਦ ਦੇ ਕੁਝ ਕੁ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਤੇ ਤਾਰ ਦਾ ਤਾਂ ਨਾਉਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਮਨੌਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ। {{gap}}੧੧–ਜੇਕਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤਕੜਾ ਤੇ ਜੋਰ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਅਮਨ ਰਖ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਕੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਹਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਓਹ ਵੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸ਼ਹਿਨ ਸ਼ਾਹ ਜਾਰਜ ਪੰਚਮ ਹੈ॥ {{gap}}੧੧–ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇ ਅਮਨ ਚੈਨ ਹੈ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> ffm6ra5rr3eyhre01wj61iar0nk9bey 250 39691 222355 97920 2026-06-20T05:36:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੨)}}</noinclude>ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹੀ ਲੋੜੀਦਾ ਹੈ,ਜਿਮੀਦਾਰ ਨਿਰਭੈ ਅਪਣੀ ਖੇਤੀਆਂ ਵਾਹੁੰਦੇ ਬੀਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਵਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ। ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਰੇਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਾਂ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬਰਮਾ ਦੇ ਓਹ ਹਿੱਸੇ ਜਿਹੜੇ ਦੂਰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਬੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪਏ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਕੰਢੇ ਉਤੇ ਜਹਾਜ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਬੜੇ ਬਲਵਾਨ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਦੂਰ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਚਲਨ ਫਿਰਨ ਦੀ ਸੋ ਕਈ ਹਫਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਸਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਲੀ ਅਥਵਾ ਸ਼ਿਮਲੇ ਬੈਠੇ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲਾਂ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਬੰਗਾਲ, ਬਰਮਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਇੱਕ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਰੇਲ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਫੌਜਾਂ ਘੱਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਤੋੜੀ ਬ੍ਰਤਾਨੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਸੇ ਜੁੱਧ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਥਾਂ ਅਮਲ ਚੈਨ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੁਖੀ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਰਹਿਣਗੇ। {{center|—:o:—}}<noinclude></noinclude> nvebtya31c5st811eysd7ujordsoc7z 250 39692 222356 98120 2026-06-20T05:36:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੩)}}</noinclude>{{xx-larger|'''{{gap}}੩-ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ '''}} {{gap}}੧–ਪੰਜਾਹ ਵਰਹੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਵੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦ ਈਸ੍ਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਇੰਗਲਿਸਤਾਨ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ। ਓਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}੨–ਜੋ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਸੁਖ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਜੇਹੜੀਆਂ ਨਿੱਤ ਵਰਤਦੇ ਹਾਂ, ਓਹ ਸਾਮਾਨ ਜਿਹੜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਥਵਾ ਇੰਗਲੈਂਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਚਾਕੂ ਅਤੇ ਕਪੜੇ, ਘੜੀਆਂ, ਤਾਲੇ, ਕਤਾਬਾਂ, ਦੀਵਾ ਸਲਾਈਆਂ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਅਣਗਿਣਤ ਵਸਤਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲ ਬਿਨਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀਆਂ, ਜੇਕਰ ਮਿਲ ਭੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਤਾਂ ਬੜੀਆਂ ਹੀ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਬਪਾਰ ਦੀ ਉੱਨਤੀ, ਜੇਹੜੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੈੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਦੇ ਨਾ ਹੁੰਦਿਆਂ ਅਸੰਭਵ ਸੀ। {{gap}}੩–ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ<noinclude></noinclude> 97d6vwjwbt3spmq7juh4w1ha3wvciqb 250 39792 222357 98123 2026-06-20T05:36:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੪)}}</noinclude>ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕੇਵਲ ਕੱਚੇ ਰਾਹ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਹੜੇ ਬਾਰਸ਼ ਸਮੇਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪੁਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਬੈਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਰਾਹੀ ਆਪਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਟੱਟੂਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰੀਬ ਆਦਮੀ ਸੈਂਕੜੇ ਮੀਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਸਨ। {{gap}}੪–ਸੰ: ੧੮੩੯ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ ਬਣਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰੁਪੈ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਰਥਾਤ ਸੰ: ੧੮੫੪ ਵਿੱਚ ਮੈਹਕਮਾ ਬਾਰਗ ਮਾਸਤ੍ਰੀ ਬਣਿਆਂ ਕਿ ਓਹ ਸੜਕਾਂ, ਨੈਹਰਾਂ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ, ਵਡੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੱਚੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੰ: ੧੯੧੨ ਵਿੱਚ ੫੫ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਕੱਚੀ ਸੜਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹਰ ਸਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਰੱਮਤ ਉਤੇ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਰੁਪੱਯਾ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}੫–ਇਸਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਪੱਕੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ, ਪਰ<noinclude></noinclude> mg2rkgzb6nczm218wftctdf8ez6rdxs 250 39793 222358 98124 2026-06-20T05:36:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੫)}}</noinclude>ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਫ਼ੈਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਮਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦਵਾਰਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਖਰਚ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਬੜੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਥੋਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਦਕੇ ਬਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇਤਰਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤਕ ਮਾਲ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਫਸਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜਿਤਨਾ ਅਨਾਜ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਖਰਚ ਤੋਂ ਬਚ ਰਹੇ ਓਹ ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿ ਪਿਆ ਪਿਆ ਸੜ ਜਾਵੇਂ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਰਸ਼ ਦੇ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖਾਣੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਹੋਣ। ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}੬–ਇਹ ਰੇਲਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪੁਲਾਂ ਦਵਾਰਾ ਵੱਡੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੰਮੇ ਹਨ, ਲੰਮੀਆਂ ਰੇਲ ਗੱਡੀਆਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਬਿਨ ਰੋਕ ਟੋਕ ਦੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ<noinclude></noinclude> j1nv1av70dwss051e4ewb23dfrmro05 250 39794 222359 98126 2026-06-20T05:36:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੬)}}</noinclude>ਕੇਵਲ ਚੰਗੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਹੀ ਸਫਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਕਾਂਗ ਆਈ ਹੋਵੇ ਕਈ ਕਈ ਦਿਨ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਪੁਲਾਂ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸਫਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਹਨੇਰੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਦਾ। ਭਾਵੇਂ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਸੱਕਾ ਮੌਸਮ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀ ਸੁਖ ਚੈਨ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਤੀਕ ੧੨ ਸੌ ਮੀਲ ਦਾ ਸਫਰ ਅਥਵਾ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਬੰਬਈ ਤੀਕ ਸਾਢੇ ਤੇਰਾਂ ਸੌ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਰੇਲ ਵਿਚ ਬੈਠਿਆਂ ਬੈਠਿਆਂ ਚਾਲ੍ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿਚ ਟੱਪ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਆਦਮੀ ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਦਸ ਤੋਂ ਵੀਹ ਮੀਲ ਤਕ ਚਲ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਰੇਲ ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿਚ ੪੦੦ ਮੀਲ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}੭–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਲੀ ਰੇਲ ਦੀ ਸੜਕ ੨੦ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ੧੯੫੩ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਸ: ੧੮੫੭ ਵਿੱਚ ੩੦੦ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਸੜਕ ਸੀ, ਪੰਜਾਹ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ ਅਰਥਾਤ ੧੯੦੯ ਵਿੱਚ ੩੧ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਲੰਬਾਈ ਦੀ ਸੜਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇੱਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਇਸ ਦਵਾਰਾ ੩੩ ਕਰੋੜ ਮੁਸਾਫਰ ਅਤੇ ੬ ਕਰੋੜ ਦਾ ਮਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ। ਤੀਜੇ ਦਰਜੇ<noinclude></noinclude> 9wsf8ku2pyr705jp6czu4ayyv6qjxmz 250 39795 222360 98129 2026-06-20T05:36:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੭)}}</noinclude>ਦੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ੧ ਪੈਸਾ ਮੀਲ ਪਿੱਛੇ ਅਤੇ ਮਾਲ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮੀਲ ਤੇ ਇਕ ਟਨ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪੈਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੀ ਕਰਇਆ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੪-ਡਾਕਖਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰ'''}}}} {{gap}}੧–ਜੇਹੜਾ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਨਾਉਂ ਥਾਉਂ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਰਜਵਾੜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜਬ੍ਹਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਡਾਕਖਾਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਅਸੰਭਵ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤ੍ਰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਰਕੇ ਤਾਂ ਉਹ ਅੱਪੜਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜੇ ਅੱਪੜ ਭੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚ ਭੀ ਬੜਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ॥ {{gap}}੨–ਸੰ: ੧੮੩੭ ਵਿਚ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਾਕ ਖਾਨੇ ਖੋਹਲੇ ਗਏ। ਓਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਟਿਕਟ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮਸੂਲ ਪਹਲਾਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿੱਥ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ਕਲਕੱਤੇ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜਣ ਦਾ ਖ਼ਰਚ ਇਕ ਰਪੱਯਾ ਇਕ ਤੋਲੇ ਪਿੱਛੇ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 6si3budgz910n0d63u174d2bhof2w5o 250 39798 222361 98132 2026-06-20T05:36:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੮)}}</noinclude>੩-ਸੰ: ੧੮੫੪ ਵਿੱਚ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦਾ ਮਹਕਮਾ ਬਣਿਆਂ ਅਤੇ ਟਿਕਟ ਵੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਵਿੱਥ ਦੇ ਖਿਆਲ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮਸੂਲ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਮਸੂਲ ਘਟਦਾ ਘਟਦਾ ਹੁਣ ਦੇ ਮਸੂਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}੪–ਸੰ: ੧੬੫੬ ਵਿਚ ੭੫੦ ਡਾਕਖਾਨੇ ਅਤੇ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਸਨ। ੩੬ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਚੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ੩ ਕ੍ਰੋੜ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰਸਲ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਮਗਰਲੇ ੬੦ ਵਰਿਹਾਂ ਵਿਚ ਬੜਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੁਣ ੭੦ ਹਜ਼ਾਰ ਡਾਕਖਾਨੇ ਅਤੇ ਲੈਟਰ ਬਕਸ ਹਨ, ੧ ਲੱਖ ੬੦ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਤੱਕ ਚਿੱਠੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ੯੪½ ਕਰੋੜ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਸਲ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਪੈਸੇ ਦਾ ਪੋਸਟ ਕਾਰਡ ੩ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਆਨੇ ਨਾਲ ੮ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੱਕ ਚਿੱਠੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}੫–ਜਦ ਸੰ: ੧੮੫੮ ਵਿਚ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਹੱਥੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਨਿਕਲ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹੱਥ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸੇਵੰਗ ਬੈਂਕ<noinclude></noinclude> je635sjfsvc9vm357a3to6bkcus10gc 250 39804 222362 98148 2026-06-20T05:37:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੧੯)}}</noinclude>ਅਤੇ ਮਨੀਆਰਡਰ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹੁਣ ੮ ਹਜਾਰ ਸੇਵਿੰਗ ਬੈਂਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ੧੨ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹਸਾਬ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ 9/10 ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਚ ਦੱਬਕੇ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਸਾਂਭਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਜ ਭੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿਚ ਇਸ ਰੁਪੱਯ ਦਾ ਜੋੜ ੧੭ ਕ੍ਰੋੜ ਸੀ; ਇਤਨੀ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਦਾ ਡਾਕਖਾਨੇ ਦੇ ਸੇਵੰਗ ਬੈਂਕ ਵਿਚ ਜਮਾਂ ਹੋਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕੀ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਤੇ ਇਤਬਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ੩੭½ ਕ੍ਰੋੜ ਦੇ ਮਨੀਆਰਡਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੬–ਤਾਰ ਦਵਾਰਾ ਕੇਵਲ ਬਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮੱਦਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਘਰੋਗੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਭੀ ਸੁਖਦਈ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਬੜੀ ਮੱਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਵਿਚ ਅਕਬਰ ਅਤੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਜਿਹੇ ਬਲਕਾਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੰ: ੧੯੫੧ ਵਿਚ ਤਾਰ ਦੀ<noinclude></noinclude> pzofoswu7ccf790tl7h4zbqxa55k3mf 250 39807 222363 98753 2026-06-20T05:37:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨o)}}</noinclude>ਪਹਿਲੀ ਲੈਨ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਲਗਾਈ ਗਈ ਸੀ, ਇਹ ਕੇਵਲ ੮੨ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਸੀ, ਇਸਤੋਂ ੪ ਵਜੇ ਪਿੱਛੋਂ ਸੰ: ੧੯੫੫ ਵਿਚ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ੩ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਤਕ ਤਾਰ ਬਣ ਗਈ। ਇਸਤੋਂ ੬੦ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ ਅਰਥਾਤ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ੭੫ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਤਾਰ ਉੱਤੇ ੭ ਹਜ਼ਾਰ ਤਾਰ ਘਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ੧ ਕ੍ਰੋੜ ੨੦ ਲੱਖ ਤਾਰਾਂ ਲੰਘਦੀਆਂ ਹੋਣ, ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ੧੨ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਤਾਰ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਅਥਵਾ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਉੱਤੇ ਅੱਠ ਆਨੇ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਪਾਸ ਭੇਜ ਸਕਦਾ ਹੈ।। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''ਪ-ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਆਬਪਾਸ਼ੀ'''}}}} {{center|{{xx-larger|'''(ਸਿੰਜਾਈ) '''}}}} {{gap}}੧–ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਅਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹਿਰਾਂ ਰੇਲ ਨਾਲੋਂ ਭੀ ਸਸਤੀਆਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕੇਵਲ ਏਹੋ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਓਹ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਟੁਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਿੰਜਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਭੀ ਨਹਿਰਾਂ ਸਨ ਪਰ ਸ੍ਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ<noinclude></noinclude> q3qok65toafagtcd9hbhaby45ozgqbo 250 39812 222364 98161 2026-06-20T05:37:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੧)}}</noinclude>ਵਿਚ ਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਕੰਮੀਆਂ ਸਨ, ਲੜਾਈ ਝਗੜਿਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਉੱਕੀਆਂ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆਂ ਅਤੇ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਹਿਰਾਂ ਪੁਟਵਾਈਆਂ।। {{gap}}੨–ਜਿਹੜੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਸੰ: ੧੮੫੮ ਵਿਚ ਵਗਦੀਆਂ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ੧੫ ਲੱਖ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੰਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਓਦੋਂ ਤੋਂ ੪੫ ਲੱਖ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਨਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ੨ ਕ੍ਰੋੜ ੩੦ ਲੱਖ ਏਕੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ੬ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।। {{gap}}੩–ਨਹਿਰ ਗੰਗਾ ਇਕ ਨਵੇਂ ਦਰ੍ਯਾ ਸਮਨ ੪੬o ਮੀਲ ਲੰਮੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ੪੪੮o ਮੀਲ ਹਨ।। {{gap}}੪–ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ੪੫00 ਮੀਲ ਵੱਡੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ੧o੫oo ਮੀਲ ਛੋਟੇ ਖਾਲ ਹਨ, ਇਹ ਸਾਰੇ ੫੦ ਲੱਖ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰ ਚਨਾਬ ਨੇ ਇਕ ਉੱਜੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ<noinclude></noinclude> 74hz9ikaoceqdcp28mit9i5fhibg7pe 250 39815 222365 98169 2026-06-20T05:37:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੨)}}</noinclude>ਬਾਰ ਨੂੰ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਬਾਗ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਕਾਰ ੨੦ ਲੱਖ ਏਕੜ ਹੈ। ਸਿੰਧ ਦੀ ਉਸ ਭੋਂ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜੰਗਲ ਸੀ ਬਹੁਤ ਕਣਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕਣਕ ੧੦ ਲੱਖ ਰਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਆਬਾਦ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਿੰਧ ਦੀ ਇਹ ਨਵੀਂ ਆਬਦੀ ਕੇਵਲ ਓਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪਾਲਦੀ ਸਗੋਂ ਇਕ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ੩ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੀ ਕਣਕ ਬਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਹੁਣ ਕਈ ਪ੍ਰਫੁਲਤ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮੰਦਰ ਮਾੜੀਆਂ ਹਨ। ਖੂਹ, ਮਸੀਤਾਂ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ, ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਬਾਗ ਵੀ ਬਹੁਤ ਹਨ॥ {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੬-ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ '''}}}} {{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਮਾਮ ਵਾਹੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪਸੂ ਪਾਲਨਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੀਕ ਕਿ ਤੀਹ ਕ੍ਰੋੜ ਵਸਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਤਿਹਾਈ ਦਾ ਗੁਜਾਰਾ ਵਾਹੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਬਹੁਤ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਦਸ ਆਦਮੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵਾਂ ਦਾ ਗੁਜਾਰਾ<noinclude></noinclude> 7rj3zqt6mfq5xooxtxxg9ql03tfkfsk 250 39820 222366 98175 2026-06-20T05:38:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੩)}}</noinclude>ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੨–ਪਰਜਾ ਲਈ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਸੁਖ ਤੇ ਰਾਖੀ ਦੀ ਹੈ, ਜਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਲੁੱਟਦੀਆਂ ਮਾਰਦੀਆਂ ਇਧਰ ਓਧਰ ਫਿਰਦੀਆਂ ਹੋਣ,ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾੜਦੀਆਂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਬ ਰਾਹਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਸਾੜਨ ਵਿੱਚ ਲਗੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਨੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹੁਣ ਹਰ ਥਾਂ ਅਮਨ ਚੈਨ ਹੈ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਇਲਾਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਗਏ ਪ੍ਰਜਾ ਅਮਨ ਅਮਾਨ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਕਰਨ ਲਗ ਪਈ। {{gap}}੩–ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੋੜ ਭੋਂ ਉੱਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਦਰਜੇ ਦਾ ਮਸੂਲ ਹੈ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭੀ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਕੇ ਬਾਕੀ ਰੁਪਯਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਵਰਤ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਾਮਲਾ ਉਗ੍ਰਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਜਿਤਨਾ ਅਨਾਜ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਬਪਾਰੀਆਂ ਪਾਸ ਵੇਚ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਹੜੇ ਦੇਸ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ<noinclude></noinclude> 47kvg5oi269pz3l8w40vwntrjj42ies 250 39833 222367 98193 2026-06-20T05:38:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੪)}}</noinclude>ਵੇਚਣ ਲਈ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਨਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਬਪਾਰੀ ਅਜੇਹਾ ਕਦੇ ਨਾਂ ਕਰਦੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਰਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। {{gap}}੪–ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਜ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਰਮ (ਖੇਤ) ਬਣਾਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਢੰਗ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗੇ ਅਨਾਜ ਫਲ ਮਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਭਾਜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੇਵੇ ਲਿਆਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੀਖੀ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਸਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਵੇਂ ਢੰਗ, ਨਵੇਂ ਹਲ ਅਤੇ ਸੱਜਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖ੍ਯਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਬੂਟਿਆਂ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹਨ ਅਤੇ ਕਣਕ, ਚਾਉਲ, ਕਾਫੀ, ਗੱਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਅਥਵਾ ਰੋਕ ਥਾਮ ਦੇ ਜਾਣੂੰ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਗ੍ਯਾਨ<noinclude></noinclude> iom1if89z8qwgvk383tvh798bbjdjw1 250 39841 222368 98209 2026-06-20T05:38:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੫)}}</noinclude>ਕਰਾ ਦੇਣ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਦੱਸਣ। {{gap}}੫–ਇੱਕ ਮੈਹਕਮਾ ਪਸੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਟੈਰੀਨਰੀ ਮੈਹਕਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ ਇਸਦੇ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਖਬਰ ਰਖਦੇ ਅਤੇ ਜਿਥੋਂ ਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਆਪ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਮਦਰਸੇ ਭੀ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਨਸਲ ਨੂੰ ਉਨਤ ਕਰਨ ਦੇ ਵੀ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਕਿ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗਾਈਆਂ, ਤਕੜੇ ਬੈਲ, ਘੋੜੇ, ਟੱਟੂ ਮਿਲ ਸਕਣ, ਜਿਹੇ ਇੰਗਲੈਂਡ,ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਨ। {{gap}}੬–ਹਰ ਥਾਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਮਦਰੱਸੇ ਖੋਲ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤਾਕਿ ਓਹ, ਲਿਖਣਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿੱਖ ਜਾਣ, ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖ ਲੈਣ ਓਹ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਭੋਆਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਾਹੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹਿਸਾਬ ਕਤਾਬ ਰੱਖਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਨ॥<noinclude></noinclude> tana6s61zqg72eflecoqowr5lxd0uxy 250 39845 222369 98216 2026-06-20T05:38:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੬)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''੭–ਕਾਲਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ'''}}}} {{gap}}੧–ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਖ਼ੇ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਪਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰਤਾਂਤ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣੇ ਤਦੋਂ ਦੇ ਕਾਲਾਂ ਦੇ ਹਾਲ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਅਕਬਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਿੰਨ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲ ਪਏ, ਲੱਖਾਂ ਆਦਮੀ ਮਰ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰੇਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਰ ਦੁਰ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਅਨਾਜ ਭੇਜਨ ਦਾ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}}੨–ਕਾਲ ਦੇ ਕਈਂ ਕਾਰਨ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਬਾਰਸ਼ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੜਾਈ, ਲੁੱਟ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਭੀ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਕਿ ਜਿੱਥੇ ਅਜਿਹਾ ਹਾਲ ਹੋਵੇ ਓਥੋਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿਤਨਾ ਮੀਂਹ ਪਵੇ ਰਾਹਕ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਅਮਨ ਚੈਨ ਨਾਲ ਵਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। {{gap}}੩–ਹੁਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਮਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਦੇ ਕੁਝ ਕਾਰਨ ਤਾਂ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਚੰਗੀ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਸਰਕਾਰ ਭੀ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਆਪ ਮੀਂਹ<noinclude></noinclude> fmsfy4mxermuq33l379uc2c45x3t3oq 250 39848 222370 98368 2026-06-20T05:38:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੭)}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਫਿਰ ਭੀ ਬਾਰਸ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਕਰਕੇ ਕਾਲ ਦਾ ਇਤਨਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਤਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਜੇ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਪੁਰਾਨਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਹੁਣ ਹਜਾਰਾਂ ਆਦਮੀ ਮਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। {{gap}}੪–ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਦ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਨ, ਹਰੇਕ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਜਵਾੜੇ ਦਾ ਫ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਗੋਂ ਇਤਨਾ ਪਤਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸਾ ਤਦ ਹੀ ਕਾਲ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਾਕਮ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਓਹ ਵੱਡਾ ਹਾਕਮ ਅਰਬਾਤ ਵੈਸਰਾਇ ਦੇਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਜਹੀ ਖਬਰ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}੫–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੇਸ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਨੇ ਸੂਬੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਘੱਟ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਵਿਚ ਜ਼ਰੂਰ ਬਹੁਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਦਾ ਇਕੋ ਵੱਡਾ ਹਾਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮਦਦ ਭਿਜਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}੬–ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਜੇ ਇੱਕ ਸੂਬਾ ਦੁਜੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਭੀ ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> stcq4d8dwwom28vql30xu1wqdslqdhz 250 39947 222371 98378 2026-06-20T05:39:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੮)}}</noinclude>ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਕਿ ਰੇਲ ਤਾਂ ਉੱਕੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੜਕਾਂ ਭੀ ਘੱਟ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਜਿਹੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅੱਜ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੀ ਇੱਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਸੀ॥ {{gap}}੭–ਜਦ ਸ੍ਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਰੁਪੱਯਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਕਈ ਤਜਵੀਜ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਤਜਰਬੇ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਕਈ ਔਕੜਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਚੰਗੇ ਢੰਗ ਕਢੇ ਗਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਬਣਾਈ ਜਿੱਥੇ ਘੱਟ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਰੇਲ ਦਵਾਰਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਭੀ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਲਈ ਅਨਾਜ ਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਓਥੇ ਰੇਲ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ੨੫ ਲੱਖ ਟਨ ਅਨਾਜ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੮–ਦੂਜੇ ਦੇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭੋਆਂ ਸੰਜੀਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕਾਲ ਦਾ ਭੈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਵੇਂ ਮੀਹ ਪਵੇ<noinclude></noinclude> a4q78kkuvrefp1cjrdt9ne82yq3n6xl 250 39963 222372 98402 2026-06-20T05:39:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222372 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੨੯)}}</noinclude>ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਪਵੇ ਨਹਰ ਦਰਯਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਦਰਯਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਬਰਫ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਤੀਸਰੇ–ਜੇਕਰ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਫਸਲਾਂ ਨਾਂ ਜੰਮਣ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਮਾਫ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਜ਼ਮੀਂਦਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਵਰ੍ਹੇ ਲਈ ਬੀਜ ਖ੍ਰੀਦਣ ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਅਗਾਊ ਰੁਪੱਯਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}੯–ਸੰ: ੧੯੦੧ ਵਿੱਚ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਉੱਕਾ ਨਾ ਪਿਆ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਦੋ ਕਰੋੜ ਰੁਪੱਯਾ ਮਾਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਸੰ: ੧੯੧੩ ਵਿੱਚ ਦਸ ਵਰ੍ਹੀਣੇ ਮੁੱਕਣ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਮਲਾ ਮਾਫ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ੨੯ ਕਰੋੜ ਰੁਪੱਯਾ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੧੦–ਚੌਥੇ–ਸਹਾਇਕ ਕੰਮ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਤਾਲ ਦਾ ਖੋਦਣਾ ਅਥਵਾ ਸੜਕ ਦਾ ਬਨਾਉਣਾ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਉਤੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਤਿਆਂ ਵਗ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਦਸਾਂ<noinclude></noinclude> guz8uh7gpgh7aagnsxj3gr4wg1e78qo 250 40038 222373 98518 2026-06-20T05:39:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩o)}}</noinclude>ਨਹੁਆਂ ਦੀ ਮਜੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਉਹ ਕਰਦੇ ਹਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਸਤੇ ਲਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਆਦਮੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਅਰਥਾਤ ਬੁੱਢੇ, ਬੀਮਾਰ ਅਥਵਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਹਨਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਰੁਪਯਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}੧੧–ਪੰਜਵੇਂ-ਸਹਾਇਕ ਕੈਂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਵਾ ਦਾਰੂ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਭੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਾਬੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਓਹ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹਿਣ। {{gap}}੧੨–ਛੀਵੇਂ–ਸਾਰੇ ਦੇਸ ਦੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਬਿਉਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਨਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਇਤਨਾਂ ਅਨਾਜ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਤਨਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇ। ਬਿਉਪਾਰੀ ਲੋਕ ਨਫੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। {{gap}}੧੩–ਸੱਤਵੇਂ- ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਕ ਕਾਲ ਦਾ ਕਾਨੂਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮ ਦਰਜ ਹਨ, ਇਸ ਦੀ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਹਰੇਕ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਭਾਵੇਂ ਕਾਲ ਨਾਂ<noinclude></noinclude> ctu1zftezpsb4t0a3cxabxhfp7x2pci 250 40039 222374 98519 2026-06-20T05:39:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੧)}}</noinclude>ਭੀ ਹੋਏ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਮਿਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਕਾਲ ਪੈ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਢਿੱਲ ਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਬ ਜਾਵੇ। {{gap}}੧੪–ਅੰਤਮ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰ: ੧੮੭੪ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਵਰ੍ਹਾ ਅਡ ਰਖ ਛੱਡਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਕਾਲ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਸਦੇ ਪਾਸ ਬਹੁਤ ਰੁਪਯਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕੇ।। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੮-ਸੇਵਿੰਗ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਸੈਟੀਆਂ'''}}}} {{center|[ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰੀ ਬੈਂਕ]}} {{gap}}੧–ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਪਾਸ ਵੱਧ ਰੁਪੱਯਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਬਚਾ ਰੱਖਣਾ ਕਿਹੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ<noinclude></noinclude> b8uvj69h22qktq6bz7hwdj3o3gqm3w6 250 40040 222375 98520 2026-06-20T05:39:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੨)}}</noinclude>ਦੁਵਨੇਤ ਨਾਲ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੇ ਅਥਵਾ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਬੱਚਤ ਦਾ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਰੁਪਯਾ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਜਥਾ ਸ਼ਕਤ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰੁਪਯਾ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}੨–ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਹੁਦਾਰ ਲੈਣ ਦੀ ਭੀ ਲੋੜ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁਣ ਭੀ, ਸਾਹੂਕਾਰ ਲੋਕ ਭਾਰੇ ਵਿਆਜ ਲੈ ਕੇ ਰੁਪੱਯਾ ਹੁਦਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਰੁਪੱਯਾ ਹੁਦਾਰ ਲੈ ਭੀ ਲਵੇ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਣ ਦੀ ਖਾਤਰ ਸਰਕਾਰ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਵਿਆਜ ਤੇ ਰੁਪਯਾ ਦੇਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇਠਾਂ ਦਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੩–ਡਾਕਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਿੰਗ ਬੈਂਕ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸਦਾ ਜੀ ਚਾਹੇ ਚਾਰ ਆਨੇ ਦੀ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਰਕਮ ਤੱਕ ਜਮਾਂ ਕਰਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਪੱਯਾ ਬੱਚਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਿੰਨ ਰੁਪਏ ਸੈਂਕੜਾ ਵਿਆਜ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਘਰੋਗੇ ਬੈਂਕ ਤੋਂ ਵਿਆਜ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ਕ<noinclude></noinclude> o43tkzzm1shqgphb3mmkylxel56y0jv 250 40041 222376 98521 2026-06-20T05:39:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੩)}}</noinclude>ਵੱਧ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਓਥੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਰਕਮਾਂ ਨਹੀਂ ਜਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਬੈਂਕ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਡਰ ਲੱਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਰਕਾਰੀ ਬੈਂਕ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ੧੦ ਕਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਪੰਜਾਂ ਡਾਕਖਾਨਿਆਂ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਸੀ, ਇਹ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੱਚਤ ਦਾ ਰੁਪਯਾ ਸੀ, ਸਾਰੇ ਵਰ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਪੰਜ ਸੌ ਰੁਪਏ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਮਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਕਮ ਅਜੇਹੇ ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਨਹੀ ਰਹ ਸਕਦੀ। {{gap}}੧–ਸੰ: ੧੮੮੩ ਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਅਫਸਰਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜੇ ਵਿਆਜ ਤੇ ਅਥਵਾ ਕਈ ਵੇਰ ਬਿਨਾਂ ਵਿਆਜ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਦਾਰ ਰੁਪਯਾ ਦੇ ਦੇਣ, ਤਾਂਕ ਓਹ ਚੰਗਾ ਬੀਜ ਅਥਵਾ ਚੰਗੇ ਪਸ਼ੂ ਖਰੀਦ ਸਕਣ ਅਤੇ ਜਦ ਚੰਗੇ ਫਸਲੀ ਲੱਗਣ ਤਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਮੋੜ ਦੇਣ। ਸੰ: ੧੯੦੯ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਲੈ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}੧–ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੰ: ੧੯੦੪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰੀ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਰਾਸ ਵਾਲੀਆਂ ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਭੀ<noinclude></noinclude> nh9kv0mzr8ipascuq13zq17y3v8tvb9 250 40042 222377 98522 2026-06-20T05:39:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੪)}}</noinclude>ਉਨਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਰੁਪਯਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਓਹ ਰਲਕੇ ਇੱਕ ਬੈਂਕ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਅਜੇਹੇ ਬੈਂਕ ਪਾਸੋਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਵਿਆਜ ਤੇ ਰੁਪਯਾ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਭੀ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇ ਦੇਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਬੈਂਕ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਕਰਜ਼ਾ ਭਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੈਂਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਭੀ ਥੋੜੇ ਵਿਆਜ ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਹੜਾ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੇ ਨਾਂ ਮਿਲਦਾ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਆਪ ਕਰਜ਼ਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਡਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਬਰੇ ਕਰਜ਼ਾ ਵਸੂਲ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਇਸੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਕਰਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੱਧ ਵਿਆਜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਕਈ ਆਦਮੀ ਰਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਵਸੂਲੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹ ਡਰ ਚੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਲੋਕ ਥੋੜੇ ਵਿਆਜ ਤੇ ਰੁਪੱਯਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਬੈਂਕ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਕੁਝ ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਵੱਧ ਵਿਆਜ ਦੇਕੇ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਭੀ<noinclude></noinclude> p7kd7jo3oplbf8srj5stfu4urwqz6vg 250 40043 222378 98523 2026-06-20T05:39:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੫)}}</noinclude>ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਹੜਾ ਹਿੱਸੇ ਵਾਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}੬–ਹੁਣ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੁਸੈਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੩½ ਹਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਾਸ ੧ ਕ੍ਰੋੜ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰਪੱਯਾ ਸੀ। ਇਸ ਰਕਮ ਵਿੱਚ ੭ ਲੱਖ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੱਧ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਰੁਪੱਯਾ ਸੀ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''ਬੁਪਾਰ'''}}}} {{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਬੁਪਾਰ ਦਾ ਸਿਲਸਲਾ ਕੈਮ ਚਲਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੁਪਾਰ ਘੱਟ ਸੀ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਜਿਤਨੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁਲਕਾਂ ਤੋਂ ਆਉਦੀਆ ਅਥਵਾ ਜਿਤਨੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਹੜੀ ਬੈ-ਖਰੀਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਬੜੀ ਹੀ ਘੱਟ ਸੀ। ਜਦ ਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੰਗੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਰੇਲਾਂ ਨਹੀਂ ਬਣੀਆਂ, ਦੇਸ ਦੇ ਬੁਪਾਰ ਦੀ ਉੱਨਤੀ<noinclude></noinclude> rqnovspxnf4yn7rdyewdgj7x0leya4r 250 40044 222379 98524 2026-06-20T05:39:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੬)}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੀ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਦੇ ਬੁਪਾਰ ਲਈ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। {{gap}}੩–ਪਿਛਲਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਨ ਓਹ ਚੰਗੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਘਟਾ ਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਜਹਾਜ਼ ਬੜੇ ਸੌਖ ਨਾਲ ਮਾਲ ਅਸਬਾਬ ਅਤੇ ਮੁਸਾਫਰ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਕਲਕੱਤਾ, ਬਬਈ, ਰੰਗੂਨ, ਮਦਰਾਸ, ਕਰਾਚੀ ਅਤੇ ਚਾਟਗਾਮ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੇਲ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਲੰਮੀਆ ਲੈਨਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸ ਅਸਬਾਬ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਹੜਾ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}੩–ਸੰ: ੧੮੬੬ ਤੋਂ ਬੁਪਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ਨੈਹਰ ਸ੍ਵੇਜ਼ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜਹਾਜ਼ ਲੰਘਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਪੁੱਜਣ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਰਾਹ ਅਫਰੀਕਾ ਦੁਆਲੇ ਹੋਕੇ ਸੀ ਅਤੇ ਸਫਰ ਵਿੱਚ ੧੦੦ ਅਥਵਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿਨ ਲਗਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ੧੬ ਦਿਨ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਲਗਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> ia0r8cn1ag4opylehm1urpmnh0kj1g6 250 40045 222380 98525 2026-06-20T05:39:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੫੩੭)}}</noinclude>{{gap}}੧–ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਬੁਪਾਰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਸ੍ਰਕਾਰ ਨੇ ਮਸੂਲ ਦਾਖਲਾ (ਕਸਟਮ ਡਿਉਟੀ) ਭੀ ਘਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਮਾਲ ਬਾਹਰੋਂ ਇਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਹੈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਉਸਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਵੀਹ ਰੁਪੈ ਸੈਂਕੜਾ ਮਸੂਲ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਸੈਂਕੜਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂੰ ਦੇ ਕਪੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ੩½ ਸੌ ਫੀ ਸਦੀ ਟੈਕਸ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਕਤਾਬਾਂ ਆਦਿਕ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਸੂਲ ਉਕਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}੫–ਸੰ: ੧੮੩੪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਮਾਲ ੭ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਮਾਲ ੧੧ ਕਰੋੜ ਕੀਮਤ ਦਾ ਸੀ। ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੋਂ ਆਇਆ ਮਾਲ ਇੱਕ ਅਰਬ ੬੯ ਕਰੋੜ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਗਿਆ ਮਾਲ ਦੋ ਅਰਬ ੧੬ ਕਰੋੜ ਕੀਮਤ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਬੁਪਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦੀ ਮਿਕਦਾਰ ੫o ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਹੁਣ ਨੌ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਹੈ, ਇਹ ਬੁਪਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਾਲ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਲੈਤੋਂ (ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ) ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ। ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲ ਦੀ ਚੁਥਈ ਤੋਂ ਕੁਝ<noinclude></noinclude> 3f51p915njlxf1vtf4uuv4zcw8jmf5v 250 40046 222381 98526 2026-06-20T05:40:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੮)}}</noinclude>ਵੱਧ ਵਲੈਤ (ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ) ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਕੁਝ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੁਝ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ। {{center|[ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵਾਲ ਮਾਲ]}} {{gap}}੬–ਜੋ ਵਸਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਹਨ ਜੇਹੜੀਆਂ ਇਥੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਓਹ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਥੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇਹ ਹਨ:-ਰੂੰ, ਸਣ, ਅਨਾਜ, ਚਾਉਲ ਅਤੇ ਕਣਕ ਆਦਿਕ, ਤੇਲਦਾਰ ਬੀਜ, ਚਾਇ, ਅਫੀਮ, ਮਸਾਲੇ, ਉੱਨ, ਨੀਲ, ਦਾਲਾਂ, ਤੇਲ ਅਤੇ ਕਾਫੀ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਓਹ ਇਹ ਹਨ:-ਰੂੰ ਦਾ ਸੂਤ ਅਤੇ ਕਪੜੇ, ਖੱਲਾਂ ਅਤੇ ਚਮੜੇ, ਸਣ ਦੀਆਂ ਬੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਖ ਦੇ ਰੰਗ। {{gap}}੭–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਸਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇਹੜੀਆਂ ਹੋਰ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਸੂਲੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਹੜੀਆਂ ਪੰਜ ਵੱਡੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਅਰਥਾਤ ਰੂੰ, ਸਣ, ਤੇਲਦਾਰ ਬੀਜ,<noinclude></noinclude> o08oc507vaq0ttk2nqw2ocr61009sdv 250 40047 222382 98527 2026-06-20T05:40:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222382 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੩੯)}}</noinclude>ਚਾਉਲ ਤੇ ਕਣਕ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿਚ ਜਿਤਨੀਆਂ ਇਹ ਬਹਰ ਗਈਆਂ ਉਨਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ੧ ਅਰਬ ੧੨ ਕਰੋੜ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਇਸਤਰਾਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲਾ ਦੇ ਕੇ, ਬੁਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਚਣ ਲਈ ਅਨਾਜ ਦੇਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤੋਂ ੩½ ਗੁਣੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਘੱਲੀ॥ {{center|[ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮਾਲ]}} {{gap}}੮–ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਜਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਬੁਪਾਰੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬੁਪਾਰ ਲਈ ਆਏ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਇਹ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆਏ:-ਸੋਨਾਂ, ਚਾਂਦੀ, ਉੱਨ ਦਾ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮਖਮਲ। ਹੁਣ ਓਹ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਸਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਡੀਆਂ ਵਡੀਆਂ ਇਹ ਹਨ:- ਰੂੰ ਦੇ ਕੱਪੜੇ, ਖੰਡ (ਦਾਣੇਦਾਰ), ਧਾਤਾਂ, ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਲੋਹੇ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਕੈਂਚੀਆ, ਚਾਕੂ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਤੇਲ, ਜੜ੍ਹੀ ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ।<noinclude></noinclude> ru9talj5jfyyk7qeyueekx0tkb1avfr 250 40048 222383 98528 2026-06-20T05:40:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪o)}}</noinclude>{{gap}}੯–੫ਰਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਤਨੇ ਚਿਰ ਤੀਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਸੀ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਣਦੀਆਂ ਸਨ। ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫਸਲ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਮਾਮੀ ਲੋਕ ਸਨ, ਫ਼ੇਰ ਓਹ ਸਮਾਂ ਆਇਆ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਓਹ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਦ ਇਸ ਦੇਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਣਨਗੀਆਂ। ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ੨ ਕਾਰਖਾਨੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਰੂੰ ਦੇ ਪੁਤਲੀ ਘਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਪਾਹ, ਰੇਸ਼ਮ, ਸਣ, ਕੱਚੀਆਂ ਖੱਲਾਂ, ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਲੱਕੜੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ, ਵਿਚੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਥੇ ਸਿਆਣੇ ਕਾਰੀਗਰ ਅਸਬਾਬ ਤ੍ਯਾਰ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇਸ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਭੀ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਮੇਹਨਤ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਵਸਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਸ੍ਰਕਾਰ ਹੁਣ ਕੁਮਾਮ ਅਤੇ ਦਸਤਕਾਰੀ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ੍ਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰ ਹੀ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਬਣੌਣੇ ਸਿੱਖ ਜਾਣ।<noinclude></noinclude> 9q317mx8rexi7i38cdfhmscffmp70o1 250 40049 222384 98529 2026-06-20T05:40:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੧)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''੧੦–ਸਾਧਰਨ ਅਰੋਗਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ '''}}}} {{gap}}੧–ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਹਿਤ ਹਸਪਤਾਲ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਸੰ: ੧੮੫੮ ਵਿਚ ਜਦ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਨੀ ਨੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਤਾਂ ੧੪੨ ਸਿਵਲ ਹਸਪਤਾਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ੭ ਲੱਖ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ। ਇਸਤੋਂ ੫o ਵਰ੍ਹੇ ਪਿਛੋਂ ਸੰ: ੧੯੬2 ਵਿਚ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ੍ਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਢਾਈ ਕਰੋੜ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋਇਆ। ਏਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ੫ ਸੌ ਨਿਜ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਈਸਾਈ ਪਾਦਰੀਆਂ ਦੇ ਸਨ, ਪੁਲਸ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਹੋਰ ਹਸਪਤਾਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਬੀਮਾਰਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}੨–ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਮਹਕਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਰਜਿਆਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਡਾਕਟਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਤਨਖ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇੱਕ ਬੜਾ ਸਿਵਲ<noinclude></noinclude> fbz3597bnugi4skf51ydnw70giutpus 250 40050 222385 98531 2026-06-20T05:40:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੨)}}</noinclude>ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਈਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ੨ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ੨ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਐਸਸਟੰਟ ਸਰਜਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਈਂ ਦਾਈਆਂ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਵਲੈਤੀ ਸਪਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਪਲਟਨ ਵਿਚ ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਦਾਈ (ਨਰਸਾਂ) ਹਨ, ਸਪਾਹੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੁਫਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਭੀ ਮੁਫਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। {{gap}}੩–ਪਰਦੇ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਉੱਚ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਜੇਹੜੀਆਂ ਸਾਧਾਰਨ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਜਨਾਨਾ ਹਸਪਤਾਲ ਖੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕਟਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਦਾਈਆਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ੨੬੦ ਹਸਪਤਾਲ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਵਰ੍ਹੇ ੨੦ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੪੩–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਤਾਪ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਵਾਈ ਕੁਨੈਨ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਨਕੋਨਾ<noinclude></noinclude> gg2o38qo9gkwz7gkcvxz74pcdxwzjeb 250 40051 222386 98532 2026-06-20T05:40:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222386 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੩)}}</noinclude>ਬ੍ਰਿਛ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਨੈਨ ਦੀਆਂ ਸੱਤ ਸੱਤ ਗ੍ਰੇਨ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਡਾਕਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸੇ ਪੈਸੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਸ ਦਵਾਈ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਪੁੜੀਆਂ ਅਜੇਹੇ ਥਾਵਾਂ ਉਤੇ ਭੀ ਵਿਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਹਸਪਤਾਲ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। {{gap}}੫–ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੀ ਹੈ ਇੱਸੇ ਤਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਮਹਕਮੇਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਕ ਹੋਰ ਮੈਹਕਮਾ ਅਰੋਗਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਅਫਸਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵੱਡੇ ੨ ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿਚ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਫ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਨਲਕਿਆਂ ਦਵਾਰਾ ਲੋਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਫ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਡਿਆਂ ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕਾਉ ਭੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਗਰਦ ਬੈਠ ਜਾਵੇ। ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਗੱਡਿਆਂ ਵਿਚ ਲੱਦਕੇ ਬਾਹਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਥਵਾ(ਖਾਦ)<noinclude></noinclude> 1g1b9iwowqm1epzcwdw9bwce3ycyql6 250 40052 222387 98533 2026-06-20T05:40:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222387 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੪)}}</noinclude>ਰੂੜੀ ਪਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿਚ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੬–ਚੇਚਕ (ਸੀਤਲਾ) ਦੇ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੋੱਦੇ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਕਰ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਯੂਰਪ ਵਿਚ ਪਹਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੋੱਦੇ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੱਟ ਸੁੱਟੀਆਂ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਆਦਮੀ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਭੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋੱਦੇ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਲੋੱਦੇ ਲਗਵਾ ਲਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਮੌਤ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। {{gap}}੧–ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਪਲੇਗ ਹੈ, ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੰ: ੧੮੯੬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੀਮਾਰੀ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਮਰ ਗਏ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਖੋਜ ਪੜਤਾਲ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹ ਕਿ ਇਹ ਨਿੱਜਸ ਬੀਮਾਰੀ ਚੂਹਿਆਂ ਦੇ ਪਿੱਸੂਆਂ ਨਾਲ ਫੈਲਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਬੀਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਚੂਹਿਆਂ ਦਾ ਮਾਰਨਾ ਯੋਗ ਸਾਧਨ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ<noinclude></noinclude> qnaal5kcdoztpz2jrjogn2522eh23wj 250 40053 222388 214848 2026-06-20T05:41:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222388 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੫)}}</noinclude>ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਪਲੇਗ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਜਲਾ ਦੇਣਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਅਜੇਹਾ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੈਂਗਨੇਟ ਆਫ ਪੁਟਾਸ ਘੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲ ਜਾਣ ਦਾ ਡਰ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਲੇਗ ਦਾ ਲੋੱਦਾ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਕੰਮ ਅਰੋਗਤਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਾਲੇ ਮੈਹਕਮੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੧੧–ਵਿੱਦ੍ਯਾ'''}}}} {{gap}}੧–ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਤੋਂ ਪੈਹਲਾਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਦਰੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੰ: ੧੭੮੨ ਵਿੱਚ ਵਾਰਨ ਹੇਸਟਿੰਗਜ਼ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਦਰੱਸਾ ਬਣਾਇਆ। ੧੦ ਵਰੇ ਪਿੱਛੋਂ ਲਾਰਡ ਕਾਰਨਵਾਲਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ ਬਨਾਰਸ ਵਿਖੇ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਪਿੱਛੋਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਰਹੇ ਸੰ: ੧੮੫੭ ਅਰਥਾਤ ਗ਼ਦਰ ਦੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਲਕੱਤਾ, ਮਦਰਾਸ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀਆਂ ਕਾਇਮ ਹੋਈਆਂ।<noinclude></noinclude> 53fnycmmvwpvor9p4gnb485rz6d1u9n 250 40116 222389 98617 2026-06-20T05:41:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222389 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੬)}}</noinclude>{{gap}}੨–ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨੇੜੇ ਵਿਦ੍ਯਕ ਮੈਹਕਮੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਦਰੱਸੇ ਖੋਲ੍ਹਨੇ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਲਈ ਇਨਸਪੈਕਟ੍ਰ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਦ ਸੰ: ੧੮੫੮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮਹਾਰਾਨੀ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਲ ੧੩ ਕਾਲਜ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੋਈ ੪੦ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਦ੍ਯਾਰਥੀ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। {{gap}}੩–ਪਿਛਲੇ ੫o ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਲਾਰਡ ਮੇਉ, ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਕਰਜ਼ਨ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕੀਤਾ। ਸੰ: ੧੯੦੯ ਵਿੱਚ ੧੭੨ ਕਾਲਜੇ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ੨੫ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਦ੍ਯਾਰਥੀ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ੧ ਲੱਖ ੬੭ ਹਜ਼ਾਰ ਸਕੂਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਦ੍ਯਾਰਥੀ ੬੦ ਲੱਖ ਸਨ। ਇਸ ਵਰ੍ਹੇ ੬ ਕ੍ਰੋੜ ੭ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਪਰ ਖਰਚ ਹੋਇਆ। ਮਦਰੱਸ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ: ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰੈਮਰੀ ਸਕੂਲ ਸਭ ਤੋਂ ਨਿੱਕੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਨਾ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜੇਹੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਯਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੇਹੜੇ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਲਈ, ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਯਥਾ<noinclude></noinclude> pbjtrjf5j3dcd6hq97ryv35kjev7pkh 250 40120 222390 98624 2026-06-20T05:41:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੭)}}</noinclude>ਸਾਹਿਬ, ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਭੂਗੋਲ, ਸਧਾਰਨ ਮਿਣਤੀ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਹੀ ਖਾਤਾ ਅਤੇ ਸਾਧਾਰਨ ਵਸਤ ਵਿੱਦ੍ਯਾ। ਸਾਰੇ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀਆਂ ਦਾ ੫/੬ ਹਿੱਸਾ ਪ੍ਰੈਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। {{gap}}੪–ਇਨਾਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਰਨੈਕੂਲਰ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਡਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ, ਵ੍ਯਾਕਰਨ, ਹਿਸਾਬ, ਅਲਜੈਬਰਾ, ਜਿਓਮਟਰੀ, ਇਤਿਹਾਸ ਹਿੰਦ, ਭੂਗੋਲ, ਸਾਇੰਸ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਦੀ ਸਿੱਖ੍ਯਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਈ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਹੋ ਮਜ਼ਮੂਨ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ। {{gap}}੫–ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਓਹੋ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਟੀ ਦੇ ਮੈਟ੍ਰੀਕੂਲੇਸ਼ਨ (ਦਾਖਲਾ) ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਬੋਲੀ, ਰਿਆਜ਼ੀ ਇਤਿਹਾਸ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਅਜੇਹੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਹੜੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋਵਨ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਕ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ<noinclude></noinclude> l06vz951ucl10qz6rqd92kfro8jlqgy 250 40125 222391 98632 2026-06-20T05:41:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੮)}}</noinclude>ਓਹ ਵਿੱਦਯਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਸਿਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਚਰਚਾ ਹੈ। {{gap}}੬–ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਮਦਰੱਸੇ ਭੀ ਹਨ, ਕਈ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੇ ਮਦਰੱਸੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਲੁਹਾਰੇ ਅਤੇ ਤਰਖਾਣੇ, ਮੋਚੀ, ਦਰਜੀ, ਜੁਲਾਹੇ, ਠਠੇਰੇ, ਦੱਰੀ ਬੁਣਨ, ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਰਟ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਕਸ਼ਾਕਸ਼ੀ, ਰੰਗਸਾਜ਼ੀ, ਬੋਲ ਬੂਟੇ ਦਾ ਕੰਮ ਅਤੇ ਪੱਥਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਜਨੀਅਰਿੰਗ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇੰਜਨੀਅਰੀ ਵਿੱਦ੍ਯਾ ਦੀ ਸਿੱਖਯਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਹਕਮਾ ਬਾਰਕਮਾਸਤ੍ਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਬਾੜੀ ਅਤੇ ਪਸੂਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਸਿਖਾਉਂਣ ਦੇ ਭੀ ਮਦਰੱਸੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਂ ਨੂੰ ਵਾਹੁਣਾ ਅਤੇ ਪਸੂਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਸੰਬੰਧੀ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਡੀਕਲ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਭੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦਕ ਤੇ ਜੱਰਾਹੀ ਦਾ ਕੰਮ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਲਜਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਨੂਨ ਦੀ ਸਿੱਖ੍ਯਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧ੍ਯਾਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ੍ਯਾ ਦੇਣ ਦੇ ਢੰਗ ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> n623yn76lrdnalwhiztvdcqh2eoc2vo 250 40126 222392 98633 2026-06-20T05:41:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222392 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੪੯)}}</noinclude>{{center|{{xxxx-larger|'''ਅੰਤਕਾ ੨.'''}}}} {{center|{{xx-larger|'''ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ'''}}}} {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੧-ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ'''}}}} {{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਆਇਰਲੈਂਡ ਦੇ ਭੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਓਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮਜਲਸਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਲਕੇ ਪਾਰਲੀਮਿੰਟ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਜਲਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੌਸ ਆਫ ਲਾਰਡਜ਼ (ਅਮੀਰਾਂ ਦੀ ਮਜਲਸ) ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ੨੧੮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੌਸ ਆਫ ਕਾਮਨਜ਼ (ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜਲਸ) ਹੈ, ਇਸਦੇ ੬੭੦ ਮੈਂਬਰ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪਾਰਲੀਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੨–ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਬਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਜ਼ੀਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਜਲਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਹੋਰ<noinclude></noinclude> ocb7xhdgw4soyavmn4s6sk0rhzdos1t 250 40128 222393 98635 2026-06-20T05:41:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222393 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫o)}}</noinclude>ਵਜ਼ੀਰ ਭੀ ਹੋਸ ਆਫ ਕਾਮਨਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਚੁਣ ਲੈਦਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰੇਕ ਵਜ਼ੀਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮੈਹਕਮਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ (ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ) ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਲਈ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੰਡੀਆ ਕੌਂਸਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਸੰ: ੧੯੧੧ ਤੋਂ ਇਸਦੇ ੧੩ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ੨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਂਨ ਹਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਭੀ ਇੰਗਲੈਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਜਿਹੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਹਨ, ਜੋ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਚੁਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਇਸਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੩–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਬਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨੈਬ ਅਰਥਾਤ ਵੈਸਰਾਇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਥਾਵੇਂ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਛੇਤੀ ਅਤੇ ਝਟ ਪਟ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮੰਗਵਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੪–ਵੈਸਰਾਇ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਉਚੇ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਮੀਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> 9cuinkl057jlq5ewdxen2j9v9ptzrep 250 40130 222394 98637 2026-06-20T05:41:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222394 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੧)}}</noinclude>ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਸਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜੇ, ਨਵਾਬ ਵੈਸਰਾਇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ। ਜਿਸਤਰਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਪ੍ਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵੈਸਸਰਇ ਨੂੰ ਭੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਯੋਗ ਸਮਝੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਅਪ੍ਰਾਧੀ ਨੂੰ ਮਾਫੀ ਦੇ ਦੇਵੇ ਜਿਸ ਲਈ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}੫–ਵੈਸਰਾਇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੋ ਕੌਂਸਲਾਂ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਹੀ ਕੇਵਲ ੭ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਇਨ ਚੀਫ (ਸੈਨਾਂ ਪਤੀ) ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਸੰ: ੧੯੧੪ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਮੈਂਬਰ ਭੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਐਗਜ਼ਕਟਿਵ (ਪ੍ਰਬੰਧਕ) ਕੌਂਸਲ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਜਲਸੇ ੬ ਮਹੀਨੇ · ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ-ਜੋ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਰ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ-ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕੀ ੬ ਮਹੀਨੇ ਅਰਥਾਤ ਮਈ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤਕ ਸ਼ਿਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਿਥੋਂ ਦੀ ਜਲਵਾਯੂ ਠੰਢੀ ਅਤੇ ਅਰੋਗ ਹੈ ਇਕੱਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਹਫਤੇ ਇਸ ਕੌਂਸਲ ਦੀ ਇੱਕ ਨਾ ਇੱਕ ਇਕੱਠ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 9uk222wem0cwsllromo9tsv3a5zx1h9 250 40131 222395 98752 2026-06-20T05:41:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222395 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੨)}}</noinclude>{{gap}}੬–ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਮੈਹਕਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਅੱਠ ਮੈਹਕਮੈਂ' ਹਨ:- {{gap}}੧–ਫਾਰਿਨ ਡੀਪਾਰਟ ਮਿੰਟ-(ਬਹਿਰੰਗ ਮੈਹਕਮਾ), ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰਲੇ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਯਥਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਦੇਸੀ ਰਿਆਸਤਾਂ, ਅਫਗ਼ਾਨਸਤਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਮੁਲਕ॥ {{gap}}੨–ਹੋਮ ਡੀਪਾਰਟਮਿੰਟ-{ਘਰੋਗਾ ਮੈਹਕਮਾ) ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਚੈਹਰੀਆ, ਜੇਲ੍ਹ ਖਾਨਿਆਂ ਤੇ ਪੁਲਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}੩–ਮੈਹਕਮਾ ਮੁਲਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ-ਜੇਹੜਾ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ, ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਮਿਣਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਜ ਨਿਬਾਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੪–ਮੈਹਕਮਾ ਬੁਪਾਰ ਅਤੇ ਕਮਾਮ–ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਸ ਦਾ ਬੁਪਾਰ ਅਤੇ ਦਸੌਰ, ਤੇਲ, ਡਾਕ, ਤਾਰ, ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਮਸੂਲ ਆਦਿਕ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}੫–ਮੈਹਕਮਾ ਮਾਲ–(ਖਜ਼ਾਨਾ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਕਦੀ, ਟਕਸਾਲਾਂ,<noinclude></noinclude> tl1kixuhfnpb796o8lofmi84iss7641 250 40203 222396 98755 2026-06-20T05:42:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222396 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੩)}}</noinclude>ਬੈਂਕਾਂ, ਅਸ਼ਟਾਮ, ਨੋਟਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਨਖਾਹਾਂ, ਪਿਨਸ਼ਨਾਂ, ਨਿਮਕ ਅਤੇ ਅਫੀਮ ਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਹੋਵਣ॥ {{gap}}੬–ਮੈਹਕਮਾ ਬਾਰਗ ਮਾਸਤ੍ਰੀ-ਇਹ ਮੈਹਕਮਾ ਓਸੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਮੈਹਕਮਾ ਮਾਲਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਬਾੜੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ, ਨੈਹਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮਕਾਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੭–ਵਿੱਦ੍ਯਕ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਸੈਲਫ ਗ੍ਵਰਨ ਮਿੰਟ ਦਾ ਮੈਹਕਮਾ-ਇਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਦ੍ਯਾ, ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਅਤੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਮਿਊਨੀਸੀਪਲ ਬੋਰਡਾਂ ਨਾਲ ਹੈ॥ {{gap}}੧–ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਡੀਪਾਰਟ ਮਿੰਟ (ਕਨੂੰਨ ਬਨੌਣ ਦਾ ਮੈਹਕਮਾ),ਇਹ ਮੇਹਕ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੋਂਦ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੌਨ ਵਾਲੀ ਕੌਂਸਲ ਪਿੱਛੋਂ ਬੜੀ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਬਾਦ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}੧–ਇਸ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੌਸਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕੌਸਲ ਕਨੂੰਨ ਬਣੌਨ ਲਈ ਹੈ, ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਇਸਦੇ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਭੀ ਦੇਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਇਸ ਕੌਂਸਲ<noinclude></noinclude> aqjmul1fb5dzl32v0b1hk8hzyu8e8b8 250 40204 222397 98756 2026-06-20T05:42:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222397 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੪)}}</noinclude>ਦੇ ੬੮ ਮੈਂਬਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੩੬ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ੩੨ ਗੈਰ ਸਰਕਾਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਹਿੰਦੂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਇਹ ਕੌਂਸਲ ਸਾਰੇ ਬਦੇਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਲਈ ਕਨੂਨ ਬਣੋਂਦੀ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਹਰ ਕੋਈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਝੱਟ ਪੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਘੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਬਣੌਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਖਬਾਰਾਂ ਦਵਾਰਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਇਤਰਾਜ਼ ਕਰ ਸਕੇ, ਫਿਰ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਖਰੜੇ ਤੇ ਕੋਸਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਰਾਇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਓਹ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}੮–ਲੈਜਿਸ ਲਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਹਰੇਕ ਮੈਂਬਰ ਪਬਲਕ ਸੰਬੰਧੀ ਮਾਮਲਮਾਂ ਵਿਚ ਸਵਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਖਰਚ ਦਾ ਬਜਟ (ਚਿੱਠਾ) ਵਰ੍ਹੇ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਸਦੇ ਪੇਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਜਟ ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਨਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ।<noinclude></noinclude> 3nq6wkjmgruc918hsrfpgbiwkwgjfb9 250 40205 222398 98757 2026-06-20T05:42:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222398 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੫)}}</noinclude>ਕੋਈ ਕੰਮ ਲੁਕ ਛਿਪਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਨਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਲਕੋ ਕੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਾਨੂੰਨ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਆਮਦਨ ਖਰਚ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਆਦਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਸਰਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੨–ਸੂਬੇ ਵਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ'''}}}} {{gap}}੧–ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਕਈ ਰਜਵਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਾਰਾ ਰਾਜ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਭੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਓਸੇ ਤਰਾਂ ੧੫ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਵਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ੧੦ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਛੋਟੇ। {{gap}}੨–ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੂਬੇ ਇਹ ਹਨ:-(੧) ਬੰਗਾਲ (੨) ਮਦਰਾਸ (੩) ਬੰਬਈ (੪) ਸੰਮਿਲਤ ਸੂਬੇ (੫} ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਓੜੀਸਾ (੬) ਪੰਜਾਬ (੭) ਮੱਧ ਹਿੰਦ (੮) ਬਰਮਾ (੯) ਆਸਾਮ (੧੦) ਉਤ੍ਰ-ਪਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ। ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸੂਬੇ ਇਹ ਹਨ:(੧੧) ਦਿੱਲੀ (੧੨) ਅਜਮੇਰ (੧੩) ਬ੍ਰਿਟਸ਼<noinclude></noinclude> 9j9a678dzdgmla63gouh5fs4algvqxm 250 40206 222399 214846 2026-06-20T05:42:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222399 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੬)}}</noinclude>ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ (੧੪) ਕੁਰਗ (੧੫) ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ। {{gap}}੩–ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਦੀ ਅੱਡੋ ਅੱਡ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਪਰ ਓਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਵਰਨ ਮਿੰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਕਨੂੰਨ ਅਤੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਦਰਜ ਇੱਕੋ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਸੂਬਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਮੈਹਕਮੇ ਸੰਬੰਧੀ ਵਡੀ ਸ੍ਰਕਾਰ ਅਰਥਾਤ ਗ੍ਵਰਨਮਿੰਟ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਨੂੰ ਰੀਪੋਰਟ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। {{gap}}੪–ਮਦਰਾਸ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸੂਬੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਗ੍ਵਰਨਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਨੀਯਤ ਹੋਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਗ੍ਵਰਨਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਕ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਅਤੇ ਇਕ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕੌਂਸਲ (ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੌਂਸਲ) ਭੀ ਹੈ। ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਜਰੂਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੂ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨ। ਵੱਡੀ ਕੌਂਸਲ ਅਰਥਾਤ ਕਾਨੂਨ ਬੰਨਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ੫o ਮੈਂਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਂਬਰ ਵਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।<noinclude></noinclude> 6859p2jbcs6cighjfbch626wa2lx13q 250 40207 222400 98759 2026-06-20T05:42:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222400 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੭)}}</noinclude>{{gap}}੫–ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਅਰਥਾਤ (੧) ਸੰਮਿਲਤ ਸੂਬੇ (੨) ਪੰਜਾਬ (੩ ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਓੜੀਸ਼ਾ, ਅਤੇ (੪) ਬਰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਡਾ ਹਾਕਮ ਲਫਰੰਟ ਗਵਰਨਰ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੈਸਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਯਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਨਿੱਕੀ ਜਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕੌਸਲ ਭੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣੌਣ ਵਾਲੀ (ਲੈਜਿਸ ਲੇਟਿਵ) ਕੌਂਸਲ ਸਾਰਿਆਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। {{gap}}੬–ਬਾਕੀ ਸੂਬੇ ਜੋ ਅਕਾਰ ਵਿਚ ਛੋਟੇ ਹਨ ਚੀਫ਼ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੌਂਸਲ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। {{gap}}੭–ਹਰ ਸੂਬਾ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ੨੬੭ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲਾ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹਾ ਇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਭ ਦਾ ਹੈ, ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਫਸਰ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਨਿਯਮ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਵੱਸੋਂ ਘੱਟ ਹੈ, ਜ਼ਿਲੇਵਾਰ ਵੱਸੋਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਸ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਲਖ ਤਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> mp5dfe95rav75cry95if903qdclat67 250 40208 222401 98760 2026-06-20T05:42:38Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222401 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੮)}}</noinclude>{{gap}}੮–ਪੰਜਾਬ, ਅਵਧ, ਮੱਧ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲੈਕਟਰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੋਰ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਰਥਾਤ ਅਸਿਸਟੰਟ ਤੇ ਐਕਸਟਰਾ ਅਸਿਸਟੰਟ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਇਕ ਅਫਸਰ ਪੁਲਸ, ਇਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਇਕ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ, ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਜੰਗਲਾਤ, ਇੱਕ ਸੁਪ੍ਰੰਟੰਡੰਟ ਜੇਲ੍ਹ, ਇਤਆਦਿਕ। ਕਈ ਅਫਸਰ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਚਾਰ ਜ਼ਿਲਿਆਂ, ਵਿਚ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਅਥਵਾ ਕਮਿਸ਼ਨਰੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਦੇ ਇਨਸਪੈਕਟਰ ਇਹ ਅਫਸਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੋਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਲੈਕਟਰ ਡਾਕਟਰ ਤੇ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ ਆਦਿਕ ਹਨ। {{gap}}੯–ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਚਾਰ ਜ਼ਿਲੇ ਮਿਲਾਕੇ ਇਕ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪੰਜਾਹ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹਨ, ਉਹ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਦੇਖ ਭਾਲ (ਨਿਗਰਾਨੀ) ਕਰਦੇ ਹਨ। {{gap}}੧੦–ਬੰਗਲ ਤੇ ਬਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਅਤੱਲਕੇ ਤੇ ਤਹਸੀਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ<noinclude></noinclude> 0vihkzfwbxc9j6r9cdxv8v819iehmt8 250 40209 222402 98761 2026-06-20T05:42:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੫੯)}}</noinclude>ਹਰਕ ਇਕ ਅਫਸਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਇਸਤਰਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਤਰਾਂ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ। ਸੈਂਕੜੇ ਤਹਸੀਲ ਦਾਰ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦੇਖ ਭਾਲ ਕਰਕੇ ਚੁਣਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਤਾਲੀਮ ਯਾਫਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ, ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਭਲਾਈ, ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਦੀ ਲਿਆਕਤ ਤੇ ਦਿਆਨਤ ਅਤੇ ਕਾਰ ਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਖਦੇ ਹਨ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੩-ਲੋਕਲ ਸੈਲਫ ਗ੍ਵਰਨਮਿੰਟ'''}}}} {{center|(ਮੁਕਾਮੀ ਸ੍ਵੈਰਾਜ)}} {{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸ਼ਹਰ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਪਿੰਡ ਦੇ ਅੱਡ ਅੱਡ ਅਹਲਕਾਰ ਸਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੰਬਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਕਈ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਪਟੇਲ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੁੱਢਿਆਂ ਦੀ ਪੰਚਾਇਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ<noinclude></noinclude> a0sioefdlxrwhrjnsgu6v419y66gel9 250 40210 222403 98762 2026-06-20T05:42:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222403 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬o)}}</noinclude>ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਇਕ ਹਿਸਾਬ ਕਤਾਬ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਭੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਪਟਵਾਰੀ ਆਖਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਖੇਤ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਗਾਹਕ ਨੇ ਕਿਤਨੀ ਰਕਮ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਦੇਣੀ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਿੰਡ ਚੌਕੀਦਾਰ ਭੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਹਲਕਾਰ ਫਸਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕੁਝ ਅਨਾਜ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਕਦ ਤਨਖਾਹ ਨਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। {{gap}}੨–ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਹਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਕਦ ਤਨਖਾਹਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਤਹਸੀਲਦਾਰ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}੩–ਸੋੱਕੀ ਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦ੍ਰੀ ਫੌਜ, ਪੁਲਸ ਨਹਰਾਂ, ਰੇਲਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਮਕਾਨਾਂ, ਵਡੀਆਂ ਸੜਕਾਂ, ਇਤਿ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਕੈਮ ਰੱਖਣਾ ਅੰਦਰਲੇ ਅਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਬੁਪਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਤੇ ਵਾਧਾ, ਸਿੱਕੇ ਬਣੌਂਣ, ਮਾਮਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਬਨੌਣ, ਇਤ ਆਦਕ ਕੰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਵੱਡੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ੍ਰਕਾਰਾਂ ਕਰਦੀਆਂ<noinclude></noinclude> 9vvkevqj6eo06le2865dzdhxtmrcr7x 250 40211 222404 98763 2026-06-20T05:43:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222404 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੧)}}</noinclude>ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਭੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਾਮੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਬਜਾਰਾਂ ਤੇ ਗਲੀਆਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ, ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਦ੍ਯਾ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਸ਼ਹਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਅਪਣੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਆਦਮੀ ਨਾਲੋਂ ਇਹੋ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਰ ਅਤੇ ਕਸਬੇ ਦੇ ਹਾਲ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਾਕਫ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਦ ਓਹ ਉਸ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਲੱਗਣਗੇ ਜਿਹੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਟੈਕਸ ਲਾਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰਖਣਗੇ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਛੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਐਵੇਂ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਲੋਕਲ ਸੈਲਫ ਗ੍ਵਰਨਮਿੰਟ ਤੋਂ ਇਹੋ ਤਾਤਪਰਜ ਹੈ। {{gap}}੪–ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਲ ਤਾਂ ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਲੋਕੀ ਪਸਿੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਸੀ, ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਸਰ-<noinclude></noinclude> j184fb4eje0bbpdhcpy5ahkzudxqbri 250 40212 222405 98764 2026-06-20T05:43:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222405 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੨)}}</noinclude>ਕਾਰ ਦਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਨਹੀਂ, ਟੈਕਸ ਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਮਦਨੀ ਨੂੰ ਖਰਚਣਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਇਤਨੀ ਵੇਹਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਤਾਂ ਮਿਲਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ।। {{gap}}੫–ਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਬੰਬਈ, ਕਲਕੱਤਾ ਅਤੇ ਮਦਰਾਸ ਜਿਹੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਚੌਧਰੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਬਾਹੁਣ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦੀ ਦਿੱਤੀ, ਸ਼ੈਹਰਾਂ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੌਂਸਲ ਨੂੰ ਮਿਊਨੀਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਊਨੀਸਿਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸ਼ੈਹਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰ ਸਰਕਾਰ ਭੀ ਬਣੌਂਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੂੰ ਚੇਅਰਮੈਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਅਜਿਹੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ੈਹਰ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮਿਉਂਨੀਸਿਪਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਸੰ: ੧੯੧੦ ਵਿੱਚ ੭੦੦ ਕਮੇਟੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ੧੦ ਹਜ਼ਾਰ ਮੈਂਬਰ ਸਨ, ਇਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਚੁਥਾਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ, ਇਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਖਰਚ ਲਈ<noinclude></noinclude> aclgla1ts27aokod9jthnsesm7ka269 250 40213 222406 98765 2026-06-20T05:43:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222406 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੩)}}</noinclude>ਮਹਸੂਲ ਚੁੰਗੀ ਆਦਿਕ ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਮਾਂ ਕੀਤਾ। {{gap}}੬–ਸੰ: ੧੮੮੩ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਨੇ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਸਨ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ੈਹਰ ਹੀ ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ ਭੀ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪ ਕਰਨ, ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੇ ਮਦਰਸਿਆ, ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਪ ਕਰਨ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸੁਥਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਪ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵਨ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਕਤ ਲਾਟ ਸਾਹਬ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿਹਾਤੀ ਬੋਰਡ ਅਥਵਾ ਕੌਂਸਲ (ਡ੍ਰਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਬੋਰਡ) ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਗ਼ੈਰ ਸਰਕਾਰੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਲਿਖੇ ਪੜ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਕਈ ਪਿੰਡ ਅਪਣੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਿਕਲੇ॥ ੭-ਲਾਰਡ ਰਿਪਨ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼, ਉਤੇ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਅਮਲ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂਕਿ ਓਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਚੰਗੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਸਨ, ਇਹੋ ਸੂਬਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪਾਸ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਹੀ ਬਾਕੀ ਸੂਬਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ<noinclude></noinclude> j0nketyh27jp13rkegbpo67snldtvg8 250 40214 222407 98766 2026-06-20T05:43:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੪)}}</noinclude>ਮਦਰੱਸੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਤਹਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੋਕਲ ਬੋਰਡ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਇਕੱਠ, ਇੱਕ ਦਿਹਾਤੀ ਕੌਂਸਲ ਅਥਵਾ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਜ਼ਿਲਿਆਂ ਵਿਚ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਹਨ॥ {{gap}}੮–ਸੰ: ੧੯੧੦ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ੧੯੭ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਬੋਰਡ ੫੧੭ ਸਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ 11/12 ਹਿੱਸਾ ਸਨ ਅਤੇ ਬੋਰਡਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਟੈਕਸ ਲਾਕੇ ਰੁਪਯਾ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸੜਕਾਂ, ਮਦਰੱਸਿਆਂ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕਰਦੇ ਹਨ॥ {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੪-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਸੋੱਕੀ ਅਤੇ ਸਮੰਦ੍ਰੀ ਫੌਜ'''}}}} {{gap}}੧–ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਇਕ ਬਲਵਾਨ ਫੌਜ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਰਹੇ, ਇਸ ਤੇ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> p1qkhjjny9s2966erhxwdm0su6ibz49 250 40215 222408 98768 2026-06-20T05:43:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222408 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੫)}}</noinclude>ਰਾਖੀ ਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਬੇਅੰਤ ਲਾਭ ਹਨ। ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ੍ਯਤਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸੁਖ ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰੋ ਵਿਚ ਉਡ ਜਾਣ, ਬਪਾਰ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਖੇਤ ਐਵੇਂ ਪਏ ਰਹਿਨ, ਮਦਰੱਸੇ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ, ਦੇਸ ਵਿਚ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਵੱਢ ਟੁੱਕ ਜਾਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। {{gap}}੨–ਇੱਸੇ ਕਾਰਨ ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਫੌਜ ਤਿਆਰ ਰਖਦੀ ਹੈ, ਸਪਾਹੀ ਸਨੱਧ ਬੱਧ ਅਤੇ ਕਵੈਦ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਬਾਰਕਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫੌਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਗੋਰੇ ਭੀ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਸੀ ਭੀ ਹਨ। {{gap}}੩–ਗੋਰੇ ਸਪਾਹੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ੭½ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ, ਓਹ ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਜੁਆਨ ਹਨ, ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇਕਰ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਠੈਹਰਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਵਿਚ ਘਾਟਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅਰੋਗਤਾ ਦਾਇਕ ਜਗ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦਵਾਰਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਭੇਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ॥<noinclude></noinclude> pxw4jwusbf41z8sbogq6rxy3d3ujx3m 250 40216 222409 98769 2026-06-20T05:43:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੬)}}</noinclude>{{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਪਾਹੀ ੧ ਲੱਖ ੬੦ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗ ਭਗ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਰਕੇ ਜੋਧਾ ਕੌਮਾਂ ਅਰਥਾਤ ਪੰਜਾਬੀਆਂ, ਗੋਰਖਿਆਂ, ਸਿੱਖ, ਰਾਜਪੂਤਾਂ, ਪਠਾਣ ਅਤੇ ਜੱਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀਆਂ ਤਨਖ਼ਾਹਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਹਰ ਤਰਾਂ ਇਨਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਫਸਰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸੀ ਹਨ, ਪਲਟਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਅਫਸਰ ਨੂੰ ਕਰਨੈਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਮੇਜਰ, ਕਪਤਾਨ ਅਤੇ ਲਫਟੰਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਫਸਰ ਸੂਬੇਦਾਰ ਅਤੇ ਜਮਾਂਦਾਰ ਅਖਵਾਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}੧–ਇਨਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵਲੰਟੀਅਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਪਰ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵੈਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਜੁੱਧ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਰਾਂ, ਕਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸੱਕਣ, ਉਤ੍ਰ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਉਤ੍ਰ ਪੂਰਬੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਲਟਰੀ ਪੁਲਸ ਹੈ, ਜੇਹੜੀ ਫੌਜੀ ਸਪਾਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸਨੱਧ ਬੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਅਮਨ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਓਹ ਮੁਲਕੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ।<noinclude></noinclude> 0oawkv23vpvom7pa8y4498ts9yv03h8 250 40217 222410 98770 2026-06-20T05:43:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੭)}}</noinclude>{{gap}}੬–ਬ੍ਰਤਾਨੀਆ ਦਾ ਜੰਗੀ ਬੇੜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਨਾਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੋਂ ਹੋਰ ਮੁਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਥਵਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਹਨ ਕੋਈ ਵੈਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਰਾਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਤੇ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਸਮੁੰਦ੍ਰੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬ੍ਰਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਨਖਾਹ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''ਪ-ਪੁਲਸ ਤੇ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨਾ'''}}}} {{gap}}੧– ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਜੁੱਧ ਦੇ ਸਮੇਂ ਫੌਜ ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਦੀ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਅਮਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪੁਲਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਓਹ ਚੋਰਾਂ 'ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਫਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰੰਟੰਡੰਟ ਪੁਲੀਸ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇਕ ਐਸਸਟੰਟ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਨਸਟੇਬਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ<noinclude></noinclude> 78sfjcuav8mkpqfqrx9iqqmtws89to1 250 40336 222411 98935 2026-06-20T05:43:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੮)}}</noinclude>ਸੁਪ੍ਰੰਟੰਡੰਟ ਪੁਲੀਸ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਇੰਡੀਆ ਵਿਚ ੧½ ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਪੁਲਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਅਤੇ ੭ ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਭਗ ਚੌਂਕੀਦਾਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਵਾਰਸਿਕ ਖਰਚ ਕੋਈ ੪ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਏ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}੨–ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਸੁਪ੍ਰੰਟੰਡੰਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅਪ੍ਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਦੰਡ ਦੇਣ ਲਈ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਦੇਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਭੀ ਜਤਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ ਜਾਵੇ, ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਕਰਕੇ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਂ ਤਾਂ ਓਹ ਕੋਈ ਕੰਮ ਅਥਵਾ ਹੁਨਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਾਰੇ ਦਾ ਕੋਈ ਢੰਗ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨਿਆਂ ਵਿਚ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਤਰਾਂ ਛਾਪੇਖਾਨੇ ਦਾ ਕੰਮ, ਤੰਬੂ ਬਣੌਣੇ, ਲੁਹਾਰਾ, ਤ੍ਰਖਾਣਾ, ਬੈਂਤ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣੌਂਣੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰੀਆਂ ਬੁਣਨੀਆਂ।<noinclude></noinclude> 4fsqlogiiqpkp6192fl8ox9uk47oztz 250 40337 222412 98936 2026-06-20T05:44:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੬੬)}}</noinclude>{{gap}}੧–ਅਗਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਸਲੂਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਬਈ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨੇ ਜਾਣਾ ਮਰਨ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੈਦੀਆਂ ਦੀ ਬੜੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਸਰਤ ਕਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ੍ਵੇਰੇ ਸ੍ਵੇਰੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਦੁਪਹਰ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੱਲਨ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਮੇਹਨਤ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਕੈਦ ਦੀ ਮਿਆਦ ਮੁੱਕਣ ਤੋਂ ਪਹਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਕੈਦੀਆਂ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹਨਤ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਕਿ ਓਹ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲ ਕੇ ਬਾਹਰ ਭੀ ਭਲੇ ਮਾਨਸ ਅਤੇ ਅਮਨ ਪਸਿੰਦ ਬਣ ਜਾਵਨ ਅਤੇ ਦਿਆਨਤ ਦਾਰੀ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ। {{center|—:o:—}}<noinclude></noinclude> b6cdmdi7zpuaehxnanwkqr1my3vvtbx 250 40338 222413 98937 2026-06-20T05:44:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੭o)}}</noinclude>{{center|{{xx-larger|'''੬-ਨ੍ਯਾਉਂ ਅਤੇ ਕਚੈਹਰੀਆਂ'''}}}} {{gap}}੧–ਸਾਡੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਦਾ ਵਰਤਮਲ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੰ: ੧੮੬੧ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀਆਂ ਹਾਈਕੋਰਟਾਂ ਦਾ ਐਕਟ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਲਕੱਤਾ ਮਦਰਾਸ ਤੋਂ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਖੋਲ੍ਹੇ ਗਏ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੱਜ ਨੀਯਤ ਕੀਤੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਬੈਰਿਸਟਰ ਸਨ, ਇਤਨੇ ਹੀ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਜੱਜ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਜਾਣੂੰ ਆਦਮੀ ਸਨ। ਸੰ: ੧੯੬੬ ਵਿੱਚ ਅਲਾਹਬਾਦ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਇਕ ਇਕ ਚੀਫ ਕੋਰਦ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। {{gap}}੨–ਸਾਧਾਰਨ ਨਿਯਮ ਅਨਸਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿਚ ਇਕ ੨ ਸਿਵਲ ਤੇ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੰਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਅਸਿਸਵੰਦ ਭੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰੇਕ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿਲੇ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਹਾਈ ਅਥਵਾ ਚੀਫ ਕੋਰਟ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇਹੜੀ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ, ਅਖੀਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}੩–ਸੈਸ਼ਨ ਅਦਾਲਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਤਿੰਨ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕਚੈਹਰੀਆਂ ਹਨ, ਦਰਜਾ<noinclude></noinclude> moadcfrxc62oego35uwwg1b9145xqd8 250 40339 222414 98939 2026-06-20T05:44:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੭੧)}}</noinclude>ਅੱਵਲ ਦੇ ਮੈਜਿਸਦੇ ਦੋ ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਅਤੇ ਦਰਜਾ ਦੋਮ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ੬ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਜੁਰਮਾਨਾ, ਦਰਜਾ ਸੋਮ ਦੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕੈਦ ਅਤੇ ੧ ਸੌ ਰੁਪਏ ਤਕ ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅਤੇ ਕੁਲੈਕਟਰ ਭੀ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। {{gap}}੪–ਮਾਤਹਤ ਅਦਾਲਤ ਦੀ ਅਪੀਲ ਉਤਲੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਦਰਜਾ ਦੋਮ ਤੇ ਸੋਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਅਪੀਲ ਦਰਜਾ ਅੱਵਲ ਦੇ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਪਾਸ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਾਂ ਇਸਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦੀ ਅਪੀਲ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਅਪੀਲ ਹਾਈ ਅਥਵਾ ਚੀਫ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}੪–ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਬ ਜੱਜਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨਸਫ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਭੀ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਹਨ। {{center|—:o:—}} {{center|{{xx-larger|'''੭-ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਤੇ ਖਰਚ ਦਾ ਵਿਰਤਾਂਤ'''}}}} {{gap}}੧–ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਟੈਕਸ ਦੀ<noinclude></noinclude> 6bgj64yrb2kz6in07il6itm7z5d8pu9 250 40340 222415 98940 2026-06-20T05:44:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੭੨)}}</noinclude>ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਦੇ ਲਾਭ ਹਿਤ ਖਰਚ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਚਾ ਕੇ ਜਮਾਂ ਰੱਖਣ ਦਾ ਜਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਸਨੂੰ ਓਤਨਾ ਹੀ ਰੁਪਯਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਮਾਮਲਾ ਘੱਟ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਵੱਧ, ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਉਨਾਂ ਬੇਅੰਤ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਜਿਨਾਂ ਤੇ ਉਹ ਖਰਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੇਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜਕੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕੁਝ ਰੁਪਯਾ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿੱਦਯਾ ਜਿਹੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਕੋਈ ਟੈਕਸ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ ਨਿਮਕ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲ ੨।।) ਮਨ ਪਿਛੇ ਟੈਕਸ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ੨) ਫੇਰ ੧) ਰੁਪਯਾ ਮਨ ਪਿੱਛੇ ਟੈਕਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਅਮਦਨੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਅਤੇ ਕਿਉਂ ਕਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? {{gap}}੨–ਸੰ: ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਕੁਲ ਆਮਦਨ ੧ ਅਰਬ, ੧੩ ਕ੍ਰੋੜ ਤੋਂ ਕੁਝ ਉਤੇ ਸੀ। ਆਮਦਨੀ ਦੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸੋਮੇ ਇਹ ਸਨ:- ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ....................................................................੩੧ ਕ੍ਰੋੜ ਰੇਲ ਦੀ ਆਮਦਨੀ....................................................................੧੯ ਕ੍ਰੋੜ<noinclude></noinclude> o0i13lq66a53jvwxu08vh59tsk88l1i 250 40393 222304 214850 2026-06-20T05:24:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਲਾਈਆਂ */ 222304 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 12 |bSize = 480 |cWidth = 446 |cHeight = 609 |oTop = -4 |oLeft = -1 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 1dhz63vy7hk2llinb3eot814vi53xl4 250 42313 222419 166494 2026-06-20T05:46:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੩੭)}}</noinclude>{{gap}}ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਕੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਜੋ ਏਹ ਡਾਕਟਰ ਵੱਡਾ ਬੁਧਿਮਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਰੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਬੜੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨਕਰਕੇ ਹਰਤਰਾਂਹ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖੁਆਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਮੂਰਖ ਦੀ ਤਰਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਸਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਲਬਧ ਨੇ ਬਚਾਇਆ, ਕੇਵਲ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਪਾਨੀ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਰੱਖੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਜੇਹਾ ਪਰਹੇਜ਼ ਬੀ ਨਾ ਦੱਸੇਗਾ ਕਿ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਨ {{gap}}ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਪੀਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇਂਦੇ ਵਿਦਿਆ ਹੋਏ ਤਾਂ ਰਮੂਜੀਨੀ ਉੱਠਕੇ ਉਸ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪਾਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਸੁਖਸਾਂਦ ਪੁੱਛੀ, ਅਤੇ ਆਖਿਓਸੁ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਰਮ ਮਿੱਤ ਨੇ ਆਪਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬਿਰਤਾਂਤ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੱਸਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਭਾਵੇਂ ਆਪਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਅਸਾਧ੍ਯ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਂ ਬੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਹੈ ਜੋ ਅਜੇ ਉਮੈਦ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ<noinclude></noinclude> hs671lksoojudyvr2s8tockvpqjc1jy 250 42342 222305 214849 2026-06-20T05:25:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222305 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 21 |bSize = 497 |cWidth = 450 |cHeight = 587 |oTop = 12 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> eya19u19s1j5wvxscraevilewgqid7g 250 43717 222512 110577 2026-06-20T06:01:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222512 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੨ )}}</noinclude>{{gap}}ਓਹ ਥੋੜੀ ਹੀ ਦੂਰ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਉਹਨੂੰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੁੰਡਾ ਮਿਲਿਆ ਜੇਹੜਾ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਰਵਾਜੇ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਲੰਘਾਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾ। ਛੋਟਾ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਭਈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਜਰਾ ਠਹਿਰ ਜਾ ਤੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਨਾਂ ਡਰਨ। ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਬੋਲਿਆ ਹਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਤੂੰ ਚਾਹਨਾ ਹੈਂ ਪਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਉਡੀਕਦਾ ਰਹਾਂ ਜਦ ਤਕ ਤੂੰ ਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਲੰਘ ਜਾਨ। ਸ਼ੇਰੂ ਸ਼ੇਰੂ ਫੜ ਲੇੈ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ! ਸ਼ੇਰੂ ਇਹ ਸੁਨਦਿਆਂ ਹੀ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਵਿੱਚ ਕੁੱਦਕੇ ਜਾ ਪਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੌਂਕਨ ਤੇ ਵੱਢਨ ਲਗ ਗ੍ਯਾ ਅਤੇ ਭੇਡਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਸਭ ਤਿਤਰ ਬਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਉ ਸ਼ੇਰੂ ਆਪਨੇ ਮਾਲਕ ਵਾਕਨ ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਯਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਅਪਨੀ ਜਿਤ ਦੇ ਧ੍ਯਾਨ ਵਿੱਚ ਓਹ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਬੁੱਢੇ ਭੇਡੂ ਨੂੰ ਜਾ ਪਿਆ ਜਿਦੇ ਵਿਚ ਭੇਡਾਂ ਦੇ ਇੱਜੜ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਧਕੇ ਦਲੇਰੀ ਹੈਸੀ, ਓਹ ਭੇਡੂ ਦੌੜਿਆ ਤਾਂ ਨਾ ਸਗੋਂ ਉਸਨੇ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਇਜੇਹੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਟਕਾਕੇ ਟੱਕਰ ਮਾਰੀ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਓਹ ਲੋਟਨ ਪੋਟਨ<noinclude></noinclude> c9ovwdbdaykytdric11jomf564eyuqk 250 43718 222513 110580 2026-06-20T06:01:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222513 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੩ )}}</noinclude>ਹੋਕੇ ਪਰੇ ਜਾ ਪਿਆ ਤੇ ਉਸ ਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੋਰ ਟੱਕਰਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਉਹ ਆਖਰ ਚਊਂ ਚਊਂ ਕਰਦਾ ਲੰਗੇ ਵਾਹ ਨੱਸ ਗ੍ਯਾ॥ ਓਹੀ ਨੀਚ ਸੁਭਾ ਵਾਲਾ ਮੁੰਡਾ ਜੇਹੜਾ ਜਾਨਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਰਹਮ ਤੇ ਮੁਹੱਬਤ ਕਿਸ ਬਲਾ ਦਾ ਨਾਓਂ ਹੈ, ਭੇਡਾਂ ਦੀ ਇਹ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇਖਕੇ ਬੜਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਯਾ ਤੇ ਆਪਨੇ ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਤਕਲੀਫ ਦੇਖਕੇ ਭੀ ਬੜਾ ਰੱਜ ਕੇ ਹੱਸਿਆ। ਓਹ ਹੋਰ ਭੀ ਹੱਸਦਾ ਜੇ ਇਕ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਹਨੂੰ ਓਹਦਾ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਸਲੂਕ ਦੇਖਕੇ ਏਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਜੋ ਉਹ ਸਹਾਰ ਨ ਸੱਕਿਆ, ਓਹਨੂੰ ਇਕ ਪੱਥਰ ਨ ਮਾਰਦਾ ਜੇਹੜਾ ਐਨ ਉਹਦੀ ਪੁੜਪੁੜੀ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਲੱਗਾ ਤੇ ਜਿਸਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ ਓਹ ਚਕਰਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਓਹ ਭੀ ਆਪਨੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਚਿੱਚਲਾਣ ਲਗ ਪਆ, ਤੇ ਇਕ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਕੇ ਓਹਨੇ ਸਮਝਿਆ ਭਈ ਇਹ ਕਿਧਰੇ ਭੇਡਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੀ ਨ ਹੋਵੇ, ਓਥੋਂ ਓਸਨੇ ਜਿੱਡੀ ਛੇਤੀ ਉਹ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਹੋ ਸੱਕਿਆ ਨੱਸ ਜਾਨਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ॥ {{gap}}ਪਰ ਅਜੇ ਉਸ ਮੁੱਕੇ ਦੀ ਜੇਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਲੱਗਿਆਂ ਸਾ ਪੀੜ ਹਟੀ ਨ ਸੀ ਜੋ ਮੁੜ ਓਹੀਓ ਖੋਟਾ ਸੁਭਾਵ ਆ<noinclude></noinclude> t1tkgi4ac1dbt5y18dowxd7t5kv16mx 250 43719 222514 110581 2026-06-20T06:01:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222514 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੪)}}</noinclude>ਪਿਆ ਤੇ ਓਹ ਮੁੜ ਫੇਰ ਭੈੜ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਅਜੇ ਕੁਝ ਦੂਰ ਨ ਸਾ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸਨੇ ਇਕ ਕੁੜੀ ਪੌੜੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗੇ ਦੁੱਧਦਾ ਘੜਾ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਰਖਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਵੇਖੀ। ਉਸ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਵੀਰਾ ਮੇਰਾ ਘੜਾ ਚਕਾਜਾ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਲਿਆਓਨ ਨੂੰ ਭੇਜ੍ਯਾ ਸੀ ਤੇ ਮੈਂ ਮੀਲੋਂ ਵਧੀਕ ਦੂਰੋਂ ਲਿਆਈ ਹਾਂ, ਹੁਨ ਮੈਂ ਥੱਕ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਨ ਨੂੰ ਇਸ ਪੌੜੀ ਪੁਰ ਬੈਠ ਗਈ ਹਾਂ ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਘਰ ਨਾ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਅੱਜ ਕੜ੍ਹੀ ਨਾ ਬਨੇਗੀ ਤੇ ਨਾਲੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਸੱਚ ਅੱਜ ਤੂੰ ਕੜ੍ਹੀ ਖਾਏਂਗੀ? ਕੁੜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਦੁੰਬੇ ਦੇ ਕਬਾਬ ਭੀ, ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਘਰ ਮੇਰਾ ਬਾਬਾ, ਦੋਵੇਂ ਚਾਚੇ ਤੇ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨਗੇ ਤੇ ਰਾਤੀ ਬੜਾ ਅਨੰਦ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਤਾਬੀ ਨਾਲ ਕਗ ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਲੈ ਹੁਣੇ ਲੈ, ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਉਸਦਾ ਘੜਾ ਚੁਕ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਕੁੜੀਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਰੱਖਣ ਲੱਗਿਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਸਿਰਤੇ ਠਹਰਾਓਨ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਅਜਿਹਾ ਧੱਕਾ ਦਿਤੋਸੁ ਜੋ ਘੜਾ ਕੁੜੀ ਉੱਪਰ ਮੂਧਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦੁੱਧ ਰੁੜ੍ਹ ਪਇਆ। ਕੁੜੀ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਕੇ ਰੋਣ ਲਗ ਪਈ ਆਪ ਭੈੜਾ ਖਿੜ ਖਿੜ ਕਰਕੇ ਹੱਸਦਾ ਤੇ<noinclude></noinclude> g1feka1myzj885uajv9bzcc4aaa1zpx 250 43720 222515 110583 2026-06-20T06:02:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222515 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੫ )}}</noinclude>ਏਹ ਗੱਲ ਕਹਿਕੇ ਨੱਠ ਗਿਆ ਜੋ ਬੀਬੀ ਸਲਾਮ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਬਿਆਂ ਚਾਚਿਆਂ ਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰੀ ਪੌਣਾਂ ਆਖੀਂ॥ ਇਸ ਕੁਪੱਤ ਨੇ ਓਸਦਾ ਹੌਸਲਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਜੋ ਓਸਨੇ ਜਾਤਾ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਵਿਗਾੜ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਓਹ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਹਰੇ ਮਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਕੇ ੨ ਮੁੰਡੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਭਈ ਮੈਂ ਭੀ ਖੇਡਨਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਓਹਨਾਂ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਪਰ ਓਹ ਚਿਰ ਸਾਰਾ ਕਿੱਥੋਂ ਭਲਮਨਸਊ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ? ਸੋ ਜਦ ਖੇਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਸਿੱਧੇ ਪਾਸੇ ਸੁੱਟਣ ਦੇ ਬਦਲੇ ਉਸਨੇ ਉਹ ਇਕ ਪਾਲੀ ਡੂੰਘੀ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਸਟ ਪਾਇਆ। ਨਿੱਕੇ ਮੁੰਡੇ ਝਬਦੇ ਨਾਲ ਦੋੜਕੇ ਵੇਖਨ ਲੱਗੇ ਜੋ ਖੇਨੂੰ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਖਲੇ ਵੇਖਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਭੈੜੇ ਨੇ ਸਬ ਥੀਂ ਉਰਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜੋਰ ਨਾਲ ਧੱਕਾ ਦਿੱਤਾ,ਉਹ ਮੁੰਡਾ ਸੰਬਲ ਨਾ ਸੱਕਿਆ ਤੇ ਦੂਜੇ ਤੇ ਜਾ ਪਿਆ, ਦੂਜਾ ਤੀਜੇ ਤੇ, ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਖਾਈ ਵਿੱਚ ਤਿਲਕ ਗਏ। ਓਹ ਸਾਰੇ ਝਟ ਨਿਕਲ ਆਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ<noinclude></noinclude> 6y6pfo5328kyetvwt3uf5ers9x7g5bs 250 43721 222516 110584 2026-06-20T06:02:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222516 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੬ )}}</noinclude>ਲੱਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਏ, ਓਹ ਰਲਕੇ ਭੈੜੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਕੁੱਟਨ ਲੱਗੇ ਸਨ ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਨੇ ਸ਼ੇਰੂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਤੇ ਥਾਪੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਮਗਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਾਂ ਓਹ ਘੁਰਕਨ ਤੇ ਭੌਂਕਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਠਠੰਬਰ ਗਏ। ਇਸ ਤਰਹ ਉਹ ਦੂਜੀਵਾਰ ਭੀ ਸੁੱਕਾ ਨਿਕਲ ਗਿਆ॥ ਅੱਗੇ ਜਾਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਛੱਪੜ ਵਿਚ ਇਕ ਖੋਤਾ ਚੁਗਦਾ ਮਿਲਿਆ, ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਨੇੜੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਆਓ ਇਸਦੀ ਖਬਰ ਲਈਏ। ਉਸਨੇ ਜਾਕੇ ਇਕ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਛਮਕ ਤੋੜ ਲਈ ਤੇ ਖੋਤੇ ਦੀ ਪੁਛ ਹੇਠਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰੂ ਨੂੰ ਓਸਦੇ ਮਗਰ ਪਾਕੇ ਓਸ ਵਿਚਾਰੇ ਜਨਾਓਰ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਤੇ ਡਰਦਾ ਦੇਖਕੇ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ,ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਂ ਉਹ ਖੋਤੇ ਨੂੰ ਭੌਂਕਦਾ ਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਟੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਓਸਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਟੀਟਣਾ ਸਿਰ ਪਰ ਲੱਗਾ ਜੋ ਮਰਕੇ ਜਿਮੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਜਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਸ਼ੇਰੂ ਡਿੱਗਾ ਵੇਖਿਆ ਓਸਦੀ ਜਰਾ ਪਰਵਾਹ ਨ ਕਰਕੇ ਓਸਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਤੇ ਜਦ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਬੈਠਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗਾ॥<noinclude></noinclude> kz6j5j5ti0fyai34lownygbh0visni2 250 43722 222517 110585 2026-06-20T06:02:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222517 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੭ )}}</noinclude>{{gap}}ਅਜੇ ਉਸਨੂੰ ਬੈਠਿਆਂ ਚਿਰ ਨਾ ਹੋਇਆ ਸਾ ਜੋ ਉਥੇ ਇਕ ਕੰਗਲਾ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਡੰਗੋਰੀ ਨਾਲ ਰਸਤਾ ਟੋਂਹਦਾ ਆ ਗਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਬੋਲਿਆ ਫਕੀਰ ਸਾਈਂ ਸਲਾਮ, ਦੱਸ ਖਾਂ ਕੁੜੀ ਸਿਰ ਪੁਰ ਅੰਡਿਆਂ ਦਾ ਛਿੱਕੂ ਲਈ ਸਾਵੀ ਘਗਰੀ ਤੇ ਪੱਠੇ ਦੀ ਟੋਪੀ ਵਾਲੀ ਜਾਂਦੀ ਦੇਖੀਆ? ਓਸਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਭਈ ਰਾਮ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰੇ ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਦਾਰਦ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਜਿਮੀਂ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਕੱਖ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੁਜਰ ਚੁਕੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਲੋਕ ਅਨਾਥ ਬੱਦਾ ਰੱਚੜ ਕਰਕੇ ਆਖਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਓਹ ਬੁੱਢਾ ਅਜਿਹਾ ਤਰਸ ਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾ ਪਰ ਓਸ ਦੁਸ਼ਟ ਖੋਟੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਭੀ ਹੱਥ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਓਹ ਝੂਠਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਦਗੇਬਾਜ ਤਾਂ ਹੈ ਸਾ, ਉਸ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਐਉਂ ਬੋਲਿਆ। ਬੁੱਢਿਆ ਫਕੀਰਾ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਰੋਟੀ ਖਾਨ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਆ ਬੈਠੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਖੁਵਾਲਦਿਆਂ। ਫਕੀਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ<noinclude></noinclude> tm4kerx6xcmy7jnubi7kxkyxz520qzo 250 43723 222518 110586 2026-06-20T06:02:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222518 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੮ )}}</noinclude>ਤੇ ਆਖਿਆ ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਨਾ ਹਥ ਮੈਨੂੰ ਫੜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸਿੰਨਤਾਂ ਨਾਲ ਬੈਠਾਂਗਾ। ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਨਾ ਹੱਥ ਫੜਾਕੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਗਿੱਲੇ ਗੋਹੇ ਦੇ ਢੇਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਬਹਾਲਿਆ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਚੰਗੀ ਥਾਂ ਬੈਠ ਗਿਆ ਹੈਂ,ਲੈ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਰੋਟੀ ਖੁਆਲਨਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਰਲ ਕਹਕੇ ਮੁੰਡੇ ਹੋਰੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ। ਗੋਹਾ ਉਂਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫੜਕੇ ਓਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਲੱਗੇ ਸੇ, ਪਰ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਇਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮੁੰਡਾ ਮਖੌਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਓਸਨੈ ਮਾਰਕੇ ਝਪਟਾਂ ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਲੈਕੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੀਠੀਆਂ ਜੋ ਮੁੰਡਾ ਕੁਰਲਾ ਉਠਿਆ ਤੇ ਆਖਨ ਲਗਾ ਮੁੜ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ। ਓੜਕ ਜਦ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਰੜੀ ਪੀੜ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਹ ਆਖਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਓਏ ਨਾ ਮੁਰਾਦਾ ਬਦਾ! ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਂਵਦੀ ਜੋ ਅਜੇਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਨਾਂ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਤੇ ਸਤਾਇਆ, ਤੇ ਜੇਹੜੇ ਅੱਗੇ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੈਨ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਵਧੇਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈਂ ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਹੁਣ ਬਚ ਚਲਿਆ ਹੈਂ ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਰੱਖੀਂ ਜੇ ਕਰ ਤੋਬਾ ਨ ਕਰੇਂਗਾ ਤੇ ਆਪਨਾ ਆਪ ਨ ਸੁਧਾਰੇਂ<noinclude></noinclude> h8uy56h6yzdld45ngk3ttnxs4sk9301 250 43724 222519 110587 2026-06-20T06:02:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222519 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੯ )}}</noinclude>ਗਾ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਨੇ ਖੋਟੇ ਸੁਭਾਓ ਦੇ ਬਦਲੇ ਬਾਹਲਾ ਕਰੜਾ ਡੰਨ ਪਾਏਂਗਾ। {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਸਜਾ ਪਿੱਛੋਂ ਓਹ ਮੁੰਡਾ ਸੌਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰੰਤੂ ਜੇਹੜੀ ਖੋਟੀ ਵਾਦੀ ਚਿਰ ਥੀਂ ਪੈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਉਸਦਾ ਦੂਰ ਹੋਣਾ ਬਾਹਲਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਉਹ ਥੋੜੀ ਹੀ ਦੂਰ ਗਿਆ ਸਾ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਇਕ ਲੂਹਲਾ ਫਕੀਰ ਨਜਰੀ ਪਿਆ ਜੇਹੜਾ ਦੋ ਸੋਟੀਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਫਕੀਰ ਨੇ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਕੁਝ ਮੰਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਖਚਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਇਕ ਚੁਆਨੀ ਕੱਢਕੇ ਉਸ ਥੀਂ ਜਰਾਕੁ ਅਗੇਰੇ ਕਰਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿਤੀ,ਤਾਂ ਜਾਂ ਓਹ ਵਿਚਾਰਾ ਵੱਡੀ ਔਖ੍ਯਾਈ ਨਾਲ ਉੜਕੇ ਚੁਕਨ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸੋਟੀ ਨੂੰ ਜਿਸਦਾ ਉਹਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਝਪਟਾ ਮਾਰਕੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗਰੀਬ ਫਕੀਰ ਘੜੱਮ ਕਰਕੇ ਮੂੰਹ ਪਰਣੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਮੁੰਡਾ ਆਪਨੀ ਚੁਆਨੀ ਚੁਕ ਕੇ ਮੌਜ ਨਾਲ ਖੁੱਲੀ ਪਾਉਂਦਾ ਭੱਜ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਇਹ ਖੱਚਰ ਬਾਜੀ ਛੇਕੜਦੀ ਸੀ ਜੇਹੜੀ ਓਹ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਦੋ ਆਦਮੀ ਫਕੀਰ ਪਾਸ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲੀਂ ਲੱਗ ਪਏ ਜਿਸ<noinclude></noinclude> di7wws2citwevlrj4lrlmmwro9tfbab 250 43725 222520 110588 2026-06-20T06:02:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222520 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੪੦)}}</noinclude>ਕਰਕੇ ਓਹ ਡਰਿਆ ਜੋ ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਬਨੇਗਾ? ਇਸ ਕਾਰਣ ਵਾਹੋ ਦਾਹੀ ਦੂਰ ਸਾਰੀ ਭਜਦਾ ਗਿਆ ਓੜਕ ਨੂੰ ਇਕ ਰਸਤੇ ਜਾਂ ਪਿਆ ਜੇਹੜਾ ਕਿਸੇ ਇਕ ਬਗੀਚੀ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਜਦ ਓਹ ਵਾੜ ਟੱਪਨ ਲਗਾ ਤਾਂ ਇਕ ਵਡੇ ਸਾਰੇ ਕੁੱਤੇ ਨੇ ਉਸਦੀ ਮਗਰੋਂ ਲੱਤ ਫੜ ਲਈ ਤੇ ਨਾ ਛੱਡੀ। ਮਾਰੇ ਡਰ ਦੇ ਮੁੰਡਾ ਕੁਰਲਾਇਆ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੇ ਆਕੇ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਟਾਇਆ ਪਰ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਘੁਟਕੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਬੱਚਾ ਹੁਣ ਓੜਕ ਨੂੰ ਤੂੰ ਕਾਬੂ ਆ ਹੀ ਗਿਓਂ ਨਾਂ, ਤੂੰ ਸਮਝਿਆ ਸਾ ਜੋ ਰੋਜ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਫੜੇ ਜਾਨ ਦੇ ਸੇਓ ਚੁਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਕਰਾਂਗਾ ਪਰ ਤੂੰ ਭੁਲਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਅਜ ਸਾਰੀ ਕਸਰ ਕੱਢ ਲਾਂਗਾ। ਮਾਲੀ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਫੜਕੇ ਉਸਦੀ ਡਾਢੀ ਖਬਰ ਲਈ ਤੇ ਮੁੰਡਾ ਹਾਲ ਪਾਹਰਿਆ ਪੌਦਾ ਰਿਹਾ ਜੋ ਮਾਂ ਬੇਦੋਸਾਂ ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਦਯਾ ਕਰੋ। ਗੱਲ ਕੀ ਮਾਲੀ ਨੇ ਓਸਦਾ ਨਾਓਂ ਤੇ ਥੌਹ ਟਿਕਾਨਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਪਰ ਜਾਂ ਉਸਨੇ ਆਪਨਾ ਨਾਓਂ ਦੱਸਿਆ ਤਾਂ ਮਾਲੀ ਨੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਓਂ ਉਸਨੂੰ ਛਮਕਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ ਤੂੰ ਅੱਜ ਸਵੇਰੇ ਮੇਰੀਆਂ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਤੇ ਨਠਾਇਆ ਸਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਜੇ ਤੀਕ<noinclude></noinclude> 4p6h2po7svm3dm9gcgd0xn4nxste61y 250 43726 222521 110589 2026-06-20T06:02:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222521 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੪੧ )}}</noinclude>ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹੀ ਗੁਆਚੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਹੁਨ ਤੂੰ ਬਚਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਏਗਾ? ਮੁੰਡਾ ਬਤੇਰਾ ਰੋਇਆ ਪਿੱਟਿਆ,ਤੇ ਜਦ ਓਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਹੁਨ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਬਤੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ,ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਾ ਹੁਣ ਘਰ ਨੂੰ, ਤੇ ਜੇ ਤੇਰਾ ਜੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ਕ ਫੇਰ ਭੇਡਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਵੀਂ ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਮਾਰ ਧਿਆਨ ਕਰ ਛੱਡੀਂ॥ {{gap}}ਓਹ ਮੁੰਡਾ ਜੋਰ ਦੀ ਰੋਂਦਾ ਨੱਠ ਗਿਆ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਸਨੂੰ ਡਾਢੀ ਮਾਰ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਹੁਣ ਜਾਤਾ ਜੋ ਖਚਰ ਬਾਜੀਆਂ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਕੁਟਾਈ ਥੀਂ ਬਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੀ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਜੋ ਹੁਨ ਥੀਂ ਅੱਗੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੇੜਨਾਂ॥ {{gap}}ਪਰ ਉਸਦਾ ਕਸ਼ਟ ਅਜੇ ਨਾ ਮੁੱਕਾ ਜਾਂ ਓਹ ਇੱਕ ਪੌੜੀ ਉੱਪਰੋਂ ਟੱਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੱਫੀ ਮਾਰਕੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਘੁੱਟ ਲਿਆ। ਉੱਪਰ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਤਾਂ ਹਲੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਆਨ ਦੱਬਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਪਰਨੇ ਸੁੱਟ ਆਇਆ ਸਾ। ਹੁਨ ਰੋਨ ਕੁਰਲਾਓਣ ਤੇ ਛਿਮਾਂ ਕਰਾਓਨ ਨਾਲ ਕੀ ਬਣਦਾ ਸਾ, ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਭੀ ਚੋਖੀਆਂ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ, ਓਸਨੇ ਇਕ ਨਾਂ ਸੁਨੀ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਭੋ ਕਰ<noinclude></noinclude> 61a1i2ak9dlzhawus1fanq0ro11gl1r 250 43727 222522 110590 2026-06-20T06:03:02Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222522 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੪੨ )}}</noinclude>ਸਿੱਟਿਆ ਤਾਂ ਛੱਡਿਆਂ। ਫੇਰ ਓਸ ਹੱਥੋਂ ਰੋਂਦਾ ਅੜਾਉਂਦਾ ਮੁੰਡਾ ਅਗੇ ਨੂੰ ਵਗਿਆ ਤੇ ਸਮਝਿਓ ਸੁ ਹੁਨ ਤਾਂ ਸੁਖੀ ਸਾਂਦੀ ਘਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾਂਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਉਸਦੀ ਭੁੱਲ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਕ ਗਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂਦਿਆਂ ਜਾਂ ਓਹ ਮੋੜ ਮੁੜਿਆ ਤਾਂ ਓਹ ਓਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਸਾ,ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਸ਼ਤ੍ਰ ਵੇਖਿਆ ਉਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਲਲਕਾਰਿਆ ਜੋ ਹਨ ਕਿਥੇਜਾਨਾਂ ਹੈ? ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਮੁੰਡੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਸਰਾਂ ਕੱਢਨ ਲੱਗੇ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਪੁੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਕੋਈ ਕੱਪੜ ਦਾ ਕੋਟਲਾ ਬਨਾ ਕੇ ਮਾਰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੂੰਡੀ, ਤੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕ ਵੱਢਿਆ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਮੁੱਠਾਂ ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡੇ ਉਤੇ ਮਿੱਟੀ ਖੇਹ ਦੇ ਬੁੱਕ ਪਾਏ। ਓਸਨੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਐਵੇਂ ਭੱਜ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ,ਓਹ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਚਵ੍ਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਉਸਦੀ ਮਿੱਟੀ ਪਲੀਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਓਹ ਏਸ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਨਾਲ ਸਾ ਤਾਂ ਓੜਕ ਨੂੰ ਓਹੀਓ ਖੋਤਾ ਜੇਹੜਾ ਉਸਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਮਿਲਿਆ ਸਾ, ਮਿਲ ਪਿਆ ਦੇ ਮੁੰਡਾ ਪਲਾਕੀ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਬਚ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠਾ। ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਓਏ ਓਏ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਮਗਰ ਲਗ ਪਏ<noinclude></noinclude> bvhol78y1kj08bemob0jrnr7lv2e20r 250 43728 222523 110591 2026-06-20T06:03:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222523 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੪੩ )}}</noinclude>ਤੇ ਖੋੱਤਾ ਤਰੌਹ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜੋਰ ਲਾਕੇ ਦੌੜ ਪਿਆ ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਨੱਠ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਚੰਦਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਇਉਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਜਾਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨ ਹੋਈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਖੋਤਾ ਬੇਵਸਾ ਹੋਕੇ ਨੱਠਾ ਜਾਂਦਾ ਸਾ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਹਰਦਮ ਇਹੋ ਫਿਕਰ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਡਿੱਗਾ ਜਾਂ ਪਲ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਇਸ ਹਾਲ ਨਾਲ ਜਾਂ ਕਿੰਨਾ ਹੀ ਚਿਰ ਨੱਠੀ ਹੀ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਗਰੋਂ ਖੋੱਤਾ ਇੱਕ ਟਿਕਾਣੇ ਜਾਕੇ ਇਕ ਕੁੱਲੇਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਤੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਕਾਹਲੀ ਕਾਹਲੀ ਅਜਿਹੇ ਟੀਟਣੇ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜੋ ਤੁਰਤ ਮੁੰਡਾ ਉੱਪਰੋਂ ਉੱਛਲ ਕੇ ਪੜੈਂ ਜਿਮੀਂ ਤੇ ਪਟਕ ਪਿਆ ਤੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ ਉਸਦੀ ਲੱਤ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਨਕੇ ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਬਾਹਰ ਆਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਵੇਰ ਵਾਲੀ ਨਿੱਕੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਦਾ ਘੜਾ ਉਸੇ ਮੁੰਡੇ ਡੋਹਲਿਆ ਸਾ, ਪਰ ਓਹ ਭਲੀ ਕੁੜੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਵੇਖਕੇ ਉਠਾ ਕੇ ਘਰਦੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਆਈ ਤੇ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਲਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਥੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅੱਜ ਥੀਂ ਅੱਗੇ ਮੈਂ ਭੈੜੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਛੱਡਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਲਾਈ ਕਰਾਂਗਾ॥<noinclude></noinclude> pij6drcu4ox6r5v7yg3n7e73avbbvnn 250 43729 222524 110592 2026-06-20T06:03:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222524 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੪੪ )}}</noinclude>{{center|{{xxxx-larger|'''ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ॥'''}}}} {{center|{{xx-larger|॥ ੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ॥}}}} {{gap}}ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਹਾਕੂ ਅਪਨੇ ਘਰ ਦੇ ਬੂਹੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਨਰੇਲਾ ਪੀ ਰਿਹਾ ਸਾ ਤੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਆਸ ਪਾਸ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਵਣਜਾਰਾ ਆ ਨਿਕਲਿਆ ਤੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਸੌਦਾ ਦੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤਾ ਆਪਨੇ ਕਦਰ ਮੂਜਬ ਵਲੇਵਾ ਮੁਲ ਲੈ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਜੋ ਬੜਾ ਥੱਕਿਆ ਟੁਟਿਆ ਨਜਰ ਆਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੈਠਨ ਨੂੰ ਮੂੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ,ਨਾਲੇ ਕੁਝ ਖਾਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਧਰਿਆ। ਬੋਲਿਆ ਜੋ ਮੈਂ ਬੜੇ ਦੂਰੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਂ ਹੁਣ ਬਸੇਰਾ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਹਾਕੂ ਆਖਿਆ ਮੇਰਾ ਜੀ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਜਨੇ ਥੋੜੀ ਜਗਹ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਘਰ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੋੱਠਾ ਹੈ ਓਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਫ਼ਾ ਕਰਕੇ ਉਹਦੇ ਵਿਚ ਪਰਾਲ ਵਛਾ ਦੇਨਾਂ ਹਾਂ ਤੇ ਉੱਪਰ ਲਈ ਇੱਕ ਜੁੱਲਾ ਦੇ ਦੇਨਾ ਹਾਂ। ਵਣਜਾਰਾ ਲਿਆ ਵਾਹ ਓ ਤੇਰਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਭਲਾ<noinclude></noinclude> dhmbz3s52chh79suj2y7wj8ykz1ikb0 250 43730 222525 110593 2026-06-20T06:03:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222525 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੪੫ )}}</noinclude>ਕਰੇ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਬਾਲਾਂ ਦਾ ਜੀ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰਤਾ ਸੁਨਾਵਾਂ ਜੋ ਵੇਲਾ ਚੰਗਾ ਲੰਘ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਸਾਰੇ ਬਾਲ ਉਸਦੇ ਆ ਗਿਰਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਬੋਲੇ "ਵਾਰਤਾ, ਵਾਰਤਾ"। ਲਾਲੂ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਵਾਰਤਾ ਅਸਚਰਜ ਹੋਵੇਗੀ, ਦੈਂਤਾਂ ਤੇ ਅਪੱਛਰਾਂਤੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਆਉਣਗੀਆਂ। ਭੋਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਏ ਦੇਖਾਂ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਸੱਚੀ ਕਹਾਨੀ ਝੂਠੀ ਨਾਲੋਂ ਸਵਾਈ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕਾਲੂ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਝੂਠੀ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਜੇ ਓਸਥੀਂ ਚਤੁਰਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਹੱਥ ਆਵੇ ਤਾਂ ਕਹਾਨੀ ਖਰੀ, ਕਿਰਪੀ ਕੁੜੀ ਬੋਲ ਉਠੀ, ਅੜਿਆ ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਸੁਨਾ ਜਿਹੀ ਕੁ ਮੇਰੀ ਪੋਥੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪਰ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਕੋਈ ਨਸੀਹਤ ਨ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}ਬੁੱਢਾ ਆਖਣ ਲੱਗਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਰਾਜੀ ਕਰਨਾ ਡਾਹਢਾ ਔਖਾ ਕੰਮ ਨਜਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਕ ਜਣਾ ਅਚਰਜ ਵਾਲੀ, ਦੂਜਾ ਚਤੁਰਾਈ। ਤੀਜਾ ਸੱਚੀ ਤੇ ਇਹ ਕੁੜੀ ਬਨਾਉਟੀ ਕਹਾਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੱਛਾ ਮੈਂ ਅਪਨੀ ਸ਼ਕਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਸਿੰਨ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਨਾਉਨਾ<noinclude></noinclude> 8gfkkefoq6z2ynq7hhcl821xt2jcjg1 250 43731 222526 110594 2026-06-20T06:03:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222526 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( 8੬ )}}</noinclude>ਹਾਂ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਓਸਨੇ ਆਪਨਾ ਸੰਘ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਤੇ ਵਾਰਤਾ ਇਉਂ ਸੁਨਾਉਨ ਲੱਗਾ॥ {{gap}}ਬੜਾ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹੁਨ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗਾ ਸਮਾਨ ਸਾ (ਭਾਵੇਂ ਮਾੜਾ ਹੋਵੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ) ਇੱਕ ਗਰੀਬੜਾ ਜਿਹਾ ਮਿਹਨਤੀ ਆਦਮੀ ਜਿਸਦਾ ਟੱਬਰ ਬਹੁਤ ਸਾ, ਸਮੁੰਦਰੋਂ ਪਾਰ ਖੱਟਨ ਕਮਾਉਨ ਲਈ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ। ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਉਸਦੇ ਗਵਾਂਢੀ, ਜੇਹੜੇ ਉਸ ਵਰਗੇ ਔਖੇ ਸਨ, ਸਭ ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪੋ ਆਪਨਾ ਵਸਤ ਵਲੇਵਾ ਵੇਚ ਵਟ ਕੇ ਪਰਦੇਸ ਜਾਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜੋ ਪਰਦੇਸੀ ਵਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਬਾੜ ਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੜੀ ਸਸਤੀ ਹੱਥ ਆ ਜਾਊ ਤੇ ਉਸ ਭਲੇ ਆਦਮੀ ਬੁੱਧੂ ਨੇ ਸੋਚਿਆਂ, ਜੋ ਮਾਂ ਆਪਨੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੇ ਬਾਲਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ ਗੱਲ ਕਾਹਦ ਸਾਰੇ ਜਨੇ ਜਹਾਜ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ॥ {{gap}}ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦਿਆਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਹੋਗਿਆ ਤੇ ਜਮੀਨੋਂ ਬੜੀ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ, ਪਾਨੀ ਓ ਪਾਨੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਕ ਬੜਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉੱਠਿਆ ਜੇਹੜਾ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਕਿਧਰੇ ਦੂਰ ਸਾਰੇ ਉਡਾ ਲੈ ਗ੍ਯਾ<noinclude></noinclude> cqo0zx3sxx6qsmd536iyfyu931vfmpl 250 43754 222499 155401 2026-06-20T05:58:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222499 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩੪ )}}</noinclude>ਲੇਖ ਵੱਲ ਜੋ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰੀ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਕਰੋ।। {{gap}}ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਆਪਨੇ ਭਲਿਆਈ ਚਾਹਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਅਰਥਾਤ ਮੇਰੀ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਸ ਖਜਾਨੇ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸੂਲ ਅਤੇ ਜੇਜ਼ੀਆ ( ਟਿਕਸ ) ਲਾਇਆ ਹੈ, ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੋਵੇ ਕਿ ਮੁਹੰਮਦ ਜਲਾਲੁਦੀਨ ਅਕਬਰ ਸ਼ਾਹ ਸ੍ਵਰਗਬਾਸੀ ਜੋ ਆਪਦੇ ਪੁਰਖ ਸੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਵੰਜਾ ਵਰਿਹਾਂ ਤੀਕਰ ਰਾਜਦੇ ਕੰਮਨੂੰ ਨਯਾਇ ਅਤੇ ਮੁਨਸਫੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਰ ਇਕ ਜਾਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਈਸਾਈ, ਮੁਸਲਮਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਨ ਅਤੇ ਨਾਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਵਿੱਚ ਇਕੋ ਜੇਹੇ ਸੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਸਭਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘੱਟ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਸੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਯਾਇ ਤੇ ਅਦਾਲਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਪੂਜਾ ਉੱਤੇ ਅਜੇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ । ਮਹੰਮਦ ਨੂਰ ਦੀਨ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਬੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਬਾਈਆਂ ਵਰਿਹਾਂ ਤੀਕੂੰ ਆਪਨੀ ਛਤਰਛਾਯਾ ਦੇ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ<noinclude></noinclude> ljm2qtardhtgtu0wepujde4w3mehrc7 250 43755 222500 155402 2026-06-20T05:58:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222500 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩੫ )}}</noinclude>ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਕਾਜ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦੇ ਸਬਬ ਸਦਾਹੀ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ । ਬੜੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਨਾਮੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਨ ਨੇ ਬੀ ਬੱਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਯਾਇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇਹਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਕਿਜੋਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪੁਰ ਸਦਾਦੇ ਲਈ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਐਡੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਸਿਰਫ ਨੇਕੀ ਅਤੇ ਨਰਮਾਈ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਜਾਤਾ ਸਾ ।। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾਦੇ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨੇਕੀ ਵੱਲ ਸਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਹਚਾ ਦਲੇਰੀ ਤੇ ਦਯਾ ਵਾਲਾ ਸਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਜਿਸ ਪਾਸੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਜੱਸ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ੨ ਜਾਂਦੇ ਸੇ । ਸਾਫ ਨੀਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਲੇ ਅਧੀਨ ਕਰਲਏ ਸੇ, ਅਤੇ ਬਹੁਤਿਆਂ ਦੇਸਾਂ ਨੂੰ ਆਗਯਾਕਾਰੀ ਕਰ ਲਿਆ ਸਾ ।। {{gap}}ਆਪਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਹੋਇਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ<noinclude></noinclude> cutl1vepdckt2h73hm43mal3uy9o8o1 250 43756 222501 155404 2026-06-20T05:58:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222501 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩੬ )}}</noinclude>ਇਕ ਮਤ ਵਿਖੇ ਨਵੀਆਂ ਤੋਂ ਨਵੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਜਾਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਬਾਹਲੇ ਜ਼ਿਲੇ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਨ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਹੈ । ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਨਿਰਧਨਤਾ ਨਾਲ ਪਕੜੀ ਗਈ ਹੈ,ਦੇਸ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਹੋਨ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ, ਸੰਕਟ ਵਧੀਕ ਹੋਨ ਲੱਗੇ ਹਨ । ਜਦ ਗ਼ਰੀਬੀ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਆ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੋਰਨਾਂ ਦਾ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੀ ਰਾਖਾ ਹੈ, ਸਿਪਾਹੀ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਵਪਾਰੀ ਫਰਿਆਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੀਕੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਅੱਠਾਂ ਪਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਬੀ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਕਿ ਇਸ ਰਾਜ ਦਾ ਟਿਕਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗਾ, ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਜੇਹੀ ਨਿਮਾਣੀ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਜਾ ਪੁਰਭਾਰੇ ੨ ਮਸੂਲਾਂ ਦਾ ਬੋਝਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਤੀਕੂੰ ਇਹ ਰੌਲਾ ਮਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭਗਤਿ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਜੋਗੀਆਂ, ਸੰਨਯਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਬਿਰਾਗੀਆਂ ਥੀਂ ਜੋਰਾਵਰੀ ਟਿਕਸ ਲੀਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,<noinclude></noinclude> i050i7sq08o1rdh1dmnggs42vqyriuh 250 43757 222502 155405 2026-06-20T05:59:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222502 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩੭)}}</noinclude>ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਮੂਰ ਦੇ ਵੰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸਟਾ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਏਕਾਂਤ ਸੇਵੀ ਭਗਤਾਂ ਪੁਰ ਆਪਨਾ ਜੋਰ ਦਖਾਇਆ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਪ ਉਨਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਪੁਰ ਨਿਹਚਾ ਰਖਦੇ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਈਸ਼੍ਵਰ ਰਚਿਤ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸਰਬੱਤ ਸਰਿਸ਼ਟ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਚਾਲ ਚਲਨ ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਪਰਮੇਸਰ ਦ ਇੱਛਯਾ ਨਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਹੀ ਸਬ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿਖੇ ਭੀ ਉਸੇ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀ ਜਿੱਥੇ ਘੰਟੇ ਵਜਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਤਾਂ ਰਸਮਾਂ ਤੇ ਮਤਾਂ ਦਾ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਉਸਦੀ ਇੱਛਯਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਜਦ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮੂਰਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,ਕਿਸੇ ਕਵਿ ਨੇ ਕਿਆ ਚੰਗਾ ਆਖਿਆ ਹੈ-ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਬਣਾਉਟ ਵਿੱਚ ਦੋਸ ਨਾ ਲਾਓ। ਮਤਲਬ ਇਸ ਕਹਿਣ ਦਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਜੋ ਟਿਕਸ ਤੇ ਮਸੂਲ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਲਾਇਆ ਹੈ ਇਹ<noinclude></noinclude> ejnoo6i1xmm2lqll3d44tk8dd1y5p8c 250 43758 222503 155408 2026-06-20T05:59:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222503 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੩੮ )}}</noinclude>ਨਯਾਇ ਤੇ ਇਨਸਾਫ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੇ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਬੀ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਇਸ ਤਰਹਾਂ ਗਤੀਬ ਦੇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਨਵੀਂ ਚਾਲ ਬੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਨੂਨ ਤੋਂ ਵਿਰੁਧ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸਾਂ ਨੇ ਮਜ਼੍ਹਬੀ ਨਿਸਚੇ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤ ਚਲਾਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨਸਾਫ਼ ਇਹ ਦਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਤਾਂ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਲੋਂ ਟਿਕਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜੇਹੜਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਹੈ, ਫੇਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਟਿਕਸ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਆਪਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਬੀ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਕੀੜੀਆਂ ਅਤੇ ਮੱਖੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਾਉਨਾ ਮਨੁੱਖਪਨੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ: ਇਹ ਰੀਤ ਉਦਾਰਾਂ ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਕੁਝ ਅਚਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਵਜ਼ੀਰ ਜੋ ਸਦਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਖਾਨਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਾ ਦੇ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੁਝ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ।। {{gap}}ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਇੱਕਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਰਾਣਾ ਪੂਰ ਇਹ ਸਾ ਕਿ ਉਸਨੇ ਦਾਰਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਬੜਾ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸਾ ਕਿ ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਵੰਸ ਵਿੱਚੋਂ<noinclude></noinclude> 1rhfiswpbdlkbh7e538wnj3zal0bmcm 250 43759 222504 166482 2026-06-20T05:59:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222504 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੩੯)}}</noinclude>ਰੂਪਨਾਗੜ੍ਹ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਜੋ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਸਪਾਹੀਆਂ ਥੀ ਜੋਰਾਵਰੀ ਖੋਹਕੇ ਆਪਨੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਿਆ ਸਾ, ਇਸ ਦਾ ਬਿਤਾਂਤ ਐਉਂ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਰੂਪਨਾਗੜ੍ਹ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੇ ਲਿਆਉਨ ਲਈ ਦੋ ਹਜਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਭੇਜੇ, ਤੇ ਉਸਨੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਇਸਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਕੇ ਕਿ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹੁਤ ਕਾਹਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਾਣ ਵੱਲੋਂ ਬਹਾਨਾ ਕੀਤਾ। ਅਥਵਾ ਉਹ ਰਾਣਾ ਦੀ ਸੂਰਮਤਾ ਪੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਖੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਰਾਨਾਂ ਨੇ ਰੂਪਨਾਗੜ੍ਹ ਦੇ ਇੱਕ ਸਰਦਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਤਲਵਾਰ ਚਲਾਈ ਸੀ। ਬਾਹਲਾ ਕੀ ਕਹਿਨਾ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਰਾਣਾ ਕੋਲੋਂ ਸਹਾਯਤਾ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੇ ਆਪ ਮੇਰੀ ਸਹਾਯਤਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਦੇ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ। ਇਸ ਸੁਨੇਹੇ ਦੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਸਾਰ ਰਾਣਾ ਰਾਜ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਲੈਕੇ ਉਸਦੀ ਮਦਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਉਸ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ!<noinclude></noinclude> iw39c5ijrzdxo5zhks62uq0cs37gzqi 250 43761 222505 166483 2026-06-20T05:59:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222505 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੦)}}</noinclude>{{gap}}ਤੀਸਰੇ, ਮਾਰਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜੇ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਸਾ ਸਹਾਇਕ ਹੋਨ ਕਰਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਰਾਣਾ ਪੁਰ ਬੜਾ ਗੁੱਸੇ ਸਾ। ਚੌਥੇ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦੇਖੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਵਾਂ ਕਾਰਣਾ ਕਰਕੇ ਬਾਦ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਵਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਕੁੱਧ ਦੀ ਅੱਗ ਚਮਕ ਉੱਠੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾq ਸੈਨਾ ਲੈਕੇ ਮੇਵਾੜ ਪਰ ਚੜ੍ਹ ਪਿਆ। ਰਾਣਾ ਬੀ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੋਨਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜ ਪੂਤਾਂ, ਰਾਠੌੜਾਂ ਅਤੇ ਭੀਲਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸੇ, ਭਲਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਤਿਯਾਰ ਹੋ ਪਿਆ। ਜਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਮੇਵਾੜ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਬੰਨੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰਹਿਨ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਜੇਹੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਫੇਰ ਉੱਥੋਂ ਅਗੇ ਜਾਕੇ ਚਿਤੌੜ, ਮਾਂਡਲਗੜ੍ਹ, ਮੰਦਰ,ਸੋਰ ਅਤੇ ਜੀਰਨ ਨੂੰ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣਾ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਜੋ ਅਰਾਉਲੀ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪਾਸ ਸਾ, ਖੂਬ ਤਕੜਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਭੀਲਾਂ ਕਿਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਪਹਾੜੀ ਜਾਤਾਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਧਾੜਾ ਮਾਰਨ ਦਾ ਸਾ, ਮਤ ਸੰਬੰਧੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਵਰਗਲਾਕੇ ਲੜਨ<noinclude></noinclude> ic5gfqxew005h3myfdfw2y9p5y2k8k5 250 43762 222506 166487 2026-06-20T06:00:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222506 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੧)}}</noinclude>ਲਈ ਤਿਯਾਰ ਕਰਲਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੇ ਰਾਣਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਕਰਾਰ ਕੀਤਾ, ਕਿ ਜਗਾਂ ਜਗਾਂ ਪੁਰ ਕਟ ਕਟ ਕੇ ਲੜ ਮਰਾਂਗੇ ਪਰ ਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਨ ਨਾਂ ਦਿਆਂਗੇ॥ {{gap}}ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜੋਧਿਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸਵਧਾਨੀ, ਸੂਰਮਤਾ ਅਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਮੇਵਾੜ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਸਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸੇ। ਰਾਣਾ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਦਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਬੈਠਾ ਛੱਡਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਤਦਬੀਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜਦ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਨ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਭੀਲ ਤਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਮ੍ਹਨੇ ਪਾਸਿਓਂ ਰਾਣਾ ਹੱਲਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਬਨਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਚਕਨਾ ਚੂਰ ਕਰ ਦੇਈਏ। ਇਸ ਤਦਬੀਰ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਾਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਸਿੱਟਾਂਗੇ ਅਥਵਾ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਮਾਰੇ ਭੁੱਖ ਦੇ ਮਰ ਜਾਨਗੇ॥ {{gap}}ਉਧਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਭੀ ਕੁਝ ਨਿਰਾ ਭੋਲਾ ਭਾਲਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਫੰਦੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ। ਬੜਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ, ਲੜਾਈਆਂ ਝਾਗ੍ਯਾ ਹੋਯਾ ਜੰਗੀ ਜਰਨੈਲ ਸਾ<noinclude></noinclude> pakdm6auj1wz3ynkhewpa88o4uexdl8 250 43763 222507 166486 2026-06-20T06:00:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222507 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੨)}}</noinclude>ਜਦ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਚੁਫੇਰੇ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ। ਝੱਟ ਸਮਝ ਗਿਆ ਬੜੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਜਗਾਂ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਆਪਨੇ ਆਪਨੂੰ ਸੰਭਾਲਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਐਵੇਂ ਮੂੰਹ ਚੁੱਕੀ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵੜਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਡੇਰੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਹੜੇ ਦਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਪੁਰ ਹੱਲਾ ਕਰੀਏ। ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਅਕਬਰ ਤੁਰਤ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੈਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਤੁੰਮਨ ਲੈਕੇ ਦਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋਕੇ ਦਰੇ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਾ, ਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਵਧ ਪਿਆ। ਅੱਗੇ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰਾ ਮੈਦਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਖਾਲੀ ਤੇ ਸੁਨਸਾਨ ਪਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੰਭ, ਤਲਾ, ਜੰਗਲ, ਬਾਗ ਤੇ ਉਜਾੜ ਦੀ ਸੈਲ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਕਿਸੇ ਜਗਹ ਪਰ ਕੋਈ ਰੋਕਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਲੱਭਾ। ਓੜਕ ਨੂੰ ਰਾਜ ਧਾਨੀ ਦੇ ਮੁੱਢ ਇੱਕ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲੁਆਕੇ ਅਰਾਮ ਜਾ ਕੀਤਾ। ਲਸ਼ਕਰ ਦੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਤਾਂ ਡੇਰੇ ਲਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਤੰਬੂ ਤਾਨਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਮਨੁਖ ਨਮਾਜ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਬਾਹਲੇ ਕਮਰ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਲੰਮੇ<noinclude></noinclude> no40umjaq1ny8pqxe9nk7ld1bms1611 250 43764 222508 166488 2026-06-20T06:00:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222508 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੩) }}</noinclude>ਪੈ ਗਏ ਸੇ, ਕਿ ਜਰਾ ਲੱਕ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲਈਏ, ਅਤੇ ਕਈ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲੁਕਮਾ ਕੱਢਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗ ਪਏ ਜੋ ਤਕੜੇ ਹੋ ਜਾਈਏ। ਰਾਣਾ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੇ ਖਬਰ ਦੱਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਖਬਰਾਂ ਤੇ ਝਟ ਪਟ ਆ ਪਿਆ। ਅਕਬਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿਪਾਹੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਭੇਟ ਹੋਏ। ਜੇਹੜੇ ਬਚ ਗਏ ਸੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਲੈਕੇ ਨੱਸ ਗਏ। ਪਰ ਭੱਜਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਸੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਕੇ ਰੋਕ ਲਏ ਸੇ। ਫੇਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਅਕਬਰ ਉਥੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰਾਂ ਖਾਂਦਾ ਫਰਿਆ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਬੀ ਏਹ ਖਬਰ ਮਿਲ ਗਈ, ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੁੰਮਣ ਸੈਨਾ ਦਾ ਦਲੇਰ ਖਾਂ ਅਫ਼ਸਰ ਦੇ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਦਲੇਰ ਖਾਂ ਦਰੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪਰੰਤ ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਅਕਬਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ ਉਸ ਘੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਦੂਸਰੇ ਦਰੇ ਦੇ ਰਸਤਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕਾ ਸਾ। ਇਸ ਦੀ ਖਬਰ ਦਲੇਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਹੋਈ, ਇਸ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਬੀ ਓਹ ਸਕਟ ਬਣਿਆ ਜੋ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸਾ। ਚੁਫੇਰਿਉਂ<noinclude></noinclude> df7l3ihwtbs30ek999gd2yd3sll503g 250 43765 222509 166490 2026-06-20T06:00:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222509 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੪)}}</noinclude>ਸ਼ਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਝਟ ਪਟ ਚਵਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਆ ਗੱਜੇ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸਤ੍ਯਾਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਰਾਣਾ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਪੁਰ ਜੋ ਦਰੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਜੰਗ ਦੇ ਪਰਣਾਮ ਨੂੰ ਉਡੀਕਦਾ ਸੀ, ਹੱਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਗੋਲਮਦਾਜ਼ ਸੇ ਪਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਰਛੀਆਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੋਲਮਦਾਜੀ ਕੁਝ ਨ ਕਰ ਸਕੀ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਸਾਹਮਨਿਓ। ਇਕ ਗੁਬਾਰ ਜੇਹਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ ਕਿ ਝਟ ਪਟ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਨ੍ਯਾਈਂ ਰਾਜਪੂਤ ਆ ਨਿਕਲੇ, ਬੜੇ ਭਾਰੀ ਘਮਸਾਨ ਦਾ ਜੰਗ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗ ਤੁਰੀ ਅਤੇ ਜੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਝੜ ਪਏ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਬੜੇ ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ ਜੋਧਾ ਆਪਨੀ ਸੂਰਮਤਾ ਦਾ ਮਸੂਲ ਦੇ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਦੇ ਘਾਟ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਹਰ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਟੁਕੜੇ ਟੁਕੜੇ ਹੋਕੇ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਨਿਮਕ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਇਆ, ਪਰੰਤੂ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਖੰਡਿਆਂ ਨੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਤੇਗਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜੰਗ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਰਾਣਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ॥<noinclude></noinclude> 9sdbqqd6e3ctdai76zi5v5jwccglm8l 250 43766 222510 166491 2026-06-20T06:00:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222510 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੫)}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਹਾਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੇ ਚਿਤੌੜ ਦੀ ਸਫੀਲ ਦੇ ਹੇਠ ਇਕੱਠ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਬੀ ਰਾਣਾ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਜਮੇਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਜਿੱਤਨਾ ਚਾਹਿਆ ਸੀ, ਇਹ ਢੰਗ ਦੇਖਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਚੁਨੇ ਹੋਏ ਸੂਰਮੇ ਲੈਕੇ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਅਤੇ ਬੜੀ ਕਠਨਾਈ ਨਾਲ ਸਤ੍ਰੂਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਜਮੇਰ ਵਿਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਥੋਂ ਰਸਦ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰਕੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਪਾਹੀ ਆਪਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਪਰੰਤੁ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਰਾਜਪੂਤ ਸਰਦਾਰ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਨ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਜੋ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਿਨ ਉਲਟੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਸੇ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਭਾਂਜ ਖਾਧੀ, ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਅਜਮੇਰ ਨੂੰ ਮੁੜਿਆ, ਉਧਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਅਕਬਰ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਰਾਨਾ ਦੀ ਸੈਨਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਕਰਕੇ ਚਿਤੌੜ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਭਜਾ ਕੇ ਤਿਤਰ ਬਿਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਣੇ ਦਾ ਵਜੀਰ ਮਾਲੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਫੌਜ ਦੇ ਇਕ ਜੱਥੇ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸਾ, ਬੜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਬੜੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਲੜਿਆ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੜਾ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ<noinclude></noinclude> od8p0jmaqz1zihvqyuikmwho5ae27j6 250 43767 222511 166493 2026-06-20T06:00:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222511 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੧੪੬)}}</noinclude>ਅਤੇ ਨਿਰਦਈ ਹੋਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਦੇਸ ਉਸ ਦੀ ਕਠੋਰਤਾ ਦੇ ਸਬਬ ਸਤ੍ਯਾਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਅਨੇਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਨੇ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਯੁਵਰਾਜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਦੂਰ ਤੀਕੂੰ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਓਹ ਦੋਵੇਂ ਬੜੀ ਕਠਨਾਈ ਨਾਲ ਮੇਵਾੜ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਨਥੰਭੋਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗ ਮੇਵਾੜ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ॥ {{center|{{x-larger|— —}}}}<noinclude></noinclude> m19mra0ceuqti1xlsmgt93jssdg429q 250 43868 222306 111686 2026-06-20T05:25:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222306 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 44 |bSize = 381 |cWidth = 381 |cHeight = 602 |oTop = 2 |oLeft = 0 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> pxqq55i2gmrhlkvhajxvg3q4r6bevxw 250 43869 222307 111706 2026-06-20T05:26:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222307 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 57 |bSize = 381 |cWidth = 378 |cHeight = 600 |oTop = 2 |oLeft = 0 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> rpulr1llsov7i1bwufvb8f5fxx6rn3x 250 44001 222308 112151 2026-06-20T05:27:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222308 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 96 |bSize = 381 |cWidth = 374 |cHeight = 593 |oTop = 3 |oLeft = 5 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> idjmrkxoh8ntua3ctgwji5s0ejyxrth 250 44011 222310 112264 2026-06-20T05:27:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 117 |bSize = 381 |cWidth = 378 |cHeight = 587 |oTop = 2 |oLeft = 0 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> j44c4dh8qtepet1zfspdxo6q97fn848 250 44013 222311 112276 2026-06-20T05:28:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222311 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 122 |bSize = 381 |cWidth = 374 |cHeight = 588 |oTop = 8 |oLeft = 3 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> 2pn121dtpmxquujfb17v1eg0u7c9yo7 250 44014 222312 112277 2026-06-20T05:28:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222312 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 123 |bSize = 381 |cWidth = 386 |cHeight = 599 |oTop = 0 |oLeft = 3 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> rx1t80un4qp5fh7et9p7tvirxni98pd 250 44019 222313 112391 2026-06-20T05:29:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222313 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 156 |bSize = 381 |cWidth = 375 |cHeight = 602 |oTop = 2 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> g0iptw78zs7ulfkgx8wzavui7dxdqc3 252 44198 222300 113062 2026-06-20T04:20:17Z Taranpreet Goswami 2106 missing page 50 222300 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item= |Title=ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ |Language=pa |Volume= |Author=ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉਪਦੇਸ਼ਕ |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher=ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ |Address=ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ |Year=1916 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=L |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 4rni2cw0htlrd0jvhmc476tfgcfc6j1 250 57266 222578 184119 2026-06-20T06:41:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵੈੱਨ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਕਤ ਗੱਲ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੀਕ ਸਹੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦਿਉ ਵਜੋਂ ਚਿਤਵਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ 1994 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ The Private Life of Chairman Mao ਸੀ ਜੋ ਮਾਓ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਡਾਕਟਰ ਵਜੋਂ 22 ਸਾਲ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਲੀ ਜ਼ੀ-ਸੂਈ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿੰਦਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਕਾਮੁਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਐਨੀਆਂ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸੂਝਵਾਨ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਚਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਆਖਰ ਇਸ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪ੍ਰੋ. ਤਾਈ ਚੁੰਗ-ਹੋ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਛਾਪਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ Random House ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਕਾਮੁਕ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਹੋਰ ਮਸਾਲਾ ਭਰ। ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਜਾਅਲੀ ਮਸਾਲਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਤਾਬ ਜਿਆਦਾ ਵਿਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜਦ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕ ਪੜਚੋਲੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਲੇਖਕ ਕੋਈ ਠੋਸ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਗਜ਼ ਪੱਤਰ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। {{gap}}ਜਦ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਚਰਚਾ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ 2005 ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ Mao: the unknown story. ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਜੁੰਗ ਚਾਂਗ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਰੈੱਡਗਾਰਡਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੇਇਜ਼ਤ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਪ੍ਰਤੀ ਗੁੱਸਾ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਲੀਡੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕਾ ਸੀ। ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਵੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਪ੍ਰੈਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਚੁੱਕਿਆ। ਗਾਰਡੀਅਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ‘ਪੁਸਤਕ ਜਿਸ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤੀ', ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ‘ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਐਟਮ ਬੰਬ’ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੈਸਟ-ਸੈਲਰ ਕਿਤਾਬ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪੱਛਮ ਦਾ ਪਾਪੂਲਰ ਮੀਡੀਆ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਓ ਵਿਰੋਧੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਥੇ ਹੀ ਉਥੋਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪੱਖਪਾਤੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓ ਬਾਰੇ ਸਹੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /11'''}}</noinclude> nixzrrzc9i3x7cmv1h35m6oij8bwxpl 250 57267 222579 184118 2026-06-20T06:41:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਝ ਬਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਕੋਈ ਮਾਓ ਪੱਖੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਨਹੀਂ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਮਾਓ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਕੋਲੰਬੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋ. ਥਾਮਸ ਬਰਨਸਟੀਨ ਨੇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, ‘ਇਹ ਚੀਨ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਅਧਿਐਨ ਨੂੰ ਸੱਟ ਮਾਰਦੀ ਹੈ- ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਾਰੀ ਵਿਦਵਤਾ ਮਾਓ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਗ ਰਹਿਤ ਟੂਕਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਅਤੇ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਤਰੋੜ ਮਰੋੜ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜੋ ਮਾਓ ਨੂੰ ਐਨੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ, ਆਪਾਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਬਹੁ ਪੱਖੀ ਆਗੂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।' ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਮੋਬੋ ਗਾਓ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, 'ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਬੌਧਿਕ ਕੁਕਰਮ ਹੈ ਜੋ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਭੜਕਾਊ ਦਾਅਵੇ ਕਰਦਾ ਹੈ।' ਦੋ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਗ੍ਰੈਗੋਰ ਬੈਂਟਨ ਅਤੇ ਲਿਨ ਚੁਨ ਨੇ 2009 ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ 14 ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਸੰਪਾਦਤ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ- Was Mao Really a Monster? The Academic Response to Chang and Halliday's 'Mao: The Unknown Story', ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਕੱਢ ਕੇ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਿਆ, ‘ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਉਲਟ... ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।' {{gap}}ਚਾਹੇ ਪੱਛਮ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖਧਾਰਾ ਦਾ ਮੀਡੀਆ ਮਾਓ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਖ਼ਾਰ ਖਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਤੱਥਾਂ ਤੋਂ ਸਚਾਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਬੌਧਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ Mao Zedong and China-in the twentieth century world ਸੰਨ 2010 ਵਿੱਚ ਛਪ ਕੇ ਆਈ, ਜੋ ਮਾਓ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਲੇਖਿਕਾ Rebecca E. Karl ਨਿਊਯਾਰਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਠਕ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ PDF ਫਾਈਲ ouleft.org ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦਵਾਨ Stuart Schram ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ ਐਟਮ ਬੰਬ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸਿੱਟਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਖੇਤਰ ਬਦਲ ਕੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਗਿਆਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਯੌਰਪ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੂਲ ਸੋਮਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /12'''}}</noinclude> 5w3r2uim5rumcy45ngxljsz0h6d5bvd 250 57268 222580 220733 2026-06-20T06:41:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਿੱਖੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ The Thought of Mao Tse-Tung ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{center|-0-}} {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਡਗਰ ਸਨੋਅ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 1936 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕੇ ਯੇਨਾਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸਤਕ Red Star Over China ਲਿਖੀ ਜੋ ਮਾਓ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ। {{center|-0-}} {{gap}}ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਦੋ ਹੀ ਲਿਖਤਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ, ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰੈਵੋਲੂਸ਼ਨਰੀ ਕਮੇਟੀ (P.C.R.C) ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਪਾਰਟੀ ਪਰਚੇ ‘ਟਾਕਰਾ' ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਸਮੇਤ ਮੁੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਦੇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਦੂਸਰੀ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁੰਨ ਮੇਜਰ ਸਿੰਘ ਦੂਲੋਵਾਲ ਵੱਲੋਂ 1998 ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ‘ਮਹਾਨ ਮਾਓ-ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਜੀਵਨ ਗਾਥਾ'। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਸਿਆਸੀ ਲੀਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਜੋ ਜੀਵਨੀ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇਗੀ ੳਹ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾਤਮਕ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। {{center|-0-}} {{gap}}ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਚਰਚਿਤ ਜੀਵਨੀ ਮਹਾਂ-ਵਿਦਵਾਨ ਰਾਹੁਲ ਸੰਕਰਤਾਇਨ ਨੇ ਲਿਖੀ ਹੈ। ਰਾਹੁਲ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰਕਸ, ਲੈਨਿਨ ਅਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਲੜੀ ਦੀ ਇਹ ਚੌਥੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਸੀ ਪਰ ਇਹ ਜੀਵਨੀ 1953 ਤੱਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਵਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਵੀ ਸ਼ਰਧਾਮੂਲਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ।{{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /13'''}}</noinclude> at16nvmxmsd4s7wd2x0vtrl4mymuva6 250 57269 222581 220646 2026-06-20T06:41:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਾਓ ਵੇਲੇ ਦਾ ਚੀਨ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1893 ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਹੁਨਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਓਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਕੈਂਗਸ਼ਾਨ ਪਹਾੜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਉਪਜਾਊ ਇਲਾਕਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਮਾਂਚੂ ਘਰਾਣਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਬਦਲਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ 1644 ਵਿੱਚ ਮਨਚੂਰੀਆ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਇਆ ਮਾਂਚੂ ਰਾਜ-ਘਰਾਣਾ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਰਾਣੇ ਕੋਲ 1911 ਦੇ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਇਨਕਲਾਬ ਤੱਕ ਸੱਤਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਾਂਗ ਚੀਨ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪਛੜ ਗਿਆ, ਲੋਕ ਸਾਹਸੀ ਅਤੇ ਖੋਜੀ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਸ਼ੇੜੀ ਅਤੇ ਘੋਰੀ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਧੌਂਸ ਜਮਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦਖਲ ਦੀ ਇੱਕ ਉੱਘੀ ਉਦਾਹਰਣ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਫ਼ੀਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰੇਸ਼ਮ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਬਰਾਮਦ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਵਪਾਰਕ ਸੰਤੁਲਨ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵਾਧੂ ਮਾਲ ਦੇ ਇਵਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਚੀਨ ਵੱਲ ਤੁਰੇ ਜਾਣ। ਉਹ ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਚੀਨ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੀ ਵੀ ਵਿਕੇ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਚੋਣ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ੀਮ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਪਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੇਟੀਆਂ ਭਰ ਭਰ ਕੇ ਚੀਨ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾਣ ਲੱਗੀਆਂ।<ref>''ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ੀਮ ਭੇਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਇਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਏਥੋਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 1839 ਵਿੱਚ ਜਦ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀਆਂ 20 ਹਜਾਰ ਪੇਟੀਆਂ ਫੜ੍ਹੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ੀਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਮਾਤਰਾ 12100 ਕੁਇੰਟਲ ਸੀ।''</ref> ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੀਨ<noinclude>{{rule}} <references/> {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /14'''}}</noinclude> 8jsd0hjgnb6qlb9jckhyt239hkptnzc 250 57272 222582 220679 2026-06-20T06:42:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>''ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਜਮ੍ਹਾ ਸੀ। ਪੀਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਟਨ ਕਣਕ ਅਤੇ ਬਾਜਰਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਕੁਝ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਜਰਨੈਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਦੇ ਹੱਥ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ।''' {{gap}}ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ‘ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਗਾਵਤ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ? ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਫੌਜ ਬਣਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਦਮਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧੂਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਟੈਕਸ ਤਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ? ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਸਤੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਖਰੀਦ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦੇ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਛੱਤੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਦੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਤੋਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ ਲੜਨ ਲਈ ਉਕਸਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। {{gap}}ਪਰ ਆਪਣੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ - ਮੈਂ ਗਲਤ ਸਾਂ। ਚੀਨੀ ਕਿਸਾਨ ਉਦਾਸੀਨ ਜਾਂ ਡਰੂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਲੜੇਗਾ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਅਗਵਾਈ, ਜਥੇਬੰਦੀ, ਸਹੀ ਢੰਗ ਤਰੀਕਾ, ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਹੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{gap}}ਉਪਰ ਜਿਸ ਕਾਲ ਦਾ ਵਰਣਨ ਸਨੋਅ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ ਵਿੱਚ 30 ਲੱਖ ਤੋਂ ਉਪਰ ਲੋਕ ਇਉਂ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪ ਤੜਪ ਕੇ ਮਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਅਜਿਹੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਕਾਰਣ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬੇਚੈਨੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ 1911 ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। 10 ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਨੂੰ ਵੂਹਾਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਰਾਜ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਇੱਕ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਇਨਕਲਾਬ* ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਆਗੂ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ 1 ਸੀ। ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਇੱਕ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਆਗੂ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਕੌਮੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ<noinclude>{{rh|||'''ਮਾਓ-ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ/17'''}}</noinclude> 2m5ujjscy4jusk3tbvvvde4br52rx9v 250 57301 222583 187902 2026-06-20T06:42:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਤਾ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਦੀ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਜਰਨੈਲ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ 2 ਕੋਲ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੋ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਨੇ ਨਵੀਂ ਬਣੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਏਕਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਯੂਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰਣ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ ਸੇਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 1911 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਵਿਚੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਚੀਨ ਗਣਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਇਥੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਵਿਕਸਿਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਸ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣਾਏ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ ਨੇ 1915 ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਐਲਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਵਾਪਸ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ 1916 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਤਾ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਉਤੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ<ref>ਵੇਖੋ ਟਿੱਪਣੀਆਂ</ref> ਦਾ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਫੌਜਾਂ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਜਬਰ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਪਾ ਕੇ ਰਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਸਨ ਜੋ ਕੇਂਦਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ ਵੇਖ ਆਜਾਦ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਕੇ ਉਭਰੇ ਲੜਾਕੇ ਆਗੂ ਸਨ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸੀ। {{gap}}ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਮਹੂਰੀ ਸਰਕਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੇ ਵੀ ਡਾ.nਸੇਨ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ। ਡਾ. ਸੇਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਾਇਲ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਚੀਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਪਸੰਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਪਰ 12 ਮਾਰਚ 1925 ਨੂੰ ਡਾ. ਸੇਨ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ 3 ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਘੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ<noinclude><references/> {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /18'''}}</noinclude> h1ibaovhcgifugo660cd0f52ueojy0l 250 57302 222584 220693 2026-06-20T06:42:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ ਅਤੇ 1926 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਕੜੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਆਦਾਤਰ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਹੇਠ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1927 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਤਲੇਆਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਸੋ ਰਾਜਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜੀ ਹਕੂਮਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਛੜੇਵੇਂ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ-ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ- ਜਿਵੇਂ ਨਸ਼ਿਆਂ, ਅਨਪੜ੍ਹਤਾ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਹਿਮਾ ਭਰਮਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ; ਇਹ ਸੀ ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਚੀਨ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਆਗੂ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਨੂੰ ਮੁੱਢੋਂ ਸੁੱਢੋਂ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰ ਪਏ। {{x-larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /19'''}}</noinclude> qxg7m6js8nuzl7h0cb981tcdkthr9f1 250 57303 222585 220694 2026-06-20T06:42:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude><center>{{x-larger|'''ਬਚਪਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ, ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ'''}}</center> {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਹਜਾਰਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਰਵੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਬਚਪਨ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸੂਰਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕੁਲਵਕਤੀ ਬਣਨ ਤੱਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਅਮਰੀਕੀ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਡਗਰ ਸਨੋਅ ਨਾਲ ਜੁਲਾਈ 1936 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ। ਮਾਓ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਗੈਰ- ਸਿਆਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਐਡਗਰ ਸਨੋਅ ਦੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਸਰਾਰ ਕਰਨ 'ਤੇ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਜਾਣਨੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਚੋਟੀ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਜੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਸਨੋਅ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗਲਤ ਭਰਮ ਫੈਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ’ਤੇ ਮਾਓ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਨੋਅ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਓ ਦੀ ਜਾਤੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ ਇਸੇ ਲਈ ਜਦ ਮਾਓ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖਵਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਮਾਓ ਦੀ ਦੂਜੀ ਪਤਨੀ ਹੋ ਜ਼ੀਜ਼ੈਨ ਵੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਓਨੀ ਹੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਨਾਲ ਐਡਗਰ ਸਨੋਅ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਅਤੇ ਮਾਓ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੀ ਸੁਣੀਆਂ ਸਨ। ਸੋ ਜੀਵਨੀ ਦਾ ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਮਾਓ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਆਪਣੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਦਸਦਾ ਹੈ – {{gap}}“ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਮਾਓ ਜੇਨ ਸ਼ੇਂਗ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /20'''}}</noinclude> eclecdiex9edabmzso6e3a6m3d03me8 250 57304 222586 179232 2026-06-20T06:42:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋ ਗਿਆ। ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਤ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜੇ ਥੋੜੇ ਬਹੁਤੇ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਿੱਕੇ ਮੋਟੇ ਕੰਮ ਕਾਰ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਪਸ ਛੁਡਾ ਲਈ ਜੋ 15 ਮੌ (ਢਾਈ ਕੁ ਏਕੜ) ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਅਨਾਜ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ 6 ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸੁਭ੍ਹਾ ਸ਼ਾਮ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦਾ। ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਪਕ ਬਹੁਤ ਸਖਤ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਅਕਸਰ ਹੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਸਕੂਲੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਪਰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਘਰੇ ਗਿਆ ਤਾਂ ਹੋਰ ਪੈਣਗੀਆਂ ਸੋ ਮੈਂ ਆਵਦੇ ਜਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਭੌਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ। ਤਦ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉਥੇ ਹੀ ਗੇੜੇ ਕਢਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਘਰ ਤੋਂ ਢਾਈ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੂਰ ਹੀ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਖੈਰ ਹੈਰਾਨੀ ਇਹ ਹੋਈ ਕਿ ਇਸ ਬਾਅਦ ਹਾਲਤਾਂ ਕੁਝ ਬਿਹਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਪਿਉ ਵੀ ਮੇਰਾ ਵੱਧ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਕੁਝ ਨਰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲੇ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਹੜਤਾਲ ਸਫਲ ਰਹੀ। {{gap}}ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਹੁਤ ਅੱਖਰ ਸਿੱਖ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਹਲਾ ਬੰਦਾ ਤਾਂ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹੀ ਕੁਟਾਪਾ ਚਾੜ੍ਹੀ ਰਖਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਔਰਤ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਗਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੌਲ ਵਗੈਰਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਕਲੇਸ਼ ਵੀ ਪਿਆ ਸੀ।' {{gap}}ਮਾਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿਆਸੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ – ‘ਸਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਪਾਰਟੀਆਂ ਸਨ, ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਸਾਡਾ ਨੌਕਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਠਜੋੜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਮੱਤਭੇਦ ਸਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਨੀਤੀ 'ਤੇ ਚਲਦੀ ਸੀ, ਉਹ ‘ਰਾਜਕੀ ਤਾਕਤ' ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਬਗਾਵਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਵਕ ਬੋਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /21'''}}</noinclude> 92euxiqis9krii3yxpagu5umhmt8d8l 250 57305 222587 220747 2026-06-20T06:42:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਉਂ ਕਰਨਾ ਚੀਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰਾਂ ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪਿਉ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਅਕਸਰ ਚੀਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਹੀ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਸੁਸਤੀ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਦੇਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਆਲੂ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੋਟਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਿਆ ਕਰਾਂਗਾ। ...ਖੈਰ ਬੁੜ੍ਹਾ ਪੈਸੇ ਜੋੜਨ ਲੱਗਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਵਿਰੋਧ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੰਮ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਂਕ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੈਂ ਚੀਨੀ ਸਨਾਤਨੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੂੰ ਫਜ਼ੂਲ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।” {{gap}}ਮਾਓ ਨੇ ਜੋ ਵੇਰਵੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੂਮ ਜੱਟ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਸਨ ਜੋ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਡ ਕੇ ਰਖਦੇ ਸਨ, ਖੇਤ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਕੰਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ਸਨ, ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਖਰਚਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਵਧਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਅੱਗੇ ਮਾਓ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ – “ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੂਜਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਸਾਡਾ ਪਿਉ ਨਾਸਤਿਕ ਸੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਨੌਂ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਗੱਲ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਪਿਉ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਉਲਟਾ ਸਾਨੂੰ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ।{{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /22'''}}</noinclude> d40ohfj4cjjzpga5e6mi1i7l0htj2mu 250 57306 222588 187901 2026-06-20T06:42:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੇਰੀਆਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਫਿਕਰ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਝਿੜਕਣ ਲੱਗੀ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਚੀਤੇ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਚੀਤਾ ਘਬਰਾ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਾਮਾਤੀ ਬਚਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੁੱਧ ਪ੍ਰਤੀ ਕੁਝ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕਦੇ ਕਦਾਈਂ ਧੂਫ ਬੱਤੀ ਵੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਧਦੀ ਗਈ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਕੋਈ ਦਖਲ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਮੌਕੇ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। {{center|'''ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਘਰੋਂ ਭੱਜਣਾ'''}} {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ‘ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਸ਼ਬਦ' ਪੜ੍ਹੀ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੇਖਕ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਕਮਜੋਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਥੇ ਪੱਛਮੀ ਖੋਜਾਂ ਜਿਵੇਂ -ਰੇਲਵੇ, ਟੈਲੀਫ਼ੋਨ, ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ, ਭਾਫ਼ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਆਦਿ ਨੂੰ ਨਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੋਜਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਿਚਲੇ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਅੱਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਿਉ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮਸਲੇ ’ਤੇ ਸਾਡਾ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰ ਮੈਂ ਘਰੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਮੈਂ ਕਾਫੀ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਘਟੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਉਪਾਰੀ ਚਾਂਗਸ਼ਾ<ref>ਚਾਂਗਸ਼ਾ-ਮਾਓ ਦੇ ਸੂਬੇ ਹੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ</ref> ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਿਉਂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਬਗਾਵਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਉਥੇ ਉਸ ਸਾਲ ਸਖਤ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦ ਭੁੱਖੇ ਮਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗਵਰਨਰ ਕੋਲ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਡੈਲੀਗੇਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਹੰਕਾਰੀ ਲਹਿਜੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ‘ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭੋਜਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਇਥੇ ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।' ਅਜਿਹੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਲੋਕ ਭੜਕ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੰਨ<noinclude><references/> {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /23'''}}</noinclude> hcfekltyw39cdfps8l5rgsuhixnp7a1 250 57307 222589 182164 2026-06-20T06:43:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤੋੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਗਵਰਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਖੰਭਿਆਂ ਉੱਤੇ ਟੰਗ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਓਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਥੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਦੇੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਦਾ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਡੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਹਮਦਰਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਹੀਰੋ ਸੀ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਜਦ ਅਜੇ ਧਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਫਸਲ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਮੁਕਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਜ ਦੀ ਤੰਗੀ ਹੋ ਗਈ। ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਧਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਮੰਗਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ‘ਆਓ ਵੱਡੋ ਘਰੋਂ ਖਾਈਏ' ਨਾਂ 'ਤੇ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਗਰੀਬ ਲੋਕ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੋਦਾਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਨਾਜ ਲੈ ਕੇ, ਜਬਰਦਸਤੀ ਉਥੇ ਹੀ ਪਕਾ ਕੇ ਖਾਂਦੇ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਿੱਲਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਨਾਜ ਸ਼ਹਿਰ ਭੇਜਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦਾ ਮਾਲ ਗਰੀਬਾਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾ ਜਾਗੀ ਚਾਹੇ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲੁੱਟ ਦਾ ਢੰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਗਲਤ ਹੀ ਲੱਗਿਆ। {{gap}}ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇੱਕ ‘ਰੈਡੀਕਲ’ (ਗਰਮਖਿਆਲੀ) ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਪਿਆ। ਉਹ ਰੈਡੀਕਲ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸੀ। ਅਗੜ ਪਿਛੜ ਵਾਪਰੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਜਵਾਨ ਮਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਾਗੀਆਨਾ ਰੁਚੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਉਤੇ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਿਆਸੀ ਸੋਝੀ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ। {{gap}}ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਕੰਮ ਦੇ ਉਲਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਲਗਪੱਗ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਅਤੇ ਬਾਪ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਬਾਵਜੂਦ ਉਥੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਕੂਲ ਉਥੇ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਕਿ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /24'''}}</noinclude> 2cdzk2p8ipxr52412jmve85hweb8twf 250 57308 222590 220748 2026-06-20T06:43:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮੇਰਾ ਨਾਨਕਾ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਮਾਮੇ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਸਨਾਤਨੀ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਧੁਨਿਕ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੀ ਨਵੇਂ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਕੜੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਕਮਾਈ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਉਥੇ ਦਾਖਲੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਫੀਸ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੀ ਉਮਰ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਘਰ ਤੋਂ ਐਨੀ ਦੂਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹ ਸਕਿਆ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਐਨੇ ਬੱਚੇ ਇਕੱਠੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿੰਗੇ ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾੜੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸੂਟ ਚੱਜ ਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਰੱਦੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਅਮੀਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਕਾਫੀ ਦੋਸਤ ਵੀ ਸਨ। ਮੈਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। {{gap}} ਖੈਰ ਇਥੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਸਿੱਖਿਆ। ਕਾਂਗ ਯੂ ਵੇਈ ਦੀ ਸੁਧਾਰਕ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਮੇਰੇ ਭਰਾ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੀਆਂ ਦੋ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਯਾਦ ਹੀ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਅਜੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਬੰਦੇ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਕਾਂਗ ਯੂ-ਵੇਈ ਵਾਲੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਚੀਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਇਥੇ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ। ‘ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਨਾਇਕ' ਨਾਮ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਮੈਂ ਨੈਪੋਲੀਅਨ, ਰੂਸ ਦੀ ਕੈਥਰੀਨ, ਪੀਟਰ ਮਹਾਨ, ਵਲਿੰਗਟਨ, ਗਲੈਡਸਟੋਨ ਅਤੇ ਲਿੰਕਨ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਿਆ। {{center|'''***'''}} {{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /25'''}}</noinclude> id2ybu698eutfc6u7qhl402qx8jvgm9 250 57309 222591 220750 2026-06-20T06:43:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਵਿੱਚ'''}}}} {{gap}}ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਗ ਪਈ ਜੋ ਕਿ ਮੇਰੇ ਘਰ ਤੋਂ ਸੱਠ ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਸਕੂਲ ਹਨ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਉਥੇ ਮੇਰੀ ਜਾਣ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਅਧਿਆਪਕ ਮੰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਉਂਜ ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਥੇ ਵੜਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ, ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਦੀ ਤਾਂ ਆਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦੇ ਉਥੇ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਉਥੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ। '''''ਲੋਕ ਸ਼ਕਤੀ''''' ਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪੇਪਰ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਂਚੂ ਰਾਜ ਘਰਾਣੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੈਂਟਨ ਵਿਦਰੋਹ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ। ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਬਰੂਹਾਂ 'ਤੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਰਟੀਕਲ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਚਿਪਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਸਿਆਸੀ ਲੇਖ ਸੀ ਜੋ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ ਬਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੂੰਜੀ ਲਗਾਉਣ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗ ਸਾਰੇ ਫੈਲ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ। ਮੇਰੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਂਚੂ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਅ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਤਨੀਆਂ ਕਟਵਾ ਕੇ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗੁਤਨੀਆਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਬਾਕੀ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਤੋਂ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /26'''}}</noinclude> 3zbnhy65xxku68sg2t84giat7qetgp7 250 57310 222592 187903 2026-06-20T06:43:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੈਰ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿੱਚ ਗਏ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਗੁਪਤ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਕੱਟਣ ਲੱਗੇ, ਦਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁੱਤਾਂ ਸਾਡੀ ਕੈਂਚੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਮਿੱਤਰ ਨਾਲ ਬਹਿਸ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਚਮੜੀ, ਵਾਲ ਅਤੇ ਨਹੁੰ ਸਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਤਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਤਨੀ-ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਮਾਂਚੂ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਥਿਉਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ।<ref>''ਕੁਝ ਕਨਫਿਊਸ਼ੀਅਸ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਮੱਤ ਸੀ ਕਿ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਸੋ ਵਾਲਾਂ ਅਤੇ ਨਹੁੰਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਗੁੱਤ ਜਿਹੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਕਰਕੇ 1911 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਅਦ ਅਜਿਹੀ ਗੁਤਨੀ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।''</ref> {{gap}}1911 ਦੀ ਵੂਹਾਨ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਸਿਆਸੀ ਮਾਹੌਲ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਹਲੂਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਾਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਬੜੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਿਆ। ਇਹ ਭਾਸ਼ਣ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੰਜ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਹੈਂਕੋ<ref>"ਹੈਂਕੋ-ਵੂਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਉਪਨਗਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ 1911 ਦੀ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ।</ref> ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਹੈਂਕੋ ਵਿੱਚ ਚਿੱਕੜ ਬਹੁਤ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮੀਂਹ ਵਾਲੇ ਬੂਟ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਬੂਟ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਮਿੱਤਰ ਵੱਲ ਗਿਆ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਚੌਂਕੀ ਦੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਬਾਗੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਗੇਟ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਇੱਕ ਗੇਟ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਝੁਲਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਵਾਂ ਗਵਰਨਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਨਾ ਚੱਲ ਸਕੇ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖੀਆਂ। ਉਹ ਮਾੜੇ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਇਨਕਲਾਬੀ ਇਰਾਦੇ ਵੀ<noinclude>{{rule}} <references/> {{rh|||'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /27'''}}</noinclude> 68dqesi1423f1c2ox5nmnclrnmeysw8 250 57311 222593 182200 2026-06-20T06:43:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਖਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਗਰੀਬ ਸਨ ਅਤੇ ਦਬੇ ਕੁਚਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੋ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਸਤੁੰਸ਼ਟ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਾਨ ਯੇਨ ਕਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਰੈਗੂਲਰ ਆਰਮੀ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਮੇਰੀ ਤਨਖਾਹ 7 ਯੂਆਨ ਸੀ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਹੁਣ ਦੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਤਨਖ਼ਾਹ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਦੋ ਯੁਆਨ ਮੇਰਾ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਦਾ ਖਰਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਾਣੀ ਲਈ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਤਨਖਾਹ ਅਖ਼ਬਾਰ ਰਸਾਲੇ ਖਰੀਦਣ 'ਚ ਹੀ ਖਰਚ ਹੁੰਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ‘ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਖ਼ਬਰਨਾਮਾ' ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਥੋਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ (ਭਾਵ ਸਮਾਜਵਾਦ) ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਸਮਾਜਵਾਦ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਿਕ-ਸੁਧਾਰਵਾਦ ਸੀ, ਬਾਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਜਮਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਨੇ ਹੀ ਸਹਿਮਤੀ ਵਾਲਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਿਆ। {{gap}}ਖੈਰ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਕੋਈ ਠੋਸ ਸਿੱਟਾ ਅਜੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਅਤੇ ਮਾਂਚੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਫੌਜ ਮੁਖੀ ਯੁਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗ ਟਲ ਗਈ। ਮੇਰਾ ਵਿਚਾਰ ਬਣਿਆ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੁਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਸੋ ਮੈਂ ਫੌਜ ਵਿਚੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।” {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿੱਥੇ ਦਾਖਲਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਾਓ ਜੇ ਤੁੰਗ ਬੜਾ ਦਿਲਚਸਪ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ– {{gap}}“ਮੈਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਪਦੰਡ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਠੀਕ ਠੀਕ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਲੀਸ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਮੇਰੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ ਅਰਜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਟੈਸਟ ਹੁੰਦਾ ਮੈਂ ਇੱਕ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /28'''}}</noinclude> g6558em7x13n92nf741mp7y1ado3z7e 250 57312 222594 182207 2026-06-20T06:43:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਾਬਣ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ। ਇਥੇ ਕੋਈ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਸੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਤਨਖਾਹ ਦਾ ਵੀ ਵਾਅਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਖਿੱਚ ਪਾਊ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਪੂਰਨ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਬਣ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਫਾਇਦਿਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਪੁਲੀਸ ਸਕੂਲ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣਾ ਇਰਾਦਾ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਾਬਣ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਨਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਫੀਸ ਇਥੇ ਵੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਦੋਸਤ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਖਿੱਚ ਪਾਊ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਪੜ੍ਹਾ ਦੇਣਗੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਉਹ ਚੀਨੀ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਮੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਇੱਕ ਪੱਤਰ ਨਾ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੀ ਫੀਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਾਨੂੰਨਦਾਨ ਅਤੇ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਚਿੱਤਰ ਖਿੱਚਿਆ। ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਲਾਅ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਇੱਕ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਨੇ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੋਸਤ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਰੂਰਤ ਆਰਥਿਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰ ਸਕਣ। ਉਸ ਦੀ ਦਲੀਲ ਵੀ ਜਚ ਗਈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਸਕੂਲ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਡਾਲਰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਾਖਲ ਵੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਨੇ ਜਾਰੀ ਹੀ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਕਮਰਸ਼ੀਅਲ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਵਾਲਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕਾਬਲ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ। ਮੈਂ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਥੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਵਣਜ ਮਾਹਿਰ ਬਣਨਾ ਵਧੇਰੇ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਸੋ ਮੈਂ ਇੱਕ ਡਾਲਰ ਭਰ ਕੇ ਰਜਿਸਟ੍ਰਡ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਵੇਂ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਪੱਤਰ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਪੂਰਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਵਣਜ ਵਪਾਰ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /29'''}}</noinclude> 6xnbf0cvqzyo9n8si4kkva1keyhf501 250 57313 222595 182278 2026-06-20T06:43:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇ ਹੱਥਕੰਡੇ ਸਿੱਖਾਂ। ਮੈਂ ਇਸ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ -ਪਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਲਈ। {{gap}}ਇਸ ਨਵੇਂ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਕੋਰਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਬਾਹਲਾ ਹੀ ਤੰਗ ਸੀ। ਹੋਰ ਮਸਲਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰਾਂ ਦੇ ਮਗਰ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਅਗਲਾ ਮਾਅਰਕਾ ਇੱਕ ਸੂਬਾਈ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਕੂਲ ਸੀ। ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮੇਰੀ ਬਹੁਤ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤਕ ਰੁਚੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਾਹੀ ਸੂਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਕੂਲ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਾ ਆਇਆ; ਇਸ ਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਬੜਾ ਸੀਮਿਤ ਜਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਾਇਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਇਤਰਾਜਯੋਗ ਸਨ। ਅਧਿਆਪਕ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨ ਉਪਰੰਤ ਮੈਂ ਇਸ ਸਿੱਟੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਕਿ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਠੀਕ ਰਹੇਗਾ। ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਰਸਤਾ ਤਹਿ ਕਰ ਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ ਹੂਨਾਨ ਸਟੇਟ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੀਮਤੀ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਸੁਭਾ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਸਾਰ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਐਨਾ ਕੁ ਸਮਾਂ ਹੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਜੋਂ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਬਣੇ ਦੋ ਕੇਕ ਖਰੀਦਣ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਿੱਚ ਲਗਦਾ, ਫਿਰ ਇਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। {{gap}}ਸਵੈ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਭੁਗੋਲ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਐਡਮ ਸਮਿੱਥ ਦੀ ‘ਦ ਵੈਲਥ ਆਫ਼ ਨੇਸ਼ਨਜ਼', ਡਾਰਵਿਨ ਦੀ ‘ਓਰਿਜ਼ਿਨ ਆਫ਼ ਸਪੀਸੀਜ਼' ਅਤੇ ਜੌਨ੍ਹ ਸਟੂਅਰਟ ਮਿੱਲ ਦੀ ਸਦਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ। ਰੂਸੋ ਅਤੇ ਸਪੈਂਸਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਭੂਗੋਲ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਵਿਤਾ, ਰੋਮਾਂਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਯੂਨਾਨ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /30'''}}</noinclude> oke7fqug27uikampri3nz96032oklon 250 57314 222596 187907 2026-06-20T06:43:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਵੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਸੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ‘ਕੈਰੀਅਰ’ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਕਿੱਤੇ ਦੇ ਵੱਧ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਫੇਰ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪੜ੍ਹਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਨਾਨ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ (ਅਧਿਆਪਕ ਸਿੱਖਿਆ ਲਈ ਅਦਾਰਾ) ਦੀ ਇੱਕ ਆਕਰਸ਼ਕ ਸੂਚਨਾ ਨੇ ਮੇਰਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਟਿਊਸ਼ਨ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਸਤੇ ਸਨ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਹੋਰ ਦੋਸਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ ਲਈ ਮੰਗੇ ਗਏ ਲੇਖ ਮੈਥੋਂ ਲਿਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੋ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲਿਖਿਆ। ਤਿੰਨੋ ਲੇਖ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਸੋ ਅਸਲੀਅਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸਿਲੈਕਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਵਕਤ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲੇਖ ਆਦਿ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇਣਾ ਗਲਤ ਗੱਲ ਹੈ: ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਯਾਰੀ ਪੁਗਾਉਣ ਦਾ ਹੀ ਮਸਲਾ ਸੀ। {{gap}}ਘਰ ਵਾਲੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਇਸ ਕੋਰਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਨ। ਮੈਂ ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਇਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਹੀ ਲਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕਾਫੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਥੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੇ ਠੋਸ ਰੂਪ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਇਥੇ ਜਿਸ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਯਾਂਗ ਚਾਂਗ-ਚੀ ਸੀ। ਉਹ ਉਥੇ ਸਦਾਚਾਰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਕਦਰਾਂ ਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਨਿਆਂ ਪਸੰਦ, ਨੇਕ, ਸਦਾਚਾਰੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਇਨਸਾਨ ਬਣ ਜਾਣ। ਉਸ ਦੀ ਸਦਾਚਾਰ ਬਾਰੇ ਦਿੱਤੀ ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਮੈਂ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ, ‘ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ’। ਮੈਂ ਵੀ ਉਦੋਂ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉਸ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸੌ ਨੰਬਰ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਮਿਨ ਪਾਓ’ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਅੰਕ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅੰਕ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਦੋ ਚੀਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /31'''}}</noinclude> 1kc8qn462uqctlogy91q7xqian0gwdm 250 57315 222597 182287 2026-06-20T06:43:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਹਾਣੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਿੱਬਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾ ਵਾਂਗ ਕਰਨਾ ਚਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਪਰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੋ ਮੈਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਅਗਲੀ ਗਰਮੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਹੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਬਗੈਰ ਇੱਕ ਵੀ ਪੈਸਾ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਪੰਜ ਜਿਲ੍ਹੇ ਗਾਹ ਦਿੱਤੇ। ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਸੌਣ ਲਈ ਥਾਂ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੇ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਹਾਸਲ ਹੋਈ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਜਿਗਰੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੈਂ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ। ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹੀ ਨੌਜਵਾਨ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਜੋ ਸਖਤ ਜਾਨ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਨਿਸਚੇ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਖਾਤਰ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ। ਇਸ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਪ੍ਰਤੀ ਮੈਨੂੰ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਜਵਾਬ ਆਏ, ਅੱਧਾ ਜਵਾਬ ਲੀ ਲੀ ਸਾਨ ਦਾ ਗਿਣਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਅੱਗੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਠੀਕ ਜਾਂ ਗਲਤ ਕਹੇ ਬਗੈਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਸਟਡੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗਰੁੱਪ ਸੀ ਜੋ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜੋ ਵੀ ਉਹ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਿਆਰ ਮੁਹੱਬਤ ਲਈ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਤੱਦੀ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਨਿੱਜੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਦੋਸਤ ਕੇਵਲ ਵੱਡੇ ਮਸਲਿਆਂ-ਆਦਮੀ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਫ਼ਿਤਰਤ, ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ, ਚੀਨ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਹੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਸਰੀਰ ਬਨਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਜਨੂੰਨ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਮੈਦਾਨਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਉਤਰਾਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਦੀ ਨਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਹੁੰਦੇ ਫਿਰਦੇ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਸੀਂ ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਹਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀਜਾਂ ਲਾਹ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ। ਜਦ ਕੋਹਰਾ ਪੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬਾਹਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਅਤੇ ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਬਰਫੀਲੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਰਦੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ‘ਸਰੀਰ ਸਿਧਾਉਣ’ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਟਰੇਨਿੰਗ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਰੀਰਕ ਮਜਬੂਤੀ ਮੇਰੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /32'''}}</noinclude> t0mj6szahd7716twoi2mlh3mkl53o9t 250 57316 222598 182288 2026-06-20T06:44:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੌਰ ਦੇ ਲੰਮੇ ਕੂਚਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਈ। {{gap}}ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1917 ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ‘ਨਿਊ ਪੀਪਲਜ਼ ਸਟਡੀ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ 70-80 ਮੈਂਬਰ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਨਾਂ ਬਣੇ। ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ ‘ਸੋਸ਼ਲ ਵੈਲਫੇਅਰ ਸੋਸਾਇਟੀ' ਹੂਪੇ ਵਿੱਚ ਬਣੀ, ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਮੈਂਬਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਬਣੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਖਾੜਕੂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੈਡੀਕਲ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਚੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਹ ਚੀਨ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੈੱਨ ਤੂ ਸੀਉ ਦੁਆਰਾ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ‘ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ’ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਇਹ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਉਦਾਰਵਾਦ, ਜਮਹੂਰੀ ਸੁਧਾਰਵਾਦ ਅਤੇ ਖਿਆਲੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਅਜੀਬ ਜਿਹਾ ਮਿਸਰਣ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੈਨਾਵਾਦ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦ ਦਾ ਪੱਕਾ ਵਿਰੋਧੀ ਸਾਂ। ਮੈਂ ਅਧਿਆਪਕ ਟਰੇਨਿੰਗ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ 1912 ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1918 ਵਿੱਚ ਉਥੋਂ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।” {{gap}}ਮਾਓ ਅੱਗੇ ਦਸਦਾ ਹੈ- {{gap}}"ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਦੇ ਇਸ ਸਕੂਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਮੈਂ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਕੇਵਲ 160 ਡਾਲਰ ਖਰਚ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਫੀਸਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲਗਪੱਗ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਪੈਸੇ ਮੈਂ ਅਖਬਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਖਰਚ ਕੀਤੇ। ਮੇਰਾ ਪਿਉ ਇਸ ਫਜ਼ੂਲ-ਖਰਚੀ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਉਪਰ ਪੈਸਾ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨਾ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਪੱਕੀ ਆਦਤ ਪੈ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ 1911 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 1927 ਵਿੱਚ ਚਿੰਗਕਾਂਗਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਪੀਕਿੰਗ, ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾਗਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਸੀ। {{gap}}ਜਦ ਮੈਂ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਬਿਲਕੁਲ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਸੋ ਮੈਂ ਬੀਜ਼ਿੰਗ (ਪੀਕਿੰਗ) ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ‘ਕੰਮ ਅਤੇ ਸਿਖਲਾਈ' ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /33'''}}</noinclude> icgfuaq8q4irv3mmg4yamwapcgxf7py 250 57317 222599 182292 2026-06-20T06:44:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਫਰਾਂਸ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਸਕੀਮ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਲਈ ਨੌਜਵਾਨ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫਰਾਂਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਿੱਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚਾਹੇ ਸਾਡੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਮੈਂ ਖ਼ੁਦ ਯੌਰਪ ਜਾਣ ਦਾ ਇਛੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇ ਚੀਨ ਬਾਰੇ ਹੀ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਵਕਤ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੀਤੇਗਾ। {{gap}}ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਥੇ ਯਾਰਾਂ ਦੋਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮੰਗ ਤੰਗ ਕੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਸੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲ ਤਾਂ ਇਥੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਲੱਭਣ ਦੀ ਸੀ। ਯਾਂਗ ਚਾਂਗ-ਚੀ, ਜੋ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਸਦਾਚਾਰ (Ethics) ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਸੀ, ਉਹ ਇਥੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਨੈਸ਼ਨਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਲੀ ਤਾ-ਚਾਉ ਸੀ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਵੀ ਬਣਿਆ। ਉਸਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਠ ਡਾਲਰ ਦੀ ਤਨਖਾਹ 'ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਥੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਆਦਮੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਦਿ ਪੜ੍ਹਨ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਆਦਮੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਖਾਸ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਫੀ ਵਧੀਆ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਇਥੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ ਯਾਂਗ ਚਾਂਗ-ਚੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਲੜਕੀ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ। ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਹਿਣ ਹਾਲਤਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀਆਂ ਹੀ ਸਨ। ਅਸੀਂ ਸੱਤ ਜਣੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਾਂ ਅਤੇ ਜਦ ਸਾਰੇ ਜਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਸਾਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਾ ਬਚਦੀ, ਪਾਸਾ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਇਸ ਮਾੜੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ। ਪਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਮਹੱਲਾਂ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਜ਼ਾਰੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ। {{gap}}ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਵਧਦੀ ਗਈ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਰਮਖਿਆਲੀ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਮੈਂ ਸਪਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਸਹੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /34'''}}</noinclude> s4qtexe794bhdmjvwajrvkwfh7gkcns 250 57318 222600 220751 2026-06-20T06:44:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੈਂ ਅਨਾਰਕਿਜ਼ਮ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਪੈਂਫਲੈੱਟ ਪੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ। 1919 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਫਰਾਂਸ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਜਹਾਜ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਿਆ। ਉਥੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਸਾਡੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਹੂਨਾਨ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਸਾਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਹੂਨਾਨ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਥੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਤਰੱਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਇਸ ਆਜਾਦੀ ਲਹਿਰ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਚਾਉ ਹੈਂਗ-ਤੀ ਨਾਂ ਦਾ ਫੌਜੀ ਸਰਦਾਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਪਰ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਾਅਦੇ ਭੁੱਲ ਕੇ ਜਮਹੂਰੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲਣ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਐਕਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸੱਤਾ ਹੀ ਸਹੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}1920 ਦੀ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕਸੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਾਫੀ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਿਟਰੇਚਰ ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਪਲੱਬਧ ਸੀ ਉਹ ਲੱਭਿਆ। ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਤਾਬਾਂ ਸਨ- ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ, ਕੌਟਸਕੀ ਦੀ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਕ ਦੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ। 1920 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਮੈਂ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।” {{x-larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /35'''}}</noinclude> 7vwytu70w1lhwi38qjiybdfmt0ng9s6 250 57319 222601 220752 2026-06-20T06:44:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਾਓ ਦੀ ਬਹਾਦਰ ਪਤਨੀ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਦਲੇਰ ਔਰਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਹਨ। {{gap}}ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਨਾਰਮਲ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ ਯਾਂਗ ਚਾਂਗ-ਚੀ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ ਇਹ ਅਧਿਆਪਕ ਨੈਤਿਕ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਸਿਰਫ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਮਾਓ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੂਈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਚ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।' ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਆਸ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਇਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਹਰ ਨਾ ਕੀਤੀਆਂ ਕਿ ਮਾਓ ਹੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲ ਕਰੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਾਊ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਪਾਸ ਕੋਈ ਪੈਸਾ ਧੇਲਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਛੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਇੱਕ ਭੀੜੇ ਜਿਹੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤਾਂ ਮਾਓ ਨੇ ਵੀ ਗੱਲ ਛੇੜਨ ਦੀ ਪਹਿਲ ਨਾ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਜਨਵਰੀ 1920 ਵਿੱਚ ਹੂਈ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਣ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਓ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਆਇਆ। ਉਥੇ ਮਾਓ ਨੇ ਸਾਹਿਤ-ਸਭਿਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਕ ਅਦਾਰਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਿੱਥੇ ਹੁਈ ਵੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਨ ਲੱਗਾ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੂਈ ਨਾਲ ਬਗੈਰ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੱਚੇ ਹੋਏ। {{gap}}ਹੂਈ ਪਹਿਲਾਂ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਯੂਥ ਲੀਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ, ਫਿਰ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /36'''}}</noinclude> 3cl40nnw28gp96198u07iiamlti89gf 250 57320 222602 182302 2026-06-20T06:44:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>1923 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੰਘਾਈ ਚਲੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੱਕ ਕਤਾਈ ਮਿੱਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਸਕੂਲ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਹ ਦੋਹਵੇਂ ਸ਼ਾਓਸ਼ਾਨ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜੱਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਰਹੀ। ਜਦ ਮਾਓ ਨੇ ਹੂਨਾਨ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੂਈ ਨੇ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। {{gap}}1927 ਵਿੱਚ ਜਦ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹੂਈ ਗੁਪਤਵਾਸ ਹੋਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਨੂੰ ਹੂਈ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਕੈਂਟਨ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਕੈਂਟਨ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬਾਤਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ- {{lm|13%|}}ਅੱਛਾ ਅਲਵਿਦਾ,</br> ਮੈਂ ਚੱਲਿਆਂ ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ</br> ਹਾਲਤ ਹੋਰ ਮਾੜੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ</br> ਉਹਨਾਂ ਉਦਾਸ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ</br> ਜੋ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀਆਂ</br> ਮੈਂ ਮਿੰਨਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ</br> ਤੋੜ ਲੈ ਇਹ ਜਜ਼ਬਾਤ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ</br> ਮੈਂ ਤਾਂ ਹੁਣ ਬਿਨਾਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਾਂਗਾ</br> ਅਤੇ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ</br> ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਾਲੀ ਫੁਸਫਸਾਹਟ ਨਾਲ'' {{gap}}ਸਰਕਾਰੀ ਜਬਰ ਅਤੇ ਕੰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ ਕਾਰਣ 1927 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦਾ ਮਾਓ ਨਾਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸੰਪਰਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਸੁੱਖਸਾਂਦ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਅਕਤੂਬਰ 1930 ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੇ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਯਾਂਗ ਕੂਈ ਹੂਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਹੂਈ ਜਨਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਝੁਕਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੰਦੀਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਵੀ ਚਾਹੋ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਇਹੋ ਜਿਹੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /37'''}}</noinclude> rjsjh1luqvw6alyd8tn0ww8qr41u8kz 250 57321 222603 220761 2026-06-20T06:44:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਢਵਾ ਸਕੋਗੇ। ਮੌਤ ਬੁਜ਼ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਡਰਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।” “ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸੁੱਕ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਢਹਿ ਜਾਣ, ਮੈਂ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧ ਨਹੀਂ ਤੋੜਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਮਾਓ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਮਰਨਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” {{gap}}ਆਖਰ 14 ਨਵੰਬਰ 1930 ਨੂੰ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਹ ਕੇਵਲ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਤਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮਾਓ ਅਤੇ ਹੂਈ ਦਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੇ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ ਪਰ ਦੂਸਰੇ ਦੋਹਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਅਤੇ ਮਾਓ ਐਨਕਿੰਗ ਕੁਝ ਦਿਨ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਰੁਲਦੇ ਰਹੇ ਜਿਥੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲਿਆ। {{gap}}ਮਾਓ ਦੇ ਚਾਹੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਬੰਧ ਬਣੇ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਹੂਈ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ। 1937 ਵਿੱਚ ਪੱਤਰਕਾਰ ਐਗਨਸ ਸਮੈਡਲੀ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੇ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਹੂਈ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਬਣੀਆਂ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /38'''}}</noinclude> ay32efswpvcrc96vukxtl2kgyot31s9 250 57322 222604 220762 2026-06-20T06:45:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਪਹਿਲੇ ਵਿਚਾਰ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਲਿਖਤਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਣੂ ਹੀ ਹਨ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮੁਢਲੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਸੋਚ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਲੇਖ ‘ਸਰੀਰਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਪ੍ਰੈਲ 1917 ਵਿੱਚ ‘ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ’ ਮੈਗ਼ਜ਼ੀਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਤੱਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਿਕ ਨਫ਼ਾਸਤ (Artistic refinement) ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। (ਇਹ ਗੱਲ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਰਣ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ) ਇਸ ਨਜ਼ਰੀਏ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰੀਰਕ ਜੋਰ ਲਗਾਉਣਾ, ਵਿਦਵਾਨ ਲਈ ਗੈਰਵਾਜਿਬ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸਹੀ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਾੜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਚੀਨੀ ਵਿਦਵਾਨ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ਕ ਬਿੰਬ- ਪੀਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਮਾਸ-ਪੇਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਰੀਰ, ਲੰਬੇ ਵਧੇ ਨਹੁੰ, ਢਿੱਲੜ ਜਿਹੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਣਨਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁਸਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਫਿਰਨ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਉੱਚ ਵਰਗ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਰ ਵੀ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬੂਟ ਪਹਿਣਾ ਕੇ ਛੋਟੇ ਰੱਖੇ ਪੈਰ, ਮੋਟਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਬੁਣਾਈ ਕਢਾਈ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਵੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹਾਰ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ ਅਪਾਹਜਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰੀਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਆ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਇੱਕ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /39'''}}</noinclude> 5n80648ctcleig4keeuiatk3gr0iec7 250 57323 222605 182309 2026-06-20T06:45:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਵੀਂ ਬੌਧਿਕ ਲਹਿਰ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਜੋ ‘ਪਰੰਪਰਾ’ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਚੱਲੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਆਦਮੀਆਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਜਬੂਤ ਸਰੀਰ ਹੋਣ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਵੀ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤ ਸਰੀਰ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਕਾਲਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਮਜਬੂਤ ਸਰੀਰ ਬਨਾਉਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ। ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ -'ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ; ਫੌਜੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਹਾਲਤ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਡਿਗਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।' ਉਸ ਨੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਅਰੇ ’ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਮਨ ਨੂੰ ਸਭਿਅਕ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਾਂਗਲੀ' (Civilize the mind and make savage the body) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮੁਢਲੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਏਕੇ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ, ਜੋ ਗੱਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲਿਖਤਾਂ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਸਰੀਰਕ ਮਜਬੂਤੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਲਿਖਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ’ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੀਕ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲੰਮੀਆਂ ਵਾਟਾਂ ਪੈਦਲ ਤਹਿ ਕਰਨੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਚੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤਾਂ ਕਰਨਾ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਰਿਹਾ ਜੋ ਬਾਅਦ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਭਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਆਇਆ। {{gap}}1919 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ 4 ਮਈ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਵਾਰਸੇਲਜ਼ ਦੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ। ਇਹ ਸੰਧੀ ਪਹਿਲੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਸੈਨਿਕ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਬ੍ਰਿਟੇਨ, ਫਰਾਂਸ) ਵੱਲੋਂ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਜੰਗ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਬਾਅਦ ਜਰਮਨਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਹੇਠ ਰਹੇ ਚੀਨੀ ਇਲਾਕੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਸੰਧੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਲਾਕੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਜਾਪਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖੀ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, 4 ਮਈ ਨੂੰ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹਜਾਰਾਂ<noinclude> {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /40'''}}</noinclude> drrefoim70z9clnvkwekkg2x1chapcf 250 57329 222606 182315 2026-06-20T06:45:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਮੁਜਾਹਰਾ ਕੱਢ ਕੇ ਚੀਨ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਚੀਨ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨਾਲ ਗਦਾਰੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਗੁੱਸਾ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ ਪਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਨੀਤੀਆਂ ਉਵੇਂ ਜਾਰੀ ਰਹੀਆਂ। ਸੋ ਇਹ ਲਹਿਰ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲਦੀ ਗਈ। ਮਾਓ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਤਾਂ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਪਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਰਸਾਲੇ ‘ਸਿਆਂਗ ਨਦੀ ਰਿਵੀਊ’ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਿਆ। ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਜੰਗੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਸਾਲੇ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਇਸੇ ਸਾਲ, ਨਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਘਟਨਾ ਨੇ ਮਾਓ ਨੂੰ ਔਰਤ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲਿਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਾਓ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦਾ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਡੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਘਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਘੰਡੀ ਕੱਟ ਕੇ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ। ਚਾਹੇ ਚੀਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਨੌ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਜੋ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛਪੇ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਇਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, “ਜਦ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘਟਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।” ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਰੋਜਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਆਸ ਪਾਸ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਛੇੜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕੌਮੀ ਜਾਂ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਮਾਓ ਨੇ ਸਵਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ੁਦ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਉਸ ਦਾ ਕਾਤਲ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਗਲਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦਾ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣੀ? ਮਾਓ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਤੀਰਾ ਬਹੁਤ ਹਿੰਸਕ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਬੰਧ ਰੋਜ ਦੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਆਤਮਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੀ ਲੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਓ ਨੇ ਅੱਗੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਕਿ ਕੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ (ਅਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ) ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਚੁਣਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਜੇ ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /41'''}}</noinclude> mop526pq8zyofc6k9a11tnwce8c164m 250 57330 222607 220763 2026-06-20T06:45:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜਨਤਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਓ ਨੇ ਔਰਤ ਲਈ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਵਿੱਚ ਆਜਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। {{gap}}ਜਦ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਮਿਸ ਜਾਓ ਦੀ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਬਾਰੇ ਇਹ ਬਹਿਸ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਇਬਸਨ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਾਟਕ ‘ਗੁੱਡੀ ਦਾ ਘਰ’ (A doll's house) ਚੀਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਾਜਾ ਤਾਜਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਖੇਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਬਹਿਸ ਛੇੜ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਨਾਇਕਾ ‘ਨੌਰਾ’ ਆਪਣੇ ਦਬਾਊ ਪਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦਮਘੋਟੂ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ‘ਨੌਰਾ’ ਨੂੰ ਮਾੜੇ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਰੋਲ-ਮਾਡਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਰਾ ਵਾਂਗ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕ ਲੂ ਸ਼ੁਨ ਨੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ-‘ਚੀਨੀ ਨੌਰਾ’ ਜੇ ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਵਾਪਰੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਸਮਾਜ ਆਜਾਦ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਵੇਸਵਾਪੁਣੇ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਚਦਾ। ਅਜਿਹੀ ਬਹਿਸ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਾਓ ਨੇ ਔਰਤ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /42'''}}</noinclude> 86cv7brhqvre7qqvk1d97xl247r8s4a 250 57331 222608 220764 2026-06-20T06:45:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਮਾਂ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ 1920 ਤੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਵਾਂਗ ਵੱਖ ਵੱਖ ਥਾਂਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਸਮਝਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ 4 ਅਤੇ ਲੀ ਤਾ-ਚਾਓ 5 ਨੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਕੁਝ ਰੂਸੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕਮਿੰਨਟਰਨ (ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ) ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਚੀਨ ਆ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮੁਢਲੀ ਤਿਆਰੀ ਬਾਅਦ ਮਈ 1921 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੂਨਾਨ ਸ਼ਾਖ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲੀਆਂ। {{gap}}ਮੁਢਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਅਤੇ ਲੀ ਤਾ-ਚਾਓ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੋਹਵਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਸੀ। ਲੀ ਤਾ-ਚਾਓ ਤਾਂ ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਉਹੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਮਾਓ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਵੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੋਹਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਆਗੂ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਚੈੱਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਜੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਖੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਖੈਰ 1922 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਹੂਨਾਨ ਸ਼ਾਖ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟ੍ਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈ ਹੜਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤੇ। ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਯਾਂਗ ਕਾਈ-ਹੂਈ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਦੋਹਵੇਂ ਭਰਾ ਉਥੋਂ ਦੇ ਖਾਨ ਮਜਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦਕ ਆਗੂ ਵਜੋਂ ਮਾਓ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਤੋਂ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /43'''}}</noinclude> a0f4llz7oxwqhn9ce8qmybv51lek54c 250 57332 222609 220765 2026-06-20T06:45:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਨਵਰੀ 1923 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਘਾਈ ਆ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}1923 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਉੱਤਰ ਦੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਚੀਨੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਪਾਰਟੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰਨਗੇ, ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵੀ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਲੱਗ ਮੰਚ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਗੇ। {{gap}}ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ, ਚੀਨੀ ਕੌਮਪ੍ਰਸਤ ਪਾਰਟੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਉਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਵਿਚੋਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰਕੇ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। 1911 ਦੇ ਇਨਕਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਚੀਨੀ ਰਿਪਬਲਿਕ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਗੂ ਡਾ. ਸੁਨ ਯਤ-ਸੇਨ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਗਵਾਈ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ ਨਾਂ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਹੱਥ ਸੀ, ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰਾਜਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਯੂਆਨ ਦਾ ਹੀ ਸੀ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਯੂਆਨ ਨੇ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1915 ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਨ ਯਤ-ਸੇਨ ਵਰਗੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲਈ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਰੋਧ ਦਰਮਿਆਨ ਹੀ 1916 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। 1917 ਵਿੱਚ ਸੁਨ ਯਤ-ਸੇਨ ਚੀਨ ਮੁੜ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੈਂਟਨ ਵਿਖੇ ਪੁਰਾਣੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲਈ। 1923 ਵਿੱਚ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇ ਕੇ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਚੀਨ ਵਿਚੋਂ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿਛਾਖੜੀ ਸੱਤਾ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਕਰ ਕੇ ਜਮਹੂਰੀ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਅਤੇ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਵਤਨਪ੍ਰਸਤੀ, ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਬਾਹ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। (ਇਹ ਲਗਪੱਗ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ 'ਤੇ 1936 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।) ਇਸ ਨੀਤੀ ਤਹਿਤ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਾਰਚ 1923 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਸ਼ੰਘਾਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।{{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /44'''}}</noinclude> d2tvosa5lpguj2j6iqip62amlo4et7h 250 57355 222610 182389 2026-06-20T06:45:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਮਾਓ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਹੂਨਾਨ ਵਿਖੇ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਆਇਆ। ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਸਰਗਰਮੀ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਥਾਨਕ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਨੂੰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਦਿਆਂ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਫੌਜੀ ਸਰਦਾਰ ਚਾਓ ਹੈਂਗ ਤਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਉਹ ਕੈਂਟਨ ਆ ਗਿਆ। 1925 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਮਾਓ ਕੈਂਟਨ ਆਇਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਥੇ ਸਿਆਸੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ। ਮਿਲਟਰੀ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਸਿਖਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪਿਛਾਖੜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਕੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸੱਤਾ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੇ ਅਗਾਂਹਵਧੂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਰੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਸੋ ਮਾਓ ਇਥੇ ਆ ਕੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਪੇਪਰ ‘ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਵੀਕਲੀ’ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੰਚਾਰਜ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ 21 ਸੂਬਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸਾਨ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਆਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣ ਲੱਗਾ। ਇਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਹਾਸਲ ਹੋਏ ਤਜਰਬੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਦੋ ਲਿਖਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ‘ਚੀਨੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ' ਅਤੇ ‘ਚਾਓ ਹੈਂਗ ਤਾਈ ਦਾ ਜਮਾਤੀ ਅਧਾਰ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਕਾਰਜ' ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਓ ਅਤੇ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 1926 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਸ਼ੰਘਾਈ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਦੂਜੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਹਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਂਝੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਨਾਨ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨੀ ਲਹਿਰ ਲਈ ਨਵੀਂ ਲੀਹ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /45'''}}</noinclude> oy37yr8x8s65qvb1kjga06iyjl0utzx 250 57356 222611 220766 2026-06-20T06:46:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਪਨਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਝ ਸੂਬਿਆਂ ਦੇ ਉਪਰੋਕਤ ਰਿਪੋਰਟ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਦੀ ਮੰ ਕਿਸਾਨ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਜਵੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਜੇ ਚੰਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੀ ਸੀ ਸੋ ਮਈ 1927 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੁਨ ਯਤ-ਸੋਨ ਦੀ 1925 ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਨਾਲ ਤਾਕਤ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੇ ਫੌਜੀ ਮੁਖੀ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਉਪਰ ਹੀ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਉਤਰੀ ਚੀਨ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਹੇਠ ਸੀ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਮ ਪ੍ਰਸਤ ਚੀਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਮਾਇਤ ਵੀ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਇਸ ਉੱਤਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ ਚਿਆਂਗ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਰਖਦਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੁਝ ਜਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1927 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਅਤੇ ਕਤਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਹਾਨਾ ਇਹ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਨਾਨਜਿੰਗ ਉੱਤੇ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਬਾਅਦ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੀ ਜੋ ਲੁੱਟਮਾਰ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਹੋਏ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਗੱਠਜੋੜ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਜੋ 1949 ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਉਂਜ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 1937 ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜਾਪਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਲੈਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। {{center|'''***'''}} {{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /46'''}}</noinclude> dkdjz3icrhmjhhc72wg0mj1n1ax51sx 250 57357 222612 220767 2026-06-20T06:46:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਾਓ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ ਖ਼ੁਦ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ 'ਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਰਦਾਰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੀਨ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਚੀਨ ਦੇ ਦੂਜੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾਸੀਕਲ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੇ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਰੂਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ ਕਿ ਉਥੇ ਵੀ ਚਾਹੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿਸਾਨੀ ਨੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਰੋਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। {{gap}}ਸੋ ਮਾਓ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਮੋਢੀ ਆਗੂ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਜਾਗ ਲਾਈ ਸੀ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਲੜਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਨ ਸੋ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਸਲਾ ਐਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ 500 ਮੌ (ਲਗਪੱਗ 84 ਏਕੜ) ਤੋਂ ਵੱਧ ਜ਼ਮੀਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਲਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਤੋਂ। ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਢੁਕਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤੀ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਭੂਮੀ-ਮਾਲਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਜਬਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਖੈਰ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕੁੱਲ ਚੀਨ ਕਿਸਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦਾ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /47'''}}</noinclude> i9s2wsapb4qbvhg9f7nru82tgyba9yk 250 57358 222613 182395 2026-06-20T06:46:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪ੍ਰਧਾਨ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਸੀ। 1927 ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾੜਕੂ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਖਾਸ ਕਰ ਮਾਓ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੂਬੇ ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ। ਮਾਓ ਨੇ ਫਰਵਰੀ 1927 ਵਿਚ ਹੂਨਾਨ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਕੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਮਕਸਦ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜਚਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਚੀਨ ਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਹੀ ਚੋਣਾਂ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, “ਜਾਂ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਗਵਾਈ ਦਿਓ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰੋ। ਹਰੇਕ ਚੀਨੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆਜਾਦ ਹੈ ਪਰ ਹਾਲਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੋਣ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।” {{gap}}ਸ਼ਹਿਰੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਸਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ “ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹੈ ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਨਹੀਂ" ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੇ, “ਇਨਕਲਾਬ ਕੋਈ ਖਾਣੇ 'ਤੇ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕੋਈ ਲੇਖ ਲਿਖਣਾ, ਚਿੱਤਰ ਬਨਾਉਣਾ ਜਾਂ ਕਢਾਈ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਐਨਾ ਸੁਘੜ, ਆਰਾਮਦੇਹ ਅਤੇ ਕੋਮਲਭਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਐਨਾ ਦਿਆਲੂ, ਤਹਿਜ਼ੀਬਯਾਫਤਾ, ਨਿੱਘਾ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੀਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬ ਤਾਂ ਇੱਕ ਬਗਾਵਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦੂਜੀ ਜਮਾਤ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਸੁਟਦੀ ਹੈ।” ਉਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ “ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (1) ਸਰਕਾਰੀ ਤੰਤਰ (2) ਕਬੀਲਾ ਤੰਤਰ (3) ਧਾਰਮਿਕ ਤੰਤਰ ... ਜਦ ਕਿ ਇੱਕ ਔਰਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਰਦ ਸੱਤਾ ਦੀ ਵੀ ਗੁਲਾਮੀ ਹੰਢਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰੇ ਤਾਕਤਾਂ – ਰਾਜਸੀ, ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਮਰਦਾਵੀਂ ਸੱਤਾ - ਜਗੀਰੂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ, ਖਾਸ ਕਰ ਚੀਨੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਮੋਟੇ ਰੱਸੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।” {{gap}}ਮਾਓ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਉਸਾਰੂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /48'''}}</noinclude> av1806q51gi4fngdzj49673iwv13lor 250 57359 222614 182775 2026-06-20T06:46:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਜੂਏਬਾਜੀ ਅਤੇ ਅਫ਼ੀਮ ਖਾਣ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਕਮਰਤੋੜੂ ਟੈਕਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਹਰ ਪੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ ਸੀ। {{gap}}ਚੈੱਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਧਵੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮਾਓ ਨੂੰ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਚੈੱਨ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮੱਧਵਰਗੀ ਖਾਸੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜਦ ਸਚਮੁੱਚ ਦੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਵਿਦਰੋਹ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਆਉਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਬਰਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਓ ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਬੋਰੋਡਿਨ (Mikhail Markovich Borodin) ਅਤੇ ਐੱਮ.ਐੱਨ.ਰਾਏ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬੋਰੋਡਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਵੰਡ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਮ ਹੀ ਉਲਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮੂਲ ਦਾ ਐੱਮ. ਐੱਨ. ਰਾਏ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਖਾੜਕੂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਰਜ ਲੀਹ ਦਿੱਤੇ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਉਹ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜੋ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਨੂੰ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਂ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਹੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ ਅਪ੍ਰੈਲ 1927 ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੇ ਸੱਜੇ ਧੜੇ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ- ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਾਂਝ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਜਬਰ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਹਜਾਰਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਹੱਲੇ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਨਾਨਜ਼ਿੰਗ ਸ਼ਹਿਰ ਉਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਅਰਕਾ ਮਾਰਿਆ। ਇੱਕ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਲਗਪੱਗ 20 ਹਜਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਐਕਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਨਜ਼ਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਹਥਿਆਰ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਚੀਨ ਵਿਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਮੋੜਵਾਂ ਹੱਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਮਾਓ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /49'''}}</noinclude> 4etz63jmf1eax5sj7fk8pz3fa8g7ml1 250 57360 222615 220768 2026-06-20T06:46:31Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵੱਲੋਂ ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਲੜਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਨਵੇਂ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਨਾ ਰਹੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਕੱਤਰੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਕੌਮਿਨਟਰਨ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵੀ ਚੀਨ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਾਓ ਦੀ ਲੀਹ ’ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦਸਤੇ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਰੋਹੀ ਦਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਬਣਾ ਕੇ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਓ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਤੋਂ ਆਜਾਦ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਦਸਤਿਆਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਓ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਪਰ ਜਦ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਰਹਿ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਾਓ ਮੌਕਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੌੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੱਭਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹ ਮਾਓ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਉਂ ਲੰਘਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਮਾਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਭਣ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਮਾਓ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਪੜਾਅ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਮਾਓ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਿੰਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਾਓ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਜੰਗ ਵਾਲੀ ਲੀਹ ’ਤੇ ਅੜ੍ਹਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ 1928 ਦੀ ਪਤਝੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚਿੰਗਕਾਂਗਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਅੱਡਾ ਜਮਾ ਲਿਆ। ਇਥੇ ਹੋਰ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦਸਤੇ ਪਹੁੰਚਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ ਲੋਕ ਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਚੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਲੀਹ ਉੱਤੇ ਕਿਸਾਨ ਬਗਾਵਤਾਂ ਉੱਠੀਆਂ, ਗੁਰੀਲਾ ਦਸਤੇ ਬਣੇ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਜਾਦ ਸੱਤਾ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ, ਕਿਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਗਾਵਤ ਕੁਚਲੀ ਵੀ ਜਾਂਦੀ ਉਥੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰੀਲੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਲ ਜਾਂਦੇ।{{nop}}<noinclude> {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /50'''}}</noinclude> jcv1gycsvmjaex3nqi8b4tmh3d6kzml 250 57361 222616 182785 2026-06-20T06:46:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਅਕਤੂਬਰ 1928 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿਖਤ ‘ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸੱਤਾ ਕਿਉਂ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਦੀ ਵਾਜਬੀਅਤ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸੱਤਾ ਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਾਪਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ- ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਾਮਰਾਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹਕੂਮਤ ਅਧੀਨ ਬਸਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਵ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪਛੜਿਆ ਅਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਸਿੱਧੇ ਦਖਲ ਵਾਲਾ ਅਰਧ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾ ਇਹ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲਗਾਤਾਰ ਜੰਗਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੂਸਰਾ ਲਾਲ ਸੱਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਸਫਲ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਹ ਟ੍ਰੇਡਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਏ। ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਕੌਮੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜ ਨਾਲੋਂ ਹੀ ਟੁੱਟ ਕੇ ਆਏ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਮਹੂਰੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਲਾਲ ਫੌਜੀ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਤੀਸਰਾ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਲਤਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਪੱਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਇਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਪੱਧਰੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਾਲਤ ਲੰਮੀ ਖੜੋਤ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਕੇ ਮਾਓ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹਾਲਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਕਾਇਮ ਕਰ ਕੇ ਲਮਕਵੇਂ ਲੋਕ-ਯੁੱਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬ ਵੱਲ ਵਧਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਚਿੰਗਕਾਂਗਸ਼ਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਓ ਨੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਅੱਡਾ ਜਮਾਇਆ ਸੀ, ਦਾ ਏਰੀਆ 250 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬਾਈ ਅਤੇ 40 ਕੁ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜਾਈ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਮਾਓ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਜਰੂਰਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਸਾਥੀ ਆ ਕੇ ਰਲਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸਖਤ ਹੁੰਦੀ ਗਈ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਵਧਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਆਖਰ ਜਨਵਰੀ 1929 ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਜ਼ੂ-ਤੇਹ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /51'''}}</noinclude> p5z4v3431pj61ky46ar5qdtqu77i19h 250 57362 222617 220769 2026-06-20T06:46:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਘੇਰਾ ਤੋੜ ਕੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਥੇ ਲੋਕ ਸੱਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਆਮ ਲੀਹ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸੋਚਣਾ, ਉਸ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਲਈ ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਾਓ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਣ ਸੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਨਅਤੀ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਦੇ ਬਦਲ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਧੁਰਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਕੇਂਦਰਾਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਸਕਿਆ। ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਛੇਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰਈ ਲਹਿਰ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਰੋਲ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਲੱਖਾਂ ਕਿਸਾਨ ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤਰ, ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚੋਂ ਝੱਖੜ ਵਾਂਗ ਉਠਣਗੇ; ਕੋਈ ਤਾਕਤ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗੀ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਜੰਜ਼ੀਰਾਂ ਤੋੜ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪੈਣਗੇ। ਸਾਰੇ ਸਾਮਰਾਜਵਾਦੀ, ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਫ਼ਸਰ ਅਤੇ ਬੁਰੇ ਲੋਕ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਬਾਹ ਹੋਣਗੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।<ref>ਹੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦੀ ਪੜਤਾਲੀਆ ਰਿਪੋਰਟ</ref> {{gap}}ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਠੋਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੂਸ ਤੋਂ ਅਗਵਾਈ ਲੈ ਰਹੀ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਮਾਓ ਦੀ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਨੂੰ ਆਤਮਸਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜੇ ਕਰਨ ਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਅਸਲ ਸੱਤਾ ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ’ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਘਾੜਾ ਲੀ ਲੀ ਸਾਨ ਸੀ ਜੋ ਫਰਾਂਸ ਵਿਚੋਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ ਅਤੇ 1929-30 ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਖਦਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਲੀ ਲੀ ਸਾਨ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰ ਮਾਰ ਵਧਣ ਦੀ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨੀਤੀ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਸੀ।{{nop}}<noinclude><references/> {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /52'''}}</noinclude> c25u7xmfmjza7krli06ugwmmm4qwqcs 250 57363 222618 220771 2026-06-20T06:46:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਖਾਸ ਕਰ ਚਾਂਗਸ਼ਾ ਸ਼ਹਿਰ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੇਲੇ। ਇਸ ਅਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਲੀ ਲੀ ਸਾਨ ਦੀ ਮਾਅਰਕੇਬਾਜ ਨੀਤੀ ਰੱਦ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਵਿਚੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਰੂਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸ ਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਏ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। {{gap}}ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਨਵਰੀ 1930 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ, 'ਇੱਕ ਚੰਗਿਆੜੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।' ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਅੰਗਣ ਅਤੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋਈ ਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦੇਣਾ ਜਾਂ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਰੋਲ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਕੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਘਟਾ ਕੇ ਦੇਖਣ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੁਲਅੰਕਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਹਾਸਲ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਦਿਆਂ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਾਅਪੇਚਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਲਈ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਨੁਕਤੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਨ— ''{{gap}}ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਰ ਦਿਓ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰੋ।'' ''{{gap}}ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪਿੱਛਲ-ਮੋੜਾ ਕੱਟਦੇ ਹਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਥੱਕਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਦਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।'' ''{{gap}}ਸਥਾਈ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਸਾਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਰਤੋ; ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਵੋ।'' ''{{gap}}ਇਹ ਦਾਅਪੇਚ ਇੱਕ ਜਾਲ ਸੁੱਟਣ ਵਾਂਗ ਹਨ; ਹਰ ਪਲ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁੱਟਣ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਚੌਤਰਫਾ ਜਾਲ ਵਿਛਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮੇਟਦੇ ਹਾਂ।''{{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /53'''}}</noinclude> hba0j0poc06qa8jol4h39gvd4l6itgp 250 57364 222619 182794 2026-06-20T06:46:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|-0-}}</noinclude>{{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਈ ਲੋਕ ਤੋਂ ਅਸਲ ਖਤਰਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੱਤਾ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਲਈ ਦਸੰਬਰ 1930 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਫੌਜੀਆਂ ਨਾਲ ‘ਘੇਰਾ ਪਾਓ ਅਤੇ ਕੁਚਲੋ' ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਲਾਲ ਫੌਜ ਨੇ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। ਮਈ 1931 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਤੀਜੀ ਘੇਰਾ ਪਾਊ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਾਹੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੀ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਨੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਫਲ ਕਰੀ ਰੱਖਿਆ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਪਣੇ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੇਈ ਜਾਂਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਅੰਦਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਮ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ। ਤਿੰਨ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋ ਜਾਣ ਬਾਅਦ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੱਕ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦਾ ਕੋਈ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਪਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਾਓ ਦੀ ਲੀਹ ’ਤੇ ਚਲਦਿਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਲਈ। ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਸ ਕੁ ਅਜਿਹੇ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਆਂਗਸੀ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੱਤਾ ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖੀ ਮਾਓਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਸੀ, ਇਸ ਹੇਠਲਾ ਇਲਾਕਾ 30 ਹਜਾਰ ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਫੈਲ ਗਿਆ ਅਤੇ 30 ਲੱਖ ਲੋਕ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 140,000 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਾਜੋ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ। {{gap}}ਇਹ ਸਾਰੀ ਸਫਲਤਾ ਕੇਵਲ ਫੌਜੀ ਨੁਕਤੇ ਤੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੱਤਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਲੜ੍ਹ ਮਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਾਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀ ਸਭਾਵਾਂ ਅਧੀਨ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /54'''}}</noinclude> 6yrsytrpzwa34ry5t1kpx9vjl2ndzsb 250 57365 222620 187919 2026-06-20T06:47:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਬਦੀਲੀ ਆਈ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਵੇਸਵਾਗਮਨੀ, ਅਫੀਮ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਆਹ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਕਈ ਜਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਐਨਾ ਪਾਸਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਹਾਲਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ਕਿਸੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਸਾਇੰਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਖੋਜਕਾਰ ਯਾਂਗ ਚੇਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ ਜੋ ਅਕੈਡਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਸੀ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਮਨਪਿਆਰੇ ਕਿਉਂ ਹਨ।<ref>Edgar Snow, Red Star Over Chinap.491 </ref> {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 1933 ਵਿੱਚ ਚੌਥੀ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਢਾਈ ਲੱਖ ਫੌਜ ਕਿਆਂਗਸੀ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਲਾਲ ਸੱਤਾ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਦੋ ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਤੋਂ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਹੀ ਸੁਟਵਾ ਲਏ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਾਂਡਰ ਨੂੰ ਪੱਤਰ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਸ ਦੀ ‘ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਨਮੋਸ਼ੀਜਨਕ ਹਾਰ’ ਹੈ। ਇਸ ਹਾਰ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਚਿਆਂਗ ਨੇ ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਅ 'ਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਉਸ ਨੌ ਲੱਖ ਫੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਕਤ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚਾਰ ਲੱਖ ਤਾਂ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਕਿਆਂਗਸੀ ਦੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਾਏ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਬਾਕੀ ਪਿਛੋਂ ਸੁਪੋਰਟ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੰਭਾਵੀ ਮਦਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਾਰ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਕਿਲ੍ਹਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਆਪਣੀ ਸਪਲਾਈ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਤੇਜ ਕਰਨ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਵਿਉਂਤਬੰਦੀ ਚਿਆਂਗ ਦੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜੀ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਪੰਜਵੀਂ ਮੁਹਿੰਮ ਅਕਤੂਬਰ 1933 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਫਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਚਿਆਂਗ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਕੇ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਸਕਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਪ ਰਿਹਾ। ਸੋ ਜਨਵਰੀ 1934 ਵਿੱਚ ਮੀਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਪੋਰਟ<noinclude><references/> {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /55'''}}</noinclude> g84zn7uqgfn0vbs8q780wx3n13ownww 250 57366 222621 220772 2026-06-20T06:47:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਜਗ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। {{gap}}ਇੱਕ ਸਾਲ ਚਿਆਂਗ ਦੀ ਐਡੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਰ ਅਕਤੂਬਰ 1934 ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਉਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲੰਮਾ ਕੂਚ (Long March) ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਕੋਈ ਜੰਗੀ ਪਛਾੜ ਖਾ ਕੇ ਹਾਰ ਰਹੀ ਧਿਰ ਅਜਿਹਾ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਤੂ ਧਿਰ ਰੁਲ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਇਸ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦਾ ਵੇਰਵੇ ਬਿਆਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਦ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੂਚ ਨਾਲ ‘ਮਹਾਨ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਉਂ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|25em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /56'''}}</noinclude> phlnhzla7zt50e6wqyegizoosnsyxfd 250 57367 222622 220773 2026-06-20T06:47:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਹਾਨ ਲੰਮਾ ਕੂਚ'''}}}} {{gap}}ਕਿਆਂਗਸੀ ਦੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਾਏ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਨਿਕਲਣਾ ਸੌਖਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਹ ਐਨੀ ਤੇਜੀ ਅਤੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਕਲਿਆਂ ਕਈ ਦਿਨ ਲੰਘ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਮੁੱਖ ਫੌਜ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲ ਚੱਲ ਕੇ, ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਕਰ ਲਈ ਗਈ। ਜਿਥੋਂ 16 ਅਕਤੂਬਰ 1934 ਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਕੂਚ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੂਨਾਨ ਵਾਲੀ ਸਾਈਡ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹੇਬੰਦੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕਦਮ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਘੇਰਾ ਤੋੜ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇਸ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 90 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਲਗਪੱਗ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਜਾਰਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਮਾਰਚ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲਾ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਜੋ ਸਮਾਨ ਵੀ ਗਧਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਲੱਦ ਕੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਾਫਲੇ ਦੀ ਚਾਲ ਮੱਠੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਾ ਕੁਝ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਛੱਡਣਾ ਪਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸੈਂਕੜੇ ਮਸ਼ੀਨਗਨਾਂ, ਬੰਦੂਕਾਂ, ਗੋਲੀ ਸਿੱਕਾ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਦੱਬ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਗੁਰੀਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲੈਣ। {{gap}}ਕਿਆਂਗਸੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਲਾਲ ਫੌਜ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਮ ਵਿਹੂਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਾਬਲ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ 6000 ਲੜਾਕੇ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਲਝਾਈ ਰੱਖਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਾਫਲੇ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਗਾ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਜਖਮੀ ਲਾਲ ਫੌਜੀ ਜੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ ਰੱਖੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਮਾਓ-<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /57'''}}</noinclude> axwmwabz1m6b5w6w051s19od0bapgq0 250 57368 222623 183081 2026-06-20T06:47:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜ਼ੇ-ਤਾਨ ਵੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇਸ ਹੋਣੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਡਿਊਟੀ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਨਿਭਾਈ। {{gap}}ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਕਾਫਲੇ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਉਠਾਉਣਾ ਪਿਆ, ਫੌਜ ਦਾ ਲਗਪੱਗ ਤੀਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਰਚ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਸਿੱਧਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋਰਦਾਰ ਹਮਲਾ ਵਿਉਂਤ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਬਾਰੇ ਭੁਲੇਖੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ, ਜਦ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਉਧਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਕਾਫ਼ਲਾ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਹੁਤਾ ਸਫਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੱਕ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਕਿਸਾਨੀ ਦੀ ਤਾਕਤ ਐਨੀ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਪੰਜਵੀਂ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਮਾਓ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਸਕੋ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੇ ਆਏ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘28 ਬਾਲਸ਼ਵਿਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਮਾਰਕਸੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ ਪਰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਯੌਰਪ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਅਪਣਾਏ ਢੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। 1933 ਵਿੱਚ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਓਟੋ ਬਰਾਨ (Otto Braun) ਆਪਣੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਵਜੋਂ ਕਿਆਂਗਸੀ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਸਾਮਾਨ ਥੱਲੇ ਲੁਕ ਕੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਉਹ ਇਕੋ ਇੱਕ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸੀ। ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚੀਨੀ ਨਾਮ ਲੀ ਤੇਹ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਿਆਂਗਸੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਓ ‘ਮਾਰੋ ਅਤੇ ਭੱਜ ਜਾਉ’ ਵਾਲੇ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਦਾਅਪੇਚ ਅਪਨਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਜਿੰਮੇਂਵਾਰ ਇਕੱਲਾ ਓਟੋ ਬਰਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਬੈਠੇ ਵਾਂਗ ਮਿੰਗ ਵਰਗੇ ਆਗੂਆਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਕਿ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਣ ਹੀ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਬੇਲੋੜਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਆਖਰ ਲੰਮੇਂ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਜਨਵਰੀ 1935<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /58'''}}</noinclude> aeyr30c9w0b0dpi2fjgif0ti7bjkqkm 250 57369 222624 183083 2026-06-20T06:47:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਯੀ (Tsunyi) ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਓ ਦੀ ਲੀਹ ਹੀ ਦਰੁਸਤ ਸੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਓ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਓਟੋ ਬਰਾਨ ਉਰਫ਼ ਲੀ-ਤੇਹ ਨੂੰ ਮਿਲਟਰੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਮਾਓ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਵਜੋਂ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਚੀਨੀ ਰਾਹ ਨੇ ਕਮਿੰਨਟਰਨ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਵਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਗਵਾਈ ਲੀਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਓਟੋ ਬਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰ ਕੋਲ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ‘ਚੀਨੀ ਹੀ ਚੀਨ ਬਾਰੇ ਵੱਧ ਜਾਣਦੇ ਹਨ'। ਇਥੇ ਹੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮੀ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਯੇਨਾਨ ਵਿਖੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੁਣਨ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਣ ਸਨ– ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਅਤੇ ਮੰਗੋਲੀਆ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਸੋ ਉਸ ਪਾਸਿਉਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਸਗੋਂ ਰੂਸ ਪਾਸੋਂ ਮਦਦ ਮਿਲਣੀ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹੋਵੇਗੀ। ਦੂਸਰਾ ਉਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਚੀਨ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਹਥਿਆਏ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਹ ਲੜਾਈ ਵੀ ਇਥੋਂ ਹੀ ਲੜੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਉਪਰੋਕਤ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਇਸ ਸਿਰਲੱਥ ਕਾਫ਼ਲੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਯਾਂਗਸੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਅਤੇ ਤੇਜ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬਹੁਤ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਸਿੱਧੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਥਾਨ ਹੀ ਸਨ ਜਿਥੋਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਥਾਂ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਰੋਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉਲਟ ਕਿਨਾਰੇ 'ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਰੱਖੀਆਂ ਸਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਥੇ ਲੈ ਆਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸੀ ਕਿ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਰਿਆ ਨਾ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਥੇ ਘੇਰ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਇਥੇ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਤਰਕੀਬ ਵਰਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲੈਂਗਕੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਬਾਂਸਾਂ ਦਾ ਪੁਲ ਬਨਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਇਸ ਲਈ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪੁਲ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਹਫਤੇ ਲੱਗ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਦੇ ਜਨਰਲਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /59'''}}</noinclude> enal63x6i8mklto5ke1q5bkdgsp2ucl 250 57370 222625 183102 2026-06-20T06:47:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੁਲ ਬਨਾਉਣ ਤੀਕ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਫਿਰ ਪੁਲ ਨੂੰ ਉਡਾ ਕੇ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮਲੀਆਮੇਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਉਧਰ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ ਰਸਤਾ ਬਦਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੋਹਰੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਇੱਕ ਰਾਤ ਅਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 85 ਮੀਲ ਦਾ ਸਫਰ ਕਰਕੇ ਚਾਊਪਿੰਗ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪਾਰ ਕਰਨਯੋਗ ਸਥਾਨ ਉਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਇਸ ਬਟਾਲੀਅਨ ਨੇ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਵਰਦੀਆਂ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਘੁਸਮੁਸੇ ਵਿੱਚ ਕਸਬੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਫੌਜੀ ਟੁਕੜੀ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਏ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦਰਿਆ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਮੁਖੀਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ‘ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜੀਆਂ' ਖਾਤਰ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਮੰਗਵਾਵੇ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਮੰਗਵਾਈ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਪਹਿਨੀ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਇਹ ਜਵਾਨ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਲੈ ਆਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜਾਨ ਗਵਾਏ 9 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਯਾਂਗਸੀ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਗਈ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਤਦ ਤੱਕ ਸਾਰੀ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਲਾਲ ਫੌਜ ਚਿਆਂਗ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੀ ਭਿੜਦੀ ਕੇਵਲ ਸੁਰਖਿਅਤ ਇਲਾਕੇ ਵੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ ਸਗੋਂ ਉਹ ਰਾਹ ਪੈਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਮੀਰਾਂ, ਜਗੀਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਜੋਗਾ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਸਾਮਾਨ ਉਥੋਂ ਦੇ ਗਰੀਬਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੀ। ਲੂਣ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਟਨਾਂ ਹੀ ਲੂਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ। ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੇ ਪਟੇ ਪਾੜ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਟੈਕਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਈਫ਼ਲਾਂ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਧੁੰਮ ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਜੱਥੇ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਕੋਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ। ਲਾਲ ਫੌਜ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੀਲਾ ਦਸਤੇ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਾਰਕੁੰਨ ਪਿੱਛੇ ਛਡਦੀ ਜਾਂਦੀ ਜੋ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਬੜੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ। ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /60'''}}</noinclude> j63wedde3b989ai1j6pttaq02palows 250 57371 222626 183106 2026-06-20T06:47:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਸ਼ੀਨ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਲੋਲੋ ਆਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਲੋ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਕਬਜਾ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਚੀਨੀ ਹਕੂਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀ ਸੀ। ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤ ਭੇਜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ‘ਲਾਲ ਚੀਨੀ’ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨਹੀਂ ਦੋਸਤ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਲੋ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਅਸਲਾ ਬਾਰੂਦ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਮੰਗੇ ਪਰ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਜਦ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਲੋਲੋ ਕਬੀਲੇ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਭੇਤੀ ਲੋਲੋ ਲਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਲੈ ਗਏ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਲੋਲੋ ਸਾਂਝੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨ ਲਈ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਵੀ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤਾਤੂ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸੀ ਜੋ ਲਾਲ ਫੌਜ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਤਾਤੂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ 'ਤੇ 1865 ਵਿੱਚ ਸ਼ੀਹ ਤਾ-ਕਾਈ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠਲੀ ਤਾਈ-ਪਿੰਗ ਬਾਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਖ ਫੌਜ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਮਾਂਚੂ ਸਮਰਾਟ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਘੇਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਤਾਈ-ਪਿੰਗ ਵਾਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਮੁੜ ਦੁਹਰਾ ਦੇਣ। ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਵੀ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਕਿ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ੀਹ ਤਾ-ਕਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਥੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਸੂਰਮਗਤੀ ਦਾ ਉਹ ਨਮੂਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਾਣ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਦਰਿਆ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਅਤੇ ਯਾਂਗਸੀ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਚੌੜਾ ਸੀ। ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੱਕ ਦਰਿਆ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹਫਤੇ ਲੱਗ ਜਾਣੇ ਸਨ ਅਤੇ ਤਦ ਤੀਕ ਘੇਰਾ ਪੈ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਸੋ ਹੰਗਾਮੀ ਮੀਟਿੰਗ ਬੁਲਾ ਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਹ ਪੁਲ ਉਥੋਂ ਸਵਾ ਸੌ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /61'''}}</noinclude> qttfivv4z0u7kh25hs3nsq7f1gdbxeg 250 57372 222627 183112 2026-06-20T06:48:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਅਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਨੀਵੀਂਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਉਤਰਾਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪਰ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਆਗੂ ਦਸਤੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਪੁਲ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਪੁਲ ਆਰ ਪਾਰ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸੋਲਾਂ ਸੰਗਲਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮੋਟੇ ਫੱਟੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਪਰ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ’ਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪੁਲ ਦੇ ਅੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਤੱਕ ਫੱਟੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਇੱਕ ਰਜਮੈਂਟ ਮਸ਼ੀਨ ਗੰਨਾਂ ਬੀੜ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਸੰਗਲਾਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਸਦੀ ਮੌਤ ਸਹੇੜਣਾ ਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸੋ 30 ਲਾਲ ਫੌਜੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜੋ ਪਿੱਠਾਂ ’ਤੇ ਹੈਂਡ-ਗ੍ਰੇਨੇਡ ਅਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਬੰਨ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਸੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਝੂਟ ਕੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਾਹਮਣੀ ਚੌਂਕੀ ਵੱਲ ਤੇਜ ਫਾਇਰਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਸੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲਟਕੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਦਰਿਆ ਦੀ ਸ਼ੂਕਦੀ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਖਰ ਅੱਧੇ ਕੁ ਵਾਲੰਟੀਅਰ ਫੱਟਿਆਂ ਤੀਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਹੈਂਡ ਗ੍ਰਨੇਡ ਸੁੱਟ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਚੌਂਕੀ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਫੱਟੇ ਜੜ ਕੇ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਪੁਲ ਤੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ ਬਹੁਤੇ ਬੰਬ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡਿਗਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੀ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਤਾਤੂ ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਗਈ। {{gap}}ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਲਾਲ ਸੈਨਾ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਆਜਾਦੀ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਪਰ ਔਖਿਆਈਆਂ ਹਾਲੇ ਮੁੱਕੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਅਜੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਮੀਲ ਦਾ ਸਫਰ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਬਾਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸੱਤ ਵੱਡੀਆਂ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀਆਂ ਵੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹੁਣ ਲਾਲ ਫੌਜ ਕੋਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸਫਾਂ ਨੂੰ ਨੌ ਬਰ ਨੌ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਪੱਛਮੀ ਜ਼ੇਚੁਆਨ ਖਿੱਤੇ ਵਿੱਚ, ਜੁਲਾਈ 1935 ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਲਗਪੱਗ ਇੱਕ ਲੱਖ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਫੁੱਟ ਪੈ ਗਈ। ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਸਮਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਆਪਣੇ ਮਿਥੇ ਟੀਚੇ ਸੈਂਸੀ-ਕਾਂਸੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਚਾਂਗ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /62'''}}</noinclude> ezb2q611j0qlyeq9klur845320muvtw 250 57373 222628 183117 2026-06-20T06:48:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੁਓ-ਤਾਓ ਦਾ ਮੱਤ ਸੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅੱਗੇ ਨਾ ਜਾ ਕੇ ਇਥੇ ਹੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਕਰੇ। ਚਾਂਗ ਕੁਓ-ਤਾਓ ਚੌਥੀ ਫਰੰਟ ਸੈਨਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੱਤਾ ਦਾ ਵਾਈਸ ਚੇਅਰਮੈਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੇ-ਚੁਆਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਮਜਦੂਰ-ਕਿਸਾਨ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਵੱਲੋਂ ਬਖਸ਼ੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਲਾਲ ਫੌਜ ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਰਮਨ ਪਿਆਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੋ ਫਾੜ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾ ਖੜ੍ਹਿਆ। ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਤੀਹ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫੌਜ ਸੈਂਸੀ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ ਜਦ ਕਿ ਹਿੱਸਾ ਚਾਂਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਹੀ ਲੜਦਾ ਰਿਹਾ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਵਿਉਂਤ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਚਾਂਗ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਫੌਜ ਹੱਥੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਣੇ ਪਏ। ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਮਾਓ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਏ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਫੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ’ਤੇ ਵੀ ਚਾਂਗ ਕੁਓ-ਤਾਓ ਨਾ ਸੁਧਰਿਆ ਬਲਕਿ ਲਾਲ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨਾਲ ਜਾ ਮਿਲਿਆ। {{gap}}ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਝਲਦੀ ਹੋਈ ਲਾਲ ਫੌਜ, ਆਪਣੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ, ਆਖਰ ਅਕਤੂਬਰ 1935 ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਮਿਥੇ ਲਕਸ਼, ਉਤਰੀ ਸ਼ੈਂਸੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਤੋਂ ਇਹ ਮਹਾਂ ਕੂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 7000 ਆਦਮੀ ਹੀ ਇਸ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ। ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਲੜਾਕੇ ਰਲਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੜ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਕਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਓ ਦੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਨੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੇਤੂ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਫੌਜ ਲੜਦੀ ਲੜਦੀ 7000 ਮੀਲ ਤੈਅ ਕਰੇ। ਹਰ ਰੋਜ ਦੀ ਔਸਤ 24 ਮੀਲ ਸੀ ਅਤੇ ਲਗਪੱਗ ਹਰ ਰੋਜ ਹੀ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 18 ਪਹਾੜ ਪਾਰ ਕੀਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ 5 ਬਰਫ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ 24 ਦਰਿਆ ਪਾਰ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /63'''}}</noinclude> a9ynjdmexr0dcx122cvwc67gbp7acow 250 57374 222629 220774 2026-06-20T06:48:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਏ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ 62 ਸ਼ਹਿਰਾਂ/ਕਸਬਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਕੀਤਾ। ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਰਹੀ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ ਹੋਰ ਯੁੱਧ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋੜੇ। ਇਸ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ 1,80,000 ਲਾਲ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਜਿਹੜੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੇ ਕਿਆਂਗਸੀ ਤੋਂ ਇਹ ਲੰਮਾ ਕੂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ 7000 ਹੀ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਮੰਜ਼ਿਲ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਨੱਬੇ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੜਾਈਆਂ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਥਕਾਵਟ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਅਦਿਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਣ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਇਸ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਸਦਾ ਦੂਜਾ ਪੱਖ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਿਆਂ ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ– “ਲੰਮਾ ਕੂਚ ਇੱਕ ਬੀਜ ਬੀਜਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਗਿਆਰਾਂ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬੀਜ ਬੀਜੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁਟਣਗੇ, ਪੱਤੀਆਂ ਕੱਢਣਗੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੂਰ ਪਵੇਗਾ, ਫਲ ਲੱਗੇਗਾ ਅਤੇ ਫਸਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੁਕਦੀ ਗੱਲ ਲੰਮਾ ਕੂਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਹਾਰ ਨਾਲ ਮੁੱਕਿਆ ਹੈ।” {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|25em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /64'''}}</noinclude> rg6jcpstv8atv01amejje7yrtj7ckww 250 57375 222630 220784 2026-06-20T06:48:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ'''}}}} {{gap}}ਲੜਦੇ ਲੜਦੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਚਲਦੇ ਰਹਿਣ ਬਾਅਦ ਆਖਰ ਅਕਤੂਬਰ 1935 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਂਸੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਟਿਕਾਣੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਣ ਬਾਅਦ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ ਦੂਸਰਾ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਧਾਰ ਇਲਾਕੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਯੂਨਿਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਧ ਗਈ। ਸੋ ਇਥੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਤਾਜਾ ਦਮ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੱਤਾ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭੱਜ ਗਏ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਬੇਜ਼ਮੀਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਬਾਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਉਤੋਂ ਟੈਕਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮਜਬੂਤ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਭਰਤੀ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਧੱਕਾ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਨਚੂਰੀਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਬਜਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਹੁਣ ਉਹ ਚੀਨੀ ਸਰਕਾਰ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਮੰਗਾਂ ਮੰਨਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭੜਕਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਉਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਦਬਾਅ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰੇ। ਪਰ ਚਿਆਂਗ ਇਕੋ ਗੱਲ 'ਤੇ ਅੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਹੀ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਸਮਝਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਜਾਪਾਨ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /65'''}}</noinclude> kfjyyn9g9mazv20448lxchwp725pc3b 250 57376 222631 183122 2026-06-20T06:48:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾ ਕੇ ਲੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਜੋਰਦਾਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਚਾਂਗ ਸੀਊ-ਲਿਆਂਗ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਡੇਢ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਫੌਜ ਸੀ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਵਿਰੋਧੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਤਿੱਖੀਆਂ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਪਾਨ ਵੱਲੋਂ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਮਨਚੂਰੀਆ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸੇ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸੀ, ਦੂਸਰਾ ਉਸ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਚਿਆਂਗ ਨੂੰ ਜੋਰਦਾਰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੋਰਸ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਬੰਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਰੂਸ ਨਾਲ ਸੰਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਚਿਆਂਗ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਓਨਾ ਚਿਰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਚੀਨ ਵਿਚਲੇ ਹਰ ਲਾਲ ਸੈਨਿਕ ਦਾ ਖਾਤਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਕਮਊਨਿਸਟ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ।' ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ, ‘ਜਾਪਾਨ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹਨ’ (ਭਾਵ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵੱਧ ਖਤਰਨਾਕ ਹਨ) ਇਸ ਸੋਚ ਨਾਲ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋਰਦਾਰ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਰਨੈਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਲੱਗਾ, ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਗਏ ਕਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਕਾਫੀ ਅੰਦਰ ਆ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਉਂ ਘੇਰ ਕੇ ਜੋਰਦਾਰ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੁਰੀ ਮਾਰ ਮਾਰੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਇਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਲੇ। ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਜਨਰਲ ਹੂ ਮਸਾਂ ਜਾਨ ਬਚਾ ਕੇ ਭੱਜਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਚਾਂਗ ਸੀਊ-ਲਿਆਂਗ ਦਾ ਪੱਖ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਚਾਂਗ ਦੇ ਜਿਆਦਾ ਜੋਰ ਦੇਣ ’ਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਸਿਆਨ ਆ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰੇਗਾ। ਇਥੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਗੱਲ ਫਿਰ ਵਿਗੜ ਗਈ। ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਹੀ ਅਗਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਮੁਜਾਹਰੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਮੰਗ ਪੱਤਰ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /66'''}}</noinclude> i8tf6z7ey9jx5ug3ncy3r7e8rkpwjzs 250 57377 222632 183125 2026-06-20T06:48:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੁਜਾਹਰੇ ਨੂੰ ਸਖਤੀ ਨਾਲ ਖਿੰਡਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਾਹ ਨਾ ਚਲਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਚਾਂਗ ਸੀਊ-ਲਿਆਂਗ ਨੇ 12 ਦਸੰਬਰ 1936 ਦੀ ਸੁਭ੍ਹਾ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੁਝ ਅਫਸਰ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ’ਤੇ ਜਨਤਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾ ਕੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ ਪਰ ਨਾ ਚਾਂਗ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਭੜਕ ਉਠੇਗੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਾਂਝੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਗੱਲ ਰੁਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਸੋ ਇਥੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰੀ ਵਫ਼ਦ ਉਸ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਖਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। ਬਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਠ ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ- 1. ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਸਭ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜਿੰਮੇਂਵਾਰੀ ਬਣੇ। 2. ਅੰਦਰੂਨੀ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਤੁਰੰਤ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਟਾਕਰੇ ਦੀ ਲਾਈਨ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। 3. ਦੇਸ਼ਭਗਤਕ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਆਗੂ ਰਿਹਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। 4. ਸਾਰੇ ਸਿਆਸੀ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। 5. ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਜਾਦੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। 6. ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਆਜਾਦੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ਭਗਤਕ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਬਨਾਉਣ ਦੇ ਹੱਕ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। 7. ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। 8. ਇੱਕ ਕੌਮੀ ਮੁਕਤੀ ਕਾਨਫਰੰਸ ਤੁਰੰਤ ਬੁਲਾਈ ਜਾਵੇ। {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅੜਿਆ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚਾਂਗ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਾਗੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾਨਕਿੰਗ (ਰਾਜਧਾਨੀ) ਜਾ ਕੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉਤੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਦਬਾਅ ਘਟ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। {{gap}}ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਲਈ ਕਾਫੀ ਔਖਾ ਫੈਸਲਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਹੀ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਸੀ ਜੋ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਮਿਟਾਉਣ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /67'''}}</noinclude> rzgrqh0pazrgwn5bnxpasjnbseszgo8 250 57378 222633 220785 2026-06-20T06:48:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਲਈ ਹਮਲੇ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਿਛਲੇ ਕਿੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਮੌਤ ਦੀ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜਾਂ ਉਠਦੀਆਂ। ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਲਿਆ ਸੀ, ਸੋ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਸਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ (ਜੁਲਾਈ-ਅਗਸਤ 1937) ਉਸ ਨੇ ਫਲਸਫ਼ੇ ਬਾਰੇ ਦੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਿਖਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ - ਅਭਿਆਸ ਬਾਰੇ (On Practice) ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਬਾਰੇ (On Contradictions)। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਮਾਓ ਨੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਫਲਸਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਮੌਲਿਕ ਯੋਗਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਆਧਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਈ 1938 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਦੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਿੱਟੇ ਕਢਦੇ ਹੋਏ ਹੋਏ ਜੋ ਲੈਕਚਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਮਾਓ ਦੀ ਲਮਕਵੇਂ ਯੁੱਧ (On Protracted War) ਵਾਲੀ ਯੁੱਧ ਨੀਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣੇ। ਫੌਜੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦੇਣ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਚਾਹੇ ਜਾਪਾਨ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਪਰ 7 ਜੁਲਾਈ 1937 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਚੀਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਕਾਇਦਾ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਚੀਨ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਤਕੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਚਿੱਤ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਮੋਰਚਾ ਬਣਨ ਨਾਲ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸਖਤ ਟਾਕਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਜਾਪਾਨੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਫਤਿਹ ਕਰ ਲੈਣਗੇ ਪਰ ਉਥੇ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਹਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਬਾਅਦ ਹੀ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਪਿੱਛੇ ਹਟੀ। ਮਾਓ ਦੀ ਸਾਂਝੇ ਮੋਰਚੇ ਦੀ ਯੁੱਧਨੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਾਅ ਪੇਚਾਂ ਕਾਰਣ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਦੂਹਰੀ ਲੜਾਈ ਲੜਨੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ। ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ (ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜਾਂ) ਨਾਲ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧੀ ਲੜਾਈ ਲੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੌਜੀ ਉਤਮਤਾ ਕਾਰਣ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਅਕਸਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪਰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਗੁਰੀਲਿਆਂ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਉਣਾ ਦੁੱਭਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਚੀਨ ਦੇ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /68'''}}</noinclude> gykzjlhqfjtqfvrtc87ds19ladt0s4b 250 57379 222634 187929 2026-06-20T06:48:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਸੱਤਾ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਬਜਾ ਕੇਵਲ ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸ਼ੈਂਸੀ ਵਰਗੇ ਲਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਉਹ ਵੜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਭੜਕ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਬਜੇ ਹੇਠ ਆਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਥ੍ਰੀ-ਆਲ ਪਾਲਿਸੀ (kill all, loot all, burn all) ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਸਭ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਉ, ਸਭ ਕੁਝ ਲੁੱਟ ਲਵੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦਿਉ। ਬਹੁਤ ਬੰਬਾਰੀ, ਕਤਲੇਆਮ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਚੀਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ। 1939 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਰੁਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਟੱਕਰ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਕਾਰ ਬਹਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਈ ਗੁਜ਼ਰੀ ਤਾਕਤ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਸੀ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਲੱਗ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ 7 ਦਸੰਬਰ 1941 ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪੰਗਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਲ ਹਾਰਬਰ, ਜੋ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਫੌਜ ਦਾ ਵੱਡਾ ਟਿਕਾਣਾ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਰਦਾਰ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਬਰਤਾਨੀਆ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਵੀ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਯੁੱਧ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਘਟਨਾ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਆਖਰ ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪੁੱਠਾ ਪੈਣ ਲੱਗਾ। ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਹਿਟਲਰ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਾਂਗ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਵੀ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਰਚਾਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਪਰ ਆਖਰ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਪਛਾੜਾਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਰ ਜਾਣਕਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ 6 ਅਤੇ 9 ਅਗਸਤ 1945 ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਉੱਤੇ ਐਟਮ ਬੰਬ ਸੁੱਟੇ ਗਏ ਜਿਸ ਉਪਰੰਤ ਸਤੰਬਰ 1945 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਪਰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਪਾਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹਾਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਤਾਂ ਫਾਸ਼ਿਜ਼ਮ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜ ਰਹੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਟਾਕਰੇ ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਰਾ ਰੌਲਾ ਮੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦਾ ਅਸਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਜਾਪਾਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਬਾਅਦ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਹੀ ਸੀ।<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /69'''}}</noinclude> j7swvig0vewwynunn0jt4dmcztx52e5 250 57380 222635 183258 2026-06-20T06:49:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਤਾਂ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਉਸ ਕੋਲ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਯੋਜਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਇਸ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਉਂਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਜਿਧਰ ਵੀ ਲੰਘਦੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਭੂਮੀਹੀਣ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ, ਕਰਜੇ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਨਿੱਤ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਕੰਗਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਟੈਕਸ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਸਸ਼ਕਤੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿੱਪ, ਜੋ 1937 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਦੇ ਲਗਪੱਗ ਸੀ, ਉਹ 1945 ਤੱਕ ਵਧ ਕੇ 12 ਲੱਖ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਫੌਜੀ ਜਰਨੈਲਾਂ ਲਈ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਉਹ ਅਕਸਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਵੀ ਕਰਾਰਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲਦਾ। 1941 ਬਾਅਦ ਜਦ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਕੁਝ ਠੱਲ੍ਹ ਪੈ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਸੀ ਟੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਮਾਓ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਜੰਗ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੰਗ ਤਾਂ ਲੁੱਟ ਅਧਾਰਿਤ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਕਦੇ ਚੀਨ ਦੇ ਜਾਲਮ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਵਰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਕਦੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਟੋਜੋ ਵਰਗੇ ਫਾਸ਼ਿਸਟ। ਸੋ 1945 ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦੇਣ ਬਾਅਦ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵਿਚਕਾਰ ਸੱਤਾ ਲਈ ਆਖਰੀ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਚਾਹੇ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗ ਦੇ ਖਾਤਮੇ ਸਮੇਂ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਜਿਆਦਾ ਸੀ। ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਚੀਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪੱਛਮੀ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਸਨ ਪਰ ਬਾਕੀ ਚੀਨ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਚਿਆਂਗ ਦੀ ਹੀ ਹਕੂਮਤ ਸੀ। ‘ਦ ਚਾਈਨਾ ਸਿਵਲ ਵਾਰ' ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਾਈਕਲ ਲਿੰਚ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੰਗ ਉਪਰੰਤ 1945 ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਕੋਲ 12 ਲੱਖ 70 ਹਜਾਰ ਲੜਾਕੇ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 43 ਲੱਖ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਵੀ ਮਾਓ ਨੂੰ ਇਹ ਰਾਇ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /70'''}}</noinclude> d1sl3ycv7ju3pa7ecy9ptplrw90gkva 250 57381 222636 220786 2026-06-20T06:49:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਤਰੀ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪੱਕਾ ਕਰੋ ਦੱਖਣੀ ਚੀਨ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਪਰ ਮਾਓ ਦੀ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਪਕੜ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ (ਫਰਵਰੀ 1948) ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਅਤੇ ਯੁਗੋਸਲਾਵੀਆ ਦੇ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਠੀਕ ਸਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਦਾਜਾ ਗਲਤ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਨ, “ਠੀਕ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਗਲਤੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ, ਜਦੋਂ ਜਾਪਾਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਖਤਮ ਹੋਈ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਚੀਨੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਗੱਲੀਂਬਾਤੀਂ ਤਾਂ ਮੰਨ ਗਏ ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਵਾਪਸ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੀ ਠੀਕ ਸਨ, ਨਾ ਕਿ ਅਸੀਂ।” {{gap}}ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਕੋਲ ਲੜਾਈ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਕੋਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਕੋਈ ਭਵਿੱਖ ਨਕਸ਼ਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਲਾਲ ਫੌਜ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਲੈ ਕੇ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੋ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਵੱਲੋਂ ਪੂਰਾ ਜੋਰ ਲਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਦੇ ਉਲਟ ਹੁੰਦੀ ਗਈ। ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਟਿਕਾਣੇ ਉੱਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੌਜੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਰਲਦੇ ਗਏ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਤਾਕਤ ਦਾ ਤਵਾਜ਼ਨ ਬਹੁਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਰ ਇੱਕ ਅਕਤੂਬਰ 1949 ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਸੀ ਸੱਤਾ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦਾ ਰਾਜ ਤਾਇਵਾਨ ਦੇ ਟਾਪੂ ਤੱਕ ਸਿਮਟ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਚੀਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਬਲਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲਹਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /71'''}}</noinclude> jl4kigp4n09va4wbdwy9z8bs0hkusx3 250 57382 222637 220787 2026-06-20T06:49:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{larger|'''ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ'''}}}} ‏ {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਅੱਗੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾ ਕਾਰਜ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਗਾਏ ਸਨ। ਚੀਨ ਵੀ ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਘੱਟ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਭੁੱਖਮਰੀ, ਗਰੀਬੀ, ਅਣਪੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਰਸਮਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਪਰੋਂ ਪਿਛਲੇ 20-25 ਸਾਲ ਤੋਂ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਨੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਥੱਕੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਆਰਾਮ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਭਰਾਤਰੀ ਮਦਦ ਲਈ ਜਾਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਕੋਰੀਆ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਂਦਾ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜਮੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਵੱਲ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਮੁੱਕਣ ’ਤੇ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਉਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕਿਮ ਉਲ ਸੁੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਹੋ ਗਈ ਜਦ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਪੱਖ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਆ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਛਿੜ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਈਆਂ ਪਰ ਆਪਣੀ ਕਠਪੁਤਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਾਰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਤਰੀ ਹਿੱਸੇ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਬੰਬਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਸੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕੁਚਲੇ ਜਾਣਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਨਮੋਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਨੂੰ ਤਾਰ ਭੇਜ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜੇ ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨ ਦੀ<noinclude>{{dhr|10em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /72'''}}</noinclude> tfvjeynleqtasomibmflhxshbg99h0o 250 57383 222638 187935 2026-06-20T06:49:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਰਹੱਦ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਿਮ ਇਲ ਸੁੰਗ ਵੀ ਮਦਦ ਲਈ ਚੀਨ ਨੂੰ ਅਪੀਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਕੁਝ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲ ਫੌਜ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ ਪਰ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਦੀ ਮੰਨਣੀ ਪੈਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੋਰੀਆ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਵੀ ਮਸਲਾ ਸੀ। ਸੋ ਮਾਓ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਫੌਜਾਂ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਖੀ, ਬਹੁਤੇ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਪੰਗਾ ਲੈਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਸਾਰੇ ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇਗਾ। ਚਾਓ ਐਨ ਲਾਈ 6 ਅਤੇ ਪੈਂਗ ਤੇਹ ਹੂਈ 7 ਨੇ ਮਾਓ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸਟੈਂਡ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਠੀਕ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਅਕਤੂਬਰ 1950 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਕੋਰੀਆ ਭੇਜ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਲਾਲ ਫੌਜ ਗੁਰੀਲਾ ਯੁੱਧ ਵੇਲੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਜਰਬੇ ਨੂੰ ਵਰਤਦੀ ਹੋਈ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਫਰ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਕੋਰੀਆ ਪੁੱਜੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਅਚਨਚੇਤ ਹੋਈ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਭਾਜੜ ਪੁਆ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚੀਨੀ ਅਤੇ ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧੱਕ ਕੇ ਧੁਰ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਲੈ ਗਈਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਮਲੇ ਜਵਾਬੀ ਹਮਲੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ, ਅਮਰੀਕੀ ਬੰਬਾਰੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲ ਸਕੀ। ਆਪਣੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬੰਬ ਸੁੱਟਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰ ਚੀਨ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਕੀਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਾ ਕਬੂਲਿਆ। ਆਖਰ ਜੁਲਾਈ 1953 ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਰੇਖਾ 38° (Latitude line 38°) ਨੂੰ ਕੋਰੀਆ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦ ਮੰਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਤਰੀ ਕੋਰੀਆ ਉੱਤੇ ਕਿਮ ਇਲ ਸ਼ੁੰਗ ਦੀ ਸੱਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹੀ। (ਚਾਹੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਡਿਕਟੇਟਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਖਰੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋਰੀਆਈ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੇ ਕੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਟੁੱਟ ਗਿਆ।) {{gap}}ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਹੋਰ ਹਜਾਰਾਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਜਨਤਕ ਸੰਬੋਧਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ<noinclude>{{rh|||'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /73'''}}</noinclude> 6805ujcfeuewcguxt5px1v4s25zj3hl 250 57384 222639 220789 2026-06-20T06:49:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਇਕੋ ਚੀਜ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹੇ ਮਾਪੇ ਨਹੀਂ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਣ....। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਵਾਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾਓ ਕੋਈ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਨਸਾਨ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਦਮਾਜਨਕ ਖ਼ਬਰ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਹੀ ਮਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਪਰ ਉਸ ਲਈ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬੱਚੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਓ ਦੀ ਨੂੰਹ ਲੀਊ ਸੋਂਗਲਿਨ ਕਾਫੀ ਸਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਮਾਓ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਖਿਆਲ ਰਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਐਨੀਇੰਗ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। {{gap}}ਕੋਰੀਆਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਮਾਓ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੀਨ ਨੂੰ ਫੌਜੀ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਨਿਕੰਮਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਦੇਸ਼ ਆ ਕੇ ਕੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਟਾਲਿਨ ਵੀ ਮਾਓ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਅਤੇ ਕਾਬਲ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂ ਮੰਨਣ ਲੱਗਾ। {{center|-0-}} {{gap}}ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਅਦ ਸਾਰਾ ਚੀਨ ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਜੰਗ ਨਾਲ ਭੰਨੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਸਨ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪਾਸਾਰ ਹੋਇਆ; ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਜੋ 1949 ਵਿੱਚ 2 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਸੀ ਉਹ ਪਹਿਲੀ ਪੰਜ ਸਾਲਾ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ (1957) ਵਧ ਕੇ 6 ਕਰੋੜ 40 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ। ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸੁਧਾਰ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦਰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਗਈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਮਰੀਕਨ ਵਿਦਵਾਨ ਜੌਨ੍ਹ ਕਿੰਗ ਫੇਅਰਬੈਂਕ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹਨ। ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ,'' 'ਇਥੇ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਸਰਕਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ''<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /74'''}}</noinclude> cbudbri735lu51a4uunln8wkwfgubri 250 57385 222640 220790 2026-06-20T06:49:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>''ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸਾਫ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ– ਨਾ ਸਿਰਫ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ, ਬਲਕਿ ਮੰਗਤਿਆਂ, ਵੇਸਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦੀ ਵੀ ਸਫਾਈ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਕੜ ਕੇ ਸਮਾਜ ਦੇ ਚੰਗੇ ਅੰਗ ਬਣਨ ਲਈ ਮੁੜ ਢਲਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਚੀਨ ਹੈ ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਹ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਚੀਨ ਜਿਸ ਨੇ ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਲੁੱਟ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਅਫੀਮ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਕੰਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ, ਸਾਖਰਤਾ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਨ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ, ਕਾਮੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।' '' {{gap}}ਚੀਨ ਅੱਗੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਹਾਸਲ ਮਾਡਲ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਾਲਾ ਸੀ ਪਰ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ। ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਬਾਖੂਬੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਠੋਸ ਹਾਲਤਾਂ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਕੁਝ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਦਾ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਚੀਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦਸੰਬਰ 1949 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਰੂਸ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਧਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਚੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਆਰਥਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਹਿਰ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਰੂਸ ਵਾਂਗ ਹੀ ਇਥੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। '''ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਮੂਹੀਕਰਣ'''- {{gap}}ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ‘ਜ਼ਮੀਨ ਹਲਵਾਹਕ ਨੂੰ’ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੱਛੇ ਮਰਨ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸੇ ਕਰ ਕੇ ਚੀਨੀ ਕਿਸਾਨ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਐਨੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਲੜੇ ਸਨ। ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਿਹੜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਸੀ ਉਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /75'''}}</noinclude> r94od7zeuutb9bo1xagfmq7vd69s95w 250 57386 222642 187937 2026-06-20T06:49:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿਸਾਨੀ ਚੰਗੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕੱਢ ਰਹੀ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਲਾਭ ਉਠਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਸਾਬਕਾ ਜਗੀਰਦਾਰ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਭਾਰੂ ਹੈਸੀਅਤ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਾਓ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਥੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1955 ਵਿੱਚ, ਪਾਰਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਰਟੀ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਹਿਕਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਮਾਓ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜਲਦੀ ਹੀ ਨਵੀਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਦਾ ਜੋਰਦਾਰ ਉਭਾਰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੇਂਡੂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਛਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਸਾਡੇ ਕੁਝ ਕਾਮਰੇਡ ਛੋਟੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ<ref> ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੈੜੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬੂਟ ਪਹਿਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਬੂਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮੁੜ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਪੈਰਾਂ ਕਾਰਣ ਉਹ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਾੜੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੌੜ ਕੇ ਦੂਰ ਨਾ ਸਕਣ।</ref> ਵਾਂਗ ਪੈਰ ਘੜੀਸਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਵਕਤ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ- ਤੁਸੀਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇਜ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਕੁਝ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਮੀਨਮੇਖ ਕੱਢਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਬੇਅੰਤ ਫਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਣਗਿਣਤ ਮਨਾਹੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਸਹੀ ਨੀਤੀ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਹੀ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਗਲਤ ਨੀਤੀ ਹੈ।” {{gap}}ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਕਿਸਾਨ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸੰਦ ਨਿੱਜੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਆਵਦੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦ ਖੇਤੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਮੂਹੀਕਰਣ, ਜੋ ਕਿ ਅਸਲ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀਕਰਣ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਧਨ ਵੀ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋ ਕੁਦਰਤੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਵੱਧ ਸਾਧਨਾਂ ਵਾਲੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਇਸ ਅਮਲ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਰੋਧ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰੂਸੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਸ਼ੂ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਰ ਕੇ ਖਾ ਲਏ, ਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਬੋਤਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਸਟਾਲਿਨ<noinclude>{{rule}}<references/> {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /77'''}}</noinclude> guga4m4g9hdtxa2mtibsombuatj92r6 250 57388 222641 183337 2026-06-20T06:49:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੁਗਾਉਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ 1950 ਵਿੱਚ ਝੋਨੇ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। 1952 ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮੁੜ ਵੰਡ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਾਗੀਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿਆਦਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਾਨ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੇ ਸਜਾਵਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਮਾਰ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮੰਨ ਕੇ ਅੱਗੇ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਾਰਣ ਕਿਸਾਨ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਓਨੇ ਟੁਕੜੇ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਵਾਹ-ਬੀਜ ਸਕਣ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹੋਰ ਭੋਂਇ ਖੇਤੀ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ, ਨਵੀਆਂ ਨਹਿਰਾਂ, ਕੱਸੀਆਂ ਪੁੱਟੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਖਾਦਾਂ ਅਤੇ ਕੀੜੇਮਾਰ ਦਵਾਈਆਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਕਦਮਾਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਖੇਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਪਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦੀ ਹੋਂਦ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ, ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਚੰਗਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ। 1955 ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜਿਆਦਾਤਰ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੇ ਕਿਸਾਨ ਸਹਿਕਾਰੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ, ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸਨ ਪਰ ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਹਿਕਾਰੀ (Cooperative) ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਫਲ ਦੇਖ ਕੇ ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਯਾਨੀ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ (Collectivization) ਵੱਲ ਵਧਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। {{gap}}ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਖੇਤੀ ਦੇ ਮਸੀਨੀਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਨਹੀਂ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ ਕਿਉਂਕਿ ਵੱਡੇ ਫਾਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਖੇਤੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਖੇਤੀ ਦਾ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਧਨਾਢ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /76'''}}</noinclude> lxhu2m8ogqm5ikvmkk0rqgtr5j847gw 250 57389 222643 183343 2026-06-20T06:49:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨੇ ਉਥੇ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਇਹ ਮਾਓ ਦੇ ਕੰਮ ਢੰਗ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਾ ਸੀ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਚੀਨ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੀ ਐਨਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਵਾਂਗ ਜਬਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਬਣਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਇਸ ਵੱਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅੱਗੇ ਅਮੀਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਠਹਿਰ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। {{gap}}ਜਿੱਥੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਦਾ ਅਮਲ ਤਾਂ ਸੌਖੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਪਰ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦਾ ਅਮਲ ਓਨਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੰਮ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੰਡਿਆ ਨਾ ਜਾਣਾ, ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਸਹੀ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕਣਾ, ਰੋਜ ਦੇ ਕੰਮ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਯੋਗਤਾ ਨਾ ਹੋਣੀ, ਐਨੇ ਵੱਡੇ ਖੇਤੀ ਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣੀ, ਆਮਦਨ ਦੀ ਠੀਕ ਵੰਡ ਵੰਡਾਈ ਨਾ ਹੋਣੀ ਆਦਿ ਮਸਲੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਮੁਢਲਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਖਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਖਤੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। {{center|-0-}} {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਚਾਹੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਮਜਬੂਤ ਸੀ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋ ਲੀਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਲਾਭਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਰਾਨਾ ਰੁਚੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤਰੱਕੀ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਵਧੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਨਵੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਓ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਾਸਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਉੱਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਹਨਾਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਦਸੰਬਰ 1950 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫਿਲਮ ਬਣਾਈ ਗਈ ‘ਵੂ ਕੁੰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ'। ਇਹ ਫਿਲਮ ਉਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਜੀਵਨ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਭਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅਮੀਰ ਆਦਮੀ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਗਰੀਬਾਂ ਲਈ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਫਿਲਮ ਵੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਬਹਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਈ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫਿਲਮ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦੀ ਸੁਧਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਹੋ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /78'''}}</noinclude> 1hfwsf6lp76mnhwv9vwdnjz643clarr 250 57390 222644 183345 2026-06-20T06:50:05Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। {{gap}}ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਲੈਣ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਰਹੇ ਪਿਛਾਂਹ ਖਿੱਚੂ ਵਿਚਾਰ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ, ਆਦਤਾਂ ਆਦਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜ੍ਹਾਂ ਜਮਾਈ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਫੁੱਟਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਘੋਲ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਹੀ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੂਸਰੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾਵਾਰ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅੰਦਰ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਓ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਮਾਰਚ 1953 ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਨੇ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਹਿਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਰੂਸ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਰਵਰੀ 1956 ਵਿੱਚ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੁਪਤ ਸਪੀਚ ਵਿੱਚ ਸਟਾਲਿਨ ਸਮੇਂ ਹੋਈਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਉਪਰ ਵੀ ਪਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਲਿਓ ਸ਼ਾਓ ਚੀ 8 ਦੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁਖਤਾ ਮਿਲੀ, ਮਾਓ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿੱਪ ਨੂੰ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਕੁਝ ਇਸ ਤਰਕ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਾਓ ਦੀ ਵੀ ਸਟਾਲਿਨ ਵਾਂਗ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਪ੍ਰਸਤੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਰੂਸ ਵਿਚਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਨੁਕਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਰਖਦਾ ਸੀ ਪਰ ਖਰੁਸ਼ਚੇਵ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਉਹ ਸਰਮਾਏਦਰਾਨਾ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਵੱਲ ਕਦਮ ਸਮਝਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬਹਿਸ ਭੇੜ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਮਾਓ ਨੇ ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਿਓ' ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਓ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸੀ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਚੰਗੇ ਮਾੜੇ ਵਿਚਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬਾਹਰ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /79'''}}</noinclude> 2mn75zruqfypwp8kpw9acas1ntjpk5n 250 57391 222645 183348 2026-06-20T06:50:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਉਣ। ਮਾਓ ਨੇ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਿਓ, ਸੌ ਵਿਚਾਰ ਭਿੜਨ ਦਿਓ'। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਇੱਕ ਤਕਰੀਰ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸੀਰਸ਼ਕ ਸੀ, ‘ਲੋਕਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਬਾਰੇ’। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਕਿਹਾ- {{gap}}ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਐਨਾ ਇਕਮੁੱਠ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੰਨਾ ਅੱਜ ਹੈ। ਬੁਰਜੂਆ ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ 'ਚ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਚੀਨ ਦਾ ਮੁਹਾਂਦਰਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਮਾਤ-ਭੂਮੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਰੋਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਅੱਗੇ ਪਿਆ ਹੈ। .....ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ, ਸਾਡੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਦੀ ਏਕਤਾ- ਸਾਡੇ ਕਾਜ ਦੀ ਯਕੀਨੀ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਜਾਮਨ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਕਿ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਸਿੱਧੜ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਦੋ ਵੰਨਗੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਹੈ- ਸਾਡੇ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਿਚਾਲੇ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਭਾਅ ਪੱਖੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ- {{gap}}ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਢੰਗ ਜਮਹੂਰੀ ਢੰਗ ਹੈ, ਬਹਿਸ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ, ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਰਨ ਅਤੇ ਸਿਖਿਅਤ ਕਰਨ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ, ਦਬਾਊ ਜਾਂ ਯਰਕਾਊ ਢੰਗ ਨਹੀਂ। {{gap}}ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕੁਝ ਟੇਢਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਿੱਟੇ ਜਾਂ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਕੋਲ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਸਤਾਂ\ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਕੋਣਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਦੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਸਹੂਲਤਮਈ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਾਮਾ ਜਮਾਤ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਿਤੀ ਕਾਰਣ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /80'''}}</noinclude> 4lpgj6qt93av1geakmeum9qpljpkhjq 250 57392 222694 220806 2026-06-20T06:58:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ– {{gap}}''ਭਾਵੇਂ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਤਰੱਕੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮੁੜ-ਢਲਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਆਪਣਾ ਬੁਰਜੂਆ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੰਸਾਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਨਵੇਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਬੈਠ ਸਕਣ ਅਤੇ ਮਜਦੂਰਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋ ਸਕਣ।'' {{gap}}ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ – ''ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। .. ਸਾਡੇ ਕਾਫੀ ਸਾਰੇ ਕਾਮਰੇਡ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨਾਲ ਇਕਮੁੱਠ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਅ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕੁੱਢਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਆਦਰ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦਖਲਅੰਦਾਜੀ ਬੇਲੋੜੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'' {{gap}}ਇਸੇ ਤਕਰੀਰ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਨੁਕਤੇ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਿਓ, ਸੌ ਵਿਚਾਰ ਭਿੜਨ ਦਿਓ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ, ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਢੰਗ ਤਰੀਕਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ- ''{{gap}}ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜਦੋਜਹਿਦ ਘੋਲ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਘਾਲਣਾ ਭਰੀ ਦਲੀਲਬਾਜੀ ਕਰਨ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕੁੱਢਰ ਦਬਕਿਆਂ ਦੀ।'' ''{{gap}}ਲੋਕ ਪੁੱਛ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਨੂੰ ਰਹਿਨੁਮਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਮੰਨਣ ਕਰਕੇ ਕੀ ਇਸ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪੱਕ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸੇ ਪੜਚੋਲ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ....ਗਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਨਾ ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਟੀਕਾ ਲਗਵਾਉਣ (Vaccination) ਨਾਲ ਆਦਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਮਜਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸੌ ਵਿਚਾਰ ਭਿੜਨ ਦੀ ਦੇਣ' ਦੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਬਲਕਿ ਮਜਬੂਤ ਹੋਵੇਗੀ।''{{nop}}<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /81'''}}</noinclude> 1rm9ua1curtafrv4r7agbhe8tqr98as 250 57393 222646 220808 2026-06-20T06:50:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>''{{gap}}ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ ਕਿ ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਅਤੇ ਨੀਮ-ਬੁਰਜੂਆਜ਼ੀ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਇਹ ਅਟੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੁਆਲਾਂ ਬਾਰੇ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਹੱਠੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਨਗੇ। ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦਲੀਲਬਾਜੀ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਜਬ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ...ਤੁਸੀਂ ਗਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ 'ਤੇ ਬੰਦਿਸ਼ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਰਹਿਣਗੇ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੀ ਹਵਾ ਲਵਾਏ ਬਗੈਰ ਗਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਲਿਆ ਪੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੀਕਾ ਨਹੀਂ ਲਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਗਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ ਬਹਿਸ ਵਿਚਾਰ, ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਦਲੀਲਬਾਜੀ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਹੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।'' {{gap}}ਇਹ ਤਕਰੀਰ 27 ਫਰਵਰੀ 1957 ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਵਾਪਰਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਬੇਝਿਜਕ ਹੋ ਕੇ ਉਸਾਰੂ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਚਾਹੇ 1956 ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਗ ਲਏ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਇਸ ਤਕਰੀਰ ਨਾਲ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ 'ਤੇ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਜੋਰ ਫੜ੍ਹ ਗਈ। ਪਾਰਟੀ ਹੈਡਕੁਆਰਟਰ 'ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਪੱਤਰ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ, ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਆਲੋਚਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਕੰਮ ਕਾਰ ਬਾਰੇ ਰਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਂਜ ਇਸ ਆਲੋਚਨਾ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਫਲਸਫ਼ੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਆਲੋਚਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਆਲੋਚਨਾ ਇਸ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੱਦ ਬੰਨ੍ਹੇ ਟੱਪਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ, ਸੋਵੀਅਤ ਮਾਡਲ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਨਕਲ, ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ ਜੀਵਨ ਮਿਆਰ, ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਪਾਰਟੀ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਪੀਕਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ 'ਜਮਹੂਰੀਅਤ ਦੀ ਦੀਵਾਰ'<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /82'''}}</noinclude> aa1h0iw9fh27lkwbw40kjysu2lnp4cj 250 57394 222647 220929 2026-06-20T06:50:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੋਸਟਰ ਅਤੇ ਲਿਖਤਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਜੁਲਾਈ 1957 ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਬਾਅਦ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚੱਲ ਪਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਜਾਰਾਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਮਿਆਂ, ਆਗੂਆਂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਆਮ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਨ, ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸਜਾ ਲਾਉਣ, ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਜਾਂ ਸਰੀਰਕ ਸਜਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਬਾਰੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਰਖਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਵਿਰੋਧੀ ਲੋਕ ਇਸ ਭੁਚਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਚਮੁੱਚ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦਾ ਜਮਹੂਰੀ ਹੱਕ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਖੁੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਸਜਾ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਓ ਦੇ ਰੋਲ ਨੂੰ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵਾਚਣ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਮਾਓ ਨੇ ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਿਓ’ ਵਾਲਾ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਲਈ ਸੀ ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹੱਦਾਂ ਟੱਪਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ‘ਜਹਿਰੀਲੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ’ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਗਈ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|15em}} {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /83'''}}</noinclude> 84nherkiyw4fuz2ui6cmfb3cpd3u6cm 250 57395 222648 220930 2026-06-20T06:50:39Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸੰਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟ'''}}}} {{gap}}ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਵੱਲੋਂ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਕੀਤੀ ਆਲੋਚਨਾ ਅਤੇ ਵੀਹਵੀਂ ਪਾਰਟੀ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤੀ ਸੇਧ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਚਾਹੇ ਅਲਬਾਨੀਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਯੌਰਪ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਰੂਸੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਨਾਲ ਹੀ ਖੜ੍ਹੇ ਪਰ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮੁਲਕ ਚੀਨ ਦੇ ਆਗੂ ਮਾਓ ਜੇ ਤੁੰਗ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਟੈਂਡ ਲਿਆ। ਜੇ ਮਾਮਲਾ ਕੇਵਲ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀਆਂ ਜਿਆਦਤੀਆਂ ਵਾਲਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਐਨਾ ਫਰਕ ਨਾ ਪੈਂਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵੀ ਇਹ ਤਾਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸਟਾਲਿਨ ਨੇ ਗਲਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨਕਲਾਬ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਜਿਬ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਇਹ ਵੀ ਗਲਤੀ ਕੱਢਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਦੌਰਾਨ ਸੋਸ਼ਕ ਜਮਾਤਾਂ ਦੇ ਉਭਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰੇ 'ਤੇ ਹੀ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਥੇ ਹੁਣ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧੀ ਜਮਾਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ।* ਪਰ ਮਾਓ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ 'ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਸਨ।' ਸੋ ਸਟਾਲਿਨ ਬਾਰੇ ਤਾਂ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਉੱਤੇ ਇਹੀ ਇਤਰਾਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਓ ਦਾ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਰੌਲਾ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਵੱਧ ਸੀ ਕਿ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਸਿਧਾਂਤ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖੋ ਵੱਖਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਹਿਹੋਂਦ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਮੁਕਾਬਲਾ’ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ‘ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ’ ਨਾਲ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੈ, ਇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ-ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੋ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /84'''}}</noinclude> olshg2hvspgkzzkueo7yt8v68j12ul7 250 57396 222649 187945 2026-06-20T06:50:47Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਦੀ ਵੀਹਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਪਿਛੋਂ ਹੀ ਅਪ੍ਰੈਲ 1956 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕੂਮੈਂਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ‘ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤਜਰਬੇ ਬਾਰੇ’। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਦਸਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੀ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਗਵਾਈ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਲਿਉ ਸ਼ਾਊ-ਚੀ8<ref>The Great Debate ਸਰਵਹਾਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚੋਂ</ref> ਵੀ ਰੂਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਹੀ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਵੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਣ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੁਣ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਮਾਓ ਰੂਸੀ ਤਜਰਬੇ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢੀ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਸੰਸਕਾਰ, ਰੀਤੀ ਰਿਵਾਜ ਆਦਿ ਸੋਸ਼ਕ ਜਮਾਤ ਦੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲਈ ਆਧਾਰ ਬਖਸ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲਦੀ ਰਹਿਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਤੰਬਰ 1956 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅੱਠਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਲਿਉ ਸ਼ਾਊ ਚੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਭਾਰੂ ਰਹੀ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਕਸਿਤ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਾਡੀਆਂ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਪਛੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਰੋਧਤਾਈ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਫੌਰੀ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਜੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਲਾਈਨ ਭਾਰੂ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਤਾਂ ਰੂਸੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰੱਫੜ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਲਾਈਨ ਤਾਂ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਓ-ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵੀ ਇਸ ਲਾਈਨ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਾਓ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਰੋਧਾਂ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਢੰਗ ਬੜਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਟਾਲਿਨ ਦੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਢੰਗ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜਮਹੂਰੀ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸਫਲ ਵੀ। ਜਦ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਬਾਕੀ ਆਗੂ ਉਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਹੇਠਲੇ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਸੋ 1956 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲਾਈਨ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਮੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਰਟੀ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਲੋਚਨਾ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਲਿਆਉਂਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਸੀ, ‘ਸੌ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਦਿਓ, ਸੌ ਵਿਚਾਰ ਭਿੜਨ ਦਿਓ' ਯਾਨੀ ਕਿ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਦਿਓ,<noinclude><references/> {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /85'''}}</noinclude> 1yxhx2c6zhh0swxrcephd8mj0xsg6mw 250 57397 222650 183385 2026-06-20T06:50:53Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਾਰਟੀ ਡਿਸਪਲਿਨ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਲ ਨਾ ਘੁੱਟੋ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਚੈਲਿੰਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, ‘ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦਿਉ, ਇਸ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ।' ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਮਾਓ ਨਵੰਬਰ 1957 ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਚਾਲ੍ਹੀਵੀਂ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਮੌਕੇ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵੀ ਮਾਓ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਲਾਈਨ ਵਿੱਚ ਮੱਤਭੇਦ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਜਿੱਥੇ ਰੂਸ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਜੰਗ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਅਮਨ ਪੂਰਵਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਉਥੇ ਮਾਓ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪੱਕਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਤਾਕਤਾਂ ਦੇ ਮਜਬੂਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ, ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ ਲਾਤੀਨੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਤੋਂ ਆਜਾਦੀ ਲਈ ਜਦੋਜਹਿਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਡਟ ਕੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਆਜਾਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਕੈਂਪ ਦੀ ਮਜਬੂਤੀ ਹੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਕਮਜੋਰ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਅਮਨ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਕਰੇਗੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦੀ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਤਾਕਤਵਰ ਦਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਪੂਰਬੀ ਹਵਾ, ਪੱਛਮੀ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ”। ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਉੱਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿਖਾਈ ਗਈ। ਅਗਲੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਮੱਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਪਸੀ ਸਬੰਧ ਚਲਦੇ ਰਹੇ। ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੱਟੜ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਲੋਕ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਹੇ। ਸੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਭਾਰੂ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਪਰ ਇੰਜ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਪੱਖੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪੈਂਗ ਤੇਹ ਹੂਈ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਓ ਦਾ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਚੱਲਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੀਹ ਨੂੰ ਭਾਰੂ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੱਤਭੇਦ ਵਧਦੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਰੂਸ ਨੇ ਜੁਲਾਈ 1960 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਿਚੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਹਿਰ ਵਾਪਸ ਬੁਲਾ ਲਈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲ ਰਹੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ 22ਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਮੱਤਭੇਦ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ। ਰੂਸੀ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਇਸ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /86'''}}</noinclude> fyw0ck3e6q1k2abwqhh5ikssiaev2wr 250 57398 222651 183389 2026-06-20T06:50:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਹੁਣ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਕੇਵਲ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਅਲਬਾਨੀਆ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਵੀ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਚਾਉ ਐਨ ਲਾਈ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਵਿਰੋਧ ਜਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਜਲਾਸ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਚੀਨ ਪਰਤ ਆਇਆ। 1963 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਦੋਵਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਕਰ ਕੇ ਮਤਭੇਦ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੈਂਤੜੇ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਆਪਣੀ 30 ਮਾਰਚ 1963 ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਸਹਿਹੋਂਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਅਤੇ ਬੁਰਜੂਆ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਘਰਸ਼ ਤਾਂ ਚਲਦਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਚੱਲੇਗਾ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜ ਲੱਗੇ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਰੂਪ ਵੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। .....ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੀ ਪੂਰਨ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਵੱਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਜੀਵਨ ਮਿਆਰ ਸਾਰੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਮੁਲਕਾਂ ਦੇ ਕਾਮਿਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਬੇਲੋੜੀ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ- ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਹੇਠ ਇਸ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੰਗੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ, ਨਾ ਕਿ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੂਰਮਗਤੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਮਗਤੀ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਜਰੂਰੀ ਤਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੱਠੀ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ‘ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹਰਾਵਲ ਦਸਤੇ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਘਰੋਗੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਜਦੂਰ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /87'''}}</noinclude> g39omkrzwgpg6e6f5k3h9iat5c0fqyx 250 57399 222652 220931 2026-06-20T06:51:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਮਾਤ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਚਾਹੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕਣਾ ਸਿਰਫ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸੱਤਾ 'ਤੇ ਕਾਬਜ ਸੋਸ਼ਕ ਜਮਾਤ ਹਿੰਸਾਤਮਿਕ ਢੰਗ ਅਪਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਲਈ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਰਾਹ ਅਪਨਾਉਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 14 ਜੂਨ ਨੂੰ ਲਿਖੀ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਤਬਦੀਲੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੈਨਿਨਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਹਾਕਮ ਜਮਾਤਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸੱਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛਡਦੀਆਂ। ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਉਦਾਹਰਣ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਵਰਗ ਦੀ ਹੀ ਪਾਰਟੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਮੰਨੀ ਗਈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਪਾਰਟੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਹੈ ਪਰ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜਸੀ ਪਾਰਟੀ ਇੱਕ ਜਮਾਤ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਬਾਅਦ ਰੂਸੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਭਰਾਤਰੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਜੀਸ਼ਨ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਚਿੱਠੀ ਕੱਢੀ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਭਰਾਤਰੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਦ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੁਸ਼ਮਣਾਨਾ ਵਿਰੋਧ ਬਣ ਗਏ। ਵਿਰੋਧ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰੂਸ ਹੁਣ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਮਰਾਜੀ ਦੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵਾਸਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਰੋਲ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਾੜਾ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਤਾਂ ਸਬੰਧ ਸੁਧਾਰਣ ਲਈ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਗਏ ਪਰ ਰੂਸ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਰੋਧ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। {{gap}}ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤਾਂ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਚਲਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀਆਂ ਉਤੇ ਮਾਰੂ ਸੱਟ ਮਾਰੀ। ਪਾਰਟੀਆਂ ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਪੱਖੀ ਦੋ ਦੋ ਧੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸੀ.ਪੀ.ਆਈ. ਅਤੇ ਸੀ.ਪੀ.ਐੱਮ. ਬਣ ਗਈਆਂ। ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦਾ ਨਾਹਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖ਼ੁਦ ਦੋ ਹੋ ਗਏ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /88'''}}</noinclude> mjwf7hu5x7ejv59zxy5woufgie03uft 250 57400 222653 220932 2026-06-20T06:51:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ'''}}}} {{gap}}ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਕਾਂਸ਼ੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਰਸਤਾ ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਥੋੜਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਚਿਤਵੇ ਸਿੱਟੇ ਹਾਸਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮਾਓ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਇਲਜ਼ਾਮਤਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਬਣ ਗਈ। ਚਾਹੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਉਂਤਣ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਾ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਪਿੱਛੇ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੋਕੇ ਵਰਗੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਪਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ ਸਮਾਜਵਾਦ ਵੱਲ ਛਾਲ ਮਾਰਨ ਲਈ ਚੀਨ ਦੀ ਦੌੜ ਤਾਂ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਜੋ 1953 ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸਮੂਹੀਕਰਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਤੇਜ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਛਾਲ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਪੈਰ 1958 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਜਿਸ ਨੇ ਡਿੱਗਣ ਸਮੇਂ ਚੀਨ ਦੇ ਗੋਡੇ ਭੰਨ ਦਿੱਤੇ। 1958 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਨਾਅਰਾ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਰਾ ਜੋਰ ਲਗਾ ਦਿਓ, ਉੱਚੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵੱਧ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਵੱਧ ਅੱਛੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੰਗੇਰੇ ਆਰਥਿਕ ਸਿੱਟੇ ਕਢਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰੋ।” ਮਾਓ ਰੂਸੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚਲੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਯਕੀਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦੇਣ ਤਾਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਅੜਿੱਕੇ ਦੂਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਓ ਦਾ ਉਤਾਵਲਾਪਣ ਵੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿੰਮੇਂਵਾਰ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਓ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਉਸ ਸੋਵੀਅਤ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਵਿਚੋਂ ਵਾਫ਼ਰ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜ ਕੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /89'''}}</noinclude> 0wxxlvnphbpq5p2xaxeuehsaxtzu62h 250 57401 222654 183399 2026-06-20T06:51:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਨਅਤ ਵਿੱਚ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਝੱਲਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ, ਖੇਤੀਯੋਗ ਭੂਮੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਖੇਤੀ ਵਿਚੋਂ ਵਾਧੂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਆਬਾਦੀ ਵਾਧੂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਰਾਹ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕੇ। ਮਾਓ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਕਿਸਾਨੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਮੁੱਖ ਟੇਕ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਸੀ। ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਓ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਸਿਧਾਂਤਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ‘ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ' ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਇਹੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਜਦ ਮਾਹਿਰਾਨਾਂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਭੀੜ ਦੇ ਕੱਚਘਰੜ ਫੈਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਸੋ 1958 ਦੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ‘ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ' ਦਾ ਆਗ਼ਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਾਂਝੇ ਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਕਮਿਊਨ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਜਾਇਦਾਦ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਹ ਕਮਿਊਨ ਸਿਰਫ ਖੇਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ ਸਗੋਂ ਛੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀਆਂ ਸਨਅਤਾਂ ਲਾ ਕੇ ਰੋਜਾਨਾ ਲੋੜ ਦੀ ਹਰ ਵਸਤੂ ਵੀ ਕਮਿਊਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਟੁੱਥ-ਬਰੁੱਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਰੱਸੇ ਰੱਸੀਆਂ, ਕੱਪ ਪਲੇਟਾਂ ਤੱਕ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਨਅਤ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣੀ, ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਫਰਕ ਘੱਟ ਕਰਨਾ, ਪੇਂਡੂ ਜਨਤਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਣਾ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮੁਹਈਆ ਕਰਨੇ ਸਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਮਿਊਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸਬੰਧੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲਿਜ਼ਮ ਤੋਂ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਤਬਦੀਲੀ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਖੇਤੀ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਓ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ 15 ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਸਟੀਲ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /90'''}}</noinclude> idzq700u40pioklk6hgvj1zsecbsf0f 250 57403 222655 183403 2026-06-20T06:51:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਨੇ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਭੱਠੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟੀਲ ਬਨਾਉਣਗੇ। ਇਥੇ ਮਾਓ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਰੇਲੂ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਸਟੀਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਅਥਾਹ ਸਮਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਈ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਟੀਲ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ ਖੇਤੀ ਦੇ ਸੰਦ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਘਰੇਲੂ ਚੀਜਾਂ ਵੀ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਘਲਾ ਕੇ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੂਸਰਾ ਕਮਿਊਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਕਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਸਤਾਂ ਵੀ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਥੇ ਹਾਲਤਾਂ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਨਤਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਝ ਗਈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਫਸਲ ਸਾਂਭਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। 1958 ਵਿੱਚ ਫਸਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਗੈਰਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਅਤੇ ਸਾਂਭਣ ਵੱਲ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਫਸਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦੇਣ ਨਾਲ ਆਪ ਮੁਹਾਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਲ ਕੁ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਬਾਅਦ ਇਸ ਦੇ ਮਾੜੇ ਸਿੱਟੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। {{gap}}ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਖੇਤੀ ਅਤੇ ਸਨਅਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ‘ਲੋਹ-ਔਰਤਾਂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਡਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਕਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਦੂਹਰਾ ਬੋਝ ਪੈ ਗਿਆ, ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਕੰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਨਾਉਣਾ, ਘਰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਾਂਭ ਸੰਭਾਲ ਵੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੂਹਰੇ ਬੋਝ ਖਿਲਾਫ਼ ਡਿੰਗ ਲਿੰਗ ਨਾਂ ਦੀ ਔਰਤ ਕਾਰਜਕਰਤਾ ਨੇ ਜੋਰਦਾਰ ਆਵਾਜ ਉਠਾਈ। ਇਸ ਮਸਲੇ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਸਾਂਝੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭੋਜਨ ਖਾ ਸਕਣ ਪਰ ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਾ ਹੋਈਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਭੋਜਨ ਦੀ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮਾੜੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਆਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। {{gap}}ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸਾਲ ਕੁ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਗੈਰਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਸਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਸੰਭਾਲਣ ਖੁਣੋਂ ਹੀ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਕਿਸਾਨ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /91'''}}</noinclude> kfjibv33dvv7oypyfnts2otfnj54rru 250 57404 222656 183406 2026-06-20T06:51:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਘਰੇਲੂ ਭੱਠੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬੇਕਾਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਲੋਹਾ ਢਾਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਫੈਲਣ ਲੱਗੀ, ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਆਗੂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫਸਲ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਾਂ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਬਾਰੇ ਵਧਾ ਚੜ੍ਹਾ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਖਰ ਮਾਓ ਤੱਕ ਵੀ ਇਸ ਤਬਾਹੀ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਸੋ ਮਾਓ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਦੌਰਾ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸਚਾਈ ਜਾਣਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੌਰੇ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਸ਼ਾਓਸ਼ਾਨ ਹੀ ਚੁਣਿਆ। ਉਥੇ ਹਾਲਤਾਂ ਐਨੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕੁਝ ਮਾਓ ਦਾ ਜੱਦੀ ਪਿੰਡ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਮਾਓ ਨੂੰ ਤਬਾਹੀ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲੀ ਪਰ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਣ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕੁਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਜਰੂਰ ਮਿਲ ਗਈ। ਸੋ ਮਾਓ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਅਗਲਾ ਪਲੈਨਮ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹੇਗਾ। ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੋਰ ਆਗੂ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਆਏ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸੋ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਪਲੈਨਮ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੌਮੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲੀਹ 'ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਦਮ ਪੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਪਰ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਨੇੜਲੇ ਸਾਥੀ ਰਹੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ: ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਪੈਂਗ ਤੇ-ਹੂ ਈ ਵਿਚਕਾਰ ਟੱਕਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਪੈਂਗ ਤੇ-ਹੂਈ ਦਾ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਵਜੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਿਖਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਦੇ ਵਕਤ ਉਹ ਚੀਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ’ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ‘ਮੱਧਵਰਗੀ ਸਨਕੀਪੁਣੇ' (petty bourgeois fanaticism) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੂਸ਼ਾਨ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤੇ ਚਲਦੀ ਰਹੀ ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਵੱਖ ਵੱਖ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ 23 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਭਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚਾਹੇ ਘਰਾਂ ਦੇ ਪਿਛਵਾੜੇ ਸਟੀਲ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ‘ਵੱਡੀ ਬਰਬਾਦੀ’ ਮੰਨਿਆ ਪਰ ਕਮਿਊਨ ਬਨਾਉਣ ਅਤੇ ‘ਲੰਮੀ ਛਾਲ’ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਆਮ ਲੀਹ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੇਠੋਂ ਝੂਠੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਿਲਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇਸ ਗੜਬੜ੍ਹ ਦਾ ਮੁੱਖ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਅਤੇ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /92'''}}</noinclude> bchj0c95p0jl4fztpacsy1p8xz36tmn 250 57405 222657 183474 2026-06-20T06:51:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਰਾਏ ਭਾਰੂ ਸੀ ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਜ਼ਮ ਵੱਲ ਵਧਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਿਊਨ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, “ਮੈਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਰਕਾਰ ਉਲਟਾਉਣ ਲਈ ਕਹਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੁਕਤੀ ਫੌਜ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਵੀਂ ਲਾਲ ਫੌਜ ਲੱਭ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਕਤੀ ਫੌਜ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਫੌਜ ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇਗੀ।” ਯਾਨੀ ਮਾਓ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਆਗੂ ਮਾਓ ਦੀ ਲਾਈਨ 'ਤੇ ਆਉਣ ਲੱਗੇ। ਪੈਂਗ ਨੂੰ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮਾਓ ਪੱਖੀ ਲਿਨ ਪਿਆਓ9 ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਚਾਹੇ ਮਾਓ ਪਾਰਟੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜੇਤੂ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ ਪਰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਲਾਈਨ ਨੂੰ ਪਿਛਾਂਹ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਮਾੜੇ ਮੌਸਮ ਕਾਰਣ ਅਗਲੀ ਫਸਲ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਅਨਾਜ ਦੀ ਥੁੜ੍ਹ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭੁੱਖਮਰੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਧੜਾਧੜ ਮਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਲੋਕ ਮਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ (ਲੱਖਾਂ ਵਿੱਚ) ਸੀ। (ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵੱਲੋਂ ਤਾਂ ਇਸ ਕਾਲ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਦਾ ਹੀ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਦੀ ਗੈਰਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲੋਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਦਾ ਵੱਧ ਯੋਗਦਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਜਿਹੇ ਕਾਲ ਪੈਣੇ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੌਤਾਂ ਹੋਣੀਆਂ ਆਮ ਵਰਤਾਰਾ ਸੀ।) {{gap}}ਮਾਓ ਨੂੰ ਵੀ ਹੁਣ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੀਨੀ ਲੋਕ ਗਣਰਾਜ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ-ਚੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਅਮਲੀ ਕਾਰਜ ਹੁਣ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਸੱਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਫੌਜ ਮਾਓ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /93'''}}</noinclude> 4ca6kqds7necltmm46max9q39a6kpht 250 57406 222695 183491 2026-06-20T06:59:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੀ। {{center|-0-}} {{gap}}ਮਾਓ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹਟਦਿਆਂ ਹੀ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਅਤੇ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗਾ10 ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਨਵੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੇਂਦਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਖਤ ਰਾਸ਼ਨਿੰਗ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅਤਿ ਖੱਬੇਪਣ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਚੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਮਾਹਿਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਭੇਜੇ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਫੈਲੀ ਅਰਾਜਕਤਾ ਨੂੰ ਮੋੜਾ ਦੇਣਾ ਸੀ। ਕਮਿਊਨ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਕਾਰ ਛੋਟਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਰਜ ਘਟਾਏ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਲਣ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਸ ਲਹਿਰ ਦੌਰਾਨ ਖਤਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਟੁਕੜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਮੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੈਦਾਵਾਰ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਅਮੀਰੀ ਗਰੀਬੀ ਦਾ ਪਾੜਾ ਪੈਣ ਲੱਗਾ ਪਰ ਫੌਰੀ ਮਸਲਾ ਸਭ ਲਈ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂੰਜੀਵਾਦ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਵਕਤ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਨੀਤੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। {{gap}}ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਨਜਿੱਠਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਨਅਤੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਗਿਆ। ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਜਮਹੂਰੀ ਤਜਰਬੇ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਮੈਨੇਜਰ ਲਾਏ ਗਏ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਹੁਦੇਦਾਰੀਆਂ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਖੇਤੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਘੱਟ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਨਅਤੀਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਖੇਤੀ ਸੈਕਟਰ ਨੂੰ ਨਿਚੋੜਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਮੈਨੇਜਰ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਕ੍ਰੇਟ ਵਰਗ ਮਹੱਤਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਗਿਆ। ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਚਾਹੇ ਇਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵਧਣ ਲੱਗੇ। ਧਨ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਹੱਤਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਓ ਚਾਹੇ ਸਰਕਾਰੀ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ‘ਸੋਧਵਾਦ' ਅਤੇ ‘ਨਵੇਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਤੱਤਾਂ’ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /94'''}}</noinclude> 5td9e8wxayv1niao2chy0b7vicug69y 250 57407 222658 221082 2026-06-20T06:52:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ‘ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹ ਜਮਾਤ’ ਨਵੀਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਆਮ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਜਮਾਤ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੱਚੇ ਸਮਾਜਵਾਦ ਲਈ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਇਸ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। {{gap}}ਪਾਰਟੀ ਚਾਹੇ ਮਾਓ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਕਾਡਰ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਵਰਗ ਬਾਰੇ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਆਮ ਜਨਤਾ ਉਸ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕਿਸਾਨੀ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋਰਦਾਰ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸੱਜੇ ਪੱਖੀ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਆਲੋਚਕ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦਾ ਖਾਸ ਹਮਾਇਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ‘ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ’ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 1960 ਤੋਂ 1965 ਤੱਕ ਦੇ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ, ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਚਾਹੇ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਗੋਂ ਵਧਦਾ ਗਿਆ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|15em}} {{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /95'''}}</noinclude> kqmrnyxd6x4qxec2jao5gylziluqdv6 250 57408 222659 221083 2026-06-20T06:52:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ'''}}}} {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਪੱਖ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ (ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ) ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹਿੰਦਿਆਂ, ਚੀਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦਿਆਂ ਇਸ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਸੌਖਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਾਓ ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਕੋਈ ਆਮ ਰਾਜਨੀਤਕ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਗੋਂ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਲੇ ਦਵੰਦ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਣ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਜ਼ਰਬਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਜ਼ਰਬਾ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਹਰ ਅਸਫਲ ਤਜਰਬਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੋਚਣ ਵਿਚਾਰਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਦੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਧੀਆ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚਲਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਲਈ ਵੀ ਚਲਦੀ ਰਹਿਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਉਂ ਨਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਵੱਲੋਂ ਬਿਆਨੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੋਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸੀ? ਜੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਰਾਹ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਚੇਤਨ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਕੀ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਮਾਓ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਮ ਪਾਠਕ ਲਈ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਨਕਲਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ ਯੁੱਧਨੀਤਕ ਦਾਅਪੇਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਾਰਕੁੰਨਾਂ ਲਈ ਸਿੱਖਣ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /96'''}}</noinclude> c4x33f8xnzn7y9eevowaex8364geea6 250 57409 222660 183494 2026-06-20T06:52:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਾਰੇ ਜੋ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅੱਗੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਵਿਚਾਰਨਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਿੱਟੇ ਕੱਢਣੇ ਨਿਆਂਪੂਰਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ -ਮਾਓ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਚੀਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਸਮਾਜ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਾਹ ਦਰਸਾਵਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਕਿ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਭਿਆਨਕ ਉਥਲ ਪੁਥਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਚੀਨ ਦਾ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਸੀ ਕੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਛਾਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਓ ਚਾਹੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਸੀ ਪਰ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ, ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਓ ਦੇ ਨਿਰੀਖਣ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਵਰਗ ਬਣ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ। ਇਹ ਕੁਝ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਪਾਰਟੀ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਕੋਲ ਅਥਾਹ ਤਾਕਤ (ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ) ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੁਕੱਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਮਾਤਾਂ ਅਤੇ ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਰੁਚੀਆਂ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਓ ਨੇ ਸਟਾਲਿਨ ਦੀ ਵੀ ਇਸ ਲਈ ਆਲੋਚਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਨਾਟਕ ‘ਹਾਈ ਰੂਈ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ’ ਦੁਆਲੇ ਛੇੜੀ ਗਈ ਬਹਿਸ ਤੋਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਟਕ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੇਅਰ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਵੂ ਹਾਨ ਦੁਆਰਾ 1959 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਾਈ ਰੂਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੂਰਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਬਰਖ਼ਾਸਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਨਾਟਕ ਦੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /97'''}}</noinclude> 7hsdywbyrziwx51nytp5ou65y9bstts 250 57410 222661 183495 2026-06-20T06:52:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪਰ 1965 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ’ਤੇ ਯਾਓ ਵੈਨ-ਯੂਆਨ ਨਾਮ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਆਲੋਚਕ ਨੇ ਇਸ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਓ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਟੇਢੇ ਢੰਗ ਰਾਹੀਂ ਮਾਓ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪੈਂਗ ਤੇ-ਹੂਈ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਨੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਦੇ ਮੇਅਰ ਪੈਂਗ ਜ਼ੈੱਨ ਨੂੰ ਕਸੂਤੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ 'ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ 5 ਮੈਂਬਰੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਵੂ ਹਾਨ ਉਸ ਦਾ ਡਿਪਟੀ ਸੀ। ਸੋ ਪੈਂਗ ਜ਼ੈੱਨ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਰਟੀਕਲ ਛਪਣ ਤੋਂ ਰੁਕਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਨਾਟਕ ਬਾਰੇ ਉਸਾਰੂ ਅਕਾਦਮਿਕ ਬਹਿਸ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਸਿਆਸੀ ਰੰਗਤ ਨਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਵਿਵਾਦ ਵਧਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਪੈਂਗ ਜ਼ੈੱਨ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸੋਧਵਾਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਖਰ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਨੇ ਪੈਂਗ ਜ਼ੈੱਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਪੰਜ ਮੈਂਬਰੀ ਗਰੁੱਪ ਭੰਗ ਕਰਕੇ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਗਰੁੱਪ ਕਾਇਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 16 ਮਈ 1966 ਨੂੰ ਪੋਲਿਟ ਬਿਓਰੋ ਦੀ ਵਧਵੀਂ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਸੀ- {{gap}}ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਪਾਰਟੀ, ਸਰਕਾਰ, ਫੌਜ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਘੁਸ ਆਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਲਟ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸੋਧਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਹਾਲਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਨੂੰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦੇਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਲਏ ਹਨ ਜਦ ਕਿ ਕੁਝ ਸਾਥੋਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਉੱਤੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਵੀ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਵਾਰਸਾਂ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਖਰੁਸ਼ਚੋਵ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਸਾਡੇ ਕੁੱਛੜ ਬੈਠੇ ਹਨ। {{gap}}ਇਸ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਆਧਾਰ ਨੀਤੀ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /98'''}}</noinclude> kxwmebm944pucu6tr7vfuow0sw170pk 250 57411 222662 187952 2026-06-20T06:53:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਖ਼ੁਦ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਜਮਾਤੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ ਜੋ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਦੂਰਬੀਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਰਦਬੀਨ ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਆਗੂ ਟੀਮ ਆਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਿਰਣੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸੀ ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਆਗੂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਸਨ। ਪੈਂਗ ਜ਼ੈੱਨ ਵਰਗੇ ਆਗੂਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦਾ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀ ਵਰਗ ਸਤਰਕ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਵਾਪਰੇਗਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ 25 ਮਈ ਨੂੰ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਫਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਲੈਕਚਰਾਰ ਨੀ ਯੂਆਨਜ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਪੋਸਟਰ ਲਿਖਿਆ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸੂਚਨਾ ਬੋਰਡ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪੋਸਟਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਸੋਧਵਾਦ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਰੋਕਾਂ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਾਓ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਪਹਿਲਾ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ-ਲੈਨਿਨਵਾਦੀ ਵੱਡ-ਅੱਖਰੀ ਪੋਸਟਰ' ਕਹਿ ਕੇ ਇਸਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਮਾਓ ਦੀ ਇਸ ਮਾਨਤਾ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਅਕ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲਹਿਰ ਫੈਲ ਗਈ। ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਮਾਓ ਦੇ ਚਿਤਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ, ਸੋਧਵਾਦ ਖਿਲਾਫ਼ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗੇ। ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਅਤੇ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਰਜ ਟੀਮਾਂ' ਭੇਜਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਖ਼ੁਦ ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਹਨ ਸੋ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਬਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਕੁਚਲ ਦੇਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਸਲੇ ਖੁਲ੍ਹਮ-ਖੁੱਲੀ ਜਨਤਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਕਾਫੀ ਅਸਰ ਪਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਕਾਰਜ ਟੀਮਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਇਹ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਓਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਫੈਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਮਾਓ ਨੇ 16 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ 5000 ਸਮਰਥਕਾਂ ਨਾਲ ਯਾਂਗਸੀ ਦਰਿਆ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /99'''}}</noinclude> jn3r4dviykxphmqakb03lxn3lu7wlzh 250 57412 222663 183501 2026-06-20T06:53:10Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕੀਤਾ। ਬਾਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਪਬਲੀਸਿਟੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਦਿਖਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਇਨਕਲਾਬੀ ਘੋਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। 24 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਮਾਓ ਨੇ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਕਾਰਜ-ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਬਲਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰੈਲੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਗ਼ੈਰ ਕਿਸੇ ਡਰ ਤੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। '''ਹੈੱਡ-ਕੁਆਰਟਰ ਉਡਾ ਦਿਓ''' {{gap}}5 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਵੱਡ-ਅੱਖਰੀ ਪੋਸਟਰ ਲਿਖਿਆ ‘ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਉਡਾ ਦਿਓ’ ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਅਰਥ ਸੀ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਉੱਚ ਅਦਾਰੇ, ਜੋ ਮਾਓ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲ ਦਿਓ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਜੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਥਿੜਕ ਗਈ ਹੈ। {{gap}}8 ਅਗਸਤ 1966 ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 16 ਨੁਕਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀ ‘ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਫੈਸਲਾ’। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਚੀਨ ਦਾ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਪੜਾਅ-ਮਹਾਨ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ- ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਾਰਟੀ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਦਲੇਰੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦੇਣ, ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਲਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇਣ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੁਕਤੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ –‘ਭਾਂਵੇਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਨੂੰ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਰੀਤਾਂ, ਆਦਤਾਂ ਨਾਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ 'ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਪਣੀ ਚੌਧਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਜਦੂਰ ਵਰਗ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਹਰ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਂ ਟੱਕਰਨਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਕਤ ਸਾਡਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ, ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਮਾਰਗੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /100'''}}</noinclude> 7h07qfidytjkq3qjup1xqshxa7z6xpv 250 57413 222664 183515 2026-06-20T06:53:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣਾ, ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਟੂ ਜਮਾਤਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਕੇ ਰੱਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਉਸਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਹੈ ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ; ਤਾਂ ਜੋ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਅਤੇ ਮਜਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।' {{gap}}ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ 16 ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਸਰ ਪਏ। ਜਿਹੜੀ ਲਹਿਰ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਸੀ, ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਮੁਹਿੰਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਮਿਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ, ਫੌਜੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਕਾਡਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਸੱਤਾ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਉਸਾਰ ਨੂੰ ਤਬਦੀਲ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਕਾਰਕੁੰਨ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਏ। 18 ਅਗਸਤ 1966 ਨੂੰ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤਿਆਨਮਿਨ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੈਲੀ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ, ਲਾਲ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਅਗਲੇ ਤਿੰਨ ਕੁ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਥਨ ਜਾਹਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਟੇਜ ਆਮ ਕਰਕੇ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਗਰਜ ਗਰਜ ਕੇ ‘ਚਾਰ ਪੁਰਾਣਿਆਂ’ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ। ਇਹ ‘ਚਾਰ ਪੁਰਾਣੇ’ ਸਨ- ਪੁਰਾਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਿਚਾਰ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵਾਂ ਕੀ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾਵੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਮਾਓ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਬਾਰੇ ਲੋਕ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਲਹਿਰ ਵਿਚੋਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਸਿੱਖਣਗੇ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਅਥਾਰਿਟੀ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਮਜ਼ਦੂਰ ਜਮਾਤ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਨਾ ਰਹਿ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਕਮ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਰਾਜਕਤਾ ਅਤੇ ਆਪਮੁਹਾਰਤਾ ਫੈਲਣੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ। ਜਿੱਥੇ ਕੁਝ ਨਾਂਹ-ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਪਿਛਾਂਹਖਿੱਚੂ ਰਸਮਾਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਉਪਰ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਜੋ ਜਾਇਜ਼ ਸੀ, ਉਥੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਦੀ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਨਾਲ ਚਾਂਭਲੀ ਮੁੰਡ੍ਹੀਰ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਰਕਾਂ, ਕਲਾਕ੍ਰਿਤਾਂ, ਅਜਾਇਬ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈਆਂ ਵਸਤੂਆਂ,<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /101'''}}</noinclude> 9ixost9ej3srm4m71wk22j2cjxgcz67 250 57414 222665 221084 2026-06-20T06:53:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੁਰਾਤਨ ਹੱਥਲਿਖਤਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮੱਠਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਉੱਚਾ ਰਹਿਣ ਸਹਿਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚਲੀ ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਚੀਜ ਲਗਦੀ ਕਿ ਇਹ ਬੁਰਜੂਆ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ ਉਹ ਚੁੱਕ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਜਿਹੇ ਬੁਰਜੂਆ ਸੁਹਜ ਸੁਆਦ ਲਈ ਝਾੜਝੰਬ ਕਰਦੇ। ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਜਨਤਕ ਸਭਾਵਾਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਦੇ ਕਿ ਇਹ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਮਾਰਗੀ ਹਨ, ਸੋਧਵਾਦੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਸੁਣਾਏ ਜਾਂਦੇ, ਜ਼ਲੀਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਲਿਖਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਅਤੇ ਸਜਾਵਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰਾਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤਾਂ, ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ। {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਰਸਾਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਚਿੱਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ- ਨਵੰਬਰ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1966 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤਿਅੰਤ ਤਿੱਖੀ ਅਤੇ ਗਰਮੋ ਗਰਮ ਬਹਿਸ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਨੁਕਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦਾ ਮੇਅਰ ਸਾਓ ਤੂ-ਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਪਾਰਟੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਥਮ ਸਕੱਤਰ ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਖਰੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਹਨ ਜਾਂ ਸੋਧਵਾਦੀ ਅਤੇ ਉਲਟ ਇਨਕਲਾਬੀ? ਕੋਈ ਦਸ ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਸਨ। ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਸੜਕਾਂ 'ਤੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਕੇ ਆਵਾਜਾਈ ਠੱਪ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਬੱਸਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਈ ਵਾਰ ਬਹਿਸ ਐਨੀ ਭਖ ਜਾਂਦੀ ਕਿ ਡਰਾਈਵਰ, ਕੰਡਕਟਰ ਵੀ ਬੱਸ ਰੋਕ ਕੇ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਫੈਕਟਰੀਓਂ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਪੈਂਦੇ। ਗਲੀਆਂ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹਿਸ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੀ। ਪਿਓ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੋਰਚਾ ਮੱਲ ਲੈਂਦੇ। ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਭਖ-ਭਖਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਆਪੋ ਵਿਚ ਦੀ ਮੂੰਹ ਮੋਟਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਕਿੰਨਾ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾ ਬੁਲਾਉਂਦੇ। ਘੋਲ ਦੇ ਸਿਖਰ ਵਾਲੇ ਦੋ ਦਿਨ ਸਾਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਫੜਾ ਦਫੜੀ ਮੱਚੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਵਾਜਾਈ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ, ਬੰਦਰਗਾਹ ਆਰਜੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਬੁਝ ਗਈ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਰਸਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਹਾਲਾਤ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ (ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਵੋ ਇਨਕਲਾਬੀ ਸਥਿਤੀ) ਦੀ ਝਲਕ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।{{nop}}<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /102'''}}</noinclude> lss38wyd8e9zwhpiqpevb34bu16ua5q 250 57415 222666 183516 2026-06-20T06:53:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{gap}}ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਭੀੜ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਆਣੀਆਂ ਅਵਾਜਾਂ ਦਬ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜਨਤਕ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹਿਸ ਚਲਾਈ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਜਾਣ ਪਰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ‘ਚੱਕ ਲੋ’ ‘ਚੱਕ ਲੋ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਕਿੜਾਂ ਤਾਂ ਕੱਢੀਆਂ ਹੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹਿਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪਸੰਦਾਂ ਵੀ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ, ਦੋਹਵਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਵਿਕਾਸੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਥੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ‘ਜਨਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀ’ ਹੀ ਸੀ। ਚਾਹੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨੀ ਹੈ ਪਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭੀੜਾਂ ਹਿੰਸਕ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਖਾਸ ਕਰ ਜਦ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਘੇਰਾ ਫੌਜ ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵਰਤਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। {{gap}}ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸਲਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਓ ਦਾ ਨਾਮ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਲਾਲ ਝੰਡੇ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ‘ਸ਼ੰਘਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਬਾਗੀ’ ਜਥੇਬੰਦੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਦੇ ਪੱਖੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਜਥੇਬੰਦੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੱਖਿਆ, ‘ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਸ਼ੰਘਾਈ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਸੁਰਖ ਰਾਖੇ' ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੱਖ ਅਤੇ ਦੂਸਰੀ ਵਿੱਚ ਦਸ ਲੱਖ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੰਬਲਭੂਸਾ ਵਧਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਕੌਣ ਠੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਗਲਤ? ਯਾਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੜਬੜ੍ਹਚੌਥ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣ ਗਈ। ਭੀੜਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਆ ਜਾਣ ਨਾਲ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਵਰਗੀ ਹਾਲਤ ਬਣ ਗਈ। ਵੂਹਾਨ ਇਸ ਦੀ ਉਘੜਵੀਂ ਉਦਾਹਰਣ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। {{gap}}ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪੂੰਜੀਪਤੀ ਮਾਰਗੀ ਜਾਂ ਸੋਧਵਾਦੀ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਹੁਣ ਸੱਤਾ ਲਈ ਲੜਾਈ ਬਣ ਗਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੱਬੇ ਅਤਿਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਦਾ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਧਿਰ ਦਾ ਆਗੂ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਸੀ ਜੋ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਅਤਿ ਖੱਬੇ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /103'''}}</noinclude> 12or71je8uncw7b49kox8owjtdt2a39 250 57416 222667 183522 2026-06-20T06:53:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਦੂਤਾਂਵਾਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਦੂਤਾਵਾਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਮਲੇ ਨੂੰ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦਾ ਅਕਸ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਹ ਲਾਲ ਰਾਖੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਸੋਧਵਾਦੀ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ, ਕੁੱਟਮਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨਾਂ ਦੇ ਕਥਿਤ ਜੁਰਮ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸਜਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ। ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਡੈਂਗ ਪੂ-ਫੈਂਗ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਇੱਕ ਚਾਰ ਮੰਜ਼ਿਲਾ ਇਮਾਰਤ (ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ), ਦੀ ਬਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਉਮਰ ਭਰ ਲਈ ਅਪਾਹਿਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਵੱਲੋਂ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਦੀ ‘ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ' ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਜੋਰ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਟੂਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਾਫੀ ਹੈ। {{gap}}ਦੋ ਸਾਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੜਬੜ੍ਹਾ ਗਈ। 1968 ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਧ ਚੁੱਕੀ ਗੜਬੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ। ਫੌਜ ੳਤੋਂ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੁਆਰਾ ਜਿਆਦਾ ਗੜਬੜ੍ਹ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਲਈ ਉਥੇ ਫੌਜ ਦੇ ਯੂਨਿਟ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਸਤੰਬਰ 1968 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ ਚੀ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਲਈ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਸੰਬਰ 1968 ਵਿੱਚ ‘ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਲਹਿਰ' ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਣ ਸਿਖਾਉਣ ਦੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ। (ਇਥੇ ਨੌਜਵਾਨ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸਕੂਲਾਂ ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਸੀ) ਇਸ ਲਹਿਰ ਦਾ ਲੁਕਵਾਂ ਮਕਸਦ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚਲੀ ਗੜਬੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸੀ। {{gap}}ਅਪ੍ਰੈਲ 1969 ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੌਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਹੋਈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓਵਾਦ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਵਜੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /104'''}}</noinclude> egh7pam6buligfvyzq8flmgk8jie4v5 250 57417 222668 183534 2026-06-20T06:53:54Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਕਾਇਦਾ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓ ਦਾ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਧੜੇ ਵੱਲੋਂ ਚੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀ ਪੋਸਟ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਜੋ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਉਸ ਪੋਸਟ 'ਤੇ ਆ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਹੋ ਸਕੇ, ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਇਹ ਤਜਵੀਜ਼ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦੇ ਕੁਝ ਫੈਸਲਿਆਂ ਤੋਂ ਮਾਓ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਜੀਅ ਹੀ ਚੀਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਵਰਗੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਹੋਰ ਆਗੂ ਵੀ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਕੰਟਰੋਲ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਪੋਲਿਟ ਬਿਊਰੋ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਦੀ ਖਿਚਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਨੇ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਰਚੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਬੰਬਾਰੀ ਕਰਕੇ ਦੋ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਾਓਵਾਦੀ ਆਗੂਆਂ ਜ਼ਾਂਗ ਚੁਨ-ਕਿਆਓ ਅਤੇ ਯਾਓ ਵੈਨ-ਯੂਆਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਮਾਓ ਨੂੰ ਵੀ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਤਲਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਖ਼ੁਦ ਕਾਬਜ ਹੋ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੂਤਰਧਾਰ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦਾ ਲੜਕਾ ਲਿਨ ਲੀ-ਗੁਆਓ ਸੀ ਜੋ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸੀਨੀਅਰ ਅਫ਼ਸਰ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਸਾਜਿਸ਼ ਲੀਕ ਹੋ ਗਈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਨੇ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੌੜ ਜਾਣ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ 13 ਸਤੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਮੰਗੋਲੀਆ ਕੋਲ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਸਮੇਤ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਂਜ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਸ਼ੰਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਤਾਂ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦਾ ਕੱਟੜ ਵਿਰੋਧੀ ਸੀ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਰੂਸ ਦੀ ਹੀ ਚੋਣ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ। ਖੈਰ ਇਸ ਦੁਰਘਟਨਾ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦਾ ਅਤਿ ਖੱਬਾ ਦੌਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ {{gap}}ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਦੀ ਮੌਤ ਨਾਲ ਮਾਓ ਤੋਂ ਅਗਲੀ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਾ ਖਲਾਅ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਵੀਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਉਭਾਰਨ ਲਈ ਮਾਓ ਨੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ 38 ਸਾਲਾ ਨੌਜਵਾਨ ਵਾਂਗ ਹੌਂਗਵੈਨ ਨੂੰ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਲਿਆ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /105'''}}</noinclude> od559h7d13hb6acjcscbathktyu6op2 250 57418 222669 183535 2026-06-20T06:54:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਣਾਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦਾ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਂਗ ਹੌਂਗਵੈਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜ਼ਾਂਗ ਚੁਨ ਕਿਆਓ ਅਤੇ ਯਾਓ ਵੈਨ-ਯੂਆਨ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਤਕੜਾ ਗਰੁੱਪ ਬਣ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਗੈਂਗ ਆਫ਼ ਫੋਰ’ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗਰੁੱਪ ਵੱਲੋਂ 1973 ਵਿੱਚ ‘ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ, ਕਨਫਿਊਸ਼ੀਅਸ਼ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰੋ' ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਰਹਿੰਦ ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਧਿਰ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਸੇਧਿਤ ਸੀ। {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ 7-8 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੱਲੀ ਗੜਬੜ੍ਹ, ਸੱਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬ੍ਰੇਕਾਂ ਲੱਗਣ ਕਾਰਣ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜੋ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸ਼ੁਧਤਾ ਦੇ ਹੀ ਦੀਵਾਨੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਵਰਗੇ ਖੂੰਜੇ ਲਾਏ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਕਰੜੀ ਨਿੰਦਾ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਟ੍ਰੈਕਟਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਾਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਟੈਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਚੋਟੀ ਦਾ ਆਗੂ ਚਾਓ ਐਨ-ਲਾਈ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਵੀ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼ ਕਾਰਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਗੜਬੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਚੀਨ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ, ਡੈਂਗ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ 1973 ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਉਪ-ਚੇਅਰਮੈਨ ਬਣ ਗਿਆ। {{gap}}ਡੈਂਗ ਦੀ ਇਸ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਚੜ੍ਹਤ ਤੋਂ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਸਾਥੀ ਔਖੇ ਹੋ ਗਏ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਅਸਲ ਵਾਰਿਸ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਡੈਂਗ ਆਰਥਿਕਵਾਦੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /106'''}}</noinclude> 3c597kucrlknu2c1aaldbcf02rrbl4h 250 57419 222670 183536 2026-06-20T06:54:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਮਾਓ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਚੀਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲੋੜ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੋਵਾਂ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਪਰ 1975 ਦੇ ਅਖੀਰ ਤੱਕ ਮਾਓ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਡੈਂਗ ਦੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੋਰ ਦੇਣਗੀਆਂ। ਸੋ ਨਵੰਬਰ 75 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਨੇ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਨੂੰ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮਾਓ ਦੇ ਇਸ ਕਦਮ ਦੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਗਰਮਖਿਆਲੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਖੂਬ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ। ਜਨਵਰੀ 1976 ਵਿੱਚ ਚਾਓ ਐਨ-ਲਾਈ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਡੈਂਗ ਦਾ ਪੱਖ ਹੋਰ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਦ ਕਿ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੈਂਗ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਖੂੰਜੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਬਾਅਦ ਚਾਰਾਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਸੱਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੱਤਾ ਦੀ ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾ ਸਿਰਫ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਵੀ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ। '''ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਜਨਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਪਏ ਅਸਰ-''' {{gap}}ਚੀਨ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਚਾਹੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 1966 ਤੋਂ 1969 ਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ, ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੱਕ, ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਨੇ ਚੀਨੀ ਜਨਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਹੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਦੌਰ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੁਲਅੰਕਣ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਦੋਹਵੇਂ ਪੱਖ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। 1968 ਵਿੱਚ ਜਦ ‘ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਚੱਲੋ' ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰੀ ਨੌਜਵਾਨ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਲੈਣ ਲਈ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਚਾਹੇ ਖ਼ੁਦ ਸਵੈ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਪਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਖੋਹੇ ਗਏ ਸਨ। 1970 ਤੱਕ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਬੰਦ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹੇ, ਅਗਲੇ 2-3 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ / 107'''}}</noinclude> czgk76x97xdi8xpvdddfhptbonpmf9h 250 57420 222671 183537 2026-06-20T06:54:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਹੋਈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 1966 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਬਾਅਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਦਾਖਲਾ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਆਉਂਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਦਾਖਲਾ ਟੈਸਟ 1977 ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਦਹਾਕਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਬਲ ਨੌਜਵਾਨ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਰਹਿ ਗਏ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵੀ) ਗੁਆਚੀ ਪੀੜ੍ਹੀ (Lost Generation) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਹਿਰ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਾਂ ਦੇ ਅੜਿੱਕੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਣਜਾਣੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਘੱਲ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਤਮ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਸਕ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਵੀ ਗਏ। {{gap}}ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ, ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬੜ੍ਹਾਵਾ ਮਿਲਿਆ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਜੋ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ 50 ਕੁ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੀ ਸੀ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਲਗਪੱਗ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ 15 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 65% ਹੋ ਗਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਨੰਗੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ' ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਮੁਢਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ ਮਿਲਣ ਲੱਗੀਆਂ ਅਤੇ ਔਸਤ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਆਇਆ ਹੈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸੀ ਪਰ ਜੇ ਨਿਰੋਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਜਿਵੇਂ ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਨਾਟਕ, ਫਿਲਮਾਂ ਆਦਿ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਰਾਜਨੀਤਕ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਡਮ ਚਿਆਂਗ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਉਪੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਲਈ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /108'''}}</noinclude> o93e1h0dx7mcazvu4rstoxjmgeokv0x 250 57421 222672 183538 2026-06-20T06:54:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਨਕਲਾਬੀ ਮਾਡਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਅੱਠ ਮਾਡਲ ਡਰਾਮੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਹੀ ਉਪੇਰੇ ਅਤੇ ਡਰਾਮੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਪੁਰਾਣੀ ਤਰਜ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਡਰਾਮਿਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਗਈ ਕਿ ਉਹ ਜਾਗੀਰੂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਕੁਝ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰਿਆ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਸਜਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ, ਫਿਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਏ ਜਾਣ ਦਾ ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਲਈ ਖੇਤਾਂ ਜਾਂ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਅਨੁਭਵ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਸਮਾਰਕਾਂ, ਬੁੱਤਾਂ, ਕਲਾਕ੍ਰਿਤਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੱਕ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂ ਕਿ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਨੀਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਕੇਂਦਰੀ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ 14 ਮਈ 1967 ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ ਵੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ- ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਸਮਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੁਝਾਅ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਰੈੱਡ ਗਾਰਡਜ਼ ਦੀਆਂ ਬੇ-ਲਗ਼ਾਮ ਹੋਈਆਂ ਭੀੜਾਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਅਜਿਹੀ ਭੰਨਤੋੜ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅੰਦੋਲਨਾਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅਕਸਰ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋਈਆਂ ਭੀੜਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਚੀਜਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹੀ ਕੁਝ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰਿਆ। '''ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੁਲਅੰਕਣ-''' {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਗੁਣਗਾਣ ਕਰੀ ਜਾਣ ਜਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਨਿੰਦੀ ਜਾਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਮਾਓ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਮੀਚੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ। ਪਾਰਟੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਜਮਾਤ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗ ਜਾਣਾ, ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਅਦਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਮੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁਛਗਿੱਛ ਨਾ ਹੋਣੀ, ਸਮੂਹ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਣਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਅਤੇ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /109'''}}</noinclude> bu7aef8krtq92to4uo13y74oqtnm4oc 250 57422 222673 183539 2026-06-20T06:54:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਖਰੇਵੇਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰਨੇ, ਇਨਕਲਾਬ ਉਪਰੰਤ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਖੜੋਤ ਆ ਜਾਣੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕਸ ਏਂਗਲਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਚਿਤਵੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ। ਪਰ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮਾਓ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਕੀ ਉਹ ਠੀਕ ਸੀ ਜਾਂ ਗਲਤ ਸੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਤੁਅੱਸਬ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਨਿਰਖਣ ਪਰਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। {{gap}}ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਮਝ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਅਮਲ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖਣਾ ਪਵੇਗਾ। {{gap}}ਸਿਧਾਂਤਕ ਪੱਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦੇ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਚੀਜ਼ ਕੀ ਹੈ? ਪਦਾਰਥਕ ਹਾਲਤਾਂ ਜਾਂ ਉਸਾਰ ਢਾਂਚਾ (ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।) ਮਾਓ ਨੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਉਸਾਰ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਾਰ ਵੀ ਬੁਨਿਆਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਫਲਸਫ਼ਾਨਾ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ‘ਵਿਰੋਧਤਾਈਆਂ ਬਾਰੇ’ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ– 'ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਮੁਨਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਜਰੂਰ ਹੀ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਜਿਹੇ ਪੱਖ ਜਿਵੇਂ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਬੰਧ, ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਉਸਾਰ ਮੋੜਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।..... ਜਦੋਂ ਉਸਾਰ (ਸਿਆਸਤ, ਸਭਿਆਚਾਰ ਆਦਿ) ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਅੜਿੱਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾਕੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।’ ਚਾਹੇ ਮਾਓ ਨੇ ਇਹ ਲੇਖ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ 1937 ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਖਾਸ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਇਸੇ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਆਰਥਿਕ ਆਧਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਮੌਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਨਾ ਮਸ਼ੀਨੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਪਰੋਕਤ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਵਾਦ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਤਿਲਕਿਆ ਸੀ ਪਰ ਪਦਾਰਥਕ ਆਧਾਰ ਬਦਲੇ ਬਗੈਰ ਨਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਵਾਦ ਵੱਲ ਹੀ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /110'''}}</noinclude> 8u8y1ull8ci9u3axjfbdp0rdqj47m6z 250 57423 222674 184042 2026-06-20T06:54:46Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਆਗੂ ਵੀ ਇਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀ ਜਨਤਾ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਹਾਲਤਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਨਾ ਕਿ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਜਾਂ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀਆਂ ਨਾਲ। ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਫਿਰ ਉਸੇ ਰਾਹ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਚੀਨ ਵਰਗੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਹੀ ਮਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ, ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਭਵਿੱਖ- ਨਕਸ਼ੇ ਮੁਤਾਬਿਕ, ਤਕਨੀਕੀ ਵਿਕਾਸ ਰਾਹੀਂ ਪਦਾਰਥਕ ਬਹੁਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਾਮਵਾਦੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। {{gap}}ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਫਾਰਮੂਲੇ, ਅਗੰਮੀ ਵਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਰਖਿਆ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਸੋਧਿਆ ਜਾਂ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਕਲਾਸੀਕਲ ਸਿਧਾਂਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਿਧਾਂਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਨਵ-ਜਮਹੂਰੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਕੇ ਅਰਧ ਜਗੀਰੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੇ ਉਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਿਧਾਂਤ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ ਯਾਨੀ ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਲਈ ਮਾਓ ਦਾ ਰਾਹ ਦਰੁਸਤ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਮੁਲਅੰਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਥੇ ਉਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਆਧਾਰ, ਭਾਵ ਪਦਾਰਥਕ ਹਾਲਤਾਂ, ਨੂੰ ਬਦਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਚਿਤਵੇ ਸਿੱਟੇ ਨਾ ਕੱਢ ਸਕਿਆ ਸਗੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਪੈਦਾਵਾਰੀ ਸਾਧਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਹੀ ਪਿਆ। ਨਾ ਹੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਕੋਈ ਸਾਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਸਕੇ।ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਿਆ, ਯਾਨੀ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵੱਲ। ‘ਬੁਰਜੂਆ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ’ ਵੀ ਮੁੜ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /111'''}}</noinclude> m7dopn5gjl9r86d81u5llxmd6tro8vs 250 57424 222675 221085 2026-06-20T06:54:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਵੀ ਸਾਰੀ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਰਾਹ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਸਰਮਾਏਦਾਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਰੂਸ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। {{gap}}ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਚਿਤਵੇ ਸਿੱਟਿਆਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਾਓਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਪਰਚੇ ਟਾਕਰਾ ਵਿੱਚ 1976 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਾਪਰੀ ਹਕੀਕਤ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਰਚੇ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਆਰਟੀਕਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ - ''ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਿਰਫ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਉਭਰਦੀਆਂ ਸੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਖੱਬੀਆਂ ਮੌਕਾਪ੍ਰਸਤ ਲਾਈਨਾਂ ਨੂੰ ਭਾਂਜ ਦੇ ਕੇ ਚੀਨ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੋਲਤਾਰੀ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਦੇ ਖਤਰੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪਿਰਤਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਦਕਾ (1) ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ...(2) ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਚੇਤਨਤਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬੀ ਅਮਲ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਉਚੇਰੇ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ (3) ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਲਾਈਨ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਪੱਖੋਂ ਅੱਗੇ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਚੇਤਨ ਹੋਈ ਇਸ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਵਾਨਗੀ ਲੈਣੀ ਪੈਣੀ ਹੈ।'' ਪਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਸਗੋਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਵੱਧ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ। {{gap}}ਜਦ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਪਰਖਿਆਂ ਮਾਓ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਅਨੁਭਵਵਾਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕਰਨ 'ਤੇ ਹੀ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨੇ ਆਪਣੇ ‘ਅਭਿਆਸ ਬਾਰੇ’ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦ ਲਿਖਿਆ ਹੈ - ''ਮਾਰਕਸਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਅਭਿਆਸ ਬਾਹਰੀ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਚਾਈ ਦੀ ਇਕੋ ਇਕ ਕਸਵੱਟੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਉਦੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ''<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /112'''}}</noinclude> pnt3fu9iztjrrnajbdx94jf2rllepn7 250 57425 222676 221087 2026-06-20T06:54:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>''ਸਮਾਜਿਕ ਅਭਿਆਸ (ਪਦਾਰਥਕ ਪੈਦਾਵਾਰ; ਜਮਾਤੀ ਘੋਲ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਜਰਬੇ) ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅੰਦਰ ਅਨੁਮਾਨੇ ਸਿੱਟੇ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ...... ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ-ਵਿਕਾਸੀ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।'' {{center|-0-}} {{gap}}ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਜਿਆ ਜਾਵੇ ਜੋ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭਾਂ, ਵਖਰੇਵਿਆਂ, ਸਾੜਿਆਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀਆਂ ਜੋ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਇੱਕ ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀ ਇੱਕ ਸਹਿਜ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਨੀਤਕ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਵਾਂਗ ਝਟਕੇ ਦੇ ਕੇ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੁਰਗੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਂਡੇ ਇਕੋ ਦਮ ਨਹੀਂ ਕੱਢੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਮੁਰਗੀ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ; ਪਾਰਟੀ, ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸਾਰਾ ਢਾਂਚਾ ਟੁੱਟ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਬਚੇ ਖੁਚੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸ਼ਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਕੁਝ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਸਰਮਾਏਦਾਰੀ ਦੀ ਐਨੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਬਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ। ਯਾਨੀ ਜਿਸ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਵਾਪਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਈ ਹੋਇਆ। ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹ ਜਮਾਤ ਕਮਜੋਰ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹੋਰ ਮਜਬੂਤ ਹੋ ਗਈ। ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੱਤਾ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਬਦਸਲੂਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਜਦ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੋਮਨੀ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮੁੜ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਨ ਦੇਣਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਪਕੜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਜਬੂਤ ਕਰ ਲਈ ਤਾਂ ਜੋ ਦੁਬਾਰਾ ਕੋਈ ਭੜਕੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਾ ਬਣਾ ਲੈਣ। {{gap}}'''ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਤੀਕ ਇਸ ਦੁਬਿਧਾ-ਜਨਕ ਮਸਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ'''<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /113'''}}</noinclude> d1k89a2inlihstptgd0111dt6fdnsan 250 57426 222677 221088 2026-06-20T06:55:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>'''ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਿਆ ਕਿ ਜੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸਹੂਲਤਾਂ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਖੋਹ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ੍ਹਚੌਥ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਭੀੜ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਹੋਇਆ।''' {{gap}}ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕਾਂ ਦਾ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫਰਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫਰਕ ਕਾਰਣ ਹਨ। ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠਲੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਾਲੇ ਸਿਧਾਂਤ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕਾਂ ਦਾ ਇਕੋ ਇੱਕ ਕਾਰਣ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਜੀਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੱਧ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜਦ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਿਲੇਗਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਜੀਨਜ਼ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪਵੇਗਾ। ਜੇ ਇਸ ਮਗਰਲੇ ਪੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹੀ ਵੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਤਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਤਦ ਹੀ ਵਾਪਰੇਗਾ ਜੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਠੀਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇ। ਪਰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਮਾਓ ਵਰਗੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਵਖਰੇਵੇਂ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਅਸਲ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਾ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਇਹ ਯਤਨ ਅਸਫਲ ਹੋਣੇ ਹੀ ਸਨ। {{center|---}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|15em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /114'''}}</noinclude> r5vpmzgn66ifsjno2cmzwni9z8ibtyf 250 57427 222678 221089 2026-06-20T06:55:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਜੀਵਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਸਾਲ'''}}}} {{gap}}ਮਾਓ ਚਾਹੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਮਜਬੂਤ ਸੀ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ 72 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯਾਂਗਸੀ ਦਰਿਆ ਤੈਰ ਕੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਖਰ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੂਜਾ ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੇ ਪੁਰਾਣੇ ਬੁੜ੍ਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੋਂ ਦਵਾਈ ਬੂਟੀ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰਖਦਾ ਸੀ। 1969-70 ਦੀ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜਿਆਦਾ ਠੰਢ ਪਈ ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀਟਰ ਲੁਆਉਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਵੱਧ ਕਸਰਤ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਕਾਰਣ ਠੰਢ ਲੱਗ ਗਈ, ਕੁਝ ਫੇਫੜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦਮੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਨਾਲ ਨਮੂਨੀਆ ਵੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਲਾਜ ਨੇ ਠੀਕ ਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸਿਹਤ ਕਾਫੀ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਬਿਮਾਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਨਾਲ ਭੇੜ ਦੌਰਾਨ ਫਿਰ ਕਾਫੀ ਸੰਘਰਸ਼ਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ, ਵੱਡਾ ਮਸਲਾ ਸੀ ਸੋ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਓ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਆਰਾਮ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਕਾਸੇ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਣ ਲੱਗੀ। 1971 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵੀ ਘੱਟ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਓ ਨੇ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਤੋਂ ਫਿਰ ਘੌਲ ਕਰੀ ਰੱਖੀ ਪਰ 21 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨਿਕਸਨ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਆਉਣਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਿਨ ਤੱਕ ਠੀਕ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਾ ਪਿਆ। 1973 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਹਤ ਜਿਆਦਾ ਖਰਾਬ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਸਾਹ ਔਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ ਆਉਂਦੀ ਸੀ, ਨਿਗ੍ਹਾ ਕਮਜੋਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਪਾਰਕਿੰਨਸਨ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਣ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਘਟ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੜ੍ਹਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਮਾਓ ਹੁਣ ਫਿਲਮਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਲੱਗ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /115'''}}</noinclude> 4apkhuene2proeuoieefvpjhuto6u9x 250 57428 222679 221090 2026-06-20T06:55:25Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਿਆ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰਟ ਵਾਲੀਆਂ ਫਿਲਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਸਨ (ਮਾਓ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਇਹ ਵੇਰਵੇ ਰੇਬੇਕਾ ਈ. ਕਾਰਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਐਂਡ ਚਾਈਨਾ' ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ) ਉਕਤ ਲੇਖਕਾ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜਣ ਕਾਰਣ ਚਾਹੇ ਸਰੀਰ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੇਤਨ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਪੱਖੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੀ ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਮਾਓ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੁਖੀ ਨਾਲ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਮੁਲਾਕਾਤ 27 ਮਈ 1976 ਨੂੰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਜ਼ੁਲਫ਼ਕਾਰ ਅਲੀ ਭੁੱਟੋ ਨਾਲ ਹੋਈ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਾਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਸੀ। {{gap}}1976 ਦਾ ਸਾਲ, ਚੀਨੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਲ ਸੀ। ਜਨਵਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਓ ਐਨ ਲਾਈ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਚਾਓ ਐਨ-ਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਅਨੂਠੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੀ। ਜਦ ਪਾਰਟੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਓ ਐਨ-ਲਾਈ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਲੀਹ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ। ਜੁਲਾਈ 1976 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜਲੇ ਜੋੜੀਦਾਰ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮਾਰਸ਼ਲ ਜ਼ੂ ਤੇਹ ਦਾ ਵੀ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਹੇ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ ਦਾ ਵੀ ਤਾਇਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। .......... ਅਤੇ ਇਸੇ 1976 ਦੇ 9 ਸਤੰਬਰ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਰੇਡੀਓ ਨੇ ਖ਼ਬਰ ਨਸ਼ਰ ਕੀਤੀ– ‘ਚੇਅਰਮੈਨ ਮਾਓ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਹਨ’। ਇਹ ਸੱਤ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਯੁੱਗ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸਿਰਫ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਲਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|10em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /116'''}}</noinclude> ih4njalflmqmj7cs9k7jp9rwuk0sp5h 250 57429 222680 221091 2026-06-20T06:55:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ'''}}}} {{gap}}ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਮੂਹਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚੋਂ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਅਕਸਰ ਉਸ ਦੇ ਸਮੂਹਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਬਿਆਨਣਾ ਸਹੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਦਿਲਚਸਪੀਆਂ, ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸਬੰਧਾਂ, ਆਦਤਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਬੇਲੋੜੀ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਜੋ ਵਪਾਰਕ ਮੀਡੀਆ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ, ਬੱਚਿਆਂ ਬਾਰੇ, ਦੋਸਤੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰ ਜੇ ਉਹ ਉਲਟ ਲਿੰਗ ਨਾਲ ਹੋਣ, ਆਦਿ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਨਸਨੀਖੇਜ਼ ਅਤੇ ਦਿਲਚਸਪ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਓ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭੈਣ ਭਾਈ, ਧੀਆਂ ਪੁੱਤਰ ਕੌਣ ਸਨ, ਕੀ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਮਾਓ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਰੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮਾਓ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਸਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਮਾਓ ਦੇ ਦੋਹਵੇਂ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਪਤਨੀ, ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਓ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਵੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਾਓ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵਿਛੜ ਗਏ ਜਾਂ ਰੁਲ ਕੇ ਮਰ ਗਏ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਆਖਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਜੀਵਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਨਸਨੀਖੇਜ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰ ਕੇ ਇਥੇ ਮਾਓ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। {{gap}}ਮਾਓ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਦੂਸਰੇ ਚੈਪਟਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਾਓ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ 7 ਬੱਚੇ (5 ਲੜਕੇ ਅਤੇ 2 ਲੜਕੀਆਂ) ਹੋਏ ਪਰ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /117'''}}</noinclude> ipzpjvrkws3o5zgaxz1yg4vc1x7kolv 250 57430 222681 184049 2026-06-20T06:55:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਹੀ ਬਚੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਾਓ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। {{gap}}ਦੂਸਰਾ ਭਰਾ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਮਿਨ ਸੀ ਜੋ ਮਾਓ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਾਓ ਦੇ ਹੀ ਪੈਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ 1922 ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਚਾਂਗਸ਼ਾ, ਐਂਯੂਆਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਜਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਆਰਥਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਜਾਦ ਕਰਵਾਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਭੋਜਨ, ਪੈਸੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸਾਂਕਸ਼ੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਰੂੰ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੌਜ ਲਈ ਕੱਪੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਥੇਬੰਦ ਕੀਤਾ। ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਆਰਥਿਕ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਸ਼ੰਘਾਈ ਗਿਆ। 17 ਸਤੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਇੱਕ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੈਂਗ ਸ਼ਿਕਾਈ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਤ ਲੈਣ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਬਿਆਨ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਦਸ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦਿੰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਜ਼ੇਮਿਨ ਆਪਣੇ ਸਿਦਕ ’ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਿਹਾ। ਆਖਰ 27 ਸਤੰਬਰ 1942 ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ ਜੋ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ। 1927 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨਣ ਵਾਲੇ ਨਾਨਚਿੰਗ ਵਿਦਰੋਹ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾਓ ਨਾਲ ਹੀ ਚਿੰਗਕਾਂਗਸ਼ਾਨ ਦੀ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। 1935 ਤੱਕ ਉਹ ਹੂਨਾਨ ਦੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮੋਰਚਿਆਂ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦ ਮਹਾਨ ਲੰਮਾ ਕੂਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਾਲੰਟੀਅਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਮੌਤ ਸਹੇੜਣ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਤਾਂ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਲਈ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੁਝ ਮਰਜੀਵੜੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਰਦੇ ਦਮ ਤੱਕ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਉਲਝਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਸੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਮਾਰੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤਾਨ ਵੀ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਲੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ। {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਜੀਆਨ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਲੜਕੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /118'''}}</noinclude> b0l3wv40uz6q27d0cpvq4gy9xbcmckk 250 57431 222682 184089 2026-06-20T06:55:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮਾਓ ਦੇ ਮਾਂ ਪਿਓ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੀ ਇਸ ਚਚੇਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਵੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਕਤ ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ ਕੇਵਲ 24 ਸਾਲ ਸੀ। {{center|-0-}} {{gap}}ਮਾਓ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਹ 1908 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਿਉ ਨੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵਕਤ ਮਾਓ ਕੇਵਲ 14 ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਿਊ ਯੀ-ਸ਼ੀਊ 18 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਮਾਓ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਤਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀਆਂ ਪਈਆਂ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤਾ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਛੱਡਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਤਨੀ ਦੋ ਸਾਲ ਮਾਓ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਰਹੀ ਜਿੱਥੇ ਦਸਤਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। {{gap}}ਮਾਓ ਦੀ ਦੂਸਰੀ ਪਤਨੀ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜੋ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗੀਆਂ ਹੱਥੋਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। {{gap}}ਮਾਓ ਨੇ ਤੀਸਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੇ ਜ਼ੀਜ਼ੈਨ ਨਾਲ 1928 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜੋ ਛਾਪਾਮਾਰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਯੌਰਪੀ ਮਿਸ਼ਨਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗਰਮ ਖਿਆਲੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਕੁਝ 30 ਮਈ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅਸਰ ਪਾਇਆ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਉਹ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਕਾਰਣ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। 1927 ਵਿੱਚ ਜਦ ਸਰਕਾਰੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨੇ ਜੋਰ ਪਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕੇ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਥੇ ਉਹ ਲੜਾਕੂ ਵਜੋਂ ਕਾਫੀ ਚਰਚਿਤ ਹੋਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਦੋਹਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰਾਈਫਲ ਚਲਾ ਲੈਂਦੀ ਸੀ। ਕਿੰਗਸ਼ਾਨ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਾਓ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਆਹੁਤਾ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਲੜਕੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਪਰ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਲੀ ਮਿਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਪੰਜੇ ਬੱਚੇ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਜਾਂ ਮਰ ਗਏ। ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਲੱਗੀ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਗਈ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਮਰੇਡਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਾਸਕੋ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /119'''}}</noinclude> 94j7orbv4eqn07yiyh294lbgzpg07tz 250 57432 222683 184090 2026-06-20T06:56:03Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222683 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਓ ਨੇ ਫਿਲਮ ਅਭਿਨੇਤਰੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਜ਼ੀ-ਜ਼ੈੱਨ 1947 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਆਈ ਤਾਂ ਬਦਲੀ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹੀ ਅਤੇ ਸੀਕਿਆਂਗ ਸੂਬੇ ਦੀ ਔਰਤ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ 1984 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਮਾਓ ਦੀ ਚੌਥੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦਾ ਜਨਮ 19 ਮਾਰਚ 1914 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਐਕਟਿੰਗ ਦੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਲੱਗੀ। 1931 ਵਿੱਚ ਉਹ ਯੂ ਕਵਾਈ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਜੋ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਾਪੇਗੰਡਾ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਲਚਰਲ ਫਰੰਟ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਕੇ ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। 1933 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬਕਾਇਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਰਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਸ਼ੰਘਾਈ ਆ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਫਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। 1937 ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਘਾਈ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਜਾਪਾਨੀ ਹਮਲੇ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਫਿਲਮੀ ਨਾਇਕਾ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਕੇ ਯੇਨਾਨ ਦੇ ਲਾਲ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਇਥੇ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਲੂ-ਸ਼ੁਨ ਅਕੈਡਮੀ ਦੇ ਡਰਾਮਾ ਵਿਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। {{gap}}ਇਥੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮਾਓ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਬਣ ਗਈ। ਇਸ ਨਾਲ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਰੱਫੜ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਓ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋ ਜ਼ੀਜ਼ੈਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀਸ਼ੁਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜ਼ੀਜ਼ੈਨ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਣ ਔਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਇੱਕ ਸਮਰਪਿਤ ਕਮਿਊਨਿਸਟ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗੁਰੀਲਾ ਲੜਾਈ ਦੀ ਮਾਹਿਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੌਂਗ ਮਾਰਚ ਦੌਰਾਨ ਮਾਓ ਦੀ ਸਾਥਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਹ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਹੀ ਰੂਸ ਗਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਾਓ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ ਫਰਕ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫਿਲਮੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਬੁਰਜੂਆ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਾਓ ਨੇ ਦੂਸਰੇ ਵੱਡੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾ ਹੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਉਸ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਲਈ। ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਇਸ ਵਿਆਹ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਰਤ ਲਗਾਈ ਕਿ ਚਿਆਂਗ 30 ਸਾਲ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਵੇਗੀ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਮੰਚਾਂ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /120'''}}</noinclude> qc5q3db4c7i3qin7v1t1o02orw575ge 250 57433 222684 187965 2026-06-20T06:56:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਉੱਤੋ ਮਾਓ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਚਿਆਂਗ ਨੇ ਇਸ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤੱਕ ਇਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਫਰੰਟ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਸਰਗਰਮ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਈ ਪਰ ਤਦ ਤੀਕ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ 30 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ 28 ਨਵੰਬਰ 1938 ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਦਾ ਰਸਮ ਰਾਹੀਂ ਮਾਓ ਅਤੇ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ 1940 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਪੁਤਰੀ ਲੀ ਨਾ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦ ਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸੀ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਮੋਹਰੀ ਆਗੂ ਸੀ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਜਦ ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਦਾ ਗਰੁੱਪ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਵਧੀਕੀਆਂ ਕਰਨ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਜਾਏ ਮੌਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਕੈਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜੇਲ੍ਹ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਦਾ ਕੈਂਸਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ 1991 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ 14 ਮਈ 1991 ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਲੈ ਕੇ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ। ਆਪਣੇ ਖ਼ੁਦਕਸ਼ੀ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ, ‘ਚੀਨੀ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸੋਧਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪ ਨੇ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਚੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਨਾ ਮੁੱਕਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦਾ ਬੋਝ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਚੇਅਰਮੈਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਵਿਦਿਆਰਥਣ ਅਤੇ ਲੜਾਕੂ ਸਾਥਣ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ।' '''ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧੀਆਂ''' {{gap}}'''ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ''' ਮਾਓ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ। ਉਹ ਅਜੇ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦਾ ਸੀ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਨੂੰ ਐਨੀਇੰਗ ਸਮੇਤ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਨੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤਸੀਹੇ ਦੇਣ ਉਪਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕਾਈ ਹੂਈ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦਾ ਮਰਨਾ ਦਿਖਾ ਕੇ ਡਰ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਕਾਈ ਹੂਈ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਿਥੋਂ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਇੱਕ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /121'''}}</noinclude> ocx20zen967kgm1094knnpu4znb8lxf 250 57434 222685 221093 2026-06-20T06:56:15Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਾਰਕੁੰਨ ਨੇ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿਖੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਰੂਸ ਦੀ ਲਾਲ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਐਨੀਇੰਗ ਨੇ ਤੋਪਖਾਨੇ ਦੇ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਪੋਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਜਰਮਨਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। 1947 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 1949 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਲੀਊ ਸੌਂਗਲਿਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਲੰਮਾ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਉਹ ਕੋਰੀਆ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਜਨਰਲ ਪੈਂਗ ਤੇ-ਹੂਈ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਵਜੋਂ ਕੋਰੀਆ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ 24 ਨਵੰਬਰ 1950 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਬੰਬਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਇੱਕ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। {{gap}}ਐਨੀਇੰਗ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਲੀਊ ਸੌਂਗਲਿਨ 1955 ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਮਾਸਕੋ ਚਲੀ ਗਈ ਜਿਥੋਂ ਉਸ ਨੇ ਗਣਿਤ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਡਿਗਰੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਅਫ਼ਸਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ। {{gap}}ਜਦ ਲੀਊ ਸੌਂਗਲਿਨ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਖ਼ਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਲੀਊ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ ਦੇਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਮਾਓ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਬਾਪ ਵਾਲਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੋਹ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।- ''ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ,'' {{gap}}''ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਖਿਆਲ ਰੱਖੇਂਗੀ ਤਾਂ ਜੋ ਬਿਮਾਰੀ ਵਗੈਰਾ ਦੂਰ ਰਹਿ ਸਕੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਸਕੇਂ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਠੀਕ ਠਾਕ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਫਿਕਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸਮਾਜਵਾਦ ਦਾ ਉਭਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਸਾਡੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਅਖ਼ਬਾਰ ਜਰੂਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਰਹੇਂ। ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਨਾ ਜਾਵੀਂ।'' ''ਮੇਰੀਆਂ ਸ਼ੁਭ ਇਛਾਵਾਂ'' {{gap}}(ਇਹ ਖ਼ਤ 14 ਫਰਵਰੀ 1956 ਨੂੰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਐਮ.ਈ. ਸ਼ਾਰਪੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ, ਅਰਮੌਂਕ, ਨਿਊਯਾਰਕ ਵੱਲੋਂ ਛਾਪੀ ਗਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੁਸਤਕ The Writings of Mao Zedong 1949-1976 Vol.II ਵਿੱਚ ਸਫਾ 23 ਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ) {{gap}}'''ਮਾਓ ਐਨਕਿੰਗ''' ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਯਾਂਗ ਕਾਈ ਹੂਈ ਦਾ ਦੂਸਰਾ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /122'''}}</noinclude> mmc1ulw929lre0kob2t8b1dyqlhx2ud 250 57435 222686 184093 2026-06-20T06:56:21Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ 23 ਨਵੰਬਰ 1923 ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਜਿਆਦਾਤਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਨੇ ਸੋਵੀਅਤ ਰੂਸ ਵਿਚੋਂ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸੰਸਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਸਕੀਜ਼ੋਫਰੇਨੀਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸਰਗਰਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਂਜ ਬੌਧਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੇਜ ਸੀ, ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਲਟਰੀ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਵਿੱਚ ਖੋਜਕਾਰ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਰੂਸੀ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਚੀਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ। ਸਤੰਬਰ 1960 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਸ਼ਾਓ ਹੂਆ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਜੋ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਪਦ 'ਤੇ ਸੀ। ਇਸ ਜੋੜੀ ਦੇ 1970 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਮਾਓ ਜ਼ਿਨਯੂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। 23 ਮਾਰਚ 2007 ਨੂੰ ਐਨੀਕਿੰਗ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। {{gap}}'''ਲੀ ਮਿਨ''' ਦਾ ਜਨਮ 1936 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤੀਸਰੀ ਪਤਨੀ ਹੇ ਜ਼ੀਜ਼ੈਨ ਦੇ ਪੰਜ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਕੇਵਲ ਇਹ ਲੜਕੀ ਹੀ ਬਚ ਸਕੀ ਸੀ, ਬਾਕੀ ਬੱਚੇ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਕਠਿਨ ਹਾਲਤਾਂ ਮਰ ਗਏ ਜਾਂ ਵਿਛੜ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਥਹੁ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਲੀ ਮਿਨ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। {{gap}}'''ਲੀ ਨਾ''' ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਅਗਸਤ 1940 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਭੈਣਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਓ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਆਪਣੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ ਲੀ ਦੇਸ਼ਿੰਗ ਨਾਲ ਵਿਚਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚੋਂ ਗਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। 1973 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਚੁਣੀ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਸ਼ਾਖਾ ਡਿਪਟੀ ਸਕੱਤਰ ਰਹੀ। ਚਾਹੇ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਦੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਕੈਰੀਅਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਪਰ ਲੀ ਨਾ ਬਾਰੇ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ 2003 ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। {{gap}}'''ਮਾਓ ਜ਼ਿਨਯੂ''' 17 ਜਨਵਰੀ 1970 ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ ਮਾਓ ਦਾ ਪੋਤਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਅਕੈਡਮੀ ਆਫ਼ ਮਿਲਟਰੀ ਸਾਇੰਸ ਤੋਂ ਡਾਕਟ੍ਰੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਪਦ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਤੰਬਰ 2011 ਤੋਂ ਗੁਆਂਗਜ਼ੂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਪੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /123'''}}</noinclude> 24u09vcukojhbh0fuxrouxd4pa90r66 250 57436 222687 221095 2026-06-20T06:56:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੀ ਕੌਮੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਹੈ। ਬੌਧਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਸਰਗਰਮ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਓ ਬਾਰੇ ਲਿਖੀ ਪੁਸਤਕ- ਬਾਬਾ ਮਾਓ ਜ਼ੇਤੁੰਗ 2003 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸੰਸਕ ਹੈ ਪਰ 2013 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਦਾਦੇ ਸਮੇਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਅਸਲ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਫਿਰ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣਗੇ। ਮੇਰੇ ਬਾਬੇ ਦੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ 37 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਇਮ ਹੈ। ''(ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਫ਼ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮੈਲਕਮ ਮੂਰ ਦੀ 7 ਮਾਰਚ 2013 ਨੂੰ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਤੋਂ ਭੇਜੀ ਰਿਪੋਰਟ)'' {{gap}}ਮਾਓ ਜ਼ੇ ਤੁੰਗ ਦਾ ਭਤੀਜਾ '''ਮਾਓ ਯੂਆਨਸ਼ਿਨ''' ਇਨਕਲਾਬੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਮਾਓ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਮਾਓ ਜ਼ੇਮਿਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਜ਼ੇਮਿਨ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾ ਲੈਣ ਉਪਰੰਤ ਯੂਆਨਸ਼ਿਨ ਮਾਓ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇਤੁੰਗ ਦਾ ਖਾਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ਪਾਤਰ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਮਾਓ ਜਿਆਦਾ ਬਿਮਾਰ ਸੀ ਤਾਂ ਯੂਆਨਸ਼ਿਨ ਹੀ ਮਾਓ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁੱਖ ਕੜੀ ਸੀ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਗੈਂਗ ਆਫ਼ ਫੋਰ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤਿ ਖੱਬੇ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਅਹਿਮ ਮੈਂਬਰ ਵਜੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ 17 ਸਾਲ ਦੀ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ। ਸਜਾ ਭੁਗਤ ਕੇ ਇਹ 1993 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ੰਘਾਈ ਦੇ ਇੱਕ ਸਨਅਤੀ ਅਦਾਰੇ ਵਿੱਚ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਜਿਥੋਂ ਇਹ 2001 ਵਿੱਚ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋਇਆ। 2013 ਵਿੱਚ ਹੁਨਾਨ ਵਿਖੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇਤੁੰਗ ਦੇ 120 ਵੇਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|5em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /124'''}}</noinclude> g0anm039zgvy2u9hlgqx5k1j9wujp88 250 57437 222688 221096 2026-06-20T06:56:35Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਤਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀਆਂ, ਨਾਵਾਂ, ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ'''}}}} '''1. ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ (1866-1925)''' - ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਚੀਨ ਦਾ ਪਿਤਾਮਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਖਤਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ 1911 ਦੇ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਗੂ ਸੀ। ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਬਣੇ ਚੀਨੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਿਆ ਪਰ ਢਾਈ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਕੇ ਸੱਤਾ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀ-ਕਾਈ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣੀ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਫੌਜ ਯੂਆਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਡਾ. ਸੇਨ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਦੇਸ਼ ਬਨਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਯੂਆਨ ਸ਼ੀਕਾਈ ਖ਼ੁਦ ਚੀਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਡਾ. ਸੇਨ ਨੇ ਯੂਆਨ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਵੀ ਲਈ ਪਰ ਹਾਰ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਪਨਾਹ ਲੈਣੀ ਪਈ। ਯੂਆਨ ਸ਼ੀਕਾਈ ਦੀ ਮੌਤ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਸੇਨ ਚੀਨ ਪਰਤ ਆਇਆ, ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਇੱਕ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਚੀਨ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਹੀ 12 ਮਾਰਚ 1925 ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। '''2. ਯੂਆਨ ਸ਼ੀਕਾਈ (1859-1916)''' - ਯੁਆਨ ਸ਼ੀਕਾਈ ਚੀਨ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤਵਰ ਜਰਨੈਲ ਸੀ। 1911 ਵਿੱਚ ਜਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਗਾਵਤ ਉੱਠੀ ਤਾਂ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਲੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਡਾ. ਸੇਨ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀਉਂ ਲਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਚੀਨੀ ਗਣਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਸਾ ਪਲਟਣ ਨਾਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪੱਖੀ ਫੌਜਾਂ ਹਾਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰਚ 1912 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਰਾਜੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਚੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /125'''}}</noinclude> inznea3gnmalwqjm4kiu887ok7tjn90 250 57438 222689 221097 2026-06-20T06:56:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੋ ਉਸ ਨੇ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਕੌਮੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਐਲਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕਦਮ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਜੂਨ 1916 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। '''3. ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ ਸ਼ੇਕ (1887-1975)''' - ਚਿਆਂਗ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੌਮਵਾਦੀ ਪਾਰਟੀ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦੀ ਮਿਲਟਰੀ ਅਕੈਡਮੀ ਦਾ ਮੁਖੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨੂੰ ਸਖਤ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। 1925 ਵਿੱਚ ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਵਿਚੋਂ ਖੱਬੇਪੱਖੀਆਂ ਦਾ ਸਫਾਇਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1927 ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ੰਘਾਈ ਵਿੱਚ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿਸ ਉਪਰੰਤ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਜੋ 1949 ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਦੀ ਹਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੇ ਤਾਈਵਾਨ ਟਾਪੂ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦਾ ਅਸਲ ਸ਼ਾਸ਼ਕ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। '''4. ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ (1879-1942)''' - ਉਹ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੱਤਰ ਬਣਿਆ। 1925 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਚੱਲ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਾਰਕਸਵਾਦ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਕਲਾਬ ਦਾ ਰਾਹ ਸਨਅਤੀ ਮਜਦੂਰ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਜਦ ਕਿ ਮਾਓ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰ ਵਿਚੋਂ ਲੜਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਲਾਈਨ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਦੀ ਲਾਈਨ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਆਧਾਰ ਘਟਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1927 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਕੱਤਰੀ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਲਾਈਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ 1929 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਟਰਾਟਸਕੀਵਾਦੀ ਬਣ ਗਿਆ ਪਰ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਉਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾ ਬਣਾ ਸਕਿਆ। '''5. ਲੀ ਤਾ-ਚਾਓ (1888-1927)''' - ਉਹ ਬੀਜ਼ਿੰਗ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਵਿੱਚ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀਅਨ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਮਾਓ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /126'''}}</noinclude> g991scqkkmgcuossoxxuc6jtbzdspl7 250 57439 222690 184104 2026-06-20T06:56:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਮਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਮਾਓ ਸਮੇਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। 1921 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਚੈੱਨ ਤੂ-ਸੀਓ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਜਦ 1927 ਵਿੱਚ ਚਿਆਂਗ ਕਾਈ-ਸ਼ੇਕ ਨੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਂਝ ਤੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਤਾਂ ਲੀ ਤਾ-ਚਾਓ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ 28 ਅਪ੍ਰੈਲ 1927 ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। '''6. ਚਾਓ ਐਨ ਲਾਈ (1898-1976)'''- ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚੀਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬਣਿਆ ਜਿਸ ਅਹੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ ਚੱਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੇ ਰਹਿਣਾ ਉਸ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਨਕਲਾਬ ਉਪਰੰਤ ਜਿੱਥੇ ਮਾਓ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਰੁਝਿਆ ਰਿਹਾ ਉਥੇ ਸਰਕਾਰ ਚਲਾਉਣ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਮਾਮਲੇ ਚਾਓ ਐਨ-ਲਾਈ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਾਓ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਪ੍ਰੈਕਟੀਕਲ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜੋਸ਼ ਕਾਰਣ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਸਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਰਖਦਾ ਸੀ। '''7. ਪੈਂਗ ਤੇਹ-ਹੂਈ (1898-1974)'''- ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੈਂਗ ਤੇਹ-ਹੂਈ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਕਮਾਂਡਰ ਬਣਿਆ ਜੋ ਕੌਮਿਨਤਾਂਗ ਛੱਡ ਕੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟਾਂ ਨਾਲ ਆ ਰਲਿਆ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਕੂਚ ਦੌਰਾਨ ਮਾਓ ਦਾ ਯੁੱਧ ਸਾਥੀ ਰਿਹਾ। ਕੋਰੀਆਈ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਚੀਨੀ ਫੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦਾ ਲੜਕਾ ਮਾਓ ਐਨੀਇੰਗ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਜਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸਿੱਖਿਆ ਉਤੇ ਜੋਰ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਫੈਸ਼ਨਲ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਮਾਓ ਅਤੇ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਨਾਲ ਮੱਤਭੇਦ ਰਖਦਾ ਸੀ ਜੋ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਸੀ ਸੂਝ ਨਾਲ ਲੈਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ‘ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ' ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਮੁਲਅੰਕਣ ਲਈ ਲੂਸ਼ਾਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਲਈ ਮਾਓ ਨੂੰ ਜਿੰਮੇਂਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਹਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕੜੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ ਪਰ ਮਾਓ ਦਾ ਪੱਖ ਇਥੇ ਭਾਰੂ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੈਂਗ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਲਾਹ ਕੇ ਖੂੰਜੇ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /127'''}}</noinclude> 8zo6oo035ykwlu10dwbcf73kcv3x2ab 250 57440 222691 221098 2026-06-20T06:57:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਰੈੱਡਗਾਰਡਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1970 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਰ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓ ਪਿੰਗ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੈੱਗ ਤੇਹ-ਹੂਈ ਦਾ ਹੀ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਸਨਮਾਨ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। '''8.ਲਿਉ ਸ਼ਾਓ-ਚੀ (1898-1969)''' - ‘ਚੰਗੇ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀਏ', ਵਰਗੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲਿਖਤ ਦਾ ਲੇਖਕ ਲਿਊ ਸ਼ਾਓ-ਚੀ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਆਗੂਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸੀ। ‘ਅਗਾਂਹ ਵੱਲ ਲੰਮੀ ਛਾਲ’ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਬਾਅਦ ਜਦ ਮਾਓ ਨੇ ਚੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਜ਼ੀਡੈਂਟ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਲਿਉ ਸ਼ਾਓ-ਚੀ ਚੀਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਜ਼ੀਡੈਂਟ ਬਣਿਆ। ਮਾਓ ਵੱਲੋਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੰਨਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਦੇ ਉਲਟ ਲਿਊ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵਧਾਉਣ ਉਤੇ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਯਾਨੀ ਕਿ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਚੱਲੇ ਦੋ ਲੀਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਦੀ ਲੀਹ ਦੇ ਉਲਟ ਖੜ੍ਹਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਦ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਰੈੱਡਗਾਰਡਾਂ ਦਾ ਜੋਰ ਪਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰਲੇ ‘ਬੁਰਜੂਆ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ' ਅਤੇ ਸੋਧਵਾਦੀ ਆਗੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰਬੰਦੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। '''9. ਲਿਨ ਪਿਆਓ (1907-1971)''' - ਚੀਨ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਲਿਨ ਪਿਆਓ, ਮਾਓ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜਲਾ ਸਾਥੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਮਾਓ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਲਾਲ ਫੌਜ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਵੱਜੋਂ ਬਹੁਤ ਬਹਾਦਰੀ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਪਦਾਰਥਕ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਿਰਮੌਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਮਾਓ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮਰਥਕ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਮਾਓ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਚਰਚਿਤ ‘ਲਾਲ ਕਿਤਾਬ' ਮਾਓ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਟੂਕਾਂ ਚੁਣ ਕੇ ਉਸੇ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਚੀਨੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਘੋਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਰਗਰਮ ਰੋਲ ਕੀਤਾ ਪਰ 1970-71 ਵਿੱਚ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰ ਮਾਓ ਦੀ ਪਤਨੀ ਚਿਆਂਗ ਚਿੰਗ ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਪਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਲਿਨ ਪਿਆਓ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸੋ ਉਸ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਮੁਹਿੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ<noinclude>{{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /128'''}}</noinclude> e8e3dw0q5e60airmljcpe0fafhbnhth 250 57441 222692 221099 2026-06-20T06:57:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ ਰਾਹੀਂ ਚੀਨ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਜਹਾਜ 13 ਸਤੰਬਰ 1971 ਨੂੰ ਮੰਗੋਲੀਆ ਉਪਰ ਹਾਦਸੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। '''10. ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓਪਿੰਗ (1904-1997)''' - ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓਪਿੰਗ ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮਾਓ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਂਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮੰਡੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਵੱਲ ਮੋੜ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੋਲ ਉਸ ਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਸਮਾਜ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਢਲਾਈ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਡੈਂਗ ਜ਼ਿਆਓਪਿੰਗ ਇਸ ਲਈ ਪਦਾਰਥਕ ਬਹੁਲਤਾ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੱਧ ਪੈਦਾਵਾਰ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਕ ਲਾਭ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ‘ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਮਹੱਤਵ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਿੱਲੀ ਕਾਲੀ ਹੈ ਜਾਂ ਚਿੱਟੀ, ਬੱਸ ਉਹ ਚੂਹੇ ਠੀਕ ਫੜ੍ਹਦੀ ਹੋਵੇ' ਯਾਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਚਾਹੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰ ਰਖਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਉਹ ਪੈਦਾਵਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਕਥਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਕਿੰਨਾ ਘਟਾ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮਾਓ ਦੀ ਸੋਚ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਇਨਕਲਾਬ ਦੌਰਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਪਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖਾਸ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਮੁੜ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮਾਓ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰਲੇ ਸਾਰੇ ਖੱਬੇ ਪੱਖੀ ਗੁੱਟਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ 1978 ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਦਾ ਮੋੜਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ। '''ਜੰਗੀ ਸਰਦਾਰ (Wariords)''' - 1911 ਵਿੱਚ ਜਦ ਮਾਂਚੂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਸੱਤਾ ਸਮਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੀਨ ਦੀ ਕੋਈ ਕੇਂਦਰੀ ਸੱਤਾ ਨਾ ਰਹੀ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜਾਂ ਜਰਨੈਲ ਰਹੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਕਰਕੇ ਚੀਨ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਈ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਦੇ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿੰਨੇ ਇਲਾਕੇ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ ਸਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਜੋਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਅਕਸਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗੀ<noinclude>{{right|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /129'''}}</noinclude> 1o76wp4axqp0ocr08567wstt2v446fh 250 57442 222693 221100 2026-06-20T06:57:33Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਸਰਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਜਨਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਜਾਂ ਅਧੀਨ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਜੁਲਮਾਂ ਦੀ ਦਹਿਸ਼ਤ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ। '''ਵੂਹਾਨ ਬਗਾਵਤ ਅਤੇ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਇਨਕਲਾਬ''' - ਅਕਤੂਬਰ 1911 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵੂਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਦੇ ਖਿਲਾਫ਼ ਬਗਾਵਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੋ ਚੀਨ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਡਾ. ਸੁਨ ਯੱਤ-ਸੇਨ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਯੂਆਨ ਸ਼ਿਕਾਈ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਫਰਵਰੀ 1912 ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਛੱਡਣੀ ਪਈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਚੀਨੀ ਗਣਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ। ਚੀਨੀ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸ ਇਨਕਲਾਬ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਦਾ ਨਾਮ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਿਨਹੂਈ ਇਨਕਲਾਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{larger|{{center|'''***'''}}}} {{nop}}<noinclude>{{dhr|25em}} {{left|'''ਮਾਓ ਜ਼ੇ-ਤੁੰਗ /130'''}}</noinclude> fzxflqb1nox4ps7mdoib2rjdva6ypmd 828 58098 222278 158984 2026-06-20T01:27:02Z Uzume 945 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/enwiki/Q16914835|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 222278 Scribunto text/plain require ('strict'); local p = {} p.trim = function(frame) return mw.text.trim(frame.args[1] or "") end p.sentence = function (frame) -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. frame.args[1] = frame:callParserFunction('lc', frame.args[1]) return p.ucfirst(frame) end p.ucfirst = function (frame) local s = frame.args[1]; if not s or '' == s or s:match ('^%s+$') then -- when <s> is nil, empty, or only whitespace return s; -- abandon because nothing to do end s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local s1 = "" local prefix_patterns_t = { -- sequence of prefix patterns '^\127[^\127]*UNIQ%-%-%a+%-%x+%-QINU[^\127]*\127', -- stripmarker '^([%*;:#]+)', -- various list markup '^(\'\'\'*)', -- bold / italic markup '^(%b<>)', -- html-like tags because some templates render these '^(&%a+;)', -- html character entities because some templates render these '^(&#%d+;)', -- html numeric (decimal) entities because some templates render these '^(&#x%x+;)', -- html numeric (hexadecimal) entities because some templates render these '^(%s+)', -- any whitespace characters '^([%(%)%-%+%?%.%%!~!@%$%^&_={}/`,‘’„“”ʻ|\"\'\\]+)', -- miscellaneous punctuation } local prefixes_t = {}; -- list, bold/italic, and html-like markup, & whitespace saved here local function prefix_strip (s) -- local function to strip prefixes from <s> for _, pattern in ipairs (prefix_patterns_t) do -- spin through <prefix_patterns_t> if s:match (pattern) then -- when there is a match local prefix = s:match (pattern); -- get a copy of the matched prefix table.insert (prefixes_t, prefix); -- save it s = s:sub (prefix:len() + 1); -- remove the prefix from <s> return s, true; -- return <s> without prefix and flag; force restart at top of sequence because misc punct removal can break stripmarker end end return s; -- no prefix found; return <s> with nil flag end local prefix_removed; -- flag; boolean true as long as prefix_strip() finds and removes a prefix repeat -- one by one remove list, bold/italic, html-like markup, whitespace, etc from start of <s> s, prefix_removed = prefix_strip (s); until (not prefix_removed); -- until <prefix_removed> is nil s1 = table.concat (prefixes_t); -- recreate the prefix string for later reattachment local first_text = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^%]]+%]%]'); -- extract wikilink at start of string if present; TODO: this can be string.match()? local upcased; if first_text then if first_text:match ('^%[%[[^|]+|[^%]]+%]%]') then -- if <first_text> is a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[[^|]+|%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%[[^|]+|%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace else -- here when <first_text> is a wikilink but not a piped link upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%[%W*%w'); -- get '[[' and first letter upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%[%[%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end elseif s:match ('^%[%S+%s+[^%]]+%]') then -- if <s> is a ext link of some sort; must have label text upcased = mw.ustring.match (s, '^%[%S+%s+%W*(%w)'); -- get first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^(%[%S+%s+%W*)%w', '%1' .. upcased); -- replace elseif s:match ('^%[%S+%s*%]') then -- if <s> is a ext link without label text; nothing to do return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done else -- <s> is not a wikilink or ext link; assume plain text upcased = mw.ustring.match (s, '^%W*%w'); -- get the first letter character upcased = mw.ustring.upper (upcased); -- upcase first letter character s = mw.ustring.gsub (s, '^%W*%w', upcased); -- replace; no capture needed here end return s1 .. s; -- reattach prefix string (if present) and done end p.title = function (frame) -- http://grammar.yourdictionary.com/capitalization/rules-for-capitalization-in-titles.html -- recommended by The U.S. Government Printing Office Style Manual: -- "Capitalize all words in titles of publications and documents, -- except a, an, the, at, by, for, in, of, on, to, up, and, as, but, or, and nor." local alwayslower = {['a'] = 1, ['an'] = 1, ['the'] = 1, ['and'] = 1, ['but'] = 1, ['or'] = 1, ['for'] = 1, ['nor'] = 1, ['on'] = 1, ['in'] = 1, ['at'] = 1, ['to'] = 1, ['from'] = 1, ['by'] = 1, ['of'] = 1, ['up'] = 1 } local res = '' local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local words = mw.text.split( s, " ") for i, s in ipairs(words) do -- {{lc:}} is strip-marker safe, string.lower is not. s = frame:callParserFunction('lc', s) if i == 1 or alwayslower[s] ~= 1 then s = mw.getContentLanguage():ucfirst(s) end words[i] = s end return table.concat(words, " ") end -- findlast finds the last item in a list -- the first unnamed parameter is the list -- the second, optional unnamed parameter is the list separator (default = comma space) -- returns the whole list if separator not found p.findlast = function(frame) local s = mw.text.trim( frame.args[1] or "" ) local sep = frame.args[2] or "" if sep == "" then sep = ", " end local pattern = ".*" .. sep .. "(.*)" local a, b, last = s:find(pattern) if a then return last else return s end end -- stripZeros finds the first number and strips leading zeros (apart from units) -- e.g "0940" -> "940"; "Year: 0023" -> "Year: 23"; "00.12" -> "0.12" p.stripZeros = function(frame) local s = mw.text.trim(frame.args[1] or "") local n = tonumber( string.match( s, "%d+" ) ) or "" s = string.gsub( s, "%d+", n, 1 ) return s end -- nowiki ensures that a string of text is treated by the MediaWiki software as just a string -- it takes an unnamed parameter and trims whitespace, then removes any wikicode p.nowiki = function(frame) local str = mw.text.trim(frame.args[1] or "") return mw.text.nowiki(str) end -- split splits text at boundaries specified by separator -- and returns the chunk for the index idx (starting at 1) -- #invoke:String2 |split |text |separator |index |true/false -- #invoke:String2 |split |txt=text |sep=separator |idx=index |plain=true/false -- if plain is false/no/0 then separator is treated as a Lua pattern - defaults to plain=true p.split = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = args[1] or args.txt or "" if txt == "" then return nil end local sep = (args[2] or args.sep or ""):gsub('"', '') local idx = tonumber(args[3] or args.idx) or 1 local plain = (args[4] or args.plain or "true"):sub(1,1) plain = (plain ~= "f" and plain ~= "n" and plain ~= "0") local splittbl = mw.text.split( txt, sep, plain ) if idx < 0 then idx = #splittbl + idx + 1 end return splittbl[idx] end -- val2percent scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each number it finds into a percentage and returns the resultant string. p.val2percent = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end local function v2p (x) x = (tonumber(x) or 0) * 100 if x == math.floor(x) then x = math.floor(x) end return x .. "%" end txt = txt:gsub("%d[%d%.]*", v2p) -- store just the string return txt end -- one2a scans through a string, passed as either the first unnamed parameter or |txt= -- it converts each occurrence of 'one ' into either 'a ' or 'an ' and returns the resultant string. p.one2a = function(frame) local args = frame.args if not(args[1] or args.txt) then args = frame:getParent().args end local txt = mw.text.trim(args[1] or args.txt or "") if txt == "" then return nil end txt = txt:gsub(" one ", " a "):gsub("^one", "a"):gsub("One ", "A "):gsub("a ([aeiou])", "an %1"):gsub("A ([aeiou])", "An %1") return txt end -- findpagetext returns the position of a piece of text in a page -- First positional parameter or |text is the search text -- Optional parameter |title is the page title, defaults to current page -- Optional parameter |plain is either true for plain search (default) or false for Lua pattern search -- Optional parameter |nomatch is the return value when no match is found; default is nil p._findpagetext = function(args) -- process parameters local nomatch = args.nomatch or "" if nomatch == "" then nomatch = nil end -- local text = mw.text.trim(args[1] or args.text or "") if text == "" then return nil end -- local title = args.title or "" local titleobj if title == "" then titleobj = mw.title.getCurrentTitle() else titleobj = mw.title.new(title) end -- local plain = args.plain or "" if plain:sub(1, 1) == "f" then plain = false else plain = true end -- get the page content and look for 'text' - return position or nomatch local content = titleobj and titleobj:getContent() return content and mw.ustring.find(content, text, 1, plain) or nomatch end p.findpagetext = function(frame) local args = frame.args local pargs = frame:getParent().args for k, v in pairs(pargs) do args[k] = v end if not (args[1] or args.text) then return nil end -- just the first value return (p._findpagetext(args)) end -- returns the decoded url. Inverse of parser function {{urlencode:val|TYPE}} -- Type is: -- QUERY decodes + to space (default) -- PATH does no extra decoding -- WIKI decodes _ to space p._urldecode = function(url, type) url = url or "" type = (type == "PATH" or type == "WIKI") and type return mw.uri.decode( url, type ) end -- {{#invoke:String2|urldecode|url=url|type=type}} p.urldecode = function(frame) return mw.uri.decode( frame.args.url, frame.args.type ) end -- what follows was merged from [[Module:StringFunc]] -- Argument list helper function, as per [[Module:String]] function p._getParameters( frame_args, arg_list ) local new_args = {}; local index = 1; local value; for i,arg in ipairs( arg_list ) do value = frame_args[arg] if value == nil then value = frame_args[index]; index = index + 1; end new_args[arg] = value; end return new_args; end -- Escape Pattern helper function so that all characters are treated as plain text, as per [[Module:String]] function p._escapePattern( pattern_str ) return mw.ustring.gsub( pattern_str, "([%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]])", "%%%1" ) end -- Helper Function to interpret boolean strings, as per [[Module:String]] function p._getBoolean( boolean_str ) local boolean_value; if type( boolean_str ) == 'string' then boolean_str = boolean_str:lower(); if boolean_str == 'false' or boolean_str == 'no' or boolean_str == '0' or boolean_str == '' then boolean_value = false; else boolean_value = true; end elseif type( boolean_str ) == 'boolean' then boolean_value = boolean_str; else error( 'No boolean value found' ); end return boolean_value end --[[ Strip This function Strips characters from string Usage: {{#invoke:String2|strip|source_string|characters_to_strip|plain_flag}} Parameters source: The string to strip chars: The pattern or list of characters to strip from string, replaced with '' plain: A flag indicating that the chars should be understood as plain text. defaults to true. Leading and trailing whitespace is also automatically stripped from the string. ]] function p.strip( frame ) local new_args = p._getParameters( frame.args, {'source', 'chars', 'plain'} ) local source_str = new_args['source'] or '' local chars = new_args['chars'] or '' or 'characters' source_str = mw.text.trim(source_str) if source_str == '' or chars == '' then return source_str end local l_plain = p._getBoolean( new_args['plain'] or true ) if l_plain then chars = p._escapePattern( chars ) end local result result = mw.ustring.gsub(source_str, "["..chars.."]", '') return result end --[[ Match any Returns the index of the first given pattern to match the input. Patterns must be consecutively numbered. Returns the empty string if nothing matches for use in {{#if:}} Usage: {{#invoke:String2|matchAll|source=123 abc|456|abc}} returns '2'. Parameters: source: the string to search plain: A flag indicating that the patterns should be understood as plain text. defaults to true. 1, 2, 3, ...: the patterns to search for ]] function p.matchAny(frame) local source_str = frame.args['source'] or error('The source parameter is mandatory.') local l_plain = p._getBoolean( frame.args['plain'] or true ) for i = 1, math.huge do local pattern = frame.args[i] if not pattern then return '' end if mw.ustring.find(source_str, pattern, 1, l_plain) then return tostring(i) end end end --[[--------------------------< H Y P H E N _ T O _ D A S H >-------------------------------------------------- Converts a hyphen to a dash under certain conditions. The hyphen must separate like items; unlike items are returned unmodified. These forms are modified: letter - letter (A - B) digit - digit (4-5) digit separator digit - digit separator digit (4.1-4.5 or 4-1-4-5) letterdigit - letterdigit (A1-A5) (an optional separator between letter and digit is supported – a.1-a.5 or a-1-a-5) digitletter - digitletter (5a - 5d) (an optional separator between letter and digit is supported – 5.a-5.d or 5-a-5-d) any other forms are returned unmodified. str may be a comma- or semicolon-separated list ]] function p.hyphen_to_dash( str, spacing ) if (str == nil or str == '') then return str end local accept str = mw.text.decode(str, true ) -- replace html entities with their characters; semicolon mucks up the text.split local out = {} local list = mw.text.split (str, '%s*[,;]%s*') -- split str at comma or semicolon separators if there are any for _, item in ipairs (list) do -- for each item in the list item = mw.text.trim(item) -- trim whitespace item, accept = item:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') if accept == 0 and mw.ustring.match (item, '^%w*[%.%-]?%w+%s*[%-–—]%s*%w*[%.%-]?%w+$') then -- if a hyphenated range or has endash or emdash separators if item:match ('^%a+[%.%-]?%d+%s*%-%s*%a+[%.%-]?%d+$') or -- letterdigit hyphen letterdigit (optional separator between letter and digit) item:match ('^%d+[%.%-]?%a+%s*%-%s*%d+[%.%-]?%a+$') or -- digitletter hyphen digitletter (optional separator between digit and letter) item:match ('^%d+[%.%-]%d+%s*%-%s*%d+[%.%-]%d+$') or -- digit separator digit hyphen digit separator digit item:match ('^%d+%s*%-%s*%d+$') or -- digit hyphen digit item:match ('^%a+%s*%-%s*%a+$') then -- letter hyphen letter item = item:gsub ('(%w*[%.%-]?%w+)%s*%-%s*(%w*[%.%-]?%w+)', '%1–%2') -- replace hyphen, remove extraneous space characters else item = mw.ustring.gsub (item, '%s*[–—]%s*', '–') -- for endash or emdash separated ranges, replace em with en, remove extraneous whitespace end end table.insert (out, item) -- add the (possibly modified) item to the output table end local temp_str = table.concat (out, ',' .. spacing) -- concatenate the output table into a comma separated string temp_str, accept = temp_str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- remove accept-this-as-written markup when it wraps all of concatenated out if accept ~= 0 then temp_str = str:gsub ('^%(%((.+)%)%)$', '%1') -- when global markup removed, return original str; do it this way to suppress boolean second return value end return temp_str end function p.hyphen2dash( frame ) local str = frame.args[1] or '' local spacing = frame.args[2] or ' ' -- space is part of the standard separator for normal spacing (but in conjunction with templates r/rp/ran we may need a narrower spacing return p.hyphen_to_dash(str, spacing) end -- Similar to [[Module:String#endswith]] function p.startswith(frame) return (frame.args[1]:sub(1, frame.args[2]:len()) == frame.args[2]) and 'yes' or '' end -- Implements [[Template:Isnumeric]] function p.isnumeric(frame) local s = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local boolean = (frame.args.boolean or frame:getParent().args.boolean) == 'true' if type(s) == 'string' and mw.getContentLanguage():parseFormattedNumber( s ) then return boolean and 1 or s end return boolean and 0 or '' end -- Checks if a value in a group of numbers is not an interger. -- Allows usage of an |empty= parameter to allow empty values to be skipped. function p.isInteger(frame) local values = frame.args or frame:getParent().args local allow_empty = frame.args.empty or frame:getParent().args.empty for _, value in ipairs(values) do -- Trim spaces value = value and value:gsub("^%s*(.-)%s*$", "%1") if value == "" or value == nil then if not allow_empty then return false -- Empty values are not allowed end else value = tonumber(value) if not (type(value) == "number" and value == math.floor(value)) then return false end end end return true end -- Returns an error found in a string. function p.getError(frame) local text = frame.args[1] or frame:getParent().args[1] local error_message = text:match('(<strong class="error">.-</strong>)') return error_message or nil end return p ph89g30kzy2uwl0t05s6jtpby1w86b8 250 60217 222438 166422 2026-06-20T05:49:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੬)}}</noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਵੈਨਿਸ ਦਾ ਸੁਦਾਗਰ॥'''}}}} {{gap}}ਸ਼ਹਿਰ ਵੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਨਾਮੇ ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਰਹਿੰਦਾ ਸਾ ਓਹ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਈਸਾਈ ਸੁਦਾਗਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਰੱਜਕੇ ਬਿਆਜ ਲੈਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਉਸਨੇ ਅਖੁੱਟ ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਓਹ ਲੈਹਣੇ ਦੇਣੇ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਨਿਰਦਈ ਸਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰਾਂ ਵਰਤਦਾ ਸਾ। ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਰੇ ਭਲੇ ਮਾਣਸ ਉਸਨੂੰ ਬੁਰਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਇਕ ਜੁਵਾਨ ਸੁਦਾਗਰ "ਐਂਟੋਨੀਓ" ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਉਸਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੱਟਾ ਹੋਯਾ ਹੋਇਆ ਸਾ। ਉਧਰ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਭੀ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨ ਸੁਖਾਉਂਦਾ ਸਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਓਹ ਬਾਹਲਾ ਲੋੜਵੰਦ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਜ ਲੀਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਪੱਯੇ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇਂਦਾ ਹੁੰਦਾ ਸਾ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਲੋਭੀ ਬਿਆਜੜੀਏ ਅਤੇ ਓਸ ਦਾਤਾ ਸੁਦਾਗਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟ ਕੁੱਤੇ ਦਾ ਵੈਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾ ਜਦ ਕਦੇ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਏ ਨੂੰ ਟੱਕਰਦੇ ਤਾਂ ਐਂਟੋਨੀਓ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਨੂੰ ਬੜੀ ਝਾੜ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ<noinclude></noinclude> blkc2nbfivtexmkqsdq8weec17bl341 250 60218 222439 166426 2026-06-20T05:49:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੭)}}</noinclude>ਐਨਾਂ ਬਿਆਜ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੁਲਮੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ? ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਸਹਿ ਲੈਂਦਾ ਅਤੇ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮੌਕਾ ਤਾੜਦਾ ਜੋ ਕਿਵੇਂ ਏਹ ਮੇਰੇ ਟੇਟੇ ਚੜ੍ਹੇ ਤੇ ਮੈਂ ਸਿੱਝਾਂ। ਐਂਟੋਨੀਓ ਬੜਾ ਭਲਾ ਲੋਕ ਸਾ। ਓਹਦੀ ਰਾਤੇ ਓਹੀ ਜੰਮਿਆ ਸਾ। ਓਹ ਉਪਕਾਰ ਕਰਣ ਦੀ ਬੜੀ ਚਾਹ ਰਖਦਾ ਸਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਦਾ ਥੱਕਦਾ ਨ ਸਾ। {{gap}}ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਇਟਲੀ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀਓ ਹੀ ਅਜੇਹਾ ਪੁਰਖ ਸਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਮੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਐਉਂ ਤਾਂ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਬ ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਾਨ ਪਰ ਵੈਨਿਸ ਦਾ ਇਕ ਜੁਵਾਨ ਰਈਸ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨਾਮੇ ਉਸਦਾ ਬੜਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿਤ੍ਰ ਸਾ। ਤਿਸਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਖਾਓਣ ਉਡਾਉਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਲੱਗ ਚੁੱਕਾ ਸਾ ਜਿਹਾਕੁ ਬਾਹਲਾ ਬਖਤਾਵਰਾਂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦ ਕਦੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੂੰ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ,ਐਂਟੋਨੀਓ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਜੀ ਨਾਲ ਓਹਦੀ ਮੱਦਤ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਾ, ਮਾਣੋ ਇਕ ਦੂਏ ਨੇ ਪੱਗ ਵਟਾਈ ਹੋਈ ਸੀ॥<noinclude></noinclude> aej1ix7oau2u8e66987ypwtdh0k5om8 250 60219 222440 166425 2026-06-20T05:49:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222440 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੮)}}</noinclude>{{gap}}ਇਕ ਦਿਨ ਬੈਸੈਨੀਓ ਆਪਣੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ:– {{gap}}ਬੈਸੇਨੀਓ—ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਕੋਮਲ ਦਿੱਬ ਜੋਤ ਮੁਟਿਆਰ ਸੁੰਦ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਾਂ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੇਊ ਦੇ ਮਰਣ ਮਗਰੋਂ ਬਹੁਤ ਮਾਲ ਅਤੇ ਮਿਲਖਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਇਸ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੌਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਅਜੇ ਓਹਦਾ ਪੇਉ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਮਿਲ ਆਇਆ ਸਾ ਓਸ ਦੀਆਂ ਮਸਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਣਤ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਦਰ ਚੁੱਪ ਚੁਪੀਤੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਖੁੱਭ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿਹਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਓਹ ਨੂੰ ਭੀ ਮੇਰੀ ਚਾਹ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਕਰਾਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਐਨਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜੋ ਉਸ ਮਨ ਮੋਹਨੀ, ਧਨਵੰਤੀ, ਯਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੱਸਣ ਲਈ ਜੋ ਜੋ ਪਦਾਰਥ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ ਲੈ ਸੱਕਾਂ, (ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ) ਜਿੱਥੇ ਤੁਸਾਂ ਹੋਰ ਸੈਂਕੜੇ ਉਪਕਾਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਓਥੇ ਇਸ ਲੋੜ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੋਰ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ॥<noinclude></noinclude> jo5mviljmz2ohu9r6mfa57s12e9yk4y 250 60220 222441 172484 2026-06-20T05:49:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੯)}}</noinclude>{{gap}}ਪਰ ਐਂਟੋਨੀਓਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰੁਪੱਯਾ ਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲਚਾਰ ਸਾ। ਤਾਂ ਬੀ ਦਿਸਾਓਰੀ ਮਾਲ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਓਹਦੇ ਜਹਾਜ ਆਉਣ ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਚੇੱਤਾ ਆਯਾ ਤਾਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਗੱਲ ਸੁੱਝੀ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਬੋਲਿਆ:– {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ—(ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਚੁਪ ਰਹਿ ਕੇ) ਕੁਝ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਕੋਲ ਜਾਕੇ ਆਪਣੇ ਜਹਾਜਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤਕ ਇਕਰਾਰ ਕਰਕੇ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਲਵਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਤਿਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਓਹਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇ ਜੋ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੇ ਜਹਾਜ ਆਉਣੇ ਪੁਰ ਬਿਆਜ ਸਮੇਤ ਮੂਲ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਇਹ ਇੱਕ ਅਜੇਹੀ ਗੱਲ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਸਾਰ ਸ਼ਾਇਲਾਕ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ "ਮੌਕਾ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜੇ ਇਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੇ ਦਾਓ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਜੋ ਗਤ ਮੇਰੀ ਅੱਜ ਤਕ ਇਸਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ ਸਬ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈ ਲਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਅਸਾਡੇ ਯਹੂਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਆਜ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਸਾਰਿਆਂ ਬਪਾ-<noinclude></noinclude> priyiz5o04qc6awl58qv2bupa6dgd8j 250 60239 222442 172486 2026-06-20T05:49:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222442 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੦)}}</noinclude>ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਨੇ ਮੇਰੀ ਹਲਾਲ ਦੀ ਕੁਮਾਈ ਨੂੰ ਬਿਆਜ ਕਹਿਕੇ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਮੇਰੀ ਜਾਤ ਨੂੰ ਜੇ ਇਹ ਮੌਕਾ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗੁਆਵਾਂ। {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓਂ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਰੁਪਏ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸਨੂੰ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਦੇਖਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੁਝ ਉੱਤਰ ਨ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਬੋਲਿਆ। {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ-ਸ਼ਾਈਲਾਕ, ਦੱਸੋ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇਣੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ–ਮਹਾਰਾਜ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਧਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਬਿਆਜ ਖਾਣ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਹਾਰੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਬਰ ਸ਼ੁਕਰ ਹੀ ਅਸਾਂ ਲੋਕਾਂ (ਯਹੂਦੀਆਂ) ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬੇਈਮਾਨ, ਠੱਗ, ਕੁੱਤਾ ਅਤੇ ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਹੋਰ ਕੀ ਕੀ ਬਣਾਇਆ, ਮੇਰੀ ਯਹੂਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਉੱਪਰ ਥੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਠੀਕਰੇ ਪਾਨੀ ਪਿਆਯਾ ਪਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਸਹਾਯਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ "ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਸਾਨੂੰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇ" ਕਦੀ ਕੁੱਤੇ ਕੋਲ ਭੀ ਰੁਪਏ<noinclude></noinclude> aix75nfibgca4jyb51j6x5a0pm4h34c 250 60240 222443 166479 2026-06-20T05:49:45Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222443 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੧)}}</noinclude>ਹੋਏ ਹਨ? ਕਦੇ ਕੁੱਤਾ ਨਕਾਰਾ ਬੀ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਹੱਥ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪੁੱਛਨਾਂ ਕਿ ਮੱਲ ਜੀ ਅੱਜ ਪਿਛਲੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਤੁਸੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਥੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਉਸਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁੱਤਾ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹੋ॥ {{gap}}ਏਹੋ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ,ਏਹੋ ਤੁਸਾਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਭਲਿਆਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦਿਆਂ? {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓਂ-ਹੁਣ ਬੀ ਓਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਥੁੱਕਾਂਗਾ ਅਤੇ ਫਿਟਕਾਰਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੈਂ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇਣੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੱਜਣ ਬਣਕੇ ਨਾ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਕੇ ਦੇ ਅਰਥਾਤ ਜੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਰਕਮ ਤੈਨੂੰ ਨ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਕਹੇਂ ਮੈਂ ਚੱਟੀ ਭਰ ਦਿਆਂਗਾ॥ {{gap}}ਸ਼ਈਾਲਾਕ-ਦੇਖੋ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਐਂਨੇ ਲਾਲ ਪੀਲੇ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਜਨਾਈ ਕਰਾਂ ਜਿਸਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਤੁਹਾਡਾ ਪਯਾਰ ਪੈ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਬੁਰਾ ਭਲਾ ਕਿਹਾ ਹੈ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਣੇ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਬਿਆਜ ਲੈ ਤੇ ਬਾਝ ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ॥<noinclude></noinclude> odocjplz66by1j4zwsnaf8brnxfq4wx 250 60241 222444 172487 2026-06-20T05:50:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222444 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੨)}}</noinclude>{{gap}} ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਕੇ ਐਂਟੋਨੀਓ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਨੇ ਉੱਪਰੋਂ ਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕਾੱਤੀ ਚਲਾਉਣੀ ਚਾਹੀ ਅਤੇ ਇਹ ਗੱਲ ਜਿਤਾਉਣ ਲਈ ਕਿ ਓਹ ਐਂਟੋਨੀਓ ਉੱਤੇ ਉਪਕਾਰ ਕਰਕੇ ਓਹਨੂੰ ਮਿੱਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਖਣਲੱਗਾ ਕਿ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਰੁਪਏ ਹੁਦਾਰੇ ਦੇਣ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਿਆਜ ਬੀ ਨਾ ਲਵਾਂਗਾ ਪਰ ਨਾਲੇ ਇਹ ਬੀ ਕਿਹਾ:— {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੈ,ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਹਾਸੇ ਭਾਣੇ ਇਕ ਟੋਂਬੂ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਰ ਦੇਣਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿ ਜੇ ਐਂਟੋਨੀਓਂ ਫਲਾਨੀ ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਰਕਮ ਨ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਜਿੱਥੋਂ ਚਾਹੇ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਵੱਢ ਲਏ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓਂ-ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਂ ਮੰਨੀ, ਮੈਂ ਟੋਂਬੂ ਕਰਾਉਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫੇਰ ਬੀ ਇਹ ਕਹਾਂਗਾ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਨੇ ਬੜੀ ਦਯਾ ਕੀਤੀ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ-(ਗੱਲ ਟੋਕ ਕੇ) ਨਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮੇਰੀ ਇਹ ਮਰਜੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਐਂਟੋਨੀਓ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਜੇਹਾ ਟੋਂਬੂ ਕਰਾਵੇ॥<noinclude></noinclude> 79b8kqks4l65tsc83cchidl8xvtiexl 250 60242 222420 166495 2026-06-20T05:46:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੩੮)}}</noinclude>ਆਪ ਮੇਰੀ ਦਵਾਈ ਕੀਤੀ ਚਾਂਹਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕਰ ਦੇਓ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪੂਰਾ ੨ ਕਰਾਰ ਕਰੋ ਕਿ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੀਕੂੰ ਜਿਸਤਰਾਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਰਹੋ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਤਕਰਾਰ ਨ ਕਰੋ ਜੇਕਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਪਨੇ ਮੰਨਣੀਆਂ ਹੋਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਦਵਾਈ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਪ ਸੱਤਾਂ ਦੀਪਾਂ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਭੀ ਹੋ, ਮੈਂ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ॥ {{gap}}ਧਨੀ-ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ! ਜੇਕਰ ਆਪਦੇ ਪਲਟੇ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਬੀ ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਨ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਆਪ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖੀਆਂ ਨਾਲ਼ ਆਪਦੀ ਦਵਾਈ ਕਰਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਦੇਖ ਲੀਤਾ ਹੈ,ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਠੀਕ ੨ ਨਿਹਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਪ ਜਿਵੇਂ ਆਖੋ ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਡਾਕਟਰ—ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁਵਾ ਕਰੋ ਭਾਵੇਂ ਨਾ ਕਰੋ ਤੁਸੀ ਮਾਲਕ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਤਰੀਕਾ ਬਜਾਰ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਵਾਂਙ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪਨੀ ਖੱਟੀ ਦੇ ਲਈ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ<noinclude></noinclude> bntkunr1bhzxp30hep0n7jg1ak38iu7 250 60474 222421 167046 2026-06-20T05:46:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੩੯ )}}</noinclude>ਕਰ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਖਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਲਵਾਂ। ਜਦ ਤੋੜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰਾਜੀ ਹੋਣਦਾ ਪੂਰਾ੨ ਨਿਹਚਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਦਵਾਈ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਭਯ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਾਂਦੇ ਨੂੰ ਬੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੀ ਆਗਯਾ ਮੰਨੇ ਅਤੇ ਆਗਯਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਜਿੰਨਾ ਬੀ ਨਾ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}ਧਨੀ-ਬੇਸ਼ਕ ਆਪਦਾ ਕਹਿਣਾ ਠੀਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਦੀ ਦਵਾਈ ਦਾ ਢੰਗ ਦੇਖ ਲੀਤਾ ਹੈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਪਰੀਖ੍ਯਕ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਡਾਕਟਰ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਨਿਹਚਾ ਆਪ ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਤੁਸੀਂ ਕਹੋਗੇ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਆਪਨਿਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਕੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਜਾ ਨਾ। ਜਦ ਓਹ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਰਮੂਜੀਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਧਰੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਯਾ॥<noinclude></noinclude> 5wczty8to8f8h9f6mk5uk8damy7569f 250 60475 222449 167053 2026-06-20T05:50:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222449 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੧੬੭ )}}</noinclude>ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੀ ਆਗਿਆਕਾਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਇਕਕਾਰ ਕੀਤਾ॥ {{gap}}ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਈਂ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਆਹ ਬੀ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਕਰ ਦਿਓ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨਯੋ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸ ਕਿਸਦੇ ਨਾਲ? {{gap}}ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੇਬੇ ਜੀ(ਪੋਰਸ਼ੀਆ)ਦੀ ਸਖੀ, ਨੈਰਿਸਾ ਨੇ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸਨੈ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਭਾਈਏ ਹੋਰੀ (ਬੈਸੇ-ਨੀਯੋ) ਅਤੇ ਬੇਬੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਹੋਗਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੀ ਤੇਰੀ ਹੋ ਰਹਾਂਗੀ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ—(ਆਪਨੀ ਗੋਲੀ ਨੂੰ)ਕਿਉਂ ਨੈਰਿਸਾ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਹੈ? {{gap}}ਨੈਰਿਸਾ ਜੀ ਸੱਚ ਹੈ ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੁਕਮ ਲੋੜੀ ਏ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਜੱਮ ਜੱਮ ਇਹਨੂੰ ਵਰ॥ ਬੈਸੈਨਯੋ—ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ,ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਸਾਡੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਜ ਹੋਣਾ ਸਾਡੇ ਅਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ॥<noinclude></noinclude> d44l9m5webrqb02vxyztcca6wj6izwc 250 60477 222463 168755 2026-06-20T05:52:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222463 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੭੯ )}}</noinclude>ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿਚ ਤੇਲ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਣ ਦਿਓ, ਮੇਰੇ ਕਰਮ ਮੇਰੇ ਨਾਲ। ਯਹੂਦੀ ਪਰਸਿੰਨ ਹੋ ਜਾਇ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ–ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਥਾਂ ਛੇ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਦੇਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ–ਮੈਨੂੰ ਛੇਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾ ਛੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਬੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਹੀਓ ਲੈਣਾ ਹੈ ਜੋ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ–ਜਦ ਤੂੰ ਹੋਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਜੇਹਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋਕੇ ਵਰਤਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਆਸ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੀ ਕੋਈ ਦਯਾ ਕਰੇਗਾ? {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ–ਮੈਂ ਕੀ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਨਿਆਉਂ ਕਰਾਉਣ ਥੋਂ ਡਰਾਂ। ਤੁਸਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੁੱਲ ਲਏ ਹੋਏ ਗੁਲਾਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਖੋਤਿਆਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਖੱਚਰਾਂ ਵਾਂਙੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਖੇ ਨਿਖੱਧ ਤੋਂ ਨਿਖਿੱਧ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਇਸੇ ਲਈ ਨਾ, ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਬੀ ਕਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੰਦ ਖਲਾਸ ਕਰ ਦਿਓ, ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਸਾਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕਿਉਂ<noinclude></noinclude> 4z1vizofb68flz0hy6wjwwpytnyv589 250 60478 222476 167063 2026-06-20T05:54:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222476 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੬੨ )}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਹੱਛਾ ਜੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਛੁਰੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਵਾਂ ਇਸ ਨ੍ਯਾਯ-ਕਾਰੀ ਭਲੇ ਮਾਨਸ ਜੁਆਨ ਵਕੀਲ ਉੱਤੋਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਕਿਉਂ ਜੋ ਕਾਨੂਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹੀਓ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਸ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਚੰਗਾ ਮੰਦਾ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਹੋਵੇ॥ ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਬਹੁਤ ਠੀਕ ਹੈ,ਵਾਹ ਮੇਰੇ ਬੁਧਿਵਾਨ ਸੱਚੇ ਮੁਨਸਬ, ਵਾਹ, ਤੇਰੀਆਂ ਸਿਆਨਪਾਂ ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਥੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧਕੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}( ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ) ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹਿੱਕ ਨੰਗੀ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਉਸਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਪਰ, ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਨਾ? ਮੇਰੇ ਚਤੁਰ ਮੁਨਸਬ ਇਹੀਓ ਹਨ ਨਾ? ਅਤੇ{{bar|2}}ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਕੋਲੋਂ{{bar|2}}ਬਸ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਨਾ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਹਾਂ, ਹਾਂ, ਇਹੀਓ ਹੀ ਹਨ ਪਰ ਮਾਸ ਦੇ ਤੋਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਤੱਕੜੀ ਬੀ ਐਥੇ ਹੈ ਯਾ ਨਹੀਂ?<noinclude></noinclude> 1a6fogw7k4gj9k6f5z0j6xhwnsi91bi 250 60482 222422 167068 2026-06-20T05:46:24Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੦)}}</noinclude>{{gap}}ਧਨੀ-ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਬੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਤੀਕ ਆ ਗਿਆ,ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਸਾ ਕਿ ਇਹ ਰਸਤਾ ਸੁਖ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ,ਪਰ ਇਸਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਆਪ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਛੇਤੀ ਭੋਜਨ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਆਪਦਾ ਬੜਾ ਉਪਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ॥ {{gap}}ਡਾਕਟਰ-ਬਹੁਤ ਹੱਛਾ, ਅੱਠ ਬਜੇ ਰੋਟੀ ਖਾ ਲੌ, ਇਤਨੇ ਚਿਰ ਤੋੜੀ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਆਵਾਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਤਾਂ ਰਫੂ ਚੱਕਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਓਹ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਖਿਆਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸਚਾਹੈ ਕਿਅੱਜ ਭੋਜਨ ਉਮਦਾ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਨਗੀਆਂ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਡਾਕਟਰ ਜਦ ਬਿਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ੨ ਖਾਣੇ ਖੁਵਾਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਖੁਆਲਨਾ ਕੋਈ ਅਚਰਜ ਨਹੀਂ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿੱਧ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਸੁਨਦਾ ਸੀ ਕਿ ਬੜੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਖਾਨ ਵਿੱਚ ਆਉਨਗੀਆਂ, ਇਸਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਬੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਰਸੋਈਆ ਬੀ ਬੜਾ ਉਸਤਾਦ ਹੋਵੇਗਾ, ਚੰਗੀਆਂ ੨<noinclude></noinclude> b9hvgnpchfbvxoieni1yatwxy1o2yuo 250 60483 222423 167716 2026-06-20T05:46:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੧)}}</noinclude>ਚੀਜਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੋਇਗਾ, ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਕਿ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਅਫਸੋਸ ਕਰਨਾ ਪਏ॥ {{gap}}ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਨੋਰਾਜ (ਖਿਆਲੀ ਪੁਲਾਂ) ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਗਿਨ ਰਿਹਾ ਸਾ ਕਿ ਭੁਖ ਲੱਗਨੀ ਅਰੰਭ ਹੋ ਪਈ ਅਤੇ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਆਂਦਰਾਂ ਕੁਰਲਾਉਣ ਲਗ ਪਈਆਂ। ਜਦਸਾਂਤਿ ਨ ਕਰ ਸੱਕਿਆ ਤਦ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਰਾਵਾ ਜਦ ਤੋੜੀ ਰੋਟੀ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਕੋਈ ਸ੍ਵਾਦਲੀ ਚੀਜ਼ ਮੈਨੂੰ ਲਿਆ ਦੇਓ ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਚਿਰ ਤੀਕੂੰ ਠਹਿਰ ਸੱਕਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੇ ਅੱਠ ਚਿਰਾਕੇ ਵੱਜਨਗੇ। ਨੌਕਰ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅਸੀ ਸਿਰ ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ ਜੋ ਅਪਨੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਤੋਂ ਲਾਚਾਰ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਗੀਦ ਕਰ ਛੱਡੀ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਨੌਕਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਾਨਾ ਖਸਖਾਸ ਦਾ ਬੀ ਦੇਵੇਗਾ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿਆਂਗਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਆਗ੍ਯਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਦੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਣਾਂ<noinclude></noinclude> d63i4hv14z6f5nk5peo45b4iuafekhy 250 60484 222424 171810 2026-06-20T05:46:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੨)}}</noinclude>ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰੂਬਰੂ ਖੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਥੋੜਾ ਸੰਤੋਖ ਕਰੋ, ਹੁਣੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੀਕੂੰ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਨਕੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਨਿਰਾਸ ਹੋਗਿਆ ਅਤੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੀਕ ਚੁਪਚਾਪ ਹੋਕੇ ਬੈਠ ਰਿਹਾ, ਜਾਨ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਹੀ ਸਮਯ ਸਾ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਭੁਖ ਸਹਾਰਨੀ ਪਈ। ਪਲ ੨ ਵਿੱਚ ਇਹੋ ਦਲੀਲਾਂ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਅੱਜ ਘੜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਗਿਆ ਕਿ ਅੱਠ ਨਹੀਂ ਬਜਦੇ, ਓੜਕ ਰਾਮ ਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਜਦ ਰਮੂਜੀਨੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਸਮਯ ਪੁਰ ਆਯਾ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਆਗਯਾ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਦੋਲਤਮੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਆਏ। ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਨਸਾਮਾਂ ਨੇ ਛੇ ਰਕਾਬੀਆਂ ਸਿਤਪੋਸ਼ ਨਾਲ ਕੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮੇਜ ਪੁਰ ਲਿਆ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੋਕੇ ਖਿਆਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਏਨਾਂ ਛਿਆਂ ਰਕਾਬੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਛਿਆ ਕਰਦਾ ਸਾ ਜੋ ਹੱਥ ਅੱਗੇ ਕਰੇ ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮਨਹਿ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰਕਾਬੀ ਖੋਲੂਠੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਇਤਨੀ ਗੱਲ ਸੁਨ ਲਵੋ, ਕਿ ਅਪਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਅਜੇਹੀ ਭੈੜੀ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਦੀਆਂ<noinclude></noinclude> bfj31kvaog2c3168wtdqe1rcbpnh4hu 250 60485 222425 171847 2026-06-20T05:46:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੩)}}</noinclude>ਖੂਨ ਪੀਨ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਮਿਲਾਉਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਵਾਦ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੁਝ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪਏਗਾ ਪਰ ਨਿਸਚਾ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜਰੂਰ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਜਿੱਥੋਂ ਤੰਕ ਬਨ ਪਵੇ ਥੋੜਾ ਖਾਓ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਪੋਸ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਆਯਾ ਦਿੱਤੀ। ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਰਕਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਦੋ ਹਜੀਰਾਂ ਹਨ, ਦੂਸਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਜੈਤੂੰਨ, ਤੀਸਰੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸੇਉ, ਚੌਥੀ ਵਿਖੇ ਦੋ ਛੁਹਾਰੇ, ਪੰਜਵੀਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਬਾਲੇ ਹੋਏ ਆਲੂ, ਅਤੇ ਛੇਵੀਂ ਰਕਾਬੀ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਜਹਾ ਇੱਕ ਪਨੀਰਦਾ ਟੋਟਾ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਸਾਰ ਧਨੀਪੁਰਖ ਦੀ ਹੋਸ਼ ਉੱਡ ਗਈ, ਘਬਰਾਕੇ ਬੋਲਿਆ ਹਾਇ ੨ ਏਹ ਕੇਹਾ ਅਨ੍ਹੇਰ ਹੈ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਜੀਉਂਦਾ ਹੀ ਮੋਇਆ, ਕਿਉਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਆਪ ਨੇ ਇਸੇ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨੌਕਰਾਂ ਇੱਥੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਜੇ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਤੋਂ ਡਰੋਂ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਨਾ ਮੇਰੇ ਸਾਮਨੇ ਲਿਆਏ ਹੋ। ਮੇਰੇ ਜੇਹੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਧਨਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਜੂਰਾਂ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਮਨੇ ਤੁਸਾਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਦਾਰਥ ਬੁਲਾਏ ਹਨ।<noinclude></noinclude> bnhru34x09533gs53ouubj643gqi9xa 250 60486 222426 171875 2026-06-20T05:46:55Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੪)}}</noinclude>{{gap}}ਡਾਕਟਰ—ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪ ਘਬਰਾਓ ਨਾ, ਥੋੜਾ ਜੇਹਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਦੇ ਲਈ ਤਦਬੀਰ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਬੁਰਾ ਨ ਮੰਨੋ, ਜਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਪ ਦਾ ਲਹੂ ਗਰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਕਦੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੇ ੨ ਪਦਾਰਥ ਖੁਲਾਵਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ੀਘਰ ਹੀ ਤਪ ਚੜ੍ਹ ਜਾਏਗਾ, ਹਾਂ ਜਦ ਕੱਲ ਆਪ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਰਾ ਠਹਿਰ ਜਾਏਗਾ ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂਹ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਯਾ ਜਾਏਗਾ, ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰੋਕਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਦੌਲਤਮੰਦ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣੀ ਪਈ ਤੇ ਪਨੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ ਸਾ ਖਾ ਲੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਓਹ ਹਜੀਰਾਂ ਆਲੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਚੱਟ ਕਰ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਦੇ ਹੋਟ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਚੀਜਾਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਸ੍ਵਾਦ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਕਿ ਕਦੇ ਮਠਿਆਈ ਅਤੇ ਕੜਾਹ ਏ ਬੀ ਅਜੇਹਾ ਸ੍ਵਾਦ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਓਹ ਰਕਾਬੀਆਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤਦ ਪੀਣ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਰਕ ਪਿਲਾਇਆ, ਜਿਸਦੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਆਈ॥<noinclude></noinclude> dxm5szj5lmfjqz2zkkakam5h66n9rok 250 60487 222427 169281 2026-06-20T05:47:01Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222427 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੫)}}</noinclude>{{gap}}ਜਦ ਮੇਜ ਤੋਂ ਕਪੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਦੋ ਘੰਟੇ ਤੀਕੂੰ ਲਾਭ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਫੇਰ ਉਸਨੂੰ ਸੌਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਦਿਨ ਦਾ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਹੈ ਸਾ, ਬੜਾ ਨ ਹੋਕੇ ਨੌਕਰ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸੋਨ ਲਈ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸਾ, ਕੀ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਾ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਬਿਛਾਈ ਦਾ ਸਮਯਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਫ਼ਰਸ਼ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ ਇੱਕੋ ਸਾਦੀ ਮਸਹਿਰੀ ਪਈ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਉੱਪਰ ਅਜੇਹਾ ਸਖ਼ਤ ਗਦੇਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਕੋਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਬੀ ਨਰਮ ਹੈ। ਫੇਰ ਤਾਂ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਕੋਲੋਂ ਰਿਹਾ ਨਾ ਗਿਆ, ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਓਏ ਬਦਜਾਤੋ! ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਬੀ ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸੌਣ ਲਈ ਇਹ ਕਮਰਾ ਆਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਤਾਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਦੇ ਸੌਣ ਲਈ ਭੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਚਲੋ ਮੈਨੂੰ ਦੂਸਰਾ ਕਮਰਾ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੀਕੁ ਨੀਂਦਰ ਤਾਂ ਆਵੇ॥ {{gap}}ਨੌਕਰ—ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ਼ ਦਾ ਬੜਾ ਅਸਚਰਜ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਇਸ ਕਮਰੇ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ<noinclude></noinclude> ciow2iyum10pax7f6yglyt2z02dycnz 250 60488 222428 169278 2026-06-20T05:47:08Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੬)}}</noinclude>ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਾਦ ਹੈ, ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਲਈ ਏਹੋ ਕਮਰਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਏਹੋ ਜੇਹੀ ਗੱਲ ਭੁੱਲਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਦੇ ਲਈ ਬਨਾਈ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਦੱਸ ਦਈਏ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਕਰੋ। ਇਹ ਆਖਕੇ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਕ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਨੌਕਰ ਤਾਂ ਰੱਫੂਚੱਕਰ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਉਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਭਰਿਆ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਲੀਲਾਂ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ, ਓੜਕ ਜਦ ਨੀਂਦਰਨੇ ਬਾਹਲਾ ਜੋਰ ਪਾਇਆ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮਿਟੀਣ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਕੱਪੜੇ ਲਾਹ ਕੇ ਉੱਸੇ ਮਸਹਿਰੀ ਤੇ ਲੇਟ ਗਿਆ। ਪਰ ਉਸ ਦਿਨ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਕਰੜੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜੇਹੀ ਨੀਂਦਰ ਆਈ ਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਆਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇੱਕੋ ਪਾਸੇ ਸੁੱਤੇ ਨੂੰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਜਦ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਿਆ ਤਦ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਇਸਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਨੂੰ ਆਇਆ। ਭਾਵੇਂ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਇੱਸੇ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸੌਂ ਗਿਆ ਸਾ ਕਿ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਮਝ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋ ਸਕੇਗਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਨਿਰਦਈ ਕੋਲੋਂ ਬਚਾ-ਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੋ ਨੀਂਦਰ ਦਾ ਸੁਖ ਆਇਆ ਸੀ<noinclude></noinclude> 662m9xn59y8ihnlwt524ty101pk5e86 250 60489 222429 171874 2026-06-20T05:47:14Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੭)}}</noinclude>ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਬੀ ਬੜੀ ਨਰਮਾਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਖ ਸਾਂਦ ਪੁੱਛੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਕੁਝ ਘਟ ਗਿਆ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੋਸੁ ਕਿ ਅੱਜ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਹੱਛਾ ਹੈ,ਪਰ ਇਹ ਕਮਰਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਹਿਨ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਨੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਘਰ ਆਖੀਏ ਤਾਂ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਡਾਕਟਰ—ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਮੈਂ ਇੱਸੇ ਲਈ ਆਪ ਕੋਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਕਰਾਰ ਕਰਾ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹੀਨੇ ਤੀਕੂੰ ਜਿਸ ਤਰਹ ਮੈਂ ਰੱਖਾਂ ਆਪਨੂੰ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਪਰ ਨਿਹਚਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਛ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਆਪਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਦੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗੇ ਅਥਵਾ ਚੰਗਾ, ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਨਾਲ ਲੱਭੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਤਦਬੀਰ ਆਪਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ। ਆਪਨੇ ਜੋ ਬਿਛਾਉਂਨੇ ਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਆਖਿਆ ਹੈ ਉਹ ਮੇਰੀ ਅਕਲ ਵਿਚ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਛਾਉਨਾ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਆਪ ਸੁੱਤੇ ਸੇ, ਦਵਾਈ ਦੀ ਸ਼ਕਤਿ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਮੰਨਦੇ ਹੋ ਕਿ ਅੱਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦਰ ਆਈ, ਇਸ ਦਾ ਮੂਲਮੰਤ੍ਰ ਦਵਾ ਸਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਖਮਲ ਤੇ ਸਾਂਟਨਾਦਿ<noinclude></noinclude> 8yiuyrnb6m40g7fgm7lywuw5gtxvabn 250 60490 222430 171938 2026-06-20T05:47:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੮)}}</noinclude>ਗਦੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਤਾਕਤ ਕਦ ਹੋ ਸੱਕਦੀ ਹੈ॥ ਜੇਕਰ ਆਪ ਅਰੋਗਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਐਂਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਬਾਹਲਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਪ ਦਾ ਦਿਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਲੰਘ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਮੂੰਹ ਧੋ, ਕੱਪੜੇ ਵਟਾ, ਬਾਹਰ ਆ ਬੈਠੋ॥ {{gap}}ਰਮੂਜੀਨੀ ਨੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਕੇ ਮੂੰਹ ਹੱਥ ਧੁਵਾਕੇ ਕੱਪੜੇ ਪਵਾਏ। ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਸਾ ਕਿ ਅੱਜ ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਮਯ ਚੰਗੇ ੨ ਪਦਾਰਥ ਮਿਲਣਗੇ ।ਪਰ ਜਾਂ ਇਸ ਦਿਨ ਬੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਟੁੱਕਰ ਰੋਟੀ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਆਲਾ ਸ਼ੋਰੂਏ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਦਿਲ ਸੜ ਬਲ ਕੇ ਕੋਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਕੁਝ ਪੇਸ਼ ਨ ਚੱਲੀ। ਜਦ ਰੋਟੀ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ ਆਓ ਹੁਣ ਆਪ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਤਦਬੀਰ ਕਰਾਂ,ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰੇ ਫਿਰੇ ਬਾਝ ਦੁਵਾਈ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਉਸਦੀ ਕੁਰਸੀ ਨੌਕਰ<noinclude></noinclude> 6wosietpc4nmzkmdf0yaabn8l32w3p9 250 60491 222431 171756 2026-06-20T05:47:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222431 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੪੯)}}</noinclude>ਦੇ ਮੋਢੇ ਚੁਕਵਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿਚ ਲਿਜਾ ਕੇ ਆਖਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਕੁਰਸੀ ਤੋਂ ਹੇਠ ਹੋਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਧਨੀ-ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਬਨਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਖੜੇ ਹੋਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਅੱਜ ਤੀਕੂੰ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਬਿਨਾ ਆਸਰੇ ਦੇ ਬਾਝ ਜਮੀਨ ਤੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ॥ {{gap}}ਡਾਕਟਰ-ਕੁਝ ਡਰ ਨਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਲਾਠੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਕੰਧ ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਕੇ ਖੜੋ ਜਾਓ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਨਕੇ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸੋਟੀਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਖੜੋਤਾ, ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਉੱਸੇ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੁਰਸੀ ਉੱਥੋਂ, ਚੁਕਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਬੀ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆ, ਬੂਹੇ ਨੂੰ ਜੰਦਾ ਲੁਵਾ, ਤਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਫਰਸ਼ ਲੋਹੇ ਦਾ ਬਨਿਆ ਹੋਯਾ ਸਾ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠ ਕੋਲੇ ਭੱਖ ਰਹੇ ਸੀ, ਧੀਰੇ ੨ ਓਹ ਗਰਮ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਓਹ ਫਰਸ਼ ਅਜੇਹਾ ਤਪ ਗਿਆ ਕਿ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਪੈਰ ਸੜਨ ਲੱਗੇ, ਘਬਰਾ ਕੇ ਹਾਇ ੨ ਕਹਿ ਕੇ ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗਾ, ਕਦੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਉਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਕਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਅਵਾਜਾਂ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ, ਪਰ ਜਦ ਕਿਸੇ<noinclude></noinclude> f5mkdvlncm2tebfpns3mg8pu0eppsfy 250 60492 222432 171939 2026-06-20T05:47:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222432 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੦)}}</noinclude>ਨੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢਨ ਤੇ ਧਮਕੀਆਂ ਦੇਨ ਲੱਗਾ। ਜਦ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀ ਕੁਝ ਨਾ ਬਣਿਆਂ ਤਾਂ ਇਨਾਮ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਝੁਰਣ ਲੱਗਾ ਪਰ ਕਮਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾ ਨ ਖੁਲ੍ਹਿਆ। ਜਦ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਸੜਨ ਲੱਗੀਆਂ ਤਾਂ ਇਕ ਪੈਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੂਸਰੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਡੱਡੂ ਦੀ ਤਰਹ ਕੁੱਦਨ ਲੱਗਾ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਾਰੋ ਵਾਰੀ ਇਕ ਪੈਰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਇਕ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਦੋ ਘੰਟਿਆਂ ਤੀਕੂੰ ਇਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਟੱਪਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਜਦ ਸਾਰੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਖੁਲ੍ਹ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਬੂਹਾ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਇੱਕ ਬੜੀ ਸਾਰੀ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਕੁਰਸੀ ਗਦੇਲੇ ਤੇ ਤਕੀਏ ਸਮੇਤ ਬਿਛਵਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਕਮਰੇ ਦੀ ਭੂੰਈਂ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਰਸੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਸਾਰ ਧਣੀ ਪੁਰਖ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਆਈ, ਝੱਟ ਪੱਟ ਉਤਾਵਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਪਰ ਜਾ ਡਿੱਗਾ। ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿਖੇ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾ ਸਾ ਜੋ ਉਸਨੇ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਖੇਚਲ ਬਾਝ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> jpk1qwktsvqrvz21g36ya6o8d0vd20c 250 60493 222433 169229 2026-06-20T05:48:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੧)}}</noinclude>{{gap}}ਭੋਜਨ ਦੇ ਸਮਯ ਡਾਕਟਰ ਇਸਦੇ ਮੁੱਢ ਆਇਆ ਤੇ ਬਹਾਨਾ ਅਤੇ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹਟਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਕਬਾਬ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਿੱਲਕੁਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢਿੱਡ ਭਰਕੇ ਖਾਹਦਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲਾ ਅਰਕ ਪੀਤਾ॥ {{gap}}ਗੱਲ ਕਾਹਦੀ ਕਿ ਇੱਸੇ ਤਰਾਂ ਡਾਕਟਰ ਹਰ ਦਿਨ ਉਸ ਦੌਲਤਮੰਦ ਨੂੰ ਮੇਹਨਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭੁਖ ਸਹਿਨ ਵਾਦੀ (ਆਦਤ) ਪਾਉਨ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾ ਨੂੰ ਦਰੁਸਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੀਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋਗਿਆ, ਇਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਬੀ ਅਸਵਾਰੀ ਲੈਕੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਇਸਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨਾ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਪਾਸੋਂ ਵਿਦਾਇਗੀ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਨਾ ਓਸਦੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਝਟਪੱਟ ਗੱਡੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਸਿੱਧਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਰਫੂ ਚੱਕਰ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਇਆ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਸਪਾਰਸ਼ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਭੇਟ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਪਛਾਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ<noinclude></noinclude> 3csknhaxu9vwnv795tcakwthltrr7pf 250 60494 222434 171940 2026-06-20T05:48:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੨)}}</noinclude>ਸਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਢੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸਾ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਟਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾ। ਜਾਂ ਤਾਂ ਲਾਠੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸਾ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹਾ ਬਲ ਆਗਿਆ ਕਿ ਮਾਨੋ ਕਦੇ ਬੀ ਨਿਕੰਮਾ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਸਾਰ ਉਲਾਂਬੇ ਤੇ ਲਾਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਤੋਬਾ ਤੋਬ ਕਰ ਉਠਿਆ,ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਵਾਹ ਜੀ ਵਾਹ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੇ ਤੁਸਾਂ ਤਾਂ ਖੂਬ ਮੇਰਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਯਾ, ਚੰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ,ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਕਿ ਕੇਹੜੇ ਜਨਮ ਦਾ ਵੈਰ ਤੁਸਾਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਲੀਤਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਨ ਕੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਨਰਮਾਈ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਨਦਾ ਕਿ ਆਪ ਕਿਸਲਈ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਨਾਉਂਦੇ ਹੋ,ਮੈਂ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਉਸ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਾਯਾ, ਆਪ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਹੋ, ਹਾਂ ਇਤਨੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਹੈ ਕਿ ਆਪਦੀ ਇੱਛਿਆ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬਾਹਲੀ ਸਪਾਰਸ਼ ਲਿਖੀ ਸੀ॥<noinclude></noinclude> 14f3ao7fqgxrloauh60xbturq5sz2az 250 60495 222435 171941 2026-06-20T05:48:27Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੩)}}</noinclude>{{gap}}ਧਨੀ ਪੁਰਖ—ਹਾਂ ਬੇਸ਼ਕ ਆਪ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਪਰ ਤੁਸਾਂ ਮੈਰੇ ਸਾਹਮਨੇ ਉਸਦੀ ਐਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ? {{gap}}ਡਾਕਟਰ—ਜੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਕੀ ਬੁਰਾ ਕੀਤਾ, ਕੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਝੂਠੀ ਸੀ,ਕਿਆ ਤੁਸਾਡੀ ਮਾਂਦਗੀ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵਧੀਕ ਹੋ ਗਈ? {{gap}}ਧਨੀਪੁਰਖ—ਨਹੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ ਸਗਮਾ ਅੱਗੇ ਕੋਲੋਂ ਬਹੁਤ ਰਾਜੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਅੰਨ ਠੀਕ ੨ ਪਚਦਾ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ, ਨੀਂਦਰ ਅਜੇਹੀ ਆਉਣ ਲੱਗ ਪਈ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰ ਫਿਰ ਬੀ ਸਕਦਾ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਡਾਕਟਰ—ਬਸ ਜਦ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਹਾਲ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀ ਮੈਨੂੰ ਧੰਨਵਾਦ ਦੇਂਦੇ ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਬੇਚਾਰੇ ਨੂੰ ਐਵੇਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦੇਂਦੇ ਹੋ, ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਡਾ ਕਿੱਧਰ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਪੋਲੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨੋ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਾਨ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 66fq9mw69dx2tlvy7xtdv6oyc395v3n 250 60496 222436 171637 2026-06-20T05:48:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੪)}}</noinclude>{{gap}}ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਾ, ਜਦ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਸਮਝਾਯਾ ਤਾਂ ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਹਿਨ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਆਪ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਤਾਂ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇਕੇ ਰਾਜੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਬਨਾਕੇ ਛੱਡਿਆ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ ਸੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਈ ਗਰੀਬ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮੇਜ ਉੱਤੇ ਕਈ ਪ੍ਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਤੁਸੀ ਧੋਖੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਸੇ, ਪਰ ਇਹ ਨਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਗੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖੁਲਾਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਲਟਾ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤਾ ਖਾਨ ਕਰਕੇ ਕਈ ਤਰਹਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅਵੱਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਾਨ ਪੀਨ ਦੀਆਂ ਖਰਾਂਬੀਆਂ ਹਟਾਉਨਾ ਹੀ ਯੋਗ ਹੈ, ਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਪਰਿਸ਼੍ਮ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਦੀ ਪਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ,ਸੋ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਰਮੂਜੀਨੀ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ<noinclude></noinclude> onm6qa0ymkijtzgqzk5h5oj3h7brsy6 250 60497 222437 171942 2026-06-20T05:48:43Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੫੫)}}</noinclude>ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਨੇ ਆਪਦੇ ਬਿਛਾਉਨੇ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਪਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨ ਕੋਈ ਆਪਦੇ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪਾਇਆ ਸਾ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਹਟਾਨੀਆਂ ਸਨ, ਸੱਚ ਪੁੱਛੋ ਤਾਂ ਰਮੂਜੀਨੀ ਨੇ ਆਪਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸ ਢੰਗ ਤੇ ਕੀਤਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀ ਇਸਨੂੰ ਅੱਧੀ ਦੌਲਤ ਬੀ ਦੇ ਦੇਓ ਤਾਂ ਬੀ ਇਸਦੇ ਹਿਸਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਆਪ ਕੋਲੋਂ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ, ਜਰਾ ਸੀਸਾ ਲੈਕੇ ਮੂੰਹ ਤਾਂ ਦੇਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਦੇ ਕੀ ਬਨ ਗਏ ਹੋ॥ {{gap}}ਜਦ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮਝਾਯਾ ਤਾਂ ਧਨੀ ਪੁਰਖ ਨਿਰੁੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬਦ ਜੁਬਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਨ ਲਈ ਉਸਦੀ ਮਿੱਨਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫੇਰ ਆਪਨੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਆਉਂਦੀ ਸਾਰ ਹੀ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਧੰਨਵਾਦ ਦੀ ਲਿਖ ਕੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦੇ ਭੇਜਿਆ ਤੇ ਜਿਤਨਾ ਚਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਯਾ, ਚਾਲ ਚਲਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ੨ ਕਰਕੇ ਖਾਨ ਪੀਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਰੱਖਣ ਲੱਗਾ। ਭੁੱਖ ਜਿੰਨਾ ਖਾਨਾ ਤੇ ਸਮਯ ਤੇ ਟੁਰਨਾਂ ਫਿਰਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਬੀ ਤਕੜਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕਿਸੇਤਰਾਂ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਉਸਨੂੰ ਨ ਆਈ॥<noinclude></noinclude> e31rq95vm0c1rxoniijr62n6m2mcnv7 250 60706 222455 168748 2026-06-20T05:51:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222455 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੭੩ )}}</noinclude>ਬਿਆਨ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਹੀ ਸਨ। ਬੈਲਰੀਓ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਕੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜਣ ਲਈ ਡਾਢੀ ਤਿਆਰ ਹੋਕੇ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਪੁਰ ਅੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਕੁਰ ਬਣੇਗਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਖੌਂਦ ਦੇ ਯਾਰ ਦੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾਵਾਂਗੀ। ਅਜੇਹਾ ਵੇਸ ਵਟਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਵਕੀਲ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਅਪਣਾ ਖੌਂਦ ਬੀ ਉਹ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸਿਆਨ ਸੱਕਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਗੋੱਲੀ ਨੈਰਿਸਾ ਬੀ ਨਿਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੀ ਲਗਦੀ ਸੀ॥ {{gap}}॥ਹੁਣ ਕਚੈਹਰੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇਹਾਂ॥ {{gap}}ਵੈਨਿਸ ਦਾ ਡਿਊਕ ਅਰਥਾਤ ਹਾਕਮ ਨਿਆਉਂ ਕਰਣ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਸਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਮੁਸੱਦੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪੂਰ ਬੈਠੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਬੱਧੇ ਖੜੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓਬੀ ਹਾਜ਼ਰਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆ ਉਡੀਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਹੁਣੇ ਅਦਾਲਤ ਕੋਈ ਖੋਟਾ ਹੁਕਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨਿੰਮੋਝੂਣਾਂ ਹੋਕੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਚਾਕਰ ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ ਭੀ ਇਸ ਅਵੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕਰਕੇ<noinclude></noinclude> e98njjz7sg0gx2acsvjq0axfm4eeysh 250 60707 222484 168724 2026-06-20T05:55:11Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222484 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੦੦ )}}</noinclude>ਖਾਨਿਓਂ ਕਿਸੇ ਵੈਨਿਸ ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਠਾਣੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਉਹ ਜਿੰਦ ਲੈਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਓਹ ਉਸ ਪਰਦੇਸੀ ਦੀ ਮਿਲਕ ਦਾ ਅੱਧ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਉਹਦੀ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦ, ਸੋ ਡਿਊਕ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ ਚਾਹੇ ਬਖਸ਼ੇ ਚਾਹੇ ਨਾ ਬਖਸ਼ੇ॥ {{gap}}ਮੈਂ ਕਹਿ ਸੱਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਬੀ ਇਹੀਓ ਹਾਲ ਹੈ, ਕਿਉਂ 'ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਸਰੀਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਗਤੀ ਦੋਵੇਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੱਦਾਲੈ ਦੀ ਜਿੰਦ ਲੈਣ ਲਈ ਜੋਰ ਲਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਉਸ ਖਟਕੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾਣਾ ਚਾਹਿਆ ਸਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਬਾਬਤ ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਢਹਿ ਚੁੱਕਾਂ ਹਾਂ। ਇਸਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੋਗ ਹੈ ਕਿ ਝੱਟ ਪੱਟ ਡਿਊਕ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈ ਜਾਓ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਅਪਣੀ ਜਿੰਦ ਬਖਸ਼ਾ ਲਓ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੋਨੋਂ—ਹਾਂ ਹਾਂ ਡਿਊਕ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਪੈਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਫਾਹੇ ਦੇਣ ਦੀ ਆਰਯਾ ਲੈ ਲੈ। ਪਰ ਸੁਣ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਮਿਲਖ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਾਲ ਹੋ ਗਈ ਹੁਣ ਤਾਂ ਫਾਹੇ ਲਈ ਰੱਸੀ ਮੁੱਲ ਲੈਣ ਲਈ ਬੀ, ਤੇਰੇ<noinclude></noinclude> tvft1n90467xn64qz25353ajncmi5h7 250 60789 222478 168054 2026-06-20T05:54:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222478 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੯੪ )}}</noinclude>ਵਿਦਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਰਤਾ ਬੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਰਮਾਨ ਨਾਂ ਕਰਣਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗਤ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਹੋਣੀ ਨੈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਫੇਰ ਬੀ ਚੰਗੀ ਕੀਤੀ, ਹੋਣੀ ਦਾ ਦਸਤੂਰ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਪੁਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨਸੀਬ ਸੜੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਧਨ ਛਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਗਰੋਂ ਤਿਸਨੂੰ ਜੀਉਂ-ਦਿਆਂ ਰੱਖਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਟੋਏ ਅਤੇ ਚੇਹਰੇ ਪਰ ਝੁਰੜੀ-ਆਂ ਪਾਕੇ ਬਿਪਤਾ ਭੁਗੌਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸਨੈ ਬਚਾ ਲਿਆ।। {{gap}}ਆਪਨੀ ਆਦਰਯੋਗ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਸੁਣਾਕੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁਰ ਬੀਤੀ ਹੈ ਦੱਸ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬੀ ਜਿਤਾ ਦੇਣਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਰੱਖਦਾ ਸਾਂ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤ੍ਰ! ਅੰਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਭਲਿਆਈ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕਰਣਾ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹਿਕੇ ਉਸੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਣਾ ਕਿ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕਹੋ ਬੈਸੋਨੀਓ ਦਾ ਬੀ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਸਾ ਯਾ ਨਹੀਂ, ਤੁਸਾਂ ਆਪਨੇ ਤੁਛ ਮਿੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਹੱਥੋਂ ਗੁਆ ਕੇ ਰਤਾ ਬੀ ਸੋਗ ਨਾ ਕਰਣਾਂ । ਉਹਨੂੰ ਬੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਦਾਰ ਲਾਹੁਣ ਦਾ ਅਰਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਘਾਉ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ<noinclude></noinclude> 0javmwup3e9b90w5jq6xsmgp0im8dn4 250 60790 222460 168695 2026-06-20T05:52:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੭੬ )}}</noinclude>ਤੁਰਕਾਂ ਅਤੇ ਜਾਲਮ ਤਾਤਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਗਰਾ ਪੱਥਰ ਜਿਹਾ ਕਰੜਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਤਰਸ ਔਂਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਦਯਾ ਦਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ–ਹਜੂਰ ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਚਿੱਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੁਜੀਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਸੌਂਹ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਕਾਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੇਰਾ ਹੱਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਓਸ ਨੂੰ ਨਾ ਛੱਡਾਂਗਾ। ਜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵਿਸਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਕਾਨੂਨ ਅਤੇ ਦੇਸ ਦੀ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਤਾ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਰੱਖ ਦਿਓ, ਖਬਰੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਥੋਂ ਪੁੱਛੋਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਉੱਤੋਂ ਲੱਤ ਮਾਰਕੇ ਕਿਉਂ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਸਦਾ ਉੱਤ੍ਰ ਨਾਂ ਦਿਆਂਗਾ, ਹਾਂ ਇੰਨੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਮੌਜ, ਮੇਰਾ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਲਿਆ ਜੇ? ਹੱਛਾ ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਥੋਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਚੂਹਾ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਮੇਰੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਬੀ ਲੱਗ ਜਾਣ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਜੇ?<noinclude></noinclude> eez0g5b74ztoqj4ukhf1u80vpsj7uag 250 60791 222496 168091 2026-06-20T05:56:57Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222496 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੩੧੨ )}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਹੱਛਾ ਤਾਂ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਮਾਨਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਲਓ ਇਹ ਛਾਪ ਵੇਖਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਗੀਦ ਕਰ ਦਿਓ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਹਨੂੰ ਬੀ ਨ ਗੁਆ ਦੇਣ॥ {{gap}}ਬੇਸੈਨੀਓ ਉਸ ਛਾਪ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਭਾਲਕੇ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਉਹੀਓ ਛਪ ਸੀ ਜਂ ਉਹ ਵਕੀਲ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸਾ॥ {{gap}}ਤਿਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੇ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਕਹ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਗੱਭਰੂ ਵਕੀਲ ਮੈਂ ਹੀ ਸਾਂ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਨਰਿਸਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸੀ॥ {{gap}}ਬੇਸੈਨੀਓ ਇਹ ਦੇਖਕੇ ਜੋ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਜਿੰਦ ਉਸ ਸੁਲੱਖਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਅਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਬਚੀ ਹੇ, ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੜਾ ਪਰਸਿੰਨ ਹੋਇਆ॥ {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਛੁਟ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੇ ਹੋਰ ਬੀ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ-ਚਾਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਸਾ, ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਓ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਕਿਧਰੋਂ ਉਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੇ ਕੁਰਾਹੇ ਪਏ ਹੋਏ ਜਹਾਜ ਓੜਕ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਆ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਸੋ ਓਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਉਸਨੇ<noinclude></noinclude> 206beyy70b1w7e97pu5ehl683fvf3ja 250 60792 222452 168092 2026-06-20T05:51:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222452 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੭੦ )}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਧਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਹੀ ਟੁਰ ਜਾਓ, ਢਿੱਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਓਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੀ ਬੇ ਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਮਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਾਲ ਵਿੰਗਾ ਬੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਵੀਹ ਗੁਣੀ ਰਕਮ ਦੇਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੇ ਮੇਰੇ ਤੀਕੁਰ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿਚ ਐਂਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੈ ਮੈਂ ਬੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਉੱਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਾਂਗੀ॥ {{gap}}ਤਿਸਦੇ ਉਪਰੰਤ ਪੋਰਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਟੁਰਣ ਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਯਾਹ ਹੋ ਜਾਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਇਸ ਧਨ ਦੌਲਤ ਉੱਪਰੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਨੂਨ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਸੋ ਓਸੇ ਦਿਨ ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਗਣ ਸ੍ਵਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ ਬੀ ਨੈਰਿਸਾ ਨਾਲ ਪਰਣੀਵਿਆ॥ {{gap}}ਜਦ ਇਹ ਕਾਰਜ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਗੈ੍ਸਯੈਨੋ ਅਤੇ ਬੈਸੈਨਯੋ ਵੈਨਿਸ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਂਟੋਨੀਓ ਜੇਲ੍ਹਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਹੈ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਰਕਮ ਦੀ ਮੁਨਿਆਦ ਬੀਤ ਗਈ ਸੀ,ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਿਰਦਈ ਯਹੂਦੀ ਨੂੰ ਜੋ ਰੁਪਯਾ ਬੈਸੇਨਯੋ ਨੇ ਦੇਨਾ<noinclude></noinclude> fc11xyup83405h0gni0yk8okk9ap0g5 250 61007 222445 168740 2026-06-20T05:50:17Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222445 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੩)}}</noinclude> {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ—(ਹਠ ਕਰਕੇ) ਠਹਿਰੋ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਮੈਂ ਜ਼ਰੂਰ ਟੌਂਬੂ ਕਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਘਾਬਰਦੇ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਜਿਸ ਦਿਨ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰਣ ਹੈ ਉਸਥੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮੇਰੇ ਜਹਾਜ ਇਸ ਰੁਪਏ ਚੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮੁੱਲ ਦੇ ਮਾਲ ਨਾਲ ਲੱਦੇ ਹੋਏ ਆ ਜਾਣਗੇ॥ {{gap}}ਬਾਈਲਾਕ—(ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਸੁਨਕੇ) ਤੋਬਾ ਇਹ ਈਸਾਈਆਂ ਦੀ ਜਾਤ ਬੀ ਕਿਹੀ ਭਰਮਣ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਬੁਰਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਹੇ ਅਸੀਂ ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਓਹੋ ਜੇਹੇ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਵਸਾਹ ਨ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ! ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਭਈ ਜੇ ਓਹਦੇ ਕੋਲੋਂ ਇਕਰਾਰ ਪੂਰਾ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ (ਮਾਸ ਦੀ) ਚੱਟੀ ਭਰਕੇ ਕੀ ਖੱਟ ਲੈਨਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਸ ਅੱਧ ਸੇਰ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਥੋਂ ਵੱਢ ਬੀ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਓਹ ਐਨਾਂ ਬੀ ਤਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆ ਸੱਕਦਾ ਜਿੰਨਾਂ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਮਾਸ, ਮੈਂ ਓਸ ਨਾਲ ਪ੍ਯਾਰ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਇਹ ਉਪਕਾਰ ਕਰਣਾ` ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੇ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਵਾਹ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਓਹ ਜਾਣੇ॥<noinclude></noinclude> jimt45igcqcqyefkwsqcm2lcd9khol3 250 61008 222446 168741 2026-06-20T05:50:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222446 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੪)}}</noinclude>{{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ, ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਦੀਆਂ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਨ ਪਤੀਜਿਆ ਸਾ, ਬਥੇਰਾ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਹਟਕਿਆ ਕਿ ਹੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਅਜੇਹੀ ਚੱਟੀ ਭਰਣ ਦੇ ਇਕਰਾਰ ਕਰਣ ਵਿੱਚ ਖਟਕਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਓ, ਪਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝਾ ਕੇ ਕਿ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਜਿੱਕੁਰ ਯਹੂਦੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਇਹ ਇਕਰਾਰ ਹਾਸੇ ਠੱਠੇ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓੜਕ ਨੂੰ ਟੋਂਬੂ ਕਰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ । {{gap}}ਇਹ ਧਨ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਿਸਨੂੰ ਬੈਸੈ ਨੀਓ ਦੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੈ ਆਪਣੇ ਲਈ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਲਾਗੇਹੀ ਬੈਲਮਾਂਟ ਨਾਮੇ ਥਾਂਉ ਪੁਰ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਓਹਦਾ ਨਾਉਂ (ਪੋਰਸ਼ੀਆ) ਸਾ, ਅਤੇ ਸੁਹੱਪਣ ਅਤੇ ਸੁਘੜਤਾਈ ਵਿਚ ਉਸ ਪੁਰਾਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਥੋਂ ਘੱਟ ਨਾ ਸੀ ਜੋ ਕੇਟੋ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਬੂਟਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੀ। {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ,ਜਿਸਨੂੰ ਇਕ ਜਿੱਤਦੀ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਖਟਕੇ ਵਿੱਚ ਫਸਾਕੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਰੁਪੈਯਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸਾ ਬੜੇ ਵੱਜ ਗੱਜਕੇ ਬੈਲਮਾਂਟ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਹੋਰਨਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਛੁੱਟ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰੇਸਯੈਨੋ ਨਾ<noinclude></noinclude> 4wvkeo3odnnkm3wz9qmpsqjtbzcbuwz 250 61009 222447 168742 2026-06-20T05:50:30Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222447 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੬੫ )}}</noinclude>ਇਕ ਚਾਕਰ ਨੂੰ ਲੈਲਿਆ।ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੀ ਮੁਰਾਂਦ ਝਬਦੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋਗਈ।ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਉਸਦੇ ਉੱਥੇ ਪੁੱਜਣ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਛੇਤੀ ਉਸਦੀ ਪਤਿਬ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਰਾਜੀ ਹੋਗਈ। ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਧਨ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹੀਓ ਗੁਣ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਹੱਡ ਸੁੱਚਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਕੁਲ ਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਪੋਰਸ਼ੀਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਅਖੁੱਟ ਧਨ ਨੇ ਓਹਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀਸੀ ਕਿ ਓਹ ਆਪਣੇ ਭਰਤੇ ਦੇ ਧਨ ਵੱਲ ਤੱਕਦੀ, ਸ਼ਰਮਾਕੇ ਭੋਲੇ ਭਾ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਜੋ ਮੈਂ ਹੁਣ ਥੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾਂ ਬੀ ਵੱਧ ਸੋਹਣੀ ਅਤੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਤਦ ਬੀ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਗੁਣਵਾਂਨ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਾਹਮਨੇ ਮੈਂ ਤੁੱਛ ਸਾਂ ਇਸਤਰਾਂ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੈ ਆਪਣੇ ਬੁਧਿ ਬਲ ਨਾਲ ਡਾਢੀ ਅਧੀਨਗੀ ਦੱਸੀ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਅਵਾਂਨੀ ਅਤੇ ਅੱਲੜ੍ਹ ਕੁੜੀ ਹਾਂ ਪਰ ਅਜੇ ਮੇਰੀ ਅਵਸਥਾ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਮੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਥੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿੱਖ੍ਯਾਦੇਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਾਂ ਗੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਮੀਜਾ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ। ਅੱਜ ਥੋਂ ਲੈਕੇ ਮੈਂ ਤਨ ਮਨ ਧਨ ਤੁਹਾਡੇ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।<noinclude></noinclude> maylgp57k9t5yfjdalny8kb8awy4nfb 250 61010 222448 168743 2026-06-20T05:50:37Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222448 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੬)}}</noinclude>{{gap}}ਹੇ ਪਤਿ ! ਕੱਲ੍ਹ ਤਕ ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਲਾਂ ਮਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਾਂ, ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੌਕਰਾਂ ਚਾਕਰਾਂ ਪੁਰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹਾਸਲ ਸਾ, ਹੁਣਇਹ ਘਰਬਾਰ ਦਹ- ਲੂਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਂ ( ਇਕ ਛਾਪ ਦੇਕੇ ) ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਇਸ ਛਾਪ ਸਮੇਤ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਰਸ਼ੀਆ ਦੇਵੀ ਨੈ ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਕੇ ਬੈਸੈਨੀਓਂ ਜੇਹੇ ਨਿਰਧਨ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਅਜੇਹਾ ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹੱਕਾ ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਅਜੇਹਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸਾ ਕਿ ਉਹਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਗੱਲ ਨਾ ਨਿਕਲੇ। ਛੇਕੜ ਮਸਾਂ ਮਸਾਂ ਉਹਨੇ ਦੋ ਚਾਰ ਟੁੱਟੇ ਫੁੱਟੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਛਾਪ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈਕੇ ਪੱਕਾ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈਂ ਸਦਾ ਇਸ ਛਾਪ ਨੂੰ ਕਾਲਜੇ ਨਾਲ ਲਗਾਕੇ ਰੱਖਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਸਮਝਕੇ ਆਪਨੇ ਥੋਂ ਇਸਨੂੰ ਅੱਡ ਨ ਕਰਾਂਗਾ li {{gap}}ਗ੍ਰਸਯੈਨੋ ਅਤੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨੈਰਿਸਾ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ, ਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੂਪਵਤੀ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੈ ਬੜੀ ਸੋਹਣੀ<noinclude></noinclude> 24gafu26oexuebslwi16kpkksutr8gp 250 61011 222450 168744 2026-06-20T05:50:51Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222450 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੬੮)}}</noinclude>ਪਰ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਨੇਤ ਕਿ ਕੋਈ ਭੈੜਾ ਸੁਨੇਹਾ ਲੈ ਕੇ ਇਕਜਨਾ ਐਂਟੋਨੀਓਂਕੋਲੋਂ ਆਇਆ, ਜਿਸਥੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਸੱਜਨਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਪੈ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਸਾਰ ਬੈਸੈਨੀ ਦੀ ਖਾਨਿਓਂ ਗਈ, ਇੱਕ ਰੰਗ ਆਵੇ ਤੇ ਇੱਕ ਰੰਗ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਪਈ ਓਹਦੇ ਵਲ ਤੱਕਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਕਦ ਇਹ ਸਿਰ ਚੁਕਕੇ ਕਿਸੇ ਮਿੱਠੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਦੇ ਮਰਣ ਦੀ ਖਬਰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਓੜਕ ਨਾ ਰਹਿ ਸੱਕੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਬ੍ਯਾਕੁਲਹੋਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਕਿਉਂ ਸੁੱਖ ਤਾਂ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਬੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਏ? {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ-ਪ੍ਯਾਰੀ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਕਦੇ ਅਜਿਹੀ ਦੁਖ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ਕਿਤੇ ਲਿਖੀ ਨਹੀਂ ਡਿੱਠੀ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੰਜੋਗ ਹੋਣ ਥੋਂ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਮੈਂਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹਾਲ ਸੱਚ ਸੱਚ ਕਹਿਦਿੱਤੀਸਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਮਾਯਾ ਫ਼ੈਲਸੂਫੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉਡਾ ਛੱਡੀ,ਪਰ ਇਕ ਗੱਲਹੋਰਬੀਦਸਨੋਂਰਹਿੰਦੀਸੀ ਕਿ ਮੇਰਾ ਹਾਲ ਉਸ ਨਿਰ-<noinclude></noinclude> fqvza4rqkrb0jvm5bexcbfxk1xe8605 250 61012 222451 168745 2026-06-20T05:50:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222451 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>( ੨੬੯) ਧਨ ਥੀਂ ਭੀ ਮੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਪੱਲੇ ਕੌਡੀ ਬੀ ਨ ਹੋਵੇ ਅਰਥਾਤ ਮੈਂ ਕਰਜਾਈ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਫੇਰ ਬੈਸੈਨਯੋ ਨੇ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਥੋਂ ਹੁਦਾਰ ਲੈਣੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਇਹ ਬੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਐਂਟੋਨੀਓਨੈ ਹੱਥ ਵਢਕੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏਹਨ ਕਿ ਜੇ ਫਲਾਨੇ ਦਿਨ ਇਹ ਰਕਮ ਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਯਹੂਦੀ ਜਿੱਥੋਂ ਚਾਹੇ ਮੇਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੋਂ ਮਾਸ ਕੱਪ ਲਏ, ਫੇਰਾ ਬੈਸੈਨੀਓਂ ਨੇ ਐਂਟੋਨੀਓਂ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਪੜ੍ਹਕੇ ਸੁਣਾਈ ਜੋ ਅਸੀਂ ਹੇਠ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ। {{center|॥ ਸਿੱਧ ਸ੍ਰੀ ਮਿਤ੍ਰ ਵਰ ਜੀ॥}} {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਰਾਮ ਰਾਮ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੋਰਜੀ ਸਮਾ ਚਾਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਜਹਾਜ਼ਨਸ਼ਟਹੋਗਏ ਹਨ, ਯਹੂਦੀ ਵਾਲੇ ਟੋਂਬੂ ਦੀ ਮੁਨਿਆਦ ਬੀ ਆਪੁੱਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕਰਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਪਏਗਾ ਜੋ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਲੀਤੇ ਬਾਝ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਹ ਲਾਲਸਾ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਫੇਰਬੀ ਜਿੱਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਮਰਜੀ ਹੋਵੇ ਕਰੋ। ਜੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਇੱਧਰ ਨਾ ਬੀ ਆ -ਸੱਕੋ ਤਾਂ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਬੀ ਨਾ ਕਰਨੀ॥<noinclude></noinclude> 4mk6hi3x74xd0ekq1n9slor1evosvws 250 61013 222453 168746 2026-06-20T05:51:13Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੧)}}</noinclude>ਚਾਹਿਆ, ਓਹ ਲੈਣ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਓਹ ਤਾਂ ਇਹੀਓਂ ਹਠ ਕਰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੈ। ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਡਰੂਕ ਅਰਥਾਤ ਹਾਕਮ ਕੋਲ ਇਸ ਅਨੋਖੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਤਰੀਕ ਪਈ ਜਿਸਨੂੰ ਬੇਸੈਯੋ ਬ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਉਡੀਕਣ ਲੱਗਾ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆਨੇ ਅਪਨੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਪਤਿ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਿਆ ਹੋਣ ਲਗਿਆਂ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਆਖਿਆ ਸਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮੁੜਕੇ ਆਓਗੇ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਪਨੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਨੂੰ ਬੀ ਲੈ ਆਓਣਾ। ਪਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹਦੇ ਬੀ ਚਿੰਤਾ ਸੀ ਕਿ ਦੇਖੀਏ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਕੀ ਕੀ ਬਿਪਤਾ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਕੱਲੀ ਬਹਿਕੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਇਹਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਜੋ ਤੂੰ ਬੀ ਉੱਦਮ ਕਰ ਅਤੇ ਜਿੱਕੁਰ ਬਣੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਭਰਤੇ ਦੇ ਯਾਰ ਦੇ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵਾਹ ਲਾ॥ {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੇ ਖੌਂਦ ਦਾ ਮਾਨ ਰੱਖਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ ਸਾ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਬਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਮੱਤ ਉੱਪਰ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਅਪਣੀ ਅਕਲ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨ ਸਮਝਾਂਗੀ, ਪਰ . ਅਪਨੇ ਮੰਨੇ ਪਰਵੰਨੇ ਖੌਂਦ ਦੇ ਯਾਰ ਦੀ ਇਹ ਦੁਰਦਿਸ਼ਾ<noinclude></noinclude> jzfvka2nlfll3p2v4n1b2oegl7bk4l0 250 61014 222454 168747 2026-06-20T05:51:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੨)}}</noinclude>ਦੇਖਕੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਛਾਲ ਆਯਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਵੱਲ ਯਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੈ ਅਪਨੀ ਬੁਧਿਦੇ ਆਸਰੇਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਦਲੀਲ ਕਰਲਈ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਜਾਕੇ ਵੈਨਿਸ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀਓ ਵੱਲੋਂ ਉੱਤ੍ਰ ਦਿਆਂਗੀ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕ ਸਨਬੰਧੀ ਬੇਲਾਰੀਓ ਨਾਮੇ ਕਨੂਨ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਪੱਕਾ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸਨੈ ਝੱਟ ਪੱਟ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਘੱਲ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸਲਾਹ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਇਹ ਬੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਕੇ ਓਹ ਪੁਸ਼ਾਕ ਭੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੰਗਵੀਂ ਏਨੀ ਜੋ ਬੈਰਿਸਟਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਬੇਲਾਰੀਓ ਨੇ ਲਿਖ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦਾ ਸਾ ਘੱਲ ਦਿੱਤਾ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੈ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੋਲੀ ਨੈਰਿਸਾ ਨੂੰ ਬੀ ਮਰਦਾਵਾਂ ਭੇਸ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਵਕੀਲ ਬਣਕੇ ਅਤੇ ਨੈਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਣਾ ਝੱਟ ਪੱਟ ਟੁਰ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਵੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੀ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ੀ ਸੀ . ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਪੇਸ਼ ਸਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ<noinclude></noinclude> 72cvc21iwzsx4ud7svue90dpo73wso8 250 61015 222456 168749 2026-06-20T05:51:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੨)}}</noinclude>ਦੇਖਕੇ ਉਹਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਛਾਲ ਆਯਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਵੱਲ ਧਯਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸਨੈ ਅਪਨੀ ਬੁੱਧਦੇ ਆਸਰੇਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਦਲੀਲ ਕਰਲਈ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਜਾਕੇ ਵੈਨਿਸ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਐਂਟੋਨੀਓ ਵੱਲੋਂ ਉੱਤ੍ਰ ਦਿਆਂਗੀ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਦਾ ਇਕ ਸਨਬੰਧੀ ਬੇਲਾਰੀਓ ਨਾਮੇ ਕਨੂਨ ਵਿੱਚ ਬੜਾ ਪੱਕਾ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਉਸਨੈ ਝੱਟ ਪੱਟ ਉਸਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਘੱਲ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਖੋਲ੍ਹ ਸੁਣਾਇਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸਲਾਹ ਹੈ, ਨਾਲੇ ਇਹ ਬੀ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਕੇ ਓਹ ਪੁਸ਼ਾਕ ਭੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਮੰਗਵੀਂ ਏਨੀ ਜੋ ਬੈਰਿਸਟਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਬੇਲਾਰੀਓ ਨੇ ਲਿਖ ਭੇਜਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਜੋ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਲੋੜੀਦਾ ਸਾ ਘੱਲ ਦਿੱਤਾ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੈ ਆਪਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਗੋਲੀ ਨੈਰਿਸਾ ਨੂੰ ਬੀ ਮਰਦਾਵਾਂ ਭੇਸ ਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਵਕੀਲ ਬਣਕੇ ਅਤੇ ਨੈਰਿਸਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਣਾ ਝੱਟ ਪੱਟ ਟੁਰ ਪਈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਦਿਨ ਵੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੀ ਜਿਸ ਦਿਨ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ੀ ਸੀ! ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਪੇਸ਼ ਸਾ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੇ<noinclude></noinclude> azrx3zc4wbspwmudvjurffq1b1mzy1w 250 61016 222457 168750 2026-06-20T05:51:44Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222457 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੩)}}</noinclude>ਬਿਆਨ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਹੀ ਸਨ।ਬੈਲਰੀਓ ਦੀ ਉੱਤਮ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਕੇ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜਣ ਲਈ ਡਾਢੀ ਤਿਆਰ ਹੋਕੇ ਆਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਪੁਰ ਅੜੀ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ ਜਿੱਕਰ ਬਣੇਗਾ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਯਾਰੇ ਖੌਂਦ ਦੇ ਯਾਰ ਦੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾਵਾਂਗੀ। ਅਜੇਹਾ ਵੇਸ ਵਟਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਹੀ ਵਕੀਲ ਜਾਪਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਅਪਣਾ ਰੌਂਦ ਬੀ ਉਹ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸਿਆਨ ਸੱਕਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸਦੀ ਗੋਲੀ ਨੈਰਿਸਾ ਬੀ ਨਿਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੀ ਲਗਦੀ ਸੀ। {{center|॥ ਹੁਣ ਕਚੈਹਰੀ ਦਾ ਵਰਨਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ॥}} ਵੈਨਿਸ ਦਾ ਡਿਊਕ ਅਰਥਾਤ ਹਾਕਮ ਨਿਆਉਂ ਕਰਣ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਬੈਠਾ ਹੈ।ਜਿਸਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਸਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਮੁਸੱਦੀ ਕੁਰਸੀਆਂ ਪੁਰ ਬੈਠੇਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਹੋਰ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਬੱਧੇ ਖੜੇ ਹਨ। {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਬੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪਿਆ ਉਡੀਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ ਹੁਣੇ ਅਦਾਲਤ ਕੋਈ ਖੋਟਾ ਹੁਕਮ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੁਨਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨਿੰਮੋਝੂਣਾਂ ਹੋਕੇ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਬੈਸੈਨੀਓ ਦਾ ਚਾਕਰ ਯੈਨੋ ਭੀ ਇਸ ਅਵੱਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਕਰਕੇ<noinclude></noinclude> mwuo389udst26e2zx2pbrsmrpzkypk4 250 61017 222458 168751 2026-06-20T05:51:52Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੪)}}</noinclude>ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਖਤ ਪਿਆ ਦੇਖ ਦੇਖ ਝੂਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਯਹੂਦੀ ਦਾ ਅਜੇ ਤਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ॥ {{center| ਡਿਊਕ–ਐਂਟੋਨੀਓ ਆਇਆ ਹੈ?}} {{center|ਐਂਟੋਨੀਓ–ਹਾਜ਼ਰ ਹਜ਼ੂਰ॥}} {{gap}}ਡਿਊਕ–ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰਾ ਅਜਿਹੇ ਹਤ੍ਯਾਰੇ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦਯਾ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚੰਦਰੇ ਨੂੰ ਤਰਸ ਮੇਹਰ ਮੁੱਢੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਯਾ ਦਾ ਬੀਜ ਪਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ–ਹਜੂਰ ਨੈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਉਹਦੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਬਾਬਤ ਕਿਹਾ ਹੈ ਮੈਂ ਸੁਣ ਲਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਓਹ ਢੀਠ ਆਦਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਾਨੂਨ ਰਾਹੀਂ ਉਹਦੇ ਵੈਰ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਚਕੇ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਮੈਨੂੰ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਜਿੰਨੀ ਚਾਹੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮੀ ਕਰ ਲਏ ਮੈਂ ਉਹਦੇ ਸਾਮਨੇ ਨਿਉਂ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਬਰ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਕੇ ਜੋ ਭਾ ਪਈ ਹੈ ਕੱਟਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ–ਕੋਈ ਹੈ, ਜਾਏ ਉਸ ਯਹੂਦੀ ਨੂੰ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਕੇ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰੇ॥<noinclude></noinclude> 3v7mboc53kwp4xz0gq05aqxylwnwv1e 250 61018 222459 168752 2026-06-20T05:51:59Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222459 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੫)}}</noinclude>{{gap}}ਅੜਦਲੀ–ਆਯਾ ਹੋਯਾ ਹੈ ਹਜ਼ੂਰ ਕਚੈਹਰੀ ਦੇ ਬੂਹੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। (ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਔਂਦਾ ਹੈ)॥ {{gap}}ਡਿਊਕ–ਰਾਹ ਛੱਡ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਹਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਓਣ ਦਿਓ, ਸ਼ਾਈਲਾਕ! ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਬੀ ਇਹੋ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਉੱਪਰੋਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਵੈਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਪਰ ਛੇਕੜ ਤੇਰਾ ਦਿਲ ਮੋਮ ਹੋ ਜਾਣਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾਂ ਕਠੋਰ ਤੂੰ ਹੁਣ ਹੈਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉੱਨਾਂ ਹੀ ਤਰਸ ਖਾਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਉੱਤੇ ਦਯਾ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਨਿਮਾਣੇ ਬੁਪਾਰੀ ਕੋਲੋਂ ਚੱਟੀ ਭਰਣ ਲਈ ਹਠ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਪੱਲੇ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ, ਢੇਰ ਤੂੰ ਆਪੇ ਦਯਾਲ ਹੋਕੇ ਨ ਨਿਰਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖੈਹੜਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਹੱਥੋਂ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਅੱਧੀ ਛੋਟ ਕਰੇਂਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਨਸੀਬ ਸੜੇ ਦਾ ਐਂਨਾ ਜਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਥੋਂ ਉਸਦਾ ਲੱਕ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਬੁਪਾਰੀ ਦਾ ਬੀ ਐਂਨਾ ਮਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਕੱਖ ਨਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸਦਾ ਅਜੇਹਾ ਭੈੜਾ ਹਾਲ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਹੈਂਸਿਆਰੇ<noinclude></noinclude> kdqrer4xlnd78dlhg3gtej31bldi2hk 250 61019 222461 168753 2026-06-20T05:52:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222461 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੭੭)}}</noinclude>ਹੱਛਾ ਇਹ ਬੀ ਨ ਸਹੀ, ਸੁਨੋਂ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੌੜਨ ਵਾਲਾ ਸੂਰ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਈ ਬਿੱਲੀ ਸਾਰਖੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਸ ਕਰਕੇ ਓਹ ਮੂੰਹ ਵਾਕਣ ਵਾਲੇ ਸੂਰ ਅਤੇ ਇਹ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ, ਬੁਰਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਇਸਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਬੀ ਆਪਣੇ ਹਠ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨ ਦੱਸਾਂਗਾ ਮੇਰੀ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ, ਇਸੇ ਲਈ ਮੈਂ ਚਲਾਰ ਹੋਕੇ ਓਹਦੇ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਚਲਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੈ ਲਿਆ ਜੇ ਮੇਰਾ ਉੱਤਰ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ–ਓਇ ਨਿਰਦਈ! ਇਹ ਕੋਈ ਠੀਕ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਇਸ ਬਹਾਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮੀ ਕਰੇਂ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ–ਕੋਈ ਜ਼ਰੂਰ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਉੱਤਰ ਥੋੜਾ ਦੇਣਾ ਹੈ? {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ–ਕੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਮਾਰ ਹੀ ਸਟਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਭਾਓਣ?<noinclude></noinclude> mwdwnzse1vawm7gt56mk98gejnwjcb2 250 61020 222462 168754 2026-06-20T05:52:26Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude> (੨੭੮) {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਇਹ ਬੀ ਕਦੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਓਹ ਮਾਰਨਾ ਨਾ ਚਾਹੇ? {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ—ਇਹ ਗੱਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋ ਜਰਾ ਮਨ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਲੱਗੇ ਉਸਨੂੰ ਦੁਰਕਾਰਣ ਲੱਗ ਪਈਏ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਇਕ ਵਾਰ ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਪ ਲੜੇ ਤਾਂ ਤੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਬੀ ਲੜਵਾਨਾ ਚਾਹੇਂਗਾ? {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓਂ—ਰਤਾ ਵਿਚਾਰ ਤਾਂ ਕਰੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਮੱਥਾ ਲਾਇਆ ਹੈ, ਇਕ ਯਹੂਦੀ ਨਾਲ? ਇਹ ਤਾਂ ਓਹੋ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਕਰ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੁਰ ਖਲੋ ਕੇ ਉੱਭਰ ਉੱਭਰ ਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹੜ ਨੂੰ ਰੋਕੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਬਘਿਆੜ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਮੇਮਨੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਉਂ ਅਨਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਪਰ ਵਾਉ ਨਾਲ ਹਿਲਦਿਆਂ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਰਜੇ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੁਲਾਰੇ ਤਾਂ ਨਿਸੰਗ ਲਓ ਪਰ ਸ਼ਾਂ ਸ਼ਾਂ ਨ ਕਰੋ, ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਜੇਹੀਆਂ ਹੀ ਅਨਹੋਨੀਆਂ ਹਨ ਜਿੱਕੁਰ ਕਿਸੇ ਨਿਰਦਈ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਤਰਸ ਆਉਂਣਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੀ ਅਰਜ ਮੰਨੋ ਅਤੇ ਅਕਾਰਥ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਰੁੱਝੋ<noinclude></noinclude> moazusz7p8fambueinvat7f8dcwpayj 250 61021 222464 168756 2026-06-20T05:52:40Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222464 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੦)}}</noinclude>ਐਨੀ ਮੇਹਨਤ ਕਰਾਉਂਦੇਹੋ? ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰ ਤਕ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਜਿਹੀ ਮੁਲਾਇਮ ਸੇਜ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੀ ਸੁਆਉ, ਜੇਹੇ ਚੰਗੇ ਚੋਖੇ ਖਾਣੇ ਰਾਤ ਦਿਨ ਆਪ ਖਾਂਦੇ ਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਬੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਇਹ ਦੇਵੋਗੇ ਕਿ ਇਹ ਸਾਡੇ ਗੁਲਾਮ ਹਨ, ਇਸੇ ਤਰਾਂਹ ਮੇਰਾ ਬੀ ਇਹੀਓ ਉੱਤਰ ਹੈ ਕਿ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਐਨਾਂ ਹਠ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਮੁੱਲ ਦੇਕੇ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹ ਮੇਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਜਰੂਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਰਤਾ ਬੀ ਨਾਹ ਨੁੱਕਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਫੇਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਨੂਨ ਦਾ ਕੋਈ ਠਿਕਾਨਾ ਨਹੀਂ। ਲਖ ਲਾਨਤ ਹੈ ਅਜੇਹੇ ਕਾਨੂਨ ਉੱਪਰ। ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ, ਮੈਂ ਨਿਆਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਦੱਸ, ਪਈ ਨਿਆਉਂ ਹੋਵੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਡਿਊਕ–ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨਾਲ ਤਦੋਂ ਤਕ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਛੱਡਦਾ ਹਾਂ ਜਦ ਤਕ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਵਕੀਲ ਬੈਲਾਰੀਓ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਨਿਰਾ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੀ ਖਾਤਰ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਆ ਨਾ ਜਾਵੇ॥<noinclude></noinclude> hi0pwyz9qtd4bl7mw6r575oq6ode8e5 250 61022 222465 171971 2026-06-20T05:52:48Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222465 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੧)}}</noinclude>{{gap}}ਨੌਕਰ{{bar|1}}ਗਰੀਬਨਿਵਾਜ ਇਕ ਆਦਮੀ ਉਸ ਵਕੀਲ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਲੈਕੇ ਹੁਣੇ ਪੈਡੂਏ ਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਲਿਆਓ, ਲਿਆਓ, ਛੇਤੀ ਚਿੱਠੀ ਲਿਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਸ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਇੱਧਰ ਬੁਲਾਓ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਮਨ ਨੂੰ ਡੁਲਾਉ ਨਾ, ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਭਲੀ ਕਰੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਯਹੂਦੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਲਹੂ ਹੱਡੀਆਂ ਆਦਿਕ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਚੁੱਕਣਗੀਆਂ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਤੇਰੇ ਲਹੂ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚੋਵੇਗੀ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ{{bar|1}}ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਓਹ ਹਾਲ ਹੈ ਜੋ ਇੱਜੜ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭੇਡੂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਂਦਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹਲਾਲ ਕਰਣੇ ਜੋਗ ਹੋਵੇ। ਸਬ ਥੀਂ ਹੌਲਾ ਫਲ ਪਹਿਲੇ ਭੁਏਂ ਤੇ ਡਿਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਏਹੋ ਹਾਲ ਮੇਰਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਇਸ ਥੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਭਾ ਪਈ ਹੈ ਹੁਣ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਹੌਂਸਲੇ ਨਾਲ ਕੱਟੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੋਂ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਕੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹਵਾੜ ਕੱਢਣਾਂ॥<noinclude></noinclude> egu6brram95nn4nabes4frem6rj3faw 250 61023 222466 172101 2026-06-20T05:53:00Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222466 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੨)}}</noinclude>{{gap}}ਨੈਰਿਸਾ ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਵਕੀਲ ਦੇ ਚਤੁਰ ਮੁਨਸ਼ੀ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਕਚਹਿਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਪੈਡੂਆ ਨਗਰ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਵਕੀਲ ਬੈਲਾਰੀਓ ਕੋਲੋਂ ਆਏ ਹੋ? {{gap}}ਨੈਰਿਸਾ{{bar|2}}ਜੀ ਹਾਂ ਹਜੂਰ ਉਥੋਂ ਹੀ, ਬੈਲਾਰੀਓ ਨੇ ਚਰਣ ਬੰਦਨਾਂ ਆਖੀ ਹੈ॥ {{center|(ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਦੇਂਦੀ ਹੈ)}} {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|2}}( ਯਹੂਦੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ) ਇਹ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬੜੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਛੁਰਾ ਤੇਜ ਕਰਨ ਡਹਿਆ ਹੈਂ? {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਉਸ ਦੁਆਲੀਏ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੋਂ ਮਾਸ ਵੱਢਣ ਲਈ ਜਿਸਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕੀਤਾ ਹੋਯਾ ਸੂ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ{{bar|2}}(ਯਹੂਦੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਤਲੇ ਉੱਤੇ ਛੁਰਾ ਲਾਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖਕੇ ਅੱਗ ਭਬੂਕਾ ਹੋਗਿਆ) ਓਏ ਚੰਦਰੇ ਯਹੂਦੀ! ਇਹ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ ਦੇ ਤਲੇ ਪਰ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਜੁੱਤੀ ਥੋਂ ਬੀ ਨਿਖਿੱਧ ਆਤਮਾ ਪੁਰ ਛੁਰਾ ਤਿੱਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ ਸਾਰੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਕੀ ਇਹ ਤਾਂ ਜਲਾਦ ਦੀ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਥੋਂ ਬ<noinclude></noinclude> 9g7bngktblmawv6ep351nzb275087dh 250 61024 222467 171979 2026-06-20T05:53:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222467 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੩)}}</noinclude>ਵੱਧ ਤਿੱਖਾ ਹੈ। ਹਾਇ ਓਏ ਜ਼ਾਲਮਾਂ! ਸਾਡੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਬੀ ਐਵੇਂ ਹੀ ਗਈਆਂ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਨਹੀਂ,ਨਹੀਂ,ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਤਲਬੀ ਮਿਨਤਾਂ ਨਹੀਂ ਸੁਨਣ ਵਾਲਾ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ{{bar|1}}ਓ ਨਿਰਦਈ ਕੁੱਤੇ! ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਮਾਰ, ਤੇਰਾ ਜਿਉਂਣਾ ਬਿਅਰਥ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪਾਇਥ ਗੋਰਸ ਹਕੀਮ ਦੇ ਮਤ ਉੱਪਰ ਨਿਹਚਾ ਆਗਿਆ ਹੈ ਕਿਬਾਹਲਾ ਜਨੌਰਾਂ ਦਾ ਭੌਰ ਮਨੁੱਖਾ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਆਵਾਗੌਣ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਭਰਮ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਤੂੰ ਬਘਿਆੜ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਨੁੱਖ ਮਾਰਣ ਦਾ ਡੰਡ ਦੇਣ ਨੂੰ ਫਾਹੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਭੌਰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਦੇ ਮਲੀਨ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ,ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਲੱਛਣ ਲਹੂ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ ਬਘਿਆੜਾਂ ਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਮੇਰੇ ਟੋਂਬੂ ਉੱਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੀ ਮੋਹਰ ਯਾਂ ਸਹੀ ਤਾਂ ਮੇਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਪੈ ਚੀਕੋ ਅਤੇ ਰੌਲਾ ਪਏ ਪਾਓ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸੰਘ ਪਾੜੋ ਮੇਰਾ ਕੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬੀਬਾ ਅਕਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ। ਨਹੀਂ<noinclude></noinclude> 100qhxcwl3t38ve8ucx1jblr56a6a07 250 61025 222468 172759 2026-06-20T05:53:12Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222468 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੪)}}</noinclude>ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਔਖਾ ਹੋਵੇਂਗਾ,ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਾਨੂਨ ਮੇਰਾ ਨਿਆਉਂ ਕਰੇ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਬੈਲਾਰੀਓ ਨੇ ਇਸ ਚਿੱਠੀ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਕ ਚਤੁਰ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਘੱਲਿਆ ਹੈ (ਨੈਰਿਸਾ ਨੂੰ) ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? {{gap}}ਨੈਰਿਸ{{bar|2}}ਐਥੇ ਹੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਡੀਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਤਾਂ ਉਹ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰ ਹੋਵੇ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਪੁਰ (ਮੁਸਾਹਿਬਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ) ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਆਦਮੀ ਜਾ ਕਰਕੇ ਆਦਰ ਭਾਉ ਨਾਲ ਉਹਨੂੰ ਲੈ ਆਵੋ। ਇੰਨੇ ਚਿਰ ਵਿੱਚ ਅਦਾਲਤ ਬੀ ਬੈਲਾਰੀਓ ਦੀ ਚਿੱਠੀ ਸੁਣ ਲਵੋ॥ {{center|(ਇਕ ਮੁਨਸ਼ੀ ਅਰਦਾਸ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ)}} {{gap}}ਸਿਧ ਸ੍ਰੀ ੬ ਧਰਮਾਵਤਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਿਕ ਵੈਨਿਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ॥ {{gap}}ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਪੱਤ੍ਰ ਪੁੱਜਾ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਢਿੱਲਾ ਹੈ ਪਰ ਬਾਰਥਾਸਰ ਨਾਮੇ ਰੋਮ ਦਾ ਇਕ ਜੁਆਨ ਵਕੀਲ, ਜਿਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ<noinclude></noinclude> oihovig91kargiqsa3m89bcfxnrn0we 250 61026 222469 171363 2026-06-20T05:53:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222469 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੫)}}</noinclude>ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹੋਯਾ ਹੈ। ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਸੁਦਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਕੁਰ ਬਖੇੜਾ ਪਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤਿਸਦੇ ਮਗਰੋਂ ਅਸਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਕਈ ਕਾਨੂਨ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਨੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਉਹਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਵਿੱਦਯਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕਥਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਬੀ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਓਹ ਆਪ ਦੇ ਅੱਗੇ ਹਾਜਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਮੂਜਬ ਉੱਥੇ ਹਾਜਰ ਹੋਕੇ ਮੇਰੀ ਥਾਂ ਕੰਮ ਕਰੇ। ਹੋਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਉਸਦੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇਖਕੇ ਘੱਟ ਮਾਨ ਨਾ ਕਰਨਾ। ਨਿਰਚਾ ਕਰਕੇ ਜਾਨਣਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਜੁਆਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਬੁਧਿਮਾਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਮੈਂ ਏਸਨੂੰ ਆਪਦੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਾਕੇ ਭਰੋਸਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਆਪੇ ਪਰਤਾ ਲਓਗੇ। {{center|{{gap}}ਆਪ ਦਾ ਦਾਸ ਬੇਲਾਰੀਓ।}}<noinclude></noinclude> q5pyvjfcbc8bo674a169qqahtsq5i4d 250 61027 222470 172758 2026-06-20T05:53:29Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222470 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੬)}}</noinclude>{{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਤੁਸਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਬੈਲਾਰੀਓ ਨੈ ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਲਓ! ਹੋਵੇ ਨ ਤਾਂ ਉਹੀਓ ਜੁਆਨ ਵਕੀਲ ਪਿਆ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵੇ॥ {{center|(ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਵਕੀਲ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ)}} {{gap}}ਆਹਾ! ਪੈਡੂਆ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਆਏ ਹੋ! ਆਓ ਜ਼ਰਾ ਹੱਥ ਤਾਂ ਮਿਲਾਈਏ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ, ਹੱਛਾ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਬਿਰਾਜੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਲੂਮ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੁਕੱਦਮਾਂ ਪੇਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੇਹੜੀ ੨ ਗੱਲ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਜੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਜਾਨਦਾ ਹਾਂ, ਓਹ ਯਹੂਦੀ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਓਹ ਸੁਦਾਗਰ ਕੇਹੜਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|2}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਦੋਵੇਂ ਅੱਗੇ ਵੱਧ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}(ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ) ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਨਾਓਂ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਹੈ?<noinclude></noinclude> pne5s8j1idrjmkcqex3y7su35zfwbac 250 61028 222471 172005 2026-06-20T05:53:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222471 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੭)}}<poem></poem></noinclude>{{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਜੀ ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਾਉਂ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਹੈ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਤੁਸਾਂ ਬੀ ਅਨੋਖੀ ਨਾਲਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੱਛਾ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਸੋ ਹੋਇਆ, ਵੈਨਿਸ ਦੇਸ ਕਾਨੂਨ ਮੂਜਿਬ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਵਾ ਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। (ਐਂਟੋਨੀਓ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ) ਤੁਸੀਂ ਬਿਲਕੁਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਰਤਣ ਕਿਉਂ ਹੈ ਨਾਂ ਇਹੀਓ ਗੱਲ? {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ{{bar|1}}ਜੀ ਹਾਂ ਇਹੋ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਤਾਂ ਯਹੂਦੀ ਨੂੰ ਦਯਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਦਯਾ ਕਰਾ ਸੱਕਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}॥ ਦੋਹਰੇ ॥ ਦਯਾ ਹ੍ਰਿਦਯ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਬੱਝ ਨ ਕਰਦਾ ਕੋਇ। ਜਿੱਕੁਰ ਬਰਖਾ ਅੰਬਰੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਹੋਇ॥ ਜੋਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਦਯਾ ਜਿਸ ਪੁਰ ਕਰਦਾ ਆਨ। ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਤਾਰਦੀ ਨਹਿ ਗੁਣ ਦਯਾ ਸਮਾਨ॥<noinclude></noinclude> nk6bq6871q76c82kq861kgqwr0zs4hm 250 61029 222472 182690 2026-06-20T05:53:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222472 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੮)}}</noinclude> {{Block center|<poem>ਮਹਾ ਬਲੀ ਥੋਂ ਬਲੀ ਬੀ ਦਯਾ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਮੁਕਟ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਵਣਹਾਰ॥ ਹੱਥੀਂ ਡੰਡਾ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਥਾਪ। ਬਹੁਤ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਆਪਣਾ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤਾਪ॥ ਡੰਡਾ ਡਰ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਦਯਾ ਕਰੇ ਭੌਂ ਨਾਸ। ਉਹ ਰਹਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਇਹਦਾ ਵਾਸ॥ ਦਯਾ ਆਪ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਗੁਣ ਜਾਣੋ ਹੇ ਮੀਤ। ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ ਜੀਵਦਾ ਦਯਾ ਕਰੇ ਇਹਨੀਤ॥ ਹੋਵੈ ਮੇਲ ਨਿਆਉਂ ਦਾ ਪਰ ਇਹ ਕਰੋ ਵਿਚਾਰ। ਲੇਖੇ ਕਦੇ ਨ ਛੁੱਟੀਏ ਉਸ ਸਚੇ ਦਰਬਾਰ॥ ਈਸ੍ਵਰ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਬੰਦਾ ਕਰਦਾ ਆਪ। ਦਯਾ ਕਰੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀਂ ਸਾਡੇ ਪਾਪ॥ ਸੋ ਹੇ ਮੂਰਖ ਬੰਦਿਆ ਇਹ ਤੂੰ ਰੱਖ ਖਿਆਲ। ਦਯਾ ਕਰੇਂਗਾ ਆਪ ਜੇ ਹੋਸੀ ਰੱਬ ਦਿਆਲ॥</poem>}} {{gap}}ਹੇ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਆਖੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਨ੍ਯਾਊਂ ਵਰਤਣ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਰਮੀ ਕਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਠੋਂ ਨਾ ਟਲੇ ਤਾਂ ਵੈਨਿਸ ਦੀ ਅਦਾਲਤ<noinclude></noinclude> 0imjdbjp8cfabeapwv9nfccvkfx7q4u 250 61030 222477 179296 2026-06-20T05:54:19Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222477 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੩)}}</noinclude>{{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਇਹ ਲਓ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ—ਹੱਛਾ ਸ਼ਾਈਲਾਕ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੱਲਿਓਂ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਸਿਆਨੇ ਨੂੰ ਬੀ ਸੱਦ ਲਓ ਜੋ ਉਸ ਗਰੀਬ ਦੇ ਘਾਓ ਦੀ ਤਾਂ ਖ਼ਬਰ ਸੂਰਤ ਰੱਖੇ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਚਾਰਾ ਐਨਾ ਲਹੂ ਜਾਣ ਨਾਲ ਮਰ ਜਾਏਗਾ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਇਹ ਬੀ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਲਿਖੀ ਪਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਅਜੇਹਾ ਚਾ ਕਰੋ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ? {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ—ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ,ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਸੁਦਾਗਰ, ਅੱਗੇ ਵਧੋ, ਤੁਸਾਂ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਸੁਨਣਾਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ—ਹੈ ਤਾਂ ਸਹੀ, ਪਰ ਥੋੜੀਆਂ ਹੀ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਡੋਲਿਆ। ਮੈਂ ਸਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਹੱਛਾ ਬੇਸੈਨੀਓ ਰਾਮ ਰਾਮ, ਹੁਣ ਮੈਂ<noinclude></noinclude> 7jnpjfhvtzuxpg4ryeolpz08pp8m4iu 250 61031 222479 172423 2026-06-20T05:54:34Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222479 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|( ੨੯੫ )}}</noinclude>ਜਾਣੋ ਕਿ ਮੈਂ ਸੱਚ ਮੁੱਚ ਤਨ ਮਨ ਧਨ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਾਈ ਦਾ ਅੰਗ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਐਂਟੋਨੀਓ! ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਵਰਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਥੋਂ ਬੀ ਵੱਧ ਪ੍ਯਾਰੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਪਰ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣ, ਮੇਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ,ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੰਦ ਦੇ ਤੋਲ ਨਹੀਂ ਤੁਲਦੇ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿੰਦ ਬਚ ਜਾਏ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਦਲੇਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਲਏ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੇਹਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੇ ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ{{bar|1}}ਬਲਾਲੈ ਮੇਰੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉੱਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਕਿ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ ਇਸ ਭੈੜੇ ਯਹੂਦੀ ਦਾ ਮਨ ਵਟਾ ਦੇ, ਤੇਰੇ ਘਰ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਥੁੜ ਹੈ?<noinclude></noinclude> cz2a5xfk58tms4fpm035rd6sr5di11e 250 61032 222480 182691 2026-06-20T05:54:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222480 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੬)}}</noinclude>{{gap}}ਨੈਰਿਸਾ-ਇਹ ਬੀ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਵੇਲੇ ਐਥੇ ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਿਤੇ ਸੁਣ ਲੈਂਦੀ ਤਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੜਥੂ ਪੈ ਜਾਂਦਾ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ-(ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ) ਇਹ ਦੇਖੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਈਸਾਈ ਖੋਂਦਾ ਦਾ ਹਾਲ, ਮੇਰੀ ਬੀ ਇਕ ਧੀ ਹੈ ਹਾਇ ਕਿਹੀ ਹੱਛੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਉਹ ਈਸਾਈ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਯਹੂਦੀ ਦੀ ਬਣਕੇ ਰਹਿੰਦੀ॥ {{gap}}(ਉੱਚੀ)ਹੁਣ ਤਾਂ ਵੇਲਾ ਐਵੇਂ ਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਣਾ ਹੈ ਪਰੇ ਹੋ ਜਾਵੇ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਸ ਸੁਦਾਗਰ ਦਾ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ, ਏਹੋ ਅਦਾਲਤ ਦ ਹੁਕਮ ਅਤੇ ਕਾਨੂਨ ਦੀ ਮਰਜੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ-ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਵਾਂ। ਕੇਹਾ ਧਰਮੋ ਧਰਮ ਨਬੇੜਾ ਕੀਤਾ ਸੁ। ਦੂਜਾ ਦਾਨੀਆਲ ਨਿਆਂ ਕਰਨ ਆਯਾ ਹੈ।( ਐਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ) ਆ ਜਾਓ, ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਓ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਰਤਾ ਧੀਰਜ ਕਰਣਾ। ਇਕ ਹੋਰ ਬੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਦਾ ਬੀ ਭੋਗ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਲਿਖਤ ਇਹੀਓ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਾ ਮਾਸ, ੲਹ ਲਓ ਤੁਹਾਡਾ ਟੋਂਬੂ ਹੈ। ਰੱਬ ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਕਰੇ<noinclude></noinclude> 6ddckuhiss7azc5eqe07a6kr88ftn20 250 61033 222481 171968 2026-06-20T05:54:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222481 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੭)}}</noinclude>ਆਪਣਾ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਲੈ ਲਓ, ਪਰ ਇਹ ਚੇਤੋ ਰੱਖਣਾ ਕਿ ਜੇ ਮਾਸ ਵੱਢਣ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬੂੰਦ ਬੀ ਈਸਾਈ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਡਿੱਗੀ ਤਾਂ ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਕਾਨੂਨ ਮੂਜਿਬ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਮਿਲਖ ਖੁਸਕੇ ਵੈਨਿਸ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋਂ{{bar|1}}(ਪਰਸਿੰਨ ਹੋਕੇ) ਆਹਾ ਹਾ ਕੇਹਾ ਵਿਦ੍ਯਵਾਨ ਮੁਨਸਬ ਹੈ, ਦੇਖ ਓਇ ਯਹੂਦੀ ਕੇਹਾ ਨ੍ਯਾਉਂ ਕਰਣ ਵਾਲਾ ਹਾਕਮ ਹੈ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਹੈਂ! ਕੀ ਕਾਨੂਨ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਦੇਖ ਲਓ। ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਯਾਉਂ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਆਸ ਤੇ ਵੱਧ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਿਆਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋਂ{{bar|1}}ਨਿਆਉਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੇਹੇ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵੇਖਿਆ ਤੂੰ ਨੌਸ਼ੇਰਵਾਂ ਦਾ ਨਿਆਉਂ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਹੱਛਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲੀ ਸਲਾਹ ਮੰਨਲਈ, ਲਿਆਉ ਤਿਉਣਾ ਰੁਪਯਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਚਲੋ ਇਸ ਈਸਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਓ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਲਓ, ਲਓ, ਇਹ ਰੁਪਯਾ ਤਿਆਰ ਹੈ॥<noinclude></noinclude> 86aogd0yed7sbwo22uh1e75lh7r9xz7 250 61034 222482 171980 2026-06-20T05:54:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222482 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੮)}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਧੀਰਜ ਕਰੋ,ਕੁਝ ਕਾਲ੍ਹੀ ਨਹੀਂ। ਯਹੂਦੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਨਿਆਓਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹਨੂੰ ਟੋਂਬੂ ਵਾਲੀ ਚੱਟੀ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੁਆਲ ਨਹੀਂ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋਂ{{bar|1}}ਕਿਉਂ ਯਹੂਦੀ, ਵੇਖਿਆ ਤੈਂ ਇਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿਆਉਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨਸਬ ਨੂੰ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਬਸ ਹੁਣ ਢਿੱਲ ਕਿਉਂ ਪਏ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਲਉ ਵੱਢੋ ਨਾ ਅੱਧ ਸੇਰ ਮਾਸ ਪਰ ਇੰਨਾ ਰੱਖਣਾ ਜੋ ਘੱਟ ਵੱਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਰੱਤੀ ਕੇ ਬੀ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਹੋਯਾ ਰੱਤੀ ਕੀ ਜੇ ਵਾਲ ਕੁ ਬੀ ਤੱਕੜੀ ਦੇ ਪੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆਇਆ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਬੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਾਲ ਮਿਲਖ ਖੁਸ ਜਾਏਗਾ। {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋਂ{{bar|1}}ਸੁਣਾਉ ਯਹੂਦੀ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਕੀ ਡੌਲ ਹੈ, ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਦੂਜਾ ਦਾਨੀਆਲ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਚੜ੍ਹ ਮਚੀ ਹੈ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਯਹੂਦੀ, ਕਿਉਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹੋ? ਕਰੋ ਆਪਣਾ ਕੰਮ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਮੈਂ ਬਿਆਜ ਬੀ ਛੱਡਿਆ, ਲਿਆਓ ਮੇਰਾਂ ਮੂਲ ਹੀ ਮੇਰੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੋ ਤੇ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂ।<noinclude></noinclude> 6js6cz4s8vjwzg5ory6scaj9h5wdhke 250 61035 222483 171811 2026-06-20T05:55:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222483 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੯)}}</noinclude>{{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਹੁਣੇ ਲਓ! ਰੁਪੈਯਾ ਤਿਆਰ ਹੈ ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਯਹੂਦੀ ਨੈ ਭਰੀ ਕਚੈਹਰੀ ਵਿੱਚ ਰੁਪਯਾ ਲੈਣੇ ਨਾਹ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਲਏਗਾ। ਉਸਨੂੰ ਉਹੀਓ ਮਿਲੇਗਾ, ਜੋ ਟੋਂਬੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੋਨੋ{{bar|1}}ਦੂਜਾ ਦਾਨੀਆਲ ਹੈ ਯਹੂਦੀ ਤੈਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਤਾਂ ਕੀ ਮੇਰਾ ਮੂਲ ਬੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ? {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਟੋਂਬੂ ਦੀ ਚੱਟੀ ਛੁੱਟ ਕੁਝ ਬੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਓਹ ਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਖਟਕੇ ਵਿੱਚ ਫਸਾਕੇ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਸੁੱਖ ਸ਼ੈਤਾਨ ਉਹਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਝ ਲਏਗਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਕੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਬਨਾਵਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਠਹਿਰਣਾ, ਠਹਿਰਣਾ, ਅਜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਾਨੂਨ ਦੀ ਪਕੜ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਵੈਨਿਸ ਦੇ ਕਨੂਨ ਵਿੱਚ ਸਾਫ਼ ਲਿਖਿਆ ਹੋਯਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਇਹ ਗੱਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਕਿ ਭਈ ਕਿਸੇ ਪਰਦੇਸੀ ਨੈ ਖੁੱਲਮਖੁੱਲਾ ਯਾ ਅੰਦਰਲੇ<noinclude></noinclude> k8mnuooe0quljaizqvkr0wawe4kj5xk 250 61036 222485 172136 2026-06-20T05:55:18Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222485 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੧)}}</noinclude>ਕੋਲ ਪੈਸੇ ਨ ਹੋਣਗੇ। ਚਲੋ ਕੁਝ ਵਿਸ੍ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਸਰ- ਕਾਰੀ ਖਰਚ ਪਰ ਫਾਹੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਂਗਾ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਈਸਾਈ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਨੇ ਕੇਹਾ ਨਰਮ ਹੈ ਤੇਰੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਖਿਮਾਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਅੱਧੀ ਮਿਲਖ ਤਾਂ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਬਾਕੀ ਅੱਧੀ ਜੋ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਕੁਝ ਜਰੀਮਾਨਾਂ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ ਜੋ ਤੂੰ ਅਧੀਨਗੀ ਫੜੇ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਖੋਹ ਲੌ ਨਾਲੇ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਬੀ ਲੈ ਲਓ, ਖਿਮਾ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਜਦ ਆਪ ਨੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਲਿਆ ਜੋ ਮੇਰੇ ਘਰ ਬਾਹਰ ਦਾ ਆਸਥਾ ਹਨ ਤਾਂ ਜਾਣੋ ਮੇਰਾ ਘਰ ਬਾਰ ਖੁੱਸਿਆ। ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਜਿਊਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜਾਣੋ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਕੱਢ ਲਈ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਐਂਟੋਨੀਓ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਇਸ ਪਰ ਕੀ ਦਯਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?<noinclude></noinclude> 4ifjonpowp682m9bl2ewdk67nybazdc 250 61037 222486 171820 2026-06-20T05:55:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222486 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੨)}}</noinclude>{{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ{{bar|1}}ਰੱਬ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਬੱਸ ਇਹਦੇ ਉੱਪਰ ਰੱਸੇ (ਫਾਹੇ ਦੇਣ ਨੂੰ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਦਯਾ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇਗੀ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ{{bar|1}}ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਡਿਊਕ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਸੱਜਨੋ, ਜੋ ਉਸਨੈ ਅੱਧੀ ਮਿਲਖ ਦੇਕੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਡੰਡ ਭਰਣਾ ਹੈ ਉਹਦੀ ਛੋਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਅੱਧੀ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਅਮਾਨਤ ਰੱਖੇ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਮਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਦੇਆਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਿਰ ਹੋਇਆ ਇਸਦੀ ਧੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਇਸਤੇ ਛੁੱਟ ਦੋ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੋਰ ਬੀ ਹਨ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁਣੇ ਈਸਾਈ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਦੂਆ ਇੱਥੇ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਪੱਤ੍ਰ ਲਿਖਾ ਦੇਵੇ ਕਿ ਜੋ ਮਿਲਖ ਮੈਂ ਛੱਡ ਮਰਾਂਗਾ ਓਹ ਮੇਰੇ ਧੀ ਜੁਆਈ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਇਹਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਮੰਨਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹਨੂੰ ਖਿਮਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਮੋੜੀ ਜਾਵੇਗੀ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਕਹੋ ਹੇ ਯਹੂਦੀ ਪਰਸਿੰਨ ਹੋ ਨਾ? {{gap}}ਸਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਹਾਂ ਪਰਸਿੰਨ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਮੁਨਸ਼ੀ! ਇਕ ਦਾਨ ਪੱਤ੍ਰ ਤਾਂ ਲਿਖੋ॥<noinclude></noinclude> 3vetwsr1gqf40wuf0gtxnf6l9e1gso3 250 61038 222487 172138 2026-06-20T05:55:36Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222487 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੩)}}</noinclude>{{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|1}}ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਜੇ ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਏਥੋਂ ਜਾਨ ਦਿਓ। ਮੇਰਾ ਜੀ ਹੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਾਗਤ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਣਾ ਮੈਂ ਸਹੀ ਪਾ ਦੇਵਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਹੱਛਾਤੂੰ ਜਾ ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦੇਵੀਂ॥ {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋਂ{{bar|1}}ਈਸਾਈ ਮਤ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤੇਰੇ ਦੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿਓ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਜੇ ਮੇਰਾ ਰਾਜ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਦਸ ਹੋਰ ਮਿਲਾਕੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਜਨਿਆਂ ਦੀ ਜੂਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਬਪਤਿਸਮਾਂਦੇ ਪਾਨੀ ਵਾਲੇ ਭਾਂਡੇ ਕੋਲੋਂ ਜਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਫਾਹੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੋਂ॥ {{center|(ਸਾਈਲਾਕ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ)}} {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ{{bar|1}}ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਮੇਰੇ ਘਰ ਚੱਲਕੇ ਰੁੱਖਾ ਮਿੱਸਾ ਭੋਜਨ ਪਾਉਗੇ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਮੈਂ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਪ ਮੈਨੂੰ ਪਰਸ਼ਾਦ ਵੱਲੋਂ ਖਿਮਾ ਕਰੋਗੇ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਅੱਜ ਰਾਤ ਹੀ ਪੈਡੂਆ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਬੱਸ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਥੋਂ ਵੇਹਲਾ ਹੋਕੇ ਉੱਧਰ ਨੂੰ ਦੁਰ ਪਵਾਂਗਾ॥ {{gap}}ਡਿਊਕ{{bar|1}}ਆਪ ਨੂੰ ਵੇਹਲ ਨਾ ਹੋਣਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਅਰਮਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਦੇਖੋ ਐਂਟੋਨੀਓ! ਇਸ ਮਾਨਯ<noinclude></noinclude> 4mlajlw856d2k18n7vb0y0jjiko3j06 250 61039 222488 171819 2026-06-20T05:55:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222488 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੪)}}</noinclude>ਸੱਜਨ ਪੁਰਖ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਾਤਰ ਕਰਣੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਦੇਣਦਾਰ ਹੋ॥ {{gap}}ਮੁਕੱਦਮਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਐਂਟੋਨੀਓ ਦਾ ਖੈਹੜਾ ਛੁੱਟਾ ਡਿਊਕ ਆਪਣੇ ਮੁਸਾਹਿਬਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਚਾਕਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਦਿਆ ਹ ਗਿਆ॥ {{gap}}ਹੁਣ ਉਸ ਬਣਾਉਟੀ ਵਕੀਲ ( ਪੋਰਸ਼ੀਆ ) ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜੋਗ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਦੇਣਾ ਬਾਕੀ ਰਿਹਾ ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਹੁਣ ਛੇਤੀ ਟੁਰ ਜਾਣ ਦੀ ਪਈ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਲੇ ਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬਲਮਾਂਡ ਪੁੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭ ਸਿੱਕਰ ਲਵਾਂ ਜਿਸ ਥੋਂ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਦਾ ਹਾਲ ਨਾ ਮਲੂਮ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਭਰਮ ਨਾ ਪਏ। ਫੇਰ ਬੀ ਬੈਸੋਨੀਓ ਨੈ ਉਹਨੂੰ ਅਟਕਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਮਹਾਰਾਜ! ਅੱਜ ਆਪ ਨੈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਲਾਲਸਾ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਤਿੰਨ ਹਜਾਰ ਰੁਪਯੇ ਜੋ ਯਹੂਦੀ ਕੋਲੋਂ ਹੁਦਾਰੇ ਲੀਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਾਵੇਦਾਰ ਸਾ ਆਪ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰੋ॥<noinclude></noinclude> 3mw85w7ebaqkv2kddfgdwed7vn37rbc 250 61040 222489 172422 2026-06-20T05:55:58Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222489 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੫)}}</noinclude>{{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ{{bar|1}}ਇਸ ਛੁੱਟ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦੇਣਦਾਰ ਰਹਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਜੋ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਸਾਥੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋ ਸਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦਰੇਗ ਨ ਕਰਾਂਗੇ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਬਥੇਰਾ ਕਿਹਾ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਓਹ ਰੁਪਯਾ ਮੂਲੋਂ ਨਾ ਛੋਹਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ ਹੱਠ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬੋਲੀ, ਅੱਛਾ ਆਪ ਆਪਨੇ ਦਸਤਾਨੇ ਬਖਸ਼ੋ ਬੱਸ ਇਹ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੁਹਾਡੀ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਜਾਂ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ ਦਸਤਾਨੇ ਲਾਹੇ ਤਾਂ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੇ ਉਹਦੀ ਅੰਗੁਲੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਮੈਂ ਆਪ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੁੰਦਰੀ ਬੀ ਲੈ ਸੱਕਦਾ ਹਾਂ? {{gap}}ਹੁਣ ਤਾਂ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੀ ਖਾਨਿਓਂ ਗਈ, ਓਹ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿਉਂ ਜੋ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਇਕ ਅਜੇਹੀ ਸ਼ੈ ਮੰਗ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀ ਓਹ ਦੇਣਾਂ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾ, ਸੋ ਓਹ ਬੜੀ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ॥ {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|1}}ਮੈਨੂੰ ਬੜਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਛਾਪ ਆਪਦੀ ਭੇਟਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ<noinclude></noinclude> h8tx5p0vy0nov4wcrftmhak5riviqc1 250 61041 222490 179295 2026-06-20T05:56:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222490 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੬)}}</noinclude>ਮੈਂ ਬੀ ਸੌਂਹ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਥੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਯਾਰਾ ਸਮਝਾਂਗਾ, ਹਾਂ ਜੇਕਰ ਕਹੋ ਤਾਂ ਵੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡ ਮੁੱਲੀ ਮੁੰਦਰੀ ਮਿਲ ਸੱਕੇ ਉਹ ਆਪ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰ ਸੱਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਕੰਮ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੜੀ ਸੌਖੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨੈ ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਝੂਠੀ ਮੂਠੀ ਮੂੰਹ ਵੱਟ ਲਿਆ, ਜਿੱਕੁਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚੋਂ ਟੁਰ ਪਈ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ—ਅੱਜ ਤੁਸਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਐਉਂ ਸੁੱਕਾ ਜਵਾਬ ਦਈਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ—ਬੈਸੈਨੀਓ ! ਪਿਆਰੇ ਯਾਰ ! ਇਹ ਛਾਪ ਇਹਦੀ ਭੇਟਾ ਕਰ ਦਿਓ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਖਾਤਰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸਾਡੀ ਸਹਾਯਤਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਾ ਕਰੇ। ਬੈਸੈਨੀਓ ਬੀ ਅਪਣੇ ਆਪਨੂੰ ਕਿਰਤਘਨ ਸਮਝਕੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਯਾ ਤੇ ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ ਨੂੰ ਛਾਪ ਦੇਕੇ ਦੁਝਾਇਆ ਕਿ ਉਸ ਬਾਂਕੇ ਵਕੀਲ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਦੇਵੇ। ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ ਨੈ ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਛਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਨੈਰਿਸਾ ਨੇ ਬੀ<noinclude></noinclude> tttam6o14wtdkx2vjjsef9ac1pq8son 250 61042 222491 171846 2026-06-20T05:56:16Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222491 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੭)}}</noinclude>ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ ਕੋਲੋਂ ਓਹ ਛਾਪ ਮੰਗੀ ਜੋ ਉਸਨੇ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਉਸਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਗ੍ਰੈਸਯੋਨੋ ਭਲਾ ਆਪਣੇ ਸਾਈਂ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਸਾ, ਉਹਨੈ, ਉੱਸੇ ਵੇਲੇ ਛਾਪ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀ। {{gap}}ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇਸ ਉਸਤਾਦੀ ਨਾਲ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਲੈਕੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੰਨ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਉਂਦਾ, ਕਿ ਘਰ ਪੁਜਦੇ ਸਬ ਆਪਣੇ ਖੌਂਦਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਖਿਝਾਵਾਂਗੀਆਂ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਸਾਡੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿਸੇ ਨ ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੱਸ ਹੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡੀਂ ਪੀੜਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਘਰ ਆਈ ਤਾਂ ਉਹਦਾ ਹ੍ਰਿਦਯ ਉਸ ਸੱਚੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਮਗਨ ਸਾ ਜੋ ਬਾਹਲਾ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਰਉਪਕਾਰ ਕਰਨ ਮਗਰੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਸਤ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਨੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਸਦੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਨੰਦਮਈ ਭਾਸਦੀ ਹੈ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਜਿਹੀ ਉਸਨੇ ਪਹਿਲੇ ਕਦੇ ਨਾ ਦੇਖੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਦੀ ਮਨੋਹਰੀ ਮੂਰਤ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੌਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪ ਗਈ<noinclude></noinclude> qooy0bxwyec7psfw9ndjvlh1zmtjg51 250 61043 222492 182159 2026-06-20T05:56:23Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222492 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੮)}}</noinclude>ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਪਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਚਾਨਣਾਂ ਦਿੱਸਿਆ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਉਸਦਾ ਹ੍ਰਿਦਯ ਕੋਮਲ ਖਿੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨੈਰਿਸਾ ਵੱਲ ਮੁੜਕੇ ਉਹਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ—ਵੇਖ ਓਹ ਚਾਨਣ ਸਾਡੇ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ,ਉਸ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਹੈ। ਇੱਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸਦੇ ਤੇਜ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰੀ ਲੋਕ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸੱਕਦੇ। ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਸੁਰਾਂ, ਜੋ ਜੋਰ ਦੀ ਵਾਓਂ ਦੇ ਝੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਇੱਧਰ ਉੱਧਰ ਪਈਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੋ ਰਸ ਇਸ ਵੇਲੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਕਦੇ ਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਨੈਰਿਸਾ ਨੈ ਘਰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਾਰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਬੜੀ ਚਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖੌਦਾਂ ਨੂੰ ਉਡੀਕਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਉਹ ਬੀ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹੀ ਐਂਟੋਨੀਓ ਸਮੇਤ ਆ ਪੁੱਜੇ। ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤ੍ਰ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਕਰਾਈ ਅਜੇ ਪਰਾਹੁਣਿਆਂ ਦਾ ਆਦਰ ਭਾਉ ਅਤੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਬੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ<noinclude></noinclude> tk92idcwg6mriof5a1d9poh4u91orqx 250 61044 222493 172003 2026-06-20T05:56:32Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222493 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੦੯)}}</noinclude>ਨਹੀਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੈ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਨੈਰਿਸਾ ਅਤੇ ਉਹਦਾ ਘਰ ਵਾਲਾ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਪੁਰ ਝਗੜਦੇ ਹਨ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਹੈਂ ਇਹ ਝਗੜੇ ਦਾ ਕੇਹੜਾ ਵੇਲਾ ਹੈ, ਕੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਹੈ? {{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ{{bar|1}}ਕੁਝ ਬੀ ਨਹੀਂ ਇਕ ਨਿੱਕੀ ਜੇਹੀ ਮੁਲੱਮੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਲਈ ਜੋ ਨੈਰਿਸਾ ਨੇ ਟੁਰਣ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਉੱਪਰ ਉਸ ਦੋਹਰੇ ਵਾਙੂੰ ਜੋ ਬਾਹਲਾ ਲੁਹਾਰ ਆਪਣੇ ਚਾਕੂਆਂ ਉੱਪਰ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਗੱਲ ਉੱਕਰੀ ਹੋਈ ਸੀ{{bar|1}}ਕਰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਯਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਵਿਸਾਰ॥ {{gap}}ਨੈਰਿਸਾ{{bar|1}}ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੋਹਿਰੇ ਦੇ ਅਰਥ ਯਾ ਮੁੰਦਰੀ ਦਾ ਮੁਲ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਮੁੰਦਰੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਣ ਲੱਗੀ ਸਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸਾਂ ਸੌਂਹ ਖਾਧੀ ਸੀ ਕਿ ਮਰਦੇ ਦਮ ਤਕ ਏਹਨੂੰ ਹਿੱਕ ਨਾਲ ਲਾਈ ਰੱਖਾਂਗੇ, ਹੁਣ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਹੀਓ ਮੁੰਦਰੀ ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਦੇ ਮੁਨਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਿਚਲੀ ਗੱਲ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਕਿ ਤੀਮਤ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।<noinclude></noinclude> lihf9sfbfa9omjo8uqiialdx61x42ls 250 61045 222494 182729 2026-06-20T05:56:42Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222494 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੧੦)}}</noinclude>{{gap}}ਗ੍ਰੈਸਯੋਨੋ—(ਆਪਣੀ ਸਚਿਆਈ ਦੱਸਣੇ ਲਈ ਹੱਥ ਚਾਕੇ) ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਸੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਇਕ ਗੱਭਰੂ ਜਿਹੇ ਮਧਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦਾ ਕੱਦ ਤੇਰੇ ਜਿੰਨਾਂ ਹੀ ਹੋਵੇ ਗਾ, ਓਹਛਾਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਜੁਆਨ ਵਕੀਲ ਦਾ ਮੁਨਸ਼ੀ ਸਾ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਚਤੁਰਾਈ ਅਤੇ ਬੁਧਿ ਬਲ ਨਾਲ ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੀ ਜਿੰਦ ਬਚਾਈ। ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੈ ਆਪਣਾ ਮਿਹਨਤਾਨਾ ਮਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਹ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਨ ਕਰ ਸੱਕਿਆ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ-ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ, ਤੁਸਾਂ ਜਰੂਰ ਇਹ ਗੱਲ ਖੋਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਬੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਯਾਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਦੇਖੋ ਮੈਂ ਬੀ ਆਪਣੇ ਭਰਤੇ ਨੂੰ ਇਕ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਨਿਹਚਾ ਹੈ ਓਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਨਾਂ ਥੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਯਾਰੀ ਸਮਝ ਕੋਲ ਰੱਖੇਗਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਧਨ ਸੰਪਤਾ ਨੂੰ ਉਹਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਛ ਜਾਣੇਗਾ॥ {{gap}}ਏਹ ਸੁਨਕੇ ਬੈਸੈਨੀਓ ਨੇ ਬੜੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਓਹ ਛਾਪ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵਕੀਲ ਨੇ ਮੈਥੋਂ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਨੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਕੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ ਸਾ। ਪ੍ਯਾਰੀ<noinclude></noinclude> 5lq40gjo7f6jg8959qz0p27pls0lhli 250 61046 222495 182731 2026-06-20T05:56:50Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222495 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੧੧)}}</noinclude>ਪੋਰਸ਼ੀਆ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਜੇਹੇ ਕ੍ਰਿਤਘਨਾਂ ਦੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਕਿਹਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋਇਆ। ਓੜਕ ਲਚਾਰ ਹੋਕੇ ਤਾਬੜ ਤੋੜ ਮੈਂ ਛਾਪ ਉਹਦੇ ਕੋਲ ਘੱਲ ਦਿੱਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਭੁਲ ਖਿਮਾ ਕਰੋਗੇ ਕਿਉਂ ਕਿ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਉੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਬੁਧਮਾਨ ਵਕੀਲ ਨੂੰ ਛਾਪ ਦੁਆ ਦੇਂਦੀਆਂ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਆ—ਮਨੂੰ ਅਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੇਨਸੀਬ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਖੇੜਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ—ਨਹੀਂ,ਨਹੀਂ, ਆਪ ਬਿਲਕੁਲ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੱਛੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲੂਮ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਬੈਸੈਨੀਓ ਦੀ ਖਾਤਰ ਕੇਹੇ ਪੇਚ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਸਾ। ਜੇ ਉਹ ਪੁਰਖ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਖੌਂਦ ਨੇ ਛਾਪ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਵੀ ਸੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਹੱਥ ਧੋ ਬੈਠਾ ਸਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਫੇਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਇਕਰਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੌਂਦ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਂ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਡੰਨ ਭਰਾਂਗਾ॥<noinclude></noinclude> pz3qtj212azyo4928bo8kbh41z9i47y 250 61047 222497 172053 2026-06-20T05:57:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222497 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੩੧੩)}}</noinclude>ਐਂਟੋਨੀਓ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੀਆਂ॥ {{gap}}ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸੁਦਾਗਰ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਜੋ ਜੋ ਬਿਪਤਾ ਪਈ ਪਿਛਲੇ ਸੁਖਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਭੁੱਲ ਗਈ। ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਤਾਂ ਛਾਪਾਂ ਅਤੇ ਖੌਂਦਾਂ ਦੇ ਆਪਣੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਆਨਣ ਪੁਰ ਡਾਢਾ ਹਾਸਾ ਪੈਂਦਾ। ਗ੍ਰੈਸਯੈਨੋ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਪੜ੍ਹਦਾ॥ {{center|॥ਦੋਹਰਾ॥}} ਜਦ ਤਕ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂਗਾ ਹੋਸੀ ਇਹ ਖਿਆਲ</br> ਛਾਪ ਆਪਣੀ ਨਾਰ ਦੀ ਰੱਖਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮ੍ਹਾਲ॥<noinclude></noinclude> 9vel3trmcixxyubfpdh5evbmcj94nyq 250 61050 222473 171362 2026-06-20T05:53:49Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222473 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੮੯)}}</noinclude>ਜੋ ਪੂਰੀ ੨ ਕਨੂਨ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ, ਲਚਾਰ ਹੋਕੇ ਸੁਦਾਗਰ ਦੇ ਬਰਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਵਲ ਆਪੇ ਪਾ ਲਵਾਂਗਾਂ, ਮੇਰੀ ਕਰਣੀ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਆਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਨੂਨ ਮੂਜਬ ਨਿਆਉਂ ਕਰਾਉਂਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹੱਕ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਓਹ ਰੁਪਯਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ? {{gap}}ਬੈਸੈਨੀਓ{{bar|2}}ਰੁਪੈਯਾ ਏਥੇ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਕਹੋ ਉਹਦੇ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਮਾ ਕਰਾਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਦੂਣਾ ਸਹੀ। ਜੇ ਨਾਂ ਮੰਨੇ ਤਾਂ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਹੀ ਸਹੀ। ਇਹ ਰੁਪਯਾ ਜਮਾ ਕਰਾ ਦੇਣਾ ਮੇਰੇ ਜਿੰਮੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੇ ਮੈਂ ਨ ਕਰਾਇਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਸਬ ਚੱਟੀ ਵਿੱਚ ਭਰ ਦਿਆਂਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਉੱਘੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਦੇ ਵਰ ਨੇ ਸਚਿਆਈ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਅਧੀਨਗੀ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਲਈ ਕਾਨੂਨ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈਕੇ ਇਕ ਬੜਾ ਭਲਿਆਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਨੂਨ ਨੂੰ ਤੌੜ ਹੀ ਦਿਓ।<noinclude></noinclude> tn27qypccx2yavdipblgofpf3nl3hur 250 61051 222474 171759 2026-06-20T05:53:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222474 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੦)}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਨਹੀਂ,ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਅਨਹੋਣੀ ਹੈ, ਵੈਨਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸਦੀ ਸਮਰਥ ਹੈ ਜੋ ਕਾਨੂਨ ਨੂੰ ਤੋੜ ਸੱਕੇ, ਫੇਰ ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਜਿਸ ਥੀਂ ਸੈਂਕੜੇ ਵਾਰ ਕਾਨੂਨ ਟੁੱਟ ਕੇ ਅਨਰਥ ਹੋਇਆ ਕਰੇਗਾ। ਕਾਨੂਨ ਕਦੇ ਟੁੱਟ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦਨਾ ਵਕੀਲ ਨਿਆਉਂ ਕਰਣ ਆਇਆ ਹੈ! ਹੇ ਨ੍ਯਾਇਕਾਰੀ ਜੁਆਨ ਮੈਂ ਕਿਸ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਾਂ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜ਼ਰਾ ਟੋਂਬੂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦਿਖਾਵੋ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਲਓ ਮੇਰੇ ਮੰਨੇ ਪਰਮੰਨੇ ਵਕੀਲ ਸਾਹਿਬ, ਲਓ॥ {{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|2}}ਦੇਖੋ ਤਿਊਣਾ ਰੁਪਯਾ ਤੁਹਾਡੀ ਭੇਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਰੱਬ ਦੀ ਸੌਂਹ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਗੰਦ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਾਰ ਕੌਣ ਸਿਰ ਪੁਰ ਝੱਲੇ, ਨਹੀਂ, ਨਹੀਂ, ਜੇ ਸਾਰੀ ਵੈਨਿਸ ਦੀ ਨਗਰੀ ਬੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਬੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੌਂਹ ਨਾ ਭੰਨਾਂ॥<noinclude></noinclude> 20qobwkoccekv0eu5a194o01u93uhyp 250 61052 222475 172052 2026-06-20T05:54:04Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222475 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੨੯੧)}}</noinclude>{{gap}}ਪੋਰਸ਼ੀਆ{{bar|1}}ਇਹ ਤਾਂ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਟੋਂਬੂ ਪੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਹੂਦੀ ਦਾ ਕਨੂਨ ਵੱਲੋਂ ਹੱਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸੁਦਾਗਰ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੋਂ ਅੱਧਸੇਰ ਮਾਸ ਵੱਢਲਏ, ਪਰ ਹੇ ਯਹੂਦੀ! ਹੁਣ ਬੀ ਤਰਸ ਖਾਕੇ ਤਿਉਣਾ ਰੁਪਯਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਕਹਿ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਟੋਂਬੂ ਨੂੰ ਪਾੜਕੇ ਸੁੱਟ ਪਾਵਾਂ॥ {{gap}}ਸ਼ਾਈਲਾਕ{{bar|2}}ਤਦ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜਦ ਤਕ ਟੋਂਬੂ ਦੀ ਲਿਖਤ ਮੂਜਬ ਮੇਰਾ ਹੱਕ ਨਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ। ਤੁਸੀਂ ਨ੍ਯਾਯਕਾਰੀ, ਚਤੁਰ,ਸਿਆਨੇ ਵਕੀਲ ਜਾਪਦੇ ਹੋ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਾਨੂਨ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਥੋਂ ਪਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਹੋ। ਉੱਸੇ ਕਾਨੂਨ ਵੱਲ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰੋ ਜਿਸ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਥੰਮ੍ਹ ਹੋ, ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਕਰਣਾ ਹੈ ਕਰੋ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸੌਂਹ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਿਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਥੋਂ ਟਾਲੇ, ਮੈਂ ਟੋਂਬੂ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਪੂਰਾ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ॥ {{gap}}ਐਂਟੋਨੀਓ{{bar|1}}ਮੈਂ ਅਦਾਲਤ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਬਸ ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਨਿਬੇੜਾ ਕਰ ਦਿਓ॥<noinclude></noinclude> 7m1yhay1q8msuhioctcwmn69viexgz4 250 62283 222498 182286 2026-06-20T05:57:20Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222498 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|<poem>PRINTED AND PUBLISHED FOR RAI SAHIB M. GULAB SINGH. AT THE MUFID-I-'AM PRESE, LAU BY R. B. L. MOHAN LAL 4th Edition. 2,000 Copies</poem>}}<noinclude></noinclude> hho5zqqgai1fjkj195282s7k8rk5qh5 250 62289 222416 214852 2026-06-20T05:44:41Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222416 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" />{{center|(੫੭੩)}}</noinclude>ਆਬਕਾਰੀ ਅਰਥਾਤ ਸ਼ਰਾਬ, ਗਾਂਜਾ, ਚਰਸ ਆਦਿਕ ਦੇ ਟੈਕਸ........................੧੦ ਕ੍ਰੋੜ ਕਸਟਮ ਡਿਊਟੀ ਅਰਥਾਤ ਦਿਸੌਰ ਦਾ ਟੈਕਸ........................੯ ਕ੍ਰੋੜ ਅਸ਼ਟਾਮ ਦੀ ਕੀਮਤ........................੭ ਕ੍ਰੋੜ ਅਫੀਮ ਦਾ ਮਸੂਲ........................੭ ਕ੍ਰੋੜ ਨਹਿਰ ਦੀ ਆਮਦਨੀ........................{{sfrac|੫|੧|੨}} ਕ੍ਰੋੜ ਨਿਮਕ ਦੀ ਕੀਮਤ........................5 ਕ੍ਰੋੜ ਡਾਕ ਤਾਰ ਤੇ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਆਮਦਨ ........................{{sfrac|੫|੧|੨}} ਕ੍ਰੋੜ {{gap}}ਬਾਕੀ ੧੫ ਕ੍ਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਦਾਂ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਹੋਇਆ। {{gap}}੩-ਹਰੇਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸੋਮਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਲਗਾਨ ਅਰਥਾਤ ਮਾਮਲਾ ਹੀ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਕਰਾਇਆ ਉਸੀ ਤਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲਕ<noinclude></noinclude> 3mqwgdkuqdqlr7ag84p338qx5t5rew1 250 65469 222335 188344 2026-06-20T05:33:07Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 182 |bSize = 381 |cWidth = 377 |cHeight = 602 |oTop = 0 |oLeft = 2 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> cxfrgtluxgfdit8nda1735f87ihqysn 250 71088 222417 214841 2026-06-20T05:44:56Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{dhr|12em}} {{Block center|<poem>Can be had of :- {{xxx-larger|LALA RAM LALL SURI,}} {{larger|Students Own Agency,}} {{xx-larger|BOOK-SELLERS AND PUBLISHERS,}} {{x-larger|'''Anarkali, LAHORE.'''}}</poem>}}<noinclude></noinclude> if0pc39jc7jvvh15ehwlytkixi4v7rj 250 71089 222418 214851 2026-06-20T05:45:09Z Harchand Bhinder 2624 /* ਤਸਦੀਕ */ 222418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{Css image crop |Image = ਹਿੰਦ_ਬ੍ਰਿਤਾਂਤ_ਭਾਗ_2.pdf |Page = 269 |bSize = 512 |cWidth = 440 |cHeight = 563 |oTop = 2 |oLeft = 12 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> ca8mtnjt7odly45cxotwgxsrtsdkwk2 250 71453 222273 221835 2026-06-20T01:11:21Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 222273 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> '''{{larger|ਕਚਨਾਰ}}''' ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਕਚਨਾਰ ਦਾ ਬੂਟਾ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਗਾਂ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਇਹ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਖਤ ਦੀ ਉਚਾਈ 15 ਤੋਂ 20 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਂਪਰ ਨੂੰ ਵਧਣ ਦੀ ਥਾਂ ਲਟਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪੱਤੇ 3 ਤੋਂ 6 ਇੰਚ ਲੰਬੇ, 2 ਤੋਂ 5 ਇੰਚ ਚੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਲੀਆਂ ਹਰੀਆਂ, ਖਿੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਕਚਨਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ-ਮਾਰਚ ਵਿਚ ਦਰਖਤ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਫਲ ਮਈ ਤੱਕ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫਲੀ 6-12 ਇੰਚ ਲੰਬੀ, ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਇੰਚ ਚੌੜੀ, ਚਪਟੀ ਅਤੇ ਤਿਲਕਵੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ 10-15 ਬੀਜ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਵਾਦ ਵਿਚ ਕੌੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੱਟਾ ਕਚਨਾਰ ਹੀ ਦਵਾਈਆਂ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਚਨਾਰਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹੀ ਹਨ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ- ਕਾਚਨਾਰ। ਹਿੰਦੀ-ਕਚਨਾਰ। ਮਰਾਠੀ-ਕਾਂਚਨ, ਕੋਰਲ। ਗੁਜਰਾਤੀ-ਚੰਪਾਕਾਟੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਕਾਂਚਨ। ਅੰਗਰੇਜੀ- ਮਾਊਂਟੇਨ ਏਬੋਨੀ (Mountain Ebony)। ਲੈਟਿਨ-ਬਾਹਿਨਿਆ ਬੇਰਿਏਗੇਟਾ (Bauhinia Variegata)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਦਾ ਰਸ ਕੁਸੈਲਾ, ਗ੍ਰਾਹੀ, ਠੰਡਾ, ਵਿਪਾਕ ਵਿਚ ਕਟੁ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕਫ, ਪਿੱਤ, ਗੰਡਮਾਲਾ, ਕੋਹੜ, ਕ੍ਰਮ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਖੰਘ, ਅਤਿਸਾਰ, ਅਬੁੱਦਰ, ਦੰਤਸ਼ੂਲ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਪੱਕਣਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਏਕਜੀਮਾ, ਖਾਜ, ਫੋੜੇ, ਫਿਨਸੀਆਂ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਵਿਚ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦਾ ਠੰਡਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕੰਠਮਾਲਾ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਕ੍ਰਮ ਰੋਗ, ਖੰਘ, ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਧੇਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਟੱਟੀਆਂ, ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੋਜ, ਪਾਚਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਵਿਚ ਖੂਨ ਆਉਣਾ, ਬਵਾਸੀਰ, ਗੈਰ ਆਦਿ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਚਨਾਰ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਛਿੱਲ ਵਿਚ ਟੈਨਿਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ਼ ਅਤੇ ਇੱਕ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਗੂੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੀਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਤੇਲ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ 16.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬੀਜ ਪੋਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 33<noinclude></noinclude> niu9vv8yezwkl38igvsdnfbjexfi3zc 250 71454 222274 215668 2026-06-20T01:14:09Z Amritpal Aman 2020 222274 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> '''{{larger|ਕਲੌਂਜੀ}}'''  ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਬਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸੌਂਫ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਕਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ 2 ਤੋਂ 3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ ਖੁਰਦਰਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਚਿੱਟਾ, ਬੀਜਮਜਾ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਲਵੰਚਿਕਾ, ਕਾਲਾਜਾਜੀ। ਹਿੰਦੀ- ਕਲੋਜੀ, ਮੰਗਰੈਲ। ਮਰਾਠੀ-ਕਲੌਂਜੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਕਲੌਜੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਮੂਗਰੇਲਾ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਸਮਾਲ ਫਨੇਲ (Small Fennel}। ਲੈਟਿਨ-ਨਾਇਗੇਲਾ ਸੇਟਾਇਬਾ (Nigela Sativa)। ਗੁਣ' ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ | ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਾਕ, ਵਾਤ- ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੰਧੀਸ਼ੋਥ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਮਲਾ, ਸਰਦੀ-ਜੁਕਾਮ, ਬਵਾਸੀਰ, ਕ੍ਰਮਿ ਬੀਮਾਰੀ, ਅਜੀਰਨ। ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਪੱਥਰੀ, ਹਿੱਕਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਜ਼ਮਾ ਵਧਾਊ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਧ ਵਧਾਊ, ਜੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਿਰਗੀ, ਲਕਵਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਖਾਰਸ਼, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪੀਤਾਭ ਭੂਰਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ 0.5 ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਵਿਚ ਕਾਰਬਨ 45- 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਡੀਲਾਇਮੋਨਿਨ ਅਤੇ ਸਾਇਮਿਨ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਇਗੇਲਾਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ, ਵਿਸ਼ਾਕਤ ਗੁਲੂਕੋਸਾਇਡ ਆਦਿ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਜੀਵਾਣੂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਤੋਂ ਮਿਰਗੀ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਅਤੇ ਨਾਮਰਦੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਅਤੇ ਬਹਿਰਾਪਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਕਵਾ, ਨੁਕਸਾਨ: ਕਲੋਂਜੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਹਲਾਪਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਡਨੀ, ਆਂਤ, ਗਰਭ 'ਤੇ ਤੇਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਡਿੱਗ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 34<noinclude></noinclude> 8mmwp0hvdsknh4leuua9x8xvhmkb2dm 222275 222274 2026-06-20T01:17:23Z Amritpal Aman 2020 222275 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> '''{{larger|ਕਲੌਂਜੀ}}'''  ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਬਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸੌਂਫ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਕਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ 2 ਤੋਂ 3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ ਖੁਰਦਰਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਚਿੱਟਾ, ਬੀਜਮਜਾ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਲਵੰਚਿਕਾ, ਕਾਲਾਜਾਜੀ। ਹਿੰਦੀ- ਕਲੌਜੀ, ਮੰਗਰੈਲ। ਮਰਾਠੀ-ਕਲੌਂਜੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਕਲੌਜੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਮੁਗਰੇਲਾ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਸਮਾਲ ਫਨੇਲ (Small Fennel)। ਲੈਟਿਨ-ਨਾਇਗੇਲਾ ਸੇਟਾਇਬਾ (Nigela Sativa)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਾਕ, ਵਾਤ- ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੰਧੀਸ਼ੋਥ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਮਲਾ, ਸਰਦੀ-ਜੁਕਾਮ, ਬਵਾਸੀਰ, ਕ੍ਰਮਿ ਬੀਮਾਰੀ, ਅਜੀਰਨ। ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਪੱਥਰੀ, ਹਿੱਕਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਜ਼ਮਾ ਵਧਾਊ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਧ ਵਧਾਊ, ਜੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਿਰਗੀ, ਲਕਵਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਖਾਰਸ਼, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪੀਤਾਭ ਭੂਰਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ 0.5 ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਵਿਚ ਕਾਰਬਨ 45- 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਡੀਲਾਇਮੋਨਿਨ ਅਤੇ ਸਾਇਮਿਨ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਇਗੇਲਾਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ, ਵਿਸ਼ਾਕਤ ਗੁਲੂਕੋਸਾਇਡ ਆਦਿ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਜੀਵਾਣੂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਤੋਂ ਮਿਰਗੀ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਅਤੇ ਨਾਮਰਦੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਅਤੇ ਬਹਿਰਾਪਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਲਕਵਾ, ਨੁਕਸਾਨ: ਕਲੋਂਜੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਹਲਾਪਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਡਨੀ, ਆਂਤ, ਗਰਭ 'ਤੇ ਤੇਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਡਿੱਗ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 34<noinclude></noinclude> pu2brvvprnfkqel4oklr6y33zyum9w7 222276 222275 2026-06-20T01:24:22Z Amritpal Aman 2020 /* ਸੋਧਣਾ */ 222276 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Amritpal Aman" /></noinclude> '''{{larger|ਕਲੌਂਜੀ}}'''  ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ: ਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ ਬਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਆਸਾਮ, ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਬੂਟਾ ਸੌਂਫ ਦੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੱਤੇ ਜੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਫੁੱਲ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਜਦਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਫਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਡਿਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਧਾ ਇੰਚ ਲੰਬੀ ਕਲੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਿਲਾਂ ਵਰਗੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੇ ਕਾਲੇ ਜਾਂ ਗੂੜੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੇ ਤੇਜ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਬੀਜ 2 ਤੋਂ 3 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਅਤੇ 2 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ ਖੁਰਦਰਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਚਿੱਟਾ, ਬੀਜਮਜਾ ਵਰਗਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ-ਕਲਵੰਚਿਕਾ, ਕਾਲਾਜਾਜੀ। ਹਿੰਦੀ- ਕਲੌਜੀ, ਮੰਗਰੈਲ। ਮਰਾਠੀ-ਕਲੌਂਜੀ। ਗੁਜਰਾਤੀ- ਕਲੌਜੀ। ਬੰਗਾਲੀ-ਮੁਗਰੇਲਾ। ਅੰਗਰੇਜੀ-ਸਮਾਲ ਫਨੇਲ (Small Fennel)। ਲੈਟਿਨ-ਨਾਇਗੇਲਾ ਸੇਟਾਇਬਾ (Nigela Sativa)। ਗੁਣ: ਆਯੂਰਵੈਦਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ ਕਟੁ, ਤਿਕਤ, ਗਰਮ ਤਾਸੀਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਪਾਕ, ਵਾਤ- ਕਫ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੰਧੀਸ਼ੋਥ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਮਲਾ, ਸਰਦੀ-ਜੁਕਾਮ, ਬਵਾਸੀਰ, ਕ੍ਰਮਿ ਬੀਮਾਰੀ, ਅਜੀਰਨ। ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ, ਅਤਿਸਾਰ, ਖੰਘ, ਦਮਾ, ਬੁਖਾਰ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਸੋਜ, ਪੱਥਰੀ, ਹਿੱਕਾ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਯੂਨਾਨੀ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਲੌਜੀ ਦੂਜੇ ਦਰਜੇ ਦੀ ਗਰਮ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਜ਼ਮਾ ਵਧਾਊ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁੱਧ ਵਧਾਊ, ਜੁਕਾਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਾਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਮਿਰਗੀ, ਲਕਵਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਖਾਰਸ਼, ਚਮੜੀ ਦੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਬੁਖਾਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਮੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਰਸਾਇਣਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿਚ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸਥਿਰ ਤੇਲ 31 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਪੀਤਾਭ ਭੂਰਾ ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ 0.5 ਤੋਂ 1.6 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਡਣਸ਼ੀਲ ਤੇਲ ਵਿਚ ਕਾਰਬਨ 45- 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ, ਡੀਲਾਇਮੋਨਿਨ ਅਤੇ ਸਾਇਮਿਨ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਨਾਇਗੇਲਾਨ, ਗੁਲੂਕੋਜ, ਵਿਸ਼ਾਕਤ ਗੁਲੂਕੋਸਾਇਡ ਆਦਿ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਲੌਂਜੀ ਦਾ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲਾ ਤੇਲ ਜੀਵਾਣੂ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੇਲ ਤੋਂ ਮਿਰਗੀ, ਲਕਵਾ, ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜੋਰੀ ਅਤੇ ਨਾਮਰਦੀ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਨ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਸੋਜ ਅਤੇ ਬਹਿਰਾਪਨ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੁਕਸਾਨ: ਕਲੌਜੀ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਕਾਹਲਾਪਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਡਨੀ, ਆਂਤ, ਗਰਭ 'ਤੇ ਤੇਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਗਰਭ ਡਿੱਗ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਣਕਾਰੀ ਪੌਦੇ - 34<noinclude></noinclude> 8qh0yx0ahnj65k5xqb3uskft6tsxmds 250 72342 222221 217874 2026-06-19T13:08:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222221 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸਰ ਸਰਵਨ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਨਿਆ ਕਸਤੂਰ ਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਬੜਾ ਗੂੜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਚਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋਸਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਮਾਸ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਦਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜੋਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਆਪ ਦਾ ਇਹੋ ਚੰਚਲ ਦੋਸਤ ਇਕ ਵਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲਗ ਪਏ। ਵੇਸਵਾ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਦੇਖ ਕੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ। ਹੁਣ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲ ਨਾ ਤੱਕਣਗੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ<noinclude>{{rh||-11-}}</noinclude> ar5i7tlco8w7pn0b1lu9tetxz6c04jn 222222 222221 2026-06-19T13:08:45Z Tamanpreet Kaur 606 222222 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਅਸਰ ਸਰਵਨ ਕੁਮਾਰ ਤੇ ਹਰੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਦੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਤੇਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪੋਰਬੰਦਰ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਇਕ ਸੁਚੱਜੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਨਿਆ ਕਸਤੂਰ ਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਇਸਤਰੀ ਨਾਲ ਬੜਾ ਗੂੜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਚੰਚਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੋਸਤ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿਤਾ ਕਿ ਮਾਸ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਆਦਮੀ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਦਸ਼ਾ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਉਨਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਕਮਜੋਰੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਛੱਡ ਦਿਤਾ ਤੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ। ਆਪ ਦਾ ਇਹੋ ਚੰਚਲ ਦੋਸਤ ਇਕ ਵਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਵੇਸਵਾ ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲਗ ਪਏ। ਵੇਸਵਾ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਕੰਮਾ ਦੇਖ ਕੇ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿਤਾ। ਹੁਣ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲ ਨਾ ਤੱਕਣਗੇ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ<noinclude>{{rh||-੧੧-}}</noinclude> byo17za94dqn5kud00vd8ppbemqssfz 250 72708 222228 220063 2026-06-19T13:24:33Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222228 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਾਂ ਰੇਲਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗਹੀਣ ਦਾ ਟ੍ਰਾਈਸਾਈਕਲ ਹੀ ਫਰੀ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਇਜ਼ਾਜਤ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਪੈਸ਼ਲ ਸਕੂਟਰ ਜਾਂ ਕਾਰ ਵਾਲੇ ਅੰਗਹੀਣ ਨੂੰ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਾਨ-ਏ.ਸੀ. ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ 50% ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਏ.ਸੀ. ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਕਿਰਾਇਆ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ/ਵਿਤਕਰਾ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਪੁਲਿਸ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਸਾਂ ਵਿਚ ਕਿਰਾਏ ਦੀ ਪੂਰਨ ਛੋਟ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿਰਫ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦਾ 50% ਕਿਰਾਇਆ ਮੁਆਫ਼ ਹੈ, ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਿਰਾਇਆ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਗੂੰਗੇ ਬੋਲੇ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਅੰਗਹੀਣ ਭੱਤਾ 600/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ 1000/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਬਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਤਕਰਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਜਿਹੇ ਸਰਕੂਲਰ ਕੱਢ ਕੇ ਕੋਝੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਖੇਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਕਈ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਲਿਖਾ-ਪੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਪਿਆ। 1995 ਦੇ ਐਕਟ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ 7 ਅਤੇ 2016 ਦੇ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ 14 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹੋਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਨਾਲ 21 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫ਼ਾਂ ਝੱਲਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜ੍ਹਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਤੇਜ਼ਾਬੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਅੰਗਹੀਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ 750/- ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਕੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ 8 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।{{nop}}<noinclude>{{rh||27}}</noinclude> aztzadee1dinqhhid2ls9bul3b5afq8 250 72728 222229 220145 2026-06-19T13:26:33Z Rajdeep ghuman 714 222229 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jalseerat Aman" /></noinclude>ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗੀ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜੇਐੱਨਐੱਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਜਿਥੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਸਖਤ ਰੁਖ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਥੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਅਪੰਗ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਹਾਲ 'ਚ ਹੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੈਪਟਨ ਅਮਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਡੀਸੀ ਕਮਲਦੀਪ ਸੰਘਾ ਬੋਲੇ, ਛੇਤੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਇਹ ਪੈਨਸ਼ਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਰਜ਼ੀ ਡੀਸੀ ਸੰਘਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਹਾਇਤਾ ਤੇਜ਼ਾਬ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਅਪੰਗ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਸਿਰਫ ਪੰਜਾਬ ਸੂਬੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਜਾਂ ਇਸ ਹਾਲਤ 'ਚ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਬਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਰਜ਼ੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਅਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਮਲੇ ਕਾਰਨ ਅਪੰਗਤਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਲਗਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਐਫਆਈਆਰ ਦੀ ਕਾਪੀ, ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੇ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੀ ਕਾਪੀ ਤੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤੇ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ ਪੈਣਗੇ। ਡੀਸੀ ਕਮਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸੰਘਾ । ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਰਜ਼ੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੂਰਾ ਕੇਸ ਡੀਸੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਬਣੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਕਮੇਟੀ ਕੋਲ ਰੱਖੇਗਾ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ 'ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਿਵਲ ਸਰਜਨ, ਜਿਲ੍ਹਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਫ਼ੌਜਦਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੋ ਦੋ ਮਾਹਿਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰੀ ਹਰ ਹਾਲ 'ਚ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਪਣਾ ਫੈਸਲਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਜੇ ਪੀੜਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਮਹਿਲਾ ਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਅਪੀਲ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ 'ਚ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਮਿਤੀ 1 ਜੁਲਾਈ, 2017 ਕੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਉਣਾ ਸੋਚਦੀਆਂ ਹਨ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਣਗੀਆਂ। ਰੱਬ ਦਾ ਵਾਸਤਾ! ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਆਪਸ ਵਿਚ ਤਾਂ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਚਲੋ ਖ਼ੈਰ! ਸ਼ਾਇਦ ਅਜਿਹਾ ਕਹਿਣ<noinclude>{{rh||28}}</noinclude> czmaoypdk3nsmx0ifcwtn0lmgep2f92 250 72759 222232 220578 2026-06-19T13:34:04Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222232 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਭੜਾਸ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਮੈਂ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਕ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਲੈ ਲਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਸਮੇਂ ਕਿਧਰੇ ਘੁੰਮਣ ਫਿਰਨ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਤੱਕ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਤੇ ਸੈਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਕਿਉਂ ਜੋ ਦਿੱਲੀ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਾਜ ਮਹਿਲ (ਆਗਰਾ), ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਕਾਰਨ ਕਾਫੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਨੈੱਟ ਤੇ ਗੂਗਲ 'ਤੇ ਸਰਚ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇੰਡਸਟਰੀ ਦਿੱਲੀ, ਚੇਨਈ (ਤਮਿਲਨਾਡੂ), ਇੰਦੌਰ (ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼), ਕਰਨਾਟਕ ਆਦਿ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਇੰਡਸਟਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਦੂਜਾ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰਜ਼ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵੀ 50 ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 5 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਕੀਮਤ ਤੇ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਖਰੀਦਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੇਂਦਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਪਰ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਵਿਚ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ, ਦਿਲਪ੍ਰਚਾਵਾ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦੇਣ ਲਈ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵਰ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰਜ਼ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 50% ਸਬਸਿਡੀ ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਕੋਈ ਐਸ਼ੋ ਇਸ਼ਰਤ (luxury) ਦੀ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਤੁਰਨ ਫਿਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖਰੀਦਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਬੱਡੀ ਕੱਪਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਦਘਾਟਨੀ ਸਮਾਰੋਹਾਂ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾਚ-ਗਾਣਿਆਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਰਬਾਂ ਖਰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਕੀ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੜਾ ਹੋਣ ਲਈ ਵ੍ਹੀਲ ਚੇਅਰਜ਼ ਤੇ ਸਬਸਿਡੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ? {{gap}}ਆਪਣੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਅਤੇ ਐਸੋਸ਼ੀਏਸ਼ਨਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵੱਖਰੇ ਵੱਖਰੇ ਬੈਨਰਾਂ ਥੱਲੇ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਰਾਗ ਅਲਾਪ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਾ<noinclude>{{rh||29}}</noinclude> ppm59cp37nohokgelbw31o73g68lwao 250 72764 222235 220621 2026-06-19T13:42:41Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222235 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਾਲ 2009 ਵਿਚ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦਾ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਬਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੈਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ 'ਛੋਟੇ ਬਾਬੇ ਦਾ' ਕਹਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਤੇ ਆ ਕੇ ਲੜਨ ਲਈ ਕੋਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੌਤੀ ਚੌਧਰ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਸ ਚੌਧਰਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਮੁੱਚੇ ਅੰਗਹੀਣ ਸਮਾਜ ਦਾ ਬੇੜਾ ਗਰਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। {{gap}}ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰਗ ਇਕਜੁੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਸਹੂਲਤਾਂ ਆਦਿ ਪ੍ਰਤੀ ਚੇਤੰਨ ਅਤੇ ਜਾਣੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਇਦ 80-90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇ ਇਹ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਐਕਟ 1995 ਅਤੇ ਹੁਣ ਨਵਾਂ ਸੋਧਿਆ ਐਕਟ 2016 ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਲੋ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ! ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ ਹੋਈ ਇਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿਚ ਸਾਲ 2016 ਵਿਚ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਐਕਟ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਪਲਾਈ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਤਦ ਹੀ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਅੰਗਹੀਣ ਵਰਗ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜ਼ਿਲਾ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਤਾਂ ਐਕਟ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਮਜ਼ਾਲ ਐ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਹੈ, ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਵੈਬਸਾਈਟ ਤੋਂ ਐਕਟ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਦਿੰਦਾ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਕੀ, ਕਈ ਸਾਲ ਹੀ ਨਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਰਕਾਰੀ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਪਡੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਨੂੰ ਉਦੋਂ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਿਕਮੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰ ਪੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਦੂਜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ "ਜਿਸ ਕੋ ਲਾਗੇ ਸੋ ਤਨ ਜਾਣੇ, ਕੌਣ ਜਾਨੇ ਪੀੜ ਪਰਾਈ"। ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਰ ਪੱਤਰ ਦੀ ਕਾਪੀ ਸਬੰਧਤ ਮਹਿਕਮੇ ਕੋਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।{{nop}}<noinclude>{{rh||30}}</noinclude> oefzuvfw5vxi8z6p1klxc577hgnifot 250 72765 222238 220672 2026-06-19T13:58:20Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222238 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਹੋ ਗਯਾ ਹੈ ਕਯਾ, ਖੇਤੋਂ ਮੇਂ ਸਭੀ ਕਾਮ ਤੋ ਹਮ ਕਰਤੇ ਹੈਂ, ਮਾਲਿਕ ਤੋਂ ਹਮ ਹੀ ਹੁਏ, ਹਮ ਤੋ ਕਬੀ ਮਰਨੇ ਕਾ ਸੋਚਤੇ ਨਹੀਂ, ਕਭੀ ਸੜਕੇਂ ਯਾ ਗਾੜੀਏਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕੀ; ਇਨਕਾ ਤੋ ਏਕ ਯਾ ਦੋ ਬੱਚਾ ਹੈ, ਹਮਾਰਾ ਤੋ 5-5, 7-7 ਬੱਚਾ ਹੈ, ਜ਼ਮੀਨੇਂ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਘਰ ਭੀ ਇਨਕੇ ਜੈਸੇ ਕੋਠੀਓਂ ਕੀ ਤਰਾ ਨਹੀਂ, ਗਾੜੀਏਂ, ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਭੀ ਨਹੀਂ, ਕੱਪੜਾ ਭੀ ਕਿਤਨੇ ਕਿਤਨੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਧੋਤੇ; ਇਨਕੀ ਤਰਾ ਰੋਜ ਰੋਜ ਕੁਰਤਾ ਪਜਾਮਾ ਧੋ ਕਰ, ਨੀਲੀ ਯਾ ਸਫੇਦ ਪਗਰੀ ਬਾਂਧ ਕਰ ਬੜੀ ਬੜੀ ਗਾੜੀਓਂ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਘੂਮਤੇ" {{gap}}ਸੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਦੋ ਭੱਈਏ ਭਰਾ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਦੀ ਸ਼ਟਰਿੰਗ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਵੀ ਬਿਜ਼ਨਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪਲਾਟ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਭਰਾ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ 6-7 ਕਰੋੜ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾ ਲਈ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਕੀ ਭੱਈਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਕਰਕੇ ਯੂ.ਪੀ./ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨਾਂ, ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਦੋਸਤੋ ਗੱਲ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਜ਼ਹਿਨ 'ਚ ਇਕ ਗੱਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ/ਕਸਬੇ ਵਿਚ ਲੇਬਰ ਚੌਂਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਲ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ (ਭੱਈਏ) ਖੜ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਦਿਹਾੜੀ ਤੇ ਬੰਦੇ ਲੈਣ ਲਈ ਲੇਬਰ ਚੌਂਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਭੱਈਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਹਾੜੀ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਲ ਦਿਹਾੜੀਦਾਰ ਤਾਂ ਦਿਹਾੜੀ ਨਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਉਸੇ ਲੇਬਰ ਚੌਂਕ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤਾਸ਼ ਖੇਡ ਕੇ ਅਕਸਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਅੱਧੇ ਦਿਨ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਹਾੜੀ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਰੇ ਦਿਨ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਦਿਹਾੜੀ ਵੀ ਗੁਆ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਭੱਈਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਹਾੜੀ ਲਈ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਸੇ ਅੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਘੱਟ ਵੀ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਲਕ ਜਿਵੇਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਰੀਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਦੇ ਅੱਗੋਂ ਨਹੀਂ ਘੂਰਦੇ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਵਾਧੂ ਹੀ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵ<noinclude>{{rh||32}}</noinclude> 6q5gtoijbdzetyex3daf8mbdbigjrxd 250 72766 222236 220636 2026-06-19T13:50:42Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222236 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>{{gap}}ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਇਕਜੁੱਟ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਹਰੇਕ ਅੰਗਹੀਣ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਜੁੱਤੀਆਂ ਗੰਢਣ ਦਾ ਕੰਮ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ। ਦੇਖਿਆ ਇਹ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਵਿਹਲੇ ਲੋਕ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਕੇ ਅਤੇ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਵਾਧੂ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈਣ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ 40-50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਰੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਲਿਆਂਦੀ, ਕਿਸਾਨ ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸਾਂਝੀ ਖੇਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਕ ਅੱਧਾ ਸੀਰੀ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਇਕ ਗਲੋਬਲ ਪਿੰਡ ਵਾਂਗ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਆਸਤੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਭ ਕੰਮਾਂ-ਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝ ਸੀ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਿਸਾਨੀ ਦਾ ਹਰ ਕੰਮ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਪਰਵਾਸੀ ਮਜ਼ਦੂਰ (ਭੱਈਏ) ਕੰਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਕੰਮਾ ਅਤੇ ਵਿਹਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਾਂਝਾਂ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਬਲਕਿ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਗੁਆਂਢੀ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਕਰਦਾ ਦੇਖ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਠਿੱਬੀ ਲਾਉਣ ਵੀ ਬਣ ਗਈ। ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵਿਹਲੜ ਤੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਬੰਦੇ ਦੋ ਭਰਾਵਾਂ/ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾ ਕੇ ਮਾਮੂਲੀ ਝਗੜੇ ਦਾ ਕੇਸ ਥਾਣਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੇਰ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਵਾ ਕੇ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਆਪ ਅਤੇ ਥਾਣੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੋਰੀ-ਫੁਲਕਾ ਫਰੀ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਉਹ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਥਾਣੇ ਜਾ ਕੇ ਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। {{gap}}ਜੋ ਲੋਕ ਵਿਹਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਜਾਂ ਬੇਲੋੜੇ ਫਾਇਦੇ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸੜਕਾਂ, ਰੇਲਾਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅੱਗਾਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਟੈਂਕੀਆਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਇਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਕਦੇ ਭੱਈਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਾਂ ਕੰਨ ਖੁਰਕਣ ਦੀ ਵਿਹਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭੱਈਏ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣਗੇ ਕਿ "ਯੇ ਲੋਗ ਪਾਗਲ<noinclude>{{rh||31}}</noinclude> hhro77nlxi5z7gixcgruugvpzou64sj 250 72783 222244 220719 2026-06-19T14:06:18Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222244 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਕਾਰਨ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮੌਤ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਬਿਮਾਰ ਪਏ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਬਾਕੀ ਲਗਭਗ ਸਮੂਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਇਹੀ ਹਾਲ ਹੈ। ਖ਼ੈਰ! ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਕਰ ਕੇ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਵਿਹਲਾ ਬੈਠ ਕੇ ਰੱਬ ਖਾਣ ਨੂੰ ਨਾ ਹੀ ਦੇਵੇ! {{gap}}ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਤਾਂ "ਜਿਸ ਕੋ ਲਾਗੇ, ਸੋ ਤਨ ਜਾਣੇ" ਵਾਲੀ ਕਹਾਵਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੁਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਦੋ ਨੁਮਾਇੰਦਾ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਕਸਰ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਚਲੋ ਖੈਰ! ਹੁਣ ਸ਼ਾਇਦ ਸਮਾਂ ਬਦਲੇਗਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਆਈ.ਏ.ਐਸ. ਅਤੇ ਪੀ.ਸੀ.ਐਸ. ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਦਰਪੇਸ਼ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨਗੇ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾਨ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸਭਾ ਤੱਕ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਪਾਲਿਸੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਖ਼ੁਦ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। {{gap}}ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤਾਂ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਤੱਕ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਸੀਟਾਂ ਰਾਖਵੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਦੀਆਂ। ਪਰੰਤੂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਆਪਣੇ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਲੜੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2017 ਲਈ ਸਿਰਫ ਇਕੋ ਇਕ "ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ" ਨੇ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਇਕ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 8 ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਲੀਕਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ, ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਅੰਤਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣਾ; ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਪਰ ਬਾਕੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਸਾਡੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮਾਜ ਦੇ ਇਸ ਵਰਗ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਹੀ<noinclude>{{rh||36}}</noinclude> 6ofp7nzusif87qpsejeenph932zfif0 250 72784 222250 220817 2026-06-19T14:12:16Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222250 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੀ ਪੱਖਪਾਤ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਪਰ ਸਚਾਈ ਤਾਂ ਸਚਾਈ ਹੈ। {{gap}}ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਮੈਨੀਫੈਸਟੋ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ ਭਾਵੇਂ ਸੱਤਾ ਵਿਚ ਨਾ ਆਈ ਹੋਵੇ ਪਰੰਤ ਕੁੱਲ ਅੱਠ ਨੁਕਤਿਆਂ 'ਚੋਂ ਉਕਤ ਤਿੰਨ ਨੁਕਤੇ ਬੜੇ ਅਹਿਮ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਨੁਕਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਐਕਟ ਪਿਛਲੇ ਲਗਭਗ 22 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ ਇਸ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਦੂਸਰਾ ਨੁਕਤਾ ਵੀ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਧਾਇਕਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ, ਐਮ.ਪੀਜ਼ ਆਦਿ ਭਾਵ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਕਲਚਰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਤੀਜਾ ਨੁਕਤਾ ਵੀ ਬੜਾ ਅਹਿਮ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅੰਗਹੀਣ ਕਿਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧੱਕਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਜੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ (24 ਜਾਂ 48 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ) ਵਿਚ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਿਕਮੇ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਖਿਲਾਫ਼ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਹਿਕਮੇ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਹਿਕਮੇ ਵੱਲੋਂ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਪਾਲਿਸੀ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਅੰਗਹੀਣ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਦੂਰ ਦੁਰਾਡੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ 'ਚ ਉਹ ਬਦਲੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਬਿਨੈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬੜੀ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਅਪਮਾਨ, ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਜਾਂ ਅੱਪ-ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਫੌਰੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਅਖੌਤੀ ਨੀਵੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤੀ-ਸੂਚਕ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਣ<noinclude>{{rh||37}}</noinclude> l95atlup1r29j6y9lvz4myce8vkdno7 250 72794 222251 220913 2026-06-19T14:19:10Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222251 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ (24 ਜਾਂ 48 ਘੰਟੇ) ਵਿਚ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੱਲ ਲਈ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਹੋਣਾ ਬੜਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨ੍ਹੇਰਾ ਜਿਹਾ ਛਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੇ, ਕਿੱਧਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਨਿਵਾਰਣ ਲਈ ਟੋਲ ਫਰੀ ਨੰਬਰ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਡਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਖਤਮ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਵੈ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ। {{gap}}ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਕਦੇ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਵੀ ਲੈਣੀ ਪਈ, ਪਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜਿੱਤ ਕਰਵਾਈ। ਮੇਰੇ ਵਿਆਹ ਵਾਲੇ ਸਾਲ 1994 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸ਼ਾਇਦ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਦੀ ਬਦਲੀ ਰੁਕਵਾਉਣ ਲਈ ਹਰੇਕ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਕਈ ਵਾਰ ਮਿਲਣਾ ਪਿਆ। ਮੈਂ ਅਹਿਸਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਛਿੱਕੇ ਟੰਗਣ ਵਿਚ ਸਕਿੰਟ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਿਯਮ/ਕਾਨੂੰਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੱਕੜੀ ਦਾ ਜ਼ਾਲਾ ਹਨ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਤੋੜ ਕੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸਿਰਫ ਜਨਤਾ ਰੂਪੀ ਮੱਖੀਆਂ ਹੀ ਉਸ ਜ਼ਾਲੇ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਉਲਝ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। {{gap}}ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਖਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਵਾੜਾ ਨਹੀਂ। ਮਿਲਣ ਲੱਗਿਆਂ ਪਸੀਨੇ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੱਗਾਂ ਟੇਢੀਆਂ ਮੇਢੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਲਾਈਨ 'ਚ ਲੱਗ ਕੇ ਜਾਂ ਭੀੜ ਵਿਚ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਦਲੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਐਨ ਮੌਕੇ ਤੇ "ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸਾਹਿਬ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ" ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਉਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਹੜਾ ਆਉਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਲੋਕ ਆਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।{{nop}}<noinclude>{{rh||38}}</noinclude> hlnqkz76d3r2yy89yuo182tb35hrcmr 250 72811 222252 220915 2026-06-19T14:24:39Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222252 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude> ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਦੇਣ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਸਕੀ ਰਾਮ (ਫੋਟੋ: ਬਹਾਦਰ ਮਰਦਾਂਪੁਰ) ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਮਿਤੀ 18 ਫਰਵਰੀ, 2011 ਜਿਵੇਂ ਉੱਪਰ ਤਸਵੀਰ ਵਿਚ ਬਾਪੂ ਆਪਣੀ ਅੰਗਹੀਣ ਜਵਾਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕੰਧੇੜੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਾਇਦ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕੋਲ ਅੰਗਹੀਣ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਲੀ ਮਦਦ ਲੈਣ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰੰਤੂ ਉਸਨੂੰ ਮਿਲਣ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਘਰ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਆਉਣ ਕਰਕੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ, ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ ਦੁਖੀ ਅਖੌਤੀ 'ਸੰਗਤ ਦਰਸ਼ਨ' ਜਾਂ 'ਲੋਕ ਦਰਬਾਰਾਂ' 'ਚੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹੋਣਗੇ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਥੇ ਧੱਕਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਛੋਟੇ ਮੋਟੇ ਅਖੌਤੀ ਲੀਡਰ ਐਂ ਫਿਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ 'ਭੂਤਰੇ' ਸਾਂਙ ਫਿਰਦੇ ਹੋਣ। ਕੋਈ ਸ਼੍ਰੇਣੀਵਾਈਜ਼ ਲਾਈਨ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਤਕੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਧੱਕਾ ਦੇ ਕੇ ਅੱਗੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਚੰਗੇ-ਭਲੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਡਿੱਗ ਕੇ ਲੱਤ-ਬਾਂਹ ਤੁੜਵਾ ਕੇ ਅੰਗਹੀਣ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਧੱਕੇ ਖਾ ਕੇ ਮੰਤਰੀ ਜਾਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜਨਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਿੰਦੇ<noinclude>{{rh||39}}</noinclude> jh7iftd9el4bwzfa7hgzbkjnh9pel7w 252 72913 222299 221196 2026-06-20T04:05:54Z Taranpreet Goswami 2106 222299 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140165464 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" 6="4" 3="ਟਾਈਟਲ" 4to5="ਬੇਨਤੀ" 67to68="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੁਰ|{{{pagenum}}}}} |Footer= |tmplver= }} mdgw7d5lq68my8dlek87a17o51gzix6 250 72915 222254 221193 2026-06-19T14:32:11Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222254 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਦਰਖਾਸਤ ਪਕੜ ਕੇ 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਦਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ "ਯਾਰ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਦੋ-ਚਾਰ ਸਕਿੰਟਾਂ ਦੇ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ?" {{gap}}ਦਰਅਸਲ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਹਾਂ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਟੀ.ਵੀ. ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਅੰਗਹੀਣ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਲੇਖ ਜਾਂ ਖ਼ਬਰ ਜ਼ਰੂਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦਾ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਕੋਈ ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਜਾਂ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣੀ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਤੁੱਛ ਜਿਹਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਮ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਗਿਲਾ ਵੀ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਹੀਣਤਾ ਦਾ ਆਰਜ਼ੀ ਜਾਂ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦਾ ਮੈਂ ਕੋਟਿ ਕੋਟਿ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚੋਂ ਪੋਲੀਓ ਵਰਗੀ ਨਾਮੁਰਾਦ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। {{gap}}ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸਬੰਧਤ ਮਹਿਕਮਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਤਾਂ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਹਨ ਕਿ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਐਕਟ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਯਾਰ ਇਹ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਲਈ ਇਕ ਗ੍ਰੰਥ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਭੀ ਲਗਾ ਕੇ ਮੋਤੀ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਐਕਟ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਮਰਜ਼ੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੈ ਲਓ, ਹਰੇਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਲੈਣ ਲਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਮੁਕੱਦਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਚਿਰ ਤੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਆਮ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਦੋ ਸਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ 1995 ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ 7 ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਲਾਭ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੰਗਹੀਣ ਕਈ ਸਾਲ ਸੁੱਤੇ ਹੀ ਰਹੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਉਪਰ ਦਰਸਾਏ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਸਾਥੀ ਸ੍ਰ. ਭੂਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਾਲ 2010<noinclude>{{rh||40}}</noinclude> 0vvcbtp9yvhpijvh40aqd5lu9rki2h1 250 72931 222265 221203 2026-06-19T16:27:25Z Aman Arora PTL 1841 222265 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਵਾਕਿਆ ਕਿ ਸੰ: ੧੭੪੭ ਈ: ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਮਿਥੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗ ਪਗ ਸੰ: ੧੭੧੦ਈ: ਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵੱਲੂ ਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਵੱਲੂ ਮਲ ਦੇ ਪਿਤਾ* ਵੀ ਏਸੇ ਹੁੱਦੇ ਉਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ। {{gap}}ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਤ੍ਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ (Princ Minotr) ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੀਯਤ ਹੋਏ ਤੇ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨੇ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤੇ ਖਿਤਾਬ 'ਮਹਾਰਾਜੇ' ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਫਜ਼ 'ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਜੀਵਨ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਸਾਂ ਏਸ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ' ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{center|{{larger| ਬਾਬੇ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ}}}} {{gap}}ਬਾਬੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸੰਨ ੧੭੧੬ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਈ।ਇਹ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਥੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਛੀ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਅਬਦੁਲ ਸਮੱਦ ਖਾਂ ਸੀ। ਸੰਨ ੧੭੧੬ ਤੋਂ ਲੈਕੇ੧੭੧੯੩ਕ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਤਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੱਰੁਖਸੀਅਰ ਇਹ ਦਾਵਾ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਖੁਰਾਖੋਜ ਮਿਟਾ ਲੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਿਤਨਾ ਕੁ ਬਾਹਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਸਨ,ਉਤਨਾ ਕੁ ਹੀ ਅੰਦਰ ਦੀ ਫੁੱਟ ਸੀ।ਬੰਦਈਆਂ ਦਾ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਸਿਥਲ ਵਜੂਦ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਤ ਹਿਰਦਾ ਕੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸੀ।ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਪੂਰਤ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਹੋਸਕਦਾਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਿਖੀ ਬਚ ਸਕੇ। ਸੰਨ ੧੭੧੯ ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫਰੁਖ਼ਸੀਅਰ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਏਸ ਨਾਲ ਸਿਖਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਅਨੀਤੀ ਵਿਚ ਕੁਛ ਫਰਕ ਪਵੇ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਆਪਣੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਿਹਾ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ੧੭੨੧ ਵਿਚ ਆਖ਼ਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਕੇ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਘੱਲਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਇਕ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਪੂਰਾ ਗੁਣੀ, ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਟਤ ਅਤੇ ਅਨਯ- ਮਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖ ਸੀ। ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਐਸ ਵੇਲੇ ਬੰਦਈ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਪਾਸ ਸੀ।ਚੜਤ ਪੂਜਾ ਜੋ ਕੁਝ ਬੀ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਆਉਂਦੀ ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾਂਦੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਿਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਵੀ ਫਰਕ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਤਹ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਬਦਲਕੇ ‘ਦਰਸ਼ਨ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ’ ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਸ ਤੇ ਕਛਹਿਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨੇਊ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਰਨਾਂਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਧਿ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ। ਬੰਦਈਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦਾ ਝਗੜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰਕਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। *ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੀ। +History of the Sikhs H. R. Gupta. page 83. ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਿ ਮੁਲਤਾਨ-ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ। ਗੁਰ ਗਿਆਰਮਾਂ ਅਰਦਾਸੇ ਮੇਂ ਸਿਖ ਓਸਦੇ ਕੇ ਹੈਂ। ਪੰਚਮ ਦਰਸ਼ਨ ਫਤੇ ਬੁਲੇ ਹੈਂ ਖੁਸ਼ਟਮ ਸੂਹਾ ਪੈਨੇ। ਸਪਤਮ ਮਾਸ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਗ੍ਯਾ ਨੀਲਾ ਛੂਹੇ ਨ ਐਨੇ। ਇਤ੍ਯਾਦਿਕ ਥਹਿ ਰੀਤੀ ਵਰਤੋਂ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਤੇ ਯਾਰੀ। ਨਾਲੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਿੰਘਨ ਕੋ ਦੇਤ ਰਹਿਤ ਥਾ ਗਾਰੀ। [ਯਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸਫਾ ੪੨੨ $ਸਤ੍ਰਾਂ ਸੈ ਤਿਹਰੈ ਮਾਹੈ ਪੰਥ ਭਯੋ ਦੁਇ ਨੜੈ॥ ਸਿੰਘ ਬੰਦਈਅਨ ਨਾਮ ਆਪਨਾ ਸਾਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾ। ਇਤ ਗੁਰ ਸਿੰਘਨ ਤੱਤ ਖਾਲਸਾ ਨਾਮ ਬਿਦਤ ਕਿਯਂ ਲਾਯੈ॥ [ਯਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪੰਨਾ ੪੨੨-੨੩ Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 6w7t4cskso3yg75bb39cgcg7k5771du 222267 222265 2026-06-19T16:41:28Z Aman Arora PTL 1841 /* ਸੋਧਣਾ */ 222267 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aman Arora PTL" /></noinclude> ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜੋ ਵਾਕਿਆ ਕਿ ਸੰ: ੧੭੪੭ ਈ: ਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਮਿਥੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਲਗ ਪਗ ਸੰ: ੧੭੧੦ਈ: ਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਵੱਲੂ ਮਲ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਮੁਲਤਾਨ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਸਨ। ਸ਼੍ਰੀ ਵੱਲੂ ਮਲ ਦੇ ਪਿਤਾ* ਵੀ ਏਸੇ ਹੁੱਦੇ ਉਪਰ ਕੰਮ ਕਰ ਚੁਕੇ ਸਨ। {{gap}}ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਤ੍ਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਸੂਬੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ (Princ Minotr) ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਫੇਰ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੀਯਤ ਹੋਏ ਤੇ 'ਮਹਾਰਾਜਾ' ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨੇ ਗਏ। ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਦਾ ਦਰਜਾ ਤੇ ਖਿਤਾਬ 'ਮਹਾਰਾਜੇ' ਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲਫਜ਼ 'ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ' ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਜੀਵਨ ਅੰਗ ਬਣ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਸਾਂ ਏਸ ਮਜ਼ਮੂਨ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅਖੀਰ ਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ' ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ। {{center|'''{{larger|ਬਾਬੇ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦਰ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ}}'''}} {{gap}}ਬਾਬੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸੰਨ ੧੭੧੬ ਈ: ਵਿਚ ਹੋਈ। ਇਹ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਥੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ ਤੋਂ ਛੀ ਸਾਲ ਪਿਛੋਂ ਦੀ ਹੈ। ਓਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਅਬਦੁਲ ਸਮੱਦ ਖਾਂ ਸੀ। ਸੰਨ ੧੭੧੬ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ੧੭੧੯ ਤਕ, ਚਾਰ ਸਾਲ ਵਿਚ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਇਤਨੀ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੱਰੁਖਸੀਅਰ ਇਹ ਦਾਵਾ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਖੁਰਾਖੋਜ ਮਿਟਾ ਲੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਜਿਤਨਾ ਕੁ ਬਾਹਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਸਨ, ਉਤਨਾ ਕੁ ਹੀ ਅੰਦਰ ਦੀ ਫੁੱਟ ਸੀ। ਬੰਦਈਆਂ ਦਾ ਧੜਾ ਆਪਣੇ ਸਿਥਲ ਵਜੂਦ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। {{gap}}ਐਸ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੁਖਿਤ ਹਿਰਦਾ ਕੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਬੈਠੀ ਸ੍ਰੀ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਪੂਰਤ ਦਿਲ ਨਾਲ ਸੋਚ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਹੋਸਕਦਾਹੈ ਜਿਸਨਾਲ ਸਿਖੀ ਬਚ ਸਕੇ। ਸੰਨ ੧੭੧੯ ਵਿਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫੱਰੁਖ਼ਸੀਅਰ ਕਤਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਏਸ ਨਾਲ ਸਿਖਾਂ ਉਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀ ਅਨੀਤੀ ਵਿਚ ਕੁਛ ਫਰਕ ਪਵੇ, ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹਾਕਮ ਆਪਣੀ ਕਾਰਰਵਾਈ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਿਹਾ। ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ੧੭੨੧ ਵਿਚ ਆਖ਼ਰ ਕੁਝ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਕੇ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਘੱਲਿਆ। ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਇਕ ਕੋਮਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲਾ, ਵਿਦਵਾਨ, ਪੂਰਾ ਗੁਣੀ, ਸਿਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਟਤ ਅਤੇ ਅਨਯਮਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖ ਸੀ। {{gap}}ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਐਸ ਵੇਲੇ ਬੰਦਈ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਪਾਸ ਸੀ। ਚੜ੍ਹਤ ਪੂਜਾ ਜੋ ਕੁਝ ਬੀ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਆਉਂਦੀ ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਜਾਂਦੀ। ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੀ ਰਹਿਤ ਮਿਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਵੀ ਫਰਕ ਪੈ ਗਿਆ ਸੀ। ਫਤਹ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ ਬਦਲਕੇ 'ਦਰਸ਼ਨ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਦਰਸ਼ਨ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ' ਹੋਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਸ ਤੇ ਕਛਹਿਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜਨੇਊ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਰਨਾਂਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਵਿਧਿ ਸ਼ੁਰੂ ਸੀ। ਬੰਦਈਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਤੱਤ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਦਾ ਝਗੜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰਕਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। *ਆਪ ਦਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦ ਸੀ। +History of the Sikhs H. R. Gupta. page 88. ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਿ ਮੁਲਤਾਨ-ਸ਼ਾਹ ਯੂਸਫ। +ਗੁਰ ਗਿਆਰਮਾਂ ਅਰਦਾਸੇ ਮੇਂ ਸਿਖ ਓਸਦੇ ਕੇ ਹੈਂ। ਪੰਚਮ ਦਰਸ਼ਨ ਫਤੇ ਬੁਲੇ ਹੈਂ ਖਸ਼ਟਮ ਸੂਹਾ ਪੈਨੇ। ਸਪਤਮ ਮਾਸ ਸ਼ਰਾਬ ਤਿਆਗਯੋ ਨੀਲਾ ਛੂਹੇ ਨ ਐਨੇ। ਇਤਯਾਦਿਕ ਵਹਿ ਰੀਤੀ ਵਰਤੈਂ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਤੈ ਨਯਾਰੀ। ਨਾਲੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਿੰਘਨ ਕੋ ਦੇਤ ਰਹਿਤ ਬਾ ਗਾਰੀ। {{right|[ਗਯਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਸਫਾ ੪੨੨}} +ਸੱਤ੍ਰਾਂ ਸੈ ਤਿਹਤਰੈ ਮਾਹੈ ਪੰਥ ਭਯੋ ਦੁਇ ਨੜੈ॥ ਸਿੰਘ ਬੰਦਈਅਨ ਨਾਮ ਆਪਨਾ ਸਾਰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਖਯੋ॥ ਇਤ ਗੁਰ ਸਿੰਘਨ ਤੱਤ੍ਰ ਖਾਲਸਾ ਨਾਮ ਬਿਦਤ ਕਿਯ ਲਾਖਯੈ॥ {{right|[ਗਯਾਨ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪੰਨਾ ੪੨੨-੨੩}} {{right|-੫-}} Digitized by Panjab Digital Library | www.panjabdigilib.org<noinclude></noinclude> 7eaita3whuzzsejtbw4yy8hdi0aoerw 250 72933 222255 221595 2026-06-19T14:40:48Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222255 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>ਵਿਚ (CWP No. 7233/2010) ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਜ਼ੁਰਅਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਪੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਆਇਆ। ਆਉਣਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਐਕਟ ਅਨੁਸਾਰ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮੁੱਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਅੰਗਹੀਣਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਬਰਾਬਰ ਮੌਕੇ, ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਉਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਾਮਯਾਬ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਅੰਗਹੀਣ ਜਾਗੇ ਅਤੇ ਐਕਟ ਪ੍ਰਤੀ ਸੋਝੀ ਆਈ ਤਾਂ ਪਦ-ਉਨਤੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ 3% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਦਾ ਕੇਸ ਕੋਰਟ 'ਚ ਜਿੱਤ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ 1996 ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਇਹ 3% ਰਾਖਵਾਂਕਰਨ ਵੀ ਐਕਟ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਦੀ ਮਿਤੀ ਭਾਵ 1996 ਤੋਂ ਦੇਣਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਕੇਸ ਮਾਨਯੋਗ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਜ਼ੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹੈ। {{gap}}ਇਥੇ ਸੋਧੇ ਹੋਏ ਰਾਈਟਸ ਆਫ਼ ਪਰਸਨਜ਼ ਵਿਦ ਡਿਸਏਬਿਲਟੀ ਐਕਟ 2016 ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦੇਣਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਧਾਰਾਵਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਜਿਆਦਾਤਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀਆਂ ਬਾਕੀ ਹਨ: {{center|'''Chapter-II'''}} {{center|'''{{larger|RIGHTS AND ENTITLEMENTS}}'''}} 3. (1) The appropriate Government shall ensure that the persons with disabilities enjoy the right to equality, life with dignity and respect for his or her integrity equally with others. (3) No person with disability shall be discriminated on the ground of disability, unless it is shown that the impugned act or omission is a proportionate means of achieving a legitimate aim. (4) No person shall be deprived of his or her personal liberty only on the ground of disability.{{nop}}<noinclude>{{rh||41}}</noinclude> e7sktwxstics53glzx4ed7px3861pk3 250 72961 222256 221827 2026-06-19T14:47:51Z Rajdeep ghuman 714 /* ਤਸਦੀਕ */ 222256 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Rajdeep ghuman" /></noinclude>(5) The appropriate Government shall take necessary steps to ensure reasonable accommodation for persons with disabilities 6. (l) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from being subjected to torture, cruel, inhuman or degrading treatment. 7. (1) The appropriate Government shall take measures to protect persons with disabilities from all forms of abuse, violence and exploitation and to prevent the same. {{center|'''Chapter-III'''}} {{center|'''{{larger|EDUCATION}}'''}} 16. The appropriate Government and the local authorities shall endeavour that all educational institutions funded or recognised by them provide inclusive education to the children with disabilities and towards that end shall{{bar|1}} (i) admit them without discrimination and provide education and opportunities for sports and recreation activities equally with others; (ii) make building, campus and various facilities accessible; (iii) provide reasonable accommodation according to the individual's requirements. {{center|'''Chapter-IV'''}} {{center|'''{{larger|SKILL DEVELOPMENT AND EMPLOYMENT}}'''}} 19. (1) The appropriate Government shall formulate schemes and programmes including provision of loans at concessional rates to facilitate and support employment of persons with disabilities especially for their vocational training and self-employment. 20. (1) No Government establishment shall discriminate against any person with disability in any matter relating to employment:<noinclude>{{rh||42}}</noinclude> q76739xvjrmrcw9t52hqec7ya4y06un 252 72971 222291 222220 2026-06-20T03:40:22Z Taranpreet Goswami 2106 222291 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140198313 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1932 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2="-" 3="3" 128to129="-" 130="128" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} etukkm68ytswiqm5uplrb83glkrxa73 252 72974 222298 221276 2026-06-20T04:05:28Z Taranpreet Goswami 2106 222298 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140198589 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year=1912 |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to2="-" 3to5="ਕਵਰ" 6="2" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} ecd6d4m66ilp4p30eiq188m6gw9ckcs 252 73001 222302 221375 2026-06-20T04:40:52Z Taranpreet Goswami 2106 222302 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140218651 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="1" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} cav2omnjypsw56qlceh6vtz8jl7w1q8 250 73135 222264 222188 2026-06-19T16:20:24Z Jalseerat Aman 2446 222264 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Jalseerat Aman" /></noinclude> ਉਲਝਿਆ ਸੂਤ ਹੁਣ ਕੀ ਸੁਲਝਣਾ ਸੀ।ਪੀੜ ਪਿੰਜਿਆ ਦਿਹਾੜੀ ਦੱਪਾ ਕਰਦਾ ਭੁੱਖ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਾ ਇਕ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਬੱਗਾ ਕੁੱਕੜ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਕਮਾਂਦਾ ਜੋ ਬਚਾਂਦਾ ਬੰਦੂ ਮੱਲ ਨੂੰ ਦੇ ਆਉਂਦਾ ਪਰ ਵਿਆਜ਼ ਈ ਨਾ ਮੁੜਦਾ। ਕਰਜਾ ਤਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦੀ ਆਂਦਰ ਸੀ, ਵਧੀ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਖੋਰਾ ਬਾਰੂ ਨੂੰ ਝੋਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖੋਰੀ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਲਾਇਲਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਪੀੜਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਮੰਜੇ ਉਤੇ ਸੁੱਟ ਲਿਆ। ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋਏ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਸੁਭਾ ਦੀ ਗਵਾਂਢਣ ਜਿਉਣੀ ਮਾਛਣ ਹੀ ਖੁਦਾ ਤਰਸੀ ਕਰ ਸਹਾਰਾ ਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਇਸ ਆਖਰੀ ਰਾਤ ਜਦ ਬੰਦੂ ਮੱਲ ਦੀ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਜੈਦਾਦ ਦਾ ਵੱਡਾ ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਵਿਆਹ ਲਿਆਇਆ ਤਾਂ ਸ਼ਗਨਾ ਦਾ ਸੂਹਾ ਸ਼ਾਲੂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲਈ ਦਮੋਦਰੀ ਘਰ ਘਰ ਸਾਰੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਲੱਡੂ ਵੰਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਬਾਰੂ ਜੀਹਦਾ ਕੋਈ ਵਾਰਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿਹਦੇ ਇਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਮੋਟਾ ਲੱਡੂ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਹੁੱਕੇ ਦੀ ਨੜੀ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਡੁੱਬਦਾ ਰਿਹਾ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਵੇਰੇ ਜਦ ਜਿਉਣੀ ਦੀ ਕੁੜੀ ਰੱਜੋ ਰੋਟੀ ਚਾਹ ਫੜਾਣ ਆਈ ਤਾਂ ਉਸ ਲੱਡੂ ਵਾਲਾ ਹੱਥ ਖੋਹਲ ਕੇ ਲੱਡੂ ਕੁੜੀ ਵਲ ਉਲੋਰ ਕੇ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਸੋਚਾਂ ਦੇ ਸਾਗਰ ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਸਵੇਰੇ ਸੰਦ ਸਾਗਰੀਂ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਤਵੰਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ; ਭਾਈ ਹੋਰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਏਹਦਾ ਵਿਹੜਾ ਢਾਰ” ਵੇਚ ਕੇ ਏਹਦਾ ਮਰਨਾ ਸੰਪਨ ਕਰੋ। ਬਣੀਏਂ ਨੇ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿਚ ਖਲਾ ਲਾ ਕੇ ਮਸਾਂ ਕੱਢਣ ਦਫਨ ਜੋਗੇ ਪੈਸੇ ਦਿੱਤੇ, ‘ਚਲੋ ਵਿਚਾਰਾ ਬੇਵਾਰਸਾ ਏ ? ਅੰਤ ਭਲੇ ਦਾ ਭਲਾ ਏ।” ਅਤੇ ਬਾਰੂ ਮਣਾਂ ਮੂੰਹੀ ਮਿੱਟੀ ਹੇਠਾਂ ਦਬਿਆ ਗਿਆ। ਆਹ ! ਬੇਚਾਰਾ !! ਬਦਕਿਸਮਤ, ਬੇਵਾਰਸਾ ਬਾਰ !!! 215<noinclude>{{rh||215}}</noinclude> lncliaplg9lbkxbs81e5vovqm6o0lrj 252 73140 222295 222214 2026-06-20T03:59:42Z Taranpreet Goswami 2106 222295 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140287871 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=- 2="ਕਵਰ" 3=- 4="ਬੇਨਤੀ" 5=3 47to48="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||ਗੌਰਵਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ|{{{pagenum}}}}} |Footer= |tmplver= }} auyg33s7hogze2b2ra7uac0fd86vfpq 222296 222295 2026-06-20T04:01:26Z Taranpreet Goswami 2106 222296 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140287871 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="-" 2="ਕਵਰ" 3="-" 4="ਬੇਨਤੀ" 5="3" 47to48="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header={{rh||ਗੌਰਵਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ|{{{pagenum}}}}} |Footer= |tmplver= }} kbw0gw8qq3ja76yh6ymx1k9m6fjfl3s 252 73142 222294 222217 2026-06-20T03:55:11Z Taranpreet Goswami 2106 222294 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140288568 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2to4="-" 5="ਟਾਈਟਲ" 6="-" 7="ਤਸਵੀਰ" 8="-" 9="ਟਾਈਟਲ" 16="-" 17="9" 89to92="-" 10="ਕੋਲੋਫੋਨ" 11="ਭੂਮਿਕਾ" 12="4" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} e59ibu1x75fy2kgvasmcnotked8zid0 250 73144 222223 2026-06-19T13:13:01Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222223 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਹੋਰ ਵਲ ਤੱਕਣ ਦੇਣਗੇ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਿਗਰਟ ਵੀ ਪੀਣ ਲਗ ਪਏ ਸਨ ਤੇ ਕਦੇ ਕਦੇ ਆਪ ਚੋਰੀ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਨਿਸਚਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨੁਖਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਵਿਅਰਥ ਚੀਜ਼ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰ ਲੈਣਾ ਅੱਛਾ ਹੈ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਣ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਧਤੂਰਾ ਖਾ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਹਾਲੇ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਦੋ ਤਿੰਨ ਬੀ ਹੀ ਅੰਦਰ ਗਏ ਸਨ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਆਤਮਘਾਤ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛਡ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਹੁਤ ਬੀਮਾਰ ਪੈ ਗਏ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਅਕਸਰ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁਠੀ ਚਾਪੀ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਇਸਤਰੀ ਵਲ ਹੀ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਰਾਤ ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਮੁਠੀ ਚਾਪੀ ਕਰ ਕੇ ਰਾਤ ਦੇ ਦਸ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਆਪਣੀ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਪਏ ਸਨ ਤਾਂ ਪੰਜ ਸਤ ਮਿੰਟਾਂ ਪਿਛੋਂ ਨੌਕਰ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਆ ਖੜਕਾਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਰੀਰ ਛਡ ਗਏ ਹਨ। {{gap}}੧੮੮੭ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਦਸਵੀਂ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਸ਼ਾਮੋਦਾਸ ਕਾਲਜ ਭਾਉਨਗਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ। ਇਥੇ ਆਪ ਦਾ ਦਿਲ<noinclude>{{rh||-੧੨-}}</noinclude> 0ah6psb7dnovodf7vst3mwth8t8wu34 250 73145 222224 2026-06-19T13:16:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222224 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਨਾ ਲਗਾ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਇਕ ਸੰਬੰਧੀ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿਤੀ ਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਬੈਰਿਸਟਰੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵਲਾਇਤ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਓਥੋਂ ਪਰਤ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਲੀ ਨੌਕਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਣ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ ਇਸ ਸਲਾਹ ਦੇ ਹਕ ਵਿਚ ਸਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵਲਾਇਤ ਦਾ ਖਰਚ ਦੇਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਲਾਇਤ ਭੇਜਣਾ ਮੁਨਾਸਿਬ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਚਾਚੇ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਪੋਰਬੰਦਰ ਪੁਜੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਾਚਾ ਵਲਾਇਤ ਜਾਣ ਦੇ ਹਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਜਾਕੇ ਗਾਂਧੀਜੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਲਾਂਜਲੀ ਦੇ ਦੇਣਗੇ। ਇਥੇ ਗਾਂਧੀਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫਸਰ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਰਿਆਸਤ ਵਲੋਂ ਵਲਾਇਤ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਲਈ ਵਜ਼ੀਫਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਆਪ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਹੋਈ। {{gap}}ਉਦਾਸੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਰਾਜਕੋਟ ਪਰਤ ਕੇ ਆ ਗਏ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਜਾਣ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਚੜ੍ਹਾਣ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਤਕ ਵੀ ਵੇਚਣ ਤਿਆਰ ਹਨ ਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਣਾ ਭੀ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਵਲਾਇਤ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤੇ ਕਿ ਉਹ ਮਾਸ, ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ<noinclude>{{rh||-੧੩-}}</noinclude> llt0929vjluhnmkh4bt8dsp52w1l3d0 250 73146 222225 2026-06-19T13:20:11Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222225 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦੂਰ ਰਹਿਣਗੇ। {{gap}}ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਇਕ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਜਾਣਾ ਯਾ ਨਾ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਜ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਲਾਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿਤੀ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਟੁਰ ਗਏ। {{gap}}ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬਾਕੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਦੇ ਠੰਡੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਮਾਸ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਖਿਆਲ ਛਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੁੜ ਆਣਗੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਤੋੜਨਗੇ। ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਬਣਾਨ ਲਈ ਨਾਚ ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਦਿ, ਸਿਖਣ ਦਾ ਭੀ<noinclude>{{rh||-੧੪-}}</noinclude> 1spq40n9mr1cnbpx4qb2u1zt3exzrd6 222226 222225 2026-06-19T13:20:51Z Tamanpreet Kaur 606 222226 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਦੂਰ ਰਹਿਣਗੇ। {{gap}}ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਬਰਾਦਰੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗਲ ਦਾ ਪਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਕਹਿ ਕੇ ਨਿੰਦਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਰਾਦਰੀ ਦੇ ਇਕ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਦਸਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਜਾਣਾ ਯਾ ਨਾ ਜਾਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਜ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ। ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਰਾਦਰੀ ਵਿਚੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਲਾਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿਤੀ। ਸਮਾਜ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਸਤੰਬਰ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਲਾਇਤ ਟੁਰ ਗਏ। {{gap}}ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬਾਕੀ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘਟ ਗੱਲ ਬਾਤ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਨੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਦੇ ਠੰਡੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਮਾਸ ਖਾਧੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਜੀਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਖਿਆਲ ਛਡ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੁੜ ਆਣਗੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਨਾ ਤੋੜਨਗੇ। ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਪੁਜਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਜੈਂਟਲਮੈਨ ਬਣਾਨ ਲਈ ਨਾਚ ਤੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਆਦਿ, ਸਿਖਣ ਦਾ ਭੀ<noinclude>{{rh||-੧੪-}}</noinclude> iomsqliwalo3gjdzs4uwmq729dtml63 250 73147 222227 2026-06-19T13:24:33Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222227 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਆਪ ਕੁਰਾਹੇ ਪੈ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਰੁਚੀ ਵਿੱਦਿਆ ਵਲ ਹੀ ਲਾ ਦਿਤੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ ਕਿ ਅੰਡੇ ਮਾਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਅੰਡੇ ਖਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤੇ, ਪਰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਅੰਡੇ ਖਾਣੇ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿਤੇ। ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕਦੇ ਤਾਂ ਐਸੇ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਰੋਟੀ ਖਾਂਦੇ ਸਨ ਜਿਥੇ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕਦੇ ਆਪ ਖੁਦ ਰੋਟੀ ਪਕਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਆਪ ਦੇ ਇਕ ਸਾਥੀ ਨੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਲਈ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਨਪੜ੍ਹ ਮਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਨਿਕੰਮੇ ਪ੍ਰਣ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਣਾ ਕੋਈ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਜਿਹੇ ਗਰਮ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਮਾਸ ਖਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹੋ, ਪਰ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਜਿਥੇ ਮਾਸ ਖਾਣਾ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਕੋਚ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਉਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਆਪ ਆਪਣੇ ਇਰਾਦੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ। {{gap}}ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਓਥੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੇ<noinclude>{{rh||-੧੫-}}</noinclude> h9t555zhh521nxormg2pdcu3ih1fses 250 73148 222230 2026-06-19T13:28:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222230 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕੰਵਾਰਾ ਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਾ ਦੇਖੀ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਇਹ ਸਾਂਗ ਰਚ ਲਿਆ ਤੇ ਕੰਵਾਰੇ ਬਣ ਬੈਠੇ। ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਤਰੀ ਆਪ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਣੇ ਤੇ ਸੱਦਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਇਹ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭ ਦਿਤਾ ਕਿ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲੜਕੀ ਨਾਲ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਇਸ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਣ ਲਗਾ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਭੇਦ ਦੱਸ ਦਿਤਾ ਕਿ ਆਪ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਦਾ ਬੜਾ ਅਫਸੋਸ ਹੋਇਆ। {{gap}}ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਓਥੋਂ ਦੇ ਕਈ ਇਕ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਉਘੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਗਠ ਲਈ। ਆਪ ਨੇ ਥੀਓਸਾਫੀਕਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਕਈ ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਮਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਬਰਿਸਟਰੀ ਪਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਕਾਨੂੰਨ ਉਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲੋਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ੋਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਾਣਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਬਹੁਤ ਉਡਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਇਹਨਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਤੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਬਚੇ ਰਹੇ। ਬੈਰਿਸਟਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਹਿਜੇ ਤੇ ਸੁਖੱਲੀ ਹੀ ਪਾਸ ਕਰ ਲਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ<noinclude>{{rh||-੧੬-}}</noinclude> mavtbfmznjyu9w5lpztemr1mck49bsl 250 73149 222231 2026-06-19T13:32:18Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222231 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੇਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬਗੈਰ ਪੜ੍ਹਨੋਂ ਵੀ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਯਾ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਖੁਲਾਸੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਪਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਖੂਬ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ੧੦ ਜੂਨ ੧੮੯੧ ਨੂੰ ਆਪ ਨੂੰ ਬੈਰਿਸਟਰੀ ਦੀ ਸਨਦ ਮਿਲ ਗਈ। ਏਸ ਤੋਂ ਦੋ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਆਪ ਇਕ ਜਹਾਜ਼ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਲ ਤੁਰ ਪਏ। {{gap}}ਵਲਾਇਤੋਂ ਪਰਤ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਕੋਟ ਵਿਚ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਿਮ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਰੇ ਸਨ। ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਨ ਬਹੁਤ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀ ਦਾਵਾ ਤਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਲਿਖਣਾ ਆਉਂਦਾ। ਇਥੇ ਕੰਮ ਚਲਦਾ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬੰਬਈ ਚਲੇ ਗਏ। ਪਰ ਏਥੇ ਵੀ ਆਪ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੀ। ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਜਦ ਆਪ ਪਹਿਲੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਤਾਂ ਆਪਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਕ ਗੱਲ ਵੀ ਨਾ ਨਿਕਲ ਸਕੀ। ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਕੇ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਅੱਕਲ ਦੀ ਫੀਸ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਗਾਂਧੀਜੀ ਮੁੜ ਰਾਜਕੋਟ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਦਕਾ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਜ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦਰਖਾਸਤਾਂ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਬਹੁਤ ਮਿਲਣ ਲਗ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਕੋਈ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਹੋ ਗਈ।<noinclude>{{rh||-੧੭-}}</noinclude> ohw7555ezghf12qmsm0mpygwxf4t1ym 250 73150 222233 2026-06-19T13:36:44Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222233 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>{{gap}}ਇਕ ਵਾਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਖਾਤਰ ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਏਜੰਟ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਗਏ। ਇਸ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜਦ ਜ਼ਿਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਚਪੜਾਸੀ ਨੇ ਕਮਰਿਓਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸਰ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ ਸ਼ਾਹ ਮਹਿਤਾ ਕਿਸੇ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਰਾਜਕੋਟ ਆਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕਿਉਂ ਨਾ ਰਾਜਕੋਟ ਦੇ ਪੁਲੀਟੀਕਲ ਏਜੰਟ ਤੇ ਮੈਂ ਹਤਕ ਇਜ਼ਤ ਦਾ ਦਾਵਾ ਕਰਾਂ। ਮਹਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭੋਲੇ ਗਾਂਧੀ, ਇਸ ਗਲ ਨੂੰ ਪੀ ਜਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਤਕ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ ਵਿਚ ਵਕੀਲਾਂ ਤੇ ਬੈਰਿਸਟਰਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸਹਿਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਤਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। {{gap}}ਨਿਰਾਸਤਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸੱਜਨ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਦਖਣੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਫਰਮ ਵਲੋਂ ਇਕ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਪਸੰਦ ਕਰਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਫਰੀਕਾ ਭੇਜ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਓਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਰਮ ਦਾ ਕੁਝ ਕੰਮ ਕਰਨ ਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚੋਂ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਬੈਰਿਸਟਰਾਂ ਦੀ ਮੁਕਦਮੇਂ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਰਾਜਕੋਟ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ<noinclude>{{rh||-੧੮-}}</noinclude> 4x5mclan7alidsfe0tgrxid7u98zsm3 250 73151 222234 2026-06-19T13:40:17Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222234 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਸਾਲ ਲਈ ਇਕ ਸੌ ਪੈਂਡ ਮਿਹਨਤਾਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਜਾਣਾ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲਿਆ। {{gap}}ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕਿ ਓਥੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਵਲੋਂ ਬੜਾ ਭੈੜਾ ਸਕੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰ ਜਦ ਆਪ ਅੱਵਲ ਦਰਜੇ ਦੇ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਗੱਡੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਇਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਦੇ ਉਜ਼ਰਕਰਨ ਤੇ ਆਪਨੂੰ ਓਥੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕਢ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਏਥੋਂ ਸਫਰ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿਸਾ ਆਪ ਨੇ ਸ਼ੁਕਰਮ ਵਿਚ ਬਹਿ ਕੇ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਥੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਾ ਬਹਿਣ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਣ ਲਈ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਤੇ ਆਪ ਦਾ ਕੁਟਾਪਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਪ ਨੂੰ ਹੋਟਲਾਂ ਵਿਚ ਠਹਿਰਨ ਤੇ ਮਕਾਨ ਕਰਾਏ ਲੈਣ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਕਈ ਵਾਰ ਹਤਕ ਝੱਲਣੀ ਪਈ। ਇਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਆਪ ਦੇ ਦਿਲ ਤੇ ਬੜਾ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ {{gap}}ਜਦ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਗਾਂਧੀਜੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲਗੇ ਤਾਂ ਫ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸੇਠ ਅਬਦੁਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਜਲਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਓਥੇ ਬੈਠਿਆ<noinclude>{{rh||-੧੯-}}</noinclude> ro9b6leoxeupy4pdc4hyu62yfym7w4b 250 73152 222237 2026-06-19T13:53:13Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222237 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਅਖ਼ਬਾਰ ਵਿਚ ਹੀ ਖਬਰ ਪੜ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਐਸਾ ਕਾਨੂੰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਨਟਾਲ ਦੀ ਕਾਨੂੰਨ ਘੜਨੀ ਸਭਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿਤੀਨਿਧਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਸਮੇਂ ਵੋਟ ਦੇਣ ਦੇ ਹਕ ਤੋਂ ਵਾਂਝਿਆਂ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਣਾ ਸੀ। ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਦੁਖ ਹੋਇਆ। ਸੇਠ ਅਬਦੁਲਾ ਤੇ ਹੋਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਦ ਕਰਨ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਹੋਰ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਤੇ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਲੋਕ ਧੜਾਧੜ ਸੇਵਾਦਾਰ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਲਗ ਪਏ ਤੇ ਮਾਇਆ ਇਕੱਤਰ ਹੋਣ ਲਗ ਪਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਹੁਣ ਤੋਂ ਨਟਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂ ਚਲਾਣ ਲਈ ਕਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਬਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਗਾਂਹ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮੁਕਦਮੇ ਦੇਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਤਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਕੀ ਕੁਝ ਨਿੱਗਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਟਾਲ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜਿਸ ਸਭਾ ਦੀ ਆਪ ਨੇ ਨੀਂਹ ਰਖੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਟਾਲ ਇੰਡੀਅਨ ਕਾਂਗਰਸ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਨਟਾਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਜਦ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਖੂਬ ਚਲ ਨਿਕਲੀ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ<noinclude>{{rh||-੨੦-}}</noinclude> em96evjn6pbtqlchiodf51b4blpmvrd 250 73153 222239 2026-06-19T14:02:15Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222239 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਖਾਤਰ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਚਲੇ ਆਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਜਨਤਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਉਤੇ ਹੋ ਰਹੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਵਲ ਦਿਵਾਇਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਗੋਰੇ ਆਪ ਦੀ ਜਾਨ ਦੇ ਲਾਗੂ ਬਣ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਮੁੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਅਫਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਛੋਕਰਿਆਂ ਤੇ ਆਦਮੀਆਂ ਨੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਇੱਟਾਂ, ਪੱਥਰ ਤੇ ਗੰਦੇ ਆਂਡੇ ਮਾਰੇ। ਇਸ ਰੌਲੇ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨਾਲ ਘਸੁੰਨ ਮੁਕੀ ਭੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਪੁਲਸ ਕਪਤਾਨ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਓਥੋਂ ਦੀ ਲੰਘੀ। ਉਹ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਤੇ ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਪੁਲਸ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘਰ ਪੁਚਾ ਦਿਤਾ। ਫ਼ਸਾਦੀਆਂ ਨੇ ਹੁਣ ਘਰ ਦਾ ਘੇਰਾ ਘਤ ਲਿਆ। ਪੁਲਸ ਕਪਤਾਨ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਇਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਕਾਨਸਟੈਬਲ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਕੇ ਮਕਾਨ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਏ। ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਮੰਡਲ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਮਿਸਟਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਨੋਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਕਿ ਫਸਾਦੀਆਂ ਪੁਰ ਮੁਕੱਦਮੇ ਚਲਾਏ ਜਾਣ,ਪਰ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਫਸਾਦੀ ਅਣਜਾਣ ਹਨ ਤੇ ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ ਆਪੇ ਹੀ ਪਛਤਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਕਦਮਾ ਨਹੀਂ ਚਲਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ। {{gap}}ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਤੇ<noinclude>{{rh||-੨੧-}}</noinclude> rfcbpq1fpvg64d2l4zxdq76nwg5fq9x 250 73154 222240 2026-06-19T14:04:22Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਬੋਇਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਪਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਿਲੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਇਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222240 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਬੋਇਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਪਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਿਲੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਇਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੜਨ ਲਗ ਪਏ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।ਪਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਠੀਕ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਲੜਾਈ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਮਿਸਟਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਆਪ ਨੂੰ ਝਟ ਅਫਰੀਕਾ ਪਰਤ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਚੋਂ ਬਰਲੋਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਨੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿਤਾ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦਖਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤਕੜੇ ਤੇ ਸਜ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ।ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਹੁਣ ਤੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।<noinclude>{{rh||-੨੨-}}</noinclude> f4ox6j3ew23j7l11xpj477vxxcitl1h 222279 222240 2026-06-20T01:30:55Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222279 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਬੇਇਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਾਈ ਹੋ ਪਈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਿਲੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸਮਝਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੱਤਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਈ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਬੇਇਰਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲੜਨ ਲਗ ਪਏ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਲੜਾਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣ ਤੇ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਪਰ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਠੀਕ ਨਾ ਨਿਕਲਿਆ। ਲੜਾਈ ਪਿਛੋਂ ਜਦ ਮਿਸਟਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਦੱਖਣੀ ਅਫਰੀਕਾ ਪੁਜੇ ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਵਾਪਸ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਆਪ ਨੂੰ ਝਟ ਅਫਰੀਕਾ ਪਰਤ ਕੇ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਮਿਸਟਰ ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਚੈਂਬਰਲੇਨ ਨੇ ਡੈਪੂਟੇਸ਼ਨ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਟਾਲ ਦਿਤਾ ਕਿ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੌਂ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਘਟ ਦਖਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਤਕੜੇ ਤੇ ਸਭਯ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰਖਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਗਏ। {{gap}}ਹੁਣ ਤੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿਤਾ।<noinclude>{{rh||-੨੨-}}</noinclude> 3cbvug59r8u17hxqz1obivsjgryeqlv 250 73155 222241 2026-06-19T14:04:26Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਸਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਬਾਦੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222241 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਸਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਬਾਦੀ ਬਸਾਈ। ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਜ਼ੂਰੀ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਸਨ,ਫਿਰ ਵੀ ਜਦ ਜ਼ੁਲੂ ਬਗਾਵਤਹੋਈ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਤ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ। ਇਸ ਵੇਲੇ ੧੯੧੪ ਵਾਲੀ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਚੁਕੀ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ “ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਔਕੜ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਤੇ ਗੁਸੇ ਭੁਲ ਜਾਣਾ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਪਰ ਆਪ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਕਰਾਣ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ<noinclude>{{rh||-੨੩-}}</noinclude> 0vl6p4xeiw1avroydzet6n4ez1pmtnf 222280 222241 2026-06-20T01:35:07Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਪ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬੜਾ ਸਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਬਾਕੀ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਪਾਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਦੇਣ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੀਨਿਕਸ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਅਬਾਦੀ ਬਸਾਈ। ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਕੰਮ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਮਜ਼ੂਰੀ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। {{gap}}ਭਾਵੇਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਸਨ,ਫਿਰ ਵੀ ਜਦ ਜ਼ੁਲੂ ਬਗਾਵਤਹੋਈ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ੧੯੧੪ ਵਿਚ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿਚ ਕੰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿੰਦ ਵਿਚੋਂ ਗੋਖਲੇ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਤ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਵਲਾਇਤ ਵਿਚ ਦੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਓ। ਇਸ ਵੇਲੇ ੧੯੧੪ ਵਾਲੀ ਯੂਰਪੀ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਚੁਕੀ ਸੀ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇੰਗਲਸਤਾਨ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਅੰਦੋਲਨ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਤੇ ਇਸ ਔਕੜ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਾਇਤਾਂ ਤੇ ਗੁਸੇ ਭੁਲ ਜਾਣਾ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋਣ ਪਰ ਆਪ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਣ ਤੇ ਆਪ ਨੇ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਕਰਾਣ ਵਿਚ ਬੜੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿਤੀ। {{gap}}ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ<noinclude>{{rh||-੨੩-}}</noinclude> 4yo3nt79u9iwxye1e8f8wwp5q2hjdda 250 73156 222242 2026-06-19T14:05:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਨਾਂ ਨੇ ਏਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਛੂਤ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸੋਠਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222242 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਨਾਂ ਨੇ ਏਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਛੂਤ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸੋਠਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਥੁੜ ਕਰ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸੇਠ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਦੇ ਨੋਟ ਦੇ ਗਿਆ।ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਜੇਲ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਖਰੀਦਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਸੂਬਾ ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਚੰਪਾਰਨ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਗਹ ਹੈ। ੧੯੧੨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਥੇ ਨੀਲ ਦੀ ਬੜੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੀਹ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਲਈ ਨੀਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖੜੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹਟਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ<noinclude>{{rh||-੨੪-}}</noinclude> 2kh0alzoujmlqh7nbfqo1ps8epwu20c 222281 222242 2026-06-20T01:40:14Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਏਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਛੂਤ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਥੁੜ ਕਰ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸੇਠ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਦੇ ਨੋਟ ਦੇ ਗਿਆ।ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਜੇਲ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਖਰੀਦਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਸੂਬਾ ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਚੰਪਾਰਨ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਗਹ ਹੈ। ੧੯੧੨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਥੇ ਨੀਲ ਦੀ ਬੜੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੀਹ ਹਿਸੇ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਲਈ ਨੀਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹਟਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ<noinclude>{{rh||-੨੪-}}</noinclude> k5xtnm9dfslq4ab6a5yqfkf323gkryb 222282 222281 2026-06-20T01:41:31Z Tamanpreet Kaur 606 222282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਰਖਿਆ ਗਿਆ। ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਏਸ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਈ। ਜਦ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਛੂਤ ਖਾਨਦਾਨ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਸੇਠਾਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣੀ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ, ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਮਾਇਆ ਦੀ ਥੁੜ ਕਰ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹਾਲਤ ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਖਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਬਿਪਤਾ ਵਿਚ ਇਕ ਸੇਠ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪੈ ਦੇ ਨੋਟ ਦੇ ਗਿਆ।ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਸਾਬਰਮਤੀ ਜੇਲ ਦੇ ਲਾਗੇ ਇਕ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਖਰੀਦਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸਾਬਰਮਤੀ ਆਸ਼ਰਮ ਪੈ ਗਿਆ। {{gap}}ਸੂਬਾ ਬਿਹਾਰ ਵਿਚ ਚੰਪਾਰਨ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਜਗਹ ਹੈ। ੧੯੧੨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਓਥੇ ਨੀਲ ਦੀ ਬੜੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹਰ ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਵੀਹ ਹਿਸੇ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਹਿਸਿਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਲਈ ਨੀਲ ਦੀ ਕਾਸ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਪੁਜ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚੰਪਾਰਨ ਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਹਟਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਵਡੇ ਵਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ<noinclude>{{rh||-੨੪-}}</noinclude> kokl7215tn58pghrumcbdpurskeakw9 250 73157 222243 2026-06-19T14:05:47Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ਨਿਪਟਾਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਝਗੜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਮਿਟਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਰ ਆਪ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਾਟ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222243 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ਨਿਪਟਾਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਝਗੜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਮਿਟਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਰ ਆਪ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਾਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਆਈ ਕਿ ਓਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀਨੇ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾਕਿ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦੇਣ, ਪਰ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮੰਨਣਾ ਸੀ। ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੜਤਾਲੀ ਬੇਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲ ਰੁਖ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮਰਨ ਬਰਤ ਰਖ ਲਿਆ। ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਏਸ ਬਰਤ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਬਣ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh||-੨੫-}}</noinclude> 0bjqtix2n6lgulpz4ibanwhdlmogcn6 222283 222243 2026-06-20T01:44:29Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ਨਿਪਟਾਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਝਗੜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਮਿਟਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਰ ਆਪ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਾਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਆਈ ਕਿ ਓਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀਨੇ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾਕਿ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦੇਣ, ਪਰ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮੰਨਣਾ ਸੀ। ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੜਤਾਲੀ ਬੇਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲ ਰੁਖ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮਰਨ ਬਰਤ ਰਖ ਲਿਆ। ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਏਸ ਬਰਤ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਝਟ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh||-੨੫-}}</noinclude> 15divoxljwl0lugh6qrtlitp7fh4qz4 222284 222283 2026-06-20T01:45:27Z Tamanpreet Kaur 606 222284 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ਨਿਪਟਾਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਝਗੜਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਮਿਟਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਇਸ ਪਰ ਆਪ ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਲਾਟ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਹ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਕ ਕਮੇਟੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਖਤੀਆ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। {{gap}}ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਚਿਠੀ ਆਈ ਕਿ ਓਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ ਤੇ ਕਾਰਖਾਨਿਆਂ ਵਾਲੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗਾਂਧੀ ਜੀਨੇ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾਕਿ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰ ਦੇਣ, ਪਰ ਸਰਮਾਇਦਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਮੰਨਣਾ ਸੀ। ਤੰਗ ਆ ਕੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੇ ਹੜਤਾਲ ਕਰ ਦਿਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਨਾ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਹੜਤਾਲ ਇੱਕੀ ਦਿਨ ਚਲਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਹੜਤਾਲੀ ਬੇਦਿਲ ਹੋ ਕੇ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਵਲ ਰੁਖ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਮਰਨ ਬਰਤ ਰਖ ਲਿਆ। ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਤੇ ਤਾਂ ਏਸ ਬਰਤ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਕਾਰਖਾਨੇਦਾਰ ਝਟ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੋਲ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ<noinclude>{{rh||-੨੫-}}</noinclude> d8rbd1ahdb5erk7qxp0khgb7zagp4lm 250 73158 222245 2026-06-19T14:06:32Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਖੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਇਲਾਕੇ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਗਾਨਗੀ ਹਾਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222245 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਖੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਇਲਾਕੇ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਗਾਨਗੀ ਹਾਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਖਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁਰਕੀਆਂ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਅਫਸਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਧਨਾਡ ਕਿਸਾਨ ਮਾਮਲਾ ਦੇ ਦੇਣ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਮਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਗਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਏਥੇ ਭੀ ਸੜਿਆਗ੍ਰਹਿ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਜਿਸ ਵਕਤ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ 4 ਇਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਜਲਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਚਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਘਿਰਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹੜਤਾਲ ਲਈ ੩੦ ਮਾਰਚ ੧੬੧੯ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਫਿਰ ੬ ਅਲਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<noinclude>{{rh||-੨੬-}}</noinclude> stxngecifca5lg5qtgr7432hqfqkry7 222285 222245 2026-06-20T01:48:34Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਖੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਇਲਾਕੇ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਗਾਨ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਖਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁਰਕੀਆਂ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਅਫਸਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਧਨਾਡ ਕਿਸਾਨ ਮਾਮਲਾ ਦੇ ਦੇਣ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਮਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਗਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਏਥੇ ਭੀ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਜਿਸ ਵਕਤ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਜਲਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਘਿਰਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹੜਤਾਲ ਲਈ ੩੦ ਮਾਰਚ ੧੬੧੯ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਫਿਰ ੬ ਅਪ੍ਰੈਲਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<noinclude>{{rh||-੨੬-}}</noinclude> h972ch58iqkogtmwsxwdk0iebj83oaz 222286 222285 2026-06-20T01:49:29Z Tamanpreet Kaur 606 222286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਮੰਗਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ। {{gap}}ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਖੇਦਾਂ ਦੇ ਕਾਲ ਪੀੜਤ ਇਲਾਕੇ ਵਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਇਹ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਲਗਾਨ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਣ ਤੇ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਲਗਾਨ ਨਾ ਦੇਣ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਖਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ। ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕੁਰਕੀਆਂ ਤੇ ਜੁਰਮਾਨੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਲਗੀ ਤਾਂ ਇਕ ਅਫਸਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਧਨਾਡ ਕਿਸਾਨ ਮਾਮਲਾ ਦੇ ਦੇਣ ਤਾਂ ਗਰੀਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਮਾਮਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਤਰੀਕ ਅਗਾਂਹ ਕਰ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਸ਼ਰਤ ਉਤੇ ਏਥੇ ਭੀ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। {{gap}}ਜਿਸ ਵਕਤ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਇਕ ਜਲਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਕ ਸਤਿਆਗ੍ਰਹਿ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜੇ ਰੌਲਟ ਬਿਲ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮੁਲਕ ਵਿਚ ਚਾਲੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਘਿਰਣਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹੜਤਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹੜਤਾਲ ਲਈ ੩੦ ਮਾਰਚ ੧੬੧੯ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਫਿਰ ੬ ਅਪ੍ਰੈਲਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।<noinclude>{{rh||-੨੬-}}</noinclude> sa5pirp9dtxkgn4qeeozeyrrbsas4uc 250 73159 222246 2026-06-19T14:06:58Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222246 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਏਸ ਬਦਲੀ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਪੁਜੀ। ਏਸ ਲਈ ਓਥੇ ੩੦ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਹੋ ਗਈ।ਏਥੇ ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਉਤੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿਤੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੀ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸਾਕੇ ਵਰਤੇ। ੬ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਭੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇਹੋਏ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਹੇ | ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਪਿਛੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ੧੯੨੧ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛਡਦਿਤੀ,ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਛਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛਡ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਰਪੋਟਾਂ ਪੁਜੀਆਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੋਰਾ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਖਬਰ ਪੁੱਜੀ ਕਿ ਓਥੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨੀਆਂ ਨੇ ੨੧ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਸਾ ਕੇ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ<noinclude>{{rh||-੨੭-}}</noinclude> sf1vy04ui983b266figfw2cv8j4lix6 222247 222246 2026-06-19T14:07:09Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ 222247 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਏਸ ਬਦਲੀ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਪੁਜੀ। ਏਸ ਲਈ ਓਥੇ ੩੦ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਹੋ ਗਈ।ਏਥੇ ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਉਤੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿਤੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੀ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸਾਕੇ ਵਰਤੇ। ੬ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਭੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇਹੋਏ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਹੇ | ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਪਿਛੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ੧੯੨੧ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛਡਦਿਤੀ,ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਛਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛਡ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਰਪੋਟਾਂ ਪੁਜੀਆਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੋਰਾ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਖਬਰ ਪੁੱਜੀ ਕਿ ਓਥੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨੀਆਂ ਨੇ ੨੧ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਸਾ ਕੇ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ<noinclude>{{rh||-੨੭-}}</noinclude> adhwoh9if7xmpgv9r1v04he62i1p5cv 222287 222247 2026-06-20T01:52:45Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222287 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਏਸ ਬਦਲੀ ਦੀ ਖਬਰ ਨਾ ਪੁਜੀ। ਏਸ ਲਈ ਓਥੇ ੩੦ ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਹੜਤਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਏਥੇ ਹੜਤਾਲੀਆਂ ਉਤੇ ਪੁਲਸ ਨੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿਤੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਹੌਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਭੀ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸਾਕੇ ਵਰਤੇ। ੬ ਅਪਰੈਲ ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਵਿਚ ਇਕ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਜਲਸਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਮ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦਾ ਭੀ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੱਸੇਹੋਏ ਰਸਤੇ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਹੇ। ਇਸ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇ ਕਤਲਾਮ ਪਿਛੋਂ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਭੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ੧੯੨੧ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਕੋਲੋਂ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਛਡ ਦਿਤੀ, ਵਕੀਲਾਂ ਨੇ ਵਕਾਲਤ ਛਡ ਦਿਤੀ ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀਆਂ ਛਡ ਦਿਤੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲਹਿਰ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਤੇ ਸੀ ਤਾਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਰਪੋਟਾਂ ਪੁਜੀਆਂ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੋਰਾ ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਖਬਰ ਪੁੱਜੀ ਕਿ ਓਥੇ ਗੁਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਨਾ ਮਿਲਵਰਤਨੀਆਂ ਨੇ ੨੧ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਤੇ ਇਕ ਥਾਣੇਦਾਰ ਨੂੰ ਨਸਾ ਕੇ ਥਾਣੇ ਵਿਚ ਵਾੜ ਦਿਤਾ ਤੇ ਥਾਣੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ<noinclude>{{rh||-੨੭-}}</noinclude> lksr03fsevmocb8i2qqjrvc1o0ao0tc 250 73160 222248 2026-06-19T14:07:38Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਸਾੜ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਵਡੇ ਵਡੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ। ੧੩ ਮਾਰਚ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222248 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਸਾੜ ਦਿਤਾ ਹੈ । ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ । ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਵਡੇ ਵਡੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ। ੧੩ ਮਾਰਚ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਛੇ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤੀ,ਪਰ ਆਪ ਨੂੰ ੧੯੨੪ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਆਪ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। {{gap}}੧੯੨੮ ਵਿਚ ਵਲਾਇਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮੀਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ । ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਸਦਕੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗਰਿਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਕਤਲਾਂ ਤੇ ਡਾਕਿਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਲਗ ਪਈ।ਜਦ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਜਲੂਸ ਉਤੇ ਲਾਠੀ ਚਲਾਈ। ਕੁਝ ਚੋਟਾਂ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਲਗੀਆਂ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ । ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ<noinclude>{{rh||-੨੮-}}</noinclude> ajn3h9mqmy7ozcnyay4tzdtxh9gvx0m 222288 222248 2026-06-20T01:55:36Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222288 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਸਾੜ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਲਹਿਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਵਡੇ ਵਡੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰੋਧਤਾ ਕੀਤੀ। ੧੩ ਮਾਰਚ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ ਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਛੇ ਸਾਲ ਕੈਦ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿਤੀ, ਪਰ ਆਪ ਨੂੰ ੧੯੨੪ ਵਿਚ ਰਿਹਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਆਪ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣੇ ਗਏ। {{gap}}੧੯੨੮ ਵਿਚ ਵਲਾਇਤ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਨਵੀਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਰਾਜ ਬਣਤਰ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮੀਸ਼ਨ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇਸ ਬਾਈਕਾਟ ਦੇ ਸਦਕੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਾਗਰਿਤ ਤੇ ਜੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਤੇ ਰਾਜਸੀ ਕਤਲਾਂ ਤੇ ਡਾਕਿਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਚਲਣ ਲਗ ਪਈ। ਜਦ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁਧ ਲਾਹੌਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਜਲੂਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਪੁਲੀਸ ਨੇ ਜਲੂਸ ਉਤੇ ਲਾਠੀ ਚਲਾਈ। ਕੁਝ ਚੋਟਾਂ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੇ ਭੀ ਲਗੀਆਂ। ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਮਰ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਤੇ ਕੁਝ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਟਾਂ ਦੇ ਕਰਕੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਕੁਝ ਚਿਰ ਪਿਛੋਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਇਨਕਲਾਬ ਪਸੰਦ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਲਾਲਾ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਸਮਝਿਆ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ<noinclude>{{rh||-੨੮-}}</noinclude> 02uf74b8259ui3euq2g08j9dihyxct7 250 73161 222249 2026-06-19T14:08:06Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਲਈ ਇਕ ਅਸਫ਼ਰ ਮਿਸਟਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਥੋੜੋਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਸੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ‘ਦਤ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁਟ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਲਿਆਂ ਦ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222249 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਲਈ ਇਕ ਅਸਫ਼ਰ ਮਿਸਟਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਥੋੜੋਂ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਸੀ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ‘ਦਤ ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁਟ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਲਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ੧੯੨੯ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲੀਡਰ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧੜਾਧੜ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਆਰੰਭ ਦਿਤੀਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੇਵਲ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਆਪ ੧੨ ਮਾਰਚ ੯੩੦ ਦੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਤੇ ਡੰਡੀ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਥੇ ਜਾ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ' ਦੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਉਡਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਡਾਂਡੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ<noinclude>{{rh||-੨੯-}}</noinclude> fqn54ygb7mlv8f9dw4vsg590xc09c20 222289 222249 2026-06-20T02:00:04Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਲਈ ਇਕ ਅਸਫ਼ਰ ਮਿਸਟਰ ਸਾਂਡਰਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿਤਾ। ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਪਿਛੋਂ ਖ਼ਬਰ ਆਈ ਕਿ ਸ:ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ 'ਦਤ' ਨੇ ਕੇਂਦਰੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਬੰਬ ਸੁਟ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਹਲਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਂਸਲਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਅਤ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਚਲਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ੧੯੨੯ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਈ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲੀ ਲੀਡਰ ਪੰਡਤ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਵਿਚ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਲਈ ਪੂਰਨ ਸਵਰਾਜ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਧੜਾਧੜ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਆਰੰਭ ਦਿਤੀਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਵਲੋਂ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨ ਵਾਲੀ ਲਹਿਰ ਦਾ ਆਗੂ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ਗਿਆ। ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਕੇਵਲ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹੀ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿਚ ਆਪ ੧੨ ਮਾਰਚ ੯੩੦ ਦੇ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਤੁਰੇ ਤੇ ਡਾਂਡੀ ਵਲ ਕੂਚ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਿਥੇ ਜਾ ਕੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀਆਂ ਧਜੀਆਂ ਉਡਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਡਾਂਡੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ<noinclude>{{rh||-੨੯-}}</noinclude> hd8m2vdpuovekn5i65im9vfi9f758gn 252 73162 222253 2026-06-19T14:30:10Z Muskan1903 2644 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222253 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140289803 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2=- 3="ਤਸਵੀਰ" 4=- 5to9="ਭੂਮਿਕਾ" 10=- 11="ਤਤਕਰਾ" 12="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" 13="1" 130to132="ਸੁਧੀ ਪੱਤ੍ਰ" 133="ਤਸਵੀਰ" 134=- 135to136="ਸੁਧੀ ਪੱਤ੍ਰ"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} blzpsbcrz4fxtzndsqcjh4e1hfh2xc5 222297 222253 2026-06-20T04:02:12Z Taranpreet Goswami 2106 222297 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140289803 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1="ਕਵਰ" 2=- 3="ਤਸਵੀਰ" 4=- 5to9="ਭੂਮਿਕਾ" 10=- 11="ਤਤਕਰਾ" 12="ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ" 13="1" 130to132="ਸੁਧੀ ਪੱਤ੍ਰ" 133="ਤਸਵੀਰ" 134=- 135to136="ਸੁਧੀ ਪੱਤ੍ਰ"/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 04d543rg95qib8ly9vbpkmk4kaa5ruu 250 73163 222266 2026-06-19T16:40:29Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 222266 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{center|ੴ ਸਤਿਗੁਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ॥}} {{center|{{xx-larger|'''‘ਯਾਇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ’'''}}}} {{center|{{x-larger|'''ਪਹਿਲਾ ਸੰਕੇਤ ।'''}}}} {{rh|ਦੋਹਰਾ:|ਮੰਗਲ—}} ਬੰਦੋ ਗੁਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਕੋ, ਮਨ ਬਾਣੀ ਸਿਰ ਨ੍ਯਾਇ। ਉਕਤਿ ਜੁਗਤਿ ਕੇ ਨ੍ਯਾਇ ਹਿਤ, ਨਯ ਕਰ ਰਚਾਂ ਨ੍ਯਾਇ।੧। {{center|{{x-larger|'''ਨ੍ਯਾਇ ਲੱਛਣ ।'''}}}} {{gap}}੧. ਉੱਦੇਸ਼, ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਪੀਖ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਥਨ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨ੍ਯਾਇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। {{center|{{x-larger|'''ਉੱਦੇਸ਼ ।'''}}}} {{gap}}੨. ਕਥਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਮਾਤ੍ਰ ਕਥਨ ਨੂੰ ਉੱਦੇਸ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। {{center|ਯਥਾ-}} {{gap}}੩. ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਗੁਣ, ਕਰਮ, ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਸਮਵਾਯ ਅਤੇ ਅਭਾਵ ਏ^✻ਸੱਤ ਪਦਾਰਥ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਰ ਏਹ ਹਨ।<br> {{rule}} {{gap}}^✻ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿ ਉਹ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ‘ਅਭਾਵ’ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਕਹਿਣ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ੬ ਪਦਾਰਥ ਭਾਵ ਰੂਪ ਸਮਝਣੇ।<noinclude></noinclude> 0vb4mej6ipuw8af7glc6g4gmtf1j5ja 252 73164 222268 2026-06-19T16:55:32Z Muskan1903 2644 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222268 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140289435 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to12=- 13="ਟਾਇਟਲ" 14=- 15to17="ਭੂਮਿਕਾ" 18=" ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ" 19=1 263to274=- /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} spj1fi569uksv03i9ml5y4v4opbikc5 222293 222268 2026-06-20T03:45:17Z Taranpreet Goswami 2106 222293 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140289435 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=C |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1to12="-" 14="-" 18=" ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ" 19="1" 263to274="-" 13="ਕਵਰ" 15to17="ਭੂਮਿਕਾ" /> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 20dcm4oarg928ig1sbjuq1yqorc5lm3 250 73165 222269 2026-06-19T17:14:09Z Muskan1903 2644 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{Css image crop |Image = Charitawali.pdf |Page = 13 |bSize = 464 |cWidth = 400 |cHeight = 600 |oTop = 86 |oLeft = 54 |Location = center |Description = }}" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222269 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Muskan1903" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Charitawali.pdf |Page = 13 |bSize = 464 |cWidth = 400 |cHeight = 600 |oTop = 86 |oLeft = 54 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> nm4zjb6yynwjxw99qwj7zkz6gh5ag7p 222270 222269 2026-06-19T17:19:29Z Muskan1903 2644 222270 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Muskan1903" /></noinclude>{{Css image crop |Image = Charitawali.pdf |Page = 13 |bSize = 464 |cWidth = 400 |cHeight = 640 |oTop = 56 |oLeft = 54 |Location = center |Description = }}<noinclude></noinclude> s751hutqpcwo51kpu7menpsskdxkh58 250 73166 222271 2026-06-19T17:47:07Z Muskan1903 2644 /* Proofread */ 222271 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Muskan1903" /></noinclude>{{center|{{x-larger|'''ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਪੰਜਵੀਂ ਪੁਸਤਕ'''}}}} {{center|{{xx-larger|'''ਚਰਿਤਾਵਲੀ'''}}}} {{center|{{x-larger|'''ਦਮਯੰਤੀ ਦੀ ਵਾਰਤਾ ॥'''}}}} {{center|{{x-larger|'''[ ਦੋਹਰਾ ]'''}}}} {{center|ਸਤਿਨਾਮੁ ਸਤਿਗੁਰ ਅਟਲ ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਨ ਰੰਗ।}} {{center|ਜਗਦਾਸ਼੍ਰੈ ਮਨ ਧਾਰਕੇ ਨਲ ਦਾ ਕਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ॥੧॥}} {{gap}}ਨਿਖਧ ਦੇਸ ਦੇ ਰਾਜੇ ਬੀਰਸੈਨ ਦਾ ਪੁੱਤ ਰਾਜਾ ਨਲ ਬੜਾ ਬਲੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਅਤੇ ਦਾਤਾ ਸਾ। ਚੌਪੜ ਦੀ ਖੇਲ ਵਿਖੇ ਤਿਸਦਾ ਅਜੇਹਾ ਸਾ ਧਿਆਨ, ਜੋ ਇਸ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੇ ਨਹੀਂ ਸਾ ਕੋਈ ਸਾਨ। ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਇਹ ਹਾਲ ਸਾ, ਜੋ ਉਸ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਕਿਤੇ ਢੂੰਡਿਆਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ ਸਾ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਥੋਂ ਛੁੱਟ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਢੇਰ ਚੰਗੇ ੨ ਲੱਖਣ ਸਾਨ ਮੈਂ ਕਿਥੋਂ ਤੱਕ ਲਿਖਾਂ ॥<br> {{gap}}ਅਤੇ ਬਿਦਰਭ ਦੇਸ ਦਾ ਇਕ ਰਾਜਾ ਭੀਮ ਨਾਮੇਂ ਬੀ ਬੜਾ ਪ੍ਰਤਾਪੀ, ਦਾਨੀ, ਚਤੁਰ, ਤੇਜਸ੍ਵੀ ਅਤੇ ਹਰਿਭਗਤ ਸਾ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਕੋਈ ਨਾ ਆਹਾ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ<noinclude></noinclude> bgnu6vludfffxko479zgigype0nosxx 250 73167 222277 2026-06-20T01:26:43Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ੨੦੦ ਮੀਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਂਡਾ ੨੪ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ੬ ਅਪੈ੍ਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲੂਣ ਚੁਕ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222277 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ੨੦੦ ਮੀਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਂਡਾ ੨੪ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ੬ ਅਪੈ੍ਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲੂਣ ਚੁਕ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਥਾਂ ਥਾਂ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨਾ ਅਰੰਭਿਆ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕਿਸਾਖ਼ਾਨੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਠਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿਤੀ,ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਾਰਡ ਇਰਵਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੀ। ਸਰ ਸਪਰੂ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਜੈਕਾਰ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਦਿਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਾਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਤਿਆਹੀਆਂ ਨੂੰ ਛਡ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿ: ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਥੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ<noinclude>{{rh||--੩੦}}</noinclude> j0cf00cfebomth1alq8vzhn2r7zemm4 222290 222277 2026-06-20T02:03:47Z Tamanpreet Kaur 606 /* ਸੋਧਣਾ */ 222290 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Tamanpreet Kaur" /></noinclude>ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ੨੦੦ ਮੀਲ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ। ਆਪ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਪੈਂਡਾ ੨੪ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਲ ਖਤਮ ਕੀਤਾ। ੬ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਆਗਿਆ ਲੂਣ ਚੁਕ ਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਅੱਗੇ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਥਾਂ ਥਾਂ ਇਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਤੋੜਨ। ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋੜਨਾ ਅਰੰਭਿਆ ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗਾਂਧੀ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਯਰਵਦਾ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭੇਜ ਦਿਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਕਿਸਾਖ਼ਾਨੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਠਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਉਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾ ਦਿਤੀ, ਜਿਸ ਕਰ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। {{gap}}ਇਸ ਸਮੇਂ ਲਾਰਡ ਇਰਵਨ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦਾ ਵਾਇਸਰਾਏ ਸੀ। ਸਰ ਸਪਰੂ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਜੈਕਾਰ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰਾਣ ਦਾ ਯਤਨ ਆਰੰਭ ਦਿਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਾਣ ਵਿਚ ਸਫਲਤਾ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਗਾਂਧੀ-ਇਰਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝੌਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਤਿਆਗ੍ਰਿਹੀਆਂ ਨੂੰ ਛਡ ਦਿਤਾ, ਤੇ ਨਿਮਕ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਬਦਲੀ ਕਰ ਦਿਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਹੀ ਦਿਨ ਪਿਛੋਂ ਸ: ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿ: ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿਚ ਫਾਂਸੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਸਾਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਸਮਾਗਮ ਕਰਾਚੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਥੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਲੋਂ<noinclude>{{rh||-੩੦-}}</noinclude> s75wqbvqbh54h4mqyih3pfy2xsqvtat 250 73168 222527 2026-06-20T06:22:28Z Harchand Bhinder 2624 /* ਸੋਧਣਾ */ 222527 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ}}}} ਪ੍ਰਕਰਣ {{Block center|<poem>੧ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਗੱਦੀ ਮੁੰਡਾ ....੧ ੨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਦਾਰ .... ....੯ ੩ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ .... .... ੧੮ 8 ਛਲ ਦਾ ਫਲ .... .... .... ੨੩ ੫ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਤਾੜਨਾ .... .... ੨੭ ੬. ਇਕ ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ੩੦ ੭ ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ... .... {{gap}}੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ .... .... ੪੪ {{gap}}੨ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਨੀ ਦੈਂਤ .... ੪੯ {{gap}}੩ ‘ਮਰੁਤ ਦੈਂਤ ਅਰਥਾਤ ਪੌਣ .... ਪ੬ {{gap}}8 ਭਾਫ਼ ਦੈਂਤ .... .... ੬੦ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ {{gap}}ਹੋਯਾ .... .... ੬੬ ੮ ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ .... .... .... ੭੦ ੬ ਚੌਂਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰਤਾ ਜੇਹੜੇ ਸਪਿੱਤਸ- ਬਰਗਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੱਥੇ ਸਨ .... ੮੧</poem>}}<noinclude></noinclude> hmikg2ihg4m4c1svrw7v7ho63d8bfuu 222528 222527 2026-06-20T06:23:10Z Harchand Bhinder 2624 222528 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ}}}} {{Block center|ਪ੍ਰਕਰਣ}} {{Block center|<poem>੧ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਗੱਦੀ ਮੁੰਡਾ ....੧ ੨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਦਾਰ .... ....੯ ੩ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ .... .... ੧੮ 8 ਛਲ ਦਾ ਫਲ .... .... .... ੨੩ ੫ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਤਾੜਨਾ .... .... ੨੭ ੬. ਇਕ ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ੩੦ ੭ ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ... .... {{gap}}੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ .... .... ੪੪ {{gap}}੨ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਨੀ ਦੈਂਤ .... ੪੯ {{gap}}੩ ‘ਮਰੁਤ ਦੈਂਤ ਅਰਥਾਤ ਪੌਣ .... ਪ੬ {{gap}}8 ਭਾਫ਼ ਦੈਂਤ .... .... ੬੦ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ {{gap}}ਹੋਯਾ .... .... ੬੬ ੮ ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ .... .... .... ੭੦ ੬ ਚੌਂਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰਤਾ ਜੇਹੜੇ ਸਪਿੱਤਸ- ਬਰਗਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੱਥੇ ਸਨ .... ੮੧</poem>}}<noinclude></noinclude> kex0r0gxz39vzcdae70pwiddvmmozf2 222529 222528 2026-06-20T06:23:58Z Harchand Bhinder 2624 222529 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ}}}} {{gap}}ਪ੍ਰਕਰਣ {{Block center|<poem>੧ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਗੱਦੀ ਮੁੰਡਾ ....੧ ੨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਦਾਰ .... ....੯ ੩ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ .... .... ੧੮ 8 ਛਲ ਦਾ ਫਲ .... .... .... ੨੩ ੫ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਤਾੜਨਾ .... .... ੨੭ ੬. ਇਕ ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ੩੦ ੭ ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ... .... {{gap}}੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ .... .... ੪੪ {{gap}}੨ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਨੀ ਦੈਂਤ .... ੪੯ {{gap}}੩ ‘ਮਰੁਤ ਦੈਂਤ ਅਰਥਾਤ ਪੌਣ .... ਪ੬ {{gap}}8 ਭਾਫ਼ ਦੈਂਤ .... .... ੬੦ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ {{gap}}ਹੋਯਾ .... .... ੬੬ ੮ ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ .... .... .... ੭੦ ੬ ਚੌਂਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰਤਾ ਜੇਹੜੇ ਸਪਿੱਤਸ- ਬਰਗਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੱਥੇ ਸਨ .... ੮੧</poem>}}<noinclude></noinclude> qdtgoo4afhwgrumungevo0tdxs09lfc 222530 222529 2026-06-20T06:25:01Z Harchand Bhinder 2624 222530 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ}}}} {{gap}}{{overfloat left|ਪ੍ਰਕਰਣ|depth=1em}} {{Block center|<poem>੧ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਗੱਦੀ ਮੁੰਡਾ ....੧ ੨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਦਾਰ .... ....੯ ੩ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ .... .... ੧੮ 8 ਛਲ ਦਾ ਫਲ .... .... .... ੨੩ ੫ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਤਾੜਨਾ .... .... ੨੭ ੬. ਇਕ ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ੩੦ ੭ ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ... .... {{gap}}੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ .... .... ੪੪ {{gap}}੨ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਨੀ ਦੈਂਤ .... ੪੯ {{gap}}੩ ‘ਮਰੁਤ ਦੈਂਤ ਅਰਥਾਤ ਪੌਣ .... ਪ੬ {{gap}}8 ਭਾਫ਼ ਦੈਂਤ .... .... ੬੦ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ {{gap}}ਹੋਯਾ .... .... ੬੬ ੮ ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ .... .... .... ੭੦ ੬ ਚੌਂਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰਤਾ ਜੇਹੜੇ ਸਪਿੱਤਸ- ਬਰਗਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੱਥੇ ਸਨ .... ੮੧</poem>}}<noinclude></noinclude> ecn1qiprolbecwy7confh775ma9ov66 222531 222530 2026-06-20T06:25:33Z Harchand Bhinder 2624 222531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>{{center|{{xx-larger|ਸੂਚੀ ਪੱਤ੍ਰ}}}} {{overfloat left|{{gap}}ਪ੍ਰਕਰਣ|depth=1em}} {{Block center|<poem>੧ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਦਾ ਪੱਕਾ ਗੱਦੀ ਮੁੰਡਾ ....੧ ੨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕੋਠੜੀ ਦਾ ਨੌਕਰ ਮੁੰਡਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਰਦਾਰ .... ....੯ ੩ ਸ਼ੇਖਚਿੱਲੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ .... .... ੧੮ 8 ਛਲ ਦਾ ਫਲ .... .... .... ੨੩ ੫ ਕ੍ਰਿਤਘਨਤਾ ਦੀ ਤਾੜਨਾ .... .... ੨੭ ੬. ਇਕ ਭੈੜੇ ਸੁਭਾ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਦੀ ਕਹਾਨੀ ੩੦ ੭ ਤਿੰਨਾਂ ਦੈਂਤਾਂ ਦੀ ਕਹਾਨੀ... .... {{gap}}੧ ਵਾਰਤਾ ਦਾ ਮੁੱਢ .... .... ੪੪ {{gap}}੨ ਵਹਿੰਦਾ ਪਾਨੀ ਦੈਂਤ .... ੪੯ {{gap}}੩ ‘ਮਰੁਤ ਦੈਂਤ ਅਰਥਾਤ ਪੌਣ .... ਪ੬ {{gap}}8 ਭਾਫ਼ ਦੈਂਤ .... .... ੬੦ {{gap}}ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ {{gap}}ਹੋਯਾ .... .... ੬੬ ੮ ਚਿੱਟਾ ਕਬੂਤਰ .... .... .... ੭੦ ੬ ਚੌਂਹ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਬਾਰਤਾ ਜੇਹੜੇ ਸਪਿੱਤਸ- ਬਰਗਨ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਜਾ ਲੱਥੇ ਸਨ .... ੮੧</poem>}}<noinclude></noinclude> mket0w09q8a5ou3ette1ts65p66keg8 250 73169 222696 2026-06-20T07:01:06Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "ਜਾਗਰਿਤ ਦਾ ਸਮਾ ਪਪ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ੧ ਮਈ ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਮਾਸਟਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਸਨ। ਇਸਤਰੀ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਵਿਚ ਖੋਜ ਭਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖ ਭੀ ਛਪਦੇ ਸਨ। ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਦੋ ਰੁਪਏ ਸੀ । ਹ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>ਜਾਗਰਿਤ ਦਾ ਸਮਾ ਪਪ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ੧ ਮਈ ਸੰਨ ੧੯੦੭ ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਮਾਸਟਰ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਇਸ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਸਨ। ਇਸਤਰੀ ਸਿਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸ ਵਿਚ ਖੋਜ ਭਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਲੇਖ ਭੀ ਛਪਦੇ ਸਨ। ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਦੋ ਰੁਪਏ ਸੀ । ਹੁਣ ਥੋੜੇ ਸਮੇ ਤੋਂ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਬੰਦ ਹੈ । ਨੌ ਰਤਨ - ; ਸੰਨ ‘ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਗਜ਼ਟ' ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਭਾਈ ਲਾਹੌਰਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ੧੫ ਜੂਨ ੧੯੦੮ ਨੂੰ ਨੌ ਰਤਨ ਨਾਮੀ ਦੂਜਾ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਾਹਵਾਰੀ ਰਸਾਲਾ ਸੀ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆਮ ਵਾਕਫੀ ਤੇ ਗੁਰਮਤ ਪਰਚਾਰ ਸਬੰਧੀ ਲੇਖਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੈਦਕ ਦੇ ਨੁਸਖੇ ਵੀ ਛਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਲਗ ਭਗ ੩੨ ਵਰ੍ਹੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸੰਨ ੧੯੩੫ ਦੇ ਕਰੀਬ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਮਾਚਾਰ - ੨ ਜੁਲਾਈ, ੧੯੦੮ ਨੂੰ ਕੋਇਟੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ । ਐਡੀਟਰ ਬੰਬੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਨ । ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਚੱਲਿਆ। ਬੀਰ- ੧ ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ ੪੪੦ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ, ਮੁਤਾਬਿਕ ਸੰਨ ੧੯੦੬ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਬਰਾਦਰੀ ਕਾਰਜ ਸਾਧਕ ਦਲ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਪਛੜੀਆਂ ਸ਼ਰੇਣੀਆਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ । ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਸਵਾ ਰੁਪਿਆ ਸੀ। ਨਿਰਮਲ ਪੱਤਰ - ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੯੦੯ ਵਿਚ ਵੈਦ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਐਡੀਟਰੀ ਹੇਠ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਸੰਨ ੧੯੧੫ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ । ਇਸ ਦਾ ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਸੀ।<noinclude></noinclude> 1lqxlycnonskfs7l7luby0je7t0mqv6 250 73170 222697 2026-06-20T07:01:22Z Harchand Bhinder 2624 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "੫੬ ਮੋਹਰਾ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰ ਕਲਾ ਫਰਵਰੀ ਸੰਨ ੧੯੦੯ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ । ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਸੀ । ਮਹਿਰਿਆਂ (ਝੀਵਰਾਂ) ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਰੀਤੀਨਿਧ ਪੱਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸ੍ਰੀ ਬਿਹਾਰੀ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Harchand Bhinder" /></noinclude>੫੬ ਮੋਹਰਾ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ - ਪੰਜਾਬੀ ਪੱਤਰ ਕਲਾ ਫਰਵਰੀ ਸੰਨ ੧੯੦੯ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ । ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਸੀ । ਮਹਿਰਿਆਂ (ਝੀਵਰਾਂ) ਦੀ ਸਭਾ ਦਾ ਰੀਤੀਨਿਧ ਪੱਤਰ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਸੰਪਾਦਕ ਸ੍ਰੀ ਬਿਹਾਰੀ ਲਾਲ ਤੇ ਉਪ ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਬਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਸਨ ਵਿਸਕਰਮਾ - ਜੂਨ ਸੰਨ ੧੯੦੯ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਪੱਤਰ ਵਿਸਕਰਮਾ ਵੰਸ ਸੁਧਾਰਕ ਸਭਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਸੀ । ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਸੀ। ਸੰਨ ੧੯੨੦ ਤਕ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ । ‘ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਤ੍ਰਿਕਾ' ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪੱਤਰ ਸੀ ਜੋ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਨੂੰ ਮੁਖ ਰਖ ਕੇ ਜਾਰੀ ਇਹ ਦੂਜਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਵਿੱਤ ਸਿੰਘ ਮੈਗਜ਼ੀਨ- ਜਨਵਰੀ ਸੰਨ ੧੯੧੦ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਕੇਸਰੀ ਨੇ ਇਹ ਰਸਾਲਾ ਰੋਪੜ, ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਤੋਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦੇ ਪਰਸਿੱਧ ਆਗੂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਚ ਨੌਕਰ ਹੋ ਗਏ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਰਚਾ ਦੋ ਕੁ ਸਾਲ ਚਲ ਕੇ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੈਦ ਰਾਜ - ਦਸੰਬਰ ਸੰਨ ੧੯੧੦ ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ । ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਭਾਈ ਆਇਆ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਸਨ। ਸਾਲਾਨਾ ਚੰਦਾ ਸਵਾ ਰੁਪਿਆ ਸੀ । ਇਹ ਪੱਤਰ ਦਸ ਕੁ ਵਰ੍ਹੇ ਚਲ ਕੇ ਸੰਨ ੧੯੨੦ ਵਿਚ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।<noinclude></noinclude> 5rfoeg4h1aivf2ezew0xxvhg027lm5e 250 73171 222698 2026-06-20T08:21:20Z Muskan1903 2644 /* ਗਲਤੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਾਈਆਂ */ "{{center|“ਵੇਦੀ ਸੰਦਾ ਸੰਗ ਇਕਠਾ ਹੋਇਆ।}} {{center|ਅੋਖਧ ਆਏ ਰਾਸ ਜੀ ਆਪ ਖਲੋਇਆ।”}} ਦੇਸ਼ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਚਾਰਕ ਲੜੀ ਨੰਬ ੩੨ ਗੌਰਵਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ Sublimity of Ayurveda ਆ ਅਰਬਤ ਵਿ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਚਿਕਿਤ 27 ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਭੇਦ ਚਮਤਕਾਰੀ ਦਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨੁਸ..." ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Muskan1903" />{{center|ਸਭ ਹੱਕ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ।}}</noinclude>{{center|“ਵੇਦੀ ਸੰਦਾ ਸੰਗ ਇਕਠਾ ਹੋਇਆ।}} {{center|ਅੋਖਧ ਆਏ ਰਾਸ ਜੀ ਆਪ ਖਲੋਇਆ।”}} ਦੇਸ਼ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਚਾਰਕ ਲੜੀ ਨੰਬ ੩੨ ਗੌਰਵਤਾ ਆਯੁਰਵੇਦ Sublimity of Ayurveda ਆ ਅਰਬਤ ਵਿ ਸੁਦੇਸ਼ੀ ਚਿਕਿਤ 27 ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਭੇਦ ਚਮਤਕਾਰੀ ਦਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨੁਸਖ਼ੇ, ਇਤਿਹਾਸ, ਦਰੀ ਦਵਾਵਾਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਦੀਆਂ ਦਵਾ ਦੀ ਖੋਜ, ਘਾਟੇ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਕੇ ਪਾਵ fe ya fe ੴ ਇੱਕ ਵ੍ਯਾਯਾਨ 'ਲੇਖਕ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ 1914 6155 ਡ ੀ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ MO44169 DHAN SINGH Vaidya, UNICIPAL COMMISSIONER, ARNTARAN, (Punjab) ਆਰਚ ਸੰਨ ੧੯੧੪ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘ ਮੈਨੇਜਰ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ - ੫॥ ਬਾਬਲੀ ਵਾਰ ੧੦੦੦ ਰੰਗ ਚਾਰ<noinclude></noinclude> qmu3uizz9u9enk3s3bgkzp2gnivjo4q 252 73172 222699 2026-06-20T10:51:58Z Muskan1903 2644 "" ਨਾਲ਼ ਸਫ਼ਾ ਬਣਾਇਆ 222699 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |wikidata_item=Q140299721 |Title= |Language=pa |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |School= |Publisher= |Address= |Year= |Key= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |ARC= |DOI= |Source=pdf |Image=1 |Progress=X |Transclusion=no |Validation_date= |Pages=<pagelist 1=" ਟਾਇਟਲ" 2=1/> |Volumes= |Remarks= |Width= |Header= |Footer= |tmplver= }} 61ni27s4xk53htw2rnu1woo3we3aybh