Wikipodróże plwikivoyage https://pl.wikivoyage.org/wiki/Strona_g%C5%82%C3%B3wna MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Specjalna Dyskusja Użytkownik Dyskusja użytkownika Wikipodróże Dyskusja Wikipodróży Plik Dyskusja pliku MediaWiki Dyskusja MediaWiki Szablon Dyskusja szablonu Pomoc Dyskusja pomocy Kategoria Dyskusja kategorii TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1266 158343 150780 2026-08-19T11:19:24Z ~2026-45312-04 17643 /* */ 158343 wikitext text/x-wiki {{Top-banner|przewodnik=tak}} {{Miasto infobox |nazwa = Łódź |nazwa oryginalna = |widok = Lodz_Collage_2017_(by_EL-042).png |opis = [[w:pl:Plac Wolności w Łodzi|Plac Wolności]],<br />[[w:pl:Manufaktura (Łódź)|Centrum „Manufaktura”]], [[w:pl:Politechnika Łódzka|Politechnika Łódzka]],<br />[[w:pl:Ulica Piotrkowska w Łodzi|ulica Piotrkowska]], [[w:pl:Pałac Izraela Poznańskiego|pałac Poznańskiego]],<br />[[w:pl:Śródmiejska Dzielnica Mieszkaniowa w Łodzi|łódzki Manhattan]], [[w:pl:Centrum Kliniczno-Dydaktyczne Uniwersytetu Medycznego w Łodzi|CKD]],<br />[[w:pl:Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego w Łodzi|Akademia Sztuk Pięknych]],<br />„[[w:pl:Biała Fabryka Geyera|Biała Fabryka]]” |herb = POL Łódź COA.svg |mapa = POL Łódź map.svg |państwo = {{#property:P17}} |region = [[Województwo łódzkie]] |powierzchnia = 293,25 |wysokość = |prefiks = 42 |kod pocztowy = {{#property:P281}} |www = www.uml.lodz.pl }} [[Plik:Lodz SIM.svg|thumb|upright=1.8|Podział Łodzi na obszary Systemu Informacji Miejskiej]] {{Mapframe |51.76872|19.45700|zoom=12|height=400|width=400}} '''Łódź''' – jest czwartym co do wielkości miastem w [[Polska|Polsce]] i stolicą [[Województwo łódzkie|województwa łódzkiego]], położonym na [[w:Wyżyna Łódzka|Wysoczyźnie Łódzkiej]]. Jest jednym z największych miast w kraju zarówno pod względem liczby ludności, jak i zajmowanej powierzchni. Niegdyś kojarzona wyłącznie z fabrykami, dziś należy do większych ośrodków akademickich oraz kulturalnych. Liczy sobie 670 642 mieszkańców. == Charakterystyka == Na turystów czeka wiele ciekawych atrakcji. Jednym z charakterystycznych miejsc Łodzi jest '''[[w:Ulica Piotrkowska w Łodzi|ulica Piotrkowska]]''' – to najdłuższa ulica handlowa w Polsce, przy której umiejscowionych jest ponad 100 restauracji, pubów, klubów oraz dyskotek. Są przy niej także odnowione kamienice, w których swoje siedziby mają banki, sklepy, galerie sztuki i [[w:Kino Charlie|kino „Charlie”]]. === Historia === Miejscowość ma metrykę średniowieczną. Łódź początkowo była małą wsią leżącą w granicach historycznej ziemi łęczyckiej władanej przez książąt łęczyckich. Pierwsza wzmianka znajduje się w dokumencie sygnowanym przez księcia ziemi łęczyckiej i dobrzyńskiej Władysława Garbatego z 1332 r., który związany był z nadaniem kilku wsi, w tym również wsi o nazwie ''Lodza'' („Łodzia”), w wieczyste posiadanie biskupom kujawskim. Prawa miejskie nadane zostały miejscowości w Przedborzu nad Pilicą 29 lipca 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w. Łódź rozwijała się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego (Łódź była prywatnym miastem duchownym (vel kościelnym) – jako Łodzia jest wymieniana wśród miast biskupstwa włocławskiego w powiecie brzezińskim województwa łęczyckiego w końcu XVI wieku). Stała się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym. Mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników. W 1424 r. biskup włocławski Jan Pella określił obowiązki i przywileje mieszkańców Łodzi, a od 1471 r. rozpoczęto prowadzenie ksiąg miejskich. W 1496 r. król Jan I Olbracht potwierdził przywileje królewskie na odbywanie dwóch jarmarków rocznie i cotygodniowego targu w mieście ''Lodzya''. W szczytowym okresie rozwoju „Łodzi rolniczej”, na początku XVI wieku, miasto liczyło 70 rodzin mieszczańskich i około 30 domostw (1534 r. – pierwszy spis ludności). Okres najazdów szwedzkich w połowie XVII w. doprowadził do upadku i częściowego wyludnienia. W 1739 r. w Łodzi mieszkało 97 rodzin. W 1777 r. Łódź liczyła 265 mieszkańców, a w mieście stało 66 domów. Do II rozbioru Polski Łódź znajdowała się w województwie łęczyckim w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego. W tym czasie liczyła jedynie 250 mieszkańców, a obszar zabudowany obejmował obecne ''Stare Miasto''. Ze względu na niewielkie rozmiary pruskie władze w 1794 roku rozważały odebranie miejscowości praw miejskich i przekształcenie jej ponownie w wieś. W 1798 roku, wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, stała się miastem rządowym. Od 1807 roku należała do Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku do Królestwa Polskiego. W 1820 na podstawie dokumentu z dnia 18 września, sygnowanego przez księcia namiestnika Józefa Zajączka, rząd Królestwa Polskiego włączył Łódź do grona osad przemysłowych w kalisko-mazowieckim okręgu przemysłowym i przeznaczył jej rolę ośrodka tkackiego i sukienniczego. Stało się to na wniosek ówczesnego prezesa Komisji Województwa Mazowieckiego – Rajmunda Rembielińskiego. Za powstaniem osady fabrycznej przemawiały warunki naturalne i prawne: * państwowa własność ziemi – możliwość wydzielania działek osadnikom, * duże zalesienie – drewno jako materiał budowlany i opałowy, * liczne drobne rzeczki o dużym spadku (m.in. Ostroga/Łódka, Jasień, Olechówka) – energia do napędu maszyn. Miasto liczyło wówczas ok. 800 mieszkańców, a decyzja ta była początkiem okresu rozwoju „Łodzi przemysłowej”. Do Łodzi przybywali głównie niemieckojęzyczni tkacze z Wielkopolski, Śląska, Saksonii, Czech, Brandenburgii i Moraw. Rejony te posiadały długą tradycję rzemiosła tkackiego, która jednak powoli chyliła się ku upadkowi wskutek procesów industrializacji, jak i utraty rynków zbytu związanej z nowym podziałem politycznym Europy po 1815. Aby sprostać potrzebom osadników, władze miejskie – w latach 1821–1823 – rozplanowały i wytyczyły osadę sukienniczą „Nowe Miasto”. Ulokowano ją na południe od istniejącego „Starego Miasta”, a najważniejszym jej elementem był centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (Nowy Rynek – dzisiejszy plac Wolności). Po regulacji fabryczna Łódź składała się z sześciu części rozlokowanych na pięciowiorstowej długości. W jej skład wchodziły: Stare Miasto, osada sukiennicza zwana „Nowym Miastem”, osada tkacka, osada prządnicza, Osada Szlązaki oraz Nowa Dzielnica. W latach 1824–1827 wytyczono osadę „Łódka”, położoną na południe od „Nowego Miasta”, wzdłuż osi, którą stanowiła ulica Piotrkowska. ''Tabella Miast, Wsi, Osad, Królestwa Polskiego'' wydana w 1827 informuje o 97 domach w Łodzi i 939 mieszkańcach miasta. Gwałtowny rozwój Łodzi przeobraził ją w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys. ludności) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w 1914 r. Początki Łodzi wielkoprzemysłowej związane są z powstaniem kalisko-mazowieckiego okręgu przemysłowego, kiedy w mieście powstały wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. – z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839 r. – znany dziś jako „Biała Fabryka”). W latach 30. XIX w. było to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin. Okres po upadku powstania listopadowego (1831 r.) przyniósł bariery celne i pewną stagnację. W 1850 miasto było już dość znaczne i funkcjonowali w nim liczni rzemieślnicy: „13 bednarzy, 2 brukarzy, 4 blacharzy, 7 felczerów, 6 cieśli, 6 czapników, 4 dekarzy, 1 folusznik, 3 garbarzy, 5 gwoździarzy, 2 introligatorów, 1 kominiarz, 1 konował, 1 kotlarz, 10 kowali, 48 krawców, 8 kołodziejów, 2 koszykarzy, 2 kapeluszników, 2 mechaników, 21 muzykantów, 4 modniarki, 22 młynarzy, 2 mosiężników, 4 mydlarzy, 9 murarzy, 32 piekarzy, 3 piernikarzy, 2 piwowarów, 10 powroźników, 4 praczki, 2 postrzygaczy, 2 pompiarzy, 8 rymarzy, 33 rzeźników, 1 rękawicznik, 10 ślusarzy, 5 szklarzy, 5 szwaczek, 39 szewców, 31 stolarzy, 7 sztycharzy, 3 szmuklerzy, szczotkarz, 10 tokarzy, 2 waciarzy, 3 zegarmistrzów, złotnik, 15 zdunów”. W sumie w mieście miało swoją siedzibę 18 cechów rzemieślniczych, a także dwie apteki, cukiernia, kawiarnia, trzech lekarzy oraz siedem ówczesnych hoteli – tzw. domów zajezdnych. Kolejny okres koniunktury napędził w drugiej połowie XIX w. rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu po zniesieniu przez Rosję granicy celnej w 1851 r., oraz wprowadzenie w 1877 r. tzw. złotych ceł na granicy Cesarstwa Rosyjskiego. W tym czasie rosły fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstały pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera – Bank Handlowy w Łodzi oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rósł też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź stała się miejscem wielkich szans, głównie dla Żydów, Niemców, Polaków i Rosjan – przysłowiową ''Ziemią Obiecaną'' (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy. W roku 1902 uruchomiono prywatną Kolej Warszawsko-Kaliską, łączącą Łódź z Warszawą przez Łowicz na wschodzie oraz przez Sieradz z Kaliszem na zachodzie. Przedłużenie w 1906 linii z Kalisza do Ostrowa Wielkopolskiego dało Łodzi bezpośrednie połączenie z niemiecką siecią kolejową. Mimo swoich rozmiarów i pojedynczych inwestycji Łódź pozostawała w ogromnej mierze ignorowana przez centralne władze rosyjskie i rażąco niedoinwestowana pod względem infrastruktury transportowej, technicznej i społecznej. Kilkusettysięczne miasto posiadało jedynie godność siedziby powiatu, podlegając gubernatorowi rezydującemu w kilkunastokrotnie mniejszym Piotrkowie. Nie istniały połączenia kolejowe w kierunku północno-zachodnim (Konin, Poznań), północnym (Kutno, Toruń) oraz południowym (Piotrków, Częstochowa, Zagłębie Dąbrowskie). Brak było sieci kanalizacyjnej i wodociągowej, szkolnictwo stało na niskim poziomie. W 1845 otwarto natomiast szpital, sfinansowany przez miasto Łódź, rząd, darczyńców prywatnych oraz z tzw. ceduł muzycznych („podatek od zabaw”) opłaconych w Łodzi, Zgierzu, Konstantynowie i Aleksandrowie (placówka w założeniu miała służyć mieszkańcom tych właśnie miast, którzy mieli też swoich przedstawicieli w radzie nadzorczej). 5 grudnia 1914, po klęsce poniesionej przez wojska rosyjskie w bitwie pod Łodzią, administracja rosyjska rozpoczęła ewakuację z miasta. 6 grudnia do Łodzi wkroczyły wojska niemieckie, rozpoczynając niespełna czteroletni okres okupacji miasta. W dniu 15 lutego 1916 wizytował Łódź król saski Fryderyk August. Spotkał się tu z generałem gubernatorem Felixem von Barthem. Po dłuższej rozmowie z nim przespacerował się po tworzonym parku im. księcia J. Poniatowskiego, a następnie spotkał się na kolacji z przedstawicielami łódzkiego establishmentu w hotelu „Grand”. W wyniku grabieżczej polityki okupanta niemieckiego (m.in. rekwizycje metali kolorowych) doszło do ogromnej dewastacji łódzkich fabryk. W połączeniu z utratą wschodnich rynków zbytu przyczyniło się to do znaczącego upadku przemysłu włókienniczego; zaczął się on podnosić z tych zniszczeń dopiero około połowy lat 30. W listopadzie 1918 r. Łódź weszła w skład tworzącego się państwa polskiego. Stanowiąc drugi co do wielkości ośrodek miejski w Polsce, Łódź po raz pierwszy w historii uzyskała rangę ośrodka administracji regionalnej, stając się siedzibą władz wojewódzkich. W 1924 r. wybudowano brakujące połączenie kolejowe w kierunku północnym, łącząc Łódź z Toruniem i Gdańskiem przez Zgierz, Łęczycę i Kutno. Ze względu na silną pozycję mniejszości narodowych w mieście (w 1931 r. wśród 357 tys. mieszkańców Łodzi było 59% Polaków, 31,7% Żydów oraz 8,9% Niemców) i jego przemysłowy charakter Łódź pozbawiona była poważniejszego wsparcia inwestycyjnego ze strony państwa polskiego, co zrzuciło cały ciężar rozwoju infrastruktury na barki lokalnego samorządu. Magistrat jako pierwszy wprowadził w 1919 r. powszechny obowiązek szkolny, sfinansował budowę sieci szpitali i nowoczesnych szkół podstawowych, a w r. 1930 wydatnie wsparł utworzenie w Łodzi jednego z pierwszych w Europie muzeów sztuki współczesnej. Do 1939 r. nie ulokowano jednak w Łodzi uniwersytetu ani żadnej innej państwowej instytucji kulturalnej o większym znaczeniu. Jedną z głównych inwestycji transportowych kraju – magistralę węglową – wytyczono w latach 1928–1933 35 km na zachód od Łodzi, zaprzepaszczając szanse na dogodne połączenie miasta z południem kraju. W okresie międzywojennym Łódź była jednym z miast, w których duże wpływy mieli komuniści. W 1934 roku na unieważnioną listę komunistyczną w wyborach do Rady Miejskiej oddanych zostało ok. 40 tys. głosów. Od początku 1936 roku dość dobrze układała się współpraca łódzkich organizacji PPS oraz nielegalnej KPP. W kolejnych wyborach do Rady Miejskiej we wrześniu 1936 roku na wspólną listę socjalistyczno-komunistyczną padło prawie 95 tys. głosów co dało 34 mandaty w 72 osobowej Radzie. W pierwszej połowie 1936 roku w mieście doszło do ekscesów o podłożu antysemickim. Łódź została zajęta przez wojska niemieckie 8 września 1939 r. Dekret kanclerza Rzeszy Adolfa Hitlera – z 8 października 1939 r. – o nowym podziale i administracji ziem zagarniętych Rzeczypospolitej Polskiej nie rozstrzygał losów Łodzi. Początkowo planowano stworzyć w Łodzi stolicę Generalnego Gubernatorstwa, lecz determinacja miejscowych Niemców, wsparta działaniami miejscowych niemieckich czynników partyjnych i gospodarczych, legła u podstaw decyzji Hitlera o wcieleniu miasta do Rzeszy. Uroczyste ogłoszenie tego aktu nastąpiło 9 listopada 1939 roku. Początkowo Łódź znalazła się w rejencji kaliskiej, ale już z początkiem 1940 r. otrzymała niemieckie prawa miejskiego samorządu oraz uprawnienia miasta wydzielonego. Również z Kalisza do Łodzi przeniesiono siedzibę rejencji, tworząc rejencję łódzką. Z dniem 11 kwietnia 1940 r. zmieniona została nazwa miasta na Litzmannstadt, na cześć niemieckiego generała Carla von Litzmanna, dzięki którego manewrowi w listopadzie 1914 r. wojska niemieckie odniosły zwycięstwo nad wojskami rosyjskimi w bitwie pod Łodzią; była to jedna z trzech największych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim (dwie pozostałe: pod Tannenbergiem (Grunwaldem) oraz pod Gorlicami). Po włączeniu Łodzi do Rzeszy (9 listopada 1939) ulice miasta otrzymały nowe, niemieckie nazewnictwo (korygowane później trzykrotnie: w 1940, 1941 i 1942). Między innymi po ucieczce Rudolfa Hessa do Anglii jego ulicę (ob. al. marsz. J. Piłsudskiego) zmieniono na Ostland Strasse. W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. okupanci przeprowadzili tzw. Intelligenzaktion Litzmannstadt będącą regionalną częścią akcji przeprowadzonej przez Niemców w całej okupowanej Polsce w ramach tzw. Intelligenzaktion – „Akcji Inteligencja”. Była ona wymierzona w polską elitę intelektualną mieszkającą w regionie łódzkim. W dniach 9 i 10 listopada 1939 r. w lasach lućmierskich rozstrzelano ok. 500 osób, a do grudnia w sumie wymordowano w nich około 1500 intelektualistów, urzędników oraz duchownych. W sumie podczas okupacji, w lesie koło Lućmierza, Niemcy zamordowali ok. 30 tys. osób. Byli to głównie więźniowie narodowości polskiej i żydowskiej z Radogoszcza i getta łódzkiego. Nazistowska administracja odizolowała całą żydowską ludność miasta (ok. 160 tys. osób) w getcie utworzonym formalnie w lutym 1940 r. (ostatecznie zamkniętym 30 kwietnia) na Bałutach w północnej, najbardziej zaniedbanej dzielnicy. W 1941 wysiedlono do niego Żydów z okolicznych wsi i miasteczek, z gett tam likwidowanych oraz 20 000 Żydów z Europy zachodniej. Dodatkowo krótko umieszczono tu ok. 5000 Cyganów, którzy niedługo potem zostali wywiezieni i zgładzeni w Chełmnie n. Nerem. W sumie przez łódzkie getto przeszło około 200 000 ludzi. W niezwykle trudnych warunkach bytowych, dziesiątkowani przez choroby i głód, zostali w dwóch etapach, w 1942 i w sierpniu 1944 niemal w całości wymordowani. Najpierw w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem (1942), a podczas likwidacji getta w sierpniu 1944 zgładzeni w komorach gazowych Auschwitz-Birkenau. Getto łódzkie było pierwszym w pełni odizolowanym od świata zewnętrznego gettem na terenie Polski (pierwsze w Piotrkowie Tryb; X 1939), największym po warszawskim (ok. 200 tys. – ok. 400 tys.) i ostatnim zlikwidowanym przez nazistów na ziemiach polskich (VIII 1944). Końca okupacji hitlerowskiej w Łodzi doczekało 877 osób, ale w innych miejscach około 10 000 i jest to największa liczba Żydów ocalałych z holocaustu. Deportacje przesiedleńcze, wywózki na roboty przymusowe i prześladowania spotkały także ludność polską. W wyniku okupacji niemieckiej liczba ludności miasta zmniejszyła się do 488 284 (styczeń 1945), wobec 680 000 (według stanu na 1 września 1939). Pierwsze wysiedlenia z Łodzi miały miejsce już w październiku 1939 roku. Lokowano ich m.in. w obozie przesiedleńczym na Radogoszczu. W końcu grudnia okupant m.in. wysiedlił z osiedla im. „Montwiłła” Mireckiego część jego mieszkańców. Akcję powtórzono na przełomie 14–15 stycznia 1940 roku, kiedy to hitlerowcy wysiedlili ok. 5 tysięcy pozostałych mieszkańców osiedla. W miejsca po wysiedlonych Polakach naziści prowadzili zasiedlanie w ramach akcji zwanej „Heim ins Reich” Niemcami przywiezionymi z ZSRR, Rumunii, Litwy, Łotwy i Estonii. W okresie okupacyjnym w mieście znajdowały się: system niemieckich obozów przesiedleńczych, getto dla Żydów, kilka więzień, w tym więzienie na Radogoszczu, obóz dla dzieci i młodzieży polskiej (tzw. obóz przy ul. Przemysłowej). Miejsca zbrodni nazistowskich dokonanych na Żydach i Polakach upamiętnia w regionie łódzkim Szlak pamięci ofiar hitlerowskiego ludobójstwa. Zdobycie Łodzi przez wojska Armii Czerwonej nastąpiło 19 stycznia 1945 roku w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej. Miasto zostaje zajęte przez oddziały 8 Gwardyjskiej Armii wchodzącej w skład I Frontu Białoruskiego (dla ich uczczenia na cmentarzu żołnierzy radzieckich w parku im. Poniatowskiego przy ul. Żeromskiego wzniesiono Pomnik Wdzięczności). Z uwagi na mniejsze zniszczenia oraz centralne położenie miasta, w nowych granicach Polski, Łódź pełniła tymczasową funkcję stolicy, co było spowodowane całkowitym zniszczeniem Warszawy. W czasie II wojny światowej ludność Łodzi zmniejszyła się z 670 do 300 tys. mieszkańców, co było spowodowane wymordowaniem przez hitlerowców ludności żydowskiej i wysiedleniem dużej części Polaków oraz powojennymi wyjazdami Niemców. Znacznym zniszczeniom uległ przemysł, zniszczonych było wiele budynków, a maszyny zniszczone lub rozkradzione. Mimo trudności reaktywowano produkcję w łódzkich zakładach w szybkim tempie. Miasto ponownie stało się siedzibą władz województwa. W 1945 poszerzono granice miasta; do Łodzi włączone zostały m.in. Brus, Charzew, Chocianowice, Chojny, Cyganka, Grabieniec, Lublinek, Łagiewniki, Łodzianka, Mikołajew, Modrzew, Moskule, Odzierady, Olechów, Radogoszcz, Retkinia, Rokicie, Ruda Pabianicka, Sikawa, Smulsko, Stoki, Wiskitno, Złotno. Na podstawie dekretu PKWN z 31 sierpnia 1944 zostały utworzone miejsca odosobnienia, więzienia i ośrodki pracy przymusowej dla „hitlerowskich zbrodniarzy oraz zdrajców narodu polskiego”. Obozy pracy nr 135, 163 i 168 Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego utworzyło w Łodzi. Dopiero w okresie powojennym w Łodzi utworzono pierwsze uczelnie akademickie. Dekretami władz państwowych z dnia 24 maja 1945 roku powołano do życia Uniwersytet Łódzki i Politechnikę Łódzką. W roku 1945 założono także Państwową Wyższą Szkołę Sztuk Plastycznych w Łodzi oraz Państwowe Konserwatorium Muzyczne – od 1946 działające jako Państwowa Wyższa Szkoła Muzyczna, a od 1982 Akademia Muzyczna. W 1949 r. wyłączono z uniwersytetu wydziały stomatologiczny, lekarski i farmaceutyczny, tworząc Akademię Medyczną. W latach 1958–2002 działała w Łodzi Wojskowa Akademia Medyczna (WAM), kształcąca oficerów służby zdrowia (lekarzy, lekarzy-dentystów, farmaceutów i psychologów) dla potrzeb wojska. Akademia stała się jedną z największych na świecie tego typu placówek, wyróżniając się spośród innych uczelni medycznych specyficzną atmosferą, łączącą dyscyplinę wojskową z wysokim poziomem nauczania. W 1958 utworzono Państwową Wyższą Szkołę Teatralną i Filmową im. Leona Schillera. Placówkę uruchomiono w wyniku połączenia dwóch łódzkich uczelni – Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, powstałej w 1948 r. i Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej (powstałej w 1949 r. w miejsce Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w Warszawie z siedzibą w Łodzi, przemianowanej w 1954 r. na Państwową Wyższą Szkołę Teatralną im. Leona Schillera). W 1945 powstała Wytwórnia Filmów Fabularnych (WFF), która wkrótce stała się największym ośrodkiem produkcji filmowej w Polsce. W 1967 otwarto Powszechny Dom Towarowy „Uniwersal”, a w 1972 Spółdzielczy Dom Handlowy „Central”. W latach 1945–1989 (m.in. w ramach „Programu Rozwoju i Modernizacji Łodzi” z 1973 r.) zmodernizowano ponad 140 łódzkich zakładów przemysłowych (m.in. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Obrońców Pokoju (Uniontex), im. Juliana Marchlewskiego (Poltex), im. 1 maja i im. Armii Ludowej (ALBA); Zakłady Przemysłu Wełnianego im. 9 maja i im. Gwardii Ludowej). Oddano do użytku 70 dużych inwestycji – to np. zakłady: tekstylne „Vera”, Zakłady Przemysłu Pończoszniczego „Feniks”, Zakłady Przemysłu Jedwabniczego „Pierwsza”, Kombinat Tekstylno-Odzieżowy „Teofilów”, produkujący dywany „Dywilan”, przemysłu odzieżowego „Próchnik”, „Wólczanka”, włókien sztucznych „Chemitex-Anilana”, aparatury radiowej „Unitra-Fonica”, fabryka zegarków „Poltik”, fabryka osprzętu samochodowego „Polmo”, zakłady farmaceutyczne „Polfa”, zakłady przemysłu gumowego „Stomil”, fabryka transformatorów i aparatury trakcyjnej „Elta”. W 1960 miasto odznaczono Orderem Budowniczych Polski Ludowej. W 1988 otwarto Instytut „Centrum Zdrowia Matki Polki”. W 2015 niektóre obszary miasta zostały uznane za „Pomnik historii” pod wspólną nazwą „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego”. Łódź starała się o organizację EXPO w 2023, ostatecznie przegrała z Buenos Aires. Miasto zostało gospodarzem „Zielonego Expo” (International Horticultural Exhibition) w 2024. == Dojazd == === Samolotem === W Łodzi znajduje się miejskie lotnisko obsługiwane przez tzw. tanie linie lotnicze oraz przewoźnika tradycyjnego: '''Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta''' [http://airport.lodz.pl/index] ({{IATA|LCJ}}, {{ICAO|EPLL}}), tel. +''48''&nbsp;42&nbsp;688&nbsp;84&nbsp;14, [mailto:info-kasa@airport.lodz.pl info-kasa@airport.lodz.pl], [http://www.airport.lodz.pl/rozklad_lotow rozkład lotów], autobusy: [http://mpk.lodz.pl/rozklady/trasa.jsp?lineId=114 88A] ,[http://mpk.lodz.pl/rozklady/trasa.jsp?lineId=770 88B] : '''Połączenia:''' RyanAir[http://www.ryanair.com]: [[Dublin|(DUB) Dublin]], [[Londyn|(STN) Londyn]], (EMA) Nottingham East Midlands; [https://www.adria.si/ Adria Airways]: [[Monachium]] ([[Lufthansa]] codeshare) ==== Lotniska alternatywne ==== '''Port Lotniczy Warszawa im. Fryderyka Chopina''' [http://www.lotnisko-chopina.pl] ({{IATA|WAW}}, {{ICAO|EPWA}}), tel. +''48''&nbsp;22&nbsp;650&nbsp;42&nbsp;20 ([mailto:pr@polish-airports.com pr@polish-airports.com]) : dużo połączeń, około '''120 km''' od Łodzi, dobre połączenie kolejowe (około 1,5 godziny Warszawa&nbsp;Centralna -> Łódź&nbsp;Fabryczna), samochodem ok. 2 godzin (autostrada A2). '''Port Lotniczy Katowice w Pyrzowicach''' [http://www.katowice-airport.com] ({{IATA|KTW}}), [http://www.katowice-airport.com/index.html?page=rozklad_lotow rozkład lotów], [http://www.katowice-airport.com/index.html?page=kontakt,1 telefony], ok. '''175 km''' od Łodzi, ok. 2,5 – 3 h samochodem. '''Port Lotniczy Poznań-Ławica''' [http://www.airport-poznan.com.pl/] ({{IATA|POZ}}, {{ICAO|EPPO}}), informacja – tel.&nbsp;''+48''&nbsp;61&nbsp;849&nbsp;23&nbsp;43, ok. '''210 km''' od Łodzi, ok. 3 h. '''Port Lotniczy Wrocław Copernicus''' [http://www.airport.wroclaw.pl/] ({{IATA|WRO}}), [http://www.airport.wroclaw.pl/rozklad.php?inf=przyloty przyloty], ok. '''220 km''' od Łodzi (ok. 3,5 godz. autem). '''Port Lotniczy Bydgoszcz''' im. I. J. Paderewskiego [http://www.plb.pl/] ({{IATA|BZG}}, {{ICAO|EPBY}}), tel.&nbsp;+48&nbsp;52&nbsp;365-46-50, ok. '''230 km''' od Łodzi, ok. 3,5 godz samochodem. === Pociągiem === [[Plik:Dworzec Łódź Fabryczna.jpg|thumb|Dworzec kolejowy Łódź Fabryczna - wejście zachodnie]] [[Plik:Łódź Fabryczna - hol dworca (1).JPG|thumb|Dworzec kolejowy Łódź Fabryczna – hala wschodnia z odtworzoną elewacją starego budynku]] ==== [[w:Łódź Fabryczna|Łódź Fabryczna]] ==== Dworzec Łódź Fabryczna położony jest w samym centrum miasta. Obsługuje głównie połączenia w kierunku [[Koluszki|Koluszek]] i [[Warszawa|Warszawy]] oraz północno-wschodniej i wschodniej Polski. Znajduje się na obszarze budowanego obecnie Nowego Centrum Łodzi. Dworzec został otwarty w 2016 roku po całkowitej przebudowie i sam w sobie jest godnym uwagi obiektem. We wschodniej części budynku dworca, od strony al. Rodziny Scheiblerów, zobaczyć można odrestaurowaną elewację starego budynku dworca sprzed przebudowy. Zarówno hala dworca, jak i znajdujące się pod nią perony zlokalizowane są poniżej poziomu terenu. Na powierzchni, ponad dworcem, powstaną w przyszłości budynki biurowe. Łódź Fabryczna to dworzec czołowy, dlatego liczba połączeń kolejowych jakie on obsługuje jest ograniczona, jednak w ciągu najbliższych lat budowany będzie tunel średnicowy, dzięki którym stanie się on głównym dworcem miasta. Umożliwi to zatrzymywanie się na nim wszystkich pociągów dalekobieżnych przejeżdżających przez Łódź. Dworzec jest także przygotowany pod przyszłą budowę kolei wysokiej prędkości "Y". Pociągi tej kolei będą się zatrzymywać właśnie na dworcu Łódź Fabryczna. Częścią dworca jest 24-stanowiskowy przystanek autobusowy, jednak na chwilę obecną (kwiecień 2017) obsługuje on niewielką liczbę połączeń – należy jednak wśród nich wymienić wszystkie przebiegające przez miasto połączenia przewoźnika PolskiBus.com. Więcej informacji niżej, w sekcji poświęconej dojazdowi autobusem. ==== [[w:Łódź Kaliska (stacja kolejowa)|Łódź Kaliska]] ==== Dworzec Łódź Kaliska położony jest na zachód od centrum miasta, w rejonie alei Włókniarzy, przy Atlas Arenie i stadionie ŁKS-u. Przed przebudową dworca Łódź Fabryczna był to największy dworzec kolejowy w Łodzi. Obecnie obsługuje przede wszystkim połączenia o charakterze lokalnym i regionalnym. W sąsiedztwie dworca, od strony alei Włókniarzy, znajduje się [[w:Dworzec autobusowy Łódź Kaliska|dworzec autobusowy]]. ==== Pozostałe dworce ==== Od 2015 roku wiele pociągów dalekobieżnych przecinających Łódź omija dworzec Łódź Kaliska, zatrzymując się jedynie na dworcu Łódź Widzew, znajdującym się we wschodniej części miasta oraz na dworcu Łódź Chojny, znajdującym się w południowej części miasta. Na dworcu '''[[w:Łódź Widzew|Łódź Widzew]]''' zatrzymuje się zdecydowana większość przejeżdżających przez Łódź lub docierających do Łodzi pociągów dalekobieżnych. Dworzec ten jest doskonale skomunikowany z położonym w centrum miasta dworcem Łódź Fabryczna za pomocą pociągów regionalnych. Dworzec '''Łódź Chojny''' ma znaczenie przede wszystkim dla południowo-wschodniej części miasta. Ponadto pociągi dalekobieżne zatrzymują się na przystankach osobowych '''[[w:Łódź Pabianicka|Łódź Pabianicka]]''' i '''[[w:Łódź Dąbrowa|Łódź Dąbrowa]]''', a także na stacji '''[[w:Łódź Żabieniec|Łódź Żabieniec]]'''. ==== Kutno ==== Do Łodzi nie docierają, niestety, pociągi międzynarodowe. Pod tym względem miasto obsługiwane jest przez stację w oddalonym o około 60 km Kutnie, gdzie zatrzymują się pociągi relacji Warszawa-Berlin. Kutno jest skomunikowane z Łodzią pociągami regionalnymi i dalekobieżnymi, a także połączeniem autobusowym przewoźnika SandBus. === Samochodem === Łódź stanowi ważny węzeł transportowy. Dookoła miasta przebiegają autostrady i drogi ekspresowe: * autostrada A1 – stanowi część drogi krajowej nr 1 i trasy europejskiej E75: [[Gdańsk]] – [[Toruń]] – Łódź – [[Częstochowa]] – [[w:Górnośląski Okręg Przemysłowy|Górnośląski Okręg Przemysłowy]] – granica z [[Czechy|Czechami]] i [[Słowacja|Słowacją]], * autostrada A2 – stanowi część drogi krajowej nr 2 i trasy europejskiej E30: granica z [[Niemcy|Niemcami]] – [[Poznań]] – Łódź – [[Warszawa]] – granica z [[Białoruś|Białorusią]], * droga ekspresowa S8 – stanowi część drogi krajowej nr 8 i trasy europejskiej E67: granica z [[Litwa|Litwą]] – [[Białystok]] – [[Warszawa]] – [[Piotrków Trybunalski]] – Łódź – [[Wrocław]] – granica z [[Czechy|Czechami]]. Przez miasto przebiegają drogi krajowe: * droga krajowa nr 14: [[Łowicz]] – [[Stryków]] – Łódź, * droga krajowa nr 72: [[Konin]] – [[Turek]] – [[Poddębice]] – Łódź – [[Brzeziny]] – [[Rawa Mazowiecka]] oraz drogi wojewódzkie: * droga wojewódzka nr 710: Łódź – [[Konstantynów Łódzki]] – [[Szadek]] – [[Warta (miasto)|Warta]] – [[Błaszki]], * droga wojewódzka nr 713: Łódź – [[Tomaszów Mazowiecki]] – [[Opoczno]]. Chcąc dojechać do miasta z autostrady A2, należy zjechać na jednym z węzłów: * Emilia (dojazd przez Zgierz drogą krajową nr 91), * Zgierz (dojazd przez Zgierz drogą wojewódzką nr 702 i drogą krajową nr 91), * Stryków (dojazd drogą krajową nr 14), * Łódź Północ na autostradę A1 i skorzystać z jednego z węzłów na autostradzie A1 (jak opisano poniżej). Chcąc dojechać do miasta z autostrady A1, należy zjechać na jednym z węzłów: * Brzeziny (dojazd drogą krajową nr 72), * Łódź Wschód (dojazd drogą wojewódzką nr 713). Chcąc dojechać do miasta z drogi ekspresowej S8, należy zjechać na jednym z węzłów: * Róża (dojazd drogą ekspresową S14), * Rzgów (dojazd drogą krajową nr 91), * Łódź Południe na autostradę A1 i skorzystać z jednego z węzłów na autostradzie A1 (jak opisano powyżej). === Autobusem === [[File:Łódź Fabryczna - dworzec autobusowy (2).JPG|thumb|Wielostanowiskowy Przystanek Autobusowy Łódź Fabryczna]] [[File:Lodž, autobusové nádraží.jpg|thumb|Dworzec autobusowy Łódź Kaliska]] Po ponownym otwarciu dworca Łódź Fabryczna, w mieście funkcjonują trzy dworce autobusowe: * Wielostanowiskowy Przystanek Autobusowy '''Łódź Fabryczna''', położony w centrum miasta i tworzący jeden kompleks z dworcem kolejowym – na chwilę obecną (kwiecień 2016) obsługuje niewielką liczbę połączeń o charakterze lokalnym, regionalnym i dalekobieżnym, jednak należą do nich wszystkie połączenia przewoźnika PolskiBus.com (na chwilę obecną brak informacji internetowej i telefonicznej o odjazdach, należy kontaktować się bezpośrednio z przewoźnikami), * dworzec autobusowy '''Łódź Kaliska''', położony w zachodniej części miasta, między dworcem kolejowym Łódź Kaliska a aleją Włókniarzy – obsługuje większość połączeń dalekobieżnych innych przewoźników, w tym wiele połączeń lokalnych i regionalnych, a także połączenia międzynarodowe ([http://pks.lodz.pl/r_2006/lokalny_04v2.php?kod_prz_=9129645 rozkład jazdy], informacja telefoniczna: 42 631 97 06), * dworzec autobusowy '''Północny''', położony w północnej części miasta, w rejonie skrzyżowania ulic Źródłowej i Smugowej, w pobliżu ulicy Wojska Polskiego – obsługuje przede wszystkim połączenia lokalne i regionalne oraz niewielką liczbę połączeń dalekobieżnych ([http://pks.lodz.pl/r_2006/lokalny_04v2.php?kod_prz_=9120001 rozkład jazdy], informacja telefoniczna: 42 631 97 06). Część połączeń – nie tylko lokalnych i regionalnych, ale także dalekobieżnych, a nawet międzynarodowych – korzysta z miejskich przystanków autobusowych, nie wjeżdżając na dworce. Jedne z ważniejszych przystanków tego typu to: * '''plac przed dworcem kolejowym Łódź Kaliska''' – odjeżdżają stamtąd autobusy dalekobieżne przewoźnika Neobus oraz niektórych przedsiębiorstw PKS, a także wiele autobusów międzynarodowych, * '''Zachodnia/Lutomierska''' – autobusy regionalne w kierunku Ozorkowa i Łęczycy, * '''Lutomierska/Zachodnia''' – autobusy regionalne w kierunku Poddębic, * '''Piłsudskiego/Śmigłego-Rydza''' – autobusy lokalne i regionalne w kierunku wschodnim (gmina Andrespol, Tomaszów Mazowiecki), * '''Sienkiewicza/Piłsudskiego''' (część połączeń), '''Uniwersytecka/Rondo Solidarności''' oraz '''Wojska Polskiego/Strykowska''' – autobusy lokalne i regionalne w kierunku Głowna i Łowicza, * '''Broniewskiego/Rzgowska''' – autobusy lokalne w kierunku Tuszyna, * '''Kościuszki/Radwańska''' – autobusy lokalne w kierunku Pabianic. Informację o rozkładach jazdy większości przewoźników autobusowych odjeżdżających z Łodzi można uzyskać na stronie internetowej [http://e-podroznik.pl E-Podróżnik]. == Komunikacja miejska == [[Plik:Łódź tramway network.svg|thumb|upright=1.8|Mapa sieci tramwajowej ([[ShareMap:public/Łódź tramway network|wersja interaktywna]])<br />Legenda: <span style="color: #b141fc;">'''trasy istniejące'''</span>, <span style="color: #7c984a;">'''trasy zlikwidowane'''</span>]] [[File:Lodz. Tram line to Olechow (Olechow tram loop) (4).JPG|thumb|Tramwaj Pesa Swing w Łodzi – najnowszy typ tramwaju kursujący po mieście]] [[File:Olechow (Lodz) 55 to Airport.JPG|thumb|Autobus Mercedes Conecto w Łodzi]] [[File:Znak kierunku "krańcówka".jpg|thumb|'''Krańcówka''' to popularne w Łodzi określenie miejsca, w którym tramwaj lub autobus zawraca na końcu swojej trasy]] [[File:Bus turning place in Łódź – Wyszyńskiego.JPG|thumb|Typowy przystanek autobusowy w Łodzi – ''krańcówka'' Wyszyńskiego]] [[File:Skład 5N+5ND na linii 43 w Lutomiersku (2016).jpg|thumb|Zabytkowy tramwaj typu 5N+5ND na linii podmiejskiej 43 w miejscowości Lutomiersk]] Głównym przewoźnikiem obsługującym miejski transport zbiorowy w Łodzi jest [http://www.mpk.lodz.pl '''MPK-Łódź''']. Firma ta obsługuje linie tramwajowe oraz autobusowe. Linia autobusowa '''6''' oraz (częściowo) linia autobusowa '''58''' obsługiwane są przez innych przewoźników, jednak także i one stanowią część systemu komunikacji miejskiej. W granicach Łodzi obowiązuje w nich ta sama taryfa biletowa. Linie tramwajowe oznaczone są liczbami od '''1''' do '''18''' (linie miejskie) oraz '''41''', '''43''', '''45''' i '''46''' (linie podmiejskie). Linie autobusowe noszą numery od '''50''' do '''99''', istnieje także linia autobusowa '''6'''. Linie, których trasy posiadają kilka wariantów, posiadają dodatkowe oznaczenia literowe, np. '''11B''' lub '''60A'''. Ogólnodostępne linie służące głównie dowozowi pracowników do zakładów i uczniów do szkół oznaczane są literami lub kombinacjami litery z liczbą, np. '''W''' lub '''G2'''. Oprócz tego jest 9 linii nocnych: 8 autobusowych oznaczonych od '''N1''' do '''N8''' i jedna tramwajowa: '''N9'''. W nocy (na skróconej trasie) kursuje także linia tramwajowa '''46'''. Częścią systemu komunikacji miejskiej są także pociągi '''Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej''' i '''Przewozów Regionalnych (PolRegio)''', w których w granicach miasta obowiązuje miejska taryfa biletowa, włączając w to bilety jednorazowe. Do czasu zamontowania w pociągach kasowników, w celu skasowania posiadanego biletu komunikacji miejskiej należy zgłaszać się do konduktora niezwłocznie po wejściu do pociągu. === Taryfa biletowa === ==== Bilety czasowe ==== Łódzka taryfa biletowa oparta jest na biletach czasowych. Powszechnie dostępne są bilety: * '''20-minutowe''', * '''40-minutowe''', * '''60-minutowe''', * '''jednodniowe''' (ważne do godziny 23:59 danego dnia) w wersji normalnej i ulgowej. Dostępne są także bilety '''weekendowe''' i '''5-dniowe''', a ponadto bilety '''grupowe''': jednodniowe, weekendowe i 5-dniowe, pozwalające na przejazd maksymalnie dwóch osób dorosłych i trojga dzieci, których zakup opłaca się jednak nawet gdy podróżujemy w grupie jedynie dwóch osób dorosłych (nieuprawnionych do ulgi lub jednej uprawnionej i jednej nie) lub trojga dzieci. Dla '''grup szkolnych''' i '''wycieczek''' przydatny może być bilet jednodniowy pozwalający na przejazd dwojga osób dorosłych i trzydzieściorga dzieci. Bilety można zakupić w '''automatach biletowych''' we wszystkich pojazdach MPK (poza liniami autobusowymi 6 i 58). Wszystkie automaty przyjmują płatności '''bezstykowymi kartami płatniczymi''' oraz '''albo gotówką, albo tradycyjnymi kartami płatniczymi'''. Bilety są także sprzedawane w licznych '''kioskach''' i '''małych sklepach''', zazwyczaj oznaczonych informacją „bilety MPK” lub „bilety Lokalnego Transportu Zbiorowego w Łodzi” oraz w '''automatach''' zainstalowanych na niektórych '''przystankach''' autobusowych i tramwajowych (przyjmują karty płatnicze bezstykowe i tradycyjne oraz gotówkę). Po wejściu do pojazdu (lub jego zakupie w automacie) bilet należy natychmiast '''skasować''' w kasowniku. Brak możliwości zakupu biletu '''nie zwalnia''' z obowiązku jego posiadania. Nominały biletów można '''łączyć''', tak aby uzyskać kwotę większą bądź równą cenie biletu o potrzebnym nam czasie przejazdu. W takiej sytuacji bilety kasujemy w kasowniku kolejno '''jeden po drugim'''. W szczególności można skasować dwa bilety ulgowe zamiast biletu normalnego. Ponadto jeśli zdecydujemy się na dłuższy przejazd niż początkowo planowaliśmy (ale nie dłuższy niż 60 minut), do skasowanego już biletu – dopóki pozostaje on ważny – można '''dokasować''' brakującą (lub większą) kwotę. ==== Bilety okresowe ==== Możliwy jest także zakup '''biletu okresowego''' (w Łodzi potocznie nazywanego '''migawką''' i zapisywanego na elektronicznej karcie o tej samej nazwie). Dostępne są bilety okresowe: * '''30-dniowe''', * '''90-dniowe''', * '''12-miesięczne''' w wersji normalnej i ulgowej. Można zakupić bilet '''na okaziciela''' – bilet taki jest droższy, ale może na nim podróżować dowolna osoba i wydawany jest on od ręki lub '''imienny''' – który jest tańszy, ale korzystać z niego może tylko jedna osoba, ponadto zapisywany jest on elektronicznie na spersonalizowanej karcie „Migawka”, której wydanie trwa kilka dni. Bilet na okaziciela dostępny jest jedynie w wersji '''na wszystkie linie''', podczas gdy w przypadku biletu '''imiennego''' dostępna jest także opcja biletu '''liniowego''', na dwie wybrane linie stykające lub przecinające się w dowolnym punkcie. Specjalne rodzaje biletów okresowych to '''Wspólny Bilet Łódzko-Pabianicki''' i '''Wspólny Bilet Aglomeracyjny''', pozwalające na przejazdy zarówno łódzką komunikacją miejską, jak i autobusami miejskimi w sąsiednich Pabianicach lub koleją (Przewozy Regionalne i Łódzka Kolej Aglomeracyjna) do pobliskich miejscowości. Bilety okresowe zakupić można w licznych punktach sprzedaży wyszczególnionych na [http://www.migawka.lodz.pl/sales-points stronie internetowej] – jednak odebranie spersonalizowanej karty „Migawka”, niezbędnej do zakupu biletu imiennego, możliwe jest jedynie w kilku wybranych punktach. Jeśli posiadamy już kartę „Migawka”, możliwość zakupu biletu okresowego istnieje także w automatach biletowych oraz [https://www.migawka.lodz.pl/login przez Internet]. ==== Strefy taryfowe ==== Obszar funkcjonowania łódzkiej komunikacji miejskiej podzielony jest na dwie strefy taryfowe, gdzie '''strefa 1''' obejmuje obszar miasta Łodzi, natomiast '''strefa 2''' obejmuje tereny podmiejskie. Bilety czasowe ważne od 20 do 60 minut ważne są w obu strefach i nie ma potrzeby kasowania nowego biletu na granicy stref. Pozostałe rodzaje biletów występują w trzech wersjach: na strefę 1, na strefę 2 lub na obie strefy. Istotną kwestią jest to, że miasta '''Zgierz''' i '''Pabianice''', do których dociera łódzka komunikacja miejska, posiadają własne systemy komunikacji miejskiej. Do strefy 2 łódzkiej komunikacji miejskiej '''nie zaliczają się''' autobusy miejskie na obszarze tych miast – obowiązują w nich '''własne taryfy''' Zgierza i Pabianic, oparte w dużej mierze na '''biletach jednorazowych'''. Taryfy tych miast '''nie obowiązują''' jednak w '''autobusie nocnym''' '''N4B''' do Pabianic oraz w '''tramwajach''' '''41''', '''45''' i '''46''' – w tych środkach transportu kasuje się zawsze bilety łódzkie. W przypadku linii autobusowych '''6''' i '''61''', łączących Łódź ze Zgierzem, w granicach Łodzi obowiązują wyłącznie bilety łódzkie, natomiast w granicach Zgierza obowiązują wyłącznie bilety zgierskie. Oznacza to, że na przystanku granicznym należy skasować bilet miasta, do którego się wjeżdża. == Warto zobaczyć == === Zabytki === [[Plik:Lodz - ul. Piotrkowska widok w strone polnocna.JPG|thumb|Ulica Piotrkowska od strony północnej]] [[File:Pałac Izraela Poznańskiego Łódź front.JPG|thumb|Pałac Izraela Poznańskiego – Muzeum Miasta Łodzi]] [[File:Pałac Alfreda Biedermanna.jpg|thumb|Pałac Alfreda Biedermanna]] [[File:Manufaktura Elektrownia i Straż Pożarna Łódź.JPG|thumb|Dawna fabryka Izraela Poznańskiego – obecnie centrum handlowo-rozrywkowe Manufaktura]] [[Plik:2005-09 Łódź (1).jpg|thumb|upright|Kościół Zesłania Ducha Świętego z 1891 roku]] * '''Ulica Piotrkowska''' – najdłuższa ulica handlowa Europy, a wzdłuż niej eklektyczne i secesyjne kamienice z XIX i XX w., m.in.: ** Pałac Maksymiliana Goldfedera z 1892 r. przy ul. Piotrkowskiej 77, ** eklektyczna kamienica Pod Gutenbergiem Jana Petersilgego z 1896 r. przy ul. Piotrkowskiej 86, ** neobarokowy pałac Juliusza Heinzla z 1882 r. przy ul. Piotrkowskiej 104 (obecnie siedziba władz miejskich i wojewódzkich), ** Pałac Roberta Schweikerta z początku XX w. przy ul. Piotrkowskiej 262/264 (obecnie siedziba Instytutu Europejskiego), ** neorenesansowy pałac braci Steinertów z 1896 r. przy ul. Piotrkowskiej 272ab, **[[Plik:Archikatedra św. Stanisława Kostki Łódź.JPG|mały|Archikatedra św. Stanisława]]Dworek Ludwika Geyera z 1833 r. przy ul. Piotrkowskiej 286, ** Pasaż Meyera – prywatna ulica z eklektycznymi rezydencjami z 1886 r. (obecnie ul. St. Moniuszki), * '''Plac Wolności''' z klasycystycznym ratuszem z 1827 r., jeden z nielicznych na świecie placów w kształcie ośmiokąta foremnego (d. Rynek Nowego Miasta). Na środku placu znajduje się pomnik Tadeusza Kościuszki * Pałac Scheiblera z 1865 r. na pl. Zwycięstwa (d. Wodnym Rynku) (obecnie Muzeum Kinematografii w Łodzi) * Rezydencja Edwarda Herbsta z 1876 r. przy ul. Przędzalnianej 72 (obecnie Rezydencja Księży Młyn, filia Muzeum Sztuki w Łodzi) * Pałac Roberta Biedermanna z 1878 r. przy ul. Kilińskiego 2 * neorenesansowa willa Arnolda Stillera z 1893 r. przy ul. Jaracza 45 (obecnie w budynku mieści się restauracja, klub i pomieszczenia biurowe) * Pałac J. Hertza z 1898 r. przy al. T. Kościuszki 4 (obecnie rektorat Uniwersytetu Medycznego) * Pałac Rudolfa Kellera z 1890 r. przy ul. Gdańskiej 49/51 (niestety niedostępny, popada w ruinę) * Pałacyk Reinhardta Bennicha z 1904 r. przy ul. Gdańskiej 89 * secesyjny pałacyk Elektrowni Łódzkiej przy ul. Gdańskiej 107 (obecnie Uniwersytet Łódzki) * neorenesansowa willa Teodora Milscha z 1882 r. przy ul. Kopernika 46 / Łąkowej 21 (w budynku mieszczą się: kawiarnia, pub i pomieszczenia biurowe) * secesyjna willa Reinholda Richtera z 1904 r. przy ul. ks. Skorupki 6/8 (obecnie rektorat Politechniki Łódzkiej) * secesyjna willa Leopolda Kindermanna z 1903 r. przy ul. Wólczańskiej 31/33 (obecnie siedziba Miejskiej Galerii Sztuki Pod Jabłoniami) * klasycystyczny budynek dawnego Bielnika Kopischa z 1826 r. przy ul. Tymienieckiego 5 (obecnie Urząd Miasta Łodzi) * neorenesansowa willa Henryka Grohmana z 1892 r. przy ul. Tymienieckiego 24/26 (obecnie Muzeum Książki Artystycznej w Łodzi) * secesyjna willa Leona Kaufmana z 1911 r. przy ul. Żeromskiego 96 (obecnie BNP Paribas Bank Polska) * pałace rodziny Poznańskich: ** neobarokowy pałac z 1898 r. przy ul. Ogrodowej 15 (obecnie Muzeum Miasta Łodzi) ** pałac z 1896 r. przy ul. Więckowskiego 36 (obecnie Muzeum Sztuki w Łodzi) ** Neorenesansowy pałac z 1904 r. przy ul. Gdańskiej 32 (obecnie Akademia Muzyczna w Łodzi) * zespół cmentarzy (katolicki, ewangelicki, prawosławny) z zabytkowymi grobowcami, założony w 1856 r. przy ulicy Ogrodowej 39/43 (tzw. Stary Cmentarz) * Cmentarz żydowski na Bałutach przy ul. Brackiej 40, założony w 1892 r.; największa nekropolia żydowska w Europie (42 ha, ponad 200 tys. pochowanych), z największą na świecie żydowską budowlą cmentarną (mauzoleum Izraela Poznańskiego i jego żony Leonii) * Zespół klasztorny oo. franciszkanów przy ul. Okólnej 185: ** barokowy kościół św. Antoniego z 1723 r. ** budynek klasztorny z 1746 r. * zespół kaplic drewnianych przy ul. Wycieczkowej 75: ** Kaplica św. Antoniego z 1676 r. ** Kaplica św. Rocha z początku XVIII w. * Kościół rzymskokatolicki św. Józefa, drewniany, z 1768 r. przy ul. Ogrodowej 22 (przeniesiony ze Starego Miasta) * neoromański kościół rzymskokatolicki Podwyższenia Świętego Krzyża z 1880 r. przy ul. Sienkiewicza 38 * neobizantyjska Cerkiew Archikatedralna (prawosławna) św. Aleksandra Newskiego z 1884 r. przy ul. Kilińskiego 56 * neorenesansowy kościół luterański '''Świętej Trójcy''' z 1891 roku na Placu Wolności (od 1945 r. kościół rzymskokatolicki '''Zesłania Ducha Świętego''') * neoromański kościół luterański św. Jana z 1884 r. przy ul. Sienkiewicza 60 (od 1945 r. kościół rzymskokatolicki Najświętszego Imienia Jezus oo. jezuitów) * neoromański kościół ewangelicko-augsburski św. Mateusza z 1928 r. przy ul. Piotrkowskiej 283 * neogotycki kościół rzymskokatolicki Wniebowzięcia NMP z 1897 na Placu Kościelnym * neogotycka rzymskokatolicka Archikatedra św. Stanisława Kostki z 1912 r. przy ul. Piotrkowskiej 265 i pałac biskupi * Grób Nieznanego Żołnierza w Łodzi nieopodal katedry * klasycystyczna tkalnia Ludwika Geyera z lat 1835–1837, tzw. Biała Fabryka przy ul. Piotrkowskiej 282/284 (obecnie Centralne Muzeum Włókiennictwa) * eklektyczny zespół fabryczny Izraela Poznańskiego z lat 1872–1897 przy ul. Ogrodowej (obecnie centrum handlowe Manufaktura i muzea) * eklektyczne zespoły fabryczne Karola Scheiblera z lat 1855–1914 na pl. Zwycięstwa 2, przy ul. ks. W. Tymienieckiego oraz ul. J. Kilińskiego * zespół osiedli robotniczych Karola Scheiblera z lat 1873–1900 tzw. Księży Młyn przy ul. Księży Młyn, Przędzalnianej, Fabrycznej, ks. W. Tymienieckiego * zespół budynków straży pożarnej z 1878 r. przy ul. ks. W. Tymienieckiego 30 * eklektyczna tkalnia Ludwika Grohmana z 1896 r. przy ul. Targowej *pierwsza łódzka elektrownia z 1906 r. wraz z rozbudową z 1929 r. przy ulicy Targowej === Inne atrakcje === [[File:ZOO w Łodzi -wejscie.jpg|thumb|Wejście do ogrodu zoologicznego w Łodzi]] [[File:Palmiarnia.jpg|thumb|Łódzka Palmiarnia]] [[File:Ścieżka dydaktyczna - panoramio.jpg|thumb|Ścieżka dydaktyczna w Lesie Łagiewnickim]] *'''Łódzki Ogród Zoologiczny i Orientarium''' – przy ul. Konstantynowskiej, założony w 1938 r. na terenach będących pozostałością Puszczy Łódzkiej. Orientarium to najnowocześniejszy w Europie pawilon poświęcony faunie i florze Azji Południowo Wschodniej. Budynek, wybiegi i woliery zajmują powierzchnię prawie 10 boisk piłkarskich. * '''Łódzki Ogród Botaniczny''' – zajmuje powierzchnię 64 ha (największy w Polsce), w którym rośnie wiele gatunków roślin rodzimych i zagranicznych. Ogród podzielono na dziewięć działów tematycznych: flora polska, ogród japoński, systematyka roślin zielonych, alpinarium, arboretum, rośliny ozdobne, rośliny lecznicze i przemysłowe, biologia roślin i dział zieleni parkowej. T * '''Palmiarnia Łódzka''' – w najstarszym parku miejskim w Łodzi Źródliska przy ul. Piłsudskiego, spadkobierczyni kolekcji roślin – przede wszystkim palm – z oranżerii fabrykantów i carskich urzędników * '''Las Łagiewnicki''' – jest największym kompleksem leśnym w Europie. W jego granicach mieszczą się, owiane legendą, zabytkowe kapliczki – św. Rocha i św. Antoniego, które należą do najstarszych zabytków zachowanych na tym terenie. Wydzielono również rezerwat, ośrodek rekreacyjno-wypoczynkowy oraz liczne szlaki turystyczne. * '''Parowy Skotnickie''' – w Lesie Łagiewnickim w Uroczysku Skotniki spotykamy system głębokich, ok. 10 m porośniętych lasem parowów (suchych dolin erozyjno-akumulacyjnych o szerokim płaskim dnie i stromych, ale nie urwistych zboczach pokrytych roślinnością, powstałych z przeobrażenia wąwozów). Powstały one na skutek wylesienia tego terenu podczas I wojny światowej. Dzięki zróżnicowanej rzeźbie terenu wtórne zalesienie terenu skutkowało powstanie miejsca o dużej wartości krajobrazowej. * '''Głazy Narzutowe Arturówek''' – w otulinie '''Parku Krajobrazowego Wzniesień Łódzkich''', w dolinie rzeki Bzury, na północ od ostatniego stawu znajduje się skupisko głazów narzutowych, przywleczonych tu przez lądolód środkowopolski i pozostałych po stopieniu lodów. Zostały one wydobyte z dna stawów przy ich pogłębianiu. Eratyki te zbudowane są z różnokolorowych, drobnych minerałów (kwarc, skalenie, biotyty). Są to granity, gnejsy, granitognejsy i pegmatyty. * Oryginalna w formie uliczna '''Galeria Wielkich Łodzian''' wraz ze słynną Ławeczką Tuwima, fortepianem Rubinsteina, Kuferkiem Reymonta, fotelem Jaracza, stołem czterech fabrykantów, latarnikiem, wszystkie na ulicy Piotrkowskiej po obu jej stronach od ul. Stefana Jaracza do al. marsz. J. Piłsudskiego. * Niedzielne przejazdy '''zabytkowym tramwajem.''' Linie tramwajowe '''43''' i '''46''' są jedynymi takimi aglomeracyjnymi trasami w Polsce. Na malowniczą linię 43 w letnie niedziele wyjeżdża zabytkowy skład 5N+5ND. Linia 46 jest najdłuższą linią tramwajową w Polsce i drugą najdłuższą w Europie. * '''Parki''' – w Łodzi znajduje się ponad 30 parków, które pełnią wiele niezwykle ważnych funkcji ekologicznych i społecznych i są nieocenionym elementem struktury miasta. * '''Rudzka Góra''' – przy ul. Starorudzkiej, z trasami dla rowerów górskich, 800-metrowym torem saneczkowym i znajdującą się u jej podnóża stylową bacówką. * Największą w Polsce galerię ulicznych '''murali''', oraz największe graffiti na świecie – umieszczone na ścianie o powierzchni ponad 900 m² przy ul. Piotrkowskiej 152; rekord wpisany został do Księgi Rekordów Guinnessa. * Centrum '''Manufaktura''', największy obiekt handlowo-usługowo-rozrywkowy w Polsce przy ulicy Karskiego 5. * '''Aquapark Fala''' – największy w Polsce aquapark. *'''Centrum Nauki i Techniki EC1''' – interaktywna, różnorodna tematycznie ekspozycja zlokalizowana w budynkach dawnej Elektrowni Łódzkiej. == Kultura == '''Łódź''' jest największym polskim ośrodkiem filmowym. To tutaj działała Wytwórnia Filmów Fabularnych, której tradycje do dzisiaj kontynuuje studio Opus Film, a także Studio Małych Form Filmowych Se-ma-for, którego tradycje przejęła spółka realizatorów Se-ma-for Produkcja Filmowa. Działa także Wytwórnia Filmów Oświatowych, produkująca z powodzeniem filmy edukacyjne i dokumenty. Nie można pominąć słynnej Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej, z której wywodzą się największe gwiazdy polskiego teatru i telewizji. I w końcu to właśnie w Łodzi od roku 2000 odbywał się przez wiele lat, zapoczątkowany w 1993 r. w Toruniu, festiwal Camerimage, na którym pojawiają się najwybitniejsi operatorzy i reżyserzy z całego świata. === Muzea === [[File:Lodz palac Scheiblera 3(pischmak).JPG|thumb|Pałac Scheiblera przy pl. Zwycięstwa – Muzeum Kinematografii]] [[File:Biala Fabryka.jpg|thumb|Biała Fabryka Ludwika Geyera – Centralne Muzeum Włókiennictwa]] [[File:Sala Neoplastyczna 1.jpg|thumb|Sala neoplastyczna w Muzeum Sztuki w Łodzi]] * Muzeum Miasta Łodzi – ul. Ogrodowa 15, Pałac Poznańskich * Muzeum Sportu i Turystyki – ul. ks. Skorupki 21, Hala Sportowa * Muzeum Kanału – „Dętka” – Plac Wolności * Muzeum Sztuki w Łodzi – Pałac Maurycego Poznańskiego, ul. Więckowskiego 36, * Muzeum Sztuki – oddział ms2 – ul. Ogrodowa 19 („Manufaktura”) ** Oddział Rezydencja „Księży Młyn” – ul. Przędzalniana 72, Pałac Edwarda Herbsta * Centralne Muzeum Włókiennictwa – Biała Fabryka Geyera, ul. Piotrkowska 282, ** Skansen łódzkiej architektury drewnianej – ul. Piotrkowska 282 (wejście do skansenu prowadzi przez Muzeum Włókiennictwa) * Muzeum Kinematografii – pl. Zwycięstwa 1, Pałac Karola Scheiblera * Muzeum Bajki Se-ma-fora – ul. Targowa 1/3 b. 24 (teren Elektrociepłowni EC1) * Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne – pl. Wolności 14 * Muzeum Tradycji Niepodległościowych – ul. Gdańska 13 ** Mauzoleum na Radogoszczu Oddział „Radogoszcz” (byłe więzienie hitlerowskie) – ul. Zgierska 147 * Muzeum Książki Artystycznej – Book Art Museum – ul. Tymienieckiego 24 * Muzeum Papieru i Druku – ul. Wólczańska 223 (pomieszczenia Instytutu Papiernictwa i Poligrafii PŁ) * Muzeum Oświaty Ziemi Łódzkiej – ul. Wólczańska 202 * Muzeum Przyrodnicze Uniwersytetu Łódzkiego – Park im. H. Sienkiewicza ul. Kilińskiego 101 * Muzeum Geologiczne Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Łódzkiego – ul. Kopcińskiego 31. W muzeum znajduje się ponad 8000 eksponatów którymi są skamieniałości, skały, minerały, a także wykrystalizowane związki chemiczne. Oglądać można 4 wystawy stałe: „Świat minerałów”, „Kamień budowlany i ozdobny w architekturze”, „Przyroda Łodzi i regionu łódzkiego”, „Kryształy w przyrodzie i technice”. Wyeksponowano szczególnie skały i skamieniałości wychodni mezozoiku regionu łódzkiego. Są one dużą atrakcją turystyczną i dydaktyczną. Obok muzeum znajduje się lapidarium w którym można obejrzeć skały zgromadzone z terenu całej Polski, a nawet i świata. Wiele różnych typów skał z opisem ich właściwości (składu chemicznego i mineralnego, budowy wewnętrznej, struktury i tekstury, genezy) i miejsca występowania. * Muzeum Uniwersytetu Medycznego w Łodzi – ul. Żeligowskiego 7/9 * Muzeum Archidiecezji Łódzkiej – ul. ks. Skorupki 3 * Muzeum Komunikacji Miejskiej w Łodzi – ul. Wierzbowa 51 i w zajezdni tramwajowej „Brus” przy ul. Konstantynowskiej (dojazd tramwajem linii „43”) * Muzeum Fabryki – ul. Drewnowska 58 („Manufaktura”) * Muzeum Nauki i Techniki (Experymentarium) – ul. Karskiego 5 („Manufaktura”) * Muzeum Farmacji – Plac Wolności 2 * Muzeum Sztuki Iluzji – ul. Łąkowa 21 === Teatry === [[File:2012-06-02 Photo from tram trip 09.jpg|thumb|Teatr Wielki w Łodzi]] [[File:Teatr Nowego im. K. Dejmka w Łodzi (Duża sala).JPG|thumb|Teatr Nowy w Łodzi]] [[File:Budynek Teatru im. S. Jaracza w Łodzi 1.JPG|thumb|Teatr im. Stefana Jaracza]] * Teatr Wielki – pl. Dąbrowskiego * Teatr Nowy im. Kazimierza Dejmka – Duża sala – ul. Więckowskiego 15, Mała sala – ul. Zachodnia 93 * Teatr Szwalnia – ul. Struga 90 * Teatr im. S. Jaracza – ul. Kilińskiego 45 * Teatr Powszechny – ul. Legionów 21 * Teatr Muzyczny – ul. Północna 47/51 * Teatr Studyjny przy PWSFTiT – ul. Kopernika 8 * Teatr Fabryczny * Teatr Logos – ul. Skłodowskiej-Curie 22 (przy Kościele Niepokalanego Poczęcia NMP) * Teatr Napięcie – ul. Strykowska 131 * Akademicki Ośrodek Inicjatyw Artystycznych – ul. Zachodnia 54/56 * Teatr Ognia i Papieru – ul. Liściasta 12/15 * Teatr im. Róży Van Der Blaast – ul. Piotrkowska 17 * Teatr Forum – ul. Roosevelta 17 * Teatr Chichot 2 – Śródmiejskie Forum Kultury, ul. Roosevelta 17 * Studio Teatralne „SŁUP” – ul. Gorkiego 16 * Teatr Lalki i Aktora Pinokio – ul. Kopernika 16 * Teatr Piccolo – ul. Tuwima 34 (budynek dawnego kina Oka) * Teatr Lalek Arlekin – ul. 1 Maja 2, Sala Widowiskowa – ul. Wólczańska 5 * Teatr Pod Lupą – Łódzki Dom Kultury, ul. Traugutta 18 * Teatr Zwierciadło – ul. Studzińskiego 73/9, * Teatr Mały w Manufakturze – ul. Drewnowska 58 * Teatr of Manhattan – Poleski Ośrodek Sztuki, ul. Krzemieniecka 2a * Teatr Otwarty Grupa Robocza – Ośrodek Kultury Górna, ul. Siedlecka 1 * Teatr Tańca Gessy – Bałucki Ośrodek Kultury, ul. Limanowskiego 166 * Prywatny Teatr Romanticum – Klub Filmowca i Aktora Oskar, ul. Piotrkowska 189 * Teatr Antrakt – ul. Lniana 2 * Teatr V6 – ul. Żeromskiego 74/76 (w budynku dawnego kina Przedwiośnie) * Teatr D-H uliczny – Pałac Młodzieży, ul. Wyszyńskiego 86 === Kina === [[File:Kino Gdynia w Łodzi.jpg|thumb|Budynek dawnego kina Gdynia przy ul. Tuwima]] [[File:Silver Screen Lodz.JPG|thumb|Wejście do kina Silver Screen w Łodzi – pierwszy multipleks kinowy w mieście]] [[File:Kino Baltyk Lodz.jpg|thumb|Budynek kina Bałtyk z charakterystyczną statuetką Oscara – przez lata najnowocześniejsze kino w mieście, działające do 2015 roku]] * Cinema City IMAX 3D (14 sal + IMAX 1 sala), ul. Drewnowska 58 * Silver Screen 3D (10 sal), ul. Piłsudskiego 5 * Łódź Helios Sukcesja zlokalizowane w Centrum Handlowo-Rozrywkowym Sukcesja w Łodzi al. Politechniki 1. Posiada 9 klimatyzowanych sal, dysponuje aparaturą dźwięku cyfrowego Dolby ATMOS oraz DOLBY 7.1, srebrne ekrany najwyższej światowej jakości 4K, wysokiej klasy sprzęt nagłaśniający * Charlie (3 sale), ul. Piotrkowska 203/205 * Kinematograf, pl. Zwycięstwa 1 * MuB-a, ul. Targowa 1/3 * Tatry, ul. Sienkiewicza 40 * ŁDK (2 sale), ul. Traugutta 18 === Galerie === * Adi Art – ul. Piotrkowska 60 * Atlas Sztuki – ul. Piotrkowska 116 * FF Forum Fotografii – Łódzki Dom Kultury, ul. Traugutta 18 * Fotografii ŁTF – ul. Piotrkowska 102 * Imaginarium ŁDK – ul. Traugutta 18 * In Blanco BOK „Lutnia” – ul. Łanowa 14 * Łódź Art Center – ul. Tymienieckiego 3 * Widzewska Galeria Ekslibrisu – ul. M. Gorkiego 16 DK 502 * ZPAP „Na piętrze” – ul. Piotrkowska 86 === Imprezy i wydarzenia === [[File:23 Festival of Comics in Łódź 2012.jpg|thumb|Łódzki Dom Kultury]] [[File:Light Move Festival 2014 27.jpg|thumb|Jedna z projekcji podczas festiwalu światła Light Move Festival w 2014 roku]] Rokrocznie odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów, m.in.: * Explorers Festiwal, * Międzynarodowy Festiwal Odkrywców, Podróżników i Ludzi Aktywnych „Mediatravel”, * Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki, * Łódzkie Spotkania Baletowe, * Festiwal Czterech Kultur (początkowo Festiwal Dialogu Czterech Kultur), * Łódź Design Festival, * Międzynarodowe Triennale Tkaniny, * Międzynarodowy Festiwal Fotografii, * Międzynarodowy Festiwal Graffiti „Meeting of Styles”, * Międzynarodowy Festiwal Komiksu i Gier w Łodzi, * Międzynarodowy Festiwal Filmów Przyrodniczych im. Włodzimierza Puchalskiego, * Ogólnopolski Festiwal Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych w Teatrze Powszechnym, * Ogólnopolski Studencki Przegląd Piosenki Turystycznej YAPA, * Ogólnopolski Festiwal Szkół Teatralnych w PWSFTviT, * Międzynarodowy Festiwal Szkół Filmowych i Telewizyjnych MEDIASCHOOL w PWSFTviT, * Festiwal Fiesta Libre, * Międzynarodowy Festiwal Sztuki Ulicznej TrotuArt, * Vena Festival, * Festiwal Kultury Chrześcijańskiej, * Łódzkie Spotkania Teatralne, * Łódzkie Spotkania z Piosenką Żeglarską – KUBRYK, * Festiwal Kinetycznej Sztuki Światła Light Move Festival Łódź. == Nauka == [[File:C Lodex.JPG|thumb|Budynek Trzech Wydziałów Politechniki Łódzkiej w dawnej fabryce Schweikerta]] [[File:Fabryka Ferdynanda Goldnera Łódź.JPG|thumb|Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi w dawnej fabryce Ferdynanda Goldnera]] W Łodzi znajduje się 6 publicznych uczelni: * Politechnika Łódzka * Uniwersytet Łódzki * Uniwersytet Medyczny * Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera * Akademia Sztuk Pięknych im. Władysława Strzemińskiego * Akademia Muzyczna im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów oraz kilkadziesiąt uczelni niepublicznych. Mają tu także swoje siedziby: * Centrum Badań Molekularnych i Makromolekularnych PAN * Instytut Biologii Medycznej PAN * Europejskie Regionalne Centrum Ekohydrologii UNESCO * Instytut Włókiennictwa == Praca == == Zakupy == [[File:Galeria Łódzka, December 2015.jpg|thumb|Centrum handlowe Galeria Łódzka w okresie świątecznym]] [[File:1. Sukcesja - Centrum Handlu i Rozrywki Łódź.JPG|thumb|Pomnik Rajmunda Rembielińskiego przy centrum handlowym Sukcesja]] [[File:Manufaktura15.jpg|thumb|Wnętrze galerii handlowej w centrum handlowo-rozrywkowym Manufaktura]] === Wielkie centra handlowe === * '''Manufaktura''' Największe centrum handlowo-usługowo-kulturalno-rozrywkowe w Polsce i jedno z największych w Europie. Znajduje się pomiędzy ulicą Zachodnią, Ogrodową, Drewnowską i Karskiego. Multipleks kinowy Cinema City, duże sklepy i hipermarkety – Real, Saturn, Leroy Merlin. * '''Sukcesja''' Najnowsze centrum handlowe w mieście, położone przy al. Politechniki. Mniej popularne od pozostałych. Multipleks kinowy Helios, a także supermarket – Piotr i Paweł. * '''Galeria Łódzka''' Położona w centrum miasta, przy skrzyżowaniu ul. Sienkiewicza i al. Piłsudskiego. Duże sklepy i hipermarkety – Tesco, Media Markt. * '''Port Łódź''' Centrum rozrywkowo-handlowe położone na południu miasta, przy wylocie na Pabianice, Sieradz i Wrocław. Duże sklepy – Ikea, Leroy Merlin, Saturn, Piotr i Paweł. === Mniejsze centra handlowe przy hipermarketach === Uwzględniono centra handlowe, w których poza hipermarketem znajdują się przynajmniej dwie równoległe aleje z małymi sklepami: * '''M1''' Przy wyjeździe z miasta w stronę Brzezin i Rawy Mazowieckiej – ul. Brzezińska. Duże sklepy i hipermarkety – Real, Media Markt, Praktiker. * '''Pasaż Łódzki''' Położony w okolicach dworca Łódź Kaliska, przy Al. Jana Pawła II. Hipermarket – Real. * '''Tulipan''' Położony przy al. Piłsudskiego, w pobliżu skrzyżowania z ul. Kopcińskiego – między centrum miasta a osiedlem Widzew i wylotem z miasta w stronę Tomaszowa Mazowieckiego. Hipermarket – Real. <!-- == Gastronomia == --> == Noclegi == === Hotele === [[File:DoubleTree w Łodzi.JPG|thumb|Hotel DoubleTree by Hilton (****)]] [[File:Hotel Savoy Łódź.jpg|thumb|upright|Hotel Savoy (**)]] * PURO Łódź Centrum – ul. Ogrodowa 16 * Ambasador Centrum – al. Piłsudskiego 29 * [http://www.hotels24.com.pl/ Boutique Hotel’s] – ul. Milionowa 25 tel. +48 42 684 75 10 * Andel’s Hotel Łódź – ul. Ogrodowa 17 * Campanile Łódź – al. Piłsudskiego 27 * Hotel Focus – ul. Łąkowa 23/25 * Qubus Hotel Łódź – al. Mickiewicza 7 * Hotel Centrum – ul. Kilińskiego 59/63 * Hotel Grand – ul. Piotrkowska 72 * Polonia Palast – ul. Narutowicza 38 * Hotel Reymont – ul. Legionów 81 * Hotel Ibis Łódź Centrum – al. Piłsudskiego 11 * Hotel Savoy – ul. Traugutta 6 * Hotel Mazowiecki – ul. 28 Pułku Strzelców Kaniowskich 53/57 * Hotel Światowit – al. Kościuszki 68 * Flamingo Hostel – ul. Sienkiewicza 67 * Factory Hostel e-mail: factoryhostel@gmail.com" www.factoryhostel.com * Boutique Hostel e-mail: stefanowskiego@hotels24.com.pl" [http://www.hotels24.com.pl/ Boutique Hostel] – 90-537 Łódź, ul. Stefanowskiego 17 * [http://meteor.turystyka.pl/noclegi,lodz,0.html Łódź – noclegi, hotele i apartamenty] – opisy, ceny, fotografie oraz dane teleadresowe * [http://www.bookapart.com/pl/apartamenty-lodz Apartamenty i hotele w Łodzi] – porównywarka cen noclegów w Łodzi == Najbliższe okolice == Łódź graniczy z miastami: Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Zgierz, Pabianice, oraz z gminami: Aleksandrów Łódzki, Andrespol, Brójce, Ksawerów, Nowosolna, Pabianice, Rzgów, Stryków, Zgierz. Aglomeracja łódzka liczy około 1,1 mln mieszkańców. == Bezpieczeństwo == W Łodzi swoją siedzibę ma Komenda Wojewódzka Policji, która znajduje się na ul. Lutomierskiej 108/112. Na ulicy H. Sienkiewicza 26/28 znajduje się [http://www.lodz.policja.gov.pl/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 Komenda Miejska Policji] której podlega 8 komisariatów położonych w poszczególnych dzielnicach Łodzi, a także Wydział Wykroczeń i Przestępstw w Ruchu Drogowym, który swoją siedzibę ma przy ul. S. Żeromskiego 88. Komisariaty: * '''I Komisariat''' KMP – ul. H. Sienkiewicza 28/30 tel. 42665-14-00 lub 01 * '''II Komisariat''' KMP – ul. Ciesielska 27 (naprzeciwko Rynku Bałuckiego) tel. 42665-15-00 lub 01 * '''III Komisariat''' KMP – ul. Armii Krajowej 33 tel. 42665-23-51 lub 50 i 49 * '''IV Komisariat''' KMP – ul. M. Kopernika 29/31 tel. 42665-23-00 lub 01, 632-03-00 * '''V Komisariat''' KMP – ul. Organizacji WiN 60 tel. 42665-15-56, 640-69-30 * '''VI Komisariat''' KMP – ul. Wysoka 45 (naprzeciwko Palmiarni) tel. 42665-13-01 lub 00 * '''VII Komisariat''' KMP – ul. 3 Maja 43 tel. 42665-24-56 * '''VIII Komisariat''' KMP – ul. Wólczańska 250 tel. 42665-24-00 '''Wydział Wykroczeń i Przestępstw w Ruchu Drogowym''' – ul. S. Żeromskiego 88 tel. 42665-25-00 lub 01 == Informacje turystyczne == * [http://lodz.travel Łódzka Informacja Turystyczna] ul. Piotrkowska 28, tel. +48 42 208 81 81, e-mail: it@lodz.travel * [http://www.rotwl.pl/ Regionalna Organizacja Turystyczna Województwa Łódzkiego] ul. H. Sienkiewicza 67, 90-009 Łódź telefon: 42 663-77-33, 42 638-59-57; telefon/fax: 42 662-09-72 adres e-mail: biuro(at)rotwl.pl Punkt Informacji Turystycznej w ''Manufakturze'', tel. 695-131-113, e-mail it.manufaktura(at)rotwl.pl == Przewodniki == * Stanisław Liszewski: ''Łódź i okolice. Przewodnik'', Sport i Turystyka, Warszawa 1982, ISBN 83-217-2386-1. * Joanna Podolska tekst, Maciej Nowakowski zdjęcia: ''Łódź Złota księga'', Casa Editrice Bonechi&Galaktyka Łódź 2005, ISBN 83-87-914-94-0. * Joanna Podolska, Jakub Wiewiórski: ''Spacerownik. Łódź filmowa'', Agora SA, Łódź 2010 ISBN 978-83-268-0038-2. * Jan Salm, Jacek Wesołowski: ''Łódź.'' Przewodnik, Łódź 1992, * Mirosław Zbigniew Wojalski: ''575 lat miasta Łodzi'', ZORA Łódź 2006, wyd. 5. poprawione ISBN 83-88638-28-9. * Mirosław Zbigniew Wojalski: ''Cmentarz Żydowski w Łodzi'', ZORA Łódź 2002, ISBN 83-86699-56-6. * Dental medic [https://www.dental-medic.pl/ Dentysta Łódź] [https://www.dental-medic.pl/ stomatolog Łódź] {{przewodnik}} {{Jest w|Województwo_łódzkie}} {{geo|51.76872|19.45700|zoom=15}} [[Kategoria:Województwo łódzkie]] hwoj2miralu5491kfsa8axj089uehet 0 4373 158339 158330 2026-08-19T08:56:47Z Katafrakt 3500 /* Sport */ -> Aktywny wypoczynek 158339 wikitext text/x-wiki {{Top-banner|Promenada Sarbinowo - banner.jpg|pgname=Sarbinowo}} '''Sarbinowo''' (do 1945 [[język niemiecki|niem.]] ''Sohrenbohm'') – [[wieś]] [[letnisko]]wa w północno-zachodniej [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo zachodniopomorskie|województwie zachodniopomorskim]], w [[powiat koszaliński|powiecie koszalińskim]], w [[Mielno (gmina)|gminie Mielno]], 7 km na zachód od [[Mielno|Mielna]]. Położona nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]], na [[Wybrzeże Słowińskie|Wybrzeżu Słowińskim]]. ==Dojazd== Około 10 km na południe od Sarbinowa przebiega droga ekspresowa S6, łącząca [[Szczecin]] z [[Trójmiasto|Trójmiastem]] przez [[Koszalin]]. Stanowi ona najwygodniejszą trasę dojazdu samochodem. Na północ od drogi S6 położona jest linia kolejowa ze stacją [[Będzino]] znajdującą się najbliżej Sarbinowa. W Będzinie zatrzymują się pociągi z [[Koszalin]]a, [[Kołobrzeg]]u, [[Słupsk]]a i [[Szczecin]]a. == Atrakcje == Główną atrakcję miejscowości stanowi plaża oraz biegnący wzdłuż niej deptak o długości około 1 km. Deptak ten położony jest na murze oporowym, wybudowanym w 1910 roku by powstrzymać erozję, która groziła pochłonięciem przez morze całej miejscowości. Dziś, oprócz funkcji ochronnej, deptak pełni rolę turystyczną. Znajdują się przy nim liczne restauracji, kawiarnie a także inne punkty usługowe. Plaża w Sarbinowie jest piaszczysta i, przynajmniej tam gdzie wzdłuż niej biegnie deptak, dość wąska. Przy obu krańcach deptaka znajdują się plaże strzeżone. Ratownicy patrolują również obszar pomiędzy nimi, zabraniając kąpieli przy złej pogodzie. Równolegle do deptaka, kilkaset metrów wgłąb lądu, biegnie ulica Nadmorska, przy której znajdują się sklepy z pamiątkami oraz liczne lokale gastronomiczne. Przy tej ulicy znajduje się również najbardziej charakterystyczny budynek wsi - kościół p.w. Najświętszej Marii Panny wybudowany w 1856 roku w stylu neogotyckim. === Galeria === <gallery> Plik:Sarbinowo Strandpromenade.JPG|Deptak oraz plaża Plik:Promenada_Sarbinowo.jpg|Plaża oraz deptak Plik:Sarbinowo (Mielno) - Ul. Nadmorska (1).JPG|Ulica Nadmorska Plik:Church of the Assumption in Sarbinowo (powiat koszaliński).jpg|Kościół NMP </gallery> == Wyżywienie == Sarbinowo posiada bogatą ofertę gastronomiczną, wśród której królują restauracje i bary podające smażoną (lub pieczoną) rybę oraz dania obiadowe. Największą ich koncentrację znajdziemy przy ulicy Nadmorskiej oraz przy deptaku. Pewną odmianę mogą stanowić: * Restauracja "Stary Młyn" (Młyńska 2A) – burgery, kuchnia włoska * Restauracja uzbekistańska (przy deptaku) == Zakupy == Jedynym większym marketem w miejscowości jest znajdujące się w jego wschodniej części przy ulicy Nadmorskiej Dino. Oprócz tego w różnych miejscach Sarbinowa znajdziemy mniejsze sklepy (Lewiatan, Żabka oraz sklepy lokalne), często czynne również w niedziele. == Aktywny wypoczynek == === Rower === Przez Sarbinowo przebiegają międzynarodowe trasy rowerowe EuroVelo 10 i EuroVelo 13. Biegną one w tyj części wzdłuż wybrzeża Bałtyku, pozwalając na wygodne dotarcie do nadmorskich kurortów w pobliżu, takich jak [[Gąski]], [[Ustronie Morskie]] i [[Kołobrzeg]] na zachodzie oraz [[Chłopy]] i [[Mielno]] na wschodzie. Zarówno drogi w stronę Gąsek jak i Chłopów są wygodnymi asfaltowymi ciągami rowerowo-pieszymi, pozwalającymi na wygodną jazdę i mijanie się (również z pieszymi) Przez samo Sarbinowo szlak przebiega główną turystyczną ulicą Nadmorską. Ze względu na bardzo wąskie chodniki, wiele pieszych chodzi ulicą i przejazd rowerem (i samochodem) może zabierać dużo czasu. Wygodną alternatywą jest ominięcie samego centrum miejscowości równoległą ulicą Południową. Poza trasą nadbrzeżną, z Sarbinowa prowadzi droga rowerowa w głąb lądu, do [[Będzino|Będzina]], [[Wierzchomino|Wierzchomina]] i [[Dobrzyca (powiat koszaliński)|Dobrzycy]] (gdzie znajdują się ogrody Hortulus). === Turystyka piesza === * Szlak Nadmorski E-9 == W pobliżu == * Jezioro Jamno * Latarnia w Gąskach * Farma wiatrowa - 10 kilometrów na południe * Wioska rybacka w Chłopach ==Galerie zdjęć== *[http://www.sarbinowo.pl/galeria-zdjec-462/ Zdjęcia miasteczka oraz plaży] ==Noclegi== *[http://www.sarbinowo.pl/ Nocowanie Sarbinowo] *[http://www.sarbinowo.pl/atrakcje-w-okolicy-469/ Atrakcje turystyczne w Sarbinowie] *[https://www.nat.pl/nasze-obiekty/hotel-nat-w-sarbinowie Hotel*** NAT Sarbinowo] {{Jest w|Powiat koszaliński}} {{zarys}} [[Kategoria:Powiat koszaliński]] pj0er778nwhgmytsrvbyrrvnyywlckz 158340 158339 2026-08-19T09:00:01Z Katafrakt 3500 lead 158340 wikitext text/x-wiki {{Top-banner|Promenada Sarbinowo - banner.jpg|pgname=Sarbinowo}} {{Mapframe|54.2483|15.9562|zoom=14|height=400|width=400}} '''Sarbinowo''' (do 1945 [[język niemiecki|niem.]] ''Sohrenbohm'') – wieś letniskowa w północno-zachodniej [[Polska|Polsce]], położona w [[województwo zachodniopomorskie|województwie zachodniopomorskim]], w [[powiat koszaliński|powiecie koszalińskim]], w [[Mielno (gmina)|gminie Mielno]], 7 km na zachód od [[Mielno|Mielna]]. Położona nad [[Morze Bałtyckie|Morzem Bałtyckim]], na [[Wybrzeże Słowińskie|Wybrzeżu Słowińskim]]. ==Dojazd== Około 10 km na południe od Sarbinowa przebiega droga ekspresowa S6, łącząca [[Szczecin]] z [[Trójmiasto|Trójmiastem]] przez [[Koszalin]]. Stanowi ona najwygodniejszą trasę dojazdu samochodem. Na północ od drogi S6 położona jest linia kolejowa ze stacją [[Będzino]] znajdującą się najbliżej Sarbinowa. W Będzinie zatrzymują się pociągi z [[Koszalin]]a, [[Kołobrzeg]]u, [[Słupsk]]a i [[Szczecin]]a. == Atrakcje == Główną atrakcję miejscowości stanowi plaża oraz biegnący wzdłuż niej deptak o długości około 1 km. Deptak ten położony jest na murze oporowym, wybudowanym w 1910 roku by powstrzymać erozję, która groziła pochłonięciem przez morze całej miejscowości. Dziś, oprócz funkcji ochronnej, deptak pełni rolę turystyczną. Znajdują się przy nim liczne restauracji, kawiarnie a także inne punkty usługowe. Plaża w Sarbinowie jest piaszczysta i, przynajmniej tam gdzie wzdłuż niej biegnie deptak, dość wąska. Przy obu krańcach deptaka znajdują się plaże strzeżone. Ratownicy patrolują również obszar pomiędzy nimi, zabraniając kąpieli przy złej pogodzie. Równolegle do deptaka, kilkaset metrów wgłąb lądu, biegnie ulica Nadmorska, przy której znajdują się sklepy z pamiątkami oraz liczne lokale gastronomiczne. Przy tej ulicy znajduje się również najbardziej charakterystyczny budynek wsi - kościół p.w. Najświętszej Marii Panny wybudowany w 1856 roku w stylu neogotyckim. === Galeria === <gallery> Plik:Sarbinowo Strandpromenade.JPG|Deptak oraz plaża Plik:Promenada_Sarbinowo.jpg|Plaża oraz deptak Plik:Sarbinowo (Mielno) - Ul. Nadmorska (1).JPG|Ulica Nadmorska Plik:Church of the Assumption in Sarbinowo (powiat koszaliński).jpg|Kościół NMP </gallery> == Wyżywienie == Sarbinowo posiada bogatą ofertę gastronomiczną, wśród której królują restauracje i bary podające smażoną (lub pieczoną) rybę oraz dania obiadowe. Największą ich koncentrację znajdziemy przy ulicy Nadmorskiej oraz przy deptaku. Pewną odmianę mogą stanowić: * Restauracja "Stary Młyn" (Młyńska 2A) – burgery, kuchnia włoska * Restauracja uzbekistańska (przy deptaku) == Zakupy == Jedynym większym marketem w miejscowości jest znajdujące się w jego wschodniej części przy ulicy Nadmorskiej Dino. Oprócz tego w różnych miejscach Sarbinowa znajdziemy mniejsze sklepy (Lewiatan, Żabka oraz sklepy lokalne), często czynne również w niedziele. == Aktywny wypoczynek == === Rower === Przez Sarbinowo przebiegają międzynarodowe trasy rowerowe EuroVelo 10 i EuroVelo 13. Biegną one w tyj części wzdłuż wybrzeża Bałtyku, pozwalając na wygodne dotarcie do nadmorskich kurortów w pobliżu, takich jak [[Gąski]], [[Ustronie Morskie]] i [[Kołobrzeg]] na zachodzie oraz [[Chłopy]] i [[Mielno]] na wschodzie. Zarówno drogi w stronę Gąsek jak i Chłopów są wygodnymi asfaltowymi ciągami rowerowo-pieszymi, pozwalającymi na wygodną jazdę i mijanie się (również z pieszymi) Przez samo Sarbinowo szlak przebiega główną turystyczną ulicą Nadmorską. Ze względu na bardzo wąskie chodniki, wiele pieszych chodzi ulicą i przejazd rowerem (i samochodem) może zabierać dużo czasu. Wygodną alternatywą jest ominięcie samego centrum miejscowości równoległą ulicą Południową. Poza trasą nadbrzeżną, z Sarbinowa prowadzi droga rowerowa w głąb lądu, do [[Będzino|Będzina]], [[Wierzchomino|Wierzchomina]] i [[Dobrzyca (powiat koszaliński)|Dobrzycy]] (gdzie znajdują się ogrody Hortulus). === Turystyka piesza === * Szlak Nadmorski E-9 == W pobliżu == * Jezioro Jamno * Latarnia w Gąskach * Farma wiatrowa - 10 kilometrów na południe * Wioska rybacka w Chłopach ==Galerie zdjęć== *[http://www.sarbinowo.pl/galeria-zdjec-462/ Zdjęcia miasteczka oraz plaży] ==Noclegi== *[http://www.sarbinowo.pl/ Nocowanie Sarbinowo] *[http://www.sarbinowo.pl/atrakcje-w-okolicy-469/ Atrakcje turystyczne w Sarbinowie] *[https://www.nat.pl/nasze-obiekty/hotel-nat-w-sarbinowie Hotel*** NAT Sarbinowo] {{Jest w|Powiat koszaliński}} {{zarys}} [[Kategoria:Powiat koszaliński]] q2trby7o9ze06juhttos2rbykgkw80f 0 5381 158332 158320 2026-08-18T16:21:12Z Moromar 2451 /* Charakterystyka */ 158332 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Plymouth |nazwa oryginalna = |widok = Plymouth 2018.jpg |opis = |herb = Coat_of_arms_of_Plymouth.svg |mapa = Plymouth_UK_locator_map.svg |państwo = [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wielka Brytania]] / [[Plik:Flag of England.svg|20px]] [[Anglia]] |region = [[Plik:Flag_of_Devon.svg|20px]] [[Devon]] |powierzchnia = 80 |wysokość = 34 |ludność = 277 800 |prefiks = 01752 |kod pocztowy = PL1–9 |www = http://plymouth.gov.uk/ }} [[Plik:Plymouth Hoe from Staddon Heights.jpg|thumb|Plymouth Hoe ze Staddon Heights i widok na wody zatoki Plymouth Sound.]] [[Plik:Smeatons tower - Plymouth Hoe.jpg|thumb|Wieża Smeatona – Plymouth Hoe]] '''Plymouth''' to miasto w hrabstwie [[Devon]] i największe miasto na południowym wybrzeżu [[Anglia|Anglii]], liczące w 2021 roku 265 000 mieszkańców. Leży około 310 km na południowy zachód od [[Londyn]]u, gdzie rzeka Plym i rzeka Tamar (wymawiane „TAY-mar”) wpływają do rozległej zatoki Plymouth Sound, tworząc idealny naturalny port. Morze stanowiło serce Plymouth od czasu jego założenia w średniowieczu jako faktorii handlowej i źródła dobrobytu. Plymouth było punktem, z którego Ojcowie Pielgrzymi opuścili Anglię w 1620 roku, udając się do [[Massachusetts]], co dziś upamiętniają Schody Mayflower. == Charakterystyka == [[Plik:PlymouthBarbican.jpg|right|thumb|Łodzie rybackie na Barbican w Plymouth]] Plymouth to jedno z klasycznych [[Anglia|angielskich]] miast oceanicznych i od wieków jest ośrodkiem żeglugi; najpierw dla handlu i żeglugi handlowej, a dziś jako baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej. Rzeczywiście, stocznia Devonport jest najbardziej rozbudowaną bazą morską w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]]. Woda i możliwości spędzania wolnego czasu przyciągają do Plymouth wielu turystów, podobnie jak różne muzea i inne atrakcje turystyczne. Dodatkowo położenie blisko Dartmoor i innych atrakcji południowego Devon na wschodzie i [[Kornwalia|Kornwalii]] na zachodzie czyni go doskonałą bazą wypadową na wycieczkę do [[South West England|południowo-zachodniej Anglii]]. Miasto zostało mocno zbombardowane podczas II wojny światowej, a znaczna część centrum miasta została zniszczona. Po wojnie powstał najpierw kompleksowy plan odbudowy starannie zaplanowanych przestrzeni miejskich i eleganckich budynków ulic handlowych w centrum miasta, wybudowanych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jednak ze względu na ograniczenia budżetowe wiele budynków wzniesionych w latach 60. i 70. XX wieku miało niską jakość architektoniczną i obecnie są one burzone i zastępowane w całym mieście nowoczesnymi (z wyjątkiem niektórych jakości, takich jak zabytkowa wieża Civic Center na Paradzie Królewskiej). W rezultacie istnieje wiele nowoczesnych budynków, a kolejne są w budowie. Plymouth to przyjazne miasto, w którym panuje egalitarna atmosfera i poczucie otwartości wśród mieszkańców, przy czym mniej jest dowodów na ostry podział między bogatymi i biednymi, jaki można spotkać w dużej części południowej części Anglii. Miasto otaczają wspaniałe krajobrazy Devonu i Kornwalii, a słynne lokalizacje, takie jak Hoe, Barbican i Plymouth Sound, przyciągają co roku tysiące turystów, a mimo to Plymouth nie ma atmosfery „pułapki turystycznej”, która wisi nad wieloma innymi angielskimi miastami. Dla tych, którzy kochają morze, wybrzeże lub ponure krajobrazy Dartmoor, lub po prostu chcą odpocząć w gościnnym i interesującym mieście, Plymouth jest kuszącym i przyjaznym miejscem. Mieszkaniec Plymouth nazywany jest '''Plymothian'''. Możesz także usłyszeć bardziej obraźliwe określenie „Janner”, ale nie nazywaj tak nikogo, jeśli jesteś gościem! W mieście jest duża obecność wojskowa, z główną bazą Królewskiej Marynarki Wojennej w Devonport, pułkiem komandosów armii brytyjskiej w Królewskiej Cytadeli i bazą Royal Marines w Stonehouse. Ponadto prawdopodobnie znajdziesz tu wielu turystów i studentów. === Orientacja === [[Plik:Plymouth shown within Devon and UK.png|thumb|Położenie Plymouth, pokazane w hrabstwie Devon i Wielkiej Brytanii]] Miasto położone jest w południowo-zachodnim narożniku [[Devon]]u, a [[Kornwalia]] zaczyna się tuż na zachód od miasta. Leży między dwoma ujściami rzek: estuarium rzeki Tamar („TAY-mar”) na zachodzie (estuarium nazywa się '''Hamoaze''') i estuarium rzeki Plym na wschodzie (zwane '''Cattewater'''). Na południu znajduje się '''Plymouth Sound''' (wszyscy nazywają go po prostu „The Sound”), duża zatoka ograniczona od zachodu Półwyspem Rame, który obecnie jest częścią [[Kornwalia|Kornwalii]], a od wschodu Półwyspem Mount Batten. Tworzy on jeden z najbardziej imponujących naturalnych portów na świecie, w którym można zobaczyć niezliczone jachty, żaglowce, kajaki, inne jednostki rekreacyjne, a nawet małe kutry rybackie (których w Plymouth jest całkiem sporo). Sound jest chroniony przed morzem przez ogromny falochron na jego południowym krańcu, dobrze widoczny z brzegu. Często można zobaczyć wokół niego okręty wojenne. Tuż nad wodą znajduje się porośnięty trawą teren zwany '''Plymouth Hoe''' (zawsze nazywany po prostu „the Hoe”), którego nazwa pochodzi od saksońskiego słowa oznaczającego „trawiaste zbocze”. Hoe łatwo rozpoznać po wznoszącej się na nim latarni morskiej (Smeaton's Tower) i rozległym, trawiastym terenie. Stąd, zaplanowanego w ramach wielkiej przebudowy lat 50. XX wieku, biegnie na północ od „kręgosłupa” miasta. Od Smeaton's Tower na Hoe do stacji kolejowej na północ od centrum miasta (które można rozpoznać po wieży z lat 70., InterCity House). Tym „kręgosłupem” jest '''Armada Way''', szeroka ulica, w większości przeznaczona dla pieszych, z biurami rady miejskiej na południowym krańcu oraz sklepami, bankami i kawiarniami na północy. Ze wschodu na zachód przez Armada Way biegną inne ważne ulice centrum miasta z ich eleganckimi, choć już wyblakłymi budynkami: Royal Parade, New George Street, Cornwall Street i Mayflower Street. Te ulice w centrum miasta są ograniczone ruchliwymi arteriami głównymi. Na wschód od Hoe znajduje się dzielnica '''Barbican''' (z historycznymi ulicami i dużym portem/mariną), a duży i imponujący kampus Uniwersytetu w Plymouth znajduje się tuż po drugiej stronie głównej drogi, na północny wschód od centrum miasta. Inne główne ulice znajdują się przy tych ulicach. === Historia === [[Plik:HMNB Devonport.jpg|thumb|Baza Royal Navy w Plymouth, HMNB Devonport, nad wodami Hamoaze (tj. estuarium rzeki Tamar)]] [[Plik:Buildings at St Andrew's Cross, Plymouth - geograph.org.uk - 1776575.jpg|thumb|Budynki przy St Andrew's Cross w Plymouth, zbudowane w ramach rekonstrukcji z lat 50. XX wieku. W budynku po lewej stronie mieści się Poczta Główna.]] [[Plik:Plynouth Sound A.jpg|thumb|Widok na Plymouth Sound, przedstawiający Tinside Lido]] Miasto Plymouth leży w historycznym hrabstwie [[Devon]]. Obszar ten został po raz pierwszy odnotowany w Księdze Domesday jako „Sudtone” (1086; później Sutton), które znajdowało się w miejscu, gdzie dziś znajduje się Barbican. Mniej więcej w tym samym czasie istniał również port handlowy Plympton, położony dalej w górę rzeki (do dziś funkcjonuje jako przedmieście). Jednak rzeka Plympton zamuliła się w XI wieku, a obszar ten stopniowo stał się znany jako „Plymouth”. '''Morze''' zawsze było sercem historii Plymouth i ma długą i bogatą tradycję morską. Jego rozwój z małej wioski rybackiej, a następnie portu handlowego, opierał się na położeniu nad jednym z największych naturalnych portów na świecie oraz na przedsiębiorczości żeglarzy: rybaków, kupców, korsarzy, a później Królewskiej Marynarki Wojennej. Plymouth było domem elżbietańskiego korsarza i bohatera/złoczyńcy, '''Sir Francisa Drake'a''' (choć urodził się w [[Tavistock]] kilka mil na północ) i stąd planował swoje najazdy i inne morskie przygody. W 1588 roku angielska marynarka wojenna, której częścią dowodził Drake, wypłynęła z Plymouth, by pokonać '''hiszpańską Armadę'''. Mówi się, że Drake odmówił opuszczenia portu, dopóki nie skończył gry w kręgle na Hoe. Choć to prawdopodobnie bardziej legenda niż historia, do dziś na Hoe działa klub kręgli. W 1620 roku Ojcowie Pielgrzymi popłynęli do Nowego Świata, po tym jak zawinęli do Plymouth na naprawy, uciekając przed prześladowaniami religijnymi, by ostatecznie założyć kolonię [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] w [[Massachusetts]]. Plymouth było bastionem sił parlamentarnych w angielskiej wojnie domowej, co zostało zapisane w historii tego miejsca w takich miejscach jak park Freedom Fields. Po restauracji, nowy król, Karol II, nakazał budowę potężnego fortu ('''Królewskiej Cytadeli'''), aby chronić miasto przed najeźdźcami – tak wielkie było jego strategiczne znaczenie. Działa fortu skierowane były jednak również w głąb lądu, co miało być sygnałem dla mieszkańców miasta, gdzie powinni być lojalni! Królewska Cytadela nadal jest siedzibą oddziału armii. '''Królewska Stocznia''' została zbudowana w tym rejonie, nad brzegiem rzeki Tamar, w 1690 roku. Plymouth zostało połączone w 1914 roku z miastami Devonport i Stonehouse, tworząc nowoczesne miasto, któremu prawa miejskie nadano w 1928 roku. Obejmuje ono historyczne obszary Plymstock i Plympton. Miasto zostało poważnie zniszczone przez bombardowania podczas '''II wojny światowej''' (1939–1945), a centrum miasta zostało później gruntownie przebudowane. W Charles Cross, zrujnowany Kościół św. Karola pozostał jako pomnik pamięci wielu poległych. Za nim, w dramatycznym stylu, wzniesiono centrum handlowe Drake Circus, które stanowiło imponujące wejście do miasta od południowego wschodu. Ulice handlowe w centrum miasta zostały przebudowane jako pierwsze, zgodnie z wielkim planem Sir Patricka Abercrombiego. W rezultacie powstały eleganckie, okazałe budynki z lat 50. XX wieku, które można podziwiać na ulicach takich jak Armada Way, New George Street i Cornwall Street. Obecnie jednak wymagają one renowacji. Znaczna część pozostałej części przebudowy obejmowała tanie budynki w stylu brutalistycznym, modnym w latach 60. i 70. XX wieku, z których większość nie miała walorów architektonicznych. Wyjątkiem było jednak Centrum Obywatelskie, wpisane na listę zabytków klasy II. Zachowało się wiele zabytkowych budynków, szczególnie w okolicy Barbican Centre, odizolowane przykłady w centrum miasta, takie jak Muzeum Miejskie, a także te poza centrum, które uniknęły najgorszych bombardowań (np. Royal William Yard). Z uwagi na dramatyczne nadmorskie położenie, otaczający krajobraz jest niezwykle imponujący. Plymouth jest na przemian surowe i pagórkowate, a czasem zielone i faliste. Słynny Dartmoor został uznany za park narodowy w 1951 roku. Do popularnych miejsc należą Wieża Smeatona (latarnia morska odbudowana na Hoe z pierwotnej lokalizacji na Eddystone Rock, kiedy to zastąpiono ją nową), Półwysep Mount Batten, Narodowe Akwarium Morskie oraz Opactwo Buckland, dawny dom Drake'a. Turystyka jest ważnym aspektem gospodarki Plymouth. Prawie 12 milionów ludzi odwiedza Plymouth każdego roku. Oprócz wszystkich atrakcji nowoczesnego miasta, Plymouth jest popularną bazą wypadową do innych znanych miejsc, w tym plaż i szlaków turystycznych wybrzeża [[Devon]] i [[Kornwalia|Kornwalii]] oraz ponurego krajobrazu pobliskiego [[Dartmoor]]. === Geologia === Miasto Plymouth składa się z wielu rodzajów skał. Hoe, na południu miasta, składa się z wapienia dewońskiego, który również został wykorzystany do budowy dość dużej części miasta (większość starszych domów i budynków ma przynajmniej elewacje z kamienia). Obszar wokół stacji zbudowany jest z mułowca, który również pochodzi z dewonu. Zewnętrzne obszary miasta to coraz wyższe klasy zmetamorfizowanego mułowca, z okazjonalnymi poduszkowymi lawami na wzgórzach. [[Dartmoor]] to masywny batolit (duża bryła) granitu, podczas gdy Cawsand i Kingsand (dostępne promem z Barbican) zawierają różnorodne struktury magmowe. == Dojazd == === Samolotem === Plymouth posiada międzynarodowy port lotniczy === Koleją === W Plymouth znajduje się stacja kolejowa. === Samochodem === Plymouth jest ważnym węzłem drogowym. === Autokarem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Nocleg == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Devon}} [[Kategoria:South West England]] brvcxteodrl5zvygeejyhqby58em2cr 158333 158332 2026-08-18T16:22:03Z Moromar 2451 /* Informacje turystyczne */ 158333 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Plymouth |nazwa oryginalna = |widok = Plymouth 2018.jpg |opis = |herb = Coat_of_arms_of_Plymouth.svg |mapa = Plymouth_UK_locator_map.svg |państwo = [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wielka Brytania]] / [[Plik:Flag of England.svg|20px]] [[Anglia]] |region = [[Plik:Flag_of_Devon.svg|20px]] [[Devon]] |powierzchnia = 80 |wysokość = 34 |ludność = 277 800 |prefiks = 01752 |kod pocztowy = PL1–9 |www = http://plymouth.gov.uk/ }} [[Plik:Plymouth Hoe from Staddon Heights.jpg|thumb|Plymouth Hoe ze Staddon Heights i widok na wody zatoki Plymouth Sound.]] [[Plik:Smeatons tower - Plymouth Hoe.jpg|thumb|Wieża Smeatona – Plymouth Hoe]] '''Plymouth''' to miasto w hrabstwie [[Devon]] i największe miasto na południowym wybrzeżu [[Anglia|Anglii]], liczące w 2021 roku 265 000 mieszkańców. Leży około 310 km na południowy zachód od [[Londyn]]u, gdzie rzeka Plym i rzeka Tamar (wymawiane „TAY-mar”) wpływają do rozległej zatoki Plymouth Sound, tworząc idealny naturalny port. Morze stanowiło serce Plymouth od czasu jego założenia w średniowieczu jako faktorii handlowej i źródła dobrobytu. Plymouth było punktem, z którego Ojcowie Pielgrzymi opuścili Anglię w 1620 roku, udając się do [[Massachusetts]], co dziś upamiętniają Schody Mayflower. == Charakterystyka == [[Plik:PlymouthBarbican.jpg|right|thumb|Łodzie rybackie na Barbican w Plymouth]] Plymouth to jedno z klasycznych [[Anglia|angielskich]] miast oceanicznych i od wieków jest ośrodkiem żeglugi; najpierw dla handlu i żeglugi handlowej, a dziś jako baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej. Rzeczywiście, stocznia Devonport jest najbardziej rozbudowaną bazą morską w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]]. Woda i możliwości spędzania wolnego czasu przyciągają do Plymouth wielu turystów, podobnie jak różne muzea i inne atrakcje turystyczne. Dodatkowo położenie blisko Dartmoor i innych atrakcji południowego Devon na wschodzie i [[Kornwalia|Kornwalii]] na zachodzie czyni go doskonałą bazą wypadową na wycieczkę do [[South West England|południowo-zachodniej Anglii]]. Miasto zostało mocno zbombardowane podczas II wojny światowej, a znaczna część centrum miasta została zniszczona. Po wojnie powstał najpierw kompleksowy plan odbudowy starannie zaplanowanych przestrzeni miejskich i eleganckich budynków ulic handlowych w centrum miasta, wybudowanych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jednak ze względu na ograniczenia budżetowe wiele budynków wzniesionych w latach 60. i 70. XX wieku miało niską jakość architektoniczną i obecnie są one burzone i zastępowane w całym mieście nowoczesnymi (z wyjątkiem niektórych jakości, takich jak zabytkowa wieża Civic Center na Paradzie Królewskiej). W rezultacie istnieje wiele nowoczesnych budynków, a kolejne są w budowie. Plymouth to przyjazne miasto, w którym panuje egalitarna atmosfera i poczucie otwartości wśród mieszkańców, przy czym mniej jest dowodów na ostry podział między bogatymi i biednymi, jaki można spotkać w dużej części południowej części Anglii. Miasto otaczają wspaniałe krajobrazy Devonu i Kornwalii, a słynne lokalizacje, takie jak Hoe, Barbican i Plymouth Sound, przyciągają co roku tysiące turystów, a mimo to Plymouth nie ma atmosfery „pułapki turystycznej”, która wisi nad wieloma innymi angielskimi miastami. Dla tych, którzy kochają morze, wybrzeże lub ponure krajobrazy Dartmoor, lub po prostu chcą odpocząć w gościnnym i interesującym mieście, Plymouth jest kuszącym i przyjaznym miejscem. Mieszkaniec Plymouth nazywany jest '''Plymothian'''. Możesz także usłyszeć bardziej obraźliwe określenie „Janner”, ale nie nazywaj tak nikogo, jeśli jesteś gościem! W mieście jest duża obecność wojskowa, z główną bazą Królewskiej Marynarki Wojennej w Devonport, pułkiem komandosów armii brytyjskiej w Królewskiej Cytadeli i bazą Royal Marines w Stonehouse. Ponadto prawdopodobnie znajdziesz tu wielu turystów i studentów. === Orientacja === [[Plik:Plymouth shown within Devon and UK.png|thumb|Położenie Plymouth, pokazane w hrabstwie Devon i Wielkiej Brytanii]] Miasto położone jest w południowo-zachodnim narożniku [[Devon]]u, a [[Kornwalia]] zaczyna się tuż na zachód od miasta. Leży między dwoma ujściami rzek: estuarium rzeki Tamar („TAY-mar”) na zachodzie (estuarium nazywa się '''Hamoaze''') i estuarium rzeki Plym na wschodzie (zwane '''Cattewater'''). Na południu znajduje się '''Plymouth Sound''' (wszyscy nazywają go po prostu „The Sound”), duża zatoka ograniczona od zachodu Półwyspem Rame, który obecnie jest częścią [[Kornwalia|Kornwalii]], a od wschodu Półwyspem Mount Batten. Tworzy on jeden z najbardziej imponujących naturalnych portów na świecie, w którym można zobaczyć niezliczone jachty, żaglowce, kajaki, inne jednostki rekreacyjne, a nawet małe kutry rybackie (których w Plymouth jest całkiem sporo). Sound jest chroniony przed morzem przez ogromny falochron na jego południowym krańcu, dobrze widoczny z brzegu. Często można zobaczyć wokół niego okręty wojenne. Tuż nad wodą znajduje się porośnięty trawą teren zwany '''Plymouth Hoe''' (zawsze nazywany po prostu „the Hoe”), którego nazwa pochodzi od saksońskiego słowa oznaczającego „trawiaste zbocze”. Hoe łatwo rozpoznać po wznoszącej się na nim latarni morskiej (Smeaton's Tower) i rozległym, trawiastym terenie. Stąd, zaplanowanego w ramach wielkiej przebudowy lat 50. XX wieku, biegnie na północ od „kręgosłupa” miasta. Od Smeaton's Tower na Hoe do stacji kolejowej na północ od centrum miasta (które można rozpoznać po wieży z lat 70., InterCity House). Tym „kręgosłupem” jest '''Armada Way''', szeroka ulica, w większości przeznaczona dla pieszych, z biurami rady miejskiej na południowym krańcu oraz sklepami, bankami i kawiarniami na północy. Ze wschodu na zachód przez Armada Way biegną inne ważne ulice centrum miasta z ich eleganckimi, choć już wyblakłymi budynkami: Royal Parade, New George Street, Cornwall Street i Mayflower Street. Te ulice w centrum miasta są ograniczone ruchliwymi arteriami głównymi. Na wschód od Hoe znajduje się dzielnica '''Barbican''' (z historycznymi ulicami i dużym portem/mariną), a duży i imponujący kampus Uniwersytetu w Plymouth znajduje się tuż po drugiej stronie głównej drogi, na północny wschód od centrum miasta. Inne główne ulice znajdują się przy tych ulicach. === Historia === [[Plik:HMNB Devonport.jpg|thumb|Baza Royal Navy w Plymouth, HMNB Devonport, nad wodami Hamoaze (tj. estuarium rzeki Tamar)]] [[Plik:Buildings at St Andrew's Cross, Plymouth - geograph.org.uk - 1776575.jpg|thumb|Budynki przy St Andrew's Cross w Plymouth, zbudowane w ramach rekonstrukcji z lat 50. XX wieku. W budynku po lewej stronie mieści się Poczta Główna.]] [[Plik:Plynouth Sound A.jpg|thumb|Widok na Plymouth Sound, przedstawiający Tinside Lido]] Miasto Plymouth leży w historycznym hrabstwie [[Devon]]. Obszar ten został po raz pierwszy odnotowany w Księdze Domesday jako „Sudtone” (1086; później Sutton), które znajdowało się w miejscu, gdzie dziś znajduje się Barbican. Mniej więcej w tym samym czasie istniał również port handlowy Plympton, położony dalej w górę rzeki (do dziś funkcjonuje jako przedmieście). Jednak rzeka Plympton zamuliła się w XI wieku, a obszar ten stopniowo stał się znany jako „Plymouth”. '''Morze''' zawsze było sercem historii Plymouth i ma długą i bogatą tradycję morską. Jego rozwój z małej wioski rybackiej, a następnie portu handlowego, opierał się na położeniu nad jednym z największych naturalnych portów na świecie oraz na przedsiębiorczości żeglarzy: rybaków, kupców, korsarzy, a później Królewskiej Marynarki Wojennej. Plymouth było domem elżbietańskiego korsarza i bohatera/złoczyńcy, '''Sir Francisa Drake'a''' (choć urodził się w [[Tavistock]] kilka mil na północ) i stąd planował swoje najazdy i inne morskie przygody. W 1588 roku angielska marynarka wojenna, której częścią dowodził Drake, wypłynęła z Plymouth, by pokonać '''hiszpańską Armadę'''. Mówi się, że Drake odmówił opuszczenia portu, dopóki nie skończył gry w kręgle na Hoe. Choć to prawdopodobnie bardziej legenda niż historia, do dziś na Hoe działa klub kręgli. W 1620 roku Ojcowie Pielgrzymi popłynęli do Nowego Świata, po tym jak zawinęli do Plymouth na naprawy, uciekając przed prześladowaniami religijnymi, by ostatecznie założyć kolonię [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] w [[Massachusetts]]. Plymouth było bastionem sił parlamentarnych w angielskiej wojnie domowej, co zostało zapisane w historii tego miejsca w takich miejscach jak park Freedom Fields. Po restauracji, nowy król, Karol II, nakazał budowę potężnego fortu ('''Królewskiej Cytadeli'''), aby chronić miasto przed najeźdźcami – tak wielkie było jego strategiczne znaczenie. Działa fortu skierowane były jednak również w głąb lądu, co miało być sygnałem dla mieszkańców miasta, gdzie powinni być lojalni! Królewska Cytadela nadal jest siedzibą oddziału armii. '''Królewska Stocznia''' została zbudowana w tym rejonie, nad brzegiem rzeki Tamar, w 1690 roku. Plymouth zostało połączone w 1914 roku z miastami Devonport i Stonehouse, tworząc nowoczesne miasto, któremu prawa miejskie nadano w 1928 roku. Obejmuje ono historyczne obszary Plymstock i Plympton. Miasto zostało poważnie zniszczone przez bombardowania podczas '''II wojny światowej''' (1939–1945), a centrum miasta zostało później gruntownie przebudowane. W Charles Cross, zrujnowany Kościół św. Karola pozostał jako pomnik pamięci wielu poległych. Za nim, w dramatycznym stylu, wzniesiono centrum handlowe Drake Circus, które stanowiło imponujące wejście do miasta od południowego wschodu. Ulice handlowe w centrum miasta zostały przebudowane jako pierwsze, zgodnie z wielkim planem Sir Patricka Abercrombiego. W rezultacie powstały eleganckie, okazałe budynki z lat 50. XX wieku, które można podziwiać na ulicach takich jak Armada Way, New George Street i Cornwall Street. Obecnie jednak wymagają one renowacji. Znaczna część pozostałej części przebudowy obejmowała tanie budynki w stylu brutalistycznym, modnym w latach 60. i 70. XX wieku, z których większość nie miała walorów architektonicznych. Wyjątkiem było jednak Centrum Obywatelskie, wpisane na listę zabytków klasy II. Zachowało się wiele zabytkowych budynków, szczególnie w okolicy Barbican Centre, odizolowane przykłady w centrum miasta, takie jak Muzeum Miejskie, a także te poza centrum, które uniknęły najgorszych bombardowań (np. Royal William Yard). Z uwagi na dramatyczne nadmorskie położenie, otaczający krajobraz jest niezwykle imponujący. Plymouth jest na przemian surowe i pagórkowate, a czasem zielone i faliste. Słynny Dartmoor został uznany za park narodowy w 1951 roku. Do popularnych miejsc należą Wieża Smeatona (latarnia morska odbudowana na Hoe z pierwotnej lokalizacji na Eddystone Rock, kiedy to zastąpiono ją nową), Półwysep Mount Batten, Narodowe Akwarium Morskie oraz Opactwo Buckland, dawny dom Drake'a. Turystyka jest ważnym aspektem gospodarki Plymouth. Prawie 12 milionów ludzi odwiedza Plymouth każdego roku. Oprócz wszystkich atrakcji nowoczesnego miasta, Plymouth jest popularną bazą wypadową do innych znanych miejsc, w tym plaż i szlaków turystycznych wybrzeża [[Devon]] i [[Kornwalia|Kornwalii]] oraz ponurego krajobrazu pobliskiego [[Dartmoor]]. === Geologia === Miasto Plymouth składa się z wielu rodzajów skał. Hoe, na południu miasta, składa się z wapienia dewońskiego, który również został wykorzystany do budowy dość dużej części miasta (większość starszych domów i budynków ma przynajmniej elewacje z kamienia). Obszar wokół stacji zbudowany jest z mułowca, który również pochodzi z dewonu. Zewnętrzne obszary miasta to coraz wyższe klasy zmetamorfizowanego mułowca, z okazjonalnymi poduszkowymi lawami na wzgórzach. [[Dartmoor]] to masywny batolit (duża bryła) granitu, podczas gdy Cawsand i Kingsand (dostępne promem z Barbican) zawierają różnorodne struktury magmowe. == Dojazd == === Samolotem === Plymouth posiada międzynarodowy port lotniczy === Koleją === W Plymouth znajduje się stacja kolejowa. === Samochodem === Plymouth jest ważnym węzłem drogowym. === Autokarem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Nocleg == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == '''Centrum Informacji Turystycznej''' znajduje się w dzielnicy Barbican, na nabrzeżu naprzeciwko Mayflower Steps, pod adresem 3-5 The Barbican (to jest adres). Jest czynne przez cały rok od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-17:00 oraz w soboty w godzinach 10:00-16:00. == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Devon}} [[Kategoria:South West England]] hdbknbizmlud556154czwd4s780cwub 158334 158333 2026-08-18T16:32:04Z Moromar 2451 /* Dojazd */ 158334 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Plymouth |nazwa oryginalna = |widok = Plymouth 2018.jpg |opis = |herb = Coat_of_arms_of_Plymouth.svg |mapa = Plymouth_UK_locator_map.svg |państwo = [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wielka Brytania]] / [[Plik:Flag of England.svg|20px]] [[Anglia]] |region = [[Plik:Flag_of_Devon.svg|20px]] [[Devon]] |powierzchnia = 80 |wysokość = 34 |ludność = 277 800 |prefiks = 01752 |kod pocztowy = PL1–9 |www = http://plymouth.gov.uk/ }} [[Plik:Plymouth Hoe from Staddon Heights.jpg|thumb|Plymouth Hoe ze Staddon Heights i widok na wody zatoki Plymouth Sound.]] [[Plik:Smeatons tower - Plymouth Hoe.jpg|thumb|Wieża Smeatona – Plymouth Hoe]] '''Plymouth''' to miasto w hrabstwie [[Devon]] i największe miasto na południowym wybrzeżu [[Anglia|Anglii]], liczące w 2021 roku 265 000 mieszkańców. Leży około 310 km na południowy zachód od [[Londyn]]u, gdzie rzeka Plym i rzeka Tamar (wymawiane „TAY-mar”) wpływają do rozległej zatoki Plymouth Sound, tworząc idealny naturalny port. Morze stanowiło serce Plymouth od czasu jego założenia w średniowieczu jako faktorii handlowej i źródła dobrobytu. Plymouth było punktem, z którego Ojcowie Pielgrzymi opuścili Anglię w 1620 roku, udając się do [[Massachusetts]], co dziś upamiętniają Schody Mayflower. == Charakterystyka == [[Plik:PlymouthBarbican.jpg|right|thumb|Łodzie rybackie na Barbican w Plymouth]] Plymouth to jedno z klasycznych [[Anglia|angielskich]] miast oceanicznych i od wieków jest ośrodkiem żeglugi; najpierw dla handlu i żeglugi handlowej, a dziś jako baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej. Rzeczywiście, stocznia Devonport jest najbardziej rozbudowaną bazą morską w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]]. Woda i możliwości spędzania wolnego czasu przyciągają do Plymouth wielu turystów, podobnie jak różne muzea i inne atrakcje turystyczne. Dodatkowo położenie blisko Dartmoor i innych atrakcji południowego Devon na wschodzie i [[Kornwalia|Kornwalii]] na zachodzie czyni go doskonałą bazą wypadową na wycieczkę do [[South West England|południowo-zachodniej Anglii]]. Miasto zostało mocno zbombardowane podczas II wojny światowej, a znaczna część centrum miasta została zniszczona. Po wojnie powstał najpierw kompleksowy plan odbudowy starannie zaplanowanych przestrzeni miejskich i eleganckich budynków ulic handlowych w centrum miasta, wybudowanych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jednak ze względu na ograniczenia budżetowe wiele budynków wzniesionych w latach 60. i 70. XX wieku miało niską jakość architektoniczną i obecnie są one burzone i zastępowane w całym mieście nowoczesnymi (z wyjątkiem niektórych jakości, takich jak zabytkowa wieża Civic Center na Paradzie Królewskiej). W rezultacie istnieje wiele nowoczesnych budynków, a kolejne są w budowie. Plymouth to przyjazne miasto, w którym panuje egalitarna atmosfera i poczucie otwartości wśród mieszkańców, przy czym mniej jest dowodów na ostry podział między bogatymi i biednymi, jaki można spotkać w dużej części południowej części Anglii. Miasto otaczają wspaniałe krajobrazy Devonu i Kornwalii, a słynne lokalizacje, takie jak Hoe, Barbican i Plymouth Sound, przyciągają co roku tysiące turystów, a mimo to Plymouth nie ma atmosfery „pułapki turystycznej”, która wisi nad wieloma innymi angielskimi miastami. Dla tych, którzy kochają morze, wybrzeże lub ponure krajobrazy Dartmoor, lub po prostu chcą odpocząć w gościnnym i interesującym mieście, Plymouth jest kuszącym i przyjaznym miejscem. Mieszkaniec Plymouth nazywany jest '''Plymothian'''. Możesz także usłyszeć bardziej obraźliwe określenie „Janner”, ale nie nazywaj tak nikogo, jeśli jesteś gościem! W mieście jest duża obecność wojskowa, z główną bazą Królewskiej Marynarki Wojennej w Devonport, pułkiem komandosów armii brytyjskiej w Królewskiej Cytadeli i bazą Royal Marines w Stonehouse. Ponadto prawdopodobnie znajdziesz tu wielu turystów i studentów. === Orientacja === [[Plik:Plymouth shown within Devon and UK.png|thumb|Położenie Plymouth, pokazane w hrabstwie Devon i Wielkiej Brytanii]] Miasto położone jest w południowo-zachodnim narożniku [[Devon]]u, a [[Kornwalia]] zaczyna się tuż na zachód od miasta. Leży między dwoma ujściami rzek: estuarium rzeki Tamar („TAY-mar”) na zachodzie (estuarium nazywa się '''Hamoaze''') i estuarium rzeki Plym na wschodzie (zwane '''Cattewater'''). Na południu znajduje się '''Plymouth Sound''' (wszyscy nazywają go po prostu „The Sound”), duża zatoka ograniczona od zachodu Półwyspem Rame, który obecnie jest częścią [[Kornwalia|Kornwalii]], a od wschodu Półwyspem Mount Batten. Tworzy on jeden z najbardziej imponujących naturalnych portów na świecie, w którym można zobaczyć niezliczone jachty, żaglowce, kajaki, inne jednostki rekreacyjne, a nawet małe kutry rybackie (których w Plymouth jest całkiem sporo). Sound jest chroniony przed morzem przez ogromny falochron na jego południowym krańcu, dobrze widoczny z brzegu. Często można zobaczyć wokół niego okręty wojenne. Tuż nad wodą znajduje się porośnięty trawą teren zwany '''Plymouth Hoe''' (zawsze nazywany po prostu „the Hoe”), którego nazwa pochodzi od saksońskiego słowa oznaczającego „trawiaste zbocze”. Hoe łatwo rozpoznać po wznoszącej się na nim latarni morskiej (Smeaton's Tower) i rozległym, trawiastym terenie. Stąd, zaplanowanego w ramach wielkiej przebudowy lat 50. XX wieku, biegnie na północ od „kręgosłupa” miasta. Od Smeaton's Tower na Hoe do stacji kolejowej na północ od centrum miasta (które można rozpoznać po wieży z lat 70., InterCity House). Tym „kręgosłupem” jest '''Armada Way''', szeroka ulica, w większości przeznaczona dla pieszych, z biurami rady miejskiej na południowym krańcu oraz sklepami, bankami i kawiarniami na północy. Ze wschodu na zachód przez Armada Way biegną inne ważne ulice centrum miasta z ich eleganckimi, choć już wyblakłymi budynkami: Royal Parade, New George Street, Cornwall Street i Mayflower Street. Te ulice w centrum miasta są ograniczone ruchliwymi arteriami głównymi. Na wschód od Hoe znajduje się dzielnica '''Barbican''' (z historycznymi ulicami i dużym portem/mariną), a duży i imponujący kampus Uniwersytetu w Plymouth znajduje się tuż po drugiej stronie głównej drogi, na północny wschód od centrum miasta. Inne główne ulice znajdują się przy tych ulicach. === Historia === [[Plik:HMNB Devonport.jpg|thumb|Baza Royal Navy w Plymouth, HMNB Devonport, nad wodami Hamoaze (tj. estuarium rzeki Tamar)]] [[Plik:Buildings at St Andrew's Cross, Plymouth - geograph.org.uk - 1776575.jpg|thumb|Budynki przy St Andrew's Cross w Plymouth, zbudowane w ramach rekonstrukcji z lat 50. XX wieku. W budynku po lewej stronie mieści się Poczta Główna.]] [[Plik:Plynouth Sound A.jpg|thumb|Widok na Plymouth Sound, przedstawiający Tinside Lido]] Miasto Plymouth leży w historycznym hrabstwie [[Devon]]. Obszar ten został po raz pierwszy odnotowany w Księdze Domesday jako „Sudtone” (1086; później Sutton), które znajdowało się w miejscu, gdzie dziś znajduje się Barbican. Mniej więcej w tym samym czasie istniał również port handlowy Plympton, położony dalej w górę rzeki (do dziś funkcjonuje jako przedmieście). Jednak rzeka Plympton zamuliła się w XI wieku, a obszar ten stopniowo stał się znany jako „Plymouth”. '''Morze''' zawsze było sercem historii Plymouth i ma długą i bogatą tradycję morską. Jego rozwój z małej wioski rybackiej, a następnie portu handlowego, opierał się na położeniu nad jednym z największych naturalnych portów na świecie oraz na przedsiębiorczości żeglarzy: rybaków, kupców, korsarzy, a później Królewskiej Marynarki Wojennej. Plymouth było domem elżbietańskiego korsarza i bohatera/złoczyńcy, '''Sir Francisa Drake'a''' (choć urodził się w [[Tavistock]] kilka mil na północ) i stąd planował swoje najazdy i inne morskie przygody. W 1588 roku angielska marynarka wojenna, której częścią dowodził Drake, wypłynęła z Plymouth, by pokonać '''hiszpańską Armadę'''. Mówi się, że Drake odmówił opuszczenia portu, dopóki nie skończył gry w kręgle na Hoe. Choć to prawdopodobnie bardziej legenda niż historia, do dziś na Hoe działa klub kręgli. W 1620 roku Ojcowie Pielgrzymi popłynęli do Nowego Świata, po tym jak zawinęli do Plymouth na naprawy, uciekając przed prześladowaniami religijnymi, by ostatecznie założyć kolonię [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] w [[Massachusetts]]. Plymouth było bastionem sił parlamentarnych w angielskiej wojnie domowej, co zostało zapisane w historii tego miejsca w takich miejscach jak park Freedom Fields. Po restauracji, nowy król, Karol II, nakazał budowę potężnego fortu ('''Królewskiej Cytadeli'''), aby chronić miasto przed najeźdźcami – tak wielkie było jego strategiczne znaczenie. Działa fortu skierowane były jednak również w głąb lądu, co miało być sygnałem dla mieszkańców miasta, gdzie powinni być lojalni! Królewska Cytadela nadal jest siedzibą oddziału armii. '''Królewska Stocznia''' została zbudowana w tym rejonie, nad brzegiem rzeki Tamar, w 1690 roku. Plymouth zostało połączone w 1914 roku z miastami Devonport i Stonehouse, tworząc nowoczesne miasto, któremu prawa miejskie nadano w 1928 roku. Obejmuje ono historyczne obszary Plymstock i Plympton. Miasto zostało poważnie zniszczone przez bombardowania podczas '''II wojny światowej''' (1939–1945), a centrum miasta zostało później gruntownie przebudowane. W Charles Cross, zrujnowany Kościół św. Karola pozostał jako pomnik pamięci wielu poległych. Za nim, w dramatycznym stylu, wzniesiono centrum handlowe Drake Circus, które stanowiło imponujące wejście do miasta od południowego wschodu. Ulice handlowe w centrum miasta zostały przebudowane jako pierwsze, zgodnie z wielkim planem Sir Patricka Abercrombiego. W rezultacie powstały eleganckie, okazałe budynki z lat 50. XX wieku, które można podziwiać na ulicach takich jak Armada Way, New George Street i Cornwall Street. Obecnie jednak wymagają one renowacji. Znaczna część pozostałej części przebudowy obejmowała tanie budynki w stylu brutalistycznym, modnym w latach 60. i 70. XX wieku, z których większość nie miała walorów architektonicznych. Wyjątkiem było jednak Centrum Obywatelskie, wpisane na listę zabytków klasy II. Zachowało się wiele zabytkowych budynków, szczególnie w okolicy Barbican Centre, odizolowane przykłady w centrum miasta, takie jak Muzeum Miejskie, a także te poza centrum, które uniknęły najgorszych bombardowań (np. Royal William Yard). Z uwagi na dramatyczne nadmorskie położenie, otaczający krajobraz jest niezwykle imponujący. Plymouth jest na przemian surowe i pagórkowate, a czasem zielone i faliste. Słynny Dartmoor został uznany za park narodowy w 1951 roku. Do popularnych miejsc należą Wieża Smeatona (latarnia morska odbudowana na Hoe z pierwotnej lokalizacji na Eddystone Rock, kiedy to zastąpiono ją nową), Półwysep Mount Batten, Narodowe Akwarium Morskie oraz Opactwo Buckland, dawny dom Drake'a. Turystyka jest ważnym aspektem gospodarki Plymouth. Prawie 12 milionów ludzi odwiedza Plymouth każdego roku. Oprócz wszystkich atrakcji nowoczesnego miasta, Plymouth jest popularną bazą wypadową do innych znanych miejsc, w tym plaż i szlaków turystycznych wybrzeża [[Devon]] i [[Kornwalia|Kornwalii]] oraz ponurego krajobrazu pobliskiego [[Dartmoor]]. === Geologia === Miasto Plymouth składa się z wielu rodzajów skał. Hoe, na południu miasta, składa się z wapienia dewońskiego, który również został wykorzystany do budowy dość dużej części miasta (większość starszych domów i budynków ma przynajmniej elewacje z kamienia). Obszar wokół stacji zbudowany jest z mułowca, który również pochodzi z dewonu. Zewnętrzne obszary miasta to coraz wyższe klasy zmetamorfizowanego mułowca, z okazjonalnymi poduszkowymi lawami na wzgórzach. [[Dartmoor]] to masywny batolit (duża bryła) granitu, podczas gdy Cawsand i Kingsand (dostępne promem z Barbican) zawierają różnorodne struktury magmowe. == Dojazd == [[Plik:Royal William Yard, Plymouth, Devon.jpg|thumb|Royal William Yard]] === Samolotem === Plymouth nie ma już własnego lotniska, ponieważ zostało zamknięte w 2011 roku. Można jednak skorzystać z innych w regionie i skorzystać z połączenia autobusowego, kolejowego lub samochodowego. Odwiedź stronę [https://www.nationalrail.co.uk/ www.nationalrail.co.uk], aby zaplanować podróż z tych miast lub z własnej stacji lotniska Gatwick do Plymouth. * {{Znacznik|Port lotniczy Exeter|50.734444|-3.413889|typ=transport}}'''[http://www.exeter-airport.co.uk/ Port lotniczy Exeter]''' ({{IATA|EXT}}) znajduje się 45 minut jazdy samochodem na północny wschód (lub autobusem do Exeter i stamtąd pociągiem). * W pobliżu znajduje się także {{Znacznik|Port lotniczy Bristol|51.382778|-2.719167|typ=transport}}'''[https://www.bristolairport.co.uk/ lotnisko w Bristolu]''' ({{IATA|BRS}}), które obsługuje loty do Wielkiej Brytanii i Europy różnymi liniami lotniczymi, w tym easyJet, Ryanair, Air France i innymi. Często kursującym autobusem można dojechać na stację Bristol Temple Meads, skąd w dwie godziny można dojechać pociągiem do Plymouth. Istnieje również bezpośredni autobus z lotniska do centrum Plymouth, obsługiwany przez firmę Stagecoach, a podróż trwa około trzech godzin. * {{Znacznik|Por lotniczy Londyn-Gatwick|51.148056|-0.190278|typ=transport}}'''[[Por lotniczy Londyn-Gatwick]]''' ({{IATA|LGW}}) to przydatna opcja, jeśli przyjeżdżasz z zagranicy lub z dalszych miejsc w Wielkiej Brytanii. Loty oferowane są z całej Europy i innych miejsc na świecie, takich jak Bliski Wschód i [[Kanada]] (choć nie z USA). Z własnej stacji Gatwick można dojechać pociągiem do [[Reading]] i tam przesiąść się na pociąg do Plymouth; cała podróż z przesiadkami zajmuje około 5 godzin. * {{Znacznik|Port lotniczy Londyn-Heathrow|51.4775|-0.461389|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Londyn-Heathrow]]''' ({{IATA|LHR}}) jest przydatne, ponieważ przylatują tu samoloty ze wszystkich krajów świata. Wsiądź do pociągu Heathrow Express lub Heathrow Connect do stacji London Paddington; z Paddington bezpośrednie pociągi do Plymouth jadą 3,5–4 godziny. === Koleją === W Plymouth znajduje się stacja kolejowa. === Samochodem === Plymouth jest ważnym węzłem drogowym. === Autokarem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Nocleg == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == '''Centrum Informacji Turystycznej''' znajduje się w dzielnicy Barbican, na nabrzeżu naprzeciwko Mayflower Steps, pod adresem 3-5 The Barbican (to jest adres). Jest czynne przez cały rok od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-17:00 oraz w soboty w godzinach 10:00-16:00. == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Devon}} [[Kategoria:South West England]] ok9hqvhza15k6qrz1pfyzk2hwnfmdzw 158335 158334 2026-08-18T16:32:15Z Moromar 2451 /* Samolotem */ 158335 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Plymouth |nazwa oryginalna = |widok = Plymouth 2018.jpg |opis = |herb = Coat_of_arms_of_Plymouth.svg |mapa = Plymouth_UK_locator_map.svg |państwo = [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wielka Brytania]] / [[Plik:Flag of England.svg|20px]] [[Anglia]] |region = [[Plik:Flag_of_Devon.svg|20px]] [[Devon]] |powierzchnia = 80 |wysokość = 34 |ludność = 277 800 |prefiks = 01752 |kod pocztowy = PL1–9 |www = http://plymouth.gov.uk/ }} [[Plik:Plymouth Hoe from Staddon Heights.jpg|thumb|Plymouth Hoe ze Staddon Heights i widok na wody zatoki Plymouth Sound.]] [[Plik:Smeatons tower - Plymouth Hoe.jpg|thumb|Wieża Smeatona – Plymouth Hoe]] '''Plymouth''' to miasto w hrabstwie [[Devon]] i największe miasto na południowym wybrzeżu [[Anglia|Anglii]], liczące w 2021 roku 265 000 mieszkańców. Leży około 310 km na południowy zachód od [[Londyn]]u, gdzie rzeka Plym i rzeka Tamar (wymawiane „TAY-mar”) wpływają do rozległej zatoki Plymouth Sound, tworząc idealny naturalny port. Morze stanowiło serce Plymouth od czasu jego założenia w średniowieczu jako faktorii handlowej i źródła dobrobytu. Plymouth było punktem, z którego Ojcowie Pielgrzymi opuścili Anglię w 1620 roku, udając się do [[Massachusetts]], co dziś upamiętniają Schody Mayflower. == Charakterystyka == [[Plik:PlymouthBarbican.jpg|right|thumb|Łodzie rybackie na Barbican w Plymouth]] Plymouth to jedno z klasycznych [[Anglia|angielskich]] miast oceanicznych i od wieków jest ośrodkiem żeglugi; najpierw dla handlu i żeglugi handlowej, a dziś jako baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej. Rzeczywiście, stocznia Devonport jest najbardziej rozbudowaną bazą morską w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]]. Woda i możliwości spędzania wolnego czasu przyciągają do Plymouth wielu turystów, podobnie jak różne muzea i inne atrakcje turystyczne. Dodatkowo położenie blisko Dartmoor i innych atrakcji południowego Devon na wschodzie i [[Kornwalia|Kornwalii]] na zachodzie czyni go doskonałą bazą wypadową na wycieczkę do [[South West England|południowo-zachodniej Anglii]]. Miasto zostało mocno zbombardowane podczas II wojny światowej, a znaczna część centrum miasta została zniszczona. Po wojnie powstał najpierw kompleksowy plan odbudowy starannie zaplanowanych przestrzeni miejskich i eleganckich budynków ulic handlowych w centrum miasta, wybudowanych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jednak ze względu na ograniczenia budżetowe wiele budynków wzniesionych w latach 60. i 70. XX wieku miało niską jakość architektoniczną i obecnie są one burzone i zastępowane w całym mieście nowoczesnymi (z wyjątkiem niektórych jakości, takich jak zabytkowa wieża Civic Center na Paradzie Królewskiej). W rezultacie istnieje wiele nowoczesnych budynków, a kolejne są w budowie. Plymouth to przyjazne miasto, w którym panuje egalitarna atmosfera i poczucie otwartości wśród mieszkańców, przy czym mniej jest dowodów na ostry podział między bogatymi i biednymi, jaki można spotkać w dużej części południowej części Anglii. Miasto otaczają wspaniałe krajobrazy Devonu i Kornwalii, a słynne lokalizacje, takie jak Hoe, Barbican i Plymouth Sound, przyciągają co roku tysiące turystów, a mimo to Plymouth nie ma atmosfery „pułapki turystycznej”, która wisi nad wieloma innymi angielskimi miastami. Dla tych, którzy kochają morze, wybrzeże lub ponure krajobrazy Dartmoor, lub po prostu chcą odpocząć w gościnnym i interesującym mieście, Plymouth jest kuszącym i przyjaznym miejscem. Mieszkaniec Plymouth nazywany jest '''Plymothian'''. Możesz także usłyszeć bardziej obraźliwe określenie „Janner”, ale nie nazywaj tak nikogo, jeśli jesteś gościem! W mieście jest duża obecność wojskowa, z główną bazą Królewskiej Marynarki Wojennej w Devonport, pułkiem komandosów armii brytyjskiej w Królewskiej Cytadeli i bazą Royal Marines w Stonehouse. Ponadto prawdopodobnie znajdziesz tu wielu turystów i studentów. === Orientacja === [[Plik:Plymouth shown within Devon and UK.png|thumb|Położenie Plymouth, pokazane w hrabstwie Devon i Wielkiej Brytanii]] Miasto położone jest w południowo-zachodnim narożniku [[Devon]]u, a [[Kornwalia]] zaczyna się tuż na zachód od miasta. Leży między dwoma ujściami rzek: estuarium rzeki Tamar („TAY-mar”) na zachodzie (estuarium nazywa się '''Hamoaze''') i estuarium rzeki Plym na wschodzie (zwane '''Cattewater'''). Na południu znajduje się '''Plymouth Sound''' (wszyscy nazywają go po prostu „The Sound”), duża zatoka ograniczona od zachodu Półwyspem Rame, który obecnie jest częścią [[Kornwalia|Kornwalii]], a od wschodu Półwyspem Mount Batten. Tworzy on jeden z najbardziej imponujących naturalnych portów na świecie, w którym można zobaczyć niezliczone jachty, żaglowce, kajaki, inne jednostki rekreacyjne, a nawet małe kutry rybackie (których w Plymouth jest całkiem sporo). Sound jest chroniony przed morzem przez ogromny falochron na jego południowym krańcu, dobrze widoczny z brzegu. Często można zobaczyć wokół niego okręty wojenne. Tuż nad wodą znajduje się porośnięty trawą teren zwany '''Plymouth Hoe''' (zawsze nazywany po prostu „the Hoe”), którego nazwa pochodzi od saksońskiego słowa oznaczającego „trawiaste zbocze”. Hoe łatwo rozpoznać po wznoszącej się na nim latarni morskiej (Smeaton's Tower) i rozległym, trawiastym terenie. Stąd, zaplanowanego w ramach wielkiej przebudowy lat 50. XX wieku, biegnie na północ od „kręgosłupa” miasta. Od Smeaton's Tower na Hoe do stacji kolejowej na północ od centrum miasta (które można rozpoznać po wieży z lat 70., InterCity House). Tym „kręgosłupem” jest '''Armada Way''', szeroka ulica, w większości przeznaczona dla pieszych, z biurami rady miejskiej na południowym krańcu oraz sklepami, bankami i kawiarniami na północy. Ze wschodu na zachód przez Armada Way biegną inne ważne ulice centrum miasta z ich eleganckimi, choć już wyblakłymi budynkami: Royal Parade, New George Street, Cornwall Street i Mayflower Street. Te ulice w centrum miasta są ograniczone ruchliwymi arteriami głównymi. Na wschód od Hoe znajduje się dzielnica '''Barbican''' (z historycznymi ulicami i dużym portem/mariną), a duży i imponujący kampus Uniwersytetu w Plymouth znajduje się tuż po drugiej stronie głównej drogi, na północny wschód od centrum miasta. Inne główne ulice znajdują się przy tych ulicach. === Historia === [[Plik:HMNB Devonport.jpg|thumb|Baza Royal Navy w Plymouth, HMNB Devonport, nad wodami Hamoaze (tj. estuarium rzeki Tamar)]] [[Plik:Buildings at St Andrew's Cross, Plymouth - geograph.org.uk - 1776575.jpg|thumb|Budynki przy St Andrew's Cross w Plymouth, zbudowane w ramach rekonstrukcji z lat 50. XX wieku. W budynku po lewej stronie mieści się Poczta Główna.]] [[Plik:Plynouth Sound A.jpg|thumb|Widok na Plymouth Sound, przedstawiający Tinside Lido]] Miasto Plymouth leży w historycznym hrabstwie [[Devon]]. Obszar ten został po raz pierwszy odnotowany w Księdze Domesday jako „Sudtone” (1086; później Sutton), które znajdowało się w miejscu, gdzie dziś znajduje się Barbican. Mniej więcej w tym samym czasie istniał również port handlowy Plympton, położony dalej w górę rzeki (do dziś funkcjonuje jako przedmieście). Jednak rzeka Plympton zamuliła się w XI wieku, a obszar ten stopniowo stał się znany jako „Plymouth”. '''Morze''' zawsze było sercem historii Plymouth i ma długą i bogatą tradycję morską. Jego rozwój z małej wioski rybackiej, a następnie portu handlowego, opierał się na położeniu nad jednym z największych naturalnych portów na świecie oraz na przedsiębiorczości żeglarzy: rybaków, kupców, korsarzy, a później Królewskiej Marynarki Wojennej. Plymouth było domem elżbietańskiego korsarza i bohatera/złoczyńcy, '''Sir Francisa Drake'a''' (choć urodził się w [[Tavistock]] kilka mil na północ) i stąd planował swoje najazdy i inne morskie przygody. W 1588 roku angielska marynarka wojenna, której częścią dowodził Drake, wypłynęła z Plymouth, by pokonać '''hiszpańską Armadę'''. Mówi się, że Drake odmówił opuszczenia portu, dopóki nie skończył gry w kręgle na Hoe. Choć to prawdopodobnie bardziej legenda niż historia, do dziś na Hoe działa klub kręgli. W 1620 roku Ojcowie Pielgrzymi popłynęli do Nowego Świata, po tym jak zawinęli do Plymouth na naprawy, uciekając przed prześladowaniami religijnymi, by ostatecznie założyć kolonię [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] w [[Massachusetts]]. Plymouth było bastionem sił parlamentarnych w angielskiej wojnie domowej, co zostało zapisane w historii tego miejsca w takich miejscach jak park Freedom Fields. Po restauracji, nowy król, Karol II, nakazał budowę potężnego fortu ('''Królewskiej Cytadeli'''), aby chronić miasto przed najeźdźcami – tak wielkie było jego strategiczne znaczenie. Działa fortu skierowane były jednak również w głąb lądu, co miało być sygnałem dla mieszkańców miasta, gdzie powinni być lojalni! Królewska Cytadela nadal jest siedzibą oddziału armii. '''Królewska Stocznia''' została zbudowana w tym rejonie, nad brzegiem rzeki Tamar, w 1690 roku. Plymouth zostało połączone w 1914 roku z miastami Devonport i Stonehouse, tworząc nowoczesne miasto, któremu prawa miejskie nadano w 1928 roku. Obejmuje ono historyczne obszary Plymstock i Plympton. Miasto zostało poważnie zniszczone przez bombardowania podczas '''II wojny światowej''' (1939–1945), a centrum miasta zostało później gruntownie przebudowane. W Charles Cross, zrujnowany Kościół św. Karola pozostał jako pomnik pamięci wielu poległych. Za nim, w dramatycznym stylu, wzniesiono centrum handlowe Drake Circus, które stanowiło imponujące wejście do miasta od południowego wschodu. Ulice handlowe w centrum miasta zostały przebudowane jako pierwsze, zgodnie z wielkim planem Sir Patricka Abercrombiego. W rezultacie powstały eleganckie, okazałe budynki z lat 50. XX wieku, które można podziwiać na ulicach takich jak Armada Way, New George Street i Cornwall Street. Obecnie jednak wymagają one renowacji. Znaczna część pozostałej części przebudowy obejmowała tanie budynki w stylu brutalistycznym, modnym w latach 60. i 70. XX wieku, z których większość nie miała walorów architektonicznych. Wyjątkiem było jednak Centrum Obywatelskie, wpisane na listę zabytków klasy II. Zachowało się wiele zabytkowych budynków, szczególnie w okolicy Barbican Centre, odizolowane przykłady w centrum miasta, takie jak Muzeum Miejskie, a także te poza centrum, które uniknęły najgorszych bombardowań (np. Royal William Yard). Z uwagi na dramatyczne nadmorskie położenie, otaczający krajobraz jest niezwykle imponujący. Plymouth jest na przemian surowe i pagórkowate, a czasem zielone i faliste. Słynny Dartmoor został uznany za park narodowy w 1951 roku. Do popularnych miejsc należą Wieża Smeatona (latarnia morska odbudowana na Hoe z pierwotnej lokalizacji na Eddystone Rock, kiedy to zastąpiono ją nową), Półwysep Mount Batten, Narodowe Akwarium Morskie oraz Opactwo Buckland, dawny dom Drake'a. Turystyka jest ważnym aspektem gospodarki Plymouth. Prawie 12 milionów ludzi odwiedza Plymouth każdego roku. Oprócz wszystkich atrakcji nowoczesnego miasta, Plymouth jest popularną bazą wypadową do innych znanych miejsc, w tym plaż i szlaków turystycznych wybrzeża [[Devon]] i [[Kornwalia|Kornwalii]] oraz ponurego krajobrazu pobliskiego [[Dartmoor]]. === Geologia === Miasto Plymouth składa się z wielu rodzajów skał. Hoe, na południu miasta, składa się z wapienia dewońskiego, który również został wykorzystany do budowy dość dużej części miasta (większość starszych domów i budynków ma przynajmniej elewacje z kamienia). Obszar wokół stacji zbudowany jest z mułowca, który również pochodzi z dewonu. Zewnętrzne obszary miasta to coraz wyższe klasy zmetamorfizowanego mułowca, z okazjonalnymi poduszkowymi lawami na wzgórzach. [[Dartmoor]] to masywny batolit (duża bryła) granitu, podczas gdy Cawsand i Kingsand (dostępne promem z Barbican) zawierają różnorodne struktury magmowe. == Dojazd == [[Plik:Royal William Yard, Plymouth, Devon.jpg|thumb|Royal William Yard]] === Samolotem === Plymouth nie ma już własnego lotniska, ponieważ zostało zamknięte w 2011 roku. Można jednak skorzystać z innych w regionie i skorzystać z połączenia autobusowego, kolejowego lub samochodowego. Odwiedź stronę [https://www.nationalrail.co.uk/ www.nationalrail.co.uk], aby zaplanować podróż z tych miast lub z własnej stacji lotniska Gatwick do Plymouth. * {{Znacznik|Port lotniczy Exeter|50.734444|-3.413889|typ=transport}}'''[http://www.exeter-airport.co.uk/ Port lotniczy Exeter]''' ({{IATA|EXT}}) znajduje się 45 minut jazdy samochodem na północny wschód (lub autobusem do Exeter i stamtąd pociągiem). * W pobliżu znajduje się także {{Znacznik|Port lotniczy Bristol|51.382778|-2.719167|typ=transport}}'''[https://www.bristolairport.co.uk/ lotnisko w Bristolu]''' ({{IATA|BRS}}), które obsługuje loty do Wielkiej Brytanii i Europy różnymi liniami lotniczymi, w tym easyJet, Ryanair, Air France i innymi. Często kursującym autobusem można dojechać na stację Bristol Temple Meads, skąd w dwie godziny można dojechać pociągiem do Plymouth. Istnieje również bezpośredni autobus z lotniska do centrum Plymouth, obsługiwany przez firmę Stagecoach, a podróż trwa około trzech godzin. * {{Znacznik|Port lotniczy Londyn-Gatwick|51.148056|-0.190278|typ=transport}}'''[[Por lotniczy Londyn-Gatwick]]''' ({{IATA|LGW}}) to przydatna opcja, jeśli przyjeżdżasz z zagranicy lub z dalszych miejsc w Wielkiej Brytanii. Loty oferowane są z całej Europy i innych miejsc na świecie, takich jak Bliski Wschód i [[Kanada]] (choć nie z USA). Z własnej stacji Gatwick można dojechać pociągiem do [[Reading]] i tam przesiąść się na pociąg do Plymouth; cała podróż z przesiadkami zajmuje około 5 godzin. * {{Znacznik|Port lotniczy Londyn-Heathrow|51.4775|-0.461389|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Londyn-Heathrow]]''' ({{IATA|LHR}}) jest przydatne, ponieważ przylatują tu samoloty ze wszystkich krajów świata. Wsiądź do pociągu Heathrow Express lub Heathrow Connect do stacji London Paddington; z Paddington bezpośrednie pociągi do Plymouth jadą 3,5–4 godziny. === Koleją === W Plymouth znajduje się stacja kolejowa. === Samochodem === Plymouth jest ważnym węzłem drogowym. === Autokarem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Nocleg == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == '''Centrum Informacji Turystycznej''' znajduje się w dzielnicy Barbican, na nabrzeżu naprzeciwko Mayflower Steps, pod adresem 3-5 The Barbican (to jest adres). Jest czynne przez cały rok od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-17:00 oraz w soboty w godzinach 10:00-16:00. == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Devon}} [[Kategoria:South West England]] raknwjcgchskxoyjiq8skduzffrzlw6 158336 158335 2026-08-18T16:32:27Z Moromar 2451 /* Samolotem */ 158336 wikitext text/x-wiki {{top-banner}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Plymouth |nazwa oryginalna = |widok = Plymouth 2018.jpg |opis = |herb = Coat_of_arms_of_Plymouth.svg |mapa = Plymouth_UK_locator_map.svg |państwo = [[Plik:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Wielka Brytania]] / [[Plik:Flag of England.svg|20px]] [[Anglia]] |region = [[Plik:Flag_of_Devon.svg|20px]] [[Devon]] |powierzchnia = 80 |wysokość = 34 |ludność = 277 800 |prefiks = 01752 |kod pocztowy = PL1–9 |www = http://plymouth.gov.uk/ }} [[Plik:Plymouth Hoe from Staddon Heights.jpg|thumb|Plymouth Hoe ze Staddon Heights i widok na wody zatoki Plymouth Sound.]] [[Plik:Smeatons tower - Plymouth Hoe.jpg|thumb|Wieża Smeatona – Plymouth Hoe]] '''Plymouth''' to miasto w hrabstwie [[Devon]] i największe miasto na południowym wybrzeżu [[Anglia|Anglii]], liczące w 2021 roku 265 000 mieszkańców. Leży około 310 km na południowy zachód od [[Londyn]]u, gdzie rzeka Plym i rzeka Tamar (wymawiane „TAY-mar”) wpływają do rozległej zatoki Plymouth Sound, tworząc idealny naturalny port. Morze stanowiło serce Plymouth od czasu jego założenia w średniowieczu jako faktorii handlowej i źródła dobrobytu. Plymouth było punktem, z którego Ojcowie Pielgrzymi opuścili Anglię w 1620 roku, udając się do [[Massachusetts]], co dziś upamiętniają Schody Mayflower. == Charakterystyka == [[Plik:PlymouthBarbican.jpg|right|thumb|Łodzie rybackie na Barbican w Plymouth]] Plymouth to jedno z klasycznych [[Anglia|angielskich]] miast oceanicznych i od wieków jest ośrodkiem żeglugi; najpierw dla handlu i żeglugi handlowej, a dziś jako baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej. Rzeczywiście, stocznia Devonport jest najbardziej rozbudowaną bazą morską w [[Europa Zachodnia|Europie Zachodniej]]. Woda i możliwości spędzania wolnego czasu przyciągają do Plymouth wielu turystów, podobnie jak różne muzea i inne atrakcje turystyczne. Dodatkowo położenie blisko Dartmoor i innych atrakcji południowego Devon na wschodzie i [[Kornwalia|Kornwalii]] na zachodzie czyni go doskonałą bazą wypadową na wycieczkę do [[South West England|południowo-zachodniej Anglii]]. Miasto zostało mocno zbombardowane podczas II wojny światowej, a znaczna część centrum miasta została zniszczona. Po wojnie powstał najpierw kompleksowy plan odbudowy starannie zaplanowanych przestrzeni miejskich i eleganckich budynków ulic handlowych w centrum miasta, wybudowanych w latach pięćdziesiątych XX wieku. Jednak ze względu na ograniczenia budżetowe wiele budynków wzniesionych w latach 60. i 70. XX wieku miało niską jakość architektoniczną i obecnie są one burzone i zastępowane w całym mieście nowoczesnymi (z wyjątkiem niektórych jakości, takich jak zabytkowa wieża Civic Center na Paradzie Królewskiej). W rezultacie istnieje wiele nowoczesnych budynków, a kolejne są w budowie. Plymouth to przyjazne miasto, w którym panuje egalitarna atmosfera i poczucie otwartości wśród mieszkańców, przy czym mniej jest dowodów na ostry podział między bogatymi i biednymi, jaki można spotkać w dużej części południowej części Anglii. Miasto otaczają wspaniałe krajobrazy Devonu i Kornwalii, a słynne lokalizacje, takie jak Hoe, Barbican i Plymouth Sound, przyciągają co roku tysiące turystów, a mimo to Plymouth nie ma atmosfery „pułapki turystycznej”, która wisi nad wieloma innymi angielskimi miastami. Dla tych, którzy kochają morze, wybrzeże lub ponure krajobrazy Dartmoor, lub po prostu chcą odpocząć w gościnnym i interesującym mieście, Plymouth jest kuszącym i przyjaznym miejscem. Mieszkaniec Plymouth nazywany jest '''Plymothian'''. Możesz także usłyszeć bardziej obraźliwe określenie „Janner”, ale nie nazywaj tak nikogo, jeśli jesteś gościem! W mieście jest duża obecność wojskowa, z główną bazą Królewskiej Marynarki Wojennej w Devonport, pułkiem komandosów armii brytyjskiej w Królewskiej Cytadeli i bazą Royal Marines w Stonehouse. Ponadto prawdopodobnie znajdziesz tu wielu turystów i studentów. === Orientacja === [[Plik:Plymouth shown within Devon and UK.png|thumb|Położenie Plymouth, pokazane w hrabstwie Devon i Wielkiej Brytanii]] Miasto położone jest w południowo-zachodnim narożniku [[Devon]]u, a [[Kornwalia]] zaczyna się tuż na zachód od miasta. Leży między dwoma ujściami rzek: estuarium rzeki Tamar („TAY-mar”) na zachodzie (estuarium nazywa się '''Hamoaze''') i estuarium rzeki Plym na wschodzie (zwane '''Cattewater'''). Na południu znajduje się '''Plymouth Sound''' (wszyscy nazywają go po prostu „The Sound”), duża zatoka ograniczona od zachodu Półwyspem Rame, który obecnie jest częścią [[Kornwalia|Kornwalii]], a od wschodu Półwyspem Mount Batten. Tworzy on jeden z najbardziej imponujących naturalnych portów na świecie, w którym można zobaczyć niezliczone jachty, żaglowce, kajaki, inne jednostki rekreacyjne, a nawet małe kutry rybackie (których w Plymouth jest całkiem sporo). Sound jest chroniony przed morzem przez ogromny falochron na jego południowym krańcu, dobrze widoczny z brzegu. Często można zobaczyć wokół niego okręty wojenne. Tuż nad wodą znajduje się porośnięty trawą teren zwany '''Plymouth Hoe''' (zawsze nazywany po prostu „the Hoe”), którego nazwa pochodzi od saksońskiego słowa oznaczającego „trawiaste zbocze”. Hoe łatwo rozpoznać po wznoszącej się na nim latarni morskiej (Smeaton's Tower) i rozległym, trawiastym terenie. Stąd, zaplanowanego w ramach wielkiej przebudowy lat 50. XX wieku, biegnie na północ od „kręgosłupa” miasta. Od Smeaton's Tower na Hoe do stacji kolejowej na północ od centrum miasta (które można rozpoznać po wieży z lat 70., InterCity House). Tym „kręgosłupem” jest '''Armada Way''', szeroka ulica, w większości przeznaczona dla pieszych, z biurami rady miejskiej na południowym krańcu oraz sklepami, bankami i kawiarniami na północy. Ze wschodu na zachód przez Armada Way biegną inne ważne ulice centrum miasta z ich eleganckimi, choć już wyblakłymi budynkami: Royal Parade, New George Street, Cornwall Street i Mayflower Street. Te ulice w centrum miasta są ograniczone ruchliwymi arteriami głównymi. Na wschód od Hoe znajduje się dzielnica '''Barbican''' (z historycznymi ulicami i dużym portem/mariną), a duży i imponujący kampus Uniwersytetu w Plymouth znajduje się tuż po drugiej stronie głównej drogi, na północny wschód od centrum miasta. Inne główne ulice znajdują się przy tych ulicach. === Historia === [[Plik:HMNB Devonport.jpg|thumb|Baza Royal Navy w Plymouth, HMNB Devonport, nad wodami Hamoaze (tj. estuarium rzeki Tamar)]] [[Plik:Buildings at St Andrew's Cross, Plymouth - geograph.org.uk - 1776575.jpg|thumb|Budynki przy St Andrew's Cross w Plymouth, zbudowane w ramach rekonstrukcji z lat 50. XX wieku. W budynku po lewej stronie mieści się Poczta Główna.]] [[Plik:Plynouth Sound A.jpg|thumb|Widok na Plymouth Sound, przedstawiający Tinside Lido]] Miasto Plymouth leży w historycznym hrabstwie [[Devon]]. Obszar ten został po raz pierwszy odnotowany w Księdze Domesday jako „Sudtone” (1086; później Sutton), które znajdowało się w miejscu, gdzie dziś znajduje się Barbican. Mniej więcej w tym samym czasie istniał również port handlowy Plympton, położony dalej w górę rzeki (do dziś funkcjonuje jako przedmieście). Jednak rzeka Plympton zamuliła się w XI wieku, a obszar ten stopniowo stał się znany jako „Plymouth”. '''Morze''' zawsze było sercem historii Plymouth i ma długą i bogatą tradycję morską. Jego rozwój z małej wioski rybackiej, a następnie portu handlowego, opierał się na położeniu nad jednym z największych naturalnych portów na świecie oraz na przedsiębiorczości żeglarzy: rybaków, kupców, korsarzy, a później Królewskiej Marynarki Wojennej. Plymouth było domem elżbietańskiego korsarza i bohatera/złoczyńcy, '''Sir Francisa Drake'a''' (choć urodził się w [[Tavistock]] kilka mil na północ) i stąd planował swoje najazdy i inne morskie przygody. W 1588 roku angielska marynarka wojenna, której częścią dowodził Drake, wypłynęła z Plymouth, by pokonać '''hiszpańską Armadę'''. Mówi się, że Drake odmówił opuszczenia portu, dopóki nie skończył gry w kręgle na Hoe. Choć to prawdopodobnie bardziej legenda niż historia, do dziś na Hoe działa klub kręgli. W 1620 roku Ojcowie Pielgrzymi popłynęli do Nowego Świata, po tym jak zawinęli do Plymouth na naprawy, uciekając przed prześladowaniami religijnymi, by ostatecznie założyć kolonię [[Plymouth (Massachusetts)|Plymouth]] w [[Massachusetts]]. Plymouth było bastionem sił parlamentarnych w angielskiej wojnie domowej, co zostało zapisane w historii tego miejsca w takich miejscach jak park Freedom Fields. Po restauracji, nowy król, Karol II, nakazał budowę potężnego fortu ('''Królewskiej Cytadeli'''), aby chronić miasto przed najeźdźcami – tak wielkie było jego strategiczne znaczenie. Działa fortu skierowane były jednak również w głąb lądu, co miało być sygnałem dla mieszkańców miasta, gdzie powinni być lojalni! Królewska Cytadela nadal jest siedzibą oddziału armii. '''Królewska Stocznia''' została zbudowana w tym rejonie, nad brzegiem rzeki Tamar, w 1690 roku. Plymouth zostało połączone w 1914 roku z miastami Devonport i Stonehouse, tworząc nowoczesne miasto, któremu prawa miejskie nadano w 1928 roku. Obejmuje ono historyczne obszary Plymstock i Plympton. Miasto zostało poważnie zniszczone przez bombardowania podczas '''II wojny światowej''' (1939–1945), a centrum miasta zostało później gruntownie przebudowane. W Charles Cross, zrujnowany Kościół św. Karola pozostał jako pomnik pamięci wielu poległych. Za nim, w dramatycznym stylu, wzniesiono centrum handlowe Drake Circus, które stanowiło imponujące wejście do miasta od południowego wschodu. Ulice handlowe w centrum miasta zostały przebudowane jako pierwsze, zgodnie z wielkim planem Sir Patricka Abercrombiego. W rezultacie powstały eleganckie, okazałe budynki z lat 50. XX wieku, które można podziwiać na ulicach takich jak Armada Way, New George Street i Cornwall Street. Obecnie jednak wymagają one renowacji. Znaczna część pozostałej części przebudowy obejmowała tanie budynki w stylu brutalistycznym, modnym w latach 60. i 70. XX wieku, z których większość nie miała walorów architektonicznych. Wyjątkiem było jednak Centrum Obywatelskie, wpisane na listę zabytków klasy II. Zachowało się wiele zabytkowych budynków, szczególnie w okolicy Barbican Centre, odizolowane przykłady w centrum miasta, takie jak Muzeum Miejskie, a także te poza centrum, które uniknęły najgorszych bombardowań (np. Royal William Yard). Z uwagi na dramatyczne nadmorskie położenie, otaczający krajobraz jest niezwykle imponujący. Plymouth jest na przemian surowe i pagórkowate, a czasem zielone i faliste. Słynny Dartmoor został uznany za park narodowy w 1951 roku. Do popularnych miejsc należą Wieża Smeatona (latarnia morska odbudowana na Hoe z pierwotnej lokalizacji na Eddystone Rock, kiedy to zastąpiono ją nową), Półwysep Mount Batten, Narodowe Akwarium Morskie oraz Opactwo Buckland, dawny dom Drake'a. Turystyka jest ważnym aspektem gospodarki Plymouth. Prawie 12 milionów ludzi odwiedza Plymouth każdego roku. Oprócz wszystkich atrakcji nowoczesnego miasta, Plymouth jest popularną bazą wypadową do innych znanych miejsc, w tym plaż i szlaków turystycznych wybrzeża [[Devon]] i [[Kornwalia|Kornwalii]] oraz ponurego krajobrazu pobliskiego [[Dartmoor]]. === Geologia === Miasto Plymouth składa się z wielu rodzajów skał. Hoe, na południu miasta, składa się z wapienia dewońskiego, który również został wykorzystany do budowy dość dużej części miasta (większość starszych domów i budynków ma przynajmniej elewacje z kamienia). Obszar wokół stacji zbudowany jest z mułowca, który również pochodzi z dewonu. Zewnętrzne obszary miasta to coraz wyższe klasy zmetamorfizowanego mułowca, z okazjonalnymi poduszkowymi lawami na wzgórzach. [[Dartmoor]] to masywny batolit (duża bryła) granitu, podczas gdy Cawsand i Kingsand (dostępne promem z Barbican) zawierają różnorodne struktury magmowe. == Dojazd == [[Plik:Royal William Yard, Plymouth, Devon.jpg|thumb|Royal William Yard]] === Samolotem === Plymouth nie ma już własnego lotniska, ponieważ zostało zamknięte w 2011 roku. Można jednak skorzystać z innych w regionie i skorzystać z połączenia autobusowego, kolejowego lub samochodowego. Odwiedź stronę [https://www.nationalrail.co.uk/ www.nationalrail.co.uk], aby zaplanować podróż z tych miast lub z własnej stacji lotniska Gatwick do Plymouth. * {{Znacznik|Port lotniczy Exeter|50.734444|-3.413889|typ=transport}}'''[http://www.exeter-airport.co.uk/ Port lotniczy Exeter]''' ({{IATA|EXT}}) znajduje się 45 minut jazdy samochodem na północny wschód (lub autobusem do Exeter i stamtąd pociągiem). * W pobliżu znajduje się także {{Znacznik|Port lotniczy Bristol|51.382778|-2.719167|typ=transport}}'''[https://www.bristolairport.co.uk/ lotnisko w Bristolu]''' ({{IATA|BRS}}), które obsługuje loty do Wielkiej Brytanii i Europy różnymi liniami lotniczymi, w tym easyJet, Ryanair, Air France i innymi. Często kursującym autobusem można dojechać na stację Bristol Temple Meads, skąd w dwie godziny można dojechać pociągiem do Plymouth. Istnieje również bezpośredni autobus z lotniska do centrum Plymouth, obsługiwany przez firmę Stagecoach, a podróż trwa około trzech godzin. * {{Znacznik|Port lotniczy Londyn-Gatwick|51.148056|-0.190278|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Londyn-Gatwick]]''' ({{IATA|LGW}}) to przydatna opcja, jeśli przyjeżdżasz z zagranicy lub z dalszych miejsc w Wielkiej Brytanii. Loty oferowane są z całej Europy i innych miejsc na świecie, takich jak Bliski Wschód i [[Kanada]] (choć nie z USA). Z własnej stacji Gatwick można dojechać pociągiem do [[Reading]] i tam przesiąść się na pociąg do Plymouth; cała podróż z przesiadkami zajmuje około 5 godzin. * {{Znacznik|Port lotniczy Londyn-Heathrow|51.4775|-0.461389|typ=transport}}'''[[Port lotniczy Londyn-Heathrow]]''' ({{IATA|LHR}}) jest przydatne, ponieważ przylatują tu samoloty ze wszystkich krajów świata. Wsiądź do pociągu Heathrow Express lub Heathrow Connect do stacji London Paddington; z Paddington bezpośrednie pociągi do Plymouth jadą 3,5–4 godziny. === Koleją === W Plymouth znajduje się stacja kolejowa. === Samochodem === Plymouth jest ważnym węzłem drogowym. === Autokarem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Nocleg == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == '''Centrum Informacji Turystycznej''' znajduje się w dzielnicy Barbican, na nabrzeżu naprzeciwko Mayflower Steps, pod adresem 3-5 The Barbican (to jest adres). Jest czynne przez cały rok od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00-17:00 oraz w soboty w godzinach 10:00-16:00. == Wyjazd == {{Zarys}} {{Atrybucja}} {{Jest w|Devon}} [[Kategoria:South West England]] kkd2o3e08tuwyz5b6fezh26v2nqlwsa 0 9442 158341 158329 2026-08-19T09:00:37Z Katafrakt 3500 pgname 158341 wikitext text/x-wiki {{Top-banner| Hortulus_Dobrzyca_(9)_panorama.jpg|pgname=Dobrzyca}} {{Miejscowość infobox |nazwa = Dobrzyca (powiat koszaliński) |widok = Hortulus Dobrzyca (8).jpg |opis = Dobrzyca Hortulus Ogrody Tematyczne |herb = |mapa = |państwo = [[Polska]] |region = [[Województwo zachodniopomorskie]] |powierzchnia = |wysokość = |lud = |prefiks = (+48) 94 |kod pocztowy = 76-038 |www =https://www.hortulus.com.pl/ }} '''Dobrzyca''' – wieś w [[Polska|Polsce]], w [[Województwo zachodniopomorskie |województwie zachodniopomorskim]], w [[Powiat koszaliński|powiecie koszalińskim]], w [[w:Będzino (gmina)|gminie Będzino]]. [[Plik:Dobrzyca - kościół.jpg |thumb| Dobrzyca - kościół Świętej Trójcy. Autor zdjęcia Radosław Drożdżewski (Zwiadowca21)]] [[Plik: Hortulus ogród japoński - staw.jpg|thumb| Hortulus ogród japoński – staw. Autor zdjęcia Hortulus]] [[Plik: Ogrody Hortulus Spectabilis.JPG|thumb| Ogrody Hortulus Spectabilis. Wieża widokowa i labirynt . Autor zdjęcia Hortulus]] == Charakterystyka == Położenie geograficzne: 54°11′22″N 15°54′52″E W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do ówczesnego województwa koszalińskiego. W Dobrzycy znajduje się zabytkowy [[w:Kościół Świętej Trójcy w Dobrzycy|kościół Świętej Trójcy]] z 1867 r. Ale to przede wszystkim zachwycające ogrody Hortulus w Dobrzycy - kompleks ogrodów pokazowych położonych 8 kilometrów w linii prostej od brzegu [[Morze Bałtyckie|Morza Bałtyckiego]], przy drodze z [[Kołobrzeg]]u do [[Koszalin]]a. Kompleks składa się z dwóch zespołów o odmiennym charakterze – [[w:Ogrody Tematyczne Hortulus|Ogrodów Tematycznych Hortulus]] oraz Ogrodów Hortulus Spectabilis. Oddalone są od siebie o 2 km. == Dojazd == === Samolotem === === Pociągiem === === Samochodem === === Autobusem === === Statkiem === == Komunikacja == == Warto zobaczyć == *Ogrody Tematyczne Hortulus to blisko 30 różnych założeń o różnej tematyce l stylistyce. Na powierzchni 5,5 ha znajdują się ogrody inspirowane naturalnym krajobrazem (skalne, leśne, wodne), kulturą różnych narodów (japoński, francuski) oraz oryginalne ogrody zmysłów w stylu angielskim. *Ogrody Hortulus Spectabilis to założenie z największym na świecie labiryntem grabowym o powierzchni hektara, 20-metrową wieżą widokową, z której rozpościera się widok na okolicę oraz na Kamienny Krąg, Kalendarz Celtycki, rabaty bylinowe, rosańa i rabaty bukszpanowe. Na terenie obu ogrodów znajdują się kawiarnie, można też kupić roślinydo swojego ogródka. Przy obu ogrodach znajdują się bezpłatne parkingi i toalety oraz miejsca zabaw dla dzieci. Ogrodów nie można zwiedzać z wózkiem (także inwalidzkim). Czynne od kwietnia do końca października w godz. 10-18, zimą zamknięte. Zwiedzanie obu ogrodów kosztuje 34 zł (ulgowy 26 zł). == Najbliższe okolice == == Praca == == Nauka == == Zakupy == == Gastronomia == == Imprezy == == Noclegi == == Kontakt == == Bezpieczeństwo == == Informacje turystyczne == == Wyjazd == == Zobacz też == {{Użyteczny}} {{Geo|54°11′22″|15°54′52″}} {{Jest w|Powiat koszaliński}} [[Kategoria:Powiat koszaliński]] 7fnbto1vka6421tetancohoj0clbfn8 0 10241 158338 158328 2026-08-19T08:47:16Z Katafrakt 3500 wikizacja 158338 wikitext text/x-wiki '''Powiat koszaliński''' – powiat w północno-zachodniej [[Polska|Polsce]] w [[Województwo zachodniopomorskie|województwo zachodniopomorskim]], utworzony w 1999 r. w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto [[Koszalin]] (choć nie wchodzi ono w skład powiatu koszalińskiego, jest miastem na prawach powiatu). Jest położony na [[Wybrzeże Słowińskie|Wybrzeżu Słowińskim]], [[Równina Białogardzka|Równinie Białogardzkiej]] i [[Równina Słupska|Równinie Słupskiej]]. [[Plik:Powiat koszaliński location map.png|thumb|Mapa powiatu]] Powiat posiada dużą nadmorską bazę wypoczynkową (w gminie Mielno), liczne gospodarstwa agroturystyczne, a w części południowej dominuje przemysł drzewny. Powierzchnia powiatu wynosi 1653,40 km², mieszkało tam 64 185 mieszkańców. Kobiet w miastach 7165, na wsiach 24919. Gęstość zaludnienia 39,8 osób/ km². Urbanizacja 21,8%. W skład powiatu wchodzą: *gminy miejsko-wiejskie: Bobolice, Mielno, Polanów, Sianów *gminy wiejskie: Będzino, Biesiekierz, Manowo, Świeszyno *miasta: [[Bobolice]], [[Mielno]], [[Polanów]], [[Sianów]] == Transport == Przez powiat przechodzą drogi: *Drogi krajowe: 6: [[Szczecin]] – [[Gdańsk]] (przez Biesiekierz i Sianów), 11: [[Kołobrzeg]] – Bytom (przez Będzino, Manowo i Bobolice) oraz 25: Bobolice – Oleśnica. *Drogi wojewódzkie: 165: Mielno – Mścice, 167: Koszalin – Tychowo (przez Świeszyno), 168: Niedalino – Drzewiany, 169: Bobolice – Byszyno, 171: Bobolice – Czaplinek, 203: Koszalin – Ustka, 205: Bobolice – Sławno, 206: Koszalin – Miastko, 208: Polanów – Barcino. Przez powiat przechodzą nieliczne linie kolejowe: [[Stargard]] – [[Wejherowo]] (przez Skibno [k. Sianowa]), [[Goleniów]] – Koszalin (przez Będzino i Mścice), Mścice – Mielno Koszalińskie (czynna sezonowo); wąskotorowe: Koszalin Wąsk. – Manowo – Rosnowo (czynna sezonowo). == Sąsiadujące powiaty == * [[powiat sławieński]] * [[powiat szczecinecki]] * [[powiat białogardzki]] * [[powiat kołobrzeski]] * [[powiat słupski]] (pomorskie) * [[powiat bytowski]] (pomorskie) * [[Koszalin]] (miasto na prawach powiatu) {{Jest w|Województwo zachodniopomorskie}} [[Kategoria:Powiat koszaliński| ]] 2ymuefhkzd6nkmegqbwu6f77l6jfeym 0 12647 158331 155504 2026-08-18T13:19:47Z ~2026-45212-80 17639 /* Obszar */ poprawiono błąd - łódzki wschodni powiat zamiast łódzkiego 158331 wikitext text/x-wiki {{Top-banner|KPWL-dobra panorama.jpg|caption=}} {{Region infobox|nazwa=Ziemia łęczycka|nazwa oryginalna=|grafika=Poddębice, pałac.JPG|opis=Pałac w Poddębicach|lokalizacja=Ziemia łęczycka TT mapa.png|flaga=|herb=POL województwo łęczyckie IRP COA.svg|państwo=[[Polska]]|stolica=[[Łęczyca]]|powierzchnia=około 4 400|język=polski|www=|Przynależność historyczna=|ludność=1 200 000|kod samochodowy=E}} '''Ziemia łęczycka''' – region historyczno-geograficzny, a dawniej jeden z głównych regionów administracyjnych [[Polska|Polski]]. Stolicą ziemi jest Łęczyca. == Historia == Po śmierci Bolesława III Krzywoustego, w spadku ziemie łęczycką otrzymuje jego żona księżna Salomea. Po jej śmierci (1144) stała się częścią dzielnicy senioralnej i przypadła Bolesławowi IV Kędzierzawemu. W latach 1231–1352 na obszarze ziemi łęczyckiej istniało Księstwo łęczyckie. W 1264 roku nastąpił jego podział na Księstwo Łęczyckie i Księstwo Sieradzkie. Po zjednoczeniu rozbitego kraju w XIV wieku ziemie te wchodzą ponownie w skład Królestwa Polskiego. W okresie od 1352 r. do 1793 r. ziemia ta stanowiła odrębne Województwo Łęczyckie, które wchodziło w skład Prowincji Wielkopolskiej. Dzieliło się wówczas na 3 powiaty ze stolicami w Łęczycy, Orłowie i Brzezinach. Niestety roku 17 ziemie łęczycką zagarnęło Carstwo Rosyjskie, a Łęczyca została przyłączona do nowoutworzonej guberni kaliskiej. Z kolei północne skrawki (m.in. Kutno, Żychlin i Krośniewice) przyłączono do guberni warszawskiej. Obecnie w niemal w całości ziemia łęczycka leży na obszarze [[Województwo łódzkie|województwa łódzkiego]], a niewielki obszar należy do [[Województwo wielkopolskie|województwa wielkopolskiego]] (powiat kolski). == Obszar == Ziemia łęczycka zajmuje obecnie obszar o powierzchni prawie 4,5 tys. km kwadratowych i swym zasięgiem obejmuje tereny powiatu tomaszowskiego, brzezińskiego, łódzkiego wschodniego, zgierskiego, poddębickiego, łęczyckiego, kolskiego, kutnowskiego i miasto Łódź. == Miasta == * [[Kutno]] * [[Żychlin]] * [[Tum]] * [[Łęczyca]] * [[Krośniewice]] * [[Kłodawa]] * [[Dąbie]] * [[Ozorków]] *[[Koluszki]] * [[Piątek (województwo łódzkie)|Piątek]] * [[Brzeziny]] * [[Zgierz]] * [[Aleksandrów Łódzki]] * [[Konstantynów Łódzki]] * [[Łódź]] * [[Ujazd (województwo łódzkie)|Ujazd]] * [[Inowłódz]] * [[Tomaszów Mazowiecki]] == Galeria == <gallery mode="nolines" widths="125" heights="125"> Plik:Kamieniczki w centrum miasta.jpg|Rynek w Żychlinie Plik:Kłodawa 2.jpg|Kłodawa z lotu ptaka Plik:SM Tum kolegiata ID 612614.jpg|Kolegiata w Tumie Plik:Rynek, Piatek.jpg|Geometryczny środek Polski w Piątku Plik:Ozorków, Zgierska 2, kościół ewangelicki-018.JPG|Kościół ewangelicki w Ozorkowie Plik:Łęczyca view.jpg|Widok na Łęczyce Plik:0912 Pl Kościuszki Aleksandrów Łódzki EZG 72.jpg|Plac Kościuszki w Aleksandrowie Łódzkim Plik:Aerial photo, Łódź Fabryczna station and City Gate 2019.jpg|Centrum Łodzi Plik:Manufaktura (6847699733).jpg|Manufaktura w Łodzi Plik:Łódź - Pałac Izraela Poznańskiego.jpg|Pałac Izraela Poznańskiego w Łodzi Plik:Jana Pawła II Square, Zgierz.jpg|Plac Jana Pawła II w Zgierzu Plik:Rembowskiego Street in Zgierz 02.jpg|Ulica Rembowskiego w Zgierzu Plik:6 Ujazd 1.jpg|Pałac Ostrowskich w Ujeździe Plik:Inowłódz Castle.jpg|Ruiny zamku królewskiego w Inowłodzu Plik:Plac Tadeusza Kościuszki w Tomaszowie Mazowieckim. Ścisłe centrum miasta, stan po renowacji, czerwiec 2017 roku.jpg|Plac T. Kościuszki w Tomaszowie Mazowieckim Plik:Bunkier - panoramio (7).jpg|Schron kolejowy w Konewce </gallery> {{Jest w|Polska}} [[Kategoria:Województwo łódzkie]] [[Kategoria:Województwo wielkopolskie]] [[Kategoria:Regiony historyczne i etnograficzne Polski]] 538bkfaeihsxwkthxmq2z2wa24alymn 0 19350 158337 158325 2026-08-18T22:49:53Z Katafrakt 3500 małe uzupełnienia 158337 wikitext text/x-wiki {{Top-banner}} <!-- można wstawić zdjęcie-panoramę miasta, zalecane 2100x300 px --> {{Miejscowość infobox |nazwa = Gąski |nazwa oryginalna = |widok = <!-- zdjęcie/kolaż miasta; np. Warszawa_kolaż.jpg --> |opis = <!-- opis co jest na zdjęciu --> |herb = <!-- herb miasta, np. Herb_Warszawy.png--> |mapa = <!-- położenie miasta na mapie państwa --> |państwo = [[Polska]] |region = [[Wybrzeże Słowińskie]] |powierzchnia = <!-- pow. miasta bez km² --> |wysokość = <!-- wysokość n.p.m. bez metrów--> |lud = <!-- liczba mieszkańców --> |prefiks = <!-- prefiks telefoniczny--> |kod pocztowy = |www = <!-- oficjalna strona internetowa miasta --> }} {{Mapframe|54.2412|15.8737|zoom=14|height=400|width=400}} '''Gąski''' – miejscowość na [[Polska|polskim]] wybrzeżu [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], w regionie [[Wybrzeże Słowińskie]]. Znana głównie ze znajdującej się w niej latarni morskiej. == Informacje == Nadmorska część Gąsek podzielona jest na dwie części, pomiędzy którymi znajduje się rondo (w pobliżu latarni morskiej). Na zachód od ronda znajduje się część mieszkalna praktycznie bez żadnych lokali usługowych (pojedyncze w bezpośrednim sąsiedztwie ronda), natomiast część wschodnia zdominowana jest przez bary, restauracje i sklepy. === Historia === === Geografia === === Klimat === === Kiedy jechać === Ze względu na sezonowy charakter oferty usługowej Gąsek, najlepiej wybierać się do nich w okresie letnim. Znaczna część oferty noclegowej, w szczególności domki letniskowe, jest dostępna od weekendu majowego do około połowy września. === Przygotowania === Ze względu na charakter plaży w Gąskach, warto rozważyć - oprócz standardowego wyposażenia kąpielowego - również buty do pływania. == Dojazd == === Samochodem === Samochód pozostaje najprostszym sposobem dostania się do Gąsek. Należy jechać drogą ekspresową S6 (łączącą m.in. [[Szczecin]], [[Koszalin]], [[Słupsk]], [[Gdańsk]]) i zjechać na węźle Borkowice (pomiędzy Koszalinem a Kołobrzegiem). Następnie przez wsie Borkowice i Śmiechów dojechać do Gąsek. === Autobusem === Gąski nie są obsługiwane przez lokalnego przewoźnika PKS Koszalin ani przez połączenia dalekobieżne. Możliwy dojazd busami firmy Airbus z [[Koszalin]]a{{stan na|2026|08}}. === Pociągiem === Najbliższymi przystankami kolejowymi Gąsek są leżące w odległości kilku kilometrów Tymień i Miłogoszcz. Znajdują się one na lokalnej linii kolejowej, łączącej Koszalin z Kołobrzegiem i nie obsługują połączeń dalekobieżnych. Brak również możliwości dotarcie z nich transportem publicznym do Gąsek (choć jest to możliwe rowerami). === Statkiem === Mimo nadmorskiego położenia, w Gąskach nie znajduje się żadna infrastruktura portowa. Najbliższym portem pasażerskim jest [[Kołobrzeg]]. == Warto zobaczyć == * '''Plaża''' – plaża w Gąskach jest średniej szerokości, piaszczysta. Dostępnych jest kilka wejść. We wschodniej części znajduje się [https://sk.gis.gov.pl/kapielisko/808 kąpielisko strzeżone]. Zejście do wody może być jednak kamieniste i nieprzyjemne bez butów do pływania. W morzu na wysokości zachodniej części wsi znajdują się też zatopione stare drewniane falochrony, na które trzeba uważać podczas kąpieli. * '''Latarnia morska''' – czynna latarnia o wysokości około 50 m. Jest dostępna do zwiedzania. Jest ono płatne i wymaga pokonania około 200 schodów. * '''Kaplica "Matki Boskiej Atomowej"''' – pozostałość z czasów 2011–16, kiedy Gąski wytypowano na możliwą lokalizację pierwszej polskiej elektrowni atomowej, a mieszkańcy w referendum stanowczo się temu sprzeciwili. === Imprezy === == Aktywny wypoczynek == === Rower === Przez Gąski przebiegają międzynarodowe szlaki rowerowe EuroVelo 10 i EuroVelo 13. Można wygodnie podróżować nimi zarówno w stronę Kołobrzegu (przez Pleśną, [[Ustronie Morskie]], [[Sianożęty]]), jak i w stronę Sarbinowa, Mielna i dalej na wschód. Jednak infrastruktura rowerowo-piesza w samych Gąskach jest bardzo źle pomyślana i odbywający się latem 2026 remont drogi w zachodniej części wsi je powiela. Droga rowerowa jest na znacznych odcinkach poprowadzona w bezpośrednim sąsiedztwie bardzo wąskich chodników dla pieszych, co sprawia, że piesi ci poruszają się drogą rowerową. Również oznakowanie pozostawia wiele do życzenia. Bardzo dobrze wyglądają natomiast trasy poza granicami wsi. Zarówno do Pleśnej jak i Sarbinowa prowadzą szerokie asfaltowe ciągi rowerowo-piesze, na których nie ma problemu z mijaniem się i wyprzedzaniem. W samych Gąskach brakuje jakichkolwiek usług związanych z rowerami (naprawa, wypożyczanie). Możliwość wypożyczenia roweru oferują niektóre miejsca noclegowe. == Zakupy == W Gąskach znajduje się kilka sklepów spożywczych lokalnej sieci Mario oraz Odido. Są one czynne cały tydzień, do godziny 23{{stan na|2026|08}}. Sezonowo otwierają się namioty sprzedażowe marek takich jak 4F czy Medicine. Oprócz tego dostępne rozmaite stanowiska z pamiątkami i zabawkami. == Wyżywienie == === Skromnie === === Umiarkowanie === === Wystawnie === == Rozrywka == * W pobliżu ronda przy latarni znajduje się niewielkie wesołe miasteczko z kolejką górską, trampolinami itd. * Z pętli przy rondzie kursuje "ciuchcia" do Sarbinowa == Zakwaterowanie == Większość oferty noclegowej w Gąskach to prywatne apartamenty i domki. Ich oferty można szukać na portalach takich jak [https://booking.com Booking]. Oprócz tego we wsi znajdują się dwa kempingi: Malediven w centrum i Wodnik na zachodnim skraju miejscowości. W sąsiedztwie latarni położony jest też ośrodek wypoczynkowy Latarnik. == Bezpieczeństwo == === Zdrowie === == Kontakt == == Gdzie dalej == * Sąsiednie miejscowości nadmorskie: [[Sarbinowo]] (na wschód) i [[Pleśna]] (na zachód) * Pozostałe nadmorskie miejscowości [[Wybrzeże Słowińskie|Wybrzeża Słowińskiego]] * [[Kołobrzeg]] – większe i bardziej turystyczne miasto w pobliżu * Dla dzieci: Mini ZOO w Charzynie (okolice Kołobrzegu) lub Dobrym Małym (okolice Koszalina) {{zarys}} {{Jest w|Powiat koszaliński}} [[Kategoria:Powiat koszaliński]] sgm02xupbdbzhl616354xzahh7syb3o 158342 158337 2026-08-19T09:30:25Z Katafrakt 3500 znaczniki na mapie 158342 wikitext text/x-wiki {{Top-banner}} <!-- można wstawić zdjęcie-panoramę miasta, zalecane 2100x300 px --> {{Miejscowość infobox |nazwa = Gąski |nazwa oryginalna = |widok = <!-- zdjęcie/kolaż miasta; np. Warszawa_kolaż.jpg --> |opis = <!-- opis co jest na zdjęciu --> |herb = <!-- herb miasta, np. Herb_Warszawy.png--> |mapa = <!-- położenie miasta na mapie państwa --> |państwo = [[Polska]] |region = [[Wybrzeże Słowińskie]] |powierzchnia = <!-- pow. miasta bez km² --> |wysokość = <!-- wysokość n.p.m. bez metrów--> |lud = <!-- liczba mieszkańców --> |prefiks = <!-- prefiks telefoniczny--> |kod pocztowy = |www = <!-- oficjalna strona internetowa miasta --> }} {{Mapa|54.2412|15.8737}} '''Gąski''' – miejscowość na [[Polska|polskim]] wybrzeżu [[Morze Bałtyckie|Bałtyku]], w regionie [[Wybrzeże Słowińskie]]. Znana głównie ze znajdującej się w niej latarni morskiej. == Informacje == Nadmorska część Gąsek podzielona jest na dwie części, pomiędzy którymi znajduje się rondo (w pobliżu latarni morskiej). Na zachód od ronda znajduje się część mieszkalna praktycznie bez żadnych lokali usługowych (pojedyncze w bezpośrednim sąsiedztwie ronda), natomiast część wschodnia zdominowana jest przez bary, restauracje i sklepy. === Historia === === Geografia === === Klimat === === Kiedy jechać === Ze względu na sezonowy charakter oferty usługowej Gąsek, najlepiej wybierać się do nich w okresie letnim. Znaczna część oferty noclegowej, w szczególności domki letniskowe, jest dostępna od weekendu majowego do około połowy września. === Przygotowania === Ze względu na charakter plaży w Gąskach, warto rozważyć - oprócz standardowego wyposażenia kąpielowego - również buty do pływania. == Dojazd == === Samochodem === Samochód pozostaje najprostszym sposobem dostania się do Gąsek. Należy jechać drogą ekspresową S6 (łączącą m.in. [[Szczecin]], [[Koszalin]], [[Słupsk]], [[Gdańsk]]) i zjechać na węźle Borkowice (pomiędzy Koszalinem a Kołobrzegiem). Następnie przez wsie Borkowice i Śmiechów dojechać do Gąsek. === Autobusem === Gąski nie są obsługiwane przez lokalnego przewoźnika PKS Koszalin ani przez połączenia dalekobieżne. Możliwy dojazd busami firmy Airbus z [[Koszalin]]a{{stan na|2026|08}}. === Pociągiem === Najbliższymi przystankami kolejowymi Gąsek są leżące w odległości kilku kilometrów Tymień i Miłogoszcz. Znajdują się one na lokalnej linii kolejowej, łączącej Koszalin z Kołobrzegiem i nie obsługują połączeń dalekobieżnych. Brak również możliwości dotarcie z nich transportem publicznym do Gąsek (choć jest to możliwe rowerami). === Statkiem === Mimo nadmorskiego położenia, w Gąskach nie znajduje się żadna infrastruktura portowa. Najbliższym portem pasażerskim jest [[Kołobrzeg]]. == Warto zobaczyć == * '''Plaża''' – plaża w Gąskach jest średniej szerokości, piaszczysta. Dostępnych jest kilka wejść. We wschodniej części znajduje się {{znacznik|Kąpielisko strzeżone Gąski 209|54.2447|15.8819|typ=natura}} [https://sk.gis.gov.pl/kapielisko/808 kąpielisko strzeżone]. Zejście do wody może być jednak kamieniste i nieprzyjemne bez butów do pływania. W morzu na wysokości zachodniej części wsi znajdują się też zatopione stare drewniane falochrony, na które trzeba uważać podczas kąpieli. * {{znacznik|Latarnia morska|54.24284|15.87270|typ=zabytek}} '''Latarnia morska''' – czynna latarnia o wysokości około 50 m. Jest dostępna do zwiedzania. Jest ono płatne i wymaga pokonania około 200 schodów. * {{znacznik|Kaplica Matki Boskiej Atomowej|54.2456|15.9094|typ=zabytek}} '''Kaplica "Matki Boskiej Atomowej"''' – pozostałość z czasów 2011–16, kiedy Gąski wytypowano na możliwą lokalizację pierwszej polskiej elektrowni atomowej, a mieszkańcy w referendum stanowczo się temu sprzeciwili. === Imprezy === == Aktywny wypoczynek == === Rower === Przez Gąski przebiegają międzynarodowe szlaki rowerowe EuroVelo 10 i EuroVelo 13. Można wygodnie podróżować nimi zarówno w stronę Kołobrzegu (przez Pleśną, [[Ustronie Morskie]], [[Sianożęty]]), jak i w stronę Sarbinowa, Mielna i dalej na wschód. Jednak infrastruktura rowerowo-piesza w samych Gąskach jest bardzo źle pomyślana i odbywający się latem 2026 remont drogi w zachodniej części wsi je powiela. Droga rowerowa jest na znacznych odcinkach poprowadzona w bezpośrednim sąsiedztwie bardzo wąskich chodników dla pieszych, co sprawia, że piesi ci poruszają się drogą rowerową. Również oznakowanie pozostawia wiele do życzenia. Bardzo dobrze wyglądają natomiast trasy poza granicami wsi. Zarówno do Pleśnej jak i Sarbinowa prowadzą szerokie asfaltowe ciągi rowerowo-piesze, na których nie ma problemu z mijaniem się i wyprzedzaniem. W samych Gąskach brakuje jakichkolwiek usług związanych z rowerami (naprawa, wypożyczanie). Możliwość wypożyczenia roweru oferują niektóre miejsca noclegowe. == Zakupy == W Gąskach znajduje się kilka sklepów spożywczych lokalnej sieci Mario oraz Odido. Są one czynne cały tydzień, do godziny 23{{stan na|2026|08}}. Sezonowo otwierają się namioty sprzedażowe marek takich jak 4F czy Medicine. Oprócz tego dostępne rozmaite stanowiska z pamiątkami i zabawkami. == Wyżywienie == === Skromnie === === Umiarkowanie === === Wystawnie === == Rozrywka == * W pobliżu ronda przy latarni znajduje się niewielkie wesołe miasteczko z kolejką górską, trampolinami itd. * Z pętli przy rondzie kursuje "ciuchcia" do Sarbinowa == Zakwaterowanie == Większość oferty noclegowej w Gąskach to prywatne apartamenty i domki. Ich oferty można szukać na portalach takich jak [https://booking.com Booking]. Oprócz tego we wsi znajdują się dwa kempingi: Malediven w centrum i Wodnik na zachodnim skraju miejscowości. W sąsiedztwie latarni położony jest też ośrodek wypoczynkowy Latarnik. == Bezpieczeństwo == === Zdrowie === == Kontakt == == Gdzie dalej == * Sąsiednie miejscowości nadmorskie: [[Sarbinowo]] (na wschód) i [[Pleśna]] (na zachód) * Pozostałe nadmorskie miejscowości [[Wybrzeże Słowińskie|Wybrzeża Słowińskiego]] * [[Kołobrzeg]] – większe i bardziej turystyczne miasto w pobliżu * Dla dzieci: Mini ZOO w Charzynie (okolice Kołobrzegu) lub Dobrym Małym (okolice Koszalina) {{zarys}} {{Jest w|Powiat koszaliński}} [[Kategoria:Powiat koszaliński]] tovnoj5i7dnqghmpen8ec8mcjre0kpp