Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 6620 887058 883878 2026-04-06T18:50:24Z Dragonòt 19 887058 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Lombard language situation map.svg|thumb|Teritòri anté ch'a l'é parlà ël lombard]] == Pais andoa a l'é parlà == La '''lenga lombarda''' o '''lombard''' (nòm nativ ''lombard'', ''lumbard'', ''lumbaart'') a l'é parlà, con le rispetive variante locaj: * an tuta la [[Lombardìa]] ([[Lombard ossidental]] e [[Lombard oriental]]) * an [[Piemont]] ant la [[provincia ëd Noara]] (gavà la banda pì ossidental anté ch'as parla [[lenga piemontèisa|piemontèis]]) e an tuta la [[provincia dël Verban-Cusi-Òssola]] * an [[Svìssera]] ant ël [[canton Tesin]] e [[canton Grison]] * ant la [[provincia ëd Trent]] (varianta trentin-a) ==Sostrat lenguìstich== Ël [[Sostrat (lenguìstica)|sostrat lenguìstich]] pì vèj ch'a l'abbia lassà na trassa an [[Lombardìa]] dont as l'abbia quaiche antivista a l'é col dj'[[Liguri|antich Lìgur]]<ref>Agnoletto p. 120.</ref><ref>D'Ilario p. 28. 2003.</ref>. Le anformassion disponìbij për cost idioma-sì a son però motobin bofre e motobin limità<ref>Agnoletto p. 120.</ref><ref> D'Ilario p. 28.</ref>. Bin divers a l'é nopà 'l quàder ch'as peul tracé për le popolassion ch'a son pijà 'l pòst dij Lìgur, ij [[Selt|Sèlt]]<ref>"D'Ilario p. 29. 2003.</ref>. == Classificassion == Në schema ëd classificassion dël '''lombard''' a peul esse:<br /> <br /> * [[lenghe indoeuropenghe]]<br /> ** [[lenghe romanze]]<br /> *** lenghe romanze ossidentaj<br /> **** lenghe gal-romanze<br /> ***** lenghe cisalpin-e<br /> <br /> == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''LMO'''<br /> <br /> == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=lmo {{Interprogetto}} {{Fin}} [[Categorìa:Lenghe dla Svìssera]] [[Categorìa:Lenghe dl'Italia]] [[Categorìa:Lenghe gal-romanze]] i63ke1om1kloo1pdluo5ocuo7u55a6a 0 7331 887075 875404 2026-04-07T00:37:33Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887075 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Manda a j'omònim|rason=dj'àutre ròbe con ës nòm-sì ma n'àutr sust|tìtol=[[Bastia (omònim)]]}} [[Figura:Vista_di_Bastia_Mondovì.jpg|thumb|left|Ël pais]] {{Template:Comun |nomComun = Bastìa |Nòm_italian = Bastia Mondovì |linkScu = Bastia_Mondovì-Stemma.png |siglaProvincia = CN |latitudineGrad = |latitudineMinut = |latitudineSecond = |longitudineGrad = |longitudineMinut = |longitudineSecond = |autëssa = |superficie = |abitant = |ann = |frassion = |comunVisin = [[Carù]], [[Sijé]], [[Cravsan-a]], [[Ël Mondvì]] |istat = |fiscal = |nomAbitant = |patrono = |festivo = |sit = }} '''Bastìa''' (''Bastia Mondovì'' an [[lenga italian-a|italian]]) a l’é un comun ëd 664 abitant dla [[provincia ëd Coni]]. ==Aministrassion== El sìndich a l'é Paolo Crosetti (dal 07/05/2012). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20090424074601/http://www.bastiamondovi.info/ Sit istitussional] {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni]] 6wipmi6l8dag8dl3s2bhp6c6lg03ph7 0 7496 887055 828972 2026-04-06T18:33:56Z Psubhashish 7908 video + 887055 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} == Pais an dova a l'é parlà == [[File:OpenSpeaks-thq-Eastern Tharu-Achhai Chaudhary-SC-Medicinal Plants 01.webm|thumb|Un guaritore tradizionale che descrive le proprietà medicinali dle piante locali a saptariya (tharu kochila)]] La '''lenga tharu kochila''' ò '''Tharu Kochila''' a fa part ëd le [[lenghe indoarian-e]] e a l'é parlà dzortut an [[Nepal]]. == Classìfica == Në schema ëd classìfica dël '''Tharu Kochila''' a peul esse: * [[lenghe indoeuropenghe]] ** [[lenghe indoarian-e]] *** lenghe indoarian-e orientaj **** lenghe orientaj nen classificà ***** '''lenga tharu kochila''' == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''THQ''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=thq {{Fin}} [[Categorìa:Lenghe indoarian-e orientaj nen classificà|tharu kochila]] [[Categorìa:Lenghe dël Nepal|tharu kochila]] r6rfanfc8ww25epn5bijjqys5mt5mtj 887056 887055 2026-04-06T18:40:58Z Dragonòt 19 887056 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} == Pais an dova a l'é parlà == [[File:OpenSpeaks-thq-Eastern Tharu-Achhai Chaudhary-SC-Medicinal Plants 01.webm|thumb|Un meisinor tradissional ch'a descriv le proprietà medissinaj dle piante locaj a Saptariya (Tharu kochila)]] La '''lenga tharu kochila''' ò '''Tharu Kochila''' a fa part ëd le [[lenghe indoarian-e]] e a l'é parlà dzortut an [[Nepal]]. == Classìfica == Në schema ëd classìfica dël '''Tharu Kochila''' a peul esse: * [[lenghe indoeuropenghe]] ** [[lenghe indoarian-e]] *** lenghe indoarian-e orientaj **** lenghe orientaj nen classificà ***** '''lenga tharu kochila''' == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''THQ''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=thq {{Fin}} [[Categorìa:Lenghe indoarian-e orientaj nen classificà|tharu kochila]] [[Categorìa:Lenghe dël Nepal|tharu kochila]] m7sp3rtsmpgtiboz124nie2rp8nqexv 0 25210 887080 875462 2026-04-07T07:51:30Z Dragonòt 19 887080 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Fija mia pijlo pa''', a l'é na canson popolar piemontèisa grignòira ch'a parla d'na mare ch'a apreuva nen la relassion ëd la fija con sò moros. La mare a buta an vardia la fija contra 'l moros përchè "a l'ha la barba" (ch'a l'é tròp vej) e àutri difèt, ma la fija a-j rëspond sempe "I voroma bin, i voroma bin". Ël test a l'é stàit publicà ant ël lìber ''Canti popolari del Piemonte'' dël [[Costantino Nigra]] (1888) con ël tìtol ''Amore risponde a tutto''. As treuva 'dcò ant la Categorìa dle canson popolar piemontèise dla Wikipedia e a l'é stàita registrà da la ''Compania dij Musicant d'Alba'' . ==Test== {{Citassion|Fija mia pijlo pa che chièl-lì a l'ha le vache (2 vòte).<BR /> Chièl le vache e mi ij bocin, ës vuleroma sempre bin,<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo pa che a chièl-lì a-i piaso 'l bote (2 vòte).<BR /> Chièl le bote e mi ij [[pinton]], basta mach che sia 'd chël bon, ''(passeran tuti ij magon)''<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo pa che a chièl-lì a-i piaso 'l siole (2 vòte).<BR /> Chièl le siole e mi l'ai, ma l'amor finirà mai...<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo pa che chièl-lì a l'ha la rogna (2 vòte).<BR /> Chièl la rogna e mi ij poj, ës grateroma tuti doi,<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo pa che chièl-lì a l'ha la giaca (2 vòte)<BR /> Chièl la giaca e mi 'l mantel, chièl la ciata e mi 'l fringuel,<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo pa che chièl-lì a l'è un Langhetto (2 vòte)<BR /> Chièl Langhetto e mi Roerina chièl na vaca e mi 'n pò crina,<BR /> mare mi i lo veuj, mi i lo veuj, mi i lo veuj, <BR /> mare mi i lo veuj sota ai linseuj.<BR /> Fija mia pijlo peui... sota ai linseuj!|}} {{Fin}} [[Categorìa: Canson popolar piemontèisa]] 4oc7oitem740h6855lv6z6glb7o2319 0 40058 887064 850012 2026-04-06T19:22:19Z Dragonòt 19 887064 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Grat Éloi Ronc''' (nassù a [[Introd]] ai 7 dë stèmber dël 1859, mòrt a Introd ant ij prim di dël 1944) a l'é stàit un fotògraf valdostan. A l'é considerà un dij pì important fotògraf ëd la Val d'Osta dël prim Nòsent. == Biografìa == Ronc a l'era fieul ëd Grat Ronc e 'd Marie Chenal. A l'ha travajà dzortut com arlogé, tornitor e elétricista, e për chèich ann a l'ha 'dcò travajà a la central elétrica ëd Valpelline. A l'ha marià Maria Erminia Casside dël luj dël 1888. A l'é passionasse a la fotografìa vers la fin dl'Eutsent, e ant soa abitassion al vilage Plan d'Introd la gent dël pòst a andasìa a fesse fotografé. Ansima al vers ëd soe stampe fotogràfiche a comparìa ël timbr "Grat Ronc, électricien". A l'é mòrt a Introd dël gené dël 1944 . == Euvre == Ronc a l'ha fotografà, an manera indicativa, antra 'l 1895 e 'l 1930 . A l'é stàit un fotògraf etnogràfich, ch'a l'ha documentà la vita quotidian-a, le tradission, le feste, ij matrimòni, le nàssite e le mòrt ëd la gent valdostan-a. A l'ha ritratà dij soget an soe ca, ant sò travaj, e durant d'eveniment comunitari. A l'ha viagià për tute le valade: Val d'Introd, Val ëd Rhêmes, Valsavarenche, Valpelline, Valtournenche, Val d'Ayas, e ij comun ëd Villeneuve e Roisan . Sò archivi fotogràfich, ciamà '''Fond Ronc-Ardisson''', a l'é stàit catà da l'AVAS (Association valdôtaine archives sonores) antra 'l 1988 e 'l 1989. A l'é constituì da 571 lastre negative originaj an véder ant ij formà 6×9 cm, 9×12 cm e 13×18 cm, con emulsion ai saj argéntich . Le lastre a son conservà a j'archivi dla Region Autònoma Val d'Osta, andoa a son ëstàite digitalisà e catalogà. Ël fond a l'é stàit publicà ant ël volum "Grat Éloi Ronc (1859-1944), un photographe à révéler" (Aosta, Musumeci editore, 2012) . {{Fin}} [[Categorìa:Fotògraf|Ronc, Grat Eloi]] pqj4wm6s900zq4hg5k8hw9paxzz318y 0 44123 887073 739953 2026-04-06T20:41:19Z Dragonòt 19 887073 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Carl Schmitt''' (nassù a Plettenberg, Vestfalia, l'11 ëd luj dël 1888, mòrt a Plettenberg ël 7 d'avril dël 1985) a l'é stàit giurista, filòsof polìtich e teorìch dël drit costitussional [[Almagna|alman]]. A l'é un dij pì amportant e controvers pensador dël Neuv-sent, crìtich dël [[liberalism]] e sostenitor dla [[ditatura]] com forma legìtima për salvé lë Stat. == Vita == Carl Schmitt a l'é nassù an na famija catòlica. A l'ha studià drit a [[Berlin]], Mùnich e Strasborgh . Dël 1915 a l'ha marià soa prima fomna, Pawla Dorotić . A l'é dventà professor a l'Università ëd Greifswald (1921), peui a Bonn (1921), Berlin (1926) e Colònia (1932) . Dël 1933 a l'é aderì al Partì Nassional Socialista (NSDAP) e a l'ha arseivù ëd càreghe onorìfiche dal regim, ma dël 1936 a l'é stàit acusà d'oportunism da la SS-Zeitung "Das Schwarze Korps" e a l'é slontanasse. Dòp la guèra a l'é stàita internà për doi agn e a l'ha pì nen otnù na càtedra. A l'é mòrt a Plettenberg dël 1985 . == Pensé == Schmitt a l'ha anfluensà la teorìa polìtica con vàire concet: * '''Sovranità''': "Sovran a l'é col ch'a decid an sla situassion d'ecession" . * '''Amis/nemis''': Ël polìtich as fonda an sla distinsion antra amis e nemis . * '''Ditatura''': Necessaria për goerné ant la situassion d'urgensa. * '''Stat total''': Lë Stat a l'ha drit d'antërvnì an tuti ij setor dla società. == Euvre prinsipaj == * ''Politische Romantik'' (1919) * ''Die Diktatur'' (1921) * ''Politische Theologie'' (1922) * ''Römischer Katholizismus und politische Form'' (1923) * ''Der Begriff des Politischen'' (1927) * ''Verfassungslehre'' (1928) * ''Ex captivitate salus'' (1950) == Anfluensa == Schmitt a l'ha anfluensà pensador com Leo Strauss, [[Walter Benjamin]], [[Jacques Derrida]], Giorgio Agamben e Jürgen Habermas . Sò pensé a l'é dovrà ant la teorìa polìtica contemporania. {{Fin}} [[Categorìa:Biografìe|Schmitt, Carl]] 47ytz0hw95h0ibczbyig3vmgm7d31k7 887074 887073 2026-04-06T20:43:59Z Dragonòt 19 887074 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:1929_report_on_Carl_Schmitt.jpg|thumb|Carl Schmitt (1929)]] '''Carl Schmitt''' (nassù a Plettenberg, Vestfalia, l'11 ëd luj dël 1888, mòrt a Plettenberg ël 7 d'avril dël 1985) a l'é stàit giurista, filòsof polìtich e teorìch dël drit costitussional [[Almagna|alman]]. A l'é un dij pì amportant e controvers pensador dël Neuv-sent, crìtich dël [[liberism]] e sostenitor dla [[ditatura]] com forma legìtima për salvé lë Stat. == Vita == Carl Schmitt a l'é nassù an na famija catòlica. A l'ha studià drit a [[Berlin]], Mùnich e Strasborgh . Dël 1915 a l'ha marià soa prima fomna, Pawla Dorotić . A l'é dventà professor a l'Università ëd Greifswald (1921), peui a Bonn (1921), Berlin (1926) e Colònia (1932) . Dël 1933 a l'é aderì al Partì Nassional Socialista (NSDAP) e a l'ha arseivù ëd càreghe onorìfiche dal regim, ma dël 1936 a l'é stàit acusà d'oportunism da la SS-Zeitung "Das Schwarze Korps" e a l'é slontanasse. Dòp la guèra a l'é stàita internà për doi agn e a l'ha pì nen otnù na càtedra. A l'é mòrt a Plettenberg dël 1985 . == Pensé == Schmitt a l'ha anfluensà la teorìa polìtica con vàire concet: * '''Sovranità''': "Sovran a l'é col ch'a decid an sla situassion d'ecession" . * '''Amis/nemis''': Ël polìtich as fonda an sla distinsion antra amis e nemis . * '''Ditatura''': Necessaria për goerné ant la situassion d'urgensa. * '''Stat total''': Lë Stat a l'ha drit d'antërvnì an tuti ij setor dla società. == Euvre prinsipaj == * ''Politische Romantik'' (1919) * ''Die Diktatur'' (1921) * ''Politische Theologie'' (1922) * ''Römischer Katholizismus und politische Form'' (1923) * ''Der Begriff des Politischen'' (1927) * ''Verfassungslehre'' (1928) * ''Ex captivitate salus'' (1950) == Anfluensa == Schmitt a l'ha anfluensà pensador com Leo Strauss, [[Walter Benjamin]], [[Jacques Derrida]], Giorgio Agamben e Jürgen Habermas . Sò pensé a l'é dovrà ant la teorìa polìtica contemporania. {{Fin}} [[Categorìa:Biografìe|Schmitt, Carl]] ss2b1kxktcbdta9pc20ssbmoqhcyu30 0 48215 887060 742958 2026-04-06T19:06:22Z Dragonòt 19 887060 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Ignazio Marabitti''' (nòm complet '''Ignazio Francesco Marabitti''', nassù a [[Palerm]] ai 6 ëd gené dël 1719, mòrt a Palerm ai 10 ëd gené dël 1797) a l'é stàit në scultor italian, considerà un dij pì grand ëd la Sicilia e l'ùltim amportant cap-scòla dla tradission ëd botega a Palerm. === Vita e formassion === A l'ha studià a Roma, andoa a l'é stàit anlev ëd Filippo della Valle, pressident ëd l'Academia ëd San Luca. A l'é restà a Roma dal 1740 al 1745, anans ëd torné an Sicilia. Dël 1753 a l'ha marià Oliva Spoto, con la qual a l'ha avù quatr fieuj. === Euvre === Marabitti a l'é stàit motobin ativ an tuta la Sicilia. Tra soe euvre pì amportante i arcordoma: * La '''Fontan-a dël Genio''' a Villa Giulia a Palermo (1778). * L''''Apoteosi ëd San Benedetto''' ant ël Dòm ëd Monreale (1776), considerà sò caplavor. * Le statue an sla '''faciada dël Dòm ëd Siracusa''' (Madonna, Santa Lucia, San Marzian, San Pero e San Pàul, 1753-1757). * L'Apoteosi ëd Sant'Ignassi ant la cesa dij Gesuita ëd Catania (1749-1751). * La statua ëd '''San Luigi Gonzaga an glòria''' ant la cesa ëd Casa Professa a Palermo (1763). * Ël '''portal d'intrada dël Seminari''' a Monreale (1772). * La '''statua ëd San Vito''' a Mazzara dël Vallo (1771). * La '''statua ëd Santa Rosalia''' al santuari dël Mont Pellegrin (1758). * La '''Fontana dël Drag''' e la '''Fontana dël Pëscador''' an sla stra Palermo-Monreale (1767-1769). * Le '''statue dl'Abbondansa e dla Glòria''' a Villa Giulia (già "La Religion" e "La Vitòria dla Religion", 1760). === Stil === Sò stil a l'é tard-baròch, anfluensà da soa formassion roman-a. A l'é stàit sopranominà ël "neuv Gagini" për soa bravura, ma con l'ariv dël neoclassicism soa arputassion a l'é calà. Ancheuj a l'é considerà un dij pì important scultor dël Set-sent sicilian. {{Fin}} [[Categorìa:Scultor|Marabitti, Ignazio]] e4sym0m391ekp7alheayy7e2y8x63o8 887061 887060 2026-04-06T19:09:09Z Dragonòt 19 887061 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Casa_Professa_PA_09_10_2017_14.jpg|thumb|San Luigi Gonzaga]] '''Ignazio Marabitti''' (nòm complet '''Ignazio Francesco Marabitti''', nassù a [[Palerm]] ai 6 ëd gené dël 1719, mòrt a Palerm ai 10 ëd gené dël 1797) a l'é stàit në scultor italian, considerà un dij pì grand ëd la Sicilia e l'ùltim amportant cap-scòla dla tradission ëd botega a Palerm. === Vita e formassion === A l'ha studià a Roma, andoa a l'é stàit anlev ëd Filippo della Valle, pressident ëd l'Academia ëd San Luca. A l'é restà a Roma dal 1740 al 1745, anans ëd torné an Sicilia. Dël 1753 a l'ha marià Oliva Spoto, con la qual a l'ha avù quatr fieuj. === Euvre === Marabitti a l'é stàit motobin ativ an tuta la Sicilia. Tra soe euvre pì amportante i arcordoma: * La '''Fontan-a dël Genio''' a Villa Giulia a Palermo (1778). * L''''Apoteosi ëd San Benedetto''' ant ël Dòm ëd Monreale (1776), considerà sò caplavor. * Le statue an sla '''faciada dël Dòm ëd Siracusa''' (Madonna, Santa Lucia, San Marzian, San Pero e San Pàul, 1753-1757). * L'Apoteosi ëd Sant'Ignassi ant la cesa dij Gesuita ëd Catania (1749-1751). * La statua ëd '''San Luigi Gonzaga an glòria''' ant la cesa ëd Casa Professa a Palermo (1763). * Ël '''portal d'intrada dël Seminari''' a Monreale (1772). * La '''statua ëd San Vito''' a Mazzara dël Vallo (1771). * La '''statua ëd Santa Rosalia''' al santuari dël Mont Pellegrin (1758). * La '''Fontana dël Drag''' e la '''Fontana dël Pëscador''' an sla stra Palermo-Monreale (1767-1769). * Le '''statue dl'Abbondansa e dla Glòria''' a Villa Giulia (già "La Religion" e "La Vitòria dla Religion", 1760). === Stil === Sò stil a l'é tard-baròch, anfluensà da soa formassion roman-a. A l'é stàit sopranominà ël "neuv Gagini" për soa bravura, ma con l'ariv dël neoclassicism soa arputassion a l'é calà. Ancheuj a l'é considerà un dij pì important scultor dël Set-sent sicilian. {{Fin}} [[Categorìa:Scultor|Marabitti, Ignazio]] 8l5sgyhs5mz5y7e52qw9dckchffql0n 0 50596 887089 744345 2026-04-07T08:12:16Z Dragonòt 19 887089 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Ernst Kantorowicz''' (nassù '''Ernst Hartwig Kantorowicz''' a Posen, Imperi Gërmanich, ai 3 ëd magg dël 1895, mòrt a Princeton, [[New Jersey]], ai 9 dë stèmber dël 1963) a l'é stàit në stòrich alman e american d'origin ebràica, specialisà an stòria medieval, stòria polìtica e teologìa polìtica . == Vita == Kantorowicz a l'era fieul ëd na rica famija ebràica d'industriaj (distilarìa ëd licor). Durant la [[Prima guèra mondial]] a l'ha servì quatr agn com ufissial an sl'Artijerìa al Front Ossidental . Dòp la guèra a l'ha combatù ant le milissie anti-comuniste (Freikorps) contra ij polonèis e ij comunista a Berlin . A l'ha studià econòmia a Berlin, Mùnich e Heidelberg, andoa dël 1921 a l'ha otnù ël dotorà con na tesi an sj'associassion d'artisan ant ël mond islàmich . A l'é stàit mèmber dël sìrcol literari "George-Kreis" dël poeta Stefan George. Dël 1930 a l'ha arseivù na càtedra onoraria a l'Università ëd Frankfurt . Dòp la montà dël nasism, a l'ha dovù chité 'd mostré dël 1933 për soe orìgin ebràiche, e a l'é stàit pensionà dël 1935 . Dòp la "Neuit dij cristaj" (Kristallnacht) dël 1938, a l'é emigrà ant jë Stat Unì . A l'ha mostrà a l'Università ëd California, Berkeley (1939-1950). Dël 1950 a l'ha dàit le dimission për protesta contra l'obligassion ëd signé un giurament ëd fidelità anticomunista, ch'a considerava n'ofèisa a la libertà académica . Dël 1951 a l'é stàit nominà professor a l'Institute for Advanced Study ëd Princeton, andoa a l'é restà fin-a a la mòrt . == Euvre prinsipaj == * '''''Kaiser Friedrich der Zweite''''' (1927) - na biografìa dl'imperator Federigh II * '''''The King's Two Bodies''''' (1957) - sò caplavor, ch'a studia la distinsion antra "còrp natural" e "còrp polìtich" dël rè. A l'é un clàssich dël pensé polìtich {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Kantorowicz, Ernst]] 8hrxysvcwkglunz7vj2g4hqp8wifd1e 887090 887089 2026-04-07T08:13:12Z Dragonòt 19 887090 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Ernst_Kantorowicz_1921.jpg|thumb|Ernst Kantorowicz (1921)]] '''Ernst Kantorowicz''' (nassù '''Ernst Hartwig Kantorowicz''' a Posen, Imperi Gërmanich, ai 3 ëd magg dël 1895, mòrt a Princeton, [[New Jersey]], ai 9 dë stèmber dël 1963) a l'é stàit në stòrich alman e american d'origin ebràica, specialisà an stòria medieval, stòria polìtica e teologìa polìtica . == Vita == Kantorowicz a l'era fieul ëd na rica famija ebràica d'industriaj (distilarìa ëd licor). Durant la [[Prima guèra mondial]] a l'ha servì quatr agn com ufissial an sl'Artijerìa al Front Ossidental . Dòp la guèra a l'ha combatù ant le milissie anti-comuniste (Freikorps) contra ij polonèis e ij comunista a Berlin . A l'ha studià econòmia a Berlin, Mùnich e Heidelberg, andoa dël 1921 a l'ha otnù ël dotorà con na tesi an sj'associassion d'artisan ant ël mond islàmich . A l'é stàit mèmber dël sìrcol literari "George-Kreis" dël poeta Stefan George. Dël 1930 a l'ha arseivù na càtedra onoraria a l'Università ëd Frankfurt . Dòp la montà dël nasism, a l'ha dovù chité 'd mostré dël 1933 për soe orìgin ebràiche, e a l'é stàit pensionà dël 1935 . Dòp la "Neuit dij cristaj" (Kristallnacht) dël 1938, a l'é emigrà ant jë Stat Unì . A l'ha mostrà a l'Università ëd California, Berkeley (1939-1950). Dël 1950 a l'ha dàit le dimission për protesta contra l'obligassion ëd signé un giurament ëd fidelità anticomunista, ch'a considerava n'ofèisa a la libertà académica . Dël 1951 a l'é stàit nominà professor a l'Institute for Advanced Study ëd Princeton, andoa a l'é restà fin-a a la mòrt . == Euvre prinsipaj == * '''''Kaiser Friedrich der Zweite''''' (1927) - na biografìa dl'imperator Federigh II * '''''The King's Two Bodies''''' (1957) - sò caplavor, ch'a studia la distinsion antra "còrp natural" e "còrp polìtich" dël rè. A l'é un clàssich dël pensé polìtich {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Kantorowicz, Ernst]] rc3nzadn8vkwoa285q2f9bj9z6epxfr 0 50943 887082 744520 2026-04-07T07:57:24Z Dragonòt 19 887082 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Ferdinand Gonseth''' (nassù a Sonvilier, ant ël canton Berna, ai 22 dë stèmber dël 1890, mòrt a Losan-a ai 17 dë dzèmber dël 1975) a l'é stàit un matemàtich e filòsof dla siensa svìsser . A l'é considerà un dij pì amportant epistemòlogh dël sécol ch'a fa XX . == Biografìa == Fieul d'un arlogé, Gonseth a l'ha perdù la vista durant l'adolessensa . A l'é laureasse an [[matemàtica]] e [[fìsica]] al Politècnich ëd Zurigh (EPFZ) dël 1914, andoa a l'ha peui otnù ël dotorà dël 1916 . A l'ha mostrà a l'Università 'd Berna (1919-1929) e a l'EPFZ (1929-1960), andoa a l'ha tnù na càtedra ëd filosofìa dla siensa . == Pensé == Gonseth a l'é l'ideator dla "filosofìa duverta", ëdcò ciamà '''idonéism''' (dal fransèis "idoine", visadì "ch'a conven" o "ch'a l'é adat") . Sò pensé a arfuda qualsëssìa forma ëd dògma o 'd vrità assolùa. La conossensa, për chiel, a l'é sempre provisòria e sogeta a revision. Ij prinsìpi fondamentaj ëd soa filosofìa a son: * '''La revisionabilità dla conossensa''' (minca teorìa a peul esse modificà o campà via an facia a d'evidense neuve) ; * '''La tecnicità''' (la conossensa a l'é sempe colegà a na prospetiva particolar) . == Euvre e amportansa == Gonseth a l'ha publicà 'd test fondamentaj com ''Les Fondements des mathématiques'' (1926) . Dël 1947 a l'ha fondà la revista ''Dialectica'' ansema a Gaston Bachelard e Paul Bernays . A l'é stàit ëdcò un dij fondator ëd l'Union Internassional ëd Lògica, Metodologìa e Filosofìa dla Siensa (1946) . Soa euvra a l'ha anfluensà la filosofìa e la siensa dël Neuv-sent. {{Fin}} [[Categorìa:Filòsof|Gonseth, Ferdinand]] 150q99fur42ajugr9ztmuzcjjydhmdo 887083 887082 2026-04-07T07:58:26Z Dragonòt 19 887083 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Ferdinand_Gonseth_ETH-Bib_Portr_00116.jpg|thumb|Ferdinand Gonseth]] '''Ferdinand Gonseth''' (nassù a Sonvilier, ant ël canton Berna, ai 22 dë stèmber dël 1890, mòrt a Losan-a ai 17 dë dzèmber dël 1975) a l'é stàit un matemàtich e filòsof dla siensa svìsser . A l'é considerà un dij pì amportant epistemòlogh dël sécol ch'a fa XX . == Biografìa == Fieul d'un arlogé, Gonseth a l'ha perdù la vista durant l'adolessensa . A l'é laureasse an [[matemàtica]] e [[fìsica]] al Politècnich ëd Zurigh (EPFZ) dël 1914, andoa a l'ha peui otnù ël dotorà dël 1916 . A l'ha mostrà a l'Università 'd Berna (1919-1929) e a l'EPFZ (1929-1960), andoa a l'ha tnù na càtedra ëd filosofìa dla siensa . == Pensé == Gonseth a l'é l'ideator dla "filosofìa duverta", ëdcò ciamà '''idonéism''' (dal fransèis "idoine", visadì "ch'a conven" o "ch'a l'é adat") . Sò pensé a arfuda qualsëssìa forma ëd dògma o 'd vrità assolùa. La conossensa, për chiel, a l'é sempre provisòria e sogeta a revision. Ij prinsìpi fondamentaj ëd soa filosofìa a son: * '''La revisionabilità dla conossensa''' (minca teorìa a peul esse modificà o campà via an facia a d'evidense neuve) ; * '''La tecnicità''' (la conossensa a l'é sempe colegà a na prospetiva particolar) . == Euvre e amportansa == Gonseth a l'ha publicà 'd test fondamentaj com ''Les Fondements des mathématiques'' (1926) . Dël 1947 a l'ha fondà la revista ''Dialectica'' ansema a Gaston Bachelard e Paul Bernays . A l'é stàit ëdcò un dij fondator ëd l'Union Internassional ëd Lògica, Metodologìa e Filosofìa dla Siensa (1946) . Soa euvra a l'ha anfluensà la filosofìa e la siensa dël Neuv-sent. {{Fin}} [[Categorìa:Filòsof|Gonseth, Ferdinand]] 4z4riikz0pls8zb3l243cxvzcojz3re 0 53135 887086 746083 2026-04-07T08:05:38Z Dragonòt 19 887086 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Robert Van't Hoff''' (nassù '''Robbert van 't Hoff''' a [[Rotterdam]] ai 5 ëd novèmber dël 1887, mòrt a New Milton ([[Anghiltèra]]) ai 25 d'avril dël 1979) a l'é stàit n'architet e designer ëd mobilia [[Pais Bass|olandèis]] . A l'é avosà dzortut për '''Villa Henny''' (ancheuj '''Villa Van 't Hoff'''), progetà dël 1914 e costruìa antra 'l 1915 e 'l 1919 a Huis ter Heide . Costa vila a l'é un-a dle prime ca moderniste dël mond e un dij prim esempi d'architetura residensial an '''ciman armà''' . Dël 1917 a l'é intrà a fé part dël moviment artìstich '''[[De Stijl]]''' . == Biografìa == Van 't Hoff a l'ha studià architetura an [[Anghiltèra]], prima a la ''School of Art'' ëd [[Birmingham]] (dal 1906) e peui a l'''Architectural Association'' ëd [[Londra]] (1911-1914) . Dël 1914 a l'ha fàit un viagi dë studi ant jë [[Stat Unì]] andoa a l'ha conossù '''[[Frank Lloyd Wright]]''', ch'a l'ha anfluensà an manera decisiva sò stil . Tornà an [[Pais Bass|Olanda]], a l'ha progetà '''Villa Henny''', ch'a l'ha atirà l'atension ëd '''Theo van Doesburg''' e dj'àutri artista dël grup De Stijl . Për doi agn (1917-1919) a l'é stàit un mèmber ativ dël moviment, colaborand a la rivista e sostenend-la finansiament . A l'ha firmà ël prim manifest dël De Stijl dël novèmber 1918 . Dël 1919, dòp dle delusion polìtiche (a l'era mèmber dël Partì Comunista Olandèis), a l'ha chità ël moviment e a l'é slontanasse da l'atività artìstica . Dël 1922 a l'é diciarasse "ex-architet" e a l'ha dedicà la pì part ëd soa vita a promeuve '''comunità anàrchiche''' sperimentaj . A l'é mòrt an Anghiltèra dël 1979 . == Euvre prinsipaj == * '''Løvdalla''' (1911) – ca për ij sò cé a Huis ter Heide * '''Villa Verloop''' (1915) – ca d'istà a Huis ter Heide * '''Villa Henny''' (1915-1919) – sò caplavor, un dij prim esempi d'architetura modernista an ciman armà * '''De Stijl''' (1918) – na ca * '''Scritura ''Abolition''''' (1926) – manifest polìtich anònim == Anliure == * [[De Stijl]] * Architetura modernista {{Fin}} [[Categorìa:Architet|Van't Hoff, Robert]] 6zzxw6zdj3ccc2q4jmhvaja0j9vtuuc 887087 887086 2026-04-07T08:07:08Z Dragonòt 19 887087 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Robert_van_'t_Hoff.jpg|thumb|Robert van't Hoff]] '''Robert Van't Hoff''' (nassù '''Robbert van 't Hoff''' a [[Rotterdam]] ai 5 ëd novèmber dël 1887, mòrt a New Milton ([[Anghiltèra]]) ai 25 d'avril dël 1979) a l'é stàit n'architet e designer ëd mobilia [[Pais Bass|olandèis]] . A l'é avosà dzortut për '''Villa Henny''' (ancheuj '''Villa Van 't Hoff'''), progetà dël 1914 e costruìa antra 'l 1915 e 'l 1919 a Huis ter Heide . Costa vila a l'é un-a dle prime ca moderniste dël mond e un dij prim esempi d'architetura residensial an '''ciman armà''' . Dël 1917 a l'é intrà a fé part dël moviment artìstich '''[[De Stijl]]''' . == Biografìa == Van 't Hoff a l'ha studià architetura an [[Anghiltèra]], prima a la ''School of Art'' ëd [[Birmingham]] (dal 1906) e peui a l'''Architectural Association'' ëd [[Londra]] (1911-1914) . Dël 1914 a l'ha fàit un viagi dë studi ant jë [[Stat Unì]] andoa a l'ha conossù '''[[Frank Lloyd Wright]]''', ch'a l'ha anfluensà an manera decisiva sò stil . Tornà an [[Pais Bass|Olanda]], a l'ha progetà '''Villa Henny''', ch'a l'ha atirà l'atension ëd '''Theo van Doesburg''' e dj'àutri artista dël grup De Stijl . Për doi agn (1917-1919) a l'é stàit un mèmber ativ dël moviment, colaborand a la rivista e sostenend-la finansiament . A l'ha firmà ël prim manifest dël De Stijl dël novèmber 1918 . Dël 1919, dòp dle delusion polìtiche (a l'era mèmber dël Partì Comunista Olandèis), a l'ha chità ël moviment e a l'é slontanasse da l'atività artìstica . Dël 1922 a l'é diciarasse "ex-architet" e a l'ha dedicà la pì part ëd soa vita a promeuve '''comunità anàrchiche''' sperimentaj . A l'é mòrt an Anghiltèra dël 1979 . == Euvre prinsipaj == * '''Løvdalla''' (1911) – ca për ij sò cé a Huis ter Heide * '''Villa Verloop''' (1915) – ca d'istà a Huis ter Heide * '''Villa Henny''' (1915-1919) – sò caplavor, un dij prim esempi d'architetura modernista an ciman armà * '''De Stijl''' (1918) – na ca * '''Scritura ''Abolition''''' (1926) – manifest polìtich anònim == Anliure == * [[De Stijl]] * Architetura modernista {{Fin}} [[Categorìa:Architet|Van't Hoff, Robert]] 4z8nelxvdlfr33r2p81ryevyvcot8oi 0 62375 887065 754416 2026-04-06T19:28:22Z Dragonòt 19 887065 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Marcel Broodthaers''' (nassù a Saint-Gilles/Sint-Gillis, Brussel, ai 28 ëd gené dël 1924, mòrt a Colònia ai 28 ëd gené dël 1976) a l'é stàit un poeta, cineasta e artista visual belga, un-a dle figure pi anfluente dl'Art concetual e dl'istitussion crìtica. === Vita === Broodthaers a l'ha studià [[chìmica]] e a l'ha travajà com fotògraf e giornalista. Dël 1951 a l'ha publicà soa prima racòlta 'd poesìe. Për 12 agn a l'é stàit an contat con ij Srrealista (René Magritte, Marcel Mariën), ma a l'ha mai aderì al moviment. Dël 1964, a l'ha fàit sò debut ant l'art visual con n'istalassion simbòlica: ''Le Pense-Bête'' (50 còpie 'd soa poesìa anfongà ant ël gess) . A l'é mòrt dël 1976, ant sò 52° compleann e a l'é sotrà al simiteri d'Ixelles . === Euvre e stil === Broodthaers a l'é avosà për l'usagi dël lengagi, dël sìmbol e dl'istitussion artìstica com materia prima. A l'ha dovrà materiaj com ij carton dj'euv . Euvre prinsipaj: * ''Le Pense-Bête'' (1964) * ''Musée d'Art Moderne, Département des Aigles'' (1968-1972) * ''La Salle Blanche'' (1975) * ''Grande casserole de moules'' (1966) * ''Parc à moules'' (1966) * ''Série en langue française'' (1972) === Anfluensa === Broodthaers a l'ha anfluensà generassion d'artista (Daniel Buren, Hans Haacke). A l'é stàit present a Documenta 5 (1972), Documenta 7 (1982) e Documenta 10 (1997) , e a la Bienal ëd Venessia dël 1976, 1978 e 1980 . Soa euvra a l'é stàita sogeta ëd na gran retrospetiva al Museum of Modern Art ëd New York dël 2016 . Soe euvre as treuvo ant ij pì important musé dël mond, com la Tate Modern ëd Londra, ël Centre Pompidou ëd Paris e la Gemäldegalerie ëd Berlin . {{Fin}} [[Categorìa:Artista|Broodthaers, Marcel]] 6hchqxd3e5k8taljmoat9x6s7l1t0gi 887066 887065 2026-04-06T19:30:04Z Dragonòt 19 887066 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Cimetière_d'Ixelles_06.JPG|thumb|La tomba]] '''Marcel Broodthaers''' (nassù a Saint-Gilles/Sint-Gillis, Brussel, ai 28 ëd gené dël 1924, mòrt a Colònia ai 28 ëd gené dël 1976) a l'é stàit un poeta, cineasta e artista visual belga, un-a dle figure pi anfluente dl'Art concetual e dl'istitussion crìtica. === Vita === Broodthaers a l'ha studià [[chìmica]] e a l'ha travajà com fotògraf e giornalista. Dël 1951 a l'ha publicà soa prima racòlta 'd poesìe. Për 12 agn a l'é stàit an contat con ij Srrealista (René Magritte, Marcel Mariën), ma a l'ha mai aderì al moviment. Dël 1964, a l'ha fàit sò debut ant l'art visual con n'istalassion simbòlica: ''Le Pense-Bête'' (50 còpie 'd soa poesìa anfongà ant ël gess) . A l'é mòrt dël 1976, ant sò 52° compleann e a l'é sotrà al simiteri d'Ixelles . === Euvre e stil === Broodthaers a l'é avosà për l'usagi dël lengagi, dël sìmbol e dl'istitussion artìstica com materia prima. A l'ha dovrà materiaj com ij carton dj'euv . Euvre prinsipaj: * ''Le Pense-Bête'' (1964) * ''Musée d'Art Moderne, Département des Aigles'' (1968-1972) * ''La Salle Blanche'' (1975) * ''Grande casserole de moules'' (1966) * ''Parc à moules'' (1966) * ''Série en langue française'' (1972) === Anfluensa === Broodthaers a l'ha anfluensà generassion d'artista (Daniel Buren, Hans Haacke). A l'é stàit present a Documenta 5 (1972), Documenta 7 (1982) e Documenta 10 (1997) , e a la Bienal ëd Venessia dël 1976, 1978 e 1980 . Soa euvra a l'é stàita sogeta ëd na gran retrospetiva al Museum of Modern Art ëd New York dël 2016 . Soe euvre as treuvo ant ij pì important musé dël mond, com la Tate Modern ëd Londra, ël Centre Pompidou ëd Paris e la Gemäldegalerie ëd Berlin . {{Fin}} [[Categorìa:Artista|Broodthaers, Marcel]] 8tiqk8tyqskmyz623sj3vtxmb19fefz 0 63057 887057 852516 2026-04-06T18:48:51Z Dragonòt 19 887057 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Biblioteca Universidad del Bío-Bío.jpg|right|310px|thumb|Biblioteca Universidad del Bío-Bío (2018)]] L'atual resior a l'é Benito Umaña Hermosilla. '''Università dël Bío-Bío''' (an [[Lenga spagneula|spagneul]]: ''Universidad del Bío-Bío'', sigla '''UBB''') a l'é n'università pùblica e tradissional [[Cile|cilen-a]] . A l'é stàita fondà dël 9 d'avril dël 1947 . == Organisassion == L'università a l'é organisà an ses facoltà : * '''Architetura, Costrussion e Design''' (arconossùa për l'usagi dël bòsch e la conservassion dël patrimòni architetònich) * '''Siensa''' (a organisa la Fiera Nassional ëd Siensa e Tecnologìa) * '''Angegnerìa''' (con dipartiment ëd bòsch, elétrich, mecànica, sivil e industrial) * '''Educassion e Umanità''' (a forma ëd magìster e a eufr Psicologìa e Servissi Sociaj) * '''Siensa dla Salut e dël Mangé''' * '''Aministrassion Comersial''' A l'ha doi campus prinsipaj: '''Concepción''' (sede sentral) e '''Fernando May''' a Chillán . A l'ha pì che 12.500 student . A l'é mèmber dël Consejo de Rectores de las Universidades Chilenas (CRUCH) . == Stòria == L'Università dël Bío-Bío a l'é nàita dël 1988 da l'union ëd doe istitussion: la Universidad de Bío-Bío (ch'a rivava da l'antica Sede Concepción ëd la Universidad Técnica del Estado, fondà dël 1947) e l'Instituto Professional de Chillán (ch'a rivava da la Sede Ñuble ëd l'Universidad de Chile, fondà dël 1966) . == Anliure esterne == * [http://www.ubiobio.cl Sit ëd l'Università dël Bío-Bío] (an [[lenga spagneula|ëspagneul]]) {{Fin}} [[Categorìa:Università dël Cile|Bío-Bío]] 5f9gd7mgk97n64t66c5x2o5k9yjpvd2 0 68453 887071 759382 2026-04-06T20:34:07Z Dragonòt 19 887071 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Peter Laslett''' (nassù Thomas Peter Ruffell Laslett a Bedford, Anghiltèra, ël 18 dë dzèmber dël 1915, mòrt a Cambridge l'8 ëd novèmber dël 2001) a l'é stàit në stòrich britànich. A l'é stàit un dij fondator dël "Cambridge Group for the History of Population and Social Structure" e un dij pioné dla demografìa stòrica e dla stòria dla famija. == Biografìa == Laslett a l'era fieul d'un ministr batista . A l'ha studià stòria al St John's College ëd Cambridge, andoa a l'é laureasse con na double first dël 1938 . Durant la [[Sconda guèra mondial]] a l'ha travajà a Bletchley Park, an decifrand ij còdes dla marin-a giaponèisa, e a l'ha amprendù ël giaponèis a la School of Oriental and African Studies . A l'é stàit anrolà ant la Royal Navy Volunteer Reserve com tenent . A l'é stàit ëdcò stassionà a Washington dòp VE Day . A l'é ambelelà ch'a l'ha conossù soa futura fomna, Janet Crockett Clark, marià dël 1947 . Dël 1948 a l'ha otnù na borsa dë studi al St John's College, basà an su soa arserca an dzora a Robert Filmer. Soa edission djë scrit polìtich ëd Filmer a l'é stàita publicà dël 1949 con ël tìtol ''Patriarcha and Other Political Writings'' . Dël 1953 a l'é stàit nominà letor a Cambridge e a l'é dventà fellow dël Trinity College . A l'ha travajà ëdcò com produtor radio për la BBC Third Programme . A l'é stàit professor ëd siensa polìtica e dë stòria dla strutura social a l'Università ëd Cambridge dal 1966 al 1983 . A l'é mòrt a Cambridge dël 2001 e a l'é sotrà al Wolvercote Cemetery d'Oxford . == Contribussion prinsipaj == Laslett a l'ha dimostrà che ij ''Doi tratà an sël goern'' ëd John Locke a j'ero stàit scrit prima dla Rivolussion Gloriosa (1688-1689) për giustifiché l'atività dël partì whig durant la "Exclusion Crisis", e a l'ha publicà n'edission dël 1960 . Dël 1964 a l'ha fondà con Tony Wrigley ël Cambridge Group for the History of Population and Social Structure . A l'ha analisà ij registr parochiaj e ij censiment dël sécol ch'a fa XVII, dimostrand che la famija nuclear a l'era già prevalent ant l'Anghiltèra preindustrial . Dël 1982 a l'ha giugà un ròl amportant ant la fondassion dla University of the Third Age . == Euvre prinsipaj == * ''The World We Have Lost: England Before the Industrial Age'' (1965) * ''Household and Family in Past Time'' (editor, 1972) * ''Family Life and Illicit Love in Earlier Generations'' (1977) * ''A Fresh Map of Life: The Emergence of the Third Age'' (1989) == Onorificense == Dël 1997 a l'é stàit nominà Comandant ëd l'Órdin dl'Imperi Britànich (CBE) . A l'ha arseivù vàire dotorà ''honoris causa'' da università europenghe e american-e . {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Laslett, Peter]] jcrovod4hhev8p7feylj8vj8n07uvyp 887072 887071 2026-04-06T20:35:03Z Dragonòt 19 887072 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Laslett_P_Wolvercote_Cemetery.jpg|thumb|Soa tomba]] '''Peter Laslett''' (nassù Thomas Peter Ruffell Laslett a Bedford, Anghiltèra, ël 18 dë dzèmber dël 1915, mòrt a Cambridge l'8 ëd novèmber dël 2001) a l'é stàit në stòrich britànich. A l'é stàit un dij fondator dël "Cambridge Group for the History of Population and Social Structure" e un dij pioné dla demografìa stòrica e dla stòria dla famija. == Biografìa == Laslett a l'era fieul d'un ministr batista . A l'ha studià stòria al St John's College ëd Cambridge, andoa a l'é laureasse con na double first dël 1938 . Durant la [[Sconda guèra mondial]] a l'ha travajà a Bletchley Park, an decifrand ij còdes dla marin-a giaponèisa, e a l'ha amprendù ël giaponèis a la School of Oriental and African Studies . A l'é stàit anrolà ant la Royal Navy Volunteer Reserve com tenent . A l'é stàit ëdcò stassionà a Washington dòp VE Day . A l'é ambelelà ch'a l'ha conossù soa futura fomna, Janet Crockett Clark, marià dël 1947 . Dël 1948 a l'ha otnù na borsa dë studi al St John's College, basà an su soa arserca an dzora a Robert Filmer. Soa edission djë scrit polìtich ëd Filmer a l'é stàita publicà dël 1949 con ël tìtol ''Patriarcha and Other Political Writings'' . Dël 1953 a l'é stàit nominà letor a Cambridge e a l'é dventà fellow dël Trinity College . A l'ha travajà ëdcò com produtor radio për la BBC Third Programme . A l'é stàit professor ëd siensa polìtica e dë stòria dla strutura social a l'Università ëd Cambridge dal 1966 al 1983 . A l'é mòrt a Cambridge dël 2001 e a l'é sotrà al Wolvercote Cemetery d'Oxford . == Contribussion prinsipaj == Laslett a l'ha dimostrà che ij ''Doi tratà an sël goern'' ëd John Locke a j'ero stàit scrit prima dla Rivolussion Gloriosa (1688-1689) për giustifiché l'atività dël partì whig durant la "Exclusion Crisis", e a l'ha publicà n'edission dël 1960 . Dël 1964 a l'ha fondà con Tony Wrigley ël Cambridge Group for the History of Population and Social Structure . A l'ha analisà ij registr parochiaj e ij censiment dël sécol ch'a fa XVII, dimostrand che la famija nuclear a l'era già prevalent ant l'Anghiltèra preindustrial . Dël 1982 a l'ha giugà un ròl amportant ant la fondassion dla University of the Third Age . == Euvre prinsipaj == * ''The World We Have Lost: England Before the Industrial Age'' (1965) * ''Household and Family in Past Time'' (editor, 1972) * ''Family Life and Illicit Love in Earlier Generations'' (1977) * ''A Fresh Map of Life: The Emergence of the Third Age'' (1989) == Onorificense == Dël 1997 a l'é stàit nominà Comandant ëd l'Órdin dl'Imperi Britànich (CBE) . A l'ha arseivù vàire dotorà ''honoris causa'' da università europenghe e american-e . {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Laslett, Peter]] 1zk40nqd6mw05co3lp9915cpvba7npi 0 72802 887059 839779 2026-04-06T18:54:22Z Dragonòt 19 887059 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:White River Indianapolis.jpg|alt=|thumb|right|Ël [[White River]] e ël sentr d'Indianapolis.]] '''Indianapolis''' a l’é na sità djë Stat Unì d'América, capital e sità pi granda dlë Stat ëd l'Indian-a. A conta na popolassion ëd 791.926 abitant (2010) e la sità metropolitan-a a conta na popolassion d'anviron 2 milion d'abitant. A l'é la 15° sità pì popolà djë Stat Unì e la 3° dël Midwest (dòp Chicago e Columbus). === Geografìa === As treuva an sël fium White River, ant la part sentral dl'Indian-a. A l'é ciamà "Circle City" (sità dël sìrcol) për sò disegn urban con na piassa sentral (Monument Circle) da la qual a parto le stra prinsipaj. === Stòria === A l'é stàita fondà dël 1821 com capital dlë stat (an sostituission ëd Corydon). A l'é dventà n'amportant sènter feroviari e industrial dël sécol ch'a fa XIX. Dël 1911 a l'ha ospità la prima edission dla 500 Miglia d'Indianapolis (Indianapolis 500), la corsa d'auto pì veja dël mond. A l'é stàit ël sénter dël moviment për ij drit sivij ëd Martin Luther King. === Economìa === A l'é n'amportant sénter finansiari (ciamà "Nòrd ëd Wall Street" për la Federal Home Loan Bank), assicurativ (OneAmerica, Conseco), sanitari (Eli Lilly, Roche Diagnostics), e tecnològich. A l'é sede ëd la National Collegiate Athletic Association (NCAA). === Coltura === A l'ha ël Children's Museum (pì grand dël mond), l'Indianapolis Museum of Art, la Butler University, l'Universitet d'Indianapolis, e ël Lucas Oil Stadium (ca dij Indianapolis Colts - NFL). A l'é conossùa për la Indianapolis 500 e për la corsa "Mini-Marathon". {{Fin}} [[Categorìa:Sità djë Stat Unì d'América]] [[Categorìa:Indian-a]] 0ew9p8f4x0t1zkmqt3re2zb1j3w06hh 0 83060 887067 770900 2026-04-06T19:36:36Z Dragonòt 19 887067 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Carlo Andrea Rana''' (conossù ëdcò com '''Carlo Amedeo Rana''') a l'é stàit n'architet, matemàtich e topògraf italian, ativ dzortut an Piemont ant la sconda metà dël Setsent. A l'é stàit nominà "Architet Regi" dai Savòja. === Vita === Rana a l'é nassù a Susa ël 6 ëd novèmber dël 1715 , fieul ëd Carlo Francesco, regolator dle gabèle regie . A l'ha otnù la patente d'anginié topògraf ël 21 d'avril dël 1738 e a l'é dventà magìster ëd matemàtica ant le scòle d'artijerìa dël 1739 . A l'é mòrt a Turin dël 1804 . === Cariera === Soa cariera a l'é dësvlupasse dzortut ant l'angignarìa militar. A l'é stàit magìster ëd matemàtica për 25 agn (1755-1780) e a l'ha otnù ël tìtol d'architet civil e militar ëd soa maestà l'11 ëd gené dël 1780 . A l'ha partissipà al Congress d'architetura (1773-1799) e al Congress dj'edil (1773-1779) . === Euvre prinsipaj === * '''Gesìa dij Sant Michel e Solutor''' a Strambino (1763-1786), an stil baròch anfluensà da Bernardo Antonio Vittone * '''Capela ëd Nòstra Sgnora dle Grassie''' a Susa (1773) * '''Parochial ëd San Bononio''' a Setim Ròt * '''Sepolture regie''' ant la cripta dla Basilica ëd Superga (dal 1778) * '''Machina dij feu artifissiaj''' për la festa dël ters sentenari dla sità 'd Turin, an Piassa Castel === Publicassion === * ''Nuovo sistema di fortificare'' (Turin, 1758) * ''Dell'architettura militare per le Regie Scuole'' (1756/59) * ''L'alfabeto in prospettiva'' (1760/70) {{Fin}} [[Categorìa:Architet|Rana, Carloandrea]] rdm91j25fxsq96jy4esgqzc64enb5nt 887068 887067 2026-04-06T19:38:30Z Dragonòt 19 887068 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Parrocchiale_di_Strambino,_Piemonte_2.jpg||thumb|Parochial dë Strambin]] '''Carlo Andrea Rana''' (conossù ëdcò com '''Carlo Amedeo Rana''') a l'é stàit n'architet, matemàtich e topògraf italian, ativ dzortut an Piemont ant la sconda metà dël Setsent. A l'é stàit nominà "Architet Regi" dai Savòja. === Vita === Rana a l'é nassù a Susa ël 6 ëd novèmber dël 1715 , fieul ëd Carlo Francesco, regolator dle gabèle regie . A l'ha otnù la patente d'anginié topògraf ël 21 d'avril dël 1738 e a l'é dventà magìster ëd matemàtica ant le scòle d'artijerìa dël 1739 . A l'é mòrt a Turin dël 1804 . === Cariera === Soa cariera a l'é dësvlupasse dzortut ant l'angignarìa militar. A l'é stàit magìster ëd matemàtica për 25 agn (1755-1780) e a l'ha otnù ël tìtol d'architet civil e militar ëd soa maestà l'11 ëd gené dël 1780 . A l'ha partissipà al Congress d'architetura (1773-1799) e al Congress dj'edil (1773-1779) . === Euvre prinsipaj === * '''Gesìa dij Sant Michel e Solutor''' a Strambino (1763-1786), an stil baròch anfluensà da Bernardo Antonio Vittone * '''Capela ëd Nòstra Sgnora dle Grassie''' a Susa (1773) * '''Parochial ëd San Bononio''' a Setim Ròt * '''Sepolture regie''' ant la cripta dla Basilica ëd Superga (dal 1778) * '''Machina dij feu artifissiaj''' për la festa dël ters sentenari dla sità 'd Turin, an Piassa Castel === Publicassion === * ''Nuovo sistema di fortificare'' (Turin, 1758) * ''Dell'architettura militare per le Regie Scuole'' (1756/59) * ''L'alfabeto in prospettiva'' (1760/70) {{Fin}} [[Categorìa:Architet|Rana, Carloandrea]] iw6a6uzh5cuzte0pjnqsoctz0yrlecp 0 91783 887078 881706 2026-04-07T07:46:19Z Dragonòt 19 887078 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Second world war europe 1939 map de.png|thumb|right|300px|La situassion dël 1939.]] [[Figura:Turin-10-6-1940.png|miniatura|Ëd turinèis an Piassa Carl Albert për scoté 'l radiomëssagi ëd [[Benito Mussolini|Mussolini]] da [[Roma]], ch'a nonsia la diciairassion ëd guèra dl'Italia, ël 10 Giugn 1940]] La '''Sconda Guèra Mondial''' a l'é stàit ël pi important conflit militar dël sécol ch'a fa 20. La guèra a l'ha interessà squasi tute le nassion dla Tèra e a l'é durà dal mèis dë stèmber 1939 al mèis d'agost 1945, an provocand 60 milion ëd mòrt (la pì gran part sivil), ël 3% dla popolassion mondial dl'época. == Stòria == === Càuse === La Sconda Guèra Mondial a l'é stàita provocà da: * Ël Tratà 'd Versailles (1919) ch'a umiliava la Gërmania. * La crisi econòmica dël 1929. * La chërsùa dël fassism e dël nazism. * La polìtica d'espansion dla Gërmania, dl'Italia e dël Giapon. === Svolte prinsipaj === * '''1939''': La Gërmania, mnà dal ditator Adolf Hitler, a l'ha anvadù la Polònia l'1 dë stèmber. La Fransa e l'Anghiltèra a l'han diciarà guèra. * '''1940''': La Gërmania a l'ha ocupà la Fransa, ij Pais Bass, ël Belgi e la Danimarca. * '''1941''': Hitler a l'ha anvadù l'Union Soviética (22 giugn). Ël Giapon a l'ha atacà Pearl Harbor (7 dzèmber), e jë Stat Unì a son intrà an guèra. * '''1942-1943''': Le bataje 'd Stalingrad e d'El Alamein a l'han sarà la vitòria dj'Aleà. * '''1944''': Dësbarch an Normandìa (6 giugn) e liberassion ëd Paris. * '''1945''': ** 9 ëd magg: rèisa dla Gërmania (fin dla guèra an Euròpa). ** 15 d'agost: rèisa dël Giapon dòp ij bombardament atòmich d'Hiroshima e Nagasaki (6 e 9 d'agost). === Conseguense === * Mòrt ëd 60-85 milion ëd përson-e. * Creassion dle Nassion Unìe (1945). * Guèra frèida antra Stat Unì e Union Soviética. * Decolonisassion dl'Asia e dl'Àfrica. * Olocàust (6 milion d'ebréo massacrà). === Partecipant prinsipaj === * '''Aleà''': Stat Unì, Union Soviética, Anghiltèra, Cin-a, Fransa (libera), Polònia, Canadà, Australia. * '''Ass''' : Gërmania, Italia, Giapon, Ungherìa, Romania, Bulgarìa. == Anliure esterne == {{Categorìa ëd Commons|Pàgina=Category:World War II|left|Tìtol={{PAGENAME}}}} {{Fin}} [[Categorìa:Sconda guèra mondial| ]] [[Categorìa:Guère]] bur940y0ke48sm1f5iipgdh2torxsnc 0 92965 887069 809290 2026-04-06T20:25:00Z Dragonòt 19 887069 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Lorenzo Strozzi''' ([[Firense]], 11 d'agost dël 1482 - Firense, 1549) a l'é stàit un banché, literà e mecenà italian, member dla potent famija Strozzi. == Biografìa == Lorenzo a l'era fieul ëd Filippo Strozzi (ël Vej) e dla nobildona Salvaggia Gianfigliazzi . A l'ha arseivù na formassion umanìstica sota la guida ëd Bartolomeo Della Fonte e a l'é stàit amis e protetor ëd Niccolò Machiavelli . Dël 1503 a l'ha marià Lucrezia ëd Bernardo Rucellai, con la qual a l'ha avù quatr fieuj . A l'é stàit n'òm d'afé motobin rich e a l'ha gestì 'l banch ëd la famija. Dël 1514 a l'é stàit ufissial dël Mont e dël 1521 prior dla repùblica . Dòp la restaurazion dij Médici, a l'ha sostnù la Repùblica Fiorentin-a fin al 1527 . A l'é peui artirasse a vita privà ant la vila dël Santuccio, andoa a l'é mòrt dël 1549 . == Euvre literarie == Lorenzo Strozzi a l'é conossù për soa produssion teatral e poética: * ''Commedia in versi'' (1506), atribuìa për temp a Machiavelli * ''La Pisana'' (o ''La Nutrice'', 1518), comedia an endecasìlabi * ''La Violante'', comedia ambientà dël 1530 * ''Pistola fatta per la peste'', euvra epistolar * ''Vite degli uomini illustri della casa Strozzi'' A l'ha ëdcò organisà dë spetacol ëd carlevé, ancludend ël famos "car dla Mòrt" dël 1506 . == Relassion con Machiavelli == Lorenzo Strozzi a l'é stàit ël prinsipal mecenà ëd Machiavelli dòp ël 1520. A l'ha contribuì a fé intré Machiavelli ant ë sìrcol dël cardinal Giulio dël Médici . Machiavelli a l'ha dedicà a Strozzi l'''Arte dla guèra'' (1521) . Un manuscrit autògraf ëd Machiavelli dla ''Pistola fatta per la peste'' e dla ''Commedia'' a l'é conservà a la Biblioteca Nassional ëd Firense . {{Fin}} [[Categorìa:Biografìe|Strozzi, Lorenzo]] fk12th3y3y01lnd340oe84gaqmahjq0 887070 887069 2026-04-06T20:27:15Z Dragonòt 19 887070 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Blason_it_famille_Strozzi.svg|thumb|Lë scu 'd famija Stozzi]] '''Lorenzo Strozzi''' ([[Firense]], 11 d'agost dël 1482 - Firense, 1549) a l'é stàit un banché, literà e mecenà italian, member dla potent famija Strozzi. == Biografìa == Lorenzo a l'era fieul ëd Filippo Strozzi (ël Vej) e dla nobildona Salvaggia Gianfigliazzi . A l'ha arseivù na formassion umanìstica sota la guida ëd Bartolomeo Della Fonte e a l'é stàit amis e protetor ëd Niccolò Machiavelli . Dël 1503 a l'ha marià Lucrezia ëd Bernardo Rucellai, con la qual a l'ha avù quatr fieuj . A l'é stàit n'òm d'afé motobin rich e a l'ha gestì 'l banch ëd la famija. Dël 1514 a l'é stàit ufissial dël Mont e dël 1521 prior dla repùblica . Dòp la restaurazion dij Médici, a l'ha sostnù la Repùblica Fiorentin-a fin al 1527 . A l'é peui artirasse a vita privà ant la vila dël Santuccio, andoa a l'é mòrt dël 1549 . == Euvre literarie == Lorenzo Strozzi a l'é conossù për soa produssion teatral e poética: * ''Commedia in versi'' (1506), atribuìa për temp a Machiavelli * ''La Pisana'' (o ''La Nutrice'', 1518), comedia an endecasìlabi * ''La Violante'', comedia ambientà dël 1530 * ''Pistola fatta per la peste'', euvra epistolar * ''Vite degli uomini illustri della casa Strozzi'' A l'ha ëdcò organisà dë spetacol ëd carlevé, ancludend ël famos "car dla Mòrt" dël 1506 . == Relassion con Machiavelli == Lorenzo Strozzi a l'é stàit ël prinsipal mecenà ëd Machiavelli dòp ël 1520. A l'ha contribuì a fé intré Machiavelli ant ë sìrcol dël cardinal Giulio dël Médici . Machiavelli a l'ha dedicà a Strozzi l'''Arte dla guèra'' (1521) . Un manuscrit autògraf ëd Machiavelli dla ''Pistola fatta per la peste'' e dla ''Commedia'' a l'é conservà a la Biblioteca Nassional ëd Firense . {{Fin}} [[Categorìa:Biografìe|Strozzi, Lorenzo]] is267jmg44zv61ysqekwkscsov5aume 0 98435 887062 859979 2026-04-06T19:13:48Z Dragonòt 19 887062 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Naomi Ellen Watts''' (nassùa a Shoreham, Anghiltèra, ai 28 dë stèmber dël 1968) a l'é n'atris e produtris britànica naturalisà australian-a. == Biografìa == A l'é fija ëd Peter Watts, técnich dël son dij Pink Floyd, mòrt quand chila a l'avìa set agn. Dël 1982 a l'é trasferisse an Australia con la mare e 'l frel, andoa a l'ha frequentà la North Sydney Girls High School (ansema a Nicole Kidman, soa granda amisa). == Cariera == A l'ha ancaminà a recité ant la television australian-a. Dël 2001 a l'ha otnù la svolta con ''Mulholland Drive'' ëd David Lynch. A l'é stàita nominà a l'Oscar për ''21 Grams'' (2003) e ''The Impossible'' (2012). D'àutri film famos: ''The Ring'' (2002), ''King Kong'' (2005), ''Birdman'' (2014), ''St. Vincent'' (2014). Dël 2024 a l'ha vagnà l'Emmy coma mej atris protagonista për ''Feud: Capote vs. The Swans'' . == Vita privà == A l'ha vivù des agn con l'ator Liev Schreiber, con chiel a l'ha avù doi fieuj (Alexander e Samuel). Dël 2023 a l'ha marià Billy Crudup. A l'é aministratris ëd Nicole Kidman e ativista për l'HIV/AIDS (ambassatris ONUSIDA dal 2006) . {{Fin}} [[Categorìa:Ator australian]] l6nmjrhccehsb9mjv2zm2ujohyj8ga9 887063 887062 2026-04-06T19:14:39Z Dragonòt 19 887063 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Naomi_Watts_at_the_2024_New_York_Film_Festival_2_(cropped).jpg|thumb|Naomi Watss]] '''Naomi Ellen Watts''' (nassùa a Shoreham, Anghiltèra, ai 28 dë stèmber dël 1968) a l'é n'atris e produtris britànica naturalisà australian-a. == Biografìa == A l'é fija ëd Peter Watts, técnich dël son dij Pink Floyd, mòrt quand chila a l'avìa set agn. Dël 1982 a l'é trasferisse an Australia con la mare e 'l frel, andoa a l'ha frequentà la North Sydney Girls High School (ansema a Nicole Kidman, soa granda amisa). == Cariera == A l'ha ancaminà a recité ant la television australian-a. Dël 2001 a l'ha otnù la svolta con ''Mulholland Drive'' ëd David Lynch. A l'é stàita nominà a l'Oscar për ''21 Grams'' (2003) e ''The Impossible'' (2012). D'àutri film famos: ''The Ring'' (2002), ''King Kong'' (2005), ''Birdman'' (2014), ''St. Vincent'' (2014). Dël 2024 a l'ha vagnà l'Emmy coma mej atris protagonista për ''Feud: Capote vs. The Swans'' . == Vita privà == A l'ha vivù des agn con l'ator Liev Schreiber, con chiel a l'ha avù doi fieuj (Alexander e Samuel). Dël 2023 a l'ha marià Billy Crudup. A l'é aministratris ëd Nicole Kidman e ativista për l'HIV/AIDS (ambassatris ONUSIDA dal 2006) . {{Fin}} [[Categorìa:Ator australian]] fes97fa4io3q9hv550lho2i15814zjt 0 100666 887091 837677 2026-04-07T08:13:21Z Franjklogos 3605 887091 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Albrecht Dürer - Portrait of Maximilian I - Google Art Project.jpg|thumb|right|200px|Massimilian I d'Asborgh]] '''Massimilian I d'Asborgh''' ([[Wiener Neustadt]], 22 mars 1459 – [[Wels]], 12 géné 1519), fieul ëd [[Federich III d'Asborgh]] e ëd [[Eleonora d'Aviz]], dël 1508 a l'é stàit imperator dl'[[Imperi Roman Sacrà]] fin a sò mòrt. Dël 16 mars [[1494]] a l'ha marià la fija dël duca ëd [[Milan]] [[Galeass Marìa Sforza]], [[Bianca Maria Sforza|Bianca Maria]]. {{Fin}} [[Categorìa:Asborgh]] [[Categorìa:Sovran]] oltbinutytdr5rzm1ysou6o2eudas0g 3 109406 887088 884212 2026-04-07T08:08:24Z Civvì 18672 Civvì a l'ha tramudà la pàgina [[Ciaciarade:Smatteo499]] a [[Ciaciarade:Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]] sensa lassé na ridiression: Pàgina tramudà an automàtich durant l'arnominament ëd l'utent «[[Special:CentralAuth/Smatteo499|Smatteo499]]» a «[[Special:CentralAuth/Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de|Renamed user 4bcb89d69d36c56818ae7242857f95de]]» 879107 wikitext text/x-wiki {{Bin-ëvnù}} --[[Utent:Dragonòt|Dragonòt]] ([[Ciaciarade:Dragonòt|ciaciarade]]) 22:05, 13 Fër 2025 (CET) idybj5hj8jr5xninqti4ojlc5nr8an8 0 109805 887094 886979 2026-04-07T09:23:00Z ~2026-20731-62 31470 /* Stòria e Perìod Prinsipaj */ 887094 wikitext text/x-wiki [[Figura:BJO_Konzert_Phil_MR_098.jpg|thumb|N'orchestra 'd mùsica clàssica]] La '''mùsica clàssica''' a l'é na tradission musical ocidental ch'a comprend ëd composission coltivà për sécoj, caraterisà da në strumentassion complessa e na strutura formal. A l'é stàita dësvlupà antra ël sécol ch'a fa XI e ël di d'ancheuj, con d'influense an tut ël mond. Ant ël [[Piemont]], costa mùsica a l'ha trovà un teren dru, tant ant j'euvre dij compositor locaj che ant le manifestassion culturaj. ==Definission e Caraterìstiche== La mùsica clàssica as diferensia për sò usagi d'armonìe, contrapont e forme struturaj (com la sonà o la sinfonìa). A l'é spantià për ël mond grassie a la partitura scrita, ch'a përmëtt ëd riprodovla fedelment. Soe caraterìstiche prinsipaj a son: * Dinàmiche (forte, piano). * Timbr varià dl'orchestra. * Durà longa dle composission. ==Stòria e Perìod Prinsipaj== Mùsica medieval e arnassimental (sécoj XI–XVI): Mùsica sacra e polifonìa, com ël cant gregorian. Baròch (1600–1750): Compositor com [[Johann Sebastian Bach]], [[George Friedrich Händel]], [[Jean-Baptiste Lully]] e [[Antonio Vivaldi]], con l'ariv ëd l'òpera. Clàssich (1750–1820): [[Joseph Haydn]] e [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ch'a dësvlupo la forma sonàtica. Romàntich (1820–1900): Emossion intensa con [[Ludwig van Beethoven]], [[Gaspare Spontini]], [[Niccolò Paganini]], [[Gioachino Rossini]], [[Franz Schubert]], [[Vincenzo Bellini]], [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann]], [[Frédéric Chopin]], [[Giuseppe Verdi]], [[Richard Wagner]], [[Johannes Brahms]] e [[Gustav Mahler]]. Modern e Contemporani (dal 1900): Sperimentassion com ël jazz e mùsica eletrònica. ==Compositor Piemontèis== Ël Piemont a l'ha dàit ëd nòm amportant a la mùsica clàssica: * Gaetano Pugnani (1731–1798): Violinista arnomà dël period clàssich. * [[Giovanni Battista Viotti]] (1755–1824): Violinista arnomà, anlev ëd Pugnani e precursor dël concert romàntich. * Vittorio Monti (1868–1922): Autor ëd composission për violin. * [[Alfredo Casella]] (1883–1947): Musicista modern ch'a l'ha colaborà con ël moviment futurista. ==Euvre amportante== Le Quatr Stassion ëd Vivaldi (Baròch). Sinfonìa n.40 ëd Mozart (Clàssich). La Euvra Neuva ëd Wagner (Romàntich). Il Barbiere di Siviglia ëd Rossini, butà an sena al Teatro Regio ëd Turin. ==Mùsica clàssica ant ël Piemont== Ël Piemont a l'é stàit un sènter cultural për l'Europa: * Conservatòri Giuseppe Verdi (Turin): Scòla musical d'ecelensa dal 1866. * Festival MITO (SettembreMusica): Manifestassion ch'a colega Milan e Turin con concert internassionaj. ==Amportansa e Eredità== La mùsica clàssica a l'ha influensà: * La mùsica cinematogràfica (es. Ennio Morricone). * La pedagogìa musical (scòle ëd violin piemontèise). * La tradission dij còr polifònich, com ël Coro della RAI ëd Turin. ==Evolussion Moderna== Ancheuj, la mùsica clàssica a viv an tra: * Repertòri tradissionaj (orchestra sinfòniche com l'Orchestra Sinfonica Nazionale della RAI). * Fusion con d'àutri géner (es. Ludovico Einaudi, compositor piemontèis dë stil minimalista). * Digitalisassion: Piataforme com Spotify a rendo la mùsica clàssica acessìbil a tuti. ==Conclusion== La mùsica clàssica a l'é un patrimoni global ch'a arflèt l'evolussion ëd la società e dl'[[art]]. Ant ël Piemont, a l'ha trovà na ca d'ecelensa, con compositor, teatro e festival ch'a ten-o vive le nòte dël passà e dël present. [[Categorìa:Mùsica]] [[Categorìa:Cultura]] [[Categorìa:Stòria]] [[Categorìa:Società]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] t71mo0u6ux79wam5u69d51cpeje5ip8 887095 887094 2026-04-07T10:28:22Z ~2026-20731-62 31470 /* Euvre amportante */ 887095 wikitext text/x-wiki [[Figura:BJO_Konzert_Phil_MR_098.jpg|thumb|N'orchestra 'd mùsica clàssica]] La '''mùsica clàssica''' a l'é na tradission musical ocidental ch'a comprend ëd composission coltivà për sécoj, caraterisà da në strumentassion complessa e na strutura formal. A l'é stàita dësvlupà antra ël sécol ch'a fa XI e ël di d'ancheuj, con d'influense an tut ël mond. Ant ël [[Piemont]], costa mùsica a l'ha trovà un teren dru, tant ant j'euvre dij compositor locaj che ant le manifestassion culturaj. ==Definission e Caraterìstiche== La mùsica clàssica as diferensia për sò usagi d'armonìe, contrapont e forme struturaj (com la sonà o la sinfonìa). A l'é spantià për ël mond grassie a la partitura scrita, ch'a përmëtt ëd riprodovla fedelment. Soe caraterìstiche prinsipaj a son: * Dinàmiche (forte, piano). * Timbr varià dl'orchestra. * Durà longa dle composission. ==Stòria e Perìod Prinsipaj== Mùsica medieval e arnassimental (sécoj XI–XVI): Mùsica sacra e polifonìa, com ël cant gregorian. Baròch (1600–1750): Compositor com [[Johann Sebastian Bach]], [[George Friedrich Händel]], [[Jean-Baptiste Lully]] e [[Antonio Vivaldi]], con l'ariv ëd l'òpera. Clàssich (1750–1820): [[Joseph Haydn]] e [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ch'a dësvlupo la forma sonàtica. Romàntich (1820–1900): Emossion intensa con [[Ludwig van Beethoven]], [[Gaspare Spontini]], [[Niccolò Paganini]], [[Gioachino Rossini]], [[Franz Schubert]], [[Vincenzo Bellini]], [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann]], [[Frédéric Chopin]], [[Giuseppe Verdi]], [[Richard Wagner]], [[Johannes Brahms]] e [[Gustav Mahler]]. Modern e Contemporani (dal 1900): Sperimentassion com ël jazz e mùsica eletrònica. ==Compositor Piemontèis== Ël Piemont a l'ha dàit ëd nòm amportant a la mùsica clàssica: * Gaetano Pugnani (1731–1798): Violinista arnomà dël period clàssich. * [[Giovanni Battista Viotti]] (1755–1824): Violinista arnomà, anlev ëd Pugnani e precursor dël concert romàntich. * Vittorio Monti (1868–1922): Autor ëd composission për violin. * [[Alfredo Casella]] (1883–1947): Musicista modern ch'a l'ha colaborà con ël moviment futurista. ==Euvre amportante== Le Quatr Stassion ëd Vivaldi (Baròch). Sinfonìa n.40 ëd Mozart (Clàssich). L'anel dël Nibelung ëd Wagner (Romàntich). ==Mùsica clàssica ant ël Piemont== Ël Piemont a l'é stàit un sènter cultural për l'Europa: * Conservatòri Giuseppe Verdi (Turin): Scòla musical d'ecelensa dal 1866. * Festival MITO (SettembreMusica): Manifestassion ch'a colega Milan e Turin con concert internassionaj. ==Amportansa e Eredità== La mùsica clàssica a l'ha influensà: * La mùsica cinematogràfica (es. Ennio Morricone). * La pedagogìa musical (scòle ëd violin piemontèise). * La tradission dij còr polifònich, com ël Coro della RAI ëd Turin. ==Evolussion Moderna== Ancheuj, la mùsica clàssica a viv an tra: * Repertòri tradissionaj (orchestra sinfòniche com l'Orchestra Sinfonica Nazionale della RAI). * Fusion con d'àutri géner (es. Ludovico Einaudi, compositor piemontèis dë stil minimalista). * Digitalisassion: Piataforme com Spotify a rendo la mùsica clàssica acessìbil a tuti. ==Conclusion== La mùsica clàssica a l'é un patrimoni global ch'a arflèt l'evolussion ëd la società e dl'[[art]]. Ant ël Piemont, a l'ha trovà na ca d'ecelensa, con compositor, teatro e festival ch'a ten-o vive le nòte dël passà e dël present. [[Categorìa:Mùsica]] [[Categorìa:Cultura]] [[Categorìa:Stòria]] [[Categorìa:Società]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] l3kauwlb8fm0larox4j2g51i06v1u0k 887096 887095 2026-04-07T10:35:36Z ~2026-20731-62 31470 887096 wikitext text/x-wiki [[Figura:BJO_Konzert_Phil_MR_098.jpg|thumb|N'orchestra 'd mùsica clàssica]] La '''mùsica clàssica''' a l'é na tradission musical ocidental ch'a comprend ëd composission coltivà për sécoj, caraterisà da në strumentassion complessa e na strutura formal. A l'é stàita dësvlupà antra ël sécol ch'a fa XI e ël di d'ancheuj, con d'influense an tut ël mond. Ant ël [[Piemont]], costa mùsica a l'ha trovà un teren dru, tant ant j'euvre dij compositor locaj che ant le manifestassion culturaj. ==Definission e Caraterìstiche== La mùsica clàssica as diferensia për sò usagi d'armonìe, contrapont e forme struturaj (com la sonà o la sinfonìa). A l'é spantià për ël mond grassie a la partitura scrita, ch'a përmëtt ëd riprodovla fedelment. Soe caraterìstiche prinsipaj a son: * Dinàmiche (forte, piano). * Timbr varià dl'orchestra. * Durà longa dle composission. ==Stòria e Perìod Prinsipaj== Mùsica medieval e arnassimental (sécoj XI–XVI): Mùsica sacra e polifonìa, com ël cant gregorian. Baròch (1600–1750): Compositor com [[Johann Sebastian Bach]], [[George Friedrich Händel]], [[Jean-Baptiste Lully]] e [[Antonio Vivaldi]], con l'ariv ëd l'òpera. Clàssich (1750–1820): [[Joseph Haydn]] e [[Wolfgang Amadeus Mozart]], ch'a dësvlupo la forma sonàtica. Romàntich (1820–1900): Emossion intensa con [[Ludwig van Beethoven]], [[Gaspare Spontini]], [[Niccolò Paganini]], [[Gioachino Rossini]], [[Franz Schubert]], [[Vincenzo Bellini]], [[Felix Mendelssohn Bartholdy]], [[Robert Schumann]], [[Frédéric Chopin]], [[Giuseppe Verdi]], [[Richard Wagner]], [[Johannes Brahms]] e [[Gustav Mahler]]. Modern e Contemporani (dal 1900): Sperimentassion com ël jazz e mùsica eletrònica. ==Compositor Piemontèis== Ël Piemont a l'ha dàit ëd nòm amportant a la mùsica clàssica: * Gaetano Pugnani (1731–1798): Violinista arnomà dël period clàssich. * [[Giovanni Battista Viotti]] (1755–1824): Violinista arnomà, anlev ëd Pugnani e precursor dël period romàntich. * Vittorio Monti (1868–1922): Autor ëd composission për violin. * [[Alfredo Casella]] (1883–1947): Musicista modern ch'a l'ha colaborà con ël moviment futurista. ==Euvre amportante== Le Quatr Stassion ëd Vivaldi (Baròch). Sinfonìa n.40 ëd Mozart (Clàssich). L'anel dël Nibelung ëd Wagner (Romàntich). ==Mùsica clàssica ant ël Piemont== Ël Piemont a l'é stàit un sènter cultural për l'Europa: * Conservatòri Giuseppe Verdi (Turin): Scòla musical d'ecelensa dal 1866. * Festival MITO (SettembreMusica): Manifestassion ch'a colega Milan e Turin con concert internassionaj. ==Amportansa e Eredità== La mùsica clàssica a l'ha influensà: * La mùsica cinematogràfica (es. Ennio Morricone). * La pedagogìa musical (scòle ëd violin piemontèise). * La tradission dij còr polifònich, com ël Coro della RAI ëd Turin. ==Evolussion Moderna== Ancheuj, la mùsica clàssica a viv an tra: * Repertòri tradissionaj (orchestra sinfòniche com l'Orchestra Sinfonica Nazionale della RAI). * Fusion con d'àutri géner (es. Ludovico Einaudi, compositor piemontèis dë stil minimalista). * Digitalisassion: Piataforme com Spotify a rendo la mùsica clàssica acessìbil a tuti. ==Conclusion== La mùsica clàssica a l'é un patrimoni global ch'a arflèt l'evolussion ëd la società e dl'[[art]]. Ant ël Piemont, a l'ha trovà na ca d'ecelensa, con compositor, teatro e festival ch'a ten-o vive le nòte dël passà e dël present. [[Categorìa:Mùsica]] [[Categorìa:Cultura]] [[Categorìa:Stòria]] [[Categorìa:Società]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 2koanipm2brcl4c0irb5zj6ffjgcue8 0 111442 887076 2026-04-07T07:36:55Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Puerto Rico]], 12 novèmber1595) a l'é stàit un esplorador e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] Categorì...' 887076 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Puerto Rico]], 12 novèmber1595) a l'é stàit un esplorador e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] 9qsg4nyotc23dt64d91k0ugrnyofxg7 887077 887076 2026-04-07T07:37:27Z Franjklogos 3605 887077 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Porto Rico]], 12 novèmber 1595) a l'é stàit un esplorador e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] md51iiuldi18spxz1938hbdu7tjhvne 887079 887077 2026-04-07T07:48:41Z Franjklogos 3605 887079 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Porto Rico]], 12 novèmber 1595) a l'é stàit un esplorador e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'ha combatù contra ij spagneul durant la spedission organisà dal re [[Filip II]] dël 1588 contra la Gran Bretagna. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] 9z5593sw8cuv57hltvvjw6bempyob81 887081 887079 2026-04-07T07:53:32Z Franjklogos 3605 887081 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Porto Rico]], 12 novèmber 1595) a l'é stàit un esplorador e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'ha combatù contra ij spagneul durant la spedission organisà dal re [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dël 1588 contra la Gran Bretagna. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] 37qqsddpg9vhwz62glca815wfg4rk6i 0 111443 887084 2026-04-07T08:00:07Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V]] d'Asborgh e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]]' 887084 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V]] d'Asborgh e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] hd1wvtudg0li5tyfpbb32y8reta76r2 887085 887084 2026-04-07T08:04:33Z Franjklogos 3605 887085 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] rovep5xz0913wzpzff70yxkxhelzy4u 887093 887085 2026-04-07T08:15:24Z Franjklogos 3605 887093 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] [[Categorìa:Asborgh]] inhi3dqsmi0498qa8mx4s2flb9j6ix3 0 111444 887092 2026-04-07T08:13:53Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} [[Figura:Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg|thumb|right|200px|Carl V d'Asborgh]] '''Carl V d'Asborgh''' (Gand, 24 fërvè 1500 – Cuacos de Yuste, 21 stèmber 1558), fieul ëd [[Filip I d'Asborgh]] e ëd [[Maria ëd Borgogna]], dël 1519 a l'é stàit imperator dl'[[Imperi Roman Sacrà]] fin a sò mòrt. Dël 1526 a l'ha marià Isabèla ëd Portugal. {{Fin}} ...' 887092 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Portrait of Charles V, Holy Roman Emperor, seated (1500–1558), formerly attributed to Titian (Alte Pinakothek, Munich).jpg|thumb|right|200px|Carl V d'Asborgh]] '''Carl V d'Asborgh''' (Gand, 24 fërvè 1500 – Cuacos de Yuste, 21 stèmber 1558), fieul ëd [[Filip I d'Asborgh]] e ëd [[Maria ëd Borgogna]], dël 1519 a l'é stàit imperator dl'[[Imperi Roman Sacrà]] fin a sò mòrt. Dël 1526 a l'ha marià Isabèla ëd Portugal. {{Fin}} [[Categorìa:Asborgh]] [[Categorìa:Sovran]] dji8ek0lh6sw7i92x0wds97buvglwjj