Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 2701 887097 860860 2026-04-07T12:23:32Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887097 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Fenestrelle-Stemma.png|right|140px]] '''Fenestrele''' (''Fenestrelle'' an [[lenga italian-a|italian]], ''Fenestrelas'' an [[lenga ossitan-a|ossitan]]) a l’é un comun ëd 575 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 31/01/2009 [https://web.archive.org/web/20100120110924/http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html].</ref> dla [[provincia ëd Turin]]. == Atrassion == [[Figura:Forte Fenestrelle 0002.JPG|thumb|right|200px|Ël fòrt ëd Fenestrele]] * [[Fòrt ëd Fenestrele]] == Arcorense == Ai 25 d'ost a balo jë [[spadoné]]. == Aministrassion == El sìndich a l'é Michele Chiappero (dal 28/05/2007). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20080511210557/http://www.comune.fenestrelle.to.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Fenestrele| ]] 2qqxcixa0ayb3h9li8lf87adtnewste 0 22506 887137 733679 2026-04-08T07:17:40Z Dragonòt 19 887137 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Ël '''màrtes''' a l'é ël [[di]] dla [[sman-a]] ch'a ven antra ël [[lùn-es]] e ël [[merco]]. A l'é considerà lë scond di dla sman-a ant ësquasi tuti ij pais europengh (conform a la norma ISO 8601), mentre che ant jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]], ant ël [[Regn Unì]], an [[Portugal]], an [[Brasil]] a për la [[Cesa catòlica]] a l'é ël ters. == Etimologìa dël nòm == Sò nòm [[lenga piemontèisa|piemontèis]] a ven dal [[lenga latin-a|latin]] ''(dies) Martis'', visadì "(ël di) ëd [[Mart]]", dé [[Roma antica|roman]] dla [[guèra]], dël [[tron]] e dla [[pieuva]], dla natura e dla fertilità. Ant le lenghe germàniche (''Tuesday'' an anglèis, ''Dienstag'' an tedesch, ''dinsdag'' an olandèis) a l'é dedicà a ''Tyr'' (o Tîwaz), dio dla guèra equivalent a Mart. == Màrtes particolar == Conforma la tradission, a pija ël nòm ëd '''Màrtes grass''' l'ùltim di dë [[Carlevé]], dnans ch'a ancamin-a la [[Quarésima]] catòlica. '''Màrtes neir''' (o '''Màrtes 13''') : a l'é considerà un di 'd maladìa ant le culture ispàniche e greche. {{Fin}} [[Categorìa:Di dla sman-a]] dwrrn246ybqazt0gy5n81qx6u2vbcz7 887138 887137 2026-04-08T07:18:55Z Dragonòt 19 887138 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Mardi_Gras,_New_Orleans.jpg|thumb|Màrtes grass]] Ël '''màrtes''' a l'é ël [[di]] dla [[sman-a]] ch'a ven antra ël [[lùn-es]] e ël [[merco]]. A l'é considerà lë scond di dla sman-a ant ësquasi tuti ij pais europengh (conform a la norma ISO 8601), mentre che ant jë [[Stat Unì d'América|Stat Unì]], ant ël [[Regn Unì]], an [[Portugal]], an [[Brasil]] a për la [[Cesa catòlica]] a l'é ël ters. == Etimologìa dël nòm == Sò nòm [[lenga piemontèisa|piemontèis]] a ven dal [[lenga latin-a|latin]] ''(dies) Martis'', visadì "(ël di) ëd [[Mart]]", dé [[Roma antica|roman]] dla [[guèra]], dël [[tron]] e dla [[pieuva]], dla natura e dla fertilità. Ant le lenghe germàniche (''Tuesday'' an anglèis, ''Dienstag'' an tedesch, ''dinsdag'' an olandèis) a l'é dedicà a ''Tyr'' (o Tîwaz), dio dla guèra equivalent a Mart. == Màrtes particolar == Conforma la tradission, a pija ël nòm ëd '''Màrtes grass''' l'ùltim di dë [[Carlevé]], dnans ch'a ancamin-a la [[Quarésima]] catòlica. '''Màrtes neir''' (o '''Màrtes 13''') : a l'é considerà un di 'd maladìa ant le culture ispàniche e greche. {{Fin}} [[Categorìa:Di dla sman-a]] 7xws5mjvz6xenh1ik5mcuaufabrfklb 0 29726 887136 886968 2026-04-08T03:01:12Z Psubhashish 7908 vid+ 887136 wikitext text/x-wiki <!---'''Lenga juray'''--> {{Template:Prinsipi}} [[File:OpenSpeaks-Juy-Juray-Manjula Bhuyan-Opino Gomango-Aadhaar and Information Access.webm|thumb]] == Pais andoa a l'é parlà == La '''lenga juray''' o '''Juray''' ({{Audio|OpenSpeaks-juy-Juray-Opino Gomango-Pronunciation Juray 01.wav|pronuncia}}) a fa part ëd le [[lenghe Àustro-Asiàtiche]] e a l'é parlà dzortut an [[India]]. == Classìfica == [[File:OpenSpeaks-juy-Juray-Dinabandhu Gamango-OG-Social Impact of Aadhaar.webm|thumb|Un parlante dla lingua juray discute dij benefici sociali]] Në schema ëd classìfica dël '''Juray''' a peul esse: * lenghe Àustro-Asiàtiche ** lenghe munda *** lenghe sud munda **** lenghe koraput-munda ***** lenghe sora-juray-gorum ****** lenghe sora-juray ******* '''lenga juray''' == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''juy''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=juy {{Template:Fin}} [[Categorìa:Lenghe dl'India]] [[Categorìa:Lenghe sora-juray]] 9oalaw6meaz4he422pmn3pn1nz38v1k 887144 887136 2026-04-08T09:58:57Z Dragonòt 19 887144 wikitext text/x-wiki <!---'''Lenga juray'''--> {{Template:Prinsipi}} [[File:OpenSpeaks-Juy-Juray-Manjula Bhuyan-Opino Gomango-Aadhaar and Information Access.webm|thumb]] == Pais andoa a l'é parlà == La '''lenga juray''' o '''Juray''' ({{Audio|OpenSpeaks-juy-Juray-Opino Gomango-Pronunciation Juray 01.wav|pronuncia}}) a fa part ëd le [[lenghe Àustro-Asiàtiche]] e a l'é parlà dzortut an [[India]]. == Classìfica == [[File:OpenSpeaks-juy-Juray-Dinabandhu Gamango-OG-Social Impact of Aadhaar.webm|thumb|Un parlant dla lenga Juray a discut dij benefissi sossiaj]] Në schema ëd classìfica dël '''Juray''' a peul esse: * lenghe Àustro-Asiàtiche ** lenghe munda *** lenghe sud munda **** lenghe koraput-munda ***** lenghe sora-juray-gorum ****** lenghe sora-juray ******* '''lenga juray''' == Còdes ISO == * Còdes ISO 639-3: '''juy''' == Arferiment bibliogràfich për chi a veul fé dj'arserche pì ancreuse == http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=juy {{Template:Fin}} [[Categorìa:Lenghe dl'India]] [[Categorìa:Lenghe sora-juray]] lx8empoi1npsuf4advcypktfkk0qkgq 0 51120 887123 744551 2026-04-07T16:47:47Z Dragonòt 19 887123 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Oscar Hammerstein II''' (nassù Oscar Greeley Clendenning Hammerstein II a [[New York]] ël 12 ëd luj dël 1895] mòrt a Doylestown (Pennsylvania) ël 23 d'ost dël 1960) a l'é stàit un libretista, lìrich e produtor teatral american. A l'é considerà un dij pì important inovator dël musical dël sécol ch'a fa XX. Ansema al compositor Richard Rodgers, a l'ha formà la cobia Rodgers & Hammerstein, ch'a l'ha dominà Broadway për doi desen-e. A l'ha vagnà 8 Tony Award, 2 [[Premi Oscar]] e 2 Premi Pulitzer . == Biografìa == Hammerstein a l'era fieul dël manager teatral William Hammerstein e novod dël famos impresari Oscar Hammerstein I . A l'ha studià a la Columbia University e a la Columbia Law School, ma a l'ha chità jë studi dël 1917 për dedichesse al teàter. Sò prim musical a Broadway a l'é stàit ''Always You'' dël 1921 . == Cariera == Ant j'agn Vint a l'ha colaborà con vàire compositor, dont Jerome Kern, con chiel a l'ha scrivù ''Show Boat'' (1927), considerà sò prim caplavor . Dël 1943 a l'ha ancaminà la colaborassion con Richard Rodgers. Sò prim musical ansema a l'é stàit ''Oklahoma!'' (1943), ch'a l'ha vagnà un Premi Pulitzer special e ch'a l'é considerà n'euvra rivolussionaria . Àutri sucess con Rodgers a son ''Carousel'' (1945), ''South Pacific'' (1949, Premi Pulitzer), ''The King and I'' (1951) e ''The Sound of Music'' (1959), sò ùltim musical . A l'ha scrivù ëdcò ij test ëd ''Carmen Jones'' (1943), n'adatassion ëd l'òpera ëd Bizet. Hammerstein a l'é mòrt ëd càncher a lë stòmi 9 méis dòp l'obertura ëd ''The Sound of Music'' . Sò ùltim test a l'é stàit la canson "Edelweiss" . {{Fin}} [[Categorìa:Scritor|Hammerstein II, Oscar]] fd5qiu69ptitqf01rghyxxv9z1ncx5f 887124 887123 2026-04-07T16:49:04Z Dragonòt 19 887124 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Oscar_Hammerstein_-_portrait.jpg|thumb|Oscar Hammerstein II]] '''Oscar Hammerstein II''' (nassù Oscar Greeley Clendenning Hammerstein II a [[New York]] ël 12 ëd luj dël 1895] mòrt a Doylestown (Pennsylvania) ël 23 d'ost dël 1960) a l'é stàit un libretista, lìrich e produtor teatral american. A l'é considerà un dij pì important inovator dël musical dël sécol ch'a fa XX. Ansema al compositor Richard Rodgers, a l'ha formà la cobia Rodgers & Hammerstein, ch'a l'ha dominà Broadway për doi desen-e. A l'ha vagnà 8 Tony Award, 2 [[Premi Oscar]] e 2 Premi Pulitzer . == Biografìa == Hammerstein a l'era fieul dël manager teatral William Hammerstein e novod dël famos impresari Oscar Hammerstein I . A l'ha studià a la Columbia University e a la Columbia Law School, ma a l'ha chità jë studi dël 1917 për dedichesse al teàter. Sò prim musical a Broadway a l'é stàit ''Always You'' dël 1921 . == Cariera == Ant j'agn Vint a l'ha colaborà con vàire compositor, dont Jerome Kern, con chiel a l'ha scrivù ''Show Boat'' (1927), considerà sò prim caplavor . Dël 1943 a l'ha ancaminà la colaborassion con Richard Rodgers. Sò prim musical ansema a l'é stàit ''Oklahoma!'' (1943), ch'a l'ha vagnà un Premi Pulitzer special e ch'a l'é considerà n'euvra rivolussionaria . Àutri sucess con Rodgers a son ''Carousel'' (1945), ''South Pacific'' (1949, Premi Pulitzer), ''The King and I'' (1951) e ''The Sound of Music'' (1959), sò ùltim musical . A l'ha scrivù ëdcò ij test ëd ''Carmen Jones'' (1943), n'adatassion ëd l'òpera ëd Bizet. Hammerstein a l'é mòrt ëd càncher a lë stòmi 9 méis dòp l'obertura ëd ''The Sound of Music'' . Sò ùltim test a l'é stàit la canson "Edelweiss" . {{Fin}} [[Categorìa:Scritor|Hammerstein II, Oscar]] 2bj2clisixa4jogabcw7i376ulxou66 0 62470 887122 849943 2026-04-07T15:49:20Z Dragonòt 19 887122 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Bruno Bettelheim''' (nassù a [[Vien-a]] ël 28 d'agost dël 1903, mòrt a Silver Spring (Maryland) ël 13 ëd mars dël 1990) a l'é stàit në psicologh e psicanalista american d'orìgin austrìaca, dzorvivù dl'Olocaust . A l'é conossù dzortut për sò travaj an sj'[[autism]] e për sò lìber ''The Uses of Enchantment'' (''Psicanalisi dle fàule'') . == Biografìa == Bettelheim a l'ha studià [[filosofìa]] e stòria dl'art a l'Università ëd Vien-a. A l'ha dovù interompe jë studi për la mòrt dël pare e për ocupesse dël negossi ëd famija . Dël 1938, dòp l'Anschluss (l'anession dl'Austria a la [[Gërmania]]), a l'é stàit arestà për soe orìgin ebràiche e a l'é stàit internà për óndes mèis ant ij camp ëd concentrament ëd Dachau e Buchenwald. A l'é stàit liberà d'avril dël 1939 grassie a n'amnistìa e a l'é emigrà ant jë [[Stat Unì]] . A l'ha otnù la sitadinansa american-a dël [[1944]] . Dal 1944 al 1973 a l'é stàit diretor dla ''Sonia Shankman Orthogenic School'' a l'Università ëd Chicago, na strutura për ël tratament ëd le masnà con psicòsie autism . A l'é stàit ëdcò professor ëd [[psichiatrìa]] a la midema università . A l'é comparì ant ël film ''Zelig'' ëd [[Woody Allen]] dël 1983 . Bettelheim a l'é massasse dël 1990, apress d'agn ëd depression e d'apoplessìa . == Teorìe e controversie == Bettelheim a l'ha avansà la teorìa che l'autism a fussa causà da 'n comportament frèid e arfudant da part dla mare, ciamà "'''mare frigo'''" (''refrigerator mother'') . Costa teorìa, ancheuj considerà pseudosientìfica e sensa fondament , a l'ha causà sofriment a tante famije. Dòp soa mòrt a son ëvnùite fòra d'acuse 'd falsificassion dij sò tìtoj académich (a l'avìa mach un dotorà an stòria dl'art o estética, nen an psicologìa) , 'd plagi për ''The Uses of Enchantment'' , e d'abus fìsich e sessuaj ai passient internà a soa scòla . == Euvre prinsipaj == * ''Love Is Not Enough'' (1950) * ''The Informed Heart'' (1960) * ''The Empty Fortress'' (1967) * ''The Uses of Enchantment'' (1976) * ''A Good Enough Parent'' (1987) {{Fin}} [[Categorìa:Psicòlogh|Bettelheim, Bruno]] p7ixx3trwzc3uj5gj10sktu7eyjsxnt 0 66502 887132 757714 2026-04-07T17:35:01Z Dragonòt 19 887132 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Nicolas de Staël''' (nòm complet Nikolai Vladimirovich Stael von Holstein, nassù a [[San Peroborgh]] ël 5 ëd gené dël 1914, mòrt a [[Antibes]] ël 16 ëd mars dël 1955) a l'é stàit un pitor fransèis d'orìgin russa, un dij pì important dël sécol ch'a fa XX . == Biografìa == A l'era fieul d'un baron, general dl'armà russa. Dòp la [[rivolussion russa]] dël 1917, soa famija a l'é stàita obligà a l'esili an [[Polònia]]. Restà òrfan ëd tùit e doi ij genitor dël 1921-1922 , a l'é stàit adotà da na famija russa a [[Brussel]], andoa a l'ha studià a l'Academia Real dle Belle Art . Dël 1936 a l'ha viagià an [[Maròch]], andoa a l'ha conossù la pitura Jeannine Guillou, soa compagna e fons d'ispirassion . A l'ha combatù ant la Legion Estrangera dal 1939 al 1941 . Dël 1946, apress la mòrt ëd Guillou dël 27 fërvé 1946 për malnutrission , a l'ha marià Françoise Chapouton dël magg 1946 , con chila a l'ha avù tre fieuj . A l'ha vivù a Paris andoa a l'é stàit amis ëd Georges Braque e Robert Delaunay. == Euvre e stil == Sò stil a l'é caraterisà da l'usagi 'd colp dë spàtola e 'd color viv sàtur, con forme semplificà ch'a balanso antra [[astratism]] e figurativ. A l'ha arseivù 'd sucess an [[Euròpa]] e ant jë [[Stat Unì]]. Sò capleuvr a l'é la serie "Les Footballeurs" (1952), ispirà a na partìa 'd balon vëddùa al Parc des Princes . D'àutre serie avosà a son "Agrigente" (1954) e "Marine la nuit" (1954) . == Mòrt == Apress d'agn ëd depression e d'ansia, a l'é massasse campand-se da la trassa 'd sò atelier a Antibes (11° pian) . A l'é sotrà al simiteri 'd Montrouge . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Stael, Nicolasde]] 6x4483lyiki8zthmu2hggih181o4tba 887133 887132 2026-04-07T17:36:38Z Dragonòt 19 887133 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:House_of_Nicolas_de_Staël_1.jpg|thumb|La ca a Antibes]] '''Nicolas de Staël''' (nòm complet Nikolai Vladimirovich Stael von Holstein, nassù a [[San Peroborgh]] ël 5 ëd gené dël 1914, mòrt a [[Antibes]] ël 16 ëd mars dël 1955) a l'é stàit un pitor fransèis d'orìgin russa, un dij pì important dël sécol ch'a fa XX . == Biografìa == A l'era fieul d'un baron, general dl'armà russa. Dòp la [[rivolussion russa]] dël 1917, soa famija a l'é stàita obligà a l'esili an [[Polònia]]. Restà òrfan ëd tùit e doi ij genitor dël 1921-1922 , a l'é stàit adotà da na famija russa a [[Brussel]], andoa a l'ha studià a l'Academia Real dle Belle Art . Dël 1936 a l'ha viagià an [[Maròch]], andoa a l'ha conossù la pitura Jeannine Guillou, soa compagna e fons d'ispirassion . A l'ha combatù ant la Legion Estrangera dal 1939 al 1941 . Dël 1946, apress la mòrt ëd Guillou dël 27 fërvé 1946 për malnutrission , a l'ha marià Françoise Chapouton dël magg 1946 , con chila a l'ha avù tre fieuj . A l'ha vivù a Paris andoa a l'é stàit amis ëd Georges Braque e Robert Delaunay. == Euvre e stil == Sò stil a l'é caraterisà da l'usagi 'd colp dë spàtola e 'd color viv sàtur, con forme semplificà ch'a balanso antra [[astratism]] e figurativ. A l'ha arseivù 'd sucess an [[Euròpa]] e ant jë [[Stat Unì]]. Sò capleuvr a l'é la serie "Les Footballeurs" (1952), ispirà a na partìa 'd balon vëddùa al Parc des Princes . D'àutre serie avosà a son "Agrigente" (1954) e "Marine la nuit" (1954) . == Mòrt == Apress d'agn ëd depression e d'ansia, a l'é massasse campand-se da la trassa 'd sò atelier a Antibes (11° pian) . A l'é sotrà al simiteri 'd Montrouge . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Stael, Nicolasde]] 2bzyr3oib2hk7opt3mu9u7ztcpolp31 0 69218 887143 760088 2026-04-08T08:49:22Z Kontributor 2K 26961 + scu 887143 wikitext text/x-wiki <!--'''Gimel-les-Cascades'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Gimel-les-Cascades |region = Limosin |dipartiment = Corrèze |aira = 20.86 |autitudin = |latP = N| latG = 45| latM = 18|latS = 01 |lonP = E| lonG = 1| lonM = 51|lonS = 05 |popolassion = 630 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 19085 |codpostal = 19800 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = Blason famille fr de Gimel.svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Gimel-les-Cascades''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] dël [[Limosin]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] ëd [[Corrèze]]. A së stend për na surfassa ëd 20,86 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 630 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[1999]], con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 30 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd Corrèze]] {{Fin}} plqroz2xf409hn15hoqkygkk2ayanox 0 75949 887109 765769 2026-04-07T15:09:02Z Dragonòt 19 887109 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Charles William Mitchell''' (nassù a ''Newcastle upon Tyne'' dël 1854, mòrt dël 1903) a l'é stàit un pitor [[Anghiltèra|anglèis]] prerafaelita. Sò stil as avzinava motobin a col dël sò contemporani ''John William Waterhouse'', ël pì grand esponent ëd la fase tarda dël moviment prerafaelita. == Euvre == Mitchell a piturava 'd gran tèile stòriche e a l'ha 'dcò progetà 'd mosàich për dle gesie . Sò dipint pì avosà a l'é ''Hypatia'' (''Ipàssia'') dël [[1885]], esponù a la Grosvenor Gallery ëd Londra . A figura la filòsofa greca pagan-a Ipàssia dëdnans a l'autar ëd na gesia cristian-a ant ij moment ch'a precedo sò assassini. La sen-a a l'é probàbil ispirà al romanz ''Hypatia or New Foes with an Old Face'' (1853) ëd Charles Kingsley . Ël dipint (244,5 × 152,5 cm) a l'é al dì d'ancheuj conservà a la Laing Art Gallery ëd Newcastle upon Tyne, andoa a l'é stàit catà dël 1940 . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Mitchell, Charleswilliam]] m693fx2w4ivvx7t3vs2sd6jqbufsvmh 887110 887109 2026-04-07T15:09:59Z Dragonòt 19 887110 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Hypatia_(Charles_William_Mitchell).jpg|thumb|Isassia]] '''Charles William Mitchell''' (nassù a ''Newcastle upon Tyne'' dël 1854, mòrt dël 1903) a l'é stàit un pitor [[Anghiltèra|anglèis]] prerafaelita. Sò stil as avzinava motobin a col dël sò contemporani ''John William Waterhouse'', ël pì grand esponent ëd la fase tarda dël moviment prerafaelita. == Euvre == Mitchell a piturava 'd gran tèile stòriche e a l'ha 'dcò progetà 'd mosàich për dle gesie . Sò dipint pì avosà a l'é ''Hypatia'' (''Ipàssia'') dël [[1885]], esponù a la Grosvenor Gallery ëd Londra . A figura la filòsofa greca pagan-a Ipàssia dëdnans a l'autar ëd na gesia cristian-a ant ij moment ch'a precedo sò assassini. La sen-a a l'é probàbil ispirà al romanz ''Hypatia or New Foes with an Old Face'' (1853) ëd Charles Kingsley . Ël dipint (244,5 × 152,5 cm) a l'é al dì d'ancheuj conservà a la Laing Art Gallery ëd Newcastle upon Tyne, andoa a l'é stàit catà dël 1940 . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Mitchell, Charleswilliam]] jznzhi04yq2ffstqikqr9dvaf3d4dal 0 79588 887103 886984 2026-04-07T13:36:50Z ~2026-20731-62 31470 887103 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. == Euvre prinsipaj == * 13 consert për clavicèmbal e orchestra * 3 consert për violin e orchestra * 6 sonade për violin e clavicèmbal {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] ooera0ivdwgqjb50igo7kxor5k0dnwg 887104 887103 2026-04-07T13:37:05Z ~2026-20731-62 31470 887104 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Bach.jpg|thumb|right|200px|Johann Sebastian Bach]] '''Johann Sebastian Bach''' ([[Eisenach]], 31 mars 1685 – [[Lipsia]], 28 luj 1750) a l'é stàit un compositor [[almagna|alman]], arconossù come un dij pì grand geni musicaj ëd tùit ij temp. == Euvre prinsipaj == * 13 consert për clavicèmbal e orchestra * 3 consert për [[violin]] e orchestra * 6 sonade për violin e clavicèmbal {{Fin}} [[Categorìa:Compositor alman|Bach, Johann Sebastian]] 2p3qqhvhf13lr23zm498uk1mdkusxb4 0 85025 887116 772686 2026-04-07T15:40:34Z Dragonòt 19 887116 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Auguste Mimerel''' (nòm complet '''Pierre Auguste Rémy Mimerel''') a l'é stàit n'andustrial e polìtich fransèis. A l'é stàit ël pionié dl'organisassion sindacal dël patronà fransèis, avend fondà dël 1842 ël « Comité de l'industrie » (peui « Association pour la défense du travail national » dël [[1846]]) . == Biografìa == Mimerel a l'é nassù a [[Amiens]] l'1 ëd giugn dël 1786 e a l'é mòrt a [[Roubaix]] ël 16 d'avril dël 1871 . A l'era fieul ëd na famija borgèisa provincial. A l'é mariasse a Paris dël 1809 con Marie-Joséphine Flahaut, con la qual a l'ha avù doi fieuj . == Andustrial == Dël 1816 as trasferiss a Roubaix, andoa a dventa sòci dla filatura Delaoutre, che peui a dventa Delaoutre-Mimerel. A crea un-a dle pì importante filature ëd coton dël dipartiment dël Nord . A l'é stàit pressident dël consèj dij prud'òm (1827), president dla ciambra consultiva dle manifature (1828), consijé comunal ëd Roubaix (1830), consijé general dël Nord (1837), e pressident dël consèj general dle manifature a Paris (1840) . A l'ha fondà dël 1842 ël « Comité de l'industrie » për organisé la lòta contra 'l [[liberism]] e për difende 'l [[protessionism]] . == Cariera polìtica == Mimerel a l'é stàit sìndich ëd Roubaix dal 1834 al 1836 . Dël 1849 a l'é stàit elegiù deputà dël Nord a l'Assemblée législative, an sl'onda bonapartista . Dël 1852 a l'é stàit nominà senador dël Second Imperi, càrega ch'a l'ha ocupà fin-a a la crolà dël régim dël 1870. A l'é stàit ëdcò pressident dël consèj general dël Nord (1860-1869) . Dël 1867 a l'é stàit nominà cont dl'Imperi . == Onorificense == A l'é stàit nominà Chevalier (1834), Ofissial (1846), Comandant (1852) e Grand Ofissial (1863) dla Légion d'honneur . {{Fin}} [[Categorìa:Industriaj|Mimerel, Auguste]] 4tv810wluejfrmh2355cca762h1qdyg 887117 887116 2026-04-07T15:42:00Z Dragonòt 19 887117 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Pierre_Rémy_Auguste_MIMEREL.jpg|thumb|Ritrat d'August Mimerel]] '''Auguste Mimerel''' (nòm complet '''Pierre Auguste Rémy Mimerel''') a l'é stàit n'andustrial e polìtich fransèis. A l'é stàit ël pionié dl'organisassion sindacal dël patronà fransèis, avend fondà dël 1842 ël « Comité de l'industrie » (peui « Association pour la défense du travail national » dël [[1846]]) . == Biografìa == Mimerel a l'é nassù a [[Amiens]] l'1 ëd giugn dël 1786 e a l'é mòrt a [[Roubaix]] ël 16 d'avril dël 1871 . A l'era fieul ëd na famija borgèisa provincial. A l'é mariasse a Paris dël 1809 con Marie-Joséphine Flahaut, con la qual a l'ha avù doi fieuj . == Andustrial == Dël 1816 as trasferiss a Roubaix, andoa a dventa sòci dla filatura Delaoutre, che peui a dventa Delaoutre-Mimerel. A crea un-a dle pì importante filature ëd coton dël dipartiment dël Nord . A l'é stàit pressident dël consèj dij prud'òm (1827), president dla ciambra consultiva dle manifature (1828), consijé comunal ëd Roubaix (1830), consijé general dël Nord (1837), e pressident dël consèj general dle manifature a Paris (1840) . A l'ha fondà dël 1842 ël « Comité de l'industrie » për organisé la lòta contra 'l [[liberism]] e për difende 'l [[protessionism]] . == Cariera polìtica == Mimerel a l'é stàit sìndich ëd Roubaix dal 1834 al 1836 . Dël 1849 a l'é stàit elegiù deputà dël Nord a l'Assemblée législative, an sl'onda bonapartista . Dël 1852 a l'é stàit nominà senador dël Second Imperi, càrega ch'a l'ha ocupà fin-a a la crolà dël régim dël 1870. A l'é stàit ëdcò pressident dël consèj general dël Nord (1860-1869) . Dël 1867 a l'é stàit nominà cont dl'Imperi . == Onorificense == A l'é stàit nominà Chevalier (1834), Ofissial (1846), Comandant (1852) e Grand Ofissial (1863) dla Légion d'honneur . {{Fin}} [[Categorìa:Industriaj|Mimerel, Auguste]] lkmcicxnzavqzzk1wed9eei0z71sgqo 0 86302 887112 709241 2026-04-07T15:25:06Z Dragonòt 19 887112 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Giovanni Battista Santini''' (nassù a Castiglione ëd Garfagnana ([[Provincia ëd Luca|Luca]]) l'8 d'avril dël 1882 , mòrt a Castiglione ëd Garfagnana ël 29 dë stèmber dël 1956 ) a l'é stàit un pitor, decorator, ilustrator e scritor italian. == Biografìa == A l'era fieul ëd na nòbil famija d'origin luchèisa . A l'ha studià fìsica e [[matemàtica]] a l' Istituto Tecnico ëd Mòdena . Dòp avèj chità la cariera militar për motiv ëd salute, a l'é dedicasse a la pitura, frequentand a [[Firense]] (1906-1909) la Scuola Libera ëd Nù e d'àutri cors a l'Academia dle Bele Art . A l'ha otnù l'ansegnament ëd dissegn a la Scuola Técnica "Giovanni Pascoli" ëd Castelnuovo Garfagnana, dont a l'é peui dventà diretor . Dël 1935, a la chità ëd l'Istitut, a l'é trasferisse a Viaregi, sensa chité la Garfagnana, ch'a resterà un dij sò sogèt preferì . A l'é stàit ëdcò scritor ëd lìriche e conte . A l'é mòrt a Castiglione dël 1956 . == Euvre e stil == Soa pitura, d'ispirassion post-maciaieula, a l'ha peui subì d'anfluense Liberty e, a parte da j'agn '40, d'un realism vivos con toch espressionista . Tema costant ëd soa euvra a son ël paisagi toscan (tra la Garfagnana e 'l mar) e 'l mond dël travaj e dla vita campagnin-a, piturà con lirism . A l'ha esponù a vàire esposission coletive e a l'ha tnù dle mostre përsonaj (1943-1955) . Tra soe euvre pi avosà i arcordoma: ''Le madri del marmo'' (Viareggio, Liceo Classico G. Carducci) , ''Malaria'' (1935) , ''La Pania di Corfino allo specchio'' (1920) , ''Le calze nuove'' (1929) , ''Per il pane quotidiano'' , ''Portatori di carbone'' , ''Cave apuane di marmo rosso'' (1950) . == Arconossiment == Dël 1998 a l'é staje dedicà na mostra antologìa a la Rocca Ariostesca ëd Castelnuovo Garfagnana, con catàlogh a cura 'd Gianfranco Bruno e Umberto Sereni . Dël 2010 a l'é stàit publicà 'l volum "Giovan Battista Santini – Un pittore del novecento in Toscana" . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Santini, Giovannibattista]] 59l9scoow409ru5ltoy18ybtgrsw3x9 0 88112 887127 776696 2026-04-07T17:03:15Z Dragonòt 19 887127 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Nardo Girardi''' (nassù a [[Almèis]], an provinsa ëd [[Turin]], dël 10 ëd giugn dël 1914, mòrt a Turin dël 26 dë stèmber dël 1991) a l'é stàit un pitor e decorator italian. A l'é stàit un dij tre fondador dël grup artìstich "'''Decalage'''" ansema a Felix De Cavero e Attilio Aloisi, ativ a Turin da la metà dël Neuvsent për oltre trant'agn . Ël nòm "Decalage" a ven da le prime sìlabe dij cognòm De Cavero e Aloisi, con l'aget ël sufiss "age" për smijé a "collage" . Nardo Girardi a l'é giontasse apress . Ël grup a l'ha creà d'euvre a ses man, andoa mincadun a portava soa sensibilità . A l'han arnovà na técnica special ëd pitura su bòsch, ch'a prevedìa l'impregnassion dël bòsch, e a l'han brevetà 'l "Rilevial" con l'agiut ëd un chìmich dla ditta "Duco" d'Avigliana . Soa art a l'é caraterisà da tre perìod ch'as antërso: un prim figurativ (1953-1969/70), un second figurativ romàntich (1966-1987), e un ters surealista (1961-1979) . Sò fieul Gabriel Girardi (nassù dël 1938) a l'é dventà un dissegnator avosà, ancarià dël 1950 dë fé ël ritrat dla regin-a Elisabeta II d'Anghiltèra, conservà al Kensington Palace . Gabriel a l'é mòrt dël 2025 . D'àutri fieuj a son Ramon (resident an Australia), Leonardo (docent a l'Accademia Albertina) e Eliana . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Girardi, Nardo]] 858yj8djtxzlzfkwwtpti6ypoe7qo13 0 88402 887145 778520 2026-04-08T11:35:42Z Kontributor 2K 26961 + scu 887145 wikitext text/x-wiki <!--'''Falvy'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Falvy |region = Picardìa |dipartiment = Somme |aira = 6.32 |autitudin = |latP = N| latG = 49| latM = 49|latS = 30 |lonP = E| lonG = 2| lonM = 57|lonS = 35 |popolassion = 100 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 80300 |codpostal = 80190 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = Blason ville fr Falvy 80.svg |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Falvy''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] dla [[Picardìa]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] dla [[Somme (dipartiment)|Somme]]. A së stend për na surfassa ëd 6,32 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 100 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[1999]], con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 15 ab/km². [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd la Somme]] {{Fin}} tfph32m1ffha47onacik5pgd01fln03 0 91086 887125 848789 2026-04-07T16:56:03Z Dragonòt 19 887125 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Ronald David Laing''' (nassù a [[Glasgow]] ël 7 d'otóber dël [[1927]], mòrt a [[Saint-Tropez]] ël 23 d'ost dël [[1989]]) a l'é stàit në psichiatra e psicanalista [[Scòssia|scossèis]] . A l'é stàit un dij pì amportant e controvers crìtich ëd la psichiatrìa tradissional, an particolar dle técniche d'isolament e d'eletroshock. A l'é avosà për soa teorìa che la schisofrenìa a fussa na reassion comprensìbil a n'ambient famijar patòlogh (dzortut la "''double bind''" - a dobi grop) . == Biografìa == Laing a l'ha studià medzin-a a l'[[Università ëd Glasgow]], laureandse dël 1951 . Dël 1956 a l'ha publicà sò prim lìber, ''The Divided Self'', ch'a l'ha falo dventé avosà . A l'ha travajà a la Tavistock Clinic ëd [[Londra]] . Dël 1965 a l'ha fondà la '''Philadelphia Association''' , na comunità alternativa për ël tratament ëd le psicòsi sensa l'usagi ëd fàrmach o d'internament forsà . Un-a dle ca pì famose a l'é stàita '''Kingsley Hall''' (1965-1970) . A l'é stàit anfluensà da l'[[esistensialism]] ([[Jean-Paul Sartre]]) e da la fenomenologìa . Sò pensé a l'ha anfluensà ël moviment antipsichiatrìa . == Euvre prinsipaj == * ''The Divided Self'' (1960) * ''The Self and Others'' (1961) * ''Sanity, Madness and the Family'' (1964) - con Aaron Esterson * ''The Politics of Experience'' (1967) * ''The Politics of the Family'' (1969) * ''The Facts of Life'' (1976) == Controversie == Laing a l'é stàit criticà për avèj idealisà la schisofrenìa com n'esperiensa "ch'a pòrta a la saviëssa" e për l'usagi d'LSD com espansor dla cossiensa . Dël 1985 a l'ha publicà l'autobiografìa ''Wisdom, Madness and Folly'' . A l'é mòrt dël 1989 d'un atach al cheur, an giugand a ténis . {{Fin}} [[Categorìa:Psichiatra|Laing, Ronalddavid]] rzfd6miwvl0bhq0cr7hbicn7t13fs39 887126 887125 2026-04-07T16:57:14Z Dragonòt 19 887126 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Ronald_D._Laing.jpg|thumb|Ronald David Laing]] '''Ronald David Laing''' (nassù a [[Glasgow]] ël 7 d'otóber dël [[1927]], mòrt a [[Saint-Tropez]] ël 23 d'ost dël [[1989]]) a l'é stàit në psichiatra e psicanalista [[Scòssia|scossèis]] . A l'é stàit un dij pì amportant e controvers crìtich ëd la psichiatrìa tradissional, an particolar dle técniche d'isolament e d'eletroshock. A l'é avosà për soa teorìa che la schisofrenìa a fussa na reassion comprensìbil a n'ambient famijar patòlogh (dzortut la "''double bind''" - a dobi grop) . == Biografìa == Laing a l'ha studià medzin-a a l'[[Università ëd Glasgow]], laureandse dël 1951 . Dël 1956 a l'ha publicà sò prim lìber, ''The Divided Self'', ch'a l'ha falo dventé avosà . A l'ha travajà a la Tavistock Clinic ëd [[Londra]] . Dël 1965 a l'ha fondà la '''Philadelphia Association''' , na comunità alternativa për ël tratament ëd le psicòsi sensa l'usagi ëd fàrmach o d'internament forsà . Un-a dle ca pì famose a l'é stàita '''Kingsley Hall''' (1965-1970) . A l'é stàit anfluensà da l'[[esistensialism]] ([[Jean-Paul Sartre]]) e da la fenomenologìa . Sò pensé a l'ha anfluensà ël moviment antipsichiatrìa . == Euvre prinsipaj == * ''The Divided Self'' (1960) * ''The Self and Others'' (1961) * ''Sanity, Madness and the Family'' (1964) - con Aaron Esterson * ''The Politics of Experience'' (1967) * ''The Politics of the Family'' (1969) * ''The Facts of Life'' (1976) == Controversie == Laing a l'é stàit criticà për avèj idealisà la schisofrenìa com n'esperiensa "ch'a pòrta a la saviëssa" e për l'usagi d'LSD com espansor dla cossiensa . Dël 1985 a l'ha publicà l'autobiografìa ''Wisdom, Madness and Folly'' . A l'é mòrt dël 1989 d'un atach al cheur, an giugand a ténis . {{Fin}} [[Categorìa:Psichiatra|Laing, Ronalddavid]] meyamizn2maxzmbw1kvx1zaz0wzxf8d 0 91912 887134 804864 2026-04-07T17:43:18Z Dragonòt 19 887134 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Sir Richard Owen''' (nassù a Lancaster, Anghiltèra, ël 20 ëd luj dël 1804, mòrt a Richmond Park, [[Londra]], ël 18 dë dzèmber dël 1892) a l'é stàit un biòlogh, anatomista comparativ e paleontòlogh [[Anghiltèra|anglèis]]. A l'é stàit un dij pì amportant naturalista dl'época vitorian-a e a l'é avosà dzortut për avèj '''conià 'l termo "dinosaur"''' dël 1842 , e për esse stàit ël fondator dël Natural History Museum ëd Londra . == Biografìa == Owen a l'ha studià medzin-a a l'Università d'Edimborgh (1824-25) e a l'Ospedal St Bartholomew ëd Londra . Dël 1827 a l'é stàit nominà assistant curator dël Hunterian Museum dël Royal College of Surgeons . Dël 1830 a l'é dventà Assistant Curator . Dal 1856 a l'é stàit superintendent dël dipartiment ëd stòria natural dël British Museum . A l'é stàit premià con la Medaja Copley dël 1851 e a l'é stàit nominà ''Knight Commander of the Order of the Bath'' (KCB) dël 1884 . == Euvre == Owen a l'ha publicà euvre fondamentaj tanme ''Odontography'' (1840-45) e ''History of British Fossil Reptiles'' (1849-84). A l'é stàit un pionié ant lë studi dle omologìe e a l'ha descrivù për la prima vira la [[Trichinella spiralis]] (1835) . A l'ha ëdcò descrivù 'l [[gorila]] e ij Diprotodon. == Posission an sl'evolussion == Owen a l'é stàit un crìtich ëd la teorìa dla selession natural ëd [[Charles Darwin]], bele ch'a chërdìa a n'"evolussion derivativa" (nen al creassionism) . Soa ampostassion a l'é stàit soens confondù con ël creassionism . A l'é stàit ëdcò un feros aversari dle teorìe dij trasmussionista, an particolar dël ''Vestiges of the Natural History of Creation'' . {{Fin}} [[Categorìa:Siensià dël 1800|Owen, Richard]] lla0phb2ieftlntb5ja3dllc8f1gxch 887135 887134 2026-04-07T17:44:26Z Dragonòt 19 887135 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Richard_Owen_original.jpg|thumb|Richard Owen (1878)]] '''Sir Richard Owen''' (nassù a Lancaster, Anghiltèra, ël 20 ëd luj dël 1804, mòrt a Richmond Park, [[Londra]], ël 18 dë dzèmber dël 1892) a l'é stàit un biòlogh, anatomista comparativ e paleontòlogh [[Anghiltèra|anglèis]]. A l'é stàit un dij pì amportant naturalista dl'época vitorian-a e a l'é avosà dzortut për avèj '''conià 'l termo "dinosaur"''' dël 1842 , e për esse stàit ël fondator dël Natural History Museum ëd Londra . == Biografìa == Owen a l'ha studià medzin-a a l'Università d'Edimborgh (1824-25) e a l'Ospedal St Bartholomew ëd Londra . Dël 1827 a l'é stàit nominà assistant curator dël Hunterian Museum dël Royal College of Surgeons . Dël 1830 a l'é dventà Assistant Curator . Dal 1856 a l'é stàit superintendent dël dipartiment ëd stòria natural dël British Museum . A l'é stàit premià con la Medaja Copley dël 1851 e a l'é stàit nominà ''Knight Commander of the Order of the Bath'' (KCB) dël 1884 . == Euvre == Owen a l'ha publicà euvre fondamentaj tanme ''Odontography'' (1840-45) e ''History of British Fossil Reptiles'' (1849-84). A l'é stàit un pionié ant lë studi dle omologìe e a l'ha descrivù për la prima vira la [[Trichinella spiralis]] (1835) . A l'ha ëdcò descrivù 'l [[gorila]] e ij Diprotodon. == Posission an sl'evolussion == Owen a l'é stàit un crìtich ëd la teorìa dla selession natural ëd [[Charles Darwin]], bele ch'a chërdìa a n'"evolussion derivativa" (nen al creassionism) . Soa ampostassion a l'é stàit soens confondù con ël creassionism . A l'é stàit ëdcò un feros aversari dle teorìe dij trasmussionista, an particolar dël ''Vestiges of the Natural History of Creation'' . {{Fin}} [[Categorìa:Siensià dël 1800|Owen, Richard]] 8jrxy5mw3mm8jrwv4hvggev1wvpaa9f 0 92246 887111 810927 2026-04-07T15:17:46Z Dragonòt 19 887111 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Claude Lefort''' (nassù a [[Paris]] ai 21 d'avril dël 1924, mòrt a Parisai 3 d'otóber dël [[2010]] ) a l'é stàit un filòsof e ativista fransèis, un dij pì amportant pensador polìtich dël Neuv-sent. A l'é avosà dzortut për soa teorìa dël '''totalitarism''' e për soa filosofìa dla democrassìa. == Biografìa == Lefort a l'é vnù marxista da giovo sota l'anfluss ëd sò mèistr Maurice Merleau-Ponty . Dël [[1948]] a l'ha fondà la rivista '''Socialisme ou Barbarie''' ansema a Cornelius Castoriadis (andoa a scrivìa con lë stranòm "Claude Montal") . A l'é stàit agregà an filosofìa dël 1949 . Dël 1972 a l'ha otnù sò dotorà dë Stat con na tesi an su '''Machiavèl''' . A l'ha mostrà a l'Università 'd São Paulo (Brasil) , a l'Università ëd Caen e a la Sorbon-a. Dal 1976 al 1990 a l'é stàit diretor dë studi a l'École des Hautes Études en Sciences Sociales (EHESS) . Dël 1998 a l'ha vagnà ël '''Premi Hannah Arendt''' (ansema a Antje Vollmer) . == Pensé == Lefort a l'é un dij prinsipaj teòrich dël totalitarism, ansema a Hannah Arendt . Soa idèja prinsipal a l'é che ël totalitarism a elìmina la separassion antra [[stat]] e [[società]]. La democrassìa, për chiel, a l'é 'l regim anté che ël '''podèj a l'é un pòst veuid''', andoa j'opinion e j'anteresse a peulo alternesse sensa fin . == Euvre prinsipaj == * ''Éléments d'une critique de la bureaucratie'' (Gallimard, 1971) * ''Le Travail de l'œuvre Machiavel'' (Gallimard, 1972) * ''Un homme en trop. Réflexions sur « L'Archipel du Goulag »'' (Seuil, 1975) * ''Les Formes de l'histoire'' (Gallimard, 1978) * ''L'Invention démocratique'' (Fayard, 1981) {{Fin}} [[Categorìa:Filòsof|Lefort, Claude]] 6ukf5r2zcx85tdxzgj3lqq9o1ap9ke9 0 94617 887101 828258 2026-04-07T13:12:43Z Franjklogos 3605 887101 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Umberto Nobile''' ([[Lauro]], 21 gènè 1885 – [[Roma]], 30 luj 1978), a l'é stàit un esplorator italian. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Nobile, Umberto]] 5855ucphzb9bk9uil4vxodjvvekkqh5 887102 887101 2026-04-07T13:16:49Z Franjklogos 3605 887102 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Umberto Nobile NYWTS.jpg|thumb|right|200px|Umberto Nobile (1926)]] '''Umberto Nobile''' ([[Lauro]], 21 gènè 1885 – [[Roma]], 30 luj 1978), a l'é stàit un esplorator e ingegnè italian. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Nobile, Umberto]] 7hb022ycj5krosax7dk4hfpo43f21kf 0 94947 887113 828322 2026-04-07T15:32:23Z Dragonòt 19 887113 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Aby Moritz Warburg''' (nassù a [[Amborgh]] ël 13 ëd giugn dël 1866, mòrt a Amborgh ël 26 d'otóber dël 1929) a l'é stàit në stòrich dl'art e teòrich dla cultura [[Almagna|alman]], fondador dla '''Kulturwissenschaftliche Bibliothek Warburg''' (conossùa ancheuj com Warburg Institute a [[Londra]]). == Biografìa == Warburg a l'era nassù ant na rica famija ebràica 'd banché. A tërdes agn a l'ha fàit un pat con sò frel Max: a l'ha rinunsià a sò drit ëd primogènit an sël banch ëd famija an cambi che Max a-j catèissa tùit ij lìber ch'a l'avrìa vorsù për tuta la vita . A l'ha studià stòria dl'art a [[Bonn]], [[Mùnich]] e [[Strasborgh]], e a l'é laureasse dël 1892 con na tesi an sle piture ''Nàssita ëd Venere'' e ''Primavera'' dël Botticelli . Dël 1895 a l'ha viagià ant jë [[Stat Unì]] për studié le danse dla serp dij Hopi (an [[Arizòna]] e [[Neuv Méssich]]), n'esperiensa ch'a l'ha anfluensà soa teorìa dle "''Pathosformel''" (fórmole dël patos) . Dël 1897 a l'ha marià la pitriss Mary Hertz . A l'ha vivù a [[Firense]] dal 1898 al 1904, peui a l'é tornà a Amborgh. Dël [[1921]] a l'é stàit internà ant la clìnica neurològica ëd Kreuzlingen ([[Svìssera]]) për na greva depression . Ambelelà a l'ha tenù na conferensa an sle danse dla serp dj'Hopi, ch'a l'ha marcà soa "varigion" . Dël 1924 a l'é surtì e a l'ha fondà soa biblioteca. == Euvre == Soa euvra pi amportanta a l'é l''''Atlant Mnemosyne''' (''Bilderatlas Mnemosyne''), n'atlant d'imàgini (anviron 1.000 figure) organisà an 40 panej ëd bòsch , ch'a vorìa mostré la sopravivensa dl'antichità ant la cultura ossidental. A l'é restà nen finì për soa mòrt dël 1929 . Sò métod a l'ha fondà l'iconologìa(ansema a Erwin Panofsky). == La biblioteca == Soa biblioteca a l'é stàita trasferìa a Londra dël 1933 për scapé dal [[nasism]] e ancheuj a l'é part dla [[Università 'd Londra]]. A l'é un dij pì important sénter dë studi an sla tradission clàssica. {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Warburg, Aby]] hh9s12i7b4rlwildx6apgeqoc59ivv3 887114 887113 2026-04-07T15:33:12Z Dragonòt 19 887114 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Aby_Warburg.jpg|thumb|Aby Warburg]] '''Aby Moritz Warburg''' (nassù a [[Amborgh]] ël 13 ëd giugn dël 1866, mòrt a Amborgh ël 26 d'otóber dël 1929) a l'é stàit në stòrich dl'art e teòrich dla cultura [[Almagna|alman]], fondador dla '''Kulturwissenschaftliche Bibliothek Warburg''' (conossùa ancheuj com Warburg Institute a [[Londra]]). == Biografìa == Warburg a l'era nassù ant na rica famija ebràica 'd banché. A tërdes agn a l'ha fàit un pat con sò frel Max: a l'ha rinunsià a sò drit ëd primogènit an sël banch ëd famija an cambi che Max a-j catèissa tùit ij lìber ch'a l'avrìa vorsù për tuta la vita . A l'ha studià stòria dl'art a [[Bonn]], [[Mùnich]] e [[Strasborgh]], e a l'é laureasse dël 1892 con na tesi an sle piture ''Nàssita ëd Venere'' e ''Primavera'' dël Botticelli . Dël 1895 a l'ha viagià ant jë [[Stat Unì]] për studié le danse dla serp dij Hopi (an [[Arizòna]] e [[Neuv Méssich]]), n'esperiensa ch'a l'ha anfluensà soa teorìa dle "''Pathosformel''" (fórmole dël patos) . Dël 1897 a l'ha marià la pitriss Mary Hertz . A l'ha vivù a [[Firense]] dal 1898 al 1904, peui a l'é tornà a Amborgh. Dël [[1921]] a l'é stàit internà ant la clìnica neurològica ëd Kreuzlingen ([[Svìssera]]) për na greva depression . Ambelelà a l'ha tenù na conferensa an sle danse dla serp dj'Hopi, ch'a l'ha marcà soa "varigion" . Dël 1924 a l'é surtì e a l'ha fondà soa biblioteca. == Euvre == Soa euvra pi amportanta a l'é l''''Atlant Mnemosyne''' (''Bilderatlas Mnemosyne''), n'atlant d'imàgini (anviron 1.000 figure) organisà an 40 panej ëd bòsch , ch'a vorìa mostré la sopravivensa dl'antichità ant la cultura ossidental. A l'é restà nen finì për soa mòrt dël 1929 . Sò métod a l'ha fondà l'iconologìa(ansema a Erwin Panofsky). == La biblioteca == Soa biblioteca a l'é stàita trasferìa a Londra dël 1933 për scapé dal [[nasism]] e ancheuj a l'é part dla [[Università 'd Londra]]. A l'é un dij pì important sénter dë studi an sla tradission clàssica. {{Fin}} [[Categorìa:Stòrich|Warburg, Aby]] g9q4h2x0377bphkih9m624ztpi4xli3 0 98433 887128 845024 2026-04-07T17:08:15Z Dragonòt 19 887128 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Will Smith''' (nassù Willard Carroll Smith Jr. a [[Filadelfia]], [[Pennsylvania]], ël 25 dë stèmber dël 1968) a l'é n'ator, produtor e rapper american. A l'é un dj'ator pì amportant e pì pagà dël mond, con na cariera ch'a spantia quatr desen-e. A l'ha vagnà 4 Grammy Award , 1 [[Premi Oscar]] e a l'é stàit nominà për 5 Golden Globe. == Biografìa == Smith a l'ha ancaminà soa cariera com rapper sota ël nòm "The Fresh Prince", ansema a DJ Jazzy Jeff. Dël 1989 a l'ha vagnà sò prim Grammy për la canson "Parents Just Don't Understand" . Dël 1990 a l'é dventà famos com ator ant la serie televisiva ''The Fresh Prince of Bel-Air'' (''Ël Prinsi Fresch ëd Bel-Air''). == Cariera al cine == Sò prim film a l'é stàit ''Six Degrees of Separation'' (1993). La svolta a l'é rivà dël 1995 con ''Bad Boys'' e ''Independence Day''. D'àutri sucess a son ''Men in Black'' (1997), ''Enemy of the State'' (1998), ''Ali'' (2001, nominà a l'Oscar), ''The Pursuit of Happyness'' (2006, nominà a l'Oscar), ''I Am Legend'' (2007), ''Hancock'' (2008) e ''King Richard'' (2021), për ël qual a l'ha vagnà l'Oscar dël mej ator dël 2022 . == Premi == * 4 Grammy Award * 1 Oscar (''King Richard'', 2022) * Nominà a 5 Golden Globe == Vita privà == A l'é marià con l'atriss Jada Pinkett Smith dal 1997 . A l'ha tre fieuj: Trey (Willard Carroll Smith III, nassù dal prim mariagi con Sheree Zampino), Jaden e Willow . {{Fin}} [[Categorìa:Ator ëd cine american|Smith, Will]] 8vy46ys15kkn2vy24dumo71c55u21n9 887129 887128 2026-04-07T17:09:26Z Dragonòt 19 887129 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:TechCrunch_Disrupt_San_Francisco_2019_-_Day_1_(48834070763)_(cropped).jpg|thumb|Will Smith (2019)]] '''Will Smith''' (nassù Willard Carroll Smith Jr. a [[Filadelfia]], [[Pennsylvania]], ël 25 dë stèmber dël 1968) a l'é n'ator, produtor e rapper american. A l'é un dj'ator pì amportant e pì pagà dël mond, con na cariera ch'a spantia quatr desen-e. A l'ha vagnà 4 Grammy Award , 1 [[Premi Oscar]] e a l'é stàit nominà për 5 Golden Globe. == Biografìa == Smith a l'ha ancaminà soa cariera com rapper sota ël nòm "The Fresh Prince", ansema a DJ Jazzy Jeff. Dël 1989 a l'ha vagnà sò prim Grammy për la canson "Parents Just Don't Understand" . Dël 1990 a l'é dventà famos com ator ant la serie televisiva ''The Fresh Prince of Bel-Air'' (''Ël Prinsi Fresch ëd Bel-Air''). == Cariera al cine == Sò prim film a l'é stàit ''Six Degrees of Separation'' (1993). La svolta a l'é rivà dël 1995 con ''Bad Boys'' e ''Independence Day''. D'àutri sucess a son ''Men in Black'' (1997), ''Enemy of the State'' (1998), ''Ali'' (2001, nominà a l'Oscar), ''The Pursuit of Happyness'' (2006, nominà a l'Oscar), ''I Am Legend'' (2007), ''Hancock'' (2008) e ''King Richard'' (2021), për ël qual a l'ha vagnà l'Oscar dël mej ator dël 2022 . == Premi == * 4 Grammy Award * 1 Oscar (''King Richard'', 2022) * Nominà a 5 Golden Globe == Vita privà == A l'é marià con l'atriss Jada Pinkett Smith dal 1997 . A l'ha tre fieuj: Trey (Willard Carroll Smith III, nassù dal prim mariagi con Sheree Zampino), Jaden e Willow . {{Fin}} [[Categorìa:Ator ëd cine american|Smith, Will]] t6lgno90oocggd1biady4xn5i5c59eo 0 98437 887130 840413 2026-04-07T17:27:15Z Dragonòt 19 887130 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Judi Dench''' (nòm complet Judith Olivia Dench, nassùa a [[York]], Anghiltèra, ël 9 dë dzèmber dël 1934) a l'é n'atris anglèisa, considerà un-a dle pì grande dël teàter e dël cinea britànich . A l'ha vagnà un [[Premi Oscar]] (për ''Shakespeare in Love'' dël 1998), 6 BAFTA , 2 Golden Globe , 7 Olivier Award , un Tony Award e a l'é stàita nominà për 8 Oscar . == Biografìa == A l'ha studià a la Central School of Speech and Drama . Sò debut an sël palch a l'é stàit dël 1957 com Ofelia an "Hamlet" a l'Old Vic . A l'é stàita mèmber ëd la Royal Shakespeare Company e a l'é avosà për ij sò ròj shakespearian (Lady Macbeth, Giulietta, Beatrice) . == Cariera == A l'é dventà famosa ant ël cine con ''A Room with a View'' (1985) e ''Mrs Brown'' (1997) . A l'ha interpretà '''M''', ël cap dël MI6, ant la serie ëd [[James Bond]] dal 1995 al 2015 (''GoldenEye'', ''Skyfall'', ''Spectre'') . D'àutri film avosà: ''Chocolat'' (2000), ''Iris'' (2001), ''Philomena'' (2013), ''Belfast'' (2021) . == Vita privà == A l'é stàita marià con l'ator Michael Williams dal 1971 fin-a a soa mòrt dël 2001; a l'ha na fija, l'atris Finty Williams . == Onorificense == Dël 1970 a l'ha arseivù l'OBE; dël 1988 a l'é stàita nominà '''Dama''' (Dame Commander of the Order of the British Empire) . {{Fin}} [[Categorìa:Ator dël Regn Unì|Dench, Judi]] tsexgnqgc7uuhkxgk6kifzghpecl3y6 887131 887130 2026-04-07T17:28:43Z Dragonòt 19 887131 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Judi_Dench_at_the_BAFTAs_2007_(cropped)_b.jpg|thumb|Judi Dench (2007)]] '''Judi Dench''' (nòm complet Judith Olivia Dench, nassùa a [[York]], Anghiltèra, ël 9 dë dzèmber dël 1934) a l'é n'atris anglèisa, considerà un-a dle pì grande dël teàter e dël cinea britànich . A l'ha vagnà un [[Premi Oscar]] (për ''Shakespeare in Love'' dël 1998), 6 BAFTA , 2 Golden Globe , 7 Olivier Award , un Tony Award e a l'é stàita nominà për 8 Oscar . == Biografìa == A l'ha studià a la Central School of Speech and Drama . Sò debut an sël palch a l'é stàit dël 1957 com Ofelia an "Hamlet" a l'Old Vic . A l'é stàita mèmber ëd la Royal Shakespeare Company e a l'é avosà për ij sò ròj shakespearian (Lady Macbeth, Giulietta, Beatrice) . == Cariera == A l'é dventà famosa ant ël cine con ''A Room with a View'' (1985) e ''Mrs Brown'' (1997) . A l'ha interpretà '''M''', ël cap dël MI6, ant la serie ëd [[James Bond]] dal 1995 al 2015 (''GoldenEye'', ''Skyfall'', ''Spectre'') . D'àutri film avosà: ''Chocolat'' (2000), ''Iris'' (2001), ''Philomena'' (2013), ''Belfast'' (2021) . == Vita privà == A l'é stàita marià con l'ator Michael Williams dal 1971 fin-a a soa mòrt dël 2001; a l'ha na fija, l'atris Finty Williams . == Onorificense == Dël 1970 a l'ha arseivù l'OBE; dël 1988 a l'é stàita nominà '''Dama''' (Dame Commander of the Order of the British Empire) . {{Fin}} [[Categorìa:Ator dël Regn Unì|Dench, Judi]] b3g3kw6ltw0e5t48s0qznn1pm95a942 0 109872 887121 880382 2026-04-07T15:48:12Z Franjklogos 3605 887121 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Workshop of Hans Holbein the Younger - Portrait of Henry VIII - Google Art Project.jpg|thumb|200px|Enrich VIII d'Anghiltèra]] '''Enrich VIII Tudor''' (Greenwich, 28 giugn 1491 – [[Londra]], 28 genè 1547) a l'é stàit re d'Anghiltèra e signour d'Irlanda (apress re d'Irlanda) dal 21 avril 1509 fin a soa mòrt. A l'é stàit ël pare ëd [[Lisabëtta I d'Anghiltèra|Lisabëtta I]] e ëd [[Maria I Tudor|Maria I]], argin-e d'Anghiltèra {{Fin}} [[Categorìa:Sovran]] 2qdtlssaist8gtgrtes3svqa85g1a3k 0 111404 887099 886122 2026-04-07T13:08:18Z Franjklogos 3605 887099 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Sir Walter Ralegh by 'H' monogrammist.jpg|thumb|right|200px|Sir Walter Raleigh, (1588)]] Sir '''Walter Raleigh''' (1552 1554 anviron – [[Londra]], 29 otòber 1618) a l'é stàit un esplorator e scritor anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. Dël 1584 a l'ha esplorà l'[[América Setentrional]] e batesà un teritori [[Virginia]] an onor dl'argin-a. {{Fin}} [[Categorìa:Scritor an lenga anglèisa|Raleigh, Walter]] [[Categorìa:Esplorator|Raleigh, Walter]] hn570db2vjs31zl6flh0bz01yyu18kq 0 111405 887100 886121 2026-04-07T13:09:10Z Franjklogos 3605 887100 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:1590 or later Marcus Gheeraerts, Sir Francis Drake Buckland Abbey, Devon.jpg|thumb|right|200px|Sir Francis Drake, (1590)]] Sir '''Francis Drake''' (Tavistock, antrames 1540 e 1544 – Portobelo, 28 gènè 1596) a l'é stàit un esplorator e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. Antrames 1577 e 1580 a l'ha completà la prima navigassion complet-a dantorn ël Mònd fàit da un anglèis. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Drake, Francis]] [[Categorìa:Òm polìtich|Drake, Francis]] 8nxz6pqa32ikbq7ary9rgu3stac1392 0 111442 887098 887081 2026-04-07T13:07:33Z Franjklogos 3605 887098 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Porto Rico]], 12 novèmber 1595) a l'é stàit un esplorator e òm politich anglèis. A l'ha erseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] ël përmess d'ataché lë nav spagneule 'me corsar. A l'ha combatù contra ij spagneul durant la spedission organisà dal re [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dël 1588 contra la Gran Bretagna. A l'é avosà për avej comensà ël comerci ëd sciav atrames l'Africa e ël Neuv Mònd. {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] 5sjbyf826nucfmb9fn3k0baseg8nxhw 887142 887098 2026-04-08T07:29:37Z Dragonòt 19 887142 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:John Hawkins.JPG|thumb|right|200px|Sir John Hawkins]] Sir '''John Hawkins''' ([[Plymouth]], 1532 – [[Porto Rico]], 12 novèmber 1595) a l'é stàit un navigator, comandant naval e comerciant dë s-ciav anglèis. A l'é avosà për esse stàit ël prim anglèis a profité dël comersi triangolar, vendend dë s-ciav african a le colònie spagneule dle [[Antile]] . Hawkins a l'ha arseivù da l'argin-a [[Lisabëtta I d'Anghiltèra|Elisabeta I]] ël përmess d'ataché le nav spagneule tanme corsar, e a l'ha combatù contra la [[Armada Spagneula]] dël 1588 an qualità ëd vice-almirant, arseivend ël tìtol ëd sir për sò corage . Com tesorié dla Marin-a Real, a l'ha arformà la flòta, rendend le nav pì leste e armà . A l'é mòrt an mar durant na spedission contra jë spagneuj, dòp che sò fieul Richard a l'era stàit përzoné . {{Fin}} [[Categorìa:Esplorator|Hawkins, John]] [[Categorìa:Òm polìtich|Hawkins, John]] 43qrhijb9t283pwca1gh3wz8oh9g0bx 0 111443 887115 887093 2026-04-07T15:35:30Z Franjklogos 3605 887115 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. Dël 1554 a maria l'argina catòlica d'Anghiltère [[Maria I Tudor]] dont a l'ha nen fieuj. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] [[Categorìa:Asborgh]] 404tcnnlw8e9hgs6l34svqqug3nt4cq 887139 887115 2026-04-08T07:24:02Z Dragonòt 19 887139 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. Dël 1554 a marìa l'argin-a catòlica d'Anghiltèra [[Maria I Tudor]], dont a l'ha nen avù fieuj. == Regn == Filip II a l'ha governà un dj'imperi pì grand ëd la stòria, ch'a comprendìa la Spagna, ij Pais Bass, ël Regn ëd Nàpoli, ël Ducà ëd Milan, le Filipin-e e gran part dj'Amériche. A l'ha tramudà la capital a [[Madrid]] dël 1561. A l'ha combatù contra l'[[Imperi Otoman]] e a l'ha vagnà la bataja 'd Lépanto dël 1571. A l'ha ëdcò anetù ël [[Portugal]] dël 1580, dventand rè dël Portugal com Filip I. == Polìtica religiosa == Filip II a l'é stàit un campion dël catolicésim. A l'ha combatù l'[[arforma protestant]] an tuti ij sò stat. Ant ij Pais Bass a l'ha anandià na repression violenta contra ij calvinista, ch'a l'ha portà a la rivolta dl'Olanda. A l'ha armà l'[[Armada Spagneula]] contra l'Anghiltèra d'[[Elisabeta I]] dël 1588, ma a l'é stàita batùa. == Mòrt e ardità == A l'é mòrt dël 1598 ant ël monasté d'El Escorial, ch'a l'avìa fàit costruì. A l'é stàit sucedù da sò fieul [[Filip III]]. Sò regn a l'é stàit criticà për la decadensa econòmica e la persecussion religiosa, ma a l'é 'dcò considerà l'apogé dël [[Siglo de Oro]] spagneul. == Matrimoni == * Maria Manuela dël Portugal (1543) – un fieul: Carl (mòrt giovo) * Maria I Tudor (1554) – sensa fieuj * Elisabeta ëd Valois (1559) – doe fije * Ana d'Austria (1570) – un fieul: Filip III {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] [[Categorìa:Asborgh]] rj0rhrpwf4x8yg0kd8l1e46vyh7hg16 887140 887139 2026-04-08T07:24:27Z Dragonòt 19 Dragonòt a l'ha tramudà la pàgina [[Filip II ëd Spagna]] a [[Filip II dë Spagna]] sensa lassé na ridiression 887139 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. Dël 1554 a marìa l'argin-a catòlica d'Anghiltèra [[Maria I Tudor]], dont a l'ha nen avù fieuj. == Regn == Filip II a l'ha governà un dj'imperi pì grand ëd la stòria, ch'a comprendìa la Spagna, ij Pais Bass, ël Regn ëd Nàpoli, ël Ducà ëd Milan, le Filipin-e e gran part dj'Amériche. A l'ha tramudà la capital a [[Madrid]] dël 1561. A l'ha combatù contra l'[[Imperi Otoman]] e a l'ha vagnà la bataja 'd Lépanto dël 1571. A l'ha ëdcò anetù ël [[Portugal]] dël 1580, dventand rè dël Portugal com Filip I. == Polìtica religiosa == Filip II a l'é stàit un campion dël catolicésim. A l'ha combatù l'[[arforma protestant]] an tuti ij sò stat. Ant ij Pais Bass a l'ha anandià na repression violenta contra ij calvinista, ch'a l'ha portà a la rivolta dl'Olanda. A l'ha armà l'[[Armada Spagneula]] contra l'Anghiltèra d'[[Elisabeta I]] dël 1588, ma a l'é stàita batùa. == Mòrt e ardità == A l'é mòrt dël 1598 ant ël monasté d'El Escorial, ch'a l'avìa fàit costruì. A l'é stàit sucedù da sò fieul [[Filip III]]. Sò regn a l'é stàit criticà për la decadensa econòmica e la persecussion religiosa, ma a l'é 'dcò considerà l'apogé dël [[Siglo de Oro]] spagneul. == Matrimoni == * Maria Manuela dël Portugal (1543) – un fieul: Carl (mòrt giovo) * Maria I Tudor (1554) – sensa fieuj * Elisabeta ëd Valois (1559) – doe fije * Ana d'Austria (1570) – un fieul: Filip III {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] [[Categorìa:Asborgh]] rj0rhrpwf4x8yg0kd8l1e46vyh7hg16 887141 887140 2026-04-08T07:26:29Z Dragonòt 19 887141 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Philip II.jpg|thumb|250px|right|Filip II ëd Spagna]] '''Filip II''' ([[Valladolid]], 21 maj 1527 – San Lorenzo de El Escorial, 13 stèmber 1598) a l'é stàit rè dla [[Spagna]] dal 1556 fin a soa mòrt. A l'era ël prim fieul dël Re [[Carl V d'Asborgh]] e ëd soa fomna Isabella d'Aviz. Dël 1554 a marìa l'argin-a catòlica d'Anghiltèra [[Maria I Tudor]], dont a l'ha nen avù fieuj. == Regn == Filip II a l'ha governà un dj'imperi pì grand ëd la stòria, ch'a comprendìa la Spagna, ij Pais Bass, ël Regn ëd Nàpoli, ël Ducà ëd Milan, le Filipin-e e gran part dj'Amériche. A l'ha tramudà la capital a [[Madrid]] dël 1561. A l'ha combatù contra l'[[Imperi Otoman]] e a l'ha vagnà la bataja 'd Lépanto dël 1571. A l'ha ëdcò anetù ël [[Portugal]] dël 1580, dventand rè dël Portugal com Filip I. == Polìtica religiosa == Filip II a l'é stàit un campion dël catolicésim. A l'ha combatù l'[[arforma protestant]] an tuti ij sò stat. Ant ij Pais Bass a l'ha anandià na repression violenta contra ij calvinista, ch'a l'ha portà a la rivolta dl'Olanda. A l'ha armà l'[[Armada Spagneula]] contra l'Anghiltèra d'[[Lisabëtta I d'Anghiltèra]] dël 1588, ma a l'é stàita batùa. == Mòrt e ardità == A l'é mòrt dël 1598 ant ël monasté d'El Escorial, ch'a l'avìa fàit costruì. A l'é stàit sucedù da sò fieul [[Filip III]]. Sò regn a l'é stàit criticà për la decadensa econòmica e la persecussion religiosa, ma a l'é 'dcò considerà l'apogé dël [[Siglo de Oro]] spagneul. == Matrimoni == * Maria Manuela dël Portugal (1543) – un fieul: Carl (mòrt giovo) * Maria I Tudor (1554) – sensa fieuj * Elisabeta ëd Valois (1559) – doe fije * Ana d'Austria (1570) – un fieul: Filip III {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] [[Categorìa:Spagna]] [[Categorìa:Asborgh]] 543oah6i5qxmoqsbdwmm2k82j4zni2d 0 111445 887105 2026-04-07T13:42:03Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{Prinsipi}} [[Figura:Vilmos Huszar.jpg|miniatura]] '''Vilmos Huszár''' ([[Budapest]], 5 gènè 1884 – Hierden, 8 stèmber 1960) a l'é stàit un pitor arpresentant dël moviment artistich [[De Stijl]]. ==Vita== Vilmos Huszár a l'ha studià a la scòla dart ëd Budapest Dël 1905 as trasferisse a Voorburg ant ij Pais Bas andoa a l'é stàit un dij fondator dl'arvista [[De Stijl]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Huszár, Vilmos]]' 887105 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Vilmos Huszar.jpg|miniatura]] '''Vilmos Huszár''' ([[Budapest]], 5 gènè 1884 – Hierden, 8 stèmber 1960) a l'é stàit un pitor arpresentant dël moviment artistich [[De Stijl]]. ==Vita== Vilmos Huszár a l'ha studià a la scòla dart ëd Budapest Dël 1905 as trasferisse a Voorburg ant ij Pais Bas andoa a l'é stàit un dij fondator dl'arvista [[De Stijl]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Huszár, Vilmos]] eganzuz2hfsl9823bksokug426t8461 887106 887105 2026-04-07T13:42:57Z Franjklogos 3605 887106 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Vilmos Huszar.jpg|miniatura]] '''Vilmos Huszár''' ([[Budapest]], 5 gènè 1884 – Hierden, 8 stèmber 1960) a l'é stàit un pitor arpresentant dël moviment artistich [[De Stijl]]. ==Vita== Vilmos Huszár a l'ha studià a la scòla dart ëd Budapest. Dël 1905 as trasferisse a Voorburg ant ij Pais Bas andoa a l'é stàit un dij fondator dl'arvista [[De Stijl]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Huszár, Vilmos]] qxfk3ay723xwivf0f5q9lviyo20vbjx 887107 887106 2026-04-07T13:43:58Z Franjklogos 3605 887107 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Vilmos Huszar.jpg|miniatura]] '''Vilmos Huszár''' ([[Budapest]], 5 gènè 1884 – Hierden, 8 stèmber 1960) a l'é stàit un pitor arpresentant dël moviment artistich [[De Stijl]]. ==Vita== Vilmos Huszár a l'ha studià a la scòla d'art ëd Budapest. Dël 1905 as trasferisse a Voorburg ant ij Pais Bas andoa a l'é stàit un dij fondator dl'arvista [[De Stijl]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Huszár, Vilmos]] spi4h7o7luyvwch081fkcyj6ytrcepe 887108 887107 2026-04-07T13:44:23Z Franjklogos 3605 887108 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Vilmos Huszar.jpg|miniatura]] '''Vilmos Huszár''' ([[Budapest]], 5 gènè 1884 – Hierden, 8 stèmber 1960) a l'é stàit un pitor arpresentant dël moviment artistich [[De Stijl]]. ==Vita== Vilmos Huszár a l'ha studià a la scòla d'art ëd Budapest. Dël 1905 as trasferisse a Voorburg ant ij Pais Bas andoa a l'é stàit un dij fondator dl'arvista [[De Stijl]]. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Huszár, Vilmos]] 2mtyurxvp8vvipwece4sawhr2tmoriu 0 111446 887118 2026-04-07T15:44:27Z Franjklogos 3605 Creà la pàgina con '{{prinsipi}} [[File:Anthonis Mor 001.jpg|thumb|250px|right|Maria I Tudor]] '''Maria I Tudor''' (Greenwich, 18 fërvè 1516 – St. James's, 17 novèmber 1558) a l'é stàit argin-a d'Anghiltèra e d'[[Irlanda]] dal 19 luj 1553 fin a soa mòrt. A l'era fieula dël Re [[Enrich VIII]] e ëd soa fomna Catlina d'Aragona. Dël 1554 a l'ha marià ël re catòlich ëd Spagna [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dont a l'ha avù nen fieuj. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]]' 887118 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Anthonis Mor 001.jpg|thumb|250px|right|Maria I Tudor]] '''Maria I Tudor''' (Greenwich, 18 fërvè 1516 – St. James's, 17 novèmber 1558) a l'é stàit argin-a d'Anghiltèra e d'[[Irlanda]] dal 19 luj 1553 fin a soa mòrt. A l'era fieula dël Re [[Enrich VIII]] e ëd soa fomna Catlina d'Aragona. Dël 1554 a l'ha marià ël re catòlich ëd Spagna [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dont a l'ha avù nen fieuj. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] 85mdxmzfz414hr1fjyn43l8174i2qkp 887119 887118 2026-04-07T15:45:38Z Franjklogos 3605 887119 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Anthonis Mor 001.jpg|thumb|250px|right|Maria I Tudor]] '''Maria I Tudor''' (Greenwich, 18 fërvè 1516 – St. James's, 17 novèmber 1558) a l'é stàit argin-a d'Anghiltèra e d'[[Irlanda]] dal 19 luj 1553 fin a soa mòrt. A l'era fieula dël Re [[Enrich VIII d'Anghiltèra|Enrich VIII]] e ëd soa fomna Catlina d'Aragona. Dël 1554 a l'ha marià ël re catòlich ëd Spagna [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dont a l'ha avù nen fieuj. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] lg5vwd0msar75pia49ql80m2lsmnocc 887120 887119 2026-04-07T15:46:04Z Franjklogos 3605 887120 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Anthonis Mor 001.jpg|thumb|250px|right|Maria I Tudor]] '''Maria I Tudor''' (Greenwich, 18 fërvè 1516 – St. James's, 17 novèmber 1558) a l'é stàita argin-a d'Anghiltèra e d'[[Irlanda]] dal 19 luj 1553 fin a soa mòrt. A l'era fieula dël Re [[Enrich VIII d'Anghiltèra|Enrich VIII]] e ëd soa fomna Catlina d'Aragona. Dël 1554 a l'ha marià ël re catòlich ëd Spagna [[Filip II ëd Spagna|Filip II]] dont a l'ha avù nen fieuj. {{fin}} [[Categorìa:Sovran]] pp5rq8g7ykhp3ddks9ct3vsypzdsckj