Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 4440 887400 875144 2026-04-21T07:26:30Z Dragonòt 19 887400 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Portugal.svg|thumb|160px|right]] Ël '''Portugal''' (''Portugal'' an [[lenga portughèisa|portughèis]]) a l'é un pais dël sud-òvest dl'[[Euròpa]], ant la penìsola ibérica. A confin-a mach con la [[Spagna]] a est e a nòrd, e a l'é bagnà da l'[[Océan Atlàntich]] a sud e a òvest . La capital a l'é [[Lisbon-a]] . A l'ha na surfassa ëd 92.391 km² e a conta anviron 10.300.000 abitant . A l'é mèmber ëd l'[[Union Europenga]] (dal 1986) e a l'é stàit un dij fondador dl'[[Euro]] . == Anté ch'as treuva == [[Figura:Europe_location_POR.png|300px|center]] Ël Portugal a comprend ëdcò j'[[arsipélagh]] dj'Azzorre e 'd Madera (region autònome) . A l'ha un clima mediterani con istà càude e sëcche e invern doss e pieuvos . == Stòria == Ël Portugal a l'é stàit fondà dël 1128 (bataja ëd São Mamede) e arconossù com regn indipendent dël 1143 (Tratà 'd Zamora) . A l'é stàit un dij pì potent imperi marìtim dël mond (Imperi Portughèis), con colònie an [[América]] ([[Brasil]]), [[Àfrica]] ([[Angòla]], [[Mosambich]], [[Guinea-Bissau]], [[Cap Verd]], [[São Tomé e Príncipe]]), [[Asia]] (Goa, Macao, [[Timor Est]]) . Dël 1974, la Rivolussion dël Garòfo a l'ha restaurà la democrassìa dòp 48 agn ëd ditatura (Estado Novo) . == Organisassion polìtica == Ël Portugal (nòm ofissial: '''República Portuguesa''') a l'é na [[repùblica]] semipressidensial . Ël president a l'é Marcelo Rebelo de Sousa (dal 2016) . Ël Prim Ministr a l'é Luís Montenegro (dal 2024) . Ël parlament a l'é l'Assembleia da República, con 230 deputà . == Moneda == [[Figura:2e_por.png|thumb|right|120 px|2 euro: sigil regal dël 1144]] Dal 1m ëd gené dël 2002 ël Portugal a deuvra l'[[Euro]] (prima a dovrava l'escudo portughèis) . Për savèjne ëd pi, guarda soa [[Monede Euro dël Portugal|vos]]. == Anliure == * [[Spagna]] * [[Lisbon-a]] * [[Euro]] * [[Union Europenga]] == Anliure esterne == {{Interprogetto}} {{Fin}} [[Categorìa:Portugal| ]] h2nyvz85fvyso1p51azvoq94v93psyz 0 5699 887399 879375 2026-04-21T07:18:04Z Dragonòt 19 887399 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Flag of Cape Verde.svg|thumb|right|160px]] '''Cap Verd''' (''Cabo Verde'' an [[lenga portughèisa|portughèis]]) a l'é un pais dl'[[Àfrica]] ossidental. A l'é n'arsipélagh ëd 10 ìsole (9 abità) ant l'[[Océan Atlàntich]], 500 km a òvest dël [[Senegal]] . La capital a l'é [[Praia]] (an sl'ìsola ëd Santiago) . A l'ha na surfassa ëd 4.033 km² e a conta anviron 555.000 abitant (2021) . == Anté ch'as treuva == [[Figura:LocationCapeVerde.svg|300px|center]] Le ìsole as divido an doi grup: * '''Barlavento''' (a nòrd): Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal, Boa Vista . * '''Sotavento''' (a sud): Maio, Santiago, Fogo, Brava . == Stòria moderna == Cap Verd a l'é stàit un possediment dël [[Portugal]] dal 1456 (dëscuverta dai navigador portughèis) al 1975, quand ch'a l'ha conquistà soa indipendensa dòp na guèra 'd liberassion guidà dal PAICV (Partido Africano para a Independência da Guiné e Cabo Verde) . Dël 1990 a l'é passà a la [[democrassìa]] multipartìa . == Organisassion polìtica == Cap Verd (nòm ofissial: '''República de Cabo Verde''') a l'é na repùblica semipresidensial . Ël president a l'é José Maria Neves (dal 2021) . Ël prim ministr a l'é Ulisses Correia e Silva (dal 2016) . La lenga ufissial a l'é 'l portughèis, ma la pì part dla popolassion a parla 'l créol capverdian (''kabuverdianu'') . A Torin a-I é un consolà an via F. Lanfranchi 10. == Anliure == * [[Portugal]] * [[Arsipélagh]] * [[Praia]] {{Fin}} [[Categorìa:Cap Verd| ]] 3rrfmmwtnnlzrpp6eqhxrkg2cdhg2vt 0 8430 887392 862007 2026-04-21T02:24:09Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887392 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Sant'Albano Stura-Stemma.png|right|140px]] '''Sant Alban''' (''Sant'Albano Stura'' an [[lenga italian-a|italian]]) a l’é un comun ëd 2.310 <ref>Font: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 31/12/2007 [https://web.archive.org/web/20071111105613/http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index.html].</ref> abitant dla [[provincia ëd Coni]]. ==Aministrassion== Ël sìndich a l'é Donatella Operti (da l' 8/06/2009). == Anliure esterne == [[Figura:Chiesa SantAlbano Stura 1.jpg|thumb|right|200px|La cesa parochial]] * [https://web.archive.org/web/20130814093018/http://santalbano.it/ Sit istitussional] ==Arferiment== {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Coni|Santalban]] nu7e0nbaeuvb9xi31i9xy1onpql9oi0 0 13662 887388 887378 2026-04-20T15:16:30Z ~2026-24042-11 31571 887388 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|thumb|right|200px|Wolfgang Amadeus Mozart]] '''Wolfgang Amadeus Mozart''' a l'era nassù a [[Salisborgh]] ai 27 ëd [[gené]] dël 1756 e a l'é mòrt a [[Vien-a]] ai 5 dë dzèmber dël 1791.<br /> A l'é stàit un dij pi grand compositor dla stòria dla mùsica.<br /> Sò pare [[Leopold Mozart|Leopold]] a l'era ëdcò compositor e a l'ha mostraje sùbit la mùsica. A quatr agn Wolfgang a l'avìa già comensà a compon-e 'd mùsiche e a set agn ël pare a l'avìa portalo an gir për l'Euròpa a fé dj'esibission. == Euvre prinsipaj == * 41 [[Sinfonìa|sinfonìe]] * 27 consert për [[pianofòrt]] * 5 consert për [[violin]] * 4 consert për [[còrn]] * 2 consert për [[flaut]] * 1 consert për [[clarinëtt]] * 1 consert për [[fagòt]] * 18 sonade për pianofòrt * 36 sonade për violin * 23 quartèt d'arch * 16 mësse * 22 [[òpere lìriche]] (dont ''Idomeneo, re dë Creta'', ''Ël rat dël serrali'', ''Le nòsse dë Figaro'', ''Don Gioann'', ''Parèj a fan tute'', ''La clemensa dë Tito'', ''Ël flaut magich'') {{Fin}} [[Categorìa:Compositor austrìach|Mozart, Wolfgang Amadeus]] mwtykyyrdnpdt3ih7ufic6v7baigz53 0 19053 887395 851222 2026-04-21T06:20:41Z Dragonòt 19 887395 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Panoramic-Athens.jpg|center|600px]] {{Stamp:Comun |nomComun = Atene |linkScu = Atene-Stemma.jpg |stat = GRC |latitudineGrad = 37 |latitudineMinut = 58 |latitudineSecond = 0 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 23 |longitudineMinut = 43 |longitudineSecond = 0 |longitudinEO = E |autëssa = 70–338 |superficie = 39 |abitant = 655.780 |ann = 2011 }} '''Atene''' (''Αθήνα'' an [[lenga greca|grech modern]]) a l'é la capital dla [[Grecia]]. A l’é ëdcò la prima sità dla Grecia për popolassion, con 655.780 abitant ant ël comun (2021) e 3.761.810 ant l'area metropolitan-a . A l'é un-a dle pì antiche sità dël mond, con na stòria continua d'almanch 5.000 agn . == Geografìa == Atene as treuva ant la pian-a dl'Atica, bagnà dal mar Egé e sircondà da montagne (Parnete, Pentelico, Imetto) . Ël clima a l'é mediterani semidesertich (''Csa''), con istà càude e sëcche (28°C an media a luj) e invern doss (9°C an media a gené) . Le precipitassion a son scarse (anviron 400 mm/ann) e la fiòca a l'é ràira . == Stòria == Atene a l'é stàita fondà dël Neolìtich (3500 a.C.) e a l'é fiorìa durant l'[[Età dël bronz]] . Ant l'Età clàssica (V sécol a.C.), a l'é dventà la pì potent polis greca, la cun-a dla [[democrassìa]] (sota [[Péricle]]) e 'l sènter dla [[filosofìa]] ([[Sòcrate]], [[Platon]], [[Aristòtil]]), dël teàter ([[Sòfocle]], Eurìpide), e dl'[[art]] (Fidia) . Dël 1834 a l'é dventà la capital dla Grecia moderna . == Leu d'anteresse == * '''Acròpol d'Atene''' (Patrimòni UNESCO): con ël Partenon, l'Eretteo, ij Propilé e 'l Tempi d'Atena Nike. * '''Agorà''' e '''Ceràmich''' . * '''Monument d'Adrian''' e '''Statua d'Adrian''' . * '''Musé dl'Acròpol''' e '''Musé Nassional d'Archeologìa''' . * '''Stadi Pansenaich''' (doa a son fasse ij prim Gieugh Olìmpich modern dël 1896) . == Anliure == * [[Grecia]] * [[Democrassìa]] == Sità gemelà == Atene a l'é gemelà con: {| |colspan="2"| |width="300" valign="top"| * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Athens (Georgia)]], [[Stat Unì d'América]] * [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] [[Barslon-a]], [[Spagna]] * [[Figura:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Pechin]], [[Cin-a]] * [[Figura:Flag of Lebanon.svg|border|20px]] [[Beirut]], [[Lìban]] * [[Figura:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Belgrad]], [[Serbia]] * [[Figura:Flag of Palestine.svg|20px]] [[Betlem]], [[Palestin-a (ANP)|Palestin-a]] * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Boston]], Stat Unì d'América * [[Figura:Flag of Romania.svg|20px]] [[Bùcarest]], [[Romanìa]] * [[Figura:Flag of Egypt.svg|border|20px]] [[Ël Càiro]], [[Egit]] * [[Figura:Flag of Colombia.svg|20px]] [[Cali]], [[Colombia]] * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Chicago]], Stat Unì d'América * [[Figura:Flag of Romania.svg|20px]] [[Cluj-Napoca]] [[Romanìa]] * [[Figura:Flag of Peru.svg|border|20px]] [[Cusco]], [[Perù]] * [[Figura:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Firense]], [[Italia]] * [[Figura:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Génoa]], Italia * [[Figura:Flag of Cuba.svg|border|20px]] [[L'Avan-a]], [[Cuba]] * [[Figura:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Istanbul]], [[Turchìa]] * [[Figura:Flag of Ukraine.svg|20px]] [[Kijv]], [[Ucrain-a]] * [[Figura:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Lisbon-a]], [[Portugal]] * [[Figura:Flag of Slovenia.svg|border|20px]] [[Lubian-a]], [[Slovenia]] |width="300" valign="top"| * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Los Angeles]], Stat Unì d'América * [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] [[Madrid]], [[Spagna]] * [[Figura:Flag of Canada.svg|border|20px]] [[Montréal]], [[Canadà]] * [[Figura:Flag of Russia.svg|border|20px]] [[Mosca]], [[Russia]] * [[Figura:Flag of Cyprus.svg|border|20px]] [[Nicosìa]], [[Cipro]] * [[Figura:Flag of France.svg|border|20px]] [[Paris]], [[Fransa]] * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Filadelfia (Pennsylvania)|Filadelfia]], Stat Unì d'América * [[Figura:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Praga]], [[Repùblica Ceca]] * [[Figura:Flag of Morocco.svg|20px]] [[Rabat]], [[Maròch]] * [[Figura:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Roma]], Italia * [[Figura:Flag of Chile.svg|border|20px]] [[Santiago dël Cile]], [[Cile]] * [[Figura:Flag of the Dominican Republic.svg|border|20px]] [[Santo Domingo]], [[Repùblica Duminican-a]] * [[Figura:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]] [[Sòfia]], [[Bulgarìa]] * [[Figura:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Tbilisi]], [[Geòrgia]] * [[Figura:Flag of Albania.svg|20px]] [[Tiran-a]], [[Albanìa]] * [[Figura:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Varsavia]], [[Polònia]] * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Washington]], Stat Unì d'América * [[Figura:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Xi'an]], [[Cin-a]] * [[Figura:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Erevan]], [[Armenia]] |} == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Christos Goliopoulos. == Galarìa fotogràfica == <gallery> Figura:07Akropolis03.jpg|L'Acròpoli Figura:Der Parthenon.JPG|Ël Partenon Figura:Parthenon temple at the Acropolis Athens in 2004.jpg|Ël Partenon Figura:AteneOlympieionDaAcropoli.jpg|Ël templi ëd Zéus Figura:Athen Odeon Herodes Atticus BW 2017-10-09 13-12-44.jpg|Ël teatro Figura:Temple of Hephaestus.jpg|Ël templi d'Efest Figura:Athen Erechtheum BW 2017-10-09 13-47-38.jpg|l'Eretéo Figura:Atene - Cariatidi dell'Eretteo.jpg|Le Cariàtide ëd l'Eretéo </gallery> == Anliure esterne == {{Interprogetto}} * [http://www.cityofathens.gr/ Sit istitussional (an grech)] {{Fin}} [[Categorìa:Grecia]] [[Categorìa:Sità europenghe]] fy4e867dm206r98lmwym16ztw2fbal5 0 23744 887396 734105 2026-04-21T06:28:07Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887396 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:CathégraleFdF.JPG|200px|thumb|La catedral ëd San Luis]] '''Fort-de-France''' a l'é la capital dla [[Martinica]].<br /> A conta apopré 100.000 abitant. == Sità gemelà == Fort-de-France a l'é gemelà con: * [[Figura:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Belém]], [[Brasil]] == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20210406213015/http://www.fortdefrance.fr/ Sit istitussional] {{Fin}} [[Categorìa:Sità dl'América caraìbica]] [[Categorìa:Comun-e dla Martinica]] [[Categorìa:Martinica]] 7c8lplep76z5l8pwbgrdhoosg0ejnf7 0 24171 887391 861998 2026-04-21T02:23:43Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887391 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Sant'Agostino-Stemma.png|right|140px]] '''Sant'Agostino''' (''Sant Agustén'' an [[lenga emilian-romagneula|dialet fërarèis]]) a l'é na località dl'[[Emilia-Romagna]] dë 7.006 abitant <ref>Sorgiss: [[ISTAT]] - Bilansi demogràfich al 30/09/2008 [https://web.archive.org/web/20180707173320/http://demo.istat.it/bilmens2008gen/index.html].</ref>, an [[provincia ëd Fërara]]. A l'é stait un comun autònom fin al 31/12/2016; dal 01/01/2017 a l'é unisse al comun ëd [[Mirabello]] për formé ël neuv comun ëd [[Terre del Reno]]. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Fabrizio Toselli (da l' 8/06/2009). == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20080501112355/http://www.comune.santagostino.fe.it/ Sit istitussional] == Arferiment == {{listadlereferense}} {{Fin}} [[Categorìa:Frassion dla provincia ëd Fërara]] panu9ytwcn7uticaa5m1yu0by2zn18t 0 41456 887390 882637 2026-04-20T19:39:31Z Niegodzisie 20163 887390 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Ij '''Nine Inch Nails''' a son na formassion “industrial” [[rock]] formasse a [[Cleveland]] ([[Stat Unì d'América|Stat Unì]]) dël 1988. La banda a l'é formà mach dal cantant Trent Reznor che a l’é ëdcò l’ùnich mèmber permanent. Durant le registrassion dij disch e ij consert as gionto d’àutri component. La formassion dël di d’ancheuj a l’é formà da: Trent Reznor (vos, tastadura), Robin Finck ([[ghitara]]), Justin Meldal-Johnsen ([[bass]]), Ilan Rubin (baterìa). == Euvre prinsipaj == * (1989) - ''Pretty Hate Machine'' * (1994) - ''The Downward Spiral'' * (1999) - ''The Fragile'' * ([[2005]]) - ''With Teeth'' * ([[2007]]) - ''Year Zero'' * ([[2008]]) - ''Ghosts I-IV'' * (2008) - ''The Slip'' * (2013) – ''Hesitation Marks'' * (2018) – ''Bad Witch'' * (2020) – ''Ghosts V: Together'' * (2020) – ''Ghosts VI: Locusts'' * (2025) – ''Tron: Ares'' * (2026) – ''Nine Inch Noize''{{Fin}} [[Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América]] [[Categorìa:Formassion musicaj rock]] 55m39wayen5m24vo6185g48sf41ct75 887393 887390 2026-04-21T06:05:35Z Dragonòt 19 887393 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Ij '''Nine Inch Nails''' a son na formassion “industrial” [[rock]] formasse a [[Cleveland]] ([[Stat Unì d'América|Stat Unì]]) dël 1988. La banda a l'é formà mach dal cantant Trent Reznor che a l’é ëdcò l’ùnich mèmber permanent. Durant le registrassion dij disch e ij consert as gionto d’àutri component. La formassion dël di d’ancheuj a l’é formà da: Trent Reznor (vos, tastadura), Robin Finck ([[ghitara]]), Justin Meldal-Johnsen ([[bass]]), Ilan Rubin (baterìa). == Euvre prinsipaj == * (1989) - ''Pretty Hate Machine'' * (1994) - ''The Downward Spiral'' * (1999) - ''The Fragile'' * ([[2005]]) - ''With Teeth'' * ([[2007]]) - ''Year Zero'' * ([[2008]]) - ''Ghosts I-IV'' * (2008) - ''The Slip'' * (2013) – ''Hesitation Marks'' * (2018) – ''Bad Witch'' * (2020) – ''Ghosts V: Together'' * (2020) – ''Ghosts VI: Locusts'' * (2025) – ''Tron: Ares'' * (2026) – ''Nine Inch Noize'' {{Fin}} [[Categorìa:Formassion musicaj djë Stat Unì d'América]] [[Categorìa:Formassion musicaj rock]] noga7qh3jsidmwwkgspyuuw5ag5lcfy 0 51152 887415 781142 2026-04-21T09:54:29Z Dragonòt 19 887415 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} Un [[nùmer antregh]] a l'é '''cobi''' (an [[lenga italian-a|italian]] ''pari'', an [[lenga anglèisa|anglèis]] ''even'') s'a l'é divisìbil për 2 . Sòn a veul dì che 'l rest ëd la division antrega për 2 a l'é 0. La paròla "cobi" a ven dal [[latin]] ''copus'' (davzin a "cobia"). == Definission == Nùmer cobi a son coj nùmer che a peulo esse scrivù ant la forma '''n = 2k''', andoa ''k'' a l'é n'[[nùmer antregh]] (positiv, negativ o zero) . Për esempi: * 0, 2, 4, 6, 8, 10 a son nùmer cobi positiv . * −2, −4, −6 a son nùmer cobi negativ . Ij nùmer nen cobi (ch'a l'han rest 1 an dividend për 2) a son ciamà [[nùmer dëscobi]] . == Proprietà == * La soma ëd doi nùmer cobi a l'é cobia . * La soma ëd doi nùmer dëscobi a l'é cobia . * La soma d'un nùmer cobi e d'un dëscobi a l'é dëscobia . * Ël prodòt ëd doi nùmer cobi a l'é cobi . * Ël prodòt ëd doi nùmer dëscobi a l'é dëscobi . * Ël prodòt d'un nùmer cobi e d'un dëscobi a l'é cobi . * Tutti ij [[nùmer prim]] (gavà 2) a son dëscobi . * Lë [[zero]] a l'é cobi . == Arconossiment visiv == Ant la rafigurassion decimal, un nùmer a l'é cobi s'a finiss për 0, 2, 4, 6 o 8 . == Anliure == * [[Nùmer antregh]] {{Fin}} [[Categorìa:Teorìa dij nùmer]] 5j3hy4kpgg7cszazwibypshrc6gpqxv 887416 887415 2026-04-21T09:57:15Z Dragonòt 19 887416 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Parity_of_5_and_6_Cuisenaire_rods.png|thumb|Nùmer cobi e dëscobi]] Un [[nùmer antregh]] a l'é '''cobi''' (an [[lenga italian-a|italian]] ''pari'', an [[lenga anglèisa|anglèis]] ''even'') s'a l'é divisìbil për 2 . Sòn a veul dì che 'l rest ëd la division antrega për 2 a l'é 0. La paròla "cobi" a ven dal [[latin]] ''copus'' (davzin a "cobia"). == Definission == Nùmer cobi a son coj nùmer che a peulo esse scrivù ant la forma '''n = 2k''', andoa ''k'' a l'é n'[[nùmer antregh]] (positiv, negativ o zero) . Për esempi: * 0, 2, 4, 6, 8, 10 a son nùmer cobi positiv . * −2, −4, −6 a son nùmer cobi negativ . Ij nùmer nen cobi (ch'a l'han rest 1 an dividend për 2) a son ciamà [[nùmer dëscobi]] . == Proprietà == * La soma ëd doi nùmer cobi a l'é cobia . * La soma ëd doi nùmer dëscobi a l'é cobia . * La soma d'un nùmer cobi e d'un dëscobi a l'é dëscobia . * Ël prodòt ëd doi nùmer cobi a l'é cobi . * Ël prodòt ëd doi nùmer dëscobi a l'é dëscobi . * Ël prodòt d'un nùmer cobi e d'un dëscobi a l'é cobi . * Tutti ij [[nùmer prim]] (gavà 2) a son dëscobi . * Lë [[zero]] a l'é cobi . == Arconossiment visiv == Ant la rafigurassion decimal, un nùmer a l'é cobi s'a finiss për 0, 2, 4, 6 o 8 . == Anliure == * [[Nùmer antregh]] {{Fin}} [[Categorìa:Teorìa dij nùmer]] agtij8k1adwtwotfwj8sh1j44jj97yw 0 54358 887398 831909 2026-04-21T06:53:31Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887398 wikitext text/x-wiki <!--'''Hégenheim'''--> {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Hégenheim |region = Alsassia |dipartiment = Àut Ren |aira = 6.7 |autitudin = |latP = N | latG = 47 | latM = 34 | latS = 0 |lonP = E | lonG = 7 | lonM = 32 | lonS = 0 |popolassion = 2310 |densità = auto |censiment = 1999 |insee = 68126 |codpostal = 68220 |mapa = |scu = |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = &nbsp; |nòte = }} '''Hégenheim''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] dl'[[Alsassia]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] ëd l'[[Àut Ren]]. A së stend për na surfassa ëd 6,7 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 2.310 abitant, scond ël [[censiment]] dël 1999, con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 345 ab/km². == Ver também == * [https://web.archive.org/web/20071230231034/http://www.photo-vinc.com/Galleries/travel/Hegenheim/slides.html Fotos do graveyard jewish em Hegenheim] [[Kategorie:Ort im Elsass|Hegenheim]] [[Kategorie:Judentum in Frankreich|Hegenheim]] [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Àut Ren]] {{Fin}} obvxtrwbwninelchgycxcb6mjkn9owu 0 66790 887411 757948 2026-04-21T08:47:58Z Dragonòt 19 887411 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Jean-Charles Cazin''' (nòm complet '''Stanislas Henri Jean-Charles Cazin''', nassù a Samer (Pass ëd Calais) ël 25 ëd magg dël 1841, mòrt a Le Lavandou (Var) ël 26 ëd mars dël [[1901]]) a l'é stàit un pitor, incisor e ceramista [[Fransa|fransèis]] . A l'é considerà un dij pì important paisagista dla Côte d'Opale e a l'é avosà për soe rapresentassion ëd le nebie, le pieuve e ij crepùscoj. == Biografìa == A l'era fieul d'un médich e a l'ha studià a l'École Impériale de Dessin ëd Paris sota Horace Lecoq de Boisbaudran, ch'a ansegnava a dissegné 'd memòria . Dël 1868 a l'é mariasse con Marie Cazin (nàita Guillet), ch'a l'é dventà na scultora e ceramista avosà . Dël 1871, dòp la guèra franco-prussian-a, a l'é esiliasse an [[Anghiltèra]] con la famija, andoa a l'ha travajà la ceràmica për la Fulham Pottery për manten-e ij sò . Ambelessì a l'ha studià ij Prerafaelita. Tornà an Fransa dël 1875, a l'é stabilisse a Boulogne-sur-Mer . == Euvre == Cazin a l'ha esponù al Salon ëd Paris dël 1876 con ''Le Chantier'' (Ël Canté) . Dël 1880 a l'ha vagnà na medaja d'òr al Salon për ''Agar et Ismaël'' . Dël 1882 a l'é stàit nominà Cavajé dla Legion d'Onor e dël 1889 Ufissial dla Legion d'Onor. A l'ha vagnà la medaja d'òr a l'Esposission Universal dël 1889 e 'l Grand Prix a cola dël 1900. Dël 1898 a l'ha completà ij fresch ëd Puvis de Chavannes al Pantheon ëd Paris. Soe euvre a son conservà al [[Musé d'Orsay]], al [[Louvre]], al Petit Palais e ant vàire musé american (Cleveland, Chicago) . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Cazin, Jeancharles]] c33e9sr7mj0d76h0xol9g9uakszxzpz 887412 887411 2026-04-21T08:49:27Z Dragonòt 19 887412 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Cazin_mist_on_river.jpg|thumb|"Mist on the river" (1889)]] '''Jean-Charles Cazin''' (nòm complet '''Stanislas Henri Jean-Charles Cazin''', nassù a Samer (Pass ëd Calais) ël 25 ëd magg dël 1841, mòrt a Le Lavandou (Var) ël 26 ëd mars dël [[1901]]) a l'é stàit un pitor, incisor e ceramista [[Fransa|fransèis]] . A l'é considerà un dij pì important paisagista dla Côte d'Opale e a l'é avosà për soe rapresentassion ëd le nebie, le pieuve e ij crepùscoj. == Biografìa == A l'era fieul d'un médich e a l'ha studià a l'École Impériale de Dessin ëd Paris sota Horace Lecoq de Boisbaudran, ch'a ansegnava a dissegné 'd memòria . Dël 1868 a l'é mariasse con Marie Cazin (nàita Guillet), ch'a l'é dventà na scultora e ceramista avosà . Dël 1871, dòp la guèra franco-prussian-a, a l'é esiliasse an [[Anghiltèra]] con la famija, andoa a l'ha travajà la ceràmica për la Fulham Pottery për manten-e ij sò . Ambelessì a l'ha studià ij Prerafaelita. Tornà an Fransa dël 1875, a l'é stabilisse a Boulogne-sur-Mer . == Euvre == Cazin a l'ha esponù al Salon ëd Paris dël 1876 con ''Le Chantier'' (Ël Canté) . Dël 1880 a l'ha vagnà na medaja d'òr al Salon për ''Agar et Ismaël'' . Dël 1882 a l'é stàit nominà Cavajé dla Legion d'Onor e dël 1889 Ufissial dla Legion d'Onor. A l'ha vagnà la medaja d'òr a l'Esposission Universal dël 1889 e 'l Grand Prix a cola dël 1900. Dël 1898 a l'ha completà ij fresch ëd Puvis de Chavannes al Pantheon ëd Paris. Soe euvre a son conservà al [[Musé d'Orsay]], al [[Louvre]], al Petit Palais e ant vàire musé american (Cleveland, Chicago) . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Cazin, Jeancharles]] t6yxb4rdcrlh95g01y8e7t4a31o992k 0 74272 887394 764656 2026-04-21T06:12:56Z Dragonòt 19 887394 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Nogent |region = Champagne-Ardënne |dipartiment = Àuta Marna |aira = 54.63 |autitudin = |latP = N| latG = 48| latM = 01|latS = 49 |lonP = E| lonG = 5| lonM = 20|lonS = 46 |popolassion = 4113 |densità = auto |censiment = 2004 |insee = 52353 |codpostal = 52800 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Nogent''' a l'é na comun-a fransèisa ant la [[Region fransèise|region aministrativa]] ëd [[Champagne-Ardënne]], ant ël [[dipartiment fransèis|dipartiment]] d'[[Àuta Marna]]. A së stend për na surfassa ëd 54,63 [[Kilòmetr quàder|km²]], con 4113 abitant, scond ël [[censiment]] dël [[2004]], con na [[densità ëd popolassion|densità]] ëd 79 ab/km². A l'é la quarta sità dël dipartiment për popolassion . Ël nòm a ven dal latin "NOVIGENTUM", ch'a veul dì "insediament neuv" . == Geografìa == Nogent as treuva ant ël Bassigny4, ansima a 'n pian aut rocos a 410 méter d'autëssa, ch'a dòmina la val dël Traire (afluent ëd la Marna) . La comun-a a l'é stàita formà dël 1972 da la fusion ëd Nogent con Donnemarie, Essey-les-Eaux e Odival . La sità as divid an doi quartier: '''Nogent-le-Haut''' (dzora) e '''Nogent-le-Bas''' (sota) . == Stòria == Nogent a l'é stàita fondà dël sécol ch'a fa XI . Dël 1284 a l'é dventà part dla contà dël [[Champagne]]. Durant la Guèra dij sent agn, dël 1417 a l'é stàita ocupà da j'[[Anghiltèra|anglèis]] e dai Borgognon. Dël sécol ch'a fa XVIII a l'é dësvlupasse la '''coutellerie''' (cotelerìa), ch'a l'ha rendù Nogent avosà an tuta Fransa . Dël sécol ch'a fa XIX, con la rivolussion industrial, la sità a l'ha avù fin a 6.000 travajeur ant la cotelerìa . Dël 1972 a l'ha ancorporà tre comun vzin-e . == Economìa == L'economìa a l'é basà dzortut an sle '''piesse forgé''' (për l'[[automòbil]], l'aeronàutica e la chirurgìa). Nogent a l'ha la pì importanta fonderìa independenta dla Fransa ant l'automòbil (Forges de Courcelles) e ant ël setor médich (Marle) . A l'é 'dcò present un pòl tecnològich regional (Pôle Technologique de Sud-Champagne) . == Leu d'anteresse == * '''Musé dla Cotelerìa''' (''Musée de la Coutellerie'') * La '''Cesòta''' (''Église'') dël sécol ch'a fa XII * Ël '''Pavillon Baltard''' (a Nogent-sur-Marne) == Anliure == * [[Grand Est]] * [[Àuta Marna]] {{Fin}} [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment dl'Àuta Marna]] qdntqkti54mzp2v3f9mub2yxdn10q8i 0 88111 887409 776695 2026-04-21T08:38:44Z Dragonòt 19 887409 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Attilio Aloisi''' (nassù a [[Palerm]] dël 1916, mòrt a [[Turin]] dël 1998) a l'é stàit un pitor e ancisor italian . A l'é avosà dzortut për avèj fondà, ansema a [[Felice De Cavero|Felix de' Cavero]] e [[Nardo Girardi]], ël grup artìstich "Decalage" . == Euvre == Aloisi a l'ha travajà a [[Roma]], Turin e [[Marsija]] . A l'é stàit un dij tre component dël grup "Decalage", ch'a l'ha pijà sò nòm da le prime sìlabe dij cognòm De Cavero e Aloisi (Deca + Alo + age) . Ël grup a l'é formasse a Turin ant j'agn Sinquanta e a l'é stàit ativ për pì che trant'agn . Soa caraterìstica prinsipal a l'é stàita cola d'euvre a '''ses man''', andoa minca pitor a contribuìa a la midema tèila con soa sensibilità e soa técnica . A l'han ëdcò anventà na técnica special ëd pitura su bòsch, travers l'impregnassion dël bòsch. La produssion dël grup a l'é dividusse an tre perìod ch'as antërso: * '''Prim perìod figurativ''' (1953-1969/70) * '''Second perìod romàntich figurativ''' (1966-1987) * '''Ters perìod surealista''' (1961-1979) == Mostre == Aloisi a l'ha esponù a la "Mostra La Quadreria" dël 2011 a la Galeria "Arte per Voi" d'Avijan-a . Soe euvre a son stàite batùe a l'asta da LucasAste . == Anliure == * [[Pitura]] * [[Surealism]] * [[Turin]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Aloisi, Attilio]] qd538jkz2mqm30ilygtf5pjmvsr2hhg 0 88112 887410 887127 2026-04-21T08:40:02Z Dragonòt 19 887410 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} '''Nardo Girardi''' (nassù a [[Almèis]], an provinsa ëd [[Turin]], dël 10 ëd giugn dël 1914, mòrt a Turin dël 26 dë stèmber dël 1991) a l'é stàit un pitor e decorator italian. A l'é stàit un dij tre fondador dël grup artìstich "'''Decalage'''" ansema a [[Felice De Cavero|Felix De Cavero]] e [[Attilio Aloisi]], ativ a Turin da la metà dël Neuvsent për oltre trant'agn . Ël nòm "Decalage" a ven da le prime sìlabe dij cognòm De Cavero e Aloisi, con l'aget ël sufiss "age" për smijé a "collage" . Nardo Girardi a l'é giontasse apress . Ël grup a l'ha creà d'euvre a ses man, andoa mincadun a portava soa sensibilità . A l'han arnovà na técnica special ëd pitura su bòsch, ch'a prevedìa l'impregnassion dël bòsch, e a l'han brevetà 'l "Rilevial" con l'agiut ëd un chìmich dla ditta "Duco" d'Avigliana . Soa art a l'é caraterisà da tre perìod ch'as antërso: un prim figurativ (1953-1969/70), un second figurativ romàntich (1966-1987), e un ters surealista (1961-1979) . Sò fieul Gabriel Girardi (nassù dël 1938) a l'é dventà un dissegnator avosà, ancarià dël 1950 dë fé ël ritrat dla regin-a Elisabeta II d'Anghiltèra, conservà al Kensington Palace . Gabriel a l'é mòrt dël 2025 . D'àutri fieuj a son Ramon (resident an Australia), Leonardo (docent a l'Accademia Albertina) e Eliana . {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Girardi, Nardo]] 9wwkhom0yyvw3iqrolhr7gls5udwozi 0 96240 887413 862912 2026-04-21T08:55:40Z Dragonòt 19 887413 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} '''Paradise Cay''' a l'é na comunità nen incorporà (''unincorporated community'') djë [[Stat Unì d'América]], situà ant la contea ëd Marin an [[California]] . A l'é stàita fondà dël sécol ch'a fa XX ansima a 'n teren otnù dal lagh ëd San Francisco (''landfill''). A l'é 'n quartié residensial esclusiv, arnomà për soe ca davzin a l'eva e për ël Tiburon Yacht Club. == Geografia == Paradise Cay as treuva an sla penìsola ëd Tiburon, a sud dël creek ëd Corte Madera. A l'ha na surfassa d'apopré 200 ca e a l'é bagnà da la baia ëd San Francisco e da na série ëd canaj artifissiaj ch'a servo da pòrt. L'autëssa a l'é d'apopré 7 méter (23 pé) . == Stòria == La comunità a l'é stàita dësvlupà ant j'agn Sessanta dël sécol ch'a fa XX da la famija Moseley, dont ël capostìpit ëd famija Tim Moseley a l'ha ciamà la zòna "Moseleyville" . A l'é stàit un dj'ùltim àrgin autorisà ant la baìa 'd San Francisco . La costrussion a l'é stàita completà ant la sconda metà dël Neuvsent, con l'achit dle prime ca davzin a l'eva. == Demografìa e urbanìstica == La popolassion a l'é d'apopré 200 famije, dont vàire a aparten-o a la famija Moseley (tra cui lë schiador olimpiònich Jonny Moseley) . La ca pì avosà a l'é stàita cola dël comediant [[Robin Williams]], ch'a l'ha vivù ambelelà fin-a a soa mòrt dël 2014. Ël quartié a l'é caraterisà da ca elegante e da 'n clima tranquìl e esclusiv. == Anliure == * [[Tiburon]] * [[Marin County]] {{fin}} [[Categorìa:Comun dla Califòrnia]] dfvlw43ljtccar55zwdb9g07swa2go8 887414 887413 2026-04-21T08:57:13Z Dragonòt 19 887414 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[Figura:Paradise_Cay,_Marin_County.jpg|thumb|Paradise Cay, panorama]] '''Paradise Cay''' a l'é na comunità nen incorporà (''unincorporated community'') djë [[Stat Unì d'América]], situà ant la contea ëd Marin an [[California]] . A l'é stàita fondà dël sécol ch'a fa XX ansima a 'n teren otnù dal lagh ëd San Francisco (''landfill''). A l'é 'n quartié residensial esclusiv, arnomà për soe ca davzin a l'eva e për ël Tiburon Yacht Club. == Geografia == Paradise Cay as treuva an sla penìsola ëd Tiburon, a sud dël creek ëd Corte Madera. A l'ha na surfassa d'apopré 200 ca e a l'é bagnà da la baia ëd San Francisco e da na série ëd canaj artifissiaj ch'a servo da pòrt. L'autëssa a l'é d'apopré 7 méter (23 pé) . == Stòria == La comunità a l'é stàita dësvlupà ant j'agn Sessanta dël sécol ch'a fa XX da la famija Moseley, dont ël capostìpit ëd famija Tim Moseley a l'ha ciamà la zòna "Moseleyville" . A l'é stàit un dj'ùltim àrgin autorisà ant la baìa 'd San Francisco . La costrussion a l'é stàita completà ant la sconda metà dël Neuvsent, con l'achit dle prime ca davzin a l'eva. == Demografìa e urbanìstica == La popolassion a l'é d'apopré 200 famije, dont vàire a aparten-o a la famija Moseley (tra cui lë schiador olimpiònich Jonny Moseley) . La ca pì avosà a l'é stàita cola dël comediant [[Robin Williams]], ch'a l'ha vivù ambelelà fin-a a soa mòrt dël 2014. Ël quartié a l'é caraterisà da ca elegante e da 'n clima tranquìl e esclusiv. == Anliure == * [[Tiburon]] * [[Marin County]] {{fin}} [[Categorìa:Comun dla Califòrnia]] 8un41mcwqcp8a89eqkgbm9km1a3ke3c 0 101976 887397 877405 2026-04-21T06:34:57Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 887397 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:zuckermann.jpg|thumb|right|200px|Ghil'ad Zuckermann dël 2011]] '''Ghil'ad Zuckermann''' a l'é un [[Lenghìstica|lenghista]], [[scritor]], studios ëd glotologìa, académich, professor ëd lenghìstica a l'Università d'[[Adelaide (Australia)|Adelaide]] an [[Australia]], nassù a [[Tel Aviv]] ([[Israel]]) dël 1^m ëd giugn dël [[1971]]. == Euvre prinsipaj == === Lìber === * [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], 2020, [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us Oxford University Press] (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776) * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], 2003, [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan] (ISBN 9781403917232 / ISBN 978140338695) * [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa''], 2008, Am Oved (ISBN 9789651319631) * [http://www.zuckermann.org/guide.html ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''], 2015 * [https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia''], 2018 * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''] (= ''International Journal of the Sociology of Language'' 226), 2014 * [https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''], 2012 * [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41076;m=view ''Barngarlidhi Manoo (Speaking Barngarla Together)''], Barngarla Language Advisory Committee, 2019. ([https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41096;m=view ''Barngarlidhi Manoo'' – Part II]) === Artìcol === * Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). [http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages], ''Australian Aboriginal Studies'' 2014/1: 55-71. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). [http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy- “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing], ''Foundation for Endangered Languages'' XVIII: 113-119. * Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2011). [http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures], ''Australian Journal of Linguistics'' 31: 111–127. * Zuckermann, Ghil'ad (2009). [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'' 2: 40–67. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language], ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5: 57–71. * Zuckermann, Ghil'ad (2004). [http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script], ''Languages in Contrast'' 4: 281–318. * Zuckermann, Ghil'ad (2003). [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16: 287–307. * Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1: 135–154. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf "Complement Clause Types in Israeli"], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', Oxford University Press, pp. 72–92. * Zuckermann, Ghil'ad (2006). [http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective"], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', John Benjamins, pp. 237–258. * Yadin, Azzan; Zuckermann, Ghil'ad (2010). [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli"], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Palgrave Macmillan, pp. 84–125. * Sapir, Yair; Zuckermann, Ghil'ad (2008). [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf "Icelandic: Phonosemantic Matching"], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Multilingual Matters, pp. 19–43. == Filmografia == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], Stephen Fry * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide] * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC == Anliure esterne == * [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann] * [https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] * [https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann] * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website] * [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann] * [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p03fslbj BBC World Service: Reawakening Language] * [http://www.zuckermann.org/poetry.html Selutis Alpinis (Se tu vens cà sù ta' cretis), Ghil'ad Zuckermann], "A site dedicated to the memory of Maestro Piero Poclen, a mentsh" {{Fin}} [[Categorìa:Lenghista|Zuckermann, Ghil'ad]] [[Categorìa:Lenghìstica|Zuckermann, Ghil'ad]] [[Categorìa:Biografìe|Zuckermann, Ghil'ad]] [[Categorìa:Filòlogh|Zuckermann, Ghil'ad]] [[Categorìa:Pedagogista|Zuckermann, Ghil'ad]] rlth91ys5x7qudqzthl2ovm6uzws5or 4 109938 887401 887297 2026-04-21T07:41:20Z Dragonòt 19 /* Agricoltura e silvicoltura, 145 */ 887401 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Artorna a [[Wikipedia:Lista dj'artìcoj che minca Wikipedia a dovrìa avèj/Slargà]]'''</noinclude> == Tecnologìa, 995 == === Bàsich, 12 === {{Div col|dim=16em}} # '''[[Tecnologìa]]''' # [[Inovassion]] # [[Studi sientìfich]] # [[Ética dl'engignerìa]] # '''[[Engignerìa]]''' # [[Engignerìa biomédica]] # [[Microtecnologìa]] # '''[[Nanotecnologìa]]''' # [[Afidabilità uman-a]] # [[Engignerìa dël control]] # [[Produssion ëd massa]] # [[Robòt industrial]] {{Div col end}} === Tecnologìa dl'informassion, 95 === {{Div col|dim=16em}} ====Bàsich, 13==== # '''[[Tecnologìa dl'anformassion]]''' # [[Àbaco]] # [[Calcolatris]] # [[Càlcol automàtich]] # [[Dàit (informàtica)]] # [[Sistema espert]] # [[Internassionalisassion e localisassion]] # [[Sistema]] # [[Àuta tecnologìa]] # [[Progress tecnològich]] # [[Engignerìa dël software]] # '''[[Inteligensa Artifissial]]''' # [[Standardisassion]] ====Informàtica, 17==== # [[Informàtica]] # '''[[Algoritm]]''' # [[Compilator]] # [[Compression dij dàit]] # [[Strutura dij dàit]] # [[Rilevament e coression eror]] # [[Integrassion numérica]] # [[Motor d'arserca]] ;Critografìa, 4 # [[Critografìa]] # [[Autenticassion]] # [[Cifradura]] # [[Password]] ;Programassion, 5 # [[Programassion informàtica]] # [[Paradigma 'd programassion]] # [[Programassion funsional]] # [[Programassion orientà a j'oget]] # [[Programassion struturà]] ====Hardware dël computer, 17==== # '''[[Ordinator]]''' # [[Partensa]] # [[Compact Disc]] # [[ENIAC]] # '''[[Disch fiss]]''' # [[Scheda mare]] # '''[[CPU]]''' # [[RAM]] ## [[Dynamic random-access memory]] # [[Read-only memory]] # [[Periférica]] ;Interfacia utent, 6 # [[Interfacia utent]] # [[Tastera dël calcolator]] # [[Vìdeo dël calcolator]] ## [[Display a cristaj lìquid]] # [[Giarin]] # [[Touchscreen]] ====Software per computer, 34==== # '''[[Software da computer|Software]]''' # [[Programa për computer]] # [[Database]] ## [[Data warehouse]] # [[Interfacia utent gràfica]] # [[Malware]] # [[Software open source]] # [[Feuj ëd càlcol]] # [[Elaborator ëd test]] # [[Browser Web]] # [[Realtà virtual]] ;Sistema operativ, 9 # '''[[Sistema Operativ]]''' # [[Distribussion ëd Software ëd Berkeley]] # [[Linux]] # [[Mac OS]] # [[Microsoft Windows]] # [[MS-DOS]] # [[Multics]] # [[OpenVMS]] # [[Unix]] ;Lengagi ëd programassion, 14 # '''[[Lengage ëd programassion]]''' # [[Ada (lengagi ëd programassion)]] # [[Lengagi assembler]] # [[BASIC]] # [[C (lengage ëd programassion)]] # [[C++]] # [[COBOL]] # [[Fortran]] # [[Java (lengagi ëd programassion)]] # [[JavaScript]] # [[Lisp (lengagi ëd programassion)]] # [[PHP]] # [[Python (lengagi ëd programassion)]] # [[SQL]] ====Rej, 14==== # [[Rej ëd computer]] # [[Ethernet]] # [[Router]] # [[Wi-Fi]] ;Internet, 10 # '''[[Internet]]''' # '''[[Pòsta eletrònica|Email]]''' # [[Protocòl ëd contròl ëd la trasmission]] # '''[[Ragnà|World Wide Web]]''' # [[Protocòl ëd trasferiment ipertestual]] # [[HTML]] # [[Suite ëd protocòj Internet]] # [[Motor d'arserca web]] # [[Sit web]] # [[Wiki]] {{Div col end}} === Aspet sociaj ëd la tecnologìa, 6 === {{Div col|dim=16em}} # [[Tecnofobìa]] # [[Siensa, tecnologìa e società]] # [[Transumanésim]] # [[Determinism tecnològich]] # [[Convergensa tecnològica]] # [[Inovassion esplosiva]] {{Div col end}} === Navigassion, gestion ambiental e biotecnologìe, 11 === {{Div col|dim=16em}} # [[Temp sideral]] # [[Navigassion astronòmica]] # [[Sistema 'd posissionament global]] (GPS) # [[Azimut]] # [[Navigassion satelitar]] # [[Sònar]] # [[Gestion costiera]] # '''[[Biotecnologìa]]''' ## [[Clonassion]] ## [[Organism geneticament modificà]] ## [[Engignerìa genética]] {{Div col end}} === Energìa e eletricità, 65 === {{Div col|dim=16em}} ;Energìa, 10 # [[Energìa geotèrmica]] # [[Idroeletricità]] # '''[[Energìa nuclear]]''' # [[Energìa solar]] # [[Potensa solar]] # '''[[Energìa arnovàbil]]''' # [[Energìa eòlica]] # [[Candèila (iluminassion)]] # [[Mulin a vent]] # [[Energìa idroelétrica]] ; Nuclear, 2 # [[Tecnologìa nuclear]] # [[Engignerìa nuclear]] ;Produssion d'energìa elétrica, 6 # [[Produssion d'energìa elétrica]] # [[Central elétrica]] # [[Tor ëd rafreidament]] # [[Cela solar]] # [[Turbin-a]] # [[Turbin-a eòlica]] ;Distribussion d'energìa elétrica, 3 # [[Rej elétrica]] # [[Trasmission d'energìa elétrica]] # [[Distribussion d'energia elétrica]] ;Eletrònica, 44 # '''[[Eletrònica]]''' # [[Engignerìa elétrica]] # [[Corent auternà]] # [[Amplificator]] ## [[Amplificator operassional]] # [[Progetassion ëd circuit]] # [[Corent continua]] # [[Amplificator eletrònich]] # [[Ossiloscòpi]] # [[Relé]] # [[Elaborassion dël signal]] # [[Mecatrònica]] ;; Component, 32 # [[Component eletrònich]] # [[Motor elétrich]] # [[Antënna]] # [[Baterìa (eletricità)]] # '''[[Condensator]]''' # '''[[Dìod]]''' ## [[Dìod a emission luminosa]] # [[Display a scherm piat]] # [[Lampadin-a a incandessensa]] # '''[[Indutor]]''' # [[Circuit integrà]] # [[Magnetron a cavità]] # '''[[Resistor]]''' # '''[[Semicondutor]]''' # '''[[Trasformator]]''' # '''[[Transistor]]''' # [[Tub a veuid]] # [[Guida d'onda]] # [[Tub a ragg catòdich]] # [[Circuit stampà]] # [[Conetor elétrich]] # [[Altoparlant]] # [[Alimentator]] # [[Interutor]] # [[Interutor automàtich]] # [[Fusibil (elétrich)]] # [[Fil]] # [[Flip-flop (eletrònica)]] # [[Tiristor]] # [[Radar]] # [[Arlògi atòmich]] # [[Giroscòpi]] {{Div col end}} === Ingegnerìa mecànica, 55 === {{Div col|dim=16em}} ==== Sistema e màchine mecàniche, 17 ==== # [[Mecanisassion]] # [[Motor]] ## '''[[Màchina a combustion interna]]''' ## '''[[Màchina a vapor]]''' ## [[Motor a reassion]] # [[Màchina sempia]] ## [[Pian inclinà]] ## [[Leva]] ## [[Tajòla]] ## '''[[Vis]]''' ## [[Cun-i]] ## '''[[Roa]]''' ## [[Roa e assal]] # [[Gru (màchina)]] # [[Ingegnerìa mecànica]] # '''[[Angign]]''' # [[Centrìfuga]] ==== Component, 21 ==== # [[Assal]] # [[Cussinet (mecànica)]] # [[Frission]] # [[Ingranagi]] # [[Vis sensa fin]] # [[Fil elétrich]] # [[Caden-a]] # [[Còrda]] # [[Rèj (utiss)]] # [[Filsela]] # [[Fissagi]] # [[Da (mecànica)]] # [[Grop]] # [[Rivèt]] # [[Rondela]] # [[Cobia cinemàtica]] # [[Saradura]] # [[Ciav (saradura)]] # [[Tub (condòta)]] # [[Guarnission]] # [[Mòla]] ==== Màchine, 17 ==== # [[Motosega]] # [[Sfiladòira dël coton]] # [[Erpi]] # [[Irigator automàtich]] # [[Taja-erba]] # [[Màchina da cusì]] # [[Trator]] # [[Condissionament]] # [[Suvadris]] # [[Màchina dël cafè]] # [[Lavapiat]] # [[Forn]] # [[Lavandin]] # [[Forn elétrich]] # [[Cesso]] # [[Aspirapóver]] # [[Lavatris]] {{Div col end}} === Arme, 82 === {{Div col|dim=16em}} # [[Ingegnerìa militar]] # '''[[Arma]]''' # [[Chèr da guèra]] # [[Tecnologìa stealth]] # '''[[Chèr armà]]''' # [[Silur]] # [[Elefant da guèra]] ;Munission, 6 # [[Munission]] # [[Cartucia (arme da feu)]] # '''[[Póver da sparé]]''' # [[Sajëtta]] # [[Projétil]] ## [[Càlibr]] ;Armadura, 7 # [[Armadura]] # [[Giubòt antiprojétil]] # [[Elmet da combatiment]] # [[Casch]] # [[Maja (armadura)]] # [[Piastra (armadura)]] # [[Scu]] ;Arme esplosive, 6 # [[Bomba]] # [[Munission a rapa]] # [[Ordegn esplosiv improvisà]] # [[Granata a man]] # [[Min-a terestr]] # [[Mìssil]] ;Arme incendiarie, 3 # [[Feu grech]] # [[Botelia Molotov]] # [[Napalm]] ;Arme da mës-cia, 13 # [[Nunchaku]] ;;Arme da taj, 11 # [[Bajonëtta]] # [[Apia da bataja]] # [[Pugnal]] # [[Spa (spòrt)]] # [[Katan-a]] # [[Cotel]] # [[Stòch]] # [[Sàber]] # [[Lansa]] # '''[[Spa]]''' # [[Tomahawk]] ;;Arme da bate, 1 # [[Massa (arma)]] ;Arma da feu, 12 # '''[[Arma da feu]]''' # [[Fusil d'assàut]] ## [[AK-47]] # [[Pistòla]] # '''[[Mitraja]]''' # [[Uzi]] # [[Fusil]] ;;Artijerìa, 5 # [[Artijerìa]] # [[Belié]] # [[Canon]] # [[Obusié]] # [[Morté (arma)]] ;Aviassion militar, 4 # [[Avion militar]] # [[Bombardié]] # [[Avion da cassa]] # [[Atach avion]] ;Guéra naval, 10 # [[Corassà]] # [[Pòrta-avion]] # [[Dreadnought]] # [[Dromon]] # [[Galea]] # '''[[Sot-marin]]''' # [[Nav amiraja]] # [[Nav ëd linia]] # [[Trirem]] # [[Nav da guèra]] ;Arme da lansé, 9 # [[Balista]] # [[Boomerang]] # [[Arch e sajëtte]] # [[Catapulta]] # [[Balestra]] # [[Moschèt]] # [[Fusil a pompa]] # [[Flecia (arma)]] # [[Mìssil balìstich]] ;Arma ëd distrussion ëd massa, 5 # [[Arma 'd distrussion ëd massa]] # [[Guèra biològica]] # [[Arma chìmica]] # '''[[Arma nuclear]]''' ## [[Arma termonuclear]] {{Div col end}} === Traspòrt, 65 === {{Div col|dim=16em}} ====Nossion base, 15==== # [[Caria]] # [[Navigassion astronòmica]] # [[Nastr trasportator]] # [[Assensor]] # [[Scala mòbil]] # [[Container intermodal]] # [[Logìstica]] # [[Passegé]] # [[Traspòrt con condote]] # [[Traspòrt pùblich]] # [[Ora 'd ponta]] # '''[[Traspòrt]]''' # [[Ingegnerìa dij traspòrt]] # [[Viagi]] # [[Veìcoj]] ====Traspòrt via tèra, 50==== ====Traspòrt feroviari, 16==== # [[Treno a àuta velocità]] # [[Màchina dël treno]] ## [[Màchina a vapor]] # [[Treno Maglev]] # [[Traspòrt feroviari]] # [[Signal feroviari]] # [[Sistema feroviari]] # '''[[Treno]]''' # [[Stassion feroviaria]] # [[Tram]] # [[Metropolitan-a]] ; Linie e sistema feroviari, 5 # [[Metropolitan-a ëd Londra]] # [[Metropolitan-a ëd Mosca]] # [[Metropolitan-a ëd Neuva York]] # [[Metropolitan-a ëd Paris]] # [[Ferovia Transiberian-a]] =====Traspòrt su stra, 34===== # [[Rissiò]] # '''[[Biciclëtta]]''' # [[Pullman]] ## [[Filobus]] # [[Stassion dij pullman]] # [[Caròssa]] # [[Mòto]] # [[Stra]] ## [[Autostrà]] # [[Sela]] # [[Stafa]] # '''[[Tràfich]]''' # [[Incident stradal]] # [[Signal stradal]] # [[Senté]] # [[Càmion]] # [[Furgon]] ======Automòbil, 17====== # '''[[Automòbil]]''' (auto) # [[Industria automobilìstica]] # [[Automòbil elétrica]] # [[Taxi]] ; Grup, 9 <!-- I prim des ant la classìfica mondial dij costrutor (2017), http://www.oica.net/wp-content/uploads/World-Ranking-of-Manufacturers-1.pdf --> # [[Ford]] # [[General Motors]] # [[Honda]] # [[Hyundai Motor Company]] # [[Nissan Motor]] # [[Renault]] # [[Stellantis]] # [[Toyota]] # [[Volkswagen]] ; Modèj ëd màchine, 4 <!-- Ij pì vendù al mond da [[:it:Elenco delle automobili più vendute]] --> # [[Ford Model T]] # [[Volkswagen Magiolin]] # [[Toyota Corolla]] # [[VAZ-2101]] {{Div col end}} === Atrass, 20 === {{Div col|dim=16em}} # [[Atrass]] # [[Vis d'Archimede]] # [[Assul]] # [[Martel]] # [[Ressia]] # [[Scopel]] # [[Mòrsa]] # [[Torn]] # [[Rabòt]] # [[Carta véder]] # [[Tisòire]] # [[Tornavis]] # [[Ramassa]] # [[Scala]] # [[Tràpan]] # [[Ancuso]] # [[Fër da stiré]] # [[Goma da scancelé]] # [[Machete]] # [[Pala]] {{Div col end}} === Ingegnerìa dla salute pùblica, eva, servissi igiénich, 22 === ==== Impiant eva e servissi pùblich, 18 ==== # [[Eletrodoméstich]] # [[Forn a microonde]] # [[Pastorisassion]] # [[Frigo]] # [[Savon]] # [[Stuva]] # [[Aparà da sub]] # [[Termos]] # [[Lavanderìa]] # [[Servissi igiénich]] # [[Fognadura]] # [[Tratament eve dë scàrich]] # [[Purificassion ëd l'eva]] # [[Aquedòt]] # [[Impiant idràulich]] # [[Stassion ëd pompagi]] # [[Tor d'eva]] # [[Poss d'eva]] ==== Gestion dlë mnis, 4 ==== # [[Mnis]] ## [[Dëscaria]] ## [[Arsiclagi]] ## [[Gestion dlë mnis]] === Spassi, aviassion e robòtica, 55 === {{Div col|dim=16em}} ====Spassi, 33==== # [[Angegnerìa aerospassial]] # [[Agensìa Spassial Europenga]] # [[Stassion Spassial Antërnassional]] # [[Ateragi an sla Lun-a]] # [[NASA]] # [[Programa Apollo]] ## [[Apollo 11]] # [[Fusëtta]] # [[Satélit]] # [[Soyuz (navissela)]] # '''[[Vòj spassiaj]]''' # [[Space Shuttle]] # [[Stassion spassial]] # [[Astronàuta]] # [[Lansator]] # [[Motor ëd fusëtta]] # [[Càpsula spassial]] # [[Spassiopòrt]] # [[Sonda spassial]] # [[Scafànder spassial]] # [[Cosmodrom ëd Baikonur]] # [[Aministrassion Nassional Spassial Cinèisa]] # [[Agensìa Spassial Giaponèisa]] # [[Sènter Spassial Kennedy]] # [[Sputnik 1]] # [[Voyager]] # [[Famija ëd fusëtte Proton]] # [[Saturn V]] # [[Laboratòri ëd Propulsion a Reassion]] # [[Propulsor a ion]] # [[Astronàutica]] # [[Programa Vostok]] ## [[Vostok 1]] ====Aviassion, 19==== # '''[[Mojen volant]]''' # [[Linia avion]] # [[Avion]] # [[Aeropòrt]] # [[Dirigìbil]] # [[Aviassion]] # [[Balon volant]] # [[Elicòter]] # [[Aquilon]] # [[Paracadute]] # [[Veìcol volant sensa echipagi]] ; Costrutor d'avion, 5 # [[Airbus]] # [[Bombardier Aerospace]] # [[Boeing]] # [[Embraer]] # [[Tupolev]] ; Aeropòrt, 3 <!-- Pì afolà dël 2019 --> # [[Aeropòrt ëd Pechin Capital]] # [[Aeropòrt ëd Atlanta Hartsfield-Jackson]] # [[Aeropòrt ëd Los Angeles]] ==== Robòtica, 3 ==== # [[Automassion]] # '''[[Robòt]]''' # [[Robòtica]] {{Div col end}} === Agricoltura e silvicoltura, 145 === {{Div col|dim=16em}} ==== Silvicoltura, 2 ==== # '''[[Bòsch]]''' # [[Bòsch temperà ëd latifeuje e mës-cià]] ==== Agricoltura an general, 54 ==== # [[Siensa agrìcola]] # [[Angegnerìa agrìcola]] # [[Agronomìa]] # [[Rivolussion Vërda]] # [[Teren]] # '''[[Chìmica Agrìcola]]''' # [[Polìtica agrìcola]] ;Gestion e organisassion dl'asienda agrìcola, 10 # [[Fatorìa]] # [[Agricoltor]] # [[Agricoltura estensiva]] # [[Agricoltura industrial]] # [[Agricoltura intensiva]] # [[Agricoltura orgànica]] # [[Permacoltura]] # [[Agricoltura ëd sussistensa]] # [[Agricoltura sostenìbil]] # [[Agricoltura urban-a]] ;Edifissi e infrastruture agrìcole, 5 # [[Fnera]] # [[Grané]] # [[Elevator për gran]] # [[Stabi]] # [[Sèra]] ;Màchine e echipagiament agrìcol, 14 # [[Sfiladòira dël coton]] # [[Stërpator]] # [[Taja-erba]] # [[Trator]] # [[Erpi]] # [[Sapa]] # [[Forca]] # '''[[Slòira]]''' # [[Rastel]] # [[Rubat]] # [[Faussìa]] # [[Mëssòira]] # [[Bagnor]] # [[Mietitrebia]] ;Pedologìa (studi dël teren), 4 # [[Pedosfera]] # [[Pedogénesi]] # [[Siensa dël teren]] # [[Pàuta]] ;Operassion agrìcole, 11 # [[Cultivar]] # [[Fertilisant]] # [[Arcòlt]] # [[Idropònica]] # '''[[Irigassion]]''' # [[Mijorament vegetal]] # [[Lavorassion dël teren]] # [[Siassadura]] ;;Usage dël teren, 3 # [[Camp (agricoltura)]] # [[Pra]] # [[Pastura]] ;Dann a le piante, protession dle piante, 3 # [[Inseticida]] # [[Pesticida]] ## [[Erbicida]] ==== Coltivassion dij camp, 14 ==== # [[Giardin]] # [[Coltivassion]] # '''[[Coton]]''' # [[Fen]] # [[Gramon]] # '''[[Òrdi]]''' # '''[[Melia]]''' # '''[[Biava]]''' # '''[[Ris]]''' # '''[[Surgo]]''' # '''[[Gran]]''' ## [[Far]] # [[Mej]] # '''[[Sereal]]''' ==== Fruticoltura, 16 ==== # [[Fruté]] # '''[[Pom]]''' # '''[[Banana]]''' # [[Seresa]] # '''[[Agrume]]''' ## [[Lime]] ## [[Portugal]] # '''[[Uva]]''' # [[Kiwi]] # [[Mango]] # [[Mora]] # [[Armognan]] # [[Dàter]] # [[Pom granà]] # [[Ninsòla]] # [[Nos]] ==== Giardinagi, 9 ==== # [[Giardinagi]] # [[Pòr]] # [[Caròta]] # [[Articiòch]] # [[Rava]] # '''[[Vërdure]]''' # [[Vërdure da rèis]] # [[Fruta]] # [[Cossa]] ==== Anlevament e selession dj'animaj, 23 ==== ;Bestiam, 4 # [[Anlevament]] # [[Bestiam]] # [[Rassa]] # [[Polam]] ;Cavaj, 6 # [[Cavaj àrab]] # [[Cavaj Clydesdale]] # [[Cavaj Morgan]] # [[Standardbred]] # [[Pur-sangh]] # [[Pony]] ;Gat, 2 # [[Gat siamèis]] # [[Gat Manx]] ;Bocin, 4 # [[Bocin Brahman]] # [[Bocin Hereford]] # [[Bocin ëd montagna]] # [[Bocin Holstein]] ;Can, 7 # [[Can Beagle]] # [[Bulldòg]] # [[Bërgé alman]] # [[Levrié]] # [[Retriever]] # [[Shih Tzu]] # [[Terrier]] ==== Prodòt dj'animaj doméstich e sarvaj, 21 ==== ;Prodot dël làit, 11 # [[Prodot dël làit]] # '''[[Làit]]''' # [[Bur]] # [[Crema]] # '''[[Formagg]]''' ## [[Formagg bleu]] ## [[Cheddar]] ## [[Mosarela]] ## [[Parmesan]] # [[Gelà]] # [[Iògurt]] ;Carn e àutri prodòt animaj, 10 # [[Euv (aliment)]] # '''[[Carn]]''' ## [[Bacon (pansëtta)]] ## [[Carn bovin-a]] ## [[Carn ëd polastr]] ## [[Giambon]] ## [[Carn ëd feja]] ## [[Carn ëd crin]] # [[Ventraje]] # [[Sautissa]] ==== Anlevament d'inset, 3 ==== # [[Apicoltura]] # [[Bigat (anlevament)]] # '''[[Amel]]''' ==== Pësca, pëssicoltura, 3 ==== # [[Pess (anlevament)]] # [[Frut 'd mar]] ## [[Pess (aliment)]] {{Div col end}} kta2osh7wl2snq3h14wljvsv6vkh5dp 887403 887401 2026-04-21T08:06:12Z Dragonòt 19 /* Agricoltura e silvicoltura, 145 */ 887403 wikitext text/x-wiki <noinclude>'''Artorna a [[Wikipedia:Lista dj'artìcoj che minca Wikipedia a dovrìa avèj/Slargà]]'''</noinclude> == Tecnologìa, 995 == === Bàsich, 12 === {{Div col|dim=16em}} # '''[[Tecnologìa]]''' # [[Inovassion]] # [[Studi sientìfich]] # [[Ética dl'engignerìa]] # '''[[Engignerìa]]''' # [[Engignerìa biomédica]] # [[Microtecnologìa]] # '''[[Nanotecnologìa]]''' # [[Afidabilità uman-a]] # [[Engignerìa dël control]] # [[Produssion ëd massa]] # [[Robòt industrial]] {{Div col end}} === Tecnologìa dl'informassion, 95 === {{Div col|dim=16em}} ====Bàsich, 13==== # '''[[Tecnologìa dl'anformassion]]''' # [[Àbaco]] # [[Calcolatris]] # [[Càlcol automàtich]] # [[Dàit (informàtica)]] # [[Sistema espert]] # [[Internassionalisassion e localisassion]] # [[Sistema]] # [[Àuta tecnologìa]] # [[Progress tecnològich]] # [[Engignerìa dël software]] # '''[[Inteligensa Artifissial]]''' # [[Standardisassion]] ====Informàtica, 17==== # [[Informàtica]] # '''[[Algoritm]]''' # [[Compilator]] # [[Compression dij dàit]] # [[Strutura dij dàit]] # [[Rilevament e coression eror]] # [[Integrassion numérica]] # [[Motor d'arserca]] ;Critografìa, 4 # [[Critografìa]] # [[Autenticassion]] # [[Cifradura]] # [[Password]] ;Programassion, 5 # [[Programassion informàtica]] # [[Paradigma 'd programassion]] # [[Programassion funsional]] # [[Programassion orientà a j'oget]] # [[Programassion struturà]] ====Hardware dël computer, 17==== # '''[[Ordinator]]''' # [[Partensa]] # [[Compact Disc]] # [[ENIAC]] # '''[[Disch fiss]]''' # [[Scheda mare]] # '''[[CPU]]''' # [[RAM]] ## [[Dynamic random-access memory]] # [[Read-only memory]] # [[Periférica]] ;Interfacia utent, 6 # [[Interfacia utent]] # [[Tastera dël calcolator]] # [[Vìdeo dël calcolator]] ## [[Display a cristaj lìquid]] # [[Giarin]] # [[Touchscreen]] ====Software per computer, 34==== # '''[[Software da computer|Software]]''' # [[Programa për computer]] # [[Database]] ## [[Data warehouse]] # [[Interfacia utent gràfica]] # [[Malware]] # [[Software open source]] # [[Feuj ëd càlcol]] # [[Elaborator ëd test]] # [[Browser Web]] # [[Realtà virtual]] ;Sistema operativ, 9 # '''[[Sistema Operativ]]''' # [[Distribussion ëd Software ëd Berkeley]] # [[Linux]] # [[Mac OS]] # [[Microsoft Windows]] # [[MS-DOS]] # [[Multics]] # [[OpenVMS]] # [[Unix]] ;Lengagi ëd programassion, 14 # '''[[Lengage ëd programassion]]''' # [[Ada (lengagi ëd programassion)]] # [[Lengagi assembler]] # [[BASIC]] # [[C (lengage ëd programassion)]] # [[C++]] # [[COBOL]] # [[Fortran]] # [[Java (lengagi ëd programassion)]] # [[JavaScript]] # [[Lisp (lengagi ëd programassion)]] # [[PHP]] # [[Python (lengagi ëd programassion)]] # [[SQL]] ====Rej, 14==== # [[Rej ëd computer]] # [[Ethernet]] # [[Router]] # [[Wi-Fi]] ;Internet, 10 # '''[[Internet]]''' # '''[[Pòsta eletrònica|Email]]''' # [[Protocòl ëd contròl ëd la trasmission]] # '''[[Ragnà|World Wide Web]]''' # [[Protocòl ëd trasferiment ipertestual]] # [[HTML]] # [[Suite ëd protocòj Internet]] # [[Motor d'arserca web]] # [[Sit web]] # [[Wiki]] {{Div col end}} === Aspet sociaj ëd la tecnologìa, 6 === {{Div col|dim=16em}} # [[Tecnofobìa]] # [[Siensa, tecnologìa e società]] # [[Transumanésim]] # [[Determinism tecnològich]] # [[Convergensa tecnològica]] # [[Inovassion esplosiva]] {{Div col end}} === Navigassion, gestion ambiental e biotecnologìe, 11 === {{Div col|dim=16em}} # [[Temp sideral]] # [[Navigassion astronòmica]] # [[Sistema 'd posissionament global]] (GPS) # [[Azimut]] # [[Navigassion satelitar]] # [[Sònar]] # [[Gestion costiera]] # '''[[Biotecnologìa]]''' ## [[Clonassion]] ## [[Organism geneticament modificà]] ## [[Engignerìa genética]] {{Div col end}} === Energìa e eletricità, 65 === {{Div col|dim=16em}} ;Energìa, 10 # [[Energìa geotèrmica]] # [[Idroeletricità]] # '''[[Energìa nuclear]]''' # [[Energìa solar]] # [[Potensa solar]] # '''[[Energìa arnovàbil]]''' # [[Energìa eòlica]] # [[Candèila (iluminassion)]] # [[Mulin a vent]] # [[Energìa idroelétrica]] ; Nuclear, 2 # [[Tecnologìa nuclear]] # [[Engignerìa nuclear]] ;Produssion d'energìa elétrica, 6 # [[Produssion d'energìa elétrica]] # [[Central elétrica]] # [[Tor ëd rafreidament]] # [[Cela solar]] # [[Turbin-a]] # [[Turbin-a eòlica]] ;Distribussion d'energìa elétrica, 3 # [[Rej elétrica]] # [[Trasmission d'energìa elétrica]] # [[Distribussion d'energia elétrica]] ;Eletrònica, 44 # '''[[Eletrònica]]''' # [[Engignerìa elétrica]] # [[Corent auternà]] # [[Amplificator]] ## [[Amplificator operassional]] # [[Progetassion ëd circuit]] # [[Corent continua]] # [[Amplificator eletrònich]] # [[Ossiloscòpi]] # [[Relé]] # [[Elaborassion dël signal]] # [[Mecatrònica]] ;; Component, 32 # [[Component eletrònich]] # [[Motor elétrich]] # [[Antënna]] # [[Baterìa (eletricità)]] # '''[[Condensator]]''' # '''[[Dìod]]''' ## [[Dìod a emission luminosa]] # [[Display a scherm piat]] # [[Lampadin-a a incandessensa]] # '''[[Indutor]]''' # [[Circuit integrà]] # [[Magnetron a cavità]] # '''[[Resistor]]''' # '''[[Semicondutor]]''' # '''[[Trasformator]]''' # '''[[Transistor]]''' # [[Tub a veuid]] # [[Guida d'onda]] # [[Tub a ragg catòdich]] # [[Circuit stampà]] # [[Conetor elétrich]] # [[Altoparlant]] # [[Alimentator]] # [[Interutor]] # [[Interutor automàtich]] # [[Fusibil (elétrich)]] # [[Fil]] # [[Flip-flop (eletrònica)]] # [[Tiristor]] # [[Radar]] # [[Arlògi atòmich]] # [[Giroscòpi]] {{Div col end}} === Ingegnerìa mecànica, 55 === {{Div col|dim=16em}} ==== Sistema e màchine mecàniche, 17 ==== # [[Mecanisassion]] # [[Motor]] ## '''[[Màchina a combustion interna]]''' ## '''[[Màchina a vapor]]''' ## [[Motor a reassion]] # [[Màchina sempia]] ## [[Pian inclinà]] ## [[Leva]] ## [[Tajòla]] ## '''[[Vis]]''' ## [[Cun-i]] ## '''[[Roa]]''' ## [[Roa e assal]] # [[Gru (màchina)]] # [[Ingegnerìa mecànica]] # '''[[Angign]]''' # [[Centrìfuga]] ==== Component, 21 ==== # [[Assal]] # [[Cussinet (mecànica)]] # [[Frission]] # [[Ingranagi]] # [[Vis sensa fin]] # [[Fil elétrich]] # [[Caden-a]] # [[Còrda]] # [[Rèj (utiss)]] # [[Filsela]] # [[Fissagi]] # [[Da (mecànica)]] # [[Grop]] # [[Rivèt]] # [[Rondela]] # [[Cobia cinemàtica]] # [[Saradura]] # [[Ciav (saradura)]] # [[Tub (condòta)]] # [[Guarnission]] # [[Mòla]] ==== Màchine, 17 ==== # [[Motosega]] # [[Sfiladòira dël coton]] # [[Erpi]] # [[Irigator automàtich]] # [[Taja-erba]] # [[Màchina da cusì]] # [[Trator]] # [[Condissionament]] # [[Suvadris]] # [[Màchina dël cafè]] # [[Lavapiat]] # [[Forn]] # [[Lavandin]] # [[Forn elétrich]] # [[Cesso]] # [[Aspirapóver]] # [[Lavatris]] {{Div col end}} === Arme, 82 === {{Div col|dim=16em}} # [[Ingegnerìa militar]] # '''[[Arma]]''' # [[Chèr da guèra]] # [[Tecnologìa stealth]] # '''[[Chèr armà]]''' # [[Silur]] # [[Elefant da guèra]] ;Munission, 6 # [[Munission]] # [[Cartucia (arme da feu)]] # '''[[Póver da sparé]]''' # [[Sajëtta]] # [[Projétil]] ## [[Càlibr]] ;Armadura, 7 # [[Armadura]] # [[Giubòt antiprojétil]] # [[Elmet da combatiment]] # [[Casch]] # [[Maja (armadura)]] # [[Piastra (armadura)]] # [[Scu]] ;Arme esplosive, 6 # [[Bomba]] # [[Munission a rapa]] # [[Ordegn esplosiv improvisà]] # [[Granata a man]] # [[Min-a terestr]] # [[Mìssil]] ;Arme incendiarie, 3 # [[Feu grech]] # [[Botelia Molotov]] # [[Napalm]] ;Arme da mës-cia, 13 # [[Nunchaku]] ;;Arme da taj, 11 # [[Bajonëtta]] # [[Apia da bataja]] # [[Pugnal]] # [[Spa (spòrt)]] # [[Katan-a]] # [[Cotel]] # [[Stòch]] # [[Sàber]] # [[Lansa]] # '''[[Spa]]''' # [[Tomahawk]] ;;Arme da bate, 1 # [[Massa (arma)]] ;Arma da feu, 12 # '''[[Arma da feu]]''' # [[Fusil d'assàut]] ## [[AK-47]] # [[Pistòla]] # '''[[Mitraja]]''' # [[Uzi]] # [[Fusil]] ;;Artijerìa, 5 # [[Artijerìa]] # [[Belié]] # [[Canon]] # [[Obusié]] # [[Morté (arma)]] ;Aviassion militar, 4 # [[Avion militar]] # [[Bombardié]] # [[Avion da cassa]] # [[Atach avion]] ;Guéra naval, 10 # [[Corassà]] # [[Pòrta-avion]] # [[Dreadnought]] # [[Dromon]] # [[Galea]] # '''[[Sot-marin]]''' # [[Nav amiraja]] # [[Nav ëd linia]] # [[Trirem]] # [[Nav da guèra]] ;Arme da lansé, 9 # [[Balista]] # [[Boomerang]] # [[Arch e sajëtte]] # [[Catapulta]] # [[Balestra]] # [[Moschèt]] # [[Fusil a pompa]] # [[Flecia (arma)]] # [[Mìssil balìstich]] ;Arma ëd distrussion ëd massa, 5 # [[Arma 'd distrussion ëd massa]] # [[Guèra biològica]] # [[Arma chìmica]] # '''[[Arma nuclear]]''' ## [[Arma termonuclear]] {{Div col end}} === Traspòrt, 65 === {{Div col|dim=16em}} ====Nossion base, 15==== # [[Caria]] # [[Navigassion astronòmica]] # [[Nastr trasportator]] # [[Assensor]] # [[Scala mòbil]] # [[Container intermodal]] # [[Logìstica]] # [[Passegé]] # [[Traspòrt con condote]] # [[Traspòrt pùblich]] # [[Ora 'd ponta]] # '''[[Traspòrt]]''' # [[Ingegnerìa dij traspòrt]] # [[Viagi]] # [[Veìcoj]] ====Traspòrt via tèra, 50==== ====Traspòrt feroviari, 16==== # [[Treno a àuta velocità]] # [[Màchina dël treno]] ## [[Màchina a vapor]] # [[Treno Maglev]] # [[Traspòrt feroviari]] # [[Signal feroviari]] # [[Sistema feroviari]] # '''[[Treno]]''' # [[Stassion feroviaria]] # [[Tram]] # [[Metropolitan-a]] ; Linie e sistema feroviari, 5 # [[Metropolitan-a ëd Londra]] # [[Metropolitan-a ëd Mosca]] # [[Metropolitan-a ëd Neuva York]] # [[Metropolitan-a ëd Paris]] # [[Ferovia Transiberian-a]] =====Traspòrt su stra, 34===== # [[Rissiò]] # '''[[Biciclëtta]]''' # [[Pullman]] ## [[Filobus]] # [[Stassion dij pullman]] # [[Caròssa]] # [[Mòto]] # [[Stra]] ## [[Autostrà]] # [[Sela]] # [[Stafa]] # '''[[Tràfich]]''' # [[Incident stradal]] # [[Signal stradal]] # [[Senté]] # [[Càmion]] # [[Furgon]] ======Automòbil, 17====== # '''[[Automòbil]]''' (auto) # [[Industria automobilìstica]] # [[Automòbil elétrica]] # [[Taxi]] ; Grup, 9 <!-- I prim des ant la classìfica mondial dij costrutor (2017), http://www.oica.net/wp-content/uploads/World-Ranking-of-Manufacturers-1.pdf --> # [[Ford]] # [[General Motors]] # [[Honda]] # [[Hyundai Motor Company]] # [[Nissan Motor]] # [[Renault]] # [[Stellantis]] # [[Toyota]] # [[Volkswagen]] ; Modèj ëd màchine, 4 <!-- Ij pì vendù al mond da [[:it:Elenco delle automobili più vendute]] --> # [[Ford Model T]] # [[Volkswagen Magiolin]] # [[Toyota Corolla]] # [[VAZ-2101]] {{Div col end}} === Atrass, 20 === {{Div col|dim=16em}} # [[Atrass]] # [[Vis d'Archimede]] # [[Assul]] # [[Martel]] # [[Ressia]] # [[Scopel]] # [[Mòrsa]] # [[Torn]] # [[Rabòt]] # [[Carta véder]] # [[Tisòire]] # [[Tornavis]] # [[Ramassa]] # [[Scala]] # [[Tràpan]] # [[Ancuso]] # [[Fër da stiré]] # [[Goma da scancelé]] # [[Machete]] # [[Pala]] {{Div col end}} === Ingegnerìa dla salute pùblica, eva, servissi igiénich, 22 === ==== Impiant eva e servissi pùblich, 18 ==== # [[Eletrodoméstich]] # [[Forn a microonde]] # [[Pastorisassion]] # [[Frigo]] # [[Savon]] # [[Stuva]] # [[Aparà da sub]] # [[Termos]] # [[Lavanderìa]] # [[Servissi igiénich]] # [[Fognadura]] # [[Tratament eve dë scàrich]] # [[Purificassion ëd l'eva]] # [[Aquedòt]] # [[Impiant idràulich]] # [[Stassion ëd pompagi]] # [[Tor d'eva]] # [[Poss d'eva]] ==== Gestion dlë mnis, 4 ==== # [[Mnis]] ## [[Dëscaria]] ## [[Arsiclagi]] ## [[Gestion dlë mnis]] === Spassi, aviassion e robòtica, 55 === {{Div col|dim=16em}} ====Spassi, 33==== # [[Angegnerìa aerospassial]] # [[Agensìa Spassial Europenga]] # [[Stassion Spassial Antërnassional]] # [[Ateragi an sla Lun-a]] # [[NASA]] # [[Programa Apollo]] ## [[Apollo 11]] # [[Fusëtta]] # [[Satélit]] # [[Soyuz (navissela)]] # '''[[Vòj spassiaj]]''' # [[Space Shuttle]] # [[Stassion spassial]] # [[Astronàuta]] # [[Lansator]] # [[Motor ëd fusëtta]] # [[Càpsula spassial]] # [[Spassiopòrt]] # [[Sonda spassial]] # [[Scafànder spassial]] # [[Cosmodrom ëd Baikonur]] # [[Aministrassion Nassional Spassial Cinèisa]] # [[Agensìa Spassial Giaponèisa]] # [[Sènter Spassial Kennedy]] # [[Sputnik 1]] # [[Voyager]] # [[Famija ëd fusëtte Proton]] # [[Saturn V]] # [[Laboratòri ëd Propulsion a Reassion]] # [[Propulsor a ion]] # [[Astronàutica]] # [[Programa Vostok]] ## [[Vostok 1]] ====Aviassion, 19==== # '''[[Mojen volant]]''' # [[Linia avion]] # [[Avion]] # [[Aeropòrt]] # [[Dirigìbil]] # [[Aviassion]] # [[Balon volant]] # [[Elicòter]] # [[Aquilon]] # [[Paracadute]] # [[Veìcol volant sensa echipagi]] ; Costrutor d'avion, 5 # [[Airbus]] # [[Bombardier Aerospace]] # [[Boeing]] # [[Embraer]] # [[Tupolev]] ; Aeropòrt, 3 <!-- Pì afolà dël 2019 --> # [[Aeropòrt ëd Pechin Capital]] # [[Aeropòrt ëd Atlanta Hartsfield-Jackson]] # [[Aeropòrt ëd Los Angeles]] ==== Robòtica, 3 ==== # [[Automassion]] # '''[[Robòt]]''' # [[Robòtica]] {{Div col end}} === Agricoltura e silvicoltura, 145 === {{Div col|dim=16em}} ==== Silvicoltura, 2 ==== # '''[[Bòsch]]''' # [[Bòsch temperà ëd latifeuje e mës-cià]] ==== Agricoltura an general, 54 ==== # [[Siensa agrìcola]] # [[Angegnerìa agrìcola]] # [[Agronomìa]] # [[Rivolussion Vërda]] # [[Teren]] # '''[[Chìmica Agrìcola]]''' # [[Polìtica agrìcola]] ;Gestion e organisassion dl'asienda agrìcola, 10 # [[Fatorìa]] # [[Agricoltor]] # [[Agricoltura estensiva]] # [[Agricoltura industrial]] # [[Agricoltura intensiva]] # [[Agricoltura orgànica]] # [[Permacoltura]] # [[Agricoltura ëd sussistensa]] # [[Agricoltura sostenìbil]] # [[Agricoltura urban-a]] ;Edifissi e infrastruture agrìcole, 5 # [[Fnera]] # [[Grané]] # [[Elevator për gran]] # [[Stabi]] # [[Sèra]] ;Màchine e echipagiament agrìcol, 14 # [[Sfiladòira dël coton]] # [[Stërpator]] # [[Taja-erba]] # [[Trator]] # [[Erpi]] # [[Sapa]] # [[Forca]] # '''[[Slòira]]''' # [[Rastel]] # [[Rubat]] # [[Faussìa]] # [[Mëssòira]] # [[Bagnor]] # [[Mietitrebia]] ;Pedologìa (studi dël teren), 4 # [[Pedosfera]] # [[Pedogénesi]] # [[Siensa dël teren]] # [[Pàuta]] ;Operassion agrìcole, 11 # [[Cultivar]] # [[Fertilisant]] # [[Arcòlt]] # [[Idropònica]] # '''[[Irigassion]]''' # [[Mijorament vegetal]] # [[Lavorassion dël teren]] # [[Siassadura]] ;;Usage dël teren, 3 # [[Camp (agricoltura)]] # [[Pra]] # [[Pastura]] ;Dann a le piante, protession dle piante, 3 # [[Inseticida]] # [[Pesticida]] ## [[Erbicida]] ==== Coltivassion dij camp, 14 ==== # [[Giardin]] # [[Coltivassion]] # '''[[Coton]]''' # [[Fen]] # [[Gramon]] # '''[[Òrdi]]''' # '''[[Melia]]''' # '''[[Biava]]''' # '''[[Ris]]''' # '''[[Surgo]]''' # '''[[Gran]]''' ## [[Far]] # [[Mej]] # '''[[Sereal]]''' ==== Fruticoltura, 16 ==== # [[Fruté]] # '''[[Pom]]''' # '''[[Banana]]''' # [[Seresa]] # '''[[Agrume]]''' ## [[Lime]] ## [[Portugal]] # '''[[Uva]]''' # [[Kiwi]] # [[Mango]] # [[Mora]] # [[Armognan]] # [[Dàter]] # [[Pom granà]] # [[Ninsòla]] # [[Nos]] ==== Giardinagi, 9 ==== # [[Giardinagi]] # [[Pòr]] # [[Caròta]] # [[Articiòch]] # [[Rava]] # '''[[Vërdure]]''' # [[Vërdure da rèis]] # [[Fruta]] # [[Cossa]] ==== Anlevament e selession dj'animaj, 23 ==== ;Bestiam, 4 # [[Anlevament]] # [[Bestiam]] # [[Rassa]] # [[Polam]] ;Cavaj, 6 # [[Cavaj àrab]] # [[Cavaj Clydesdale]] # [[Cavaj Morgan]] # [[Standardbred]] # [[Pur-sangh]] # [[Pony]] ;Gat, 2 # [[Gat siamèis]] # [[Gat Manx]] ;Bocin, 4 # [[Bocin Brahman]] # [[Bocin Hereford]] # [[Bocin ëd montagna]] # [[Bocin Holstein]] ;Can, 7 # [[Can Beagle]] # [[Bulldòg]] # [[Bërgé alman]] # [[Levrié]] # [[Retriever]] # [[Shih Tzu]] # [[Terrier]] ==== Prodòt dj'animaj doméstich e sarvaj, 21 ==== ;Prodot dël làit, 11 # [[Prodot dël làit]] # '''[[Làit]]''' # [[Bur]] # [[Crema]] # '''[[Formagg]]''' ## [[Formagg bleu]] ## [[Cheddar]] ## [[Mosarela]] ## [[Parmesan]] # [[Gelà]] # [[Iògurt]] ;Carn e àutri prodòt animaj, 10 # [[Euv (aliment)]] # '''[[Carn]]''' ## [[Bacon (pansëtta)]] ## [[Carn bovin-a]] ## [[Carn ëd polastr]] ## [[Giambon]] ## [[Carn ëd feja]] ## [[Carn ëd crin]] # [[Ventraje]] # [[Sautissa]] ==== Anlevament d'inset, 3 ==== # [[Apicoltura]] # [[Bigat (anlevament)]] # '''[[Amel]]''' ==== Pësca, anlevament dij pess, 3 ==== # [[Pess (anlevament)]] # [[Frut ëd mar]] ## [[Pess (aliment)]] {{Div col end}} lfxybk4erosw9gumfaa5dh5w3vle29j 0 111344 887406 885539 2026-04-21T08:13:00Z Dragonòt 19 /* Amportansa */ 887406 wikitext text/x-wiki [[Figura:Triticum_aestivum,_Gewone_tarwe.jpg|thumb|Camp ëd gran]] Un '''cultivar''' (dai tèrmo anglèis ''cultivated'' e ''variety'') a l'é na varietà vegetal selessionà e coltivà da l'òm për sò valor particolar (produtività, gust, resistensa a le maladìe, color dle fior, etc.). A l'é otnùa grassie a técniche ëd mijorament genétich (selession, ibridassion) e a l'é mantnùa për mojen ëd propagassion vegetativa (margòta, enta) o sëmna controlà. == Definission e caraterìstiche == Scond ël Còdes Antërnassional për la Nomenclatura dle Piante Coltivà (ICNCP), un cultivar a l'é definì com "n'ansem ëd piante selessionà për un caràter particolar, ch'a manten soe caraterìstiche quand a l'é propagà" . A l'é normalment ëscrivù con la litra majùscola e an tra virgolette sempie, dapress al nòm dla specie (es. ''Malus domestica'' 'Golden Delicious'). Un cultivar a peul esse: * '''Clon''': propagà për via vegetativa (margòta, coltura ëd tessù). Tute le piante a son geneticament idéntiche. * '''Lign pur''' (për j'ibrid F1): otnù për ampediment controlà e che a produv ëd piante uniforme ma nen stàbil ant le generassion apress. * '''Popolassion''': mantnùa për sëmna, ma con na certa variabilità. == Amportansa == Ij cultivar a son essensiaj për l'agricoltura moderna, përchè a përmëtto ëd: * Oten-e produssion pì àute e uniforme. * Adaté le piante a clima e teren diferent. * Resiste a maladìe e parassita. * Mijoré la qualità dij frut e dle [[vërdure]]. [[Categorìa:Agricoltura]] [[Categorìa:Botànica]] [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] mdkfpmdlj12xi9fcxq4fwp2yitbcyj9 0 111378 887405 885645 2026-04-21T08:12:03Z Dragonòt 19 887405 wikitext text/x-wiki [[Figura:Carrots_at_Ljubljana_Central_Market.JPG|thumb|Caròte pronte]] La '''caròta''' (géner ''Daucus carota'') a l'é na pianta ortìcola dla famija dle Apiaceae. A l'é coltivà për soa rèis carnosa, ch'a l'é la part comestìbil, ëd color arancion (ma a-i na j'é 'dcò 'd giàune, bianche, viòla). == Caraterìstiche == La caròta a l'é na pianta bienal, coltivà com anual. La rèis a l'é longa, a forma 'd fus, carnosa e rica ëd [[sùcher]], vitamin-e (dzortut A) e fibra. Le feuje a son fin-e e dentà. Le fior a son cite, bianche, butà a parapieuva. == Utilisassion == La caròta a l'é dovrà an cusin-a për: * Frësca: ant le salade. * Cheuita: ant le mnestre, ij contorn. * Spërmùa: për fé giuss. * Ant la pastisserìa: për fé torte (caròta cake). == Varietà == A-i son vàire varietà ëd caròte, ch'as diferensio për forma, color e época 'd madurassion: * Caròte longhe: për ël consum fresch. * Caròte curte (caròte baby): për la conserva. * Caròte colorà: giàune, viòla, bianche, con savor diferent. [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 6oqiznyh0ga2nobq98ve2bzqg1sszrk 0 111514 887387 2026-04-20T13:48:02Z Dragonòt 19 Creà la pàgina con '[[Figura:Buckfast_bee.jpg|thumb|Avije]] '''Apicoltura''' a l'é l'atività d'anlevament dj'[[avija|avije]] (''Apis mellifera'') për la produssion d'[[amel]], sira, papa real, ròpoli e d'àutri prodot dj'avije. A l'é considerà n'atività zootécnica e a l'ha n'impat fondamental an sla biodiversità, përché j'avije a son j'impolinador pì amportant dle piante . == Organisassion dij garbin == Na colonia d'avije a l'é formà da tre caste : * '''Regin-a''': a l'é...' 887387 wikitext text/x-wiki [[Figura:Buckfast_bee.jpg|thumb|Avije]] '''Apicoltura''' a l'é l'atività d'anlevament dj'[[avija|avije]] (''Apis mellifera'') për la produssion d'[[amel]], sira, papa real, ròpoli e d'àutri prodot dj'avije. A l'é considerà n'atività zootécnica e a l'ha n'impat fondamental an sla biodiversità, përché j'avije a son j'impolinador pì amportant dle piante . == Organisassion dij garbin == Na colonia d'avije a l'é formà da tre caste : * '''Regin-a''': a l'é l'ùnica fémina fèrtila dël garbin. A l'é pì gròssa dj'àutre e a peul depon-e fin a 3.000 euv al di. A viv 3-5 agn e a ven alimentà con papa real për tuta la vita . * '''Ovriere''': a son fumele stérij. A compon-o la pì part dla colonia (fin a 80.000 individuaj). A cambio mesté an base a l'età: netiadure, nutriss, costrutris, guardie, e a la fin botinatris. * '''Mas-cc''': a son ij mas-cc. A nasso da euv nen fecondà e soa ùnica fonsion a l'é fecondé la regin-a. A l'han pa avujon e a meuiro dòp l'acobiament. == Pràtiche == L'apicoltor a gestiss ij garbin për otnì ij prodot. J'operassion prinsipaj a son: * '''Vìsite periòdiche''': për controlé la salute dla regin-a, la presensa 'd [[maladìa|maladìe]] (es. [[varroa]]) e la produssion . * '''Giché''': division natural ëd la colònia. L'apicoltor a peul prevnila o sfrutela për aumenté ij garbin. * '''Nomadism''': tramudé ij garbin an vàire pòst për andé dapress a le fioridure. An Piemont, anviron 75% dij garbin a son nòmadi. * '''Tratament sanitari''': për combate la varroa (parassita) e d'àutre patologìe, con antiparassitari autorisà . == Prodòt == J'avije a produvo : * '''Amel''': ël prodot pì conossù, otnù dal netar dle fior. Le varietà pì comun-e a son ëd gasìa, castagn, tili, milefior . * '''Sira''': dovrà për [[candèila|candèile]], cosmética, e për fé ij feuj sirà për ij garbin. * '''Papa real''': sostansa bianca e laitosa ch'a serv për alimenté la regin-a; a l'é dovrà com integrator alimentar. * '''Pròpoli''': sostansa resinosa che j'avije a cheujo da le piante për disinfeté ij garbin; a l'ha proprietà antibiòtiche. * '''Pòlen''': a l'é na sorgiss ëd protein-e për j'avije; a l'é 'dcò consumà da l'òm com integrator alimentar. * '''Velen d'avije''': dovrà an terapìa për apiterapìa. == Apicoltura an Piemont == Ël Piemont a l'é la prima region italian-a për nùmer ëd garbin (191.887 dël 2024, 12,5% dël total nassional) e d'apicoltor (7.171) . La pì part d'apicoltor a son amator (63%), ma ël 37% a son professionista. Le provinse con pì garbin a son Coni (28,2%) e Turin (27%) . La region a l'ha un Centro apistico regional ant l'Istituto Zooprofilattico Sperimental dël Piemont, Liguria e Val d'Osta për controlé la moria e la varroa. Dël 2024 a l'han finansià l'apicoltura con pì d'1,9 milion d'[[euro]] për formassion, assistensa técnica, e lòta a le maladìe . == Legislassion == An [[Italia]], l'apicoltura a l'é regolà da la Lej 313/2004 . J'apicoltor a son obligà a: * Registresse a la Banca Dati Nassional (BDN) . * Comuniché la posission dij garbin (coordinà geogràfiche) . * Ten-e un registr ëd tratament për ij prodot anti-varroa . * Rispeté le distanse minim da stra, ca, e sorgiss d'eva . == Anliure == * [[Amel]] * [[Varroa]] * [[Garbin]] [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 0dkdz42h5wtyihsaoijx70u8gf2zu1b 0 111515 887389 2026-04-20T17:00:27Z Dragonòt 19 Creà la pàgina con '[[Figura:Silk_worm_21_days_01.jpg|thumb|Bigat ëd 21 di]] '''Bigat''' (an italian ''baco da seta''; nòm sientìfich ''Bombyx mori'') a l'é la larva dla farfala dël moré, n'inset lepidòter dla famija Bombicidae. A l'é stàit për sécoj la sorgent pì amportanta dla [[seda]] natural, e sò anlevament a l'ha avù n'importansa strasordinaria an [[Piemont]] e an tuta Italia fin a la metà dël Neuvsent. == Stòria == Originari dla [[Cin-a]] setentrional, ël bigat...' 887389 wikitext text/x-wiki [[Figura:Silk_worm_21_days_01.jpg|thumb|Bigat ëd 21 di]] '''Bigat''' (an italian ''baco da seta''; nòm sientìfich ''Bombyx mori'') a l'é la larva dla farfala dël moré, n'inset lepidòter dla famija Bombicidae. A l'é stàit për sécoj la sorgent pì amportanta dla [[seda]] natural, e sò anlevament a l'ha avù n'importansa strasordinaria an [[Piemont]] e an tuta Italia fin a la metà dël Neuvsent. == Stòria == Originari dla [[Cin-a]] setentrional, ël bigat da seda a l'é stàit introduvù an Euròpa për man dj'Arab e dij Bisantin . An Piemont, la bachicoltura a l'é dësvlupasse a parte dal Sessent grassie a la promossion dij Savòja, ch'a l'han ancoragià la coltivassion dël moré (''[[Morus alba]]'') e l'anlevament dij bigat . Ant la sconda metà dël Neuvsent, con l'avent dle fibre sintétiche e la concorensa dla Cin-a, l'anlevament dël bigat da seda a l'é praticaman dësparì da l'Italia . == Cicl ëd vita == Ël bigat da seda a l'é la larva dla farfala dël moré. Sò cicl ëd vita a dura anviron 45-55 di e a comprend quatr fase: euv, larva (bigat), crisàlide (cochèt) e farfala . * '''Euv''': La farfala a fà fin a 500 euv, ëd color gris. An Piemont, j'euv (ciamà "smens") a vnisìo vendù ant le "bustìne 'd carta" e a costavo an media 33-48 centésim al gram . * '''Larva (ël bigat)''': A seurt da l'euv dòp 9-10 di. A l'é longh 3 mm e a l'ha na fam bòja. As nuriss mach ëd feuje ëd moré, ch'a deuvo esse sempe fresche . A passa për 5 "età" separà da 4 "durmìe" (mute). A la fin, a l'é longh 8-9 cm e a peisa 8.000 vire 'd pì che a la nàssita . * '''Crisàlide (ël cochèt)''': Quand a l'é madur, ël bigat a "monta al bòsch" (a và a anvlupé). A fà seurte da la boca na bava ch'a s'anduriss a contat con l'aria. An 3-4 di a forma 'n cochèt ëd seda grossera, costituì da un fil ùnich longh da 300 a 900 méter . * '''Farfala''': Dòp 8-10 di, la crisàlide a dventa na farfala bianca ch'a l'ha pì nen la boca e a viv mach 3-4 di për cobiesse e fé j'euv . == Anlevament an Piemont == An Piemont, l'anlevament dij bigat a l'é stàit për sécoj na sorgent ëd rédit fondamental për le famije contadin-e, dzortut për le fomne e ij cit. === Organisassion dl'anlevament === * '''La bigatera''': Ël local andoa as anlevavo ij bigat. A l'era soens na stansia dla ca, un grané. A ventava netielo bin, sbianché le parete e tnilo a na temperadura costanta (anviron 20°C) . * '''Le stagere''': A j'ero dij ripian ëd bòsch o cana 'd bambù andoa as ëspantiavo ij bigat e le feuje 'd moré. * '''La bòsch''': Quand ij bigat a j'ero pront për fé 'l cochèt, as butavo andrinta a dij ram (ëd sàles o ninsolé) përchè a podèisso anvlupesse . === Le fase dl'anlevament === # '''Cova (incubassion)''': J'euv a vnisìo ëscaudà për 18 di. Soens le fomne a tnisìo le bustìne ant ël sen për manten-e la temperadura . # '''Alimentassion''': Ij bigat a mangio '''di e neuit''', sensa fërmesse. As dasìo feuje 'd moré, tajà a fassëtte për ij cit. Na famija a l'avìa da manca 'd na '''tonelà 'd feuje''' për anlevé j'euv d'un' onsia (25-30 g) . # '''La netia''': Le stagere a l'avìo da manca d'esse netià minca doi di për gavé j'escrement. # '''La mòrt dël cochèt''': Për nen fé seurte la farfala (ch'a tajrìa ël fil), ij cochèt a vnisìo campà an eva bujenta o fàit sëcché ant ij [[forn]], an massand la crisàlid andrinta . === Ij mërcà dij bigat e dij cochèt === An Piemont a esistìo d'arnomà mërcà setimanaj dedicà a la vëndita dij bigat e dij cochèt. Ël pì grand a l'era 'l Mërcà dij Bigat e Cochèt ëd [[Coni]], ma a j'ero motobin ativ ëdcò coj d'[[Ast]] e d'[[Alba]] . == Terminologìa an piemontèis == * '''Bigat''' (sing. ''bigat''; pl. ''bigat''): ël bigat da seda. * '''Cochèt''' (sing. ''cochèt''; pl. ''cochèt''): la crisàlid. * '''Smens''': j'euv dël bigat. * '''Moro''': la fruta dël moré. == Anliure == * [[Seda]] * [[Bombyx mori]] [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] tghhac1d5al71nicf5hleqww6yc2juh 0 111516 887402 2026-04-21T07:56:38Z Dragonòt 19 Creà la pàgina con '[[Figura:Delta_Pride_Catfish_farm_harvest.jpg|thumb|Anlevament e racòlt]] '''L'anlevament dij pess''' a l'é la branca dl'aquacoltura ch'a s'òcupa dl'anlevament dij [[pess]] d'eva dossa an ambient controlà (vasche, lagh, fium) . A l'é n'atività antica, documentà già dij [[Roman]] e dle civilisassion asiàtiche, ma an [[Piemont]] a l'é dësvlupasse dzortut a la fin dël Sessent e dël Setsent con la costrussion ëd paschere e lagh artifissiaj . == Specie anlev...' 887402 wikitext text/x-wiki [[Figura:Delta_Pride_Catfish_farm_harvest.jpg|thumb|Anlevament e racòlt]] '''L'anlevament dij pess''' a l'é la branca dl'aquacoltura ch'a s'òcupa dl'anlevament dij [[pess]] d'eva dossa an ambient controlà (vasche, lagh, fium) . A l'é n'atività antica, documentà già dij [[Roman]] e dle civilisassion asiàtiche, ma an [[Piemont]] a l'é dësvlupasse dzortut a la fin dël Sessent e dël Setsent con la costrussion ëd paschere e lagh artifissiaj . == Specie anlevà == Le specie pì comune an Piemont a son : * '''Trota iridea''' (''Oncorhynchus mykiss''): la pì spantià, con carn dossa e color groson. * '''Trota fario''' (''Salmo trutta fario''): specie autòctona, pì savorìa e adata a la pësca sportiva . * '''Salmerin''' (''Salvelinus fontinalis''): carn delicà e color viv. * '''Storion''' (''Acipenser'' spp.): anlevà për ël cavial (''perle dë storion'') . * '''Anguila''' (''Anguilla anguilla''): un temp comun, ancheuj an arzigh d'estinsion për la pësca e l'inquinament. * '''Carpa''' (''Cyprinus carpio'') e '''luss''' (''Esox lucius'') . == Técniche d'anlevament == L'anlevament dij pess a peul esse: * '''Estensiv''': ant lagh o paschere naturaj, con bassa densità e aliment natural. * '''Intensiv''': an vasche 'd ciman o [[plàstica]], con ricambi d'eva costant e mangim industrial . * '''Sistem a fluss continuà''': l'eva a riva da sorgiva o torent e a ven nen riciclà; a l'é 'l pì comun për la trota . * '''Sistem a ricìrcol''': l'eva a l'é filtrà e reciclà, për ridùe l'ampat ambiental. La qualità dl'eva a l'é essensial: la temperadura a dev esse antra 10 e 16°C për le specie d'eva frèida, e l'[[ossìgen]] a dev esse àut . == Cicl ëd vita == # '''Reprodussion''': an stabiliment itiogénich as fecondo j'euv artifissialment. # '''Cova''': j'euv a son an coatà con eva corenta fin-a a la s-ciodùa (2-4 sman-e). # '''Anlevament dij giovo''' (''avanòt'): alimentà con mangim fin. # '''Ingrass''': ij pess a son trasferì an vasche pì grande e alimentà fin-a a rivé al pèis comersial (250-500 g për la trota). # '''Macelassion''': ij pess a son massà con scòssa elétrica o anestétich për evité la sofeensa. == Prodòt e trasformassion == La carn dij pess a l'é vendùa '''frësca''', '''congelà''', o '''trasformà''' an : * '''Filet afumicà''' (con process ëd 52 ore a frèid) . * '''paté''', '''ragù''' . * '''Perle dë storion''' (cavial) e '''botarga ëd trota''' . == An Piemont == Ël Piemont a l'é la prima region italian-a për l'anlevament dle trote d'eva frèida, con vàire asiende famijar an [[provincia ëd Coni]] e [[provincia ëd Turin]] . J'asiende pì avosà a son: * '''Azienda Agricola Canale Cavour''' (Cental) . * '''Società Agricola San Biagio''' (Mondvì) . * '''Agritrota''' (San Biagio, Mondvì) . La region a l'ha sostnù l'aquacoltura con fond europé (DOCUP 2000-2006) për modernisé le struture e promòve ij prodòt locaj . == Legislassion == L'anlevament dij pess a l'é regolà da: * '''Regolament (CE) 2792/1999''' për l'aquacoltura . * '''Decret legislativ 152/2006''' (TUA) për la qualità d'eva. * '''Regolament (UE) 2016/429''' (''Animal Health Law'') për la salute dj'animaj. [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 7rkv55vs7s4ke72tjjwuhbknlvz96dn 887408 887402 2026-04-21T08:31:59Z Dragonòt 19 887408 wikitext text/x-wiki [[Figura:Delta_Pride_Catfish_farm_harvest.jpg|thumb|Anlevament e racòlt]] '''L'anlevament dij pess''' a l'é la branca dl'aquacoltura ch'a s'òcupa dl'anlevament dij [[pess]] d'eva dossa an ambient controlà (vasche, lagh, fium) . A l'é n'atività antica, documentà già dij [[Roman]] e dle civilisassion asiàtiche, ma an [[Piemont]] a l'é dësvlupasse dzortut a la fin dël Sessent e dël Setsent con la costrussion ëd paschere e lagh artifissiaj . == Specie anlevà == Le specie pì comune an Piemont a son : * '''Truta iridea''' (''Oncorhynchus mykiss''): la pì spantià, con carn dossa e color groson. * '''Truta fario''' (''Salmo trutta fario''): specie autòctona, pì savorìa e adata a la pësca sportiva . * '''Salmerin''' (''Salvelinus fontinalis''): carn delicà e color viv. * '''Storion''' (''Acipenser'' spp.): anlevà për ël cavial (''perle dë storion'') . * '''Anguila''' (''Anguilla anguilla''): un temp comun, ancheuj an arzigh d'estinsion për la pësca e l'inquinament. * '''Carpa''' (''Cyprinus carpio'') e '''luss''' (''Esox lucius'') . == Técniche d'anlevament == L'anlevament dij pess a peul esse: * '''Estensiv''': ant lagh o paschere naturaj, con bassa densità e aliment natural. * '''Intensiv''': an vasche 'd ciman o [[plàstica]], con ricambi d'eva costant e mangim industrial . * '''Sistem a fluss continuà''': l'eva a riva da sorgiva o torent e a ven nen riciclà; a l'é 'l pì comun për la truta . * '''Sistem a ricìrcol''': l'eva a l'é filtrà e reciclà, për ridùe l'ampat ambiental. La qualità dl'eva a l'é essensial: la temperadura a dev esse antra 10 e 16°C për le specie d'eva frèida, e l'[[ossìgen]] a dev esse àut . == Cicl ëd vita == # '''Reprodussion''': an stabiliment itiogénich as fecondo j'euv artifissialment. # '''Cova''': j'euv a son an coatà con eva corenta fin-a a la s-ciodùa (2-4 sman-e). # '''Anlevament dij giovo''' (''avanòt'): alimentà con mangim fin. # '''Ingrass''': ij pess a son trasferì an vasche pì grande e alimentà fin-a a rivé al pèis comersial (250-500 g për la truta). # '''Macelassion''': ij pess a son massà con scòssa elétrica o anestétich për evité la sofeensa. == Prodòt e trasformassion == La carn dij pess a l'é vendùa '''frësca''', '''congelà''', o '''trasformà''' an : * '''Filet afumicà''' (con process ëd 52 ore a frèid) . * '''paté''', '''ragù''' . * '''Perle dë storion''' (cavial) e '''botarga ëd truta''' . == An Piemont == Ël Piemont a l'é la prima region italian-a për l'anlevament dle trote d'eva frèida, con vàire asiende famijar an [[provincia ëd Coni]] e [[provincia ëd Turin]] . J'asiende pì avosà a son: * '''Azienda Agricola Canale Cavour''' (Cental) . * '''Società Agricola San Biagio''' (Mondvì) . * '''Agritruta''' (San Biagio, Mondvì) . La region a l'ha sostnù l'aquacoltura con fond europé (DOCUP 2000-2006) për modernisé le struture e promòve ij prodòt locaj . == Legislassion == L'anlevament dij pess a l'é regolà da: * '''Regolament (CE) 2792/1999''' për l'aquacoltura . * '''Decret legislativ 152/2006''' (TUA) për la qualità d'eva. * '''Regolament (UE) 2016/429''' (''Animal Health Law'') për la salute dj'animaj. [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 57ei436zkm4fghqjth6ka3hnf7jqku2 0 111517 887404 2026-04-21T08:10:38Z Dragonòt 19 Creà la pàgina con '[[Figura:Plateau_de_fruits_de_mer_001.jpg|thumb|Un piat ëd frut ëd mar]] '''Frut ëd mar''' a son n'ansem d'aliment d'orìgin animal, tuit invertebrà aquàtich, ch'a comprendo dzortut molusch e crostasse. A son ciamà parèj përché soa racòlta a smija pì a la cheuita dla [[fruta]] che a na pësca vera e pròpia . == Sòrt prinsipaj == === Molusch === Ij molusch a son ëd sòlit provist ëd na cuchìa e as dìvido an: * '''Bivalv''' (con doe valve): cuchìa, v...' 887404 wikitext text/x-wiki [[Figura:Plateau_de_fruits_de_mer_001.jpg|thumb|Un piat ëd frut ëd mar]] '''Frut ëd mar''' a son n'ansem d'aliment d'orìgin animal, tuit invertebrà aquàtich, ch'a comprendo dzortut molusch e crostasse. A son ciamà parèj përché soa racòlta a smija pì a la cheuita dla [[fruta]] che a na pësca vera e pròpia . == Sòrt prinsipaj == === Molusch === Ij molusch a son ëd sòlit provist ëd na cuchìa e as dìvido an: * '''Bivalv''' (con doe valve): cuchìa, vòngola, canolich, capasanta, telin-a, òstrica . * '''Gasteròpod''' (na cuchìa sola): lumassa 'd mar, patela . * '''Cefalòpod''' (sensa cuchìa esterna): polp, calamar, moscardin, tòtan . === Crostasse === Ij crostasse a l'han në schéletr estern (carapass) e a comprendo: * Gàmber, scamp * Aragosta, àstice * granchi === D'àutri frut ëd mar === * Ariss ëd mar (echinoderm) == An Piemont == An Piemont, region sensa dë sboch al mar, ij frut ëd mar a son '''sempre''' congelà o conservà (sot sal, sot euli, o an salmòira) . La tradission culinaria a-j deuvra dzortut an saussa, supa 'd pess, o con la pasta (tajarin a le vòngole). == Sicurëssa alimentar == Ij frut ëd mar a peulo esse portator ëd epatite A e d'àutre maladìe infetive . Për sòn, a l'é sconsijà mangeje crù, dzortut fòra da le zòne costiere . A venta: * Cheuse bin (fin a duvertura dle cuchìe) * Scarté coj ch'a resto sarà dòp la cotura * Compré sempe da fornidor autorisà e controlé la caden-a dël frèid [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] llsvkn33lskpxwygnvst9qe5koyy25u 0 111518 887407 2026-04-21T08:30:28Z Dragonòt 19 Creà la pàgina con '[[Figura:Fish_in_basket.jpg|thumb|Mercà dël pess]] '''Pess com aliment''' a l'é la carn dij pess dovrà com aliment për l'òm. A l'é un-a dle sorgiss ëd protein-e pì antiche e spantià dël mond, apressià për sò savor e për ij benefissi a la salute. == Sòrt ëd [[pess]] == La carn dël pess as classìfica an: * '''Pess bianch''' (o màire): a l'ha pòch grass (men che 2%) e la carn a l'é bianca e sùita. Esempi: merluss, nasel, platëssa, trija. * '''Pes...' 887407 wikitext text/x-wiki [[Figura:Fish_in_basket.jpg|thumb|Mercà dël pess]] '''Pess com aliment''' a l'é la carn dij pess dovrà com aliment për l'òm. A l'é un-a dle sorgiss ëd protein-e pì antiche e spantià dël mond, apressià për sò savor e për ij benefissi a la salute. == Sòrt ëd [[pess]] == La carn dël pess as classìfica an: * '''Pess bianch''' (o màire): a l'ha pòch grass (men che 2%) e la carn a l'é bianca e sùita. Esempi: merluss, nasel, platëssa, trija. * '''Pess grass''' (o bleu): a l'ha grass antra 'l 5% e ël 20%, carn scura e savor intens. Esempi: sardin-a, sgombr, tonn, salmon, anguila. * '''Pess semigrass''': a l'ha grass antra 'l 2% e 'l 5%. Esempi: orata, branzin, truta. == Valor nutrissional == La carn dël pess a l'é rica ëd: * Protein-e d'àuta qualità (tuti j'aminoàssid essensiaj). * Grass polinsàtur (Omega-3: EPA e DHA). * Vitamin-a D (particolarment ant ij pess grass). * Vitamin-a B12, iòdi, fòsfor, seleni. * [[Fer]] (men che ant la carn rossa). Në studi dël 2021 a l'ha confermà che minca 100 g ëd pess consumà a la sman-a a riduv dël 5% l'arzigh ëd maladìa cardiovascolar. == Conservassion e freschëssa == Për arconòsse un pess fresch, a venta controlé: * J'euj: a devo esse lusent, sporzent e bombà. * Le branchie: a deuvo esse ross viv (nen maròn). * La carn: a deuv esse elàstica e torné a soa forma con la pression. * L'odor: a deuv esse doss e marin, nen pùtrid. Ël pess as conserva an frigo për 1-2 di, o congelà për vàire mèis. La congelassion a massa ij parassita (com l'anisakis). == Cotura == Ël pess as peul cheuse an vàire manere: * Al vapor (për manten-e le proprietà nutrissionaj). * A la piastra (për ij filet). * Al forn (për ij pess antregh). * Fricassà (dzortut ij pess cit, com le trije). * Crù (sot forma 'd sashimi, mach se surgelà prima). == An Piemont == An Piemont, region sensa sboch al mar, ël pess a l'é tradissionalment surgelà o conservà (sot sal, sot euli o a scàtola). La pësca a l'é praticà ant ij lagh (lagh Magior, lagh d'Òrta, lagh ëd Vich) e ant ij fium (Pò, Tani). Le specie pì comune ant la pësca sportiva a son: luss, pèrsich, quajastr, barb, carpa, e truta. [[Categorìa:Tecnologìa]] [[Categorìa:Siense agrìcole]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] r61z4tayk0el6nbleqmc3v1twukcl8p