Wikipedia pmswiki https://pms.wikipedia.org/wiki/Intrada MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Special Discussion Utent Ciaciarade Wikipedia Discussion ant sla Wikipedia Figura Discussion dla figura MediaWiki Discussion dla MediaWiki Stamp Discussion dlë stamp Agiut Discussion ant sl'agiut Categorìa Discussion ant sla categorìa TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento 0 5446 888517 855659 2026-06-14T16:01:45Z Dragonòt 19 888517 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:Coat of Arms of Guyana.svg|thumb]] [[File:Flag of Guyana.svg|thumb]] La '''Gujan-a''' (an anglèis: ''Guyana'') a l'é un pais dl'[[América meridional]], situà an sla còsta setentrional dël continent. A l'é l'ùnich pais dël Commonwealth an América meridional. A confin-a a òvest con Venessuela, a est con Suriname e a sud con Brasil, e a l'é bagnà a nòrd da l'Océan Atlàntich. La capital a l'é Georgetown. A l'ha na surfassa ëd 214.969 km² e a conta anviron 800.000 abitant (2024). == Anté ch'as treuva == [[Figura:Guyana in its region.svg|300px|center]] Ël paesagi a l'é caraterisà da la foresta pluvial amasònica ch'a quata 'l 90% dël teritòri. A l'ha 'l sàut d'eva pì àut dël mond, ël Salt d'eva Kaieteur (226 méter) ant ël Parch Nassional Kaieteur. == Stòria == La Gujan-a a l'é stàita colonisà da j'Olandèis ant ël sécol ch'a fa XVI, peui a l'é passà ai Fransèis e anfin ai British dël 1814 (Tratà ëd Paris). A l'é stàita un possediment dël Regn Unì (colònia dla Gujan-a Britànica) fin-a al 1966, quand a l'ha otnù l'indipendensa. Dël 1970 a l'é dventà na repùblica (''Co‑operative Republic of Guyana''). Dël 1978 a l'é stàit-ie l'oror dël masacre dël Tempi ëd le Pople (Jonestown), con 918 mòrt. == Organisassion polìtica == La Gujan-a (nòm ofissial: ''Co‑operative Republic of Guyana'') a l'é na repùblica semipresidensial. Ël president a l'é Irfaan Ali (dal 2020). Ël prim ministr a l'é Mark Phillips (dal 2020). La lenga ufissial a l'é l'anglèis, ma a son parlà ëdcò dle lenghe créole e indian-e. == Economìa == Për sécoj, l'economìa a l'é stàita basà an sl'esportassion ëd sùcher, ris e bauxite. Dòp dël 2015, la dëscuverta 'd petròli e gas ant j'eve teritoriaj a l'ha trasformà 'l pais ant ël prim produtor petrolìfer dël Sud América (superior a Venessuela). Sòn a l'ha portà a na chërsùa econòmica dël 40% dël 2023 e a n'aument ëd la povertà për l'inflassion. == Anliure == * [[América meridional]] * [[Georgetown (Gujan-a)]] * [[Océan Atlàntich]] * [[Regn Unì]] {{Fin}} [[Categorìa:América meridional]] [[Categorìa:Gujan-a| ]] lorrink2duyh0z3r16j4332vy0uuvef 0 8749 888523 862583 2026-06-14T16:34:52Z Dragonòt 19 888523 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:ROU Bucharest CoA.svg||right|150px]] '''Bùcarest''' (''Bucureşti'' an romen) a l’é la capital e la pi granda sità dla Romanìa. A l’é ëdcò la prima sità dël pais për popolassion, con 1.716.961 abitant (2022). L'àrea metropolitan-a a l'ha pi che 2,2 milion d'abitant, e a l'é la 10° pi granda sità dl'Union Europenga. == Geografia == Bùcarest as treuva al sud dla Romania, ant la pian-a 'd Valàchia, an sle rive dël fium Dâmboviţa. A l'é a 60 km a nòrd dël Danubi e a 100 km a sud dij Carpats. La sità a l'ha na surfassa ëd 238 km² e a l'é conossùa com "la cita Paris" (''Micul Paris'') për soa architetura eclética. == Stòria == La prima mension ëd Bùcarest a l'é dël 1459, ant un document dël voivoda Vlad III l'Impaler (Vlad Țepeș), ch'a l'ha fala costruì com fortëssa. Dël 1659 a l'é dventà la capital dla Valàchia. Dël 1862 a l'é dventà capital dla Romanìa unificà. Dël 1940 a l'ha patì 'n teramòt ch'a l'ha massà 1.000 përson-e e dësblà vàire edifissi. Durant ël comunism, dël 1977, n'àutr teramòt a l'ha massà 1.500 përson-e. Sota Nicolae Ceaușescu, la pì part dël sènter stòrich a l'é stàit dësblà për fé pòst al Palass dël Parlament (costruì dël 1984), che con 365.000 m² a l'é l'edifissi aministrativ pi grand dël mond (dòp ël Pentàgon). == Leu d'anteresse == * Palass dël Parlament (''Casa Poporului'') – sìmbol dël regim comunista. * Palass Contacuzino (sécol ch'a fa XIX). * Arcu 'd trionf – costruì dël 1922. * Musé d'Art Nassional. * Stadiul Național. * Parch Cișmigiu (creà dël 1847) – ël pi vej parch pùblich dla sità. * Cesa dël Patriarcà (sécol ch'a fa XVII). * Ateneu Romen (sala da concert, 1888). == Traspòrt e anliure == La sità a l'é servìa da l'aeropòrt "Henri Coandă" (OTP), colegà a 38 pais. La Metro 'd Bùcarest a l'ha 5 lìnie e 64 stassion, e a l'é un-a dle pi grande dla region. == Anliure == * [[Romanìa]] * [[Danubi]] == Sità gemelà == [[Figura:Catedrala Patriarhală 2009.jpg|thumb|right|200px|Ël Patriarcà Ortodòss]] Bùcarest a l'é gemelà con: * [[Figura:Flag of Turkey.svg|20px]] [[Ankara]], [[Turchìa]] * [[Figura:Flag of Greece.svg|20px]] [[Atene]], [[Grecia]] * [[Figura:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Amman]], [[Giordania]] * [[Figura:Flag of the United States.svg|20px]] [[Atlanta]], [[Stat Unì d'América]] * [[Figura:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Pechin]], [[Cin-a]] * [[Figura:Flag of Moldova.svg|20px]] [[Chişinău]], [[Moldavia]] == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20070328225043/http://www1.pmb.ro/pmb/index.html Sit ofissial] {{Fin}} [[Categorìa:Sità romen-e]] 7ht707z93exdj2tj3jbxkh137qx6q2a 0 12234 888530 842245 2026-06-15T06:41:53Z Dragonòt 19 888530 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[File:S. Kragujevic, Ivo Andric, 1961.jpg|thumb|Ivo Andrić]] '''Ivo Andrić''' (''Ivan Andrić'', an alfabet cirìlich: Иво Андрић) a l'era nassù a Dolac, davsin a [[Travnik]] (anlora Àustria-Ungherìa, adess [[Bòsnia e Erzegòvina]]) ël 9 d'otóber dël 1892 e a l'é mòrt a [[Belgrad]] ël 13 ëd mars dël [[1975]]. A l'é stàit në scritor, poeta e diplomàtich jugoslav ëd famija [[Croassia|croata]]. Dël 1961 a l'é stàit ansignì dël [[Premi Nobel]] për la Literatura "për la fòrsa épica con ch'a l'ha tratà ij destn uman e ij problema sossiaj dla [[stòria]] 'd soa tèra" . == Biografìa == A l'era fieul ëd Antun Andrić e Katarina Pejić . Apress la mòrt dij genitor (ël pare dël 1894 e la mare dël 1899), a l'é stàit anlevà da soa marastra e da 'd parent a Višegrad (andoa a l'é ambientà sò caplavor) . A l'ha studià a [[Sarajevo]], [[Zagabria]], [[Vien-a]] e [[Cracòvia]] . A l'é stàit përzoné dj' Àustriach durant la [[Prima guèra mondial]] për atività nassionalista (moviment "Mlada Bosna"). Dël [[1919]] a l'é intrà ant ël servissi diplomàtich dël Regn dij Serb, Croat e Sloven (peui Jugoslavia). A l'ha servì a Vatikan, [[Bucarest]], [[Triest]], [[Graz]], [[Berlin]] e Ginevra . Dël 1941, apress l'invasion ëd la Jugoslavìa da part dle potense dl'Asse, a l'é artirasse a Belgrad an condission semiprivà . Dël 1961 a l'ha vagnà 'l [[Premi Nobel]] . == Euvre prinsipaj == * ''Na Drini ćuprija'' ('''Ël pont ans la Drina''', 1945) – sò caplavor, ambientà a Višegrad . * ''Travnička hronika'' ('''Crònaca ëd Travnik''', 1945) . * ''Gospođica'' ('''La tòta''', 1945) . * ''Prokleta avlija'' ('''La curt dël diav''', 1954) . * ''Ex Ponto'' (poesìe, 1918) . * ''Nemiri'' (poesìe, 1920) . {{Categorìa ëd Commons|Pàgina=Category:{{PAGENAME}}|Tìtol={{PAGENAME}}}} {{Fin}} [[Categorìa:Literatura croata|Andrić, Ivo]] [[Categorìa:Scritor|Andrić, Ivo]] [[Categorìa:Premi Nobel për la Literatura|Andrić, Ivo]] qqrno5l0zmxhqtm1ac8mq9302dl9jgp 0 19775 888528 844776 2026-06-15T02:50:05Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 888528 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:Uzzano-Stemma.svg|right|140px]] [[Figura:Uzzano, veduta 04.jpg|thumb|right|200px|Panorama d'Uzzano Castello]] '''Uzzano''' a l'é un comun dla [[Toscan-a]] ëd 5.019 abitant, an [[provincia ëd Pistòja]]. == Aministrassion == Ël comun a l'é comissarià dal 9/06/2009. == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20071215014025/http://www.comune.uzzano.it/ Sit istitussional] {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Pistòja]] pdxgg5go9ea8w5md1tog9d4d6d7nb9n 0 24215 888519 734313 2026-06-14T16:10:43Z Dragonòt 19 888519 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:DanielDefoe.jpg|thumb|right|200px|Daniel Defoe]] '''Daniel Defoe''' (sò nòm ver a l'era '''Daniel Foe''') a l'era nassù a Londra dël 1660 (o dël 1661) e a l'é mòrt-ie ai 24 d'avril dël 1731. A l'é stàit në scritor, giornalista e spìa anglèis, considerà un dij fondador dël romanz modern an lenga anglèisa. == Biografìa == A l'era fieul d'n buteur (''tallow chandler''). A l'ha studià a l'academia dissidenta ëd Charles Morton. A l'ha travajà tanme comerciant (causëttarìa, lan-a, vin) ma a l'é andàit an bancarota dël 1692. Dël 1684 a l'ha marià Mary Tuffley e a l'ha avù eut fieuj. A l'é stàit përzoné dël 1703 për na sàtira contra la Cesa d'Anghiltèra ("The Shortest Way with the Dissenters") e a l'é stàit esponù a la gogna. Da dël 1704 al 1713 a l'ha scrivù da sol ël periòdich "The Review", considerà un dij prim giornaj modern. A l'ha travajà 'dcò tanme spìa për ij Tory e ij Whig. == Euvre prinsipaj == * ''An Essay Upon Projects'' (1697) * ''The True-Born Englishman'' (1701) * ''The Shortest Way with the Dissenters'' (1702) * ''The Storm'' (1704) * ''Robinson Crusoe'' (1719) * ''Captain Singleton'' (1720) * ''Moll Flanders'' (1722) * ''A Journal of the Plague Year'' (1722) * ''Colonel Jack'' (1722) * ''Roxana'' (1724) * ''A tour thro' the whole island of Great Britain'' (1724-1727) * ''The Complete English Tradesman'' (1726) == Anliure == * [[Lenga anglèisa]] * [[Londra]] {{Fin}} [[Categorìa:Literatura anglèisa|Literatura anglèisa]] [[Categorìa:Scritor|Defoe, Daniel]] a4q3xt1exbovr9ec2bkfylvq8urtxjg 0 24356 888518 870067 2026-06-14T16:06:43Z Dragonòt 19 888518 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Stamp:Comun |nomComun = Broni |linkScu = |stat = ITA |siglaProvincia = PV |latitudineGrad = 45 |latitudineMinut = 03 |latitudineSecond = 43.0 |latitudinNS = N |longitudineGrad = 9 |longitudineMinut = 15 |longitudineSecond = 39.2 |longitudinEO = E |autëssa = 88 |superficie = 20,85 |abitant = 9.364 |ann = 2016 |comunVisin = [[Albaredo Arnaboldi]], [[Barbianello]], [[Campospinoso]], [[Canneto Pavese]], [[Cigognola]], [[Pietra de' Giorgi]], [[Redavalle]], [[San Cipriano Po]], [[Stradella]] |protetor = san Contard d'Este |festiv = ùltim saba d'aost }} '''Broni''' (''Bròn'' an dialèt oltrapadan) a l'é un comun dla Lombardìa ëd 10.094 abitant (2025), an provincia ëd Pavìa. A l'é situà ai pé dle colin-e, ant l'Oltrepò Pavèis, arlongh la stra statal Padan-a Inferior. == Geografìa == Broni as treuva a n'autëssa d'88 méter, con na surfassa ëd 20,85 km². A confin-a con Barbianello, Campospinoso Albaredo, Canneto Pavese, Cigognola, Pietra de' Giorgi, Redavalle, San Cipriano Po e Stradella. Le frassion prinsipaj a son: Casa Bernini, Cascina Monache, Casottelli, Cassino Po, Colombaia dei Ratti, Colombarone, Colombirola, Fontanile di Vescovera, Pirocco, Vescovera. == Stòria == Broni a l'ha orìgin antiche: as chërd ch'a sia l'antich Camillomagus d'época roman-a, abità da la tribù selt-lìgur dj'Anamari. Dël 1164 a l'é stàit cità ant un diploma dl'imperador Federico Barbarossa e a l'é dventà un feod important sota la giurisdission ëd Pavìa. Dël 1249 a l'é rivà a Broni san Contardo d'Este, ch'a l'é mòrt an camin ch'a andasja an peliginagi a Santiago 'd Compostela e ch'a l'é al di d'ancheuj patron dël comun. Dël 1406 ël feod a l'é stàit amplià e a l'é passà a la famija Visconti Scaramuzza. Dal 1536 a l'é stàit goernà da j'Arrigoni (cont ëd Broni), fin-a a l'abolission dël feudalism dël 1797. == Leu d'anteresse == La Basilica minor ëd San Pédar a l'é la cesa prinsipal, andoa a son conservà le relichie dël patron san Contardo. Ant ël teritòri a-i son ëdcò le frassion ëd Vescovera e Cassino Po (unìe a Broni dël sécol ch'a fa XIX), con d'antiche cassin-e e tenute. == Aministrassion == Ël sìndich a l'é Antonio Riviezzi (dal 5/06/2016). == Sità gemelà == Broni a l'é gemelà con: * Ferrara, Italia (dal 2001, an onor ëd san Contardo d'Este, ch'a l'é mòrt a Broni e a l'é stàit ant la famija dj'Este, ch'a governavo Ferrara) == Anliure == * [[Provincia ëd Pavìa]] * [[Lombardìa]] * [[Ferrara]] == Anliure esterne == * [https://web.archive.org/web/20080423054651/http://www.comune.broni.pv.it/ Sit istitussional] ==Arferiment== {{listadlereferense}} [[Figura:Broni - pv.jpg|thumb|left|300px|La basìlica ëd San Pè minor]] {{Fin}} [[Categorìa:Comun dla provincia ëd Pavìa]] h109aisbhpkqz8787i86eu81lj2crt3 0 51736 888522 847921 2026-06-14T16:29:47Z Dragonòt 19 888522 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{coor title dms|45|15|10|N|4|43|52|E|region:FR}} {{Info/Comun-a dla Fransa| |nòm = Saint-Cyr |nòm fr = |region = Ròno-Alp |dipartiment = Ardèche |aira = 8,12 |autitudin = |latP = N| latG =45 | latM =15 |latS =10 |lonP = E| lonG =4 | lonM =43 |lonS =52 |popolassion = 996 |densità = 123 |censiment = 1999 |insee = 07227 |codpostal = 07430 |mapa = |mapaX = |mapaY = |scu = |bandiera = |figura = |legenda = |gentilissi = |website = |nòte = }} '''Saint-Cyr''' a l'é na comun-a fransèisa ant la region aministrativa dl' Alvernia-Ròno-Alp (Auvergne-Rhône-Alpes), ant ël dipartiment d'Ardèche. A së stend për na surfassa d'8,12 km², con 1.423 abitant (2021), e na densità ëd 175 ab/km². A l'é traversà dal fium Doux, afluent dël Ròno. == Geografìa == La comun-a as treuva a 15 km a nòrd-òvest ëd Tournon-sur-Rhône, ant la zòna dle wine Côtes du Vivarais. A confin-a con Sant-Victor, Plats, Silhac, Châteaubourg, Glun e Mauves. La sità pì davzin-a a l'é Valence (Drôme) a 25 km. == Stòria == Ël nòm a ven da San Sir (Cyrillus), un màrtir dël IV sécol. Ël pais a l'é stàit abità già da l'época gal-roman-a: a son trovasse 'd monede, na pieuva sculpìa e 'l sifon ëd l'aquedot roman ëd Vienne (Isère) an sël fium. Dël sécol ch'a fa XV a l'é stàit costruì ël castel (ch'a dòmina la val), peui restaurà dël sécol ch'a fa XIX. == Leu d'anteresse == * Château de Saint-Cyr (sécol ch'a fa XV). * Cesa romànica dël sécol ch'a fa XII (dedicà a San Sir), che a l'é stàita restaurà dël sécol ch'a fa XIX. * Via frà e rampe d'arampiada ant le gorge dël Doux. * Spiagie an sël fium Doux për ij bagnant. == Aministrassion == Ël sìndich atual a l'é Jean-Paul Mayer (elegiù dël 2020). La comun-a a l'é part dla Comunità d'Aglomerassion Arche Agglo. == Anliure == * [[Ardèche]] * [[Alvernia-Ròno-Alp]] * [[Ròno]] * [[Valence (Drôme)]] {{Fin}} [[Categorìa:Comun-e dël dipartiment ëd l'Ardèche]] inq5oy5zswdxhvs6kk8z1m76h8uf5yr 0 55837 888520 830700 2026-06-14T16:16:01Z Dragonòt 19 888520 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} {{Vitura |nòm=Fiat 126 |figura=Fiat FSM 126p.jpg |didascalìa= |drap=Flag of Piedmont.svg |drap_2=Flag of Poland.svg |costrutor=FIAT |tip=[[Segment dle viture|Segment A]] |inisi_produssion=1972 |predecesora=Fiat 500 |fin_produssion=1991 |sucesora=Fiat Cinquecento |esemplari=5.600.000 |stele= <!-- Session dimension e masa --> |longhëssa=3104 |larghëssa=1378 |autëssa=1340 |pàs=1840 |masa=580-620 <!-- Session àutr --> |autre_version= |asemblagi=Polònia |proget= |disegn= |disegn2= |concorent= |nòte= |figura2=Fiat FSM 126p.JPG |didascalìa2= }} La '''Fiat 126''', surtìa dël 1972 (presentà al Salon ëd Turin d'otóber 1972) , a l'é stàita na vitura cita da sità costruìa da la meison vituristica [[FIAT|Fiat]] an doe serie, la sconda ciamà Bis. A l'é nassua për sucede a la [[Fiat 500]], la vitura ch'a l'ha contribuì ancora ëd pì dla Fiat 600 a la motorisassion dl'[[Italia]]. Ël disegn (progetà da Sergio Sartorelli) a l'era pì squadrà ëd col dla 500, ma a l'é riussìa a dësvijé l'istessa simpatìa dla predecessora, tant che la version polonèisa a l'é stàita batià ''Maluch'', ch'a veul dì ''masnà'' . Andrinta a l'avìa quatr pòst e as mostrava spartan-a, ma piasosa. Ëd mecànica a l'era parèj dla 500 e a l'avìa la trassion posterior (motor daré). Ël motor a l'era col dla 500: ël bicilìndrich 594 cc (23 CV) , peui dël 1977 a l'é passà a 652 cc, e con la version Bis (1987) a l'é dventà un 704 cc (26 CV) con rafrèidament a eva e portel posterior. A l'é stàita la vitura che, vendùa 'me Polski-Fiat 126p, a l'ha motorisà la [[Polònia]]. A l'era produvùa dzortut a Tichy, an [[Polònia]] (pì che 3,3 milion d'esemplar dal 1973), ma fin al 1979 ëdcò an Italia, a [[Cassino]], [[Termini Imerese]] e [[Desio]] (stabiliment Autobianchi), con na produssion total d'anviron 4,7 milion ëd viture an 28 agn. <gallery> Figura:126Int.png|Fiat 126 interior Figura:126Bis.png|Fiat 126 Bis </gallery> {{Fin}} [[Categorìa:FIAT]] gqixcuvzwhrygpooc039nlibesee2o4 0 61407 888524 888224 2026-06-14T16:36:26Z Dragonòt 19 888524 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:San_Martino_decorazioni.jpg|thumb|N'afresch dël pitor]] '''Giancarlo Aliberti''' (o ''Giovanni Carlo Aliberti'', nassù a [[Canèj]] ël 13 ëd fëvré dël 1670, mòrt a [[Ast]] ël 2 ëd fëvré dël 1727) a l'é stàit un pitor piemontèis dël sécol ch'a fa XVII e XVIII, ativ dzortut ant l'Astesan e an Piemont. == Biografìa == A l'ha fàit ij sò prim pass ant la botega dël pitor Giovanni Battista Fariano a Ast. A l'inissi dël Setsent a l'é andàit a [[Roma]] për perfessioné soa tècnica. Tornà a Ast dël 1708, a l'ha marià la fija dël pitor astesan Giovanni Antonio Laveglia. A l'é stàit un pitor motobin prolìfich, abil ant la [[prospetiva]] e ant le decorassion, anfluensà da la scòla dij Caracc (Carracci) e da Carlo Maratta. Sò stil a l'é considerà un precursur dël Rococò piemontèis. A l'ha avù doi fieuj: Carlo Filippo, architet e scenògraf, e Giuseppe Amedeo, ciamà "Abate Aliberti", ëdcò chiel pitor. == Euvre prinsipaj == * '''Canèj''' (parochial ëd San Tommaso): ''Mòrt ëd San Giusèp'' e ''Imacolà''. * '''Ast''': pentecòst, epifanìa, ''San Roch tra j'apestà'' e ''San Giòrs'' (ciamàdcò San Giaco); ant la galarìa cívica ëd Palass Mazzetti as treuvo ''Tobia e l'àngel'', ''Varision dël paralìtich'' (provenient da la dësblà cesa ëd Sant'Anastasi) e ''Sant'Ana tra San Carlo Boromè e Santa Cristina''. * '''Coni''' (cesa ëd Santa Clara): ''Miracol ëd Santa Clara''. * '''Casale Monfrà''': (cesa ëd Santa Caterina). * '''La Morra''': (cesa ëd San Martin). * '''Cherasch''': (cesa ëd Sant'Agostin). Pì che d'àutr le euvre a son andàite përdùe con le gesie për le quale a j'ero stàite fàite. == Anliure == * [[Stòria d'Ast]] {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Aliberti, Giancarlo]] 07qv3mndp3our4vnyq3se8dg01k52g1 0 62381 888521 857019 2026-06-14T16:24:42Z Dragonòt 19 888521 wikitext text/x-wiki {{prinsipi}} [[File:Osama bin Laden portrait.jpg|thumb|right|250px]] '''Osama bin Mohammed bin Awad bin Laden''' (an [[lenga aràbica|àrab]]: أسامة بن محمد بن عوض بن لادن; nassù a [[Riyadh]], 10 ëd mars 1957; mòrt a Abbottabad, 1m ëd magg 2011) a l'é stàit un fondamentalista e terorista mussulman dël branch sunita, ëd nassionalità [[Arabia Saodita|saudita]] (peui dëspatrià dël 1994). A l'é stàit ël fondador dl'organisassion al-Qaeda (''La Base''). A l'é stàit responsàbil ëd vàire atentà an gir për ël mond për pi ëd vint agn, antra ij quaj ël pì conossù a l'é stàit col dle Tor binele ëd [[New York]] e dël Pentàgon, l'11 dë stèmber [[2001]] . == Biografìa == Bin Laden a l'era fieul ëd Mohammed bin Awad bin Laden (un rich costrutor davzin a la famija real saudita) e a l'é stàit un dij 54 fieuj. A l'ha studià economìa e aministrassion a l'Università d'Abdel Aziz a Jedda. Dël 1979 (guèra soviétich-afgan-a) a l'é andàit an [[Afghanistan]] për giuté ij Mujaheddin (combatent sant), an finansiand e an organisand ëd camp d'[[anlevament]] për ij volontari àrab. Dël 1988 a l'ha fondà al-Qaeda, na rèj terorista ch'a l'avrìa portà a l'atentà a j' ambassade merican-e dël 1998 ([[Tanzanìa]] e [[Kenya]]), a l'atach a l'USS Cole dël 2000 e a l'11 stèmber dël 2001 (ch'a l'ha causà 2.977 mòrt). L'11 stèmber a l'ha portà jë [[Stat Unì]] a diciaré la guèra al terorism e a anvade l'[[Afghanistan]] (d'otóber 2001). Bin Laden a l'é stàit l'obietiv prinsipal dla CIA e dj'echip US Navy SEAL për des agn. A l'é stàit massà dël 2011 ant na vila a Abbottabad ([[Pakistan]]), durant l'Operassion Neptune Spear. Sò còrp a l'é stàit sotrà an [[mar]]. {{fin}} [[Categorìa:Biografìe|Laden, Osama bin]] rqnkqk2v93leb0agouxmvetxikoydny 0 102252 888529 885128 2026-06-15T03:06:34Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 888529 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} An Piemont, fin-a a la metà dël sécol ch'a fà 19, la sèira, dzurtut ant le frèide sèire d'invern, le famije as riunìo 'nsema ant le stale për le tradissionaj "vijà". La paròla "vijà" a ven dal latin vigilia ch'a veul dì "sté dësvij". A j'ero 'd seirà anté ch'as cantava, as contavo dë stòrie, as marcandava 'd bestiam, as fasìo dë pcit travaj; a-i era chi ch'a sonava e chi ch'a balava. La vijà a l'era 'n moment ëd dësvari ma 'dcò 'd travaj e dzurtut ëd trasmission dël savèj dla tradission. As riunìa ant na stala perché le stale a j'ero 'd leugh ëscaudà dal fià dle bestie e a-i era pa damanca dë stue. A l'era 'n moment d'agregassion sossial ëd pèis. === Ch'as vëdda 'dcò: === * [[Festa ëd San Gioann]] * [https://pms.wikisource.org/wiki/Fabrizio_Pignatelli/Na_vij%C3%A0_da_m%C3%A8is_d%C3%AB_Dz%C3%A8mber F. Pignatelli, Na vijà da mèis dë Dzèmber] * [https://web.archive.org/web/20190423182636/http://www.piemontetopnews.it/tradizioni-contadine-il-rito-delle-vija-nelle-rigide-sere-dinverno-nelle-stalle-degli-antichi-borghi/ Il rito delle “vijà” in stalla nelle rigide sere d'inverno] [[Categorìa:Costume dla campagna piemontèisa]] {{Fin}} n5tdgefxe2mmotsqvq0piud9j969k44 0 109860 888526 884931 2026-06-15T02:15:59Z Mistico Dois 20859 888526 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:David Hockney 2017 at Flash Expo (cropped).jpg|thumb|200px|David Hockney]] '''David Hockney''' ([[Bradford]], 7 luj 1937 - [[Londra]], 11 giugn 2026), a l'é un pitor anglèis. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Hockney, David]] hxek5xny7ycidb50qricudn3lfrrowk 888527 888526 2026-06-15T02:16:29Z Mistico Dois 20859 888527 wikitext text/x-wiki {{Prinsipi}} [[Figura:David Hockney 2017 at Flash Expo (cropped).jpg|thumb|200px|David Hockney]] '''David Hockney''' ([[Bradford]], 7 luj 1937 - [[Londra]], 11 giugn 2026), a l'é stàit un pitor anglèis. {{Fin}} [[Categorìa:Pitor|Hockney, David]] cpxqit7th0jougrqzn9o3b4ymkgpq0k 0 110003 888525 880741 2026-06-14T23:42:44Z InternetArchiveBot 23399 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 888525 wikitext text/x-wiki [[Figura:"Kukesi".JPG|thumb]] '''Kukës''' a l'é na sità e un munissipi ant ël nord-est dl'[[Albanìa]], capleugh ëd l'omònima Contea ëd Kukës. Con na popolassion ëd apopré 16.000 abitant (sità) e 47.000 (munissipi), as treuva ant na region montosa davzin al confin con ël Kosov. A l'é arnomà për sò ròl stòrich durant la guèra dël Kosov dël 1999 e për soa posission estratégica an tra le valade dël fium Drin e Drin Bianch. ==Stòria== Età antica: La region a l'é stàita abità da tribù iliriche, peui romanisà. Medi Ev: Part dël Regn ëd Serbia e dël Principà d'Arbanon. Epoca otoman-a: Fondà com n'aviament militar otoman dël sécol XVII. Sécol XX: Durant la [[Sconda guèra mondial]], Kukës a l'é stàit un sentr ëd resistensa partigian-a. 1999: Durant la guèra dël Kosov, la sità a l'ha acojù dzor a 100.000 arfugià kosovar. Për sòn, a l'é stàita nominà për ël Premi Nobel për la Pas. 2008: La veja sità (Kukës i Vjetër) a l'é stàita sombrà për la costrussion ëd la central idroelétrica ëd Fierzë. ==Geografìa== Posission: Coordinà 42°04′N 20°25′E, a 320 m d'autëssa. Confin: a nòrd con Kosov, a sud con Has, a òvest con Tropojë. Teritòri: Montos (Alp Albanèise), con valade fluviaj. Clima: Continental, con invern frèid (-5°C) e istà càude (+30°C). ==Econòmia== Agricoltura: Cereaj, patate, e bestiam. Minerari: Ram e nichel. Energìa: Central idroelétrica ëd Fierzë (460 MW). Turism: Ancor limità, ma an dësvlup për sò paisage natural. ==Monument e Cultura== Moschea ëd Kukës: Costruìa dòp la guèra dël 1999. Musé Etnogràfich: A mostra tradission locaj. Pònt ëd Fierzë: Strutura d'architetura socialista. Festival: Festa dl'Invern (Dhjetorja) con mùsiche e danse tradissionaj. ==Traspòrt== Strada: Colegà a [[Tiran-a]] (150 km) e Prishtina (Kosov) via autostrada. Stassion dij bus: Colegament con le sità prinsipaj albanèise. Proget feroviari: An pianificassion për un colegament con ël Kosov. ==Spòrt== KF Kukësi: Echip ëd fótbal local, vagnador ëd la Copa Albanèisa (2016). Stadi Zeqir Ymeri: Capacità 6.000 pòst. ==Përsonalità== Rrahman Parllaku (1930-1994): Scritor e poeta, autor d'euvre an difèisa dla cultura albanèisa. ==Vardé ëdcò== * [[Albanìa]] ==Arferiment== ''"Kukës, një qytet me historinë e tij heroike". Gazeta Shqiptare, 2018.'' ''"Refugees and the Nobel Peace Prize: The Case of Kukës". Balkan Insight, 2020.'' ==Ligam esterne== [https://web.archive.org/web/20241108075408/https://kukesi.gov.al/ Sit ufissial dël Munissipi ëd Kukës] [[Categorìa:Albanìa]] [[Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI]] 2v91ykvm16sntfq5mur7muzwedrpez6