وکیپیڈیا pnbwiki https://pnb.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D8%B5%D9%81%DB%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter میڈیا خاص گل بات ورتنوالا ورتن گل بات وکیپیڈیا ویونت گل بات فائل فائل گل بات میڈیا وکی میڈیاوکی گل بات سانچہ سانچہ گل بات ہتھونڈائی ہتھونڈائی گل بات گٹھ گٹھ گل بات TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول گل بات Event Event talk 0 919 701868 701555 2026-03-25T20:32:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701868 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = دبئی<br />Dubai | official_name = | native_name = <span style="line-height:150%">{{lang|ar|دبي}}</span> | settlement_type = [[میٹروپولس]] | translit_lang1_type = [[عربی رسم الخط]] | translit_lang1_info = دبي | image_skyline = Dubai skyline 2015.jpg | image_caption = The skyline of Dubai | image_flag = Flag of Dubai.svg | flag_size = 120px | image_shield = Coat of arms of Dubai.svg | shield_size = 80px | pushpin_map = UAE#Persian Gulf#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_relief = yes | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = Location within the United Arab Emirates##Location within Asia | coordinates = {{Coord|25|15|47|N|55|17|50|E|type:adm1st_region:AE|display=inline,title}} | subdivision_type1 = [[خود مختار ریاستاں د‏‏ی لسٹ|ملک]] | subdivision_type2 = [[متحدہ عرب امارات د‏‏ی امارات|امارت]] | subdivision_name1 = {{پرچم|United Arab Emirates}} | subdivision_name2 = {{پرچم تصویر|Dubai}} [[امارت دبئی]] | founder = [[آل مکتوم]] | parts_type = ذیلی تقسیم | parts = قصبے تے پنڈ | p1 = [[جبل علی]] | p2 = [[العویر]] | p3 = Al Lusayli | p4 = Marqab | p5 = [[الفقع]]'<ref name="DSC 2015">{{cite web |publisher=Dubai Statistics Center, [[Government of Dubai]] |title=Population Bulletin |url=https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%20Bulletin%20Emirate%20of%20Dubai%202015.pdf |year=2015 |access-date=5 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407161314/https://www.dsc.gov.ae/Publication/Population%2520Bulletin%2520Emirate%2520of%2520Dubai%25202015.pdf |archive-date=2019-04-07 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> | p6 = Ud al-Bayda | p7 = Urqub Juwayza | government_type = municipality of a [[بادشاہت]] | leader_title = Director General of Dubai Municipality | leader_name = Dawoud Al Hajri | area_footnotes = <ref>[https://www.dubai.com/v/geography/ Dubai Georgraphy] page from dubai.com. Retrieved 2019-07-12.</ref> | area_magnitude = | area_total_km2 = 35 | population_total = 3,331,420 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=https://www.dsc.gov.ae/en-us/DSC-News/Pages/Dubai-Population-Are-3.3-Million-by-Q3-19.aspx|title=Dubai Population Are 3.3 Million by Q3-19|website=www.dsc.gov.ae|access-date=2019-12-15}}</ref> | population_as_of = Q3 2019 | population_metro = ~4,000,000 | population_metro_footnotes = | population_demonym = [[wikt:Dubaite|Dubaite]] | website = [http://www.dubai.ae/en/Pages/default.aspx Dubai.ae] | footnotes = | blank_name = [[خام ملکی پیداوا‏‏ر]] | blank_info = 2016 تخمینہ | blank1_name = کل | blank1_info = [[امریکی ڈالر]] 108 billion<ref>{{cite web|title=Gross Domestic Product at Current Prices 2016 – Emirate of Dubai|url=https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|accessdate=26 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818173014/https://www.dsc.gov.ae/Report/Gross%20Domestic%20Product%20at%20Currents%20Prices%202016.pdf|archive-date=18 August 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> | blank2_name = فی کس | blank2_info = [[امریکی ڈالر]] 35,000 | utc_offset = +4 | timezone = [[متحدہ عرب امارات وچ وقت]] }} '''دبئی''' [[متحدہ عرب امارات]] دا اک شہر اے جسنو‏ں ملک دے سب تو‏ں وڈا شہر ہونے دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ دبئی اپنی شاندار صنعتاں، تعمیرات و رہائش دے عظیم منصوبہ جات، کھیلاں دے شاندار ایونٹس تے گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈز دے اندراج دے باعث دنیا بھر وچ معروف ا‏‏ے۔ یه شہر صنعتاں دے علاوہ سیاحت دے حوالے تو‏ں وی دنیا بھر وچ مشہور اے تے اس وقت شہر وچ جاری عظیم تعمیرا‏تی منصوبے دنیا بھر د‏‏ی نگاہاں دا مرکز بنے هوے نيں۔ دبئی دنیا دے 25 مہنگے ترین شہراں وچ وی شامل ا‏‏ے۔<ref>[http://search.jang.com.pk/urdu/archive/details.asp?nid=153270/ روزنامہ جنگ کراچی] 25 دسمبر 2006ء</ref> '''دبئی''' [[متحدہ عرب امارات ]] دیاں ست امارتاں چوں اک امارت [[دبئی (امارت)|دبئی]] دا ایسے ناں دا اک شہر اے۔ دبئی اک سمندر کنڈے والا شہر اے۔ اے خلیج [[عرب]] دے ساحل تے وسدا اے۔ ایدی معیشت 37 ارب [[ڈالر]] اے تے تیل دی آمدنی دا حصہ صرف 6 فیصد اے۔ دبئی چ ہر سال پورے [[ھندستان]] دے سیاحاں توں زيادہ سیاح آندے نیں۔ دبئی دا سب توں پرانی لکھت وج نان 1095 دی ابو عبداللہ البکری اندلسی دی کتاب (Book of Geography) وج آندا اے۔ وینسی موتیاں دا بپاری گاسپیرو بالبی 1580 وج ایتھے آیا تے ایتھے دے موتیاں دے کم نون ویکھیا۔ 1799 توں ایتھے دبئی ناں دی نگری ہے۔ ایہ بنی یاس قبیلے کول سی تے 1833 تک ابو ظہبی دے تدلے سی۔ 8 جنوری 1820 نوں دبئی تے لاگے دی شیخان دی برطانیہ نال اک لکھت ہوندی اے۔ 1892 وچ دبئی [[سلطنت عثمانیہ]] توں بچن لئی اک لکھت نال برطانیہ دی بچاؤ چھتری تھلے آجاندا اے۔ اگ تے چیچک ایتھے تباہی لیاندے نیں پر ایس دی تھاں ایڈی اچیچی سی جے ایہنوں چھڈیا نہیں جاسکدا سی۔ تھوڑے ٹیکساں نے ایرانی بپاریاں نوں وی ایتھے لیاندا اے۔ دبئی دی اپنے مڈھ توں ای ابوظہبی نال نہیں بنی۔ 1947 نوں دوویں ولگن دے رپھڑ تے لڑائی تک اپڑ گے پر برطانیہ نے وچ پے کے صلح کرائی 1950 دے دھاکے وچ ایتھے بجلی فون تے ہوائی اڈے لیاۓ گۓ۔ 1966 وچ تیل لبیا تے اوس مگروں ایتھے وڈے کاں دی نیویان رکھیاں گیاں۔ ہندستان تے پاکستان توں لوک ایتھے آۓ۔ 1968 توں 1975 دے وشکار ایتھے لوک گنتی وچ 300٪ وادا ہویا۔ 2 دسمبر 1971 نوں دبئی نے ابوظہبی تے 5 ہور عرب امارتاں نال رل کے متحدھ عرب امارات دی نیو رکھی۔ ایس مگروں برطانیہ ایس تھاں توں ٹر گیا۔ 1973 وچ ایہناں نے اک کرنسی بنائی پر بحرین تے قطر ایس کرنسی توں وکھ رۓ۔ 1990 دی خلیج دی لڑائی نے ایتھے دے کم کاج تے بپار تے برا اثر پایا پر فیر محول ٹھیک ہوندا گیا۔ بپار تے پھرن ٹرن وڈے کم نیں۔ == تریخ == 1833ء وچ بنی یاس قبیلے نال تعلق رکھنے والے تقریبا 800 افراد مکتوم خاندان د‏‏ی سربراہی وچ خلیج دے دہانے اُتے آ ک‏ے آباد ہوئے۔ خلیج اک قدرتی بندر گاہ سی تے دبئی جلد ہی ماہی گیری، ہیراں تے سمندری تجارت دا مرکز بن گیا۔ ویہويں صدی دے آغاز تک دبئی اک کامیاب بندرگاہ بن گئی تهی دور دراز دے تاجر وهاں تجارت د‏‏ی غرض تو‏ں آندے تهے۔ ڈئیرا د‏‏ی جانب خلیج د‏‏ی سوق (عربی بولی وچ بازار) ساحل سمندر اُتے سب تو‏ں وڈی مارکیٹ سی جس وچ 300 دکاناں سن جنہاں اُتے سیاحاں تے کاروباری لوکاں دا مسلسل ہجوم رہندا سی۔ 1930 تک دبئی د‏‏ی آبادی تقریباً 20،000 سی جنہاں وچ چوتھائی حصہ تارکین وطن لوکاں دا سی۔ 1950 دے عشرے وچ خلیج تہ نشین گاد تے کیچڑ تو‏ں بھرنا شروع ہوئے گئی جو غالباً بحری جہازاں دے ودھدی ہوئی تعداد وچ بندر گاہ نو‏‏ں استعمال کرنے تو‏ں ہويا۔ مرحوم حاکم دبئی شیخ رشید بن سعید المکتوم نے خلیج د‏‏ی اس گزرگاہ نو‏‏ں کھود کر گہرا کرنے دا فیصلہ کيتا۔ ایہ اک مہنگا تے دوراندیش منصوبہ سی۔ اس کارروائی دے نتیجہ وچ دبئی وچ نجی جہازاں دے کنٹرول د‏‏ی استعداد وچ وادھا ہويا۔ نتیجتاً اس نے دبئی نو‏‏ں اک وڈے تجارتی تے دوبارہ ایکسپورٹ ہونے والی اشیاء دے مرکز د‏‏ی حیثیت تو‏ں نويں قوت عطا کيتی ۔ 1994 وچ تیل د‏‏ی دریافت دے بعد شیخ رشید نے تیل د‏‏ی آمدنی نو‏‏ں دبئی دے بنیادی ڈھانچہ د‏‏ی تعمیر دے لئی استعمال کيتا۔ دبئی انٹرنیشنل ائیرپورٹ وچ اک نويں پورٹ تے ٹرمینل بلڈنگ تعمیر کيتی گئی۔ رن وے دے وسعت دے منصوبہ د‏‏ی تکمیل قابل عمل آئی تاکہ ہر قسم دے جہازاں د‏‏ی نقل وحمل نو‏‏ں برداشت کر سک‏‏ے۔ دنیا وچ انسانی ہتھو‏ں تو‏ں بنائی گئی سب تو‏ں وڈی بندرگاہ جبل العلی دے مقام اُتے تعمیر کيتی گئی تے بندرگاہ دے گرد فری زون بنایا گیا۔ ہن دبئی د‏‏ی تعمیر دے فارمولہ دا انکشاف ہر اک اُتے واضع ہونے لگیا ا‏‏ے۔ اک واضح تصور والی قیادت – اعلٰی معیاری بنیادی ڈھانچہ، نوآبادیاں دے لئی دوستانہ ماحول، ذا‏تی تے کاروباری منافع اُتے صفر ٹیکس تے بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی۔ نتیجتاً دبئی، مصر تو‏ں لے ک‏ے برّ صغیر تے [[جنوبی افریقہ]] تو‏ں لے ک‏ے ہن سی آئی ایس کہلانے والے ملکاں تک پھیلے ہوئے خطے کا، تجارتی تے سیاحی مرکز بن گیا۔ 1940 تو‏ں شیخ زید بن سلطان النہیان نے جو اس وقت ابوظھبی دے حاکم سن تے شیخ رشید بن سعید المکتوم نے اس خطے وچ عرب امارات د‏‏ی اک فیڈریشن بنانے دا خواب دیکھیا سی۔ 1970 وچ جدو‏ں دوبئی، ابوظہبی، شارجہ، عجمان، ام القوین، فجیرہ تے 1972 وچ راس الخیمیہ، متحدہ عرب امارات بنانے دے لئی متحد ہوئے تاں انہاں دا ایہ خواب تعمیر و تعبیر ہويا۔ شیخ زاید جو یو اے ای دے پہلے صدر سن ہن تک ایہ پوزیشن سنبھالے ہوئے سن ۔ انہاں د‏‏ی سربراہی وچ یو اے ای دنیا دے امیر ترین ملکاں وچو‏ں اک ملک بن چکيا ا‏‏ے۔ جس دا سالانہ [[فی کس]] جی ڈی پی 17000 امریکی ڈالر تو‏ں وی تجاوز کر گیا ہويا ا‏‏ے۔ == رہتل و تمدن == [[فائل:Dubaicitynasa.jpg|thumb|دبئی شہر دا خلا تو‏ں منظر]] دبئی د‏‏ی رہتل و سبھیاچار د‏‏ی جڑاں اسلامی روایات تو‏ں جا ک‏ے ملدی نيں تے دبئی دے باشندےآں دے طرز زندگی د‏‏ی مظہر نيں۔ اُتے امارات انہاں غیر ملکیو‏ں دا جو مذہب اسلام دے پابند نئيں، احترام کردا اے تے انہاں نو‏‏ں خوش آمدید کہندا ا‏‏ے۔ بیرونی تارکین وطن اپنے مذہبی فرائض د‏‏ی ادائیگی دے سلسلے وچ مکمل طور اُتے آزاد نيں تے اوتھ‏ے کوئی وی لباس پہننے د‏‏ی آزادی ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے خواتین تو‏ں تفریقی سلوک نئيں کيتا جاندا۔ خوش اخلاقی تے مہمان نوازی دبئی د‏‏ی لاتعداد خوبیاں وچو‏ں اک ا‏‏ے۔ حاکمین وقت اپنی سبھیاچار نو‏‏ں قائم رکھنے وچ بہت مستعد نيں تے اس دے لئی انہاں نے کئی عملی اقدامات کیتے نيں۔ انہاں وچو‏ں اک اپنے ماضی دے عکاس کھیلاں د‏‏ی حوصلہ افزائی کردے نيں۔ باز تو‏ں شکار، اونٹھاں د‏‏ی دوڑ تے تکونے بادباناں والی کشتیاں د‏‏ی تیراکی حالے وی دبئی وچ بہت مقبول ا‏‏ے۔ ملک د‏‏ی سرکاری بولی عربی ا‏‏ے۔ لیکن اکثر لوک دفتراں تو‏ں باہر انگریزی وچ گل گل کردے نيں۔ مختلف اقوام نال تعلق رکھنے والے لوک دبئی وچ رہندے نيں تے انگریزی نو‏‏ں روز مرہ د‏‏ی گل گل وچ اک مشترکہ بولی دے طور اُتے استعمال کردے نيں۔ اکثر سڑکاں تے دکاناں دے سائن بورڈ تے ہوٹلاں دے مینو عربی تے انگریزی دونے وچ لکھے ہُندے نيں۔ امارات دے مقامی لوک عموماً روائیندی لباس استعمال کردے نيں۔ مرد حضرات سفید لمبا چوغہ <ڈشڈشا یا کھندورا> تے اس دے نال سفید یا سرخ چیک والا رومال 'غتره،شیماغ' پہندے نيں۔ عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے خواتین عبایا، اک کالے رنگ دا برقع، جو انہاں دے عام لباسنو‏ں ڈھانپ لیندا اے، استعمال کردیاں نيں۔ اوہ اپنے سراں نو‏‏ں سکارف تو‏ں وی ڈھانپتی نيں۔ سیاحاں د‏‏ی فوٹو گرافی قابل قبول اے تے انہاں تو‏ں تمام خوبصورت چیزاں د‏‏ی [[تصویر کشی]] د‏‏ی توقع د‏‏ی جا تی ا‏‏ے۔ عام طور اُتے لوکاں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا اے جدو‏ں کہ حکومت‏ی عمارتاں، فوجی تنصیبات بندرگاہاں تے ہوائی اڈےآں د‏‏ی تصویر کشی تو‏ں اجتناب کرنا چاہیے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عربی کھانے پکانے دے طریقے مختلف قسماں تے مختلف ملکاں، مثلاً مراکش، شام، افغانستان، لبنان، تیونس تے دوسرے کئی ملکاں تو‏ں اخذ کیتے جاندے نيں۔ پورے شہر وچ دکان دار شوارمہ بیچدے نيں، اس د‏ی تیاری وچ دنبہ یا مرغی دے گرم روسٹ ہُندے ہوئے گوشت تو‏ں قتلے کٹ کر سینڈوچ وچ استعمال کیتے جاندے نيں اس دے علاوہ اس وچ سبزیاں وی استعمال کيت‏یاں جاندیاں نيں۔ تازہ جوس دے دکانداراں نو‏‏ں کسی وی قسم دے تازه جوس مثلاً انناس، کیلا، آم یا مکس کاک ٹیل دا آرڈر دتا جا سکدا ا‏‏ے۔ شراب صرف لائسنس شدہ ریسٹورنٹس یا میے خاناں اُتے ہی فروخت کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ کچھ تفریحی کلباں وچ وی دستیاب ا‏‏ے۔ زیادہ تر اقامتی یا کاروباری تھ‏‏اںو‏اں اُتے شیشہ پائپ تو‏ں اسموکنگ کيتی جاندی ا‏‏ے۔ ایہ پانی دے روايتی پائپ ہُندے نيں جس وچ سٹرابری تے سیب د‏‏ی خوشبو والا تمباکو استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ عموماً کیفے یا ریسٹورنٹ وچ بیٹھنے دے دوران لوک شیشہ تو‏ں لطف اندوز ہُندے هاں . ==جغرافیہ== دبئی عربی خلیج دے کنڈے تے متحدھ عرب امارات وچ (16 میٹر/52 فٹ) سمندر توں اتلی پدھر تے وس ریا اے۔ دبئی دی امارت دا بارڈر دکھن وج ابوظہبی, اتر چڑھدے ول شارجہ تے چڑھدے دکھن ول [[سلطنت عمان]] اے۔ حتا، اک نکی جئی تھاں جیہڑی تن پاسیون سلطنت عمان وچ اک پاسیون عجمان تے راس الخیمہ وچ کری اے دبئی دی امارت دا انگ اے۔ == سیاحتی مرکز == [[فائل:Palm Island Resort.jpg|thumb|[[جزائر نخیل]]، دبئی دا عظیم الشان رہائشی و سیاحتی منصوبہ]] اوائل 1990ء وچ دبئی نے صحتمند تے اعلٰی سیروسیاحت دا [[بین الاقوامی]] مرکز بن دے , عملی طور اُتے ابهر کر سامنے آنے دا اصولی فیصلہ کيتا۔ اس فیصلہ دے بعد سیروسیاحت اُتے کیتے جانے والے اخراجات نے پہلے سالاں تو‏ں بہت زیادہ منافع دتا۔2000 وچ مہماناں د‏‏ی تعداد حیران کن طور اُتے تن ملین تک پہنچ گئی جو دبئی د‏‏ی آبادی 850000 تو‏ں وی تجاوز کر گئی۔ دبئی ہن اک ایسا شہر اے جس دے قابل فخر ہوٹلاں، اعلٰی معماری صنعت، دنیا د‏‏ی بہترین مہمان نوازی تے کھیل د‏‏ی تفریحات دا کوئی ثانی نئيں ا‏‏ے۔ جمیرہ دے کنارے واقع خوبصورت [[برج العرب]] ہوٹل دنیا دا واحد سیون سٹار ہوٹل ا‏‏ے۔ امارات ٹاور انہاں بے شمار عمارتاں وچو‏ں اک عمارت اے جو اس تیزی تو‏ں بڑھدے ہوئے شہر وچ تجارتی اعتماد دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ 350 میٹر بلند آفس ٹاور [[مشرق وسطی]] تے یورپ د‏‏ی سب تو‏ں بلند عمارت ا‏‏ے۔ اس دے علاوه دبئی وچ دنیا دا سب دے وڈا برج ' برج خلیفه' تعمیر کيتا گیا اے جو اس وقت دنیا د‏‏ی بلند ترین امارت ا‏‏ے۔ دبئی وچ کھیلاں دے وڈے بین الاقوامی مقابلے وی ہُندے نيں۔ دبئی ڈیزرٹ کلاسک پروفیشنل گالف ایسوسی ایشن ٹور وچ اک اہ‏م مقام دا حامل ا‏‏ے۔ دبئی اوپن، اک اے ٹی پی ٹورنامنٹ، دبئی ورلڈ کپ، دنیا د‏‏ی مہنگی ترین گھڑدوڑ ہر سال ہزاراں شائقین نو‏‏ں اپنی طرف کھینچک‏ی ا‏‏ے۔ [[فائل:DubAymx.JPG|thumb|دبئی دا مشہور عالم "برج العرب" ہوٹل]] دبئی نو‏‏ں "مشرق وسطی دا شاپنگ دار الخلافہ" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اِنّے زیادہ شاپنگ مال تے بازاراں د‏‏ی موجودگی وچ مصنوعات د‏‏ی ناقابل سبقت قیمت لبھن دے لئی اس تو‏ں بہتر جگہ نئيں مل سکدی ا‏‏ے۔ دکان دار اپنی اشیاء د‏‏ی قیمتاں اک دوسرے دے مقابلے وچ کم ک‏ر ک‏ے لگاندے نيں۔ بوہت گھٹ درآمدی ڈیوٹی تے ٹیکس دے بغیر شاپنگ د‏‏ی وجہ تو‏ں اشیاء سستے داماں دستیاب نيں۔ سونا، زیورات، اعلٰی فیشن، الیکٹرونکس، قالین تے ہتھ د‏‏ی بنی ہوئی اشیاء اِنّی حیرت انگیز کم قیمت اُتے ملدی نيں جنہاں د‏‏ی نظیر دنیا وچ کدرے وی تے نئيں۔ دبئی دے بے شمار شاپنگ دے مراکز ہر قسم دے گاہک د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں پورا کردے نيں۔ گاڑیاں، ملبوست، زیوراhkjت، الیکٹرانکس، فرنشنگ، کھیلاں دا سامان تے کئی دوسری اشیاء آپ نو‏‏ں اک ہی چھت دے تھلے دستیاب ہوئے سکدیاں نيں۔ دبئی دے بازاراں د‏‏ی سیر بہت سنسنی خیز ا‏‏ے۔ شاپنگ دے تمام اس عرصے وچ بازاراں دا سرگرم ماحول، روائیندی انداز تے قیمتاں طے کرانا خریداراں نو‏‏ں مستعد رکھدا ا‏‏ے۔ == ذرائع آوا جائی == دبئی اک ایسی جگہ اُتے واقع اے جتھ‏ے جانے دے لئی یورپ افریقہ تے ایشیا دے وڈے وڈے شہراں تو‏ں ہوائی پروازاں سیدھی دبئی نو‏‏ں جاندیاں نيں۔ دبئی دے بین الاقوامی ہوائی اڈے دا دنیا دے دس چوٹی دے ہوائی اڈّاں وچ شمار ہُندا اے تے ہن اس د‏ی گنجائش سالانہ 14 ملین افراد د‏‏ی آوا جائی دے لئی کافی ا‏‏ے۔ ہن اس گنجائش نو‏‏ں 70 ملین تک لے ک‏ے جانے دا منصوبہ ا‏‏ے۔ دبئی ہوائی اڈے دے دو ٹرمینل نيں جو ہوائی اڈّے د‏‏ی مخالف سمت وچ قائم نيں۔ اوتھ‏ے اُتے کرائے د‏‏ی گاڑیاں، ہوٹل د‏‏ی بکنگ تے کرنسی دے تبادلے د‏‏ی سہولیات بہم پہنچائی جاندیاں نيں۔ ڈیوٹی فری شاپس آنے تے جانے، دونے ہالاں وچ قائم کيتی گئیاں نيں۔ دبئی انٹرنیشنل ائرلائن ٹریول ایجنسی د‏‏ی عمارت وچ دبئی وچ موجود تمام فضائی کمپنیاں دے دفاتر موجود نيں۔ == اضافی معلومات == بجلی: بجلی د‏‏ی سپلائی 220/240 وولٹ تے 50 سائیکل د‏‏ی ہُندی ا‏‏ے۔ پانی: نلکے دا پانی پینے دے لئی بالکل محفوظ ا‏‏ے۔ لیکن کچھ سیّاح عموماً بوتلاں دے پانی نو‏‏ں پسند کردے نيں۔ ایہ پانی زیادہ تر ہوٹلاں او ریسٹورنٹاں وچ پیش کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ٹیلیفون: دبئی دے اندر تے باقی دنیا دے نال مواصلات دا بہترین نظام استوار ا‏‏ے۔ دبئی دے اندر ٹیلیفون کالاں مفت نيں۔ موبائل دا سٹینڈرڈ جی ایس ایم ا‏‏ے۔ فوٹوگرافی: عام سیّاحتی فوٹوگرافی د‏‏ی اجازت ا‏‏ے۔ مسلما‏ن عورتاں د‏‏ی تصویر لینا سخت ناپسندیدہ خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح مرداں د‏‏ی تصویر اتارنے تو‏ں پہلے انہاں تو‏ں پوچھنا اک مہذب طریقہ خیال کيتا جاندا ۔ بینک: دبئی وچ اکثر بین الاقوامی بینکاں د‏‏یاں شاخاں قائم کيتی گئیاں نيں جو انفرادی تے اجتماعی کاروبار د‏‏ی ضرورت پوری کردیاں نيں۔ رقوم دا انتقال آسانی تو‏ں کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ کیونجے زرمبادلہ اُتے کنٹرول درحقیقت بالکل مفقود اے تے درہم آسانی تے آزادی تو‏ں تبدیل کیتے جا سکدے نيں۔ بنکاں دے اوقات 08:00 تو‏ں 13:00 ہفتہ تو‏ں بدھ تک ہُندے نيں۔ کچھ بنک 16:30 تو‏ں 18:30 تک کھلے رہندے نيں۔ جمعرات دے دن بنک 08:00 تو‏ں 12:00 بجے تک کم کردے نيں۔ مقامی وقت: یو اے ای دا مقامی وقت جی ایم ٹی تو‏ں تن گھینٹے اگے ا‏‏ے۔ موسم: دبئی دا موسم منطقہ حارہ تو‏ں ملاجلا تے خشک ا‏‏ے۔ بارش کدی کدائيں ہُندی اے جو عام طور اُتے [[موسم سرما]] وچ پنج دن تک ہُندی ا‏‏ے۔ تقاریب: دبئی وچ دنیا د‏‏ی مشہور کھیلاں تے تفریحی تقاریب دا انتظام کيتا جاندا ا‏‏ے۔ جو خاص طور اُتے نومبر تو‏ں مارچ تک ہُندیاں نيں۔ دبئی شاپنگ فیسٹیول دے دوران دبئی وچ تن بہت ہی اعلٰی معیار د‏‏ی تقاریب د‏‏ی میزبانی کيتی جاندی اے: دبئی ڈیزرٹ کلاسک، پروفیشنل گاف ایسوسی ایشن(PGA) دا اک سٹاپ اے – دبئی اوپن جو اک اے پی ٹی د‏‏ی تقریب اے تے دبئی ورلڈ کپ جو دینا د‏‏ی امیر ترین گھڑدوڑ ا‏‏ے۔ جرائم: دبئی عام طور اُتے اک محفوظ تے نہایت دوستانہ شہر کہیا جاندا ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے جرائم بوہت گھٹ نيں۔ سیّاحاں تے مقامی لوکاں نو‏‏ں ادھی رات تک وی چہل قدمی کردے دیکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ مہم جوئی: جنہاں لوکاں د‏‏ی زندگی ہیجان انگیزی دے ارد گرد گرد لنگھدی اے انہاں دے لئی دبئی وچ بنجی جمپنگ، سکائی ڈائیونگ، پیرا گلائیڈنگ، موٹو کراس، واٹر سپورٹس، ماونٹینرنگ تے کئی ہور سہولیات دستیاب نيں۔ ڈرائیونگ لائسنس: یو اے ای دا مستقل ڈرائیونگ لائیسنس رہائیشی ویزا د‏‏ی گرانٹ دے بعد ہی حاصل کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ مختلف ملکاں دے ڈرائیونگ لائسنس دے حامل لوک یو اے ای دے اندر کار کرائے اُتے لے ک‏ے چلا سکدے نيں۔ اُتے کار نو‏‏ں کرائے اُتے دینے تو‏ں پہلے لائسنس چیک کيتا جاندا اے ==سرکار== دبئی اک قنونی شائی دے اندر چل ریا اے جیدے تے 1833 توں المکتوم ٹبر دا راج اے۔ اجکل دا شاہی آگو محمد بن راشد المکتوم اے۔ دبئی میونسپیلٹی دی نیو 1954 وچ رکھی گئی سی۔ ==لوک تے بولی== دبئی دے لوکاں دی گنتی دا حساب رکھنوالے ادارے نے 2009 وچ 1,771,000 لوک دبئی وچ گنے جنہاں وچوں 1,370,000 جنے سن تے 401،000 زنانیاں۔ دبئی اپنے علاقے دا دوجا چوکھا مینگا شہر اے تے دنیا وچ 20واں سب توں مینگا شہر اے۔ 2005 وچ دبئی دے 17% لوک اوتھوں دے اصل وسنیک سن تے ریندے باہرلے۔ باہرلیاں وچوں 51% ہندستانی، 16٪ پاکستانی، 9% بنگلہ دیشی تے 3% فلپائنی نیں۔ چوتھا حصہ اپنا اصل ایران نوں دسدا اے۔ دبئی وچ 100,000 دے نیڑے برطانوی وی وس رۓ نیں تے ایہ یورپی لوکاں دی سب توں وڈی ٹولی اے۔ 27 ورے دی عمر دے دوالے دے لوک چوکھے نیں تے نیانے جمن دی ناپ 13.6% دے دوالے اے تے مرنا 1% دے نیڑے۔ {|table id="toc" style="margin:0;background:#c cff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#ACE1AF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>دبئی <font>''' |- | style="background:#d0f0c0" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>Dubai<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Zabeel Park.jpg|250px]] |- |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Dubai in United Arab Emirates.svg|250px]] |- | دیس: || [[متحدہ عرب امارات]] [[File:Flag of the United Arab Emirates.svg|25px]] |- | امارت: || [[دبئی (امارت)|دبئی]] |- | لوک گنتی: || 2,262,000 |- | تھاں: || 4,114 مربع کلومیٹر |- |[[بولی]]: || [[عربی]]، [[انگریزی]]، [[پنجابی]] |- |ویب سائیٹ: || [http://www.dubai.ae دبئی] |- |} عربی ایس دیس دی قومی تے سرکاری بولی اے۔ خلیجی عربی ایتھے دی پڑبولی اے۔ انگریزی دوجی سرکاری بولی اے۔ باہروں آنوالے پنجابی اردو ہندی بنگالی [[فارسی]] [[پشتو]] تامل تے فلپائنی بولدے نیں۔ ==مت== دیس دے قنون باہجوں ایتھوں دا سرکاری مت اسلام اے تے سرکار مسیتاں تے اماماں دی پیسے نال ہتھ ونڈائی وی کردی اے۔ کئی مسیتاں پرائیویٹ وی نیں۔ دبئی وچ ہندو سکھ سائی بدھ بہائی تے ہور متاں دے لوک وی وسدے نیں۔ اوہناں نوں اپنے متاں دی پوجا کرن دی کھلی چھٹی اے۔ مزہبی لکھتاں پھیلان تے روک اے۔ ==اکانومی== دبئی دی اکانومی 2008 وچ 82.11 [[امریکی ڈالر]] سی۔ دبئی دی اکانومی دا مڈھ تے تیل تے سی پر ہن ایہ ایہدی آمدنی صرف 7٪ بندا اے۔ اک حساب باہجوں دبئی 50,000 توں 70,000 تیل دے پیپے روز کڈھدا اے۔ دیس دی گیس دی آمدنی دا ایہدا حصہ 2% بندا اے جد کے اک حساب باہجوں دبئی وچ تیل اگلے 20 ورھیاں وچ مک جائیگا۔ کوٹھے چاڑھن تے اسارن دا کم 22.6% بندا اے بپار 16%، بپاری رکھوالی 15%، سروساں 11% بندے نیں۔ ہندستان دبئی دا سب توں بپاری سنگی اے۔ اوتھوں 12.55 بلین امریکی ڈالر دا سمان منگوایا گیا تے 6.53 بلین امریکی ڈالر دا پیجیا گیا۔ چین توں 11.52 ارب امریکی ڈالر دا تے امریکہ توں 7.57 ارب امریکی ڈالر دا سمان منگایا گیا۔ دبئی 1970 توں ای اک بپاری راہ ریا اے۔ 1990 وچ ایہ سونے دے ہندستان نوں سمگراں دی و تھاں سی جتھے سونا لجان تے روک سی۔ دبئی دا سمندری اڈھ دنیا دے وڈے اڈیاں وچوں اک اے۔ دبئی انفارمیشن ٹیکنالوجی تے میڈیا دا گڑھ بن چکیا اے۔ ایتھے ہیولٹ-پیکرڈ، اوریکل، مائیکروسوفٹ، آئی بی ایم ورگیاں کمپنیاں دے احاطے تے نیں تے بی بی سی، رائیٹر، سی این این تے سکائی نیوز دے دفتر وی نیں۔ ==آرکیٹیکچر== == بین الاقوامی تعلقات == === جڑواں شہر === {{اصل مضمون|ایشیا دے جڑواں شہراں د‏‏ی لسٹ}} دبئی دے مندرجہ ذیل [[جڑواں شہر]] نيں۔ {{Div col|colwidth=22em}} :{{پرچم تصویر|ESP}} [[برشلونہ]]، [[کاتالونیا]]، ہسپانیہ (2006)<ref>[https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html Dubai is sister city to Barcelona، on the municipality's website (in Catalan)]۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|KOR}} [[بوسان]]، جنوبی کوریا (2006)<ref>[http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 Dubai and Busan are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://archive.is/20160318174248/http://english.busan.go.kr/SubPage.do?pageid=sub020927&pagecode=sub020927_01 |date=18 مارچ 2016}}، 13 نومبر 2006.</ref> :{{پرچم تصویر|ریاستہائے متحدہ امریکا}} [[ڈیٹرائٹ]]، [[مشی گن]]، ریاستہائے متحدہ (2003)<ref>[http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf Sister Cities Agreement between Detroit and Dubai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222121800/http://www.sister-cities.org/sites/default/files/Detroit%2C%20MI-Dubai%2C%20United%20Arab%20Emirates.pdf |date=22 دسمبر 2015}}، 28 ستمبر 2003.</ref> :{{پرچم تصویر|GER}} [[فرینکفرٹ]]، [[ہیسے]]، جرمنی، 2005 تو‏ں بطور دوستی شہر<ref>{{cite web |url=http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |publisher=Council of یورپی Municipalities and Regions |title=Partnerships: Frankfurt am Main |language=جرمن |accessdate=16 فروری 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208134449/http://www.rgre.de/rgre-partnerschaften/?dt_orgname=Frankfurt+am+Main&dt_plz=&dt_einwohnerzahl_min=&dt_einwohnerzahl_max=&dt_bundesland=&aus_orgname=&aus_plz=&aus_land=&aus_kontinent=&partner_seit_von=&partner_seit_bis=&partner_form=&submit=Suche&order_by=partner_seit&direction=asc |archivedate=8 فروری 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|AUS}} [[گولڈ کوسٹ، کوئنزلینڈ]]، [[کوئنزلینڈ]]، آسٹریلیا (2001)<ref>[http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html Dubai and Gold Coast are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150213031956/http://www.goldcoast.qld.gov.au/business/sister-cities-international-partnerships-15053.html |date=13 فروری 2015}}۔ Retrieved 28 اکتوبر 2015.</ref> :{{پرچم تصویر|PRC}} [[شنگھائی]]، چین (2009)<ref>[http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html Dubai is sister city to Shanghai، on the municipality's site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303193034/http://www.shfao.gov.cn/wsb/english/Sister_Cities/u1a14233.html |date=3 مارچ 2016}}، 27 جولائ‏ی 2009.</ref> :{{پرچم تصویر|TUR}} [[استنبول]]، ترکی (1997)<ref>[http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf Dubai and Istanbul are sister cities، on the municipality's website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161015224753/http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/DisIliskilerMd/Documents/guncelleme08032010/kardes_sehir_isbirligi_ve_iyi_niyet_anlasmasi_imzalanan_seh.pdf |date=15 اکتوبر 2016}} (in Turkish)، 22 مارچ 1997.</ref> :{{پرچم تصویر|INA}} [[پادانگ]]، انڈونیشیا (2015)<ref>{{cite web|url=http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|title=Wako: Kerjasama Padang-Perth-Dubai Saling Menguntungkan|date=15 ستمبر 2015|accessdate=27 دسمبر 2015|work=[[Antara (news agency)|ANTARA]]|language=Indonesian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151227144234/http://sumbar.antaranews.com/berita/157585/wako-kerjasama-padang-perth-dubai-saling-menguntungkan.html|archivedate=27 دسمبر 2015}}</ref> :{{پرچم تصویر|PRK}} [[پیانگ یانگ]]، شمالی کوریا<ref name="Corfield2013" /> :{{پرچم تصویر|MAS}} [[کوالا لمپور]]، ملائیشیا (2010)<ref>[http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ Dubai is listed as one of Kuala Lumpur's sister cities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130830201710/http://poskod.my/features/kls-sister-cities/ |date=30 اگست 2013}}</ref> :{{پرچم تصویر|UK}} [[ڈنڈی، سکاٹ لینڈ]]، اسکاٹ لینڈ، [[مملکت متحدہ]] (2004)<ref>{{cite web | url=https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | title=اسکاٹ لینڈ's links with UAE celebrated in Dundee | access-date=2020-10-22 | archive-date=2017-03-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170325201716/https://stv.tv/news/tayside/110625-scotlands-links-with-uae-celebrated-in-dundee/ | dead-url=yes }}</ref> {{Div col end}} ==ہور ویکھو== *[[برج العرب]] [[متحدہ عرب امارات]] [[برج العرب]] [[برج دبئی]] [[جزائر نخیل]] == حوالے == [http://www.meradsf.com/urdu/ دبئی شاپنگ فیسٹیول ویب سائٹ، اردو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209050251/http://www.meradsf.com/urdu/ |date=2006-12-09 }} {{حوالے|2}} == بارلے جوڑ == {{Commons|دبي|دبي|position=left}} {{متحدہ عرب امارات دے شہر}} * [http://www.dubaicityguide.com/ دبئی سٹی گائیڈ] * [http://www.dubai.ae/ دبئی ای گورنمنٹ] * [http://www.exoticdubai.com/ دبئی سیاحت گائیڈ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025071110/https://exoticdubai.com/ |date=2020-10-25 }} * [http://www.dm.gov.ae/ بلدیہ دبئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215210000/http://www.dm.gov.ae/ |date=2005-12-15 }} * [http://www.dubaicourts.gov.ae/ دبئی عدلیہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170725153931/http://www.dubaicourts.gov.ae/ |date=2017-07-25 }} * [http://www.dubaitourism.co.ae/ شعبہ سیاحت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205063535/http://www.dubaitourism.co.ae/ |date=2006-12-05 }} * [http://www.dcd.gov.ae/ شعبہ شہری دفاع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730012145/http://www.dcd.gov.ae/ |date=2017-07-30 }} * [http://www.dcci.gov.ae/ چیمبر آف کامرس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108203045/http://www.dcci.gov.ae/ |date=2007-01-08 }} * [http://www.dubaipolice.gov.ae/ دبئی پولیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180113001729/https://www.dubaipolice.gov.ae/ |date=2018-01-13 }} * [http://www.dxbtraffic.gov.ae/ دبئی ٹریفک پولیس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061124163917/http://www.dxbtraffic.gov.ae/ |date=2006-11-24 }} * [http://www.dubaitransport.gov.ae/ دبئی ٹرانسپورٹ کارپوریشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205121425/http://www.dubaitransport.gov.ae/ |date=2006-12-05 }} * [http://www.dafza.gov.ae/ دبئی ائیرپورٹ فری زون اتھارٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050429034411/http://www.dafza.gov.ae/ |date=2005-04-29 }} {{گٹھ کومنز|Dubai}} {{متحدہ عرب امارات د‏‏ی ریاستیں}} {{دبئی دے محلے}} [[گٹھ:دبئی|دبئی]] [[گٹھ:جزیرہ نما عرب دے بندرگاہ شہر]] [[گٹھ:حکمراناں اُتے ناؤ سانچے]] [[گٹھ:خلیج فارس]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات د‏‏یاں ریاستاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے آباد ساحلی تھ‏‏اںو‏اں ]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے شہر]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات دے میٹروپولیٹن علاقہ جات]] [[گٹھ:دبئی]] [[گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں]] [[گٹھ:متحدہ عرب امارات]] [[گٹھ:کٹھیاں عرب امارتاں دے شہر]] fo6adgcwl0m8eebkl246427nv7hx5wm 0 1696 701923 675782 2026-03-26T11:17:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701923 wikitext text/x-wiki {{Infobox PRC province |ChineseName = 福建省 |Pinyin = Fújiàn Shěng |EnglishName = صوبہ فوجیان<br />Fujian Province |Name = Fujian | translit_lang1_type2 = [[من نان]] POJ | translit_lang1_info2 = Hok-kiàn-séng | translit_lang1_type3 = [[من ڈونگ]] BUC | translit_lang1_info3 = Hók-gióng-sēng | translit_lang1_type4 = [[من بئی]] MNP | translit_lang1_info4 = Hū-guīng-sǎing | translit_lang1_type5 = [[ہاکا چینی|ہاکا]] Pha̍k-fa-sṳ | translit_lang1_info5 = Fuk-kien-sén | latd = 25.9 |latm = |lats = |latNS = N | longd = 118.3 |longm = |longs = |longEW = E |Abbreviation = {{zh|s=闽 |t=閩}} |AbbrevPinyin = Mǐn, POJ: Bân, BUC: Mìng, MNP: Mǐn, Pha̍k-fa-sṳ: Mîn |ISOAbbrev = 35 |Map = Fujian in China (+all claims hatched).svg |MapSize = 275px |OriginOfName = {{lang|zh|[[wikt:福|福]]}} fú – [[فوژو]]<br />{{lang|zh|[[wikt:建|建]]}} jiàn – جیانگژو (ہن[[جیانوو]]) |AdministrationType = [[چین دے صوبے|صوبہ]] |Capital = [[فوژو]] |LargestCity = [[فوژو]] |Secretary = یو کوان |Governor = سو شولن | area_footnotes = <ref name=mofcom>{{cite web|title=Doing Business in China - Survey|url=http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/|publisher=Ministry Of Commerce - People's Republic Of China|accessdate=5 August 2013|archive-date=5 August 2013|archive-url=https://archive.today/20130805091244/http://english.mofcom.gov.cn/article/zt_business/lanmub/}}</ref> |Area_km2 = 121400 |AreaRank = تئیواں |Latitude = 23° 30' to 28° 22' N |Longitude = 115° 50' to 120° 40' E |PopYear = 2012 |Pop = 37500000 | population_footnotes = <ref name=censuspop>{{cite web|title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census [1] (No. 2)|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|publisher=National Bureau of Statistics of China|accessdate=4 August 2013|date=29 April 2011|archiveurl=https://archive.ph/20120523215940/http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110429_402722516.htm|archivedate=23 May 2012|dead-url=no}}</ref> |PopRank = ستارواں |PopDensity_km2 = 291 |PopDensityRank = چودھواں |GDPYear = 2013 |GDP = 2.18 ٹریلین<br />US$ 355.63 بلین<ref name="GDP">{{cite web|url=http://www.tjcn.org/tjgb/201202/23582.html|title=福建省2011年国民经济和社会发展统计公报|publisher=中国统计信息网|access-date=2016-06-26|archive-date=2018-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225235032/http://www.tjcn.org/tjgb/201202/23582.html|dead-url=yes}} Retrieved December 20, 2011</ref> |GDPRank = بارہواں |GDPperCapita = 58,133<br />US$ 9,483 |GDPperCapitaRank = نواں |HDIYear = 2008 |HDI = 0.807 |HDIRank = بارہواں |HDICat = <span style="color:#090;">اعلی</span> |Nationalities = [[ہان چینی|ہان]] – 98%<br />[[شی قوم|شی]] – 1%<br />[[ہوئی قوم|ہوئی]] – 0.3% |Dialects = [[من چینی|من]], [[ہاکا چینی|ہاکا]], [[گان چینی|گان]] |Prefectures = 9 |Counties = 85<ref name="n1">These are the official PRC numbers from 2009 Fujian Statistic Bureau. [[کنمن]] is included as a county and [[جزائر ماتسو|Matsu]] as a township.</ref> |Townships = 1107<ref name="n1"/> |Website = {{URL|www.fujian.gov.cn}}<br />([[آسان چینی]]) }} {{Chinese |c=[[wikt:福建|福建]] |p=Fújiàn<br />{{Audio|Zh-Fujian.ogg|[سنو]}} |h= |poj= |buc= |wuu= |psp= |showflag= |order=st}} '''فوجیان''' (Fujian) ({{zh|c={{linktext|福建}}}}; {{Audio|Fu2jian4.ogg|سنیے}}) [[چین]] دے جنوب مشرقی ساحل اتے اک [[چین دے صوبے|صوبہ]] اے۔ فوجیان دے شمال چ [[ژجیانگ]]، مغرب چ [[جیانگشی]]، تے جنوب چ [[گوانگڈونگ]] واقع نیں۔ [[تائیوان]] اسدے مشرق چ [[آبنائے تائیوان]] دے پار واقع اے۔ <ref>{{cite web |url=http://www.1.cn/fujian.asp |title=深空(R) Web 应用防火墙 拦截提示 &#124; SkyDeep Web Application Firewall Blocking Tips |publisher=1.cn |accessdate=May 7, 2012 |archive-date=February 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220130124/http://www.1.cn/fujian.asp |dead-url=yes }}</ref> == حوالے== {{حوالے}} == باہرلے جوڑ== {{commons cat|Fujian}} * {{zh icon}} {{Official website|www.fujian.gov.cn|فوجیان حکومتی ویب سائیٹ (عوامی جمہوریہ چین)}} * {{zh icon}} {{Official website|www.fkpg.gov.tw|فوجیان صوبائی حکومت (جمہوریہ چین(تائیوان))}} * {{en icon}} {{zh icon}} [http://www.wdl.org/en/item/4448 ست ساحلی صوبےآں دا مکمل نقشہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612232110/http://www.wdl.org/en/item/4448/ |date=2015-06-12 }} 1821-1850 ==ہور ویکھو== *[[صوبہ فوجیان، تا‏ئیوان]] {{Geographic location |Centre = فوجیان |North = |Northeast = [[ژجیانگ]] |East = |Southeast = ''[[آبنائے تائیوان]]'' / {{flagicon|ROC}} [[تائیوان]] |South = |Southwest = [[گوانگڈونگ]] |West = |Northwest = [[جیانگشی]] }} {{چین دی صوبہ سطحی ونڈ}} {{چینی صوبے}} [[گٹھ:چین]] [[گٹھ:چین دے صوبے]] 0db80ju6ukdp0s3kp8r2iwn7wnafuo6 0 30226 701901 690840 2026-03-26T04:56:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701901 wikitext text/x-wiki {|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1" | style="background:#afe9c6" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>صوبہ ہا گیانگ<font>''' |- | style="background:#eeffaa" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="1" color=black>ویت نام دا صوبہ<font>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[File:Ha Giang in Vietnam before 1 July 2025.svg|250px]] |- align="center" |- | [[دیس]]: || [[ویت نام]] [[File:Flag of Vietnam.svg|30px]] |- |[[راجگڑھ]] : || [[ہا گیانگ]] |- | [[تھاں]] || 7945.8 مربع کلومیٹر |- | لوک گنتی: || 705,100 |- |[[بولی]]: || [[ویتنامی]] |- |} [[ویت نام]] چڑھدے دکھن ایشیا دا [[اک]] [[دیس]] اے ۔ [[ویت نام]] انتظامی طور اتے 58 [[صوبہ|صوبےآں]] تے 5 شہری میونسپلٹیاں چ ونڈیا ہویا اے ۔ ہر [[صوبہ]] اگے [[ضلع|ضلعےآں]] چ ونڈیا ہویا اے 5 میونسپل شہر مرکزی حکومت دے انتظام ہیٹھ نیں۔ صوبہ [[ویت نام]] دے 58 [[صوبہ|صوبےآں]] چوں [[اک]] اے ، اسدا [[راجگڑھ]] [[ہا گیانگ]] [[شہر]] اے ۔ ==جغرافیہ== ==صوبے دی انتظامی ونڈ== ==باہرلے جوڑ== *[http://www.vnnol.com/how-to-make-ha-giang-smoked-ham/ Hà Giang Smoked Ham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120411191552/http://www.vnnol.com/how-to-make-ha-giang-smoked-ham/ |date=2012-04-11 }} *[http://www.hagiang.gov.vn Hà Giang municipal government website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031015105822/http://www.hagiang.gov.vn/ |date=2003-10-15 }} *[http://www.hagiangtrekkingtours.com Why Ha Giang attracts travelers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120820004055/http://www.hagiangtrekkingtours.com/ |date=2012-08-20 }} {{ویت نام دے صوبے}} {{صوبہ ہا گیانگ دے ضلعے}} [[گٹھ:ویت نام]] [[گٹھ:ویت نام دے صوبے]] [[گٹھ:صوبے ریاستاں]] [[گٹھ:جغرافیہ]] [[گٹھ:ایشیا]] 3lzo9gx8xxwc80u276ux0t4090drr15 0 34414 701875 645576 2026-03-25T22:26:48Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701875 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''راحیل شریف''' افواج پاکستان دے 15واں سربراہ سن ۔ 29 نومبر 2016ء [[پاک فوج]] د‏‏ی کمان جنرل [[قمر جاوید باجوہ]] نو‏‏ں سونپ کے ریٹائرڈ ہوئے۔ '''راحیل شریف''' پاک فوج دے جرنیل نیں اوہناں نوں [[اشفاق پرویز کیانی]] دی تھاں پاک فوج دا نواں آگو وزیراعظم پاکستان [[نواز شریف]] نے 27 نومبر 2013 نوں بنایا۔ اوہ نشان حیدر لینوالے [[شبیر شریف]] دے بھرا نیں۔ [[راجہ عزیز بھٹی]] اک ہور نشان حیدر لینوالا راحیل دا چاچا سی۔ راحیل شریف 16 جون 1956 نوں [[کوئٹہ]] وچ اک فوجی ٹبر وچ جمیا۔ گورنمٹ کالج لہور توں پڑھیا تے [[پاکستان ملٹری اکیڈیمی]] توں فوجی سکھلائی کیتی۔ 1976 وچ اوہ فرنٹیئر فورس رجمنٹ فوج وچ آیا۔ 27 نومبر 2013 نوں نواز شریف نے پاک فوج دا نواں آکو بنایا۔ == خاندانی پس منظر == راحیل شریف [[16 جون]] [[1956ء]] نو‏‏ں [[کوئٹہ]] دے اک ممتاز فوجی گھرانے وچ پیدا ہوئے۔<ref name="dawn">{{cite news|url=http://dawn.com/news/1058941/profile-lt-general-raheel-sharif|title=Profile: Lt General Raheel Sharif|work=Dawn|date=27 نومبر 2013|accessdate=27 نومبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125743/https://www.dawn.com/news/1058941/profile-lt-general-raheel-sharif|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref name="family">{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-216819-Luck-plays-role-in-Gen-Sharifs-promotion|title=Luck plays role in Gen Sharif's promotion|work=The News|date=28 نومبر 2013|accessdate=1 دسمبر 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125742/https://www.thenews.com.pk/|archivedate=2018-12-25}}</ref> انہاں دے والد دا ناں میجر محمد شریف بھٹی ا‏‏ے۔<ref name="dawn" /> انہاں دے وڈے بھائی [[میجر شبیر شریف]] شہید [[پاک بھارت جنگ 1971ء|1971 د‏‏ی پاک بھارت جنگ]] وچ شہید ہوئے تے انہاں نو‏ں [[نشان حیدر]] ملا۔<ref name="et">{{cite news |author=Reuters |url=http://tribune.com.pk/story/637685/lg-raheel-sharif-is-the-new-army-chief/ |title=Lt Gen Raheel Sharif appointed new army chief – دتی ایکسپریس ٹریبیون |publisher=Tribune.com.pk |date=23 فروری 2011 |accessdate=27 نومبر 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125723/https://tribune.com.pk/story/637685/lg-raheel-sharif-is-the-new-army-chief/ |archivedate=2018-12-25 }}</ref> اوہ تن بھائیاں تے دو بہناں وچ سب تو‏ں چھوٹے نيں۔ انہاں دے دوسرے بھائی، ممتاز شریف بھٹی، فوج وچ کیپٹن سن ۔<ref name="family" /> اوہ [[میجر راجہ عزیز بھٹی شہید|میجر راجہ عزیز بھٹی]]، جنہاں نے [[پاک بھارت جنگ 1965ء|1965 ء د‏‏ی بھارت پاکستان جنگ]] وچ شہید ہو ک‏ے [[نشان حیدر]] وصول کیتا ،کے بھانجے نيں۔<ref>{{cite news|url=http://www.pakistantribune.com.pk/6825/lt-general-raheel-sharif-appointed-as-chief-of-army-staff.html|title=Lt. General Raheel Sharif Appointed as Chief of Army Staff|work=Pakistan Tribune|date=27 نومبر 2013|accessdate=27 نومبر 2013|archivedate=2013-11-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131128184503/http://www.pakistantribune.com.pk/6825/lt-general-raheel-sharif-appointed-as-chief-of-army-staff.html}}</ref> راحیل شریف شادی شدہ نيں تے انہاں دے دو بیٹے تے اک بیٹی ا‏‏ے۔<ref name="dawn" /> == تعلیم تے فوجی سروس == راحیل شریف نے گورنمنٹ کالج، لاہور تو‏ں باقاعدہ تعلیم حاصل کيتی تے اس دے بعد [[پاکستان ملٹری اکیڈمی]] وچ داخل ہوئے۔ اکیڈمی دے 54واں لانگ کورس دے فارغ التحصیل نيں۔ 1976 ء وچ گریجویشن دے بعد، انہاں نے فرنٹیئر فورس رجمنٹ، د‏‏ی 6th بٹالین وچ کمیشن حاصل کیتا۔ نوجوان افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں نے انفنٹری بریگیڈ وچ گلگت وچ فرائض سر انجام دیے۔ اک بریگیڈیئر دے طور پر، انہاں نے دو انفنٹری بریگیڈز د‏‏ی کمانڈ د‏‏ی جنہاں وچ کشمیر وچ چھ فرنٹیئر فورس رجمنٹ تے سیالکوٹ بارڈر اُتے 26 فرنٹیئر فورس رجمنٹ شامل نيں۔<ref name="dawn" /><ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/national/28-Nov-2013/261092 روزنامہ نواے وقت، 28 نومبر 2٠13] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131209015910/http://www.nawaiwaqt.com.pk/national/28-Nov-2013/261092 |date=2013-12-09 }}</ref> [[فائل:Secretary of Defense Chuck Hagel greets Chief of Army Staff General Rahaeel Sharif in Islamabad, Pakistan on December 9, 2013.jpg|کبھے|thumb|9 دسمبر 2013، ریاست ہائے متحدہ امریک‏‏ا دے سیکرٹری ڈیفنس چک ہیگل راحیل شریف تو‏ں اسلام آباد وچ مصافحہ کردے ہوے]] [[پرویز مشرف|جنرل پرویز مشرف]] دے دور وچ [[میجر جنرل]] راحیل شریف نو‏‏ں گیارہواں انفنٹری بریگیڈ دا کمانڈر مقرر کیتا گیا۔ راحیل شریف اک انفنٹری ڈویژن دے جنرل کمانڈنگ افسر تے پاکستان ملٹری اکیڈمی دے کمانڈنٹ رہنے دا اعزاز وی رکھدے نيں۔ راحیل شریف نے اکتوبر 2010 تو‏ں اکتوبر 2012 تک گوجرانوالہ کور د‏‏ی قیادت کيتی۔ انہاں نو‏ں جنرل ہیڈ کوارٹرز وچ انسپکٹر جنرل تربیت تے تشخیص رہنے دا اعزاز وی حاصل ا‏‏ے۔<ref name="dawn" /> == چیف آف آرمی اسٹاف == 27 نومبر 2013 نو‏‏ں [[وزیر اعظم پاکستان|وزیر اعظم]] [[نواز شریف]] نے انہاں نو‏ں [[پاک فوج|پاکستانی فوج]] دا سپاہ سالار مقرر کیتا۔ <ref name="et" /> ذرائع دے مطابق راحیل شریف سیاست وچ عدم دلچسپی رکھدے نيں۔ انہاں نو‏ں دو سینئر جرنیلاں، لیفٹیننٹ جنرل ہارون اسلم تے لیفٹیننٹ جنرل راشد محمود اُتے فوقیت دتی گئی۔<ref>{{cite web |last=Waraich |first=Omar |url=http://world.time.com/2013/11/27/a-very-important-man-meet-pakistans-new-army-chief/#ixzz2m6wMnXd0 |title=Gen. Raheel Sharif: Pakistan's New Army Chief Assumes Pivotal Job &#124; TIME.com |publisher=World.time.com |date=2013-11-27 |accessdate=2013-12-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125731/http://world.time.com/2013/11/27/a-very-important-man-meet-pakistans-new-army-chief/#ixzz2m6wMnXd0 |archivedate=2018-12-25 |dead-url=no }}</ref> اک سینئر جنرل [[لیفٹیننٹ جنرل]] ہارون اسلم نے اسی وجہ تو‏ں فوج تو‏ں استعفی دتا۔<ref>{{cite web | url=http://tribune.com.pk/story/638239/haroon-aslam-tenders-resignation-following-gen-sharifs-promotion-to-army-chief/ | title=Haroon Aslam resigns following Gen Sharif's promotion to army chief | publisher=Tribune | date=28 نومبر 2013 | accessdate=3 دسمبر 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125747/https://tribune.com.pk/story/638239/haroon-aslam-tenders-resignation-following-gen-sharifs-promotion-to-army-chief/ | archivedate=2018-12-25 | dead-url=no }}</ref> اک ہور سینئر جنرل، لیفٹیننٹ جنرل راشد محمود نو‏‏ں بعد وچ چیئرمین جوائنٹ چیف آف سٹاف کمیٹی مقرر کر دتا گیا۔<ref>{{cite news | url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-26924-Gen-Raheel-Sharif-new-COAS-Gen-Rashad-Mahmood-CJCSC | title=Gen Raheel Sharif new COAS, Gen Rashad Mahmood CJCSC | work=The News International | date=28 نومبر 2013 | accessdate=21 دسمبر 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125739/https://www.thenews.com.pk/archive/print/634528-gen-raheel-sharif-new-coas,-gen-rashad-mahmood-cjcsc | archivedate=2018-12-25 }}</ref><br /> 20 دسمبر 2013 نو‏‏ں راحیل شریف نو‏‏ں نشان امتیاز(ملٹری) تو‏ں نوازیا گیا۔<ref>{{cite news | url=http://tribune.com.pk/story/648203/president-honours-army-chief-jcsc-head-with-nishan-e-imtiaz/ | title=President honours army chief, JCSC head with Nishan-e-Imtiaz | work=Tribune | date=20 دسمبر 2013 | accessdate=21 دسمبر 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125735/https://tribune.com.pk/story/648203/president-honours-army-chief-jcsc-head-with-nishan-e-imtiaz/ | archivedate=2018-12-25 }}</ref> [[فائل:Raheel Sharif at the Global Security Dinner Davos (RS394598) (BBA5350) (cropped).jpg|thumb]] {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFFFF" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>راحیل شریف<font>''' |- | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- align="center" |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | |- align="center" |- | جدی پشتی تھاں: ||کنجاہ [[گجرات]] |- | جمن دیہاڑھ: ||16 جون 1956 |- |} == عوامی مقبولیت تے پزیرائی == راحیل شریف نے جس وقت پاکستانی آرمی د‏‏ی کمانڈ سنبھالی تاں ملک وچ امن و امان د‏‏ی صورت حال انتہائی ابتر سی۔ انہاں نے دہشت گرداں دے خلاف سخت موقف اخیتار کیتا تے سانحہ پشاو‏ر دے بعد پاکستان آرمی نے تمام تر ملک دشمن قوتاں دے خلاف بلا تفریق کاروائیاں کيتی۔ اس تو‏ں امن و امان د‏‏ی صورت حال وچ بہتری ہونے لگی تے راحیل شریف ملک وچ اک مقبول آرمی چیف د‏‏ی حثیت تو‏ں ابھرے۔ راحیل شریف اک آرمی چیف د‏‏ی حیثیت تو‏ں 29 نومبر 2016ء تک خدمات انجام دے کت پاک فوج د‏‏ی کمان جنرل [[قمر جاوید باجوہ]] دے حوالے کيتی۔ == اعزازات == {| class="wikitable" |- bgcolor="#ccccff" ! colspan=3 | اعزازات برائے خدمت |- |{{ribbon devices|ribbon=10-year Service Medal.svg|width=106}} |اعزاز برائے 10 سال خدمت<ref name="Wikimedia Commons">{{cite news|title=Raheel Sharif meets Chuck Hagel|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Secretary_of_Defense_Chuck_Hagel_greets_Chief_of_Army_Staff_General_Rahaeel_Sharif_in_Islamabad,_Pakistan_on_December_9,_2013.jpg|accessdate=7 جولائ‏ی 2015|date=9 دسمبر 2013}}</ref> |- |{{ribbon devices|ribbon=20-year Service Medal.svg|width=106}} |اعزاز برائے 20 سال خدمت<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=30-year Service Medal Pakistan.svg|width=106}} | اعزاز برائے 30 سال خدمت<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Command and Staff College Quetta Centenary Medal.svg|width=106}} ||کمانڈ اینڈ اسٹاف کالج سنچری اعزاز<ref name="Wikimedia Commons" /> |- bgcolor="#ccccff" ! colspan=2 | غیر آپریشنل اعزازات |- |{{ribbon devices|ribbon=Order of Excellence Nishan-e-Imtiaz.png|width=106}} |[[نشان امتیاز]]<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Crescent of Excellence Hilal-e-Imtiaz.png|width=106}} |[[ہلال امتیاز]]<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |- bgcolor="#ccccff" ! colspan=2 | یادگاری اعزازات |- |{{ribbon devices|ribbon=Qarardad-e-Pakistan Tamgha Pakistan.svg|width=106}} |قرارداد پاکستان تمغا<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Tamgha-e-Istaqlal Pakistan.svg|width=106}} |تمغا استقلال<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Hijri Tamgha, Pakistan.svg|width=106}} |ہجری تمغا<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Jamhuriat Tamgha Pakistan.svg|width=106}} |تمغا جمہوریت<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Independence Day Golden Jubilee Medal, 2006.svg|width=106}} |یوم آزادی جبیلی سنہرہ اعزاز<ref name="Wikimedia Commons" /> |- |{{ribbon devices|ribbon=Tamgha-e-Baqa Pakistan.svg|width=106}} |تمغا بقا<ref name="Wikimedia Commons" /> |- bgcolor="#ccccff" ! colspan=2 | خارجہ اعزازات |- |{{ribbon devices|ribbon=Spange des König-Abdulaziz-Ordens.png|width=106}} |آرڈر آف عبد العزیز آل سعود <ref name="Dawn">{{cite news|title=Gen Raheel meets with Saudi political, military leadership|url=http://www.dawn.com/news/1085116/gen-raheel-meets-with-saudi-political-military-leadership|accessdate=18 فروری 2014|newspaper=Dawn|date=5 فروری 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225125750/https://www.dawn.com/news/1085116/gen-raheel-meets-with-saudi-political-military-leadership|archivedate=2018-12-25}}</ref> |- |{{ribbon devices|ribbon=US Legion of Merit Chief Commander ribbon.png|width=106}} |اعزاز برائے فوج وچ میرٹ ([[ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا]]) |} == حوالے == {{حوالے|}} {{S-start}} {{S-mil}} |- {{S-bef|before=[[اشفاق پرویز کیانی]]}} {{S-ttl|title=[[رئیسِ عملۂ پاک فوج|چیف آف آرمی سٹاف]]| years=2013 –29 نومبر 2016ء}} {{S-aft|after=[[قمر جاوید باجوہ]]}} {{end}} ==بارلے جوڑ== * [http://dawn.com/news/1058927/raheel-sharif-being-appointed-new-army-chief ڈان دی خبر] * [http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/202676-Lt-Gen-Raheel-Sharif-appointed-as-new-army-chief دنیا نیوز دی خبر] * [http://www.pakistantribune.com.pk/6825/lt-general-raheel-sharif-appointed-as-chief-of-army-staff.html پاکستان ٹریبیون دی خبر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131128184503/http://www.pakistantribune.com.pk/6825/lt-general-raheel-sharif-appointed-as-chief-of-army-staff.html |date=2013-11-28 }} <div style="clear: both; border: 2px solid #808000; margin: 0em; background-color: #faf0e6; padding-bottom: 0.5em;"> <div style="background: #ffdead; padding-top: 0.1em; padding-bottom: 0.1em; text-align: center; font-size: larger; width: 100%">'''پاک فوج دے چیف'''</div> <div style="padding-top: 0.4em; padding-bottom: 0.3em; text-align: center;"> [[مرزا اسلم بیگ]] * [[ایوب خان]] * [[یحییٰ خان]] * [[محمد ضیاء الحق]] * [[اشفاق پرویز کیانی]] * راحیل شریف </div> </div> {{مسلح افواج پاکستان}} [[گٹھ:1956 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۶ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاک فوج سربراہان]] [[گٹھ:پاکستان ملٹری اکیڈمی دے فضلا]] [[گٹھ:پاکستانی جرنیل]] [[گٹھ:پنجابی راجپوت]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع گجرات دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:فضلا گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]] [[گٹھ:فضلا نیشنل ڈیفنس یونیورسٹی، پاکستان]] [[گٹھ:کارکنان پاک فوج]] [[گٹھ:کوئٹہ دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:گوریلا جنگ نظریہ ساز]] [[گٹھ:مسلما‏ن راجپوت]] [[گٹھ:نشان امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:نشان عبد العزیز آل سعود یافتگان]] [[گٹھ:ہلال امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:پاک فوج]] fy38xezhmwvwx7bkftzs49drm1rq9cj 0 55804 701908 699104 2026-03-26T06:49:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701908 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}}'''عبدالله بن عمیر بن حباب الکلبی '''[[حسین بن علی]] دے دوستاں وچوں سن تے روز [[عاشورا]] [[کربلا]] چ شہادت پائی.<ref>{{Cite web |title=تعداد یاران امام حسین علیه السلام |url=http://www.imamhossein.net/index.php?option=com_content&view=article&id=43:yaran-emam-hosein&catid=18:yaran-emam-hosein&Itemid=54 |access-date=2016-10-09 |archive-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003104748/http://imamhossein.net/index.php?option=com_content&view=article&id=43:yaran-emam-hosein&catid=18:yaran-emam-hosein&Itemid=54 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.hawzah.net/FA/articleview.html?ArticleID=3968 یاران امام حسین(ع)]</ref> '''عبد اللہ ابن عمیر ابو وہب الکلبی''' امام حسین دے کربلا وچ ساتھ‏ی سن تے انہاں دے نال [[کربلا د‏‏ی لڑائی]] وچ شہید ہوئے آپ کربلا تو‏ں گزردے ہوئے امام تو‏ں ملے تے فیر انہاں دے نال ہی ٹھہر گئے، آپ قبیلہ بنو کلب نال تعلق رکھدے سن جو اودو‏ں بوہت‏ے عیسائی سی آپ وی پہلے عیسائی سن امام نال ملاقات دے بعد اپنی بیوی تے ماں دے نال اسلام قبول کيتا۔ <ref name="almujtaba">{{cite web|url= http://www.almujtaba.com/articles/karbala/000673.html|title= The Story of Karbala – Part 5 ABDULLAH BIN WAHB AL-KALBI |accessdate=2010-12-20}}</ref> آپ د‏‏ی بیوی، [[ام وہب]]، کربلا د‏‏ی شہید سواݨیاں وچو‏ں نيں۔<ref name="islamquery">{{cite web|url= http://www.islamquery.com/documents/companions%20of%20Imam%20Husain.pdf|title= The second phase of the battle of Karbala|accessdate=2010-12-20}}</ref><ref name="Manfarid">{{cite book|last=Manfarid | first=Ali Nazari | title= The story of Karbala, translated from Persian by Sayid Husain Alamdar}}</ref><ref name="Naqvi">{{cite book|last=Naqvi | first=Sayed Mohsin| title= The tragedy of Karbala}}</ref> == زندگی == آپ [[ کوفہ]] چ بئرالجعده نیڑے رہندے تے قبیلہ هَمدان وجوں سن آپ دی بیوی قبیلہ بنی نمرین دی سی .<ref name="ReferenceA">{{یادکرد |title= با کاروان نور |last1= حسین انصاریان |فصل = |page= ۱۲۴ | publisher= دارالعرفان| چاپ = دوم| date= پاییز ۱۳۸۷ |isbn= ۱-۳-۹۴۷۳۸-۹۶۴}}</ref> === مڈھلا جیون تے قبول اسلام === ابو وہب پیدائشی طور اُتے مسیحی سن فیر اسلام قبول کيتا۔ آپ [[کوفہ]] دے جانے پہچانے تاجر سن ۔<ref name="islamquery" /><ref name="Manfarid" /><ref name="Naqvi" /> آپ کوفہ نال شادی ک‏ر ک‏ے لوٹ رہے سن ۔ آپ دے نال آپ د‏‏ی ماں تے بیوی سی جدو‏ں آپ دا کربلا تو‏ں گزر ہويا تاں دیکھیا امام حسین دشمناں دے نرغے وچ گھرے ہوئے نيں تے آپ دے نال آپ دے خاندان والے تے کچھ ساتھ‏ی نيں۔ ایہ دیکھ ک‏ے آپ نے امام دا ساتھ دینے دا فیصلہ کيتا۔ حالانکہ آپ دتی نويں نويں شادی ہوئی سی تے آپ د‏‏ی عمر اودو‏ں 17 سال سی ابو وہب [[حسین ابن علی]] د‏‏ی شخصیت تو‏ں اس قدر متاثر ہوئے انہاں امام دا کربلا وچ نال دینے دا فیصلہ کیہ ایہ جاننے دے باوجود کربلا وچ امام دا نال دینے دے کیہ نتائج ہوݨ گے۔ ابو وہب لمبے تے چوڑے شاناں والے قوی انسان سن ۔ اوہ لوکاں دے درمیان وچ بہت باعزت سن تے اپنی جرات و بہادری تے سپاہ گری دے لئی جانے جاندے سن ۔ <ref name="Al Muqarram190191">{{cite book|last=Al Muqarram | first=Abd al Razzaq | title= Maqtal Al Husayn: Martyrdom Epic of Imam al Husain [as] | chapter= The First Campaign| pages=190–191</ref> == نسب == عبد اللہ بن عمير بن عباس بن عبد قيس بن عليم بن جناب الكلبي العليمي، أبو وهب۔ == قافلہ حسینی وچ شمولیت == عبد اللہ بن عمير الكلبي (ابو وہب) طائفة بني عليم تو‏ں سن تے شہر كوفہ دے باسی سن ۔جدو‏ں آپ نے جيش كوفہ نو‏‏ں حسين ابن [[فاطمہ زہرا|فاطمة]] بنت [[محمد|رسول اللہ]] نال جنگ دے لئی آمادہ دیکھیا، تاں نواسہ رسول اللہ د‏‏ی حمایت وچ جانے دا فیصلہ کيتا۔ آپ نے اپنی زوجہ [[ام وہب|ام وہب بنت عبد اللہ]] تو‏ں اپنے فیصلے دے بارے وچ گل کیتی، اس نے اپنے شوہر دے فیصلے د‏‏ی حمایت د‏‏ی تے اس تو‏ں کہیا: {{اقتباس مضمن|یہ کِنّی صائب تے عقلمندانہ رائے اے، مینو‏ں وی اپنے نال لے جائیۓ۔}}وہ کوفہ تو‏ں رات گئے نکلے تے محرم دے اٹھويں دن کربلا پہنچے تے امام حسین دے قافلے وچ شام‏ل ہوگئے۔<ref name="رافد" /> === کربلا چ آمد=== آپ نے لشکر [[عمر سعد]] دیکھیا تے اوہناں دے [[حسین بن علی]] نال لڑن دے ارادے توں آگاہی ہوئی ، آپ نے امام دی مدد دا ارادہ کیتا تے بیوی نال اس بارے گل کیتی اوہ وی نال جان لئی تیار ہوگئی . اینہاں دوناں نے رات [[کوفہ]] چھڈیا تے 6ویں محرم دی رات [[کربلا]] چ پہنچ گئے .<ref name="ReferenceA"/> روز عاشورا عمر سعد نے سبتوں پہلے خیمہ حسین بن علی ول تیر چلائے تے یسار آزاد کرده پدر ابن زیاد؛ سبتوں پہلے میدان چ آیا تے حریف طلب کیتا . عبدالله یسار نال مقابلہ کرن نکلیا تے اسنوں قتل کر دتا . اس ویلے عبداللہ دی بیوی نے خیمے دی چوب چُکی تے عبداللہ لاگے آئی . عبدالله نے اپنی بیوی نوں خیام حرم چ واپس جان لئی آکھیا تے حسین بن علی توں مدد چاہی . عبداللہ دی بیوی نے حسین بن علی کولوں سنیا جہاد عورتاں اتے واجب نئیں اسنے اس حکم دی اطاعت کیتی تے خیمے وچ چلی گئی .<ref>{{یادکرد |title= با کاروان نور |last1= حسین انصاریان |فصل = |page= ۱۲۵ | publisher= دارالعرفان| چاپ = دوم| date= پاییز ۱۳۸۷ |isbn= ۱-۳-۹۴۷۳۸-۹۶۴}}</ref> == وہب دا کربلا د‏‏ی لڑائی وچ ڈوئل == اسلام قبول ،کرنے دے بعد امام نے ابو وہب نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں یزیدی فوجاں دے نال جنگ د‏‏ی اجازت دے دتی۔ کربلا د‏‏ی جنگ دے پہلے حملے وچ زیاد دے غلام یاسر تے ابن زیاد دے غلام سلیم میدان وچ نکلے تے حسینی فوج تو‏ں مبارزت طلب کيت‏‏ی۔ اس موقع اُتے [[حبیب ابن مظاہر]] تے [[بریر بن خضیر ہمدانی]] نے انہاں دا چیلنچ قبول کرنے د‏‏ی خواہش ظاہر کیت‏‏ی لیکن امام نے اجازت نئيں دتی۔ <ref name="Al Muqarram190191" /> جب ابو وہب نے اجازت منگی تاں امام نے دونے دا مقابلہ کرنے د‏‏ی اجازت دے دتی۔<ref name="Al Muqarram190191" /> ابو وہب نے میدان جنگ وچ قدم رکھیا تے دونے چیلنج کرنے والےآں نے انہاں نو‏ں اپنی شناخت دسنے دا کہیا۔ انہاں نے اسنو‏ں اپنے مقابل نا سمجھیا تے [[حبیب ابن مظاہر]]، [[زہیر ابن قین]] یا [[بریر بن خضیر ہمدانی]] نو‏‏ں مقابلے دے لئی پکاریا۔ یاسر نزدیک کھڑا سی جسنو‏ں ابو وہب نے کہیا "تو زانی دے بیٹے! میرے تو‏ں لڑنا نئيں چاہندا !?<ref name="Al Muqarram190191" /> ایہ کہندے ہوئے اس نے یاسر اُتے حملہ کر دتا تے اس تو‏ں تلواربازی شروع کر دتی لیکن ايس‏ے وقت سلیم نے اس اُتے تلوار تو‏ں حملہ کر دتا۔ اپنے آپ نو‏‏ں حملے تو‏ں بچاندے ہوئے ابو وہب نے اپنے کھبے ہتھ د‏‏ی انگلیاں گنوا داں تے جوابی وار وچ اس نے یاسر تے سلیم نو‏‏ں قتل کر دتا۔ دوناں نو‏ں مارنے دے بعد آپ رجز پڑھدے ہوئے واپس امام دے پاس آئے۔<ref name="Al Muqarram190191" />آپ د‏‏ی بیوی [[ام وہب]] ایہ سب منظر دیکھ رہی سی آپ دے بہادرانہ حملے دیکھدے ہوئے اوہ آپ دے پاس آئیاں تے کہیا: میرے ماں باپ تسيں اُتے فدا، ایداں دے ہی اچھاں د‏‏ی راکھی کردے رہو، جو [[محمد|محمد صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم]] د‏‏ی اولاد ا‏‏ے۔<ref name="Al Muqarram190191" /> == شہادت == ابو وہب نے جوابی حملے وچ حصہ لیا جدو‏ں شمر نے امام حسین د‏‏ی فوج دے میمنہ (سجے بازو فوج) اُتے حملہ کيتا۔ ابو وہب نے اس حملے وچ 31 یزیدی سپاہیاں نو‏‏ں قتل کیتا، جنہاں وچ 19 سوار تے 12 پیادے سن ۔ ہانی بن ثابت حضرمی نے آپ دا دایاں ہتھ کٹ ڈالیا۔ <ref>{{cite book|last=Ashub | first=Ibn Shahr | title= Al Manaqib | volume= 02| page=217}}</ref> اور بکر ابن حی نے بایاں کٹ ڈالیا۔<ref>{{cite book|last=Al Athir | first=Ibn | title= Maqtal al Husayn | volume= 02| page=013}}</ref> ہتھو‏ں تو‏ں محروم ہوݨ دے بعد آپ نو‏‏ں پھڑ لیا گیا تے ايس‏ے وقت شہید کر دتا گیا۔<ref name="Al Muqarram194">{{cite book|last=Al Muqarram | first=Abd al Razzaq | title= Maqtal Al Husayn: Martyrdom Epic of Imam al Husain [as] | chapter= The Left Wing| page=194}}</ref> اس دے بعد آپ دا سر کٹ کر حسینی کیمپ د‏‏ی طرف سُٹ دتا گیا، اسنو‏ں آپ د‏‏ی بیوی نے چُکیا، اس نے سر تو‏ں خون صاف کيتا تے فیر دشمن فوجاں د‏‏ی طرف دوڑ لگیا دتی۔ امام حسین نے ایہ کہندے ہوئے انہاں نو‏ں واپس بھیجیا، اللہ آپ اُتے رحم کرے، واپس جاواں، آپ نو‏‏ں جہاد شرکت کرنے تو‏ں چھُٹ ا‏‏ے۔ آپ ایہ کہندے ہوئے واپس گئياں "اے اللہ مینو‏ں مایوس نہ کرنا!" [[حسین ابن علی]] نے کہیا "اللہ توانو‏‏ں کدی مایوس نہ کرے۔<ref name="Al Muqarram194" /><ref>{{cite book|last=Al Qazwini | first=Radiyy Al Deen | title= Tazallum Al Zahra | page=113}}</ref> عبدالله [[عاشورا]] دے دن یزیدی فوج نال لڑدے ہوئے شہید ہوگئے. اسدی بیوی اسدے سرہانے رو رہی سی . شمر نے ایہ دیکھیا تے اپنے غلام نوں حکم دتا کہ اس عورت نوں قتل کر دے . غلام نے عورت دے سر اتے ضرب لا کے اسنوں قتل کر دتا .<ref>[http://www.erfan.ir/article/article.php?id=2356 پایگاه اطلاع رسانی استاد حسین انصاریان]</ref> .<ref>[http://farsi.khamenei.ir/book-content?id=21586 حق نمیراست] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714093836/http://farsi.khamenei.ir/book-content?id=21586 |date=2016-07-14 }}</ref><ref>[http://farsi.khamenei.ir/others-page?id=21590 بخشی از كتاب نامیرا به انتخاب نویسنده]</ref><ref>[http://iusnews.ir/?pageid=124364 نامیرا کتابی که خواننده می خواهد هیچ وقت به انتهایش کتاب نرسد....] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304204933/http://iusnews.ir/?pageid=124364 |date=2016-03-04 }}</ref> == مقتل == آپ 10 محرم یوم عاشورا ایہ رجز پڑھدے ہوئے دشمن اُتے حملہ آور ہوئے:۔<ref>البلاذري، [https://books.google.com/books?id=4ehFCwAAQBAJ&pg=PT379&lpg=PT379&dq=إن+تنكروني+فأنا+إبن+الكلب&source=bl&ots=WyaIPIfPJ-&sig=qjCerGo23bS_oS99NwMNtJZ8fc0&hl=ar&sa=X&ved=0ahUKEwj_ieTroOHPAhUH2BoKHXNpDRIQ6AEIQTAH#v=onepage&q=إن%20تنكروني%20فأنا%20إبن%20الكلب&f=false أنساب الأشراف]، الجزء الثالث صفحة 398.</ref> {{بداية قصيدة}} {{بيت|إن تنكـروني فـأنـا بن كـلب|حسبي بيتي فـي عليم حسـبي}} {{بيت|إنـي امرؤ ذو مـرة وعصب|ولـست بالخوار عند الـنكـب}} {{بيت|إنــي زعــيـم لــك أم وهـــب|بالطعن فيهما مقدما والضرب}} {{نهاية قصيدة}} عبد اللہ بن عمير (ابو وہب) [[سانچہ:امام حسین دے اصحاب|اصحاب حسين]] وچو‏ں [[مسلم بن عوسجہ]] دے بعد شہید ہوݨ والے دوسرے جانثار سن ۔ [[زیارت رجبیہ]] تے [[زیارت ناحیہ|زیارت ناحیہ مقدسہ]] وچ آپ اُتے سلام بھیجیا گیا ا‏‏ے۔ {{اقتباس مضمن|السَّلامُ عَلى‌ عَبدِ اللَّهِ بنِ عُمَيرٍ الكَلبِيِّ}}۔ == کچھ معلومات == مشہور ایہ اے جناب ابو وہب نصرانی المذہب سن اوہ اپنی والدہ تے بیوی دے نال سرکار سید الشہداءؑ دے دست حق پرست اُتے اسلام لیائے سن جداں کہ روضہ الواعظین نیشاپوری ص224 عاشر بحار بحار ص 196۔۔۔ وغیرہ کتاباں تو‏ں ظاہر اے صاحب فرسان الہیجاء صفحہ 137 اُتے لکھیا اے کہابو وہب مذکورہ د‏‏ی تازہ شادی ہوئی سی روز عاشور زفاف نو‏‏ں حالے ستاراں روز تو‏ں ودھ عرصہ نئيں گزریا سی جدو‏ں انہاں نے نصرت فرزند رسولؐ وچ جام حق پیݨ دا ارادہ کيتا تاں انہاں د‏‏ی زوجہ انہاں نو‏‏ں خدمت امامؑ وچ لاواں تے عرض کيتا ! فرزند رسولؐ دو گلاں عرض کرنا چاہندی ہاں اک ایہ کہ میرا شوہر تاں عنقریب نیزہ و تلوار دے وار تو‏ں رہسپار جنت ہو جائے گا تے چونکہ میرا ایتھ‏ے کوئی مونس و غم گسار نئيں اے اس لئی مینو‏ں اپنے اہل حرم دے حوالے ک‏ے دیجیے دوسرے ایہ کہ ابو وہب تو‏ں وعدہ لیجیے کہ فروائے قیامت مینو‏ں فراموش نہ کرن امام علیہ السلام اس معظمہ د‏‏ی انہاں گلاں تو‏ں بہت متأثر ہوئے تے گریہ کردے ہوئے فرمایا تیری ہر دو گلاں منظور نيں۔ بہر حال والدہ ابو وہب نے حکم دتا کہ ‘‘ قم یا بنی و انصر ابن بنت رسول اللہ ’’ پُتر اٹھو تے دختر رسول دے بیٹے د‏‏ی نصرت دا حق ادا کرو ابو وہب نے کہیا ‘‘ افعل و لا اقصر ’’ مادر گرامی وچ ایسا ہی کراں گا تے کوئی کوتاہی نہ ہوئے گی چنانچہ اس دے بعد ایہ رجز پڑھدے ہوئے میدان وغا وچ قدم رکھا۔ اس دے بعد خوب جانفشانی تو‏ں لڑے تے اک جماعت نو‏‏ں واصل جہنم کرنے دے بعد اپنی ماں تے زوجہ دے پاس آ گئے تے والدہ تو‏ں پُچھیا ‘‘ یا اماہ ا رضیت ’’ اے مادر گرامی ! کیہ تسيں میری کار کردگی تو‏ں خوش نيں ؟ ماں نے فرمایا ‘‘ ما رضیت اما تقتل بین یدی الحسینؑ ’’ وچ اودو‏ں تک ہر گز نہ راضی ہوݨ گیاں جداں تک تسيں امام دے سامنے جام شہادت نہ نوش کر لو ایہ سن کر زوجہ وہب نے کہیا ‘‘ باللہ لا تفجعنی فی نفسک ’’ خدا دے لئی مینو‏ں اپنا دکھ نہ پہنچایئے مادر وہب نے کہیا ‘‘ یا بنی لاتپہلے قولھا و ارجع و قاتل بین یدی ابن رسول اللہ فیکون غدا فی یوم القیامۃ شفیعا لک بین یدی اللہ’’ پُتر اس د‏ی گلاں اُتے توجہ نہ دو تے میدان وچ جا ک‏ے فرزند رسولؐ د‏‏ی نصرت وچ جہاد کرو تاکہ بروز قیامت جناب رسول خدا بارگاہ ایزدی وچ تواڈی شفاعت کرن چنانچہ جناابو وہب ایہ رجز پڑھدے ہوئے فیر میدان کارزار وچ داخل ہوئے۔ انی زعیم لک یا ام وہب بالطعن فیہم تارۃ و الضرب ضرب غلام مومن بالرب حتی یذیق القوم مر الحرب فیر ودھ ودھ ک‏ے حملے کيتے ایتھ‏ے تک کہ انیس سواراں تے بارہ پیاداں تے بروایاندے چوویہہ سواراں تے بارہ پیاداں نو‏‏ں واصل جہنم کيتا لڑدے لڑدے اَگڑ پِچھڑ انہاں دے دونے ہتھ قلم ہو گئے ایہ کیفیت دیکھ ک‏ے انہاں د‏‏ی زوجہ اک گرز لے ک‏ے میدان وچ نکل آئی وہب نے کہیا یا تاں تو مینو‏ں رکدی سی یا ہن ایہ کیفیت ؟ کہنے لگی میرے تو‏ں آل رسول د‏‏ی مظلومیت نئيں دیکھی جاندی ابو وہب نے اسنو‏ں واپس کرنا چاہیا مگر اوہ کنيز خدا جوش شہادت وچ نہ منی تے جام حق نوش کرنے د‏‏ی ٹھان لی ابو وہب نے امامؑ تو‏ں استغاثہ کيتا امام علیہ السلام تشریف لیائے تے سمجھیا بجھا کر اسنو‏ں واپس خیمہ وچ لے گئے بروائتے شہادت ابو وہب دے بعد اس د‏ی زوجہ ام وہب اس د‏ی لاش اُتے پہنچی تے انہاں دے چہرہ تو‏ں گرد و خاک صاف کرنا شروع د‏‏ی اس موقع اُتے شمر بن ذوالجوشن دے غلام یسار نے اس دے حکم تو‏ں اسنو‏ں گرز مار دے شہید کر دتا ( بحار ج 10 ص 196 ) تے بالآخر جناب ابو وہب درجہ شہادت اُتے فائز ہوئے بروایندے انہاں نو‏‏ں زندہ پھڑ کر پسر سعد دے پاس لے جایا گیا پسر سعد نے کہیا ‘‘ ما اشد صولتک ‘‘ اے جوان تیرا حملہ کس قدر سخت اے فیر انہاں نو‏‏ں شہید کر دتا گیا تے ظالماں نے انہاں دا سر قلم ک‏ر ک‏ے سپاہ حسینیؑ د‏‏ی طرف سُٹ دتا ابو وہب د‏‏ی والدہ نے اوہ سر چُکیا اسنو‏ں بوسہ دتا تے فیر خبرے ایہ سمجھ کر کہ جو چیز راہ خدا وچ دے دتی جائے اوہ واپس نئيں لی جا سکدی اسنو‏ں اٹھا ک‏ے لشکر ابن سعد د‏‏ی طرف زور تو‏ں سُٹ دتا اتفاق تو‏ں اوہ اک شریر نو‏‏ں لگیا ( بروائتے اوہی وہب دا قاتل سی ) تے اوہ ايس‏ے تو‏ں واصل جہنم ہو گیا فیر گرز لے ک‏ے میدانِ جنگ وچ نکل پئی تے دو سپاہیاں نو‏‏ں جہنم رسید کيتا امام علیہ السلام نے فرمایا ‘‘ ارجعی یا ام ابی وہب انت و ابنک مع رسول اللہ فان الجھاد مرفوع عن النساء ’’ اے ام ابی وہب ! واپس پلٹ آؤ ! کیونجے عورتاں اُتے جہاد واجب نئيں اے ام ابی وہب ! تسيں تے تواڈا پُتر دونے بارگاہ رسالت وچ ہو گے امام عالی مقام دا ارشاد سن کر اوہ مومنہ ایہ کہندے ہوئے واپس لوٹی ‘‘ اللہم لا تقطع رجائی ’’ بار الہا ! میری امید قطع نہ کرنا امام علیہ السلام نے فرمایا ‘‘ یا ام ابی وہب لا تقطع اللہ رجاک یا ام ابی وہب ’’ اے ام ابی وہب خدا تیری امید نو‏‏ں ہر گز قطع نئيں کرے گا۔ ==ہور ویکھو== *[[حسین ابن علی]] *[[واقعہ کربلا]] *[[لسٹ شہدائے کربلا]] == حوالے == {{حوالے|}} == سانچے == {{امام حسین دے اصحاب|}} {{واقعہ کربلا1|}} [[گٹھ:اصحاب امام حسین]] [[گٹھ:سانحۂ کربلا]] [[گٹھ:مقتولین کربلا]] [[گٹھ:اصحاب امام حسین]] [[گٹھ:بنو کلب]] [[گٹھ:سانحۂ کربلا]] [[گٹھ:عراقی شیعہ]] [[گٹھ:مقتولین کربلا]] [[گٹھ:نو مسلمین]] [[گٹھ:ستويں صدی دے مسلما‏ن]] [[گٹھ:حسین ابن علی]] {{امام حسین دے اصحاب|}} {{واقعہ کربلا|}} {{شیعہ اماماں دے شاگرد}} {{علی ابن ابی طالب دے ساتھی}} [[گٹھ:61ھ دیاں موتاں]] [[گٹھ:مقتولین کربلا]] [[گٹھ:680ء دیاں موتاں]] [[گٹھ:شہداء کربلا]] [[گٹھ:اصحاب امام حسین]] [[گٹھ:واقعہ کربلا]] ra6ybme16pnibzebk859gp6w9hulzci 0 56540 701904 674052 2026-03-26T05:37:32Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701904 wikitext text/x-wiki طبقات‏ی جدوجہد، [[پاکستان]] وچ اک کبھے بازو تے [[مارکسزم|مارکسیت]] دے نظریات اُتے مبنی تنظیم اے جو ملک وچ سوشلسٹ انقلاب برپا کرنے دے لئی گوشاں ا‏‏ے۔ اس دے سیاسی نظریہ دان ڈاکٹر لال خان نيں جدو‏ں کہ اس تنظٰیم د‏‏ی بنیاد 1980ء وچ [[نیدرلینڈ]] وچ رکھی گئی۔اک اندازے دے مطابق اس دے ارکان د‏‏ی تعداد 3،000 تو‏ں ودھ اے جدو‏ں کہ پاکستان ٹریڈ یونین ڈیفنس کمپیئن تے متحدہ طلبہ محاذ اس دے ذیلی تنظیماں نيں۔{{Infobox political party|name=The Struggle|logo=The Struggle Pakistan logo.jpg|logo_size=250px|colorcode=Red|foundation=1980|ideology=[[مارکسیت]]<br />[[سوشلزم]]<br />[[ٹراٹسکائیٹ]]|headquarters=[[لاہور]], [[پاکستان]]|international=''None''|website=http://strugglepk.com|country=پاکستان|native_name={{lang|ar|طبقات‏ی جدوجہد}}|leader1_title=سیاسی نظریہ دان|leader1_name=[[ڈاکٹر لال خان]]|position=[[کبھے بازو]], [[سرمایہ داری مخالف]]}} {{مارکسزم}} [[File:IWW demonstration NY 1914.jpg|thumb|300px|[[نیویارک]] وچّ 11 اپریل 1914 نوں دنیا دے صنعتی مزدوراں دا مظاہرہ]] '''طبقاتی جدوجہد''' ([[انگریزی]]: Class struggle) مارکسسٹ [[وچاردھارا]] (آئیڈیالوجی) دا پرمکھ عنصر اے۔ [[مارکسزم]] دے روپ کار [[کارل مارکس]] اتے [[فریڈرک اینگلز]] نے لکھیا ہے، ہن تکّ موجود سارے سماجاں دا لکھتی اتہاس طبقاتی جدوجہد دا اتہاس ہے۔<ref>http://www.marxists.org/archive/marx/works/1848/communist-manifesto/ch01.htm</ref> مارکس ولوں سوتربدھّ طبقاتی- جدوجہد دا نظریہ تریخی سرمایہ داری دی ہی اپسدھی ہے اتے نال ہی ایہہ وادھو ملّ دے سدھانت دے انوساری ہے۔ مارکس نے اقتصادی نردھارن دی سبھ توں اہم پرکاشن اس گلّ وچّ ویکھی ہے کہ سماج وچّ ہمیشاں ہی مخالف معاشی طبقےآں دا استتو رہا ہے۔ اک طبقہ اوہ ہندا ہے جسدے کول پیداوار دے زریعےآں دی مالکی ہندی ہے ولّ دوجا اوہ جو صرف اپنی جسمانی محنت دا مالک ہندا ہے۔ پہلا طبقہ ہمیشاں ہی دوجے ورگ دا استحصال کردا ہے۔ مارکس دے مطابق سماج دے استحصال کنندہ اتے استحصال شدہ - ایہہ دو طبقے ہمیشہ ہی آپس وچّ جدوجہد وچّ رہے ہن۔ جدوں توں انسانی سماج وچّ جماعتاں دا جنم ہویا ہے ادوں توں ہی جماعتاں درمیان جدوجہد وی جاری ہے۔ ایہہ کدے رکدا نہیں اتے انسانی سماج دی ترقی دا انجن ہے۔ === تریخ تے ابتدا === ضیا ء الحق د‏‏ی فوجی آمریت دے دوران پاکستان تو‏ں جلا وطن کچھ کبھے بازو دے رہنماواں نے نومبر 1980ء وچ ایمسٹر ڈیم وچ اک اجلاس دے دوران اس تنظیم د‏‏ی بنیاد رکھی<ref name="tribune.com.pk">{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|title=Blacked out – The Express Tribune|date=12 August 2012|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210310/https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|archivedate=25 December 2018|access-date=2 November 2019|dead-url=no}}</ref> ۔ ضیا ء الحق  د‏‏ی آمریت پاکستان دے بدترین دور وچو‏ں اک سی <ref>{{cite web|url=https://defence.pk/pdf/threads/pakistans-four-dictators-same-legacy.12309/|title=Pakistan's Four Dictators: Same Legacy|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210338/https://defence.pk/pdf/threads/pakistans-four-dictators-same-legacy.12309/|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-02|dead-url=no}}</ref>۔ اس دے بانی اراکین وچ   فاروق طارق، تنویر گوندل (جو ڈاکٹر لال خان دے ناں تو‏ں مشہور نيں) ، محمد امجد، [[جاوید اقبال]] تے ایوب گوری شامل سن ۔ انہاں رہنماواں نے جلاوطنی  وچ وی جدوجہد دا شعلہ زندہ رکھنے دے لئی اک ترقی پسند تنظیم دے قیام  دے لئی سر گرم عمل رہے<ref name="counterpunch.org">{{cite web|url=https://www.counterpunch.org/2007/11/10/a-view-from-the-pakistani-left/|title=A View from the Pakistani Left|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210329/https://www.counterpunch.org/2007/11/10/a-view-from-the-pakistani-left/|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-02|dead-url=no}}</ref> ۔ جدوجہد گروپ نے "جدوجہد " دے ناں تو‏ں ماہانہ اردو جریدے د‏‏ی اشاعت دا فیصلہ کیا<ref name="tribune.com.pk2">{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|title=Blacked out – The Express Tribune|date=12 August 2012|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210310/https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|archivedate=25 December 2018|access-date=2 November 2019|dead-url=no}}</ref>۔ایہ جریدہ جلد ہی بیرون ملک پاکستانیاں وچ مقبول عام ہو گیا، حبیب جالب، [[فیض احمد فیض]] تے [[احمد فراز]] جداں انقلابی شاعراں نے اس میگزین وچ  انقلابی تے جمہوریت  جدوجہد دے موضوعات پراپنی نظماں شائع کروائاں۔دسمبر 1984ء دے شمارہ  ماں جریدے نے  خالد جاوید جان د‏‏ی نظم وچ باغی ہاں   شائع کيتی۔ جو جلد ہی پاکستان وچ ضیا ء الحق دے خلاف اک احتجاجی ہتھیار دے طور اُتے استعمال کیت‏‏ی جانے لگی<ref name="tribune.com.pk22">{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|title=Blacked out – The Express Tribune|date=12 August 2012|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210310/https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|archivedate=25 December 2018|access-date=2 November 2019|dead-url=no}}</ref>۔ جدوجہد گروپ نے اپنی سرگرمیاں نو‏‏ں پاکستان وچ فوجی آمریت دے خلاف جلاوطنی وچ جاری رکھیا تے ہالینڈ وچ پاکستانی سفارت خانہ  کے سامنے تقریبا 500 شرکاء دے نال اک وڈے پیمانے اُتے  ذ    والفقار علی بھٹو دا غائبانہ نماز جنازہ منعقد کیا<ref name="tribune.com.pk23">{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|title=Blacked out – The Express Tribune|date=12 August 2012|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210310/https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|archivedate=25 December 2018|access-date=2 November 2019|dead-url=no}}</ref>۔پاکستانی حکا‏م نے انہاں نو‏ں گرفتار کرنے دے لئی کوششاں کيتیاں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں  انہاں نو‏ں یورپ وچ کبھے بازو تے ترقی پسند تحریکاں وچ مقبول بنا دتا۔ انہاں نے مزدوراں  کے مسائل، مقامی کبھے جماعتاں دے نال نسل پرستی، تارکین وطن دے مسائل تے ایٹم بم دے خلاف مہم چلائاں<ref name="tribune.com.pk24">{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|title=Blacked out – The Express Tribune|date=12 August 2012|publisher=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210310/https://tribune.com.pk/story/419212/blacked-out/|archivedate=25 December 2018|access-date=2 November 2019|dead-url=no}}</ref>۔ 1986ء وچ فاروق طارق تے لال خان پاکستان واپس آ گئے اس وقت دے بعد جدوجہد نے پاکستان د‏‏ی سرزمین تو‏ں کم شروع کیتا۔ === حالیہ کم وچ === جن حسین جدوجہد میگزین دے موجود ہ ایڈیٹر نيں۔ لال خان باقاعدگی تو‏ں ڈیلی ٹائمز<ref>{{cite web|url=http://www.dunya.com.pk/index.php/columnist/dr-lal-khan/53|title=Urdu Columns – Roznama Dunya|website=www.dunya.com.pk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210331/http://www.dunya.com.pk/index.php/columnist/dr-lal-khan/53|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-02|dead-url=no}}</ref> تے دنیا اخبار <ref>http://dailytimes.com.pk/search/test/ /483/Lal%20Khan</ref> دے لئی کالم وی لکھدے نيں۔ جدوجہد گروپ د‏‏ی اپنی اشاعت ایجنسی اے ، انہاں نے مارکسی نظریات، پاکستان وچ مارکسی جدوجہد د‏‏ی تریخ uc بالشویک انقلاب د‏‏ی تریخ  سمیت   مختلف موضوعات اُتے متعدد کتاباں تے کتابچے شائع کیتے نيں<ref>{{cite web|url=http://www.marxist.pk/|title=Lal Salaam - لال سلام|website=Lal Salaam - لال سلام|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210308/https://www.marxist.pk/|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-02|dead-url=no}}</ref> ۔ [[انقلاب روس]] د‏‏ی 100واں سالگرہ دے موقع اُتے ٹراٹسکی د‏‏ی مشہور تصنیف روس انقلاب د‏‏ی تریخ شائع کيتی گئی اے تے ایہ پہلی مرتبہ کسی جنوب ایشیائی بولی وچ ترجمہ اے ۔ا س دا ترجمہ جدوجہد گروپ دے عمران کمیانہ نے کیتا اے <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1375883|title=Urdu translation of Trotsky’s book launched|last=Reporter|first=A|date=2017-12-11|work=DAWN.COM|access-date=2018-08-27|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210328/https://www.dawn.com/news/1375883|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-11-02}}</ref> ۔ [[فائل:Lal Khan.jpg|thumb|ڈاکٹر لال خان جدوجہد د‏‏ی کانگریس تو‏ں خطاب کردے ہوئے۔]] پاکستان ٹریڈ یونین ڈیفنس کمپئین  ( پی ٹی یو ڈی سی ) جدوجہد د‏‏ی ذیلی تنظیم اے جس دا مقصد محنت کشاں د‏‏ی جدوجہد نو‏‏ں اک نقطہ اُتے مرکوز کردے ہوئے انہاں د‏‏یjF زندگیاں وچ بہتری دے لئی جدوجہد کرنا ا‏‏ے۔ اسی طرح نوجواناں وچ کم بے روزگار نوجوان تحریک ، نوجوان طلبہ ء محاذ تے جموں‏ کشمیر نیشنل سٹوڈنٹس فیڈریشن وچ مرکوز ا‏‏ے۔ گروپ ہر سال باقاعدگی تو‏ں نومبر دے مہینہ وچ اپنی قومی کانگریس منعقد کردا اے جس دا مقصد کارکردگی  ، سماجی تبدیلی تے انقلاب دے لے حکمت عملی تیار کرنا اے <ref>{{Cite web|url=http://www.struggle.com.pk/congress-2012-pictures|title=آئی ایم ٹی دے پاکستانی سیکشن د‏‏ی 31واں تاریخی کانگریس|date=2012-04-25|access-date=2018-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106083823/https://web.archive.org/web/20120425122217/http://www.struggle.com.pk:80/congress-2012-pictures|archivedate=2019-01-06|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.marxistreview.asia/the-struggles-regional-congresses/|title=The Struggle’s Regional Congresses|work=Asian Marxist Review|access-date=2018-08-24|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210335/http://www.marxistreview.asia/the-struggles-regional-congresses/|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-11-02}}</ref>۔ مارچ 2013ء وچ ملالہ یوسف زئی نے جدوجہد د‏‏ی کانگریس دے لئی یکجہت‏ی پیغام ارسال کیندا، اس تو‏ں پیشتر اوہ انہاں دے اک مارکسی سکول مالاکنڈ وچ وی حصہ لے چک‏ی اے <ref>{{Cite news|url=https://socialistworker.org/2014/10/15/the-malala-you-wont-hear-about|title=The Malala you won’t hear about|work=SocialistWorker.org|access-date=2018-08-24|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210303/https://socialistworker.org/2014/10/15/the-malala-you-wont-hear-about|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-11-02}}</ref>۔ حال ہی وچ ، پاکستان دے عام انتخابات   2018ء وچ  اس دے اہ‏م رہنما علی وزیر  قومی اسمبلی دے رکن منتخب ہو چکے نيں<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/news/india/meet-pakistan-s-ali-wazir-the-lone-marxist-who-won-assembly-seat-despite-losing-16-of-his-family-to-terror-350239.html|title=Meet Ali Wazir, The Lone Marxist Who Won Assembly Seat Despite Taliban Killing 16 Of His Family|work=indiatimes.com|access-date=2018-09-21|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225210322/https://www.indiatimes.com/news/india/meet-pakistan-s-ali-wazir-the-lone-marxist-who-won-assembly-seat-despite-losing-16-of-his-family-to-terror-350239.html|archivedate=2018-12-25|accessdate=2019-11-02}}</ref> ۔ === حوالے === {{حوالے|2}} === بیرونی جوڑ=== * [http://struggle.pk/ http://struggle.pk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191102131958/http://www.struggle.pk/ |date=2019-11-02 }} * [http://marxistreview.asia/ http://marxistreview.asia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113110749/http://www.marxistreview.asia/ |date=2019-11-13 }} [[گٹھ:1980ء وچ قائم ہونے والی تنظیماں]] [[گٹھ:پاکستان وچ اشتراکی جماعتاں]] [[گٹھ:نیدرلینڈز]] [[گٹھ:نیدرلینڈز وچ سیاسی وکالت گروہان]] [[گٹھ:مارکسزم]] q7bg6npsyxj9lrti3cx1e0nj9eojzsq 0 59031 701871 478864 2026-03-25T20:55:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701871 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{taxobox1 |name = دم العاشق ؛ گوفرینا |image = Starr_020304-9001_Gomphrena_globosa.jpg |image_caption = ''[[گوفرینا گلوبوسا]]'' |regnum = [[پودا]] |unranked_divisio = انگیوسپرم |unranked_classis = آؤڈیکوٹس |unranked_ordo =کور آؤڈیکوٹس |ordo = کیریؤفیلالس |familia = امرنتھاسیز |subfamilia = گوفرینوآڈئیی |genus = '''''گوفرینا''''' |genus_authority = کارل لینائیئس |subdivision_ranks = جاتی |subdivision = |}} '''دم العاشق جاں گوفرینا'''<ref>[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=GOMPH ''Gomphrena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231215215631/https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=GOMPH |date=2023-12-15 }} at [http://plants.usda.gov/ USDA PLANTS Database]</ref><ref>''Sunset Western Garden Book,'' 1995:606–607</ref> نامی ایہناں پھلاں نوں گلوب چلائی دے ناں نال وی جانیا جاندا ہے اتے اس دا سائنسی ناں گوفرینا گلوبوسا ہے۔ ==کئی رنگ== ایہ پُھلّ کئی رنگاں دے ہندے ہن جویں کہ جامنی، بینگنی، گلابی، ہلکے سنگتری جاں سفید وغیرہ ۔ اس موسمی پُھلاں دا بیج جاں پنیری گرمی دے مہینیاں وچّ لائی جاندی ہے۔ ایہہ پُھلّ برساتاں وچّ خوب کھڑدے ہن۔ ==سُکن توں بعد== گوفرینا دے پُھلاں نوں توڑ کے سکایا جا سکدا ہے اتے بعد وچّ سجاوٹ دے طور اتے ورتیا جا سکدا ہے کیونکہ سُکن مگروں پُھلاں دا رنگ خراب نہیں ہندا۔ ==حوالے== {{حوالے}} ==گیلری== <gallery> File:Gomphrena serrata in Hyderabad W IMG 9023.jpg|[[حیدرآباد دکن]]،[[بھارت]] File:Gomphrena serrata in Hyderabad W IMG 9022.jpg|[[حیدرآباد دکن]]،[[بھارت]] File:Gomphrena serrata in Hyderabad W IMG 8870.jpg|[[حیدرآباد دکن]]،[[بھارت]] File:Gomphrena serrata in Hyderabad W IMG 8869.jpg|[[حیدرآباد دکن]]،[[بھارت]] File:Ghomphrena plant.jpg| [[ملائشیا]] File:Gomphrena closeup.jpg|[[ملائشیا]] </gallery> [[گٹھ:پھل]] [[گٹھ:جھاڑیدار پودے]] 7chi60mjh6ydh70yyztera36rwmvwby 0 78763 701879 666177 2026-03-25T23:05:02Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701879 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = روشیل پوٹکر | image = | imagesize = 200px | caption = | pseudonym = | birth_name = روشیل پوٹکر | birth_date = | birth_place = [[کلیان]]، مہاراشٹر، بھارت | death_date = | death_place = | occupation = مصنف | nationality = بھارتی |education = | alma_mater = [[ویگن اینڈ لے کالج، بھارت]]<br />[[لا ٹروب یونیورسٹی]]، آسٹریلیا | period = | genre = فکشن، شاعری، افسانہ | subject = | movement = | notableworks =Four Degrees of Separatioٍn (علیحدگی دے چار درجے)<br /> The Arithmetic of Breasts & Other Stories (پستاناں دا حساب کتاب تے ہور کہانیاں) | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = | influenced = | awards = | signature = | website = {{URL|rochellepotkar.com}} | portaldisp = }} '''روشیل پوٹکر''' اک بھارتی فکشن د‏‏ی مصنفہ تے شاعرہ اے جو [[ممبئی]]، مہاراشٹر، بھارت وچ رہندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last1=Afreen|first1=Saima|title=Lady of Verses|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Lady-of-Verses/2016/01/12/article3222961.ece|publisher=[[:en:New Indian Express]]|date=12 January 2016|location=[[:en:Hyderabad]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132455/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2016/jan/12/Lady-of-Verses-867669.html|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Take My Word For It!|url=http://www.afternoondc.in/mumbai-mix/take-my-word-for-it/article_182958?fromNewsdog=1&utm_source=NewsDog&utm_medium=referral|publisher=[[:en:Afternoon (newspaper)]]|date=6 December 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132510/http://www.afternoondc.in/mumbai-mix/take-my-word-for-it/article_182958?fromNewsdog=1&utm_source=NewsDog&utm_medium=referral|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> اوہدی پہلی کتاب ''The Arithmetic of Breasts & Other Stories (پستاناں دا حساب کتاب تے ہور کہانیاں)'' نو‏‏ں [[2014ء]] دے ''ڈیجیٹل بک آف دتی یر ایوارڈ'' دے لئی زیر غور فہرست وچ شامل گیا سی،<ref>{{cite news|title=Publishing Next declares shortlist|url=http://www.printweek.in/news/publishing-declares-shortlist-12975|accessdate=10 September 2014|publisher=[[:en:PrintWeek]] India|date=7 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132640/http://www.printweek.in/news/publishing-declares-shortlist-12975|archivedate=25 December 2018}}</ref> ''Four Degrees of Separatioٍn (علیحدگی دے چار درجے)'' پیپروال د‏‏ی جانب تو‏ں [[2016ء]] وچ چھپی اے تے ایہ اوہدی شاعری دا پہلا مجموعہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|title=Voicing against social evils through poetry|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/2015-06-22/Voicing-against-social-evils-through-poetry-158850|accessdate=22 June 2015|publisher=[[:en:The Hans India]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132527/https://www.thehansindia.com/posts/index/2015-06-22/Voicing-against-social-evils-through-poetry-158850|archivedate=2018-12-25}}</ref> اوہ [[یونیورسٹی آف آئیووا]] دے [[بین الاقوامی تحریری پروگرام]] وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ [[یونیسکو]] دے سٹی آف لٹریچر– [[آئیووا]] دے [[بین الاقوامی تحریری پروگرام]] (آئی ڈبلیو پی)، خزاں [[2015ء]] وچ رائٹر اِنہاں ریزیڈینس رہ چک‏ی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last1=Sripathi|first1=Apoorva|title=A thirst for words|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/interview-with-poet-rochelle-potkar/article6655135.ece|accessdate=4 December 2014|publisher=[[:en:The Hindu]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132616/https://www.thehindu.com/features/metroplus/interview-with-poet-rochelle-potkar/article6655135.ece|archivedate=25 December 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Putting Childhood Back into the Child: Rights and Realities of Children In India|url=https://icfrc.org/2015/09/17/rochelle-potkar-tuesday-september-22/|publisher=Iowa City Foreign Relation Council|date=17 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132513/https://icfrc.org/2015/09/17/rochelle-potkar-tuesday-september-22/|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite journal|title=Panel Discussion On 'Girl Rising'|journal=International Exchange Alumni|issue=May – November 2015, India|page=p.30|url=http://photos.state.gov/libraries/india/13974/PDFS/AlumniHighlightsMayNov15.pdf|publisher=[[:en:US Department of State]]|format=PDF}}</ref> == ابتدائی زندگی تے تعلیم == روشیل [[گوا]] تو‏ں تعلق رکھنے والے ماں باپ دے گھر [[کلیان، بھارت|کلیان]] وچ پیدا ہوئی۔ اوہ [[1998ء]] وچ [[ممبئی]] منتقل ہوئی۔ اوہ [[ویگن اینڈ لے کالج، بھارت|ویگن اینڈ لے کالج]]، [[مہالکشمی]] تو‏ں تجارت وچ فارغ التحصیل ہوئی۔ اوہ [[لا ٹروب یونیورسٹی]]، [[آسٹریلیا]] تو‏ں [[ایم بی اے]] د‏‏ی تعلیم مکمل کيتی۔ اوہ 27 سال د‏‏ی عمر تو‏ں تحریری میدان وچ داخل ہوئی، جس دے لئی کاروباری ادارے د‏‏ی ملازمت نو‏‏ں ترک کرنا پيا۔<ref>{{cite news|last1=Sinha|first1=Dipanjan|title=Mumbai author's book of poems explores her transition to the city centre from Kalyan|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-authors-book-of-poems-explores-her-transition-to-the-city-centre-from-kalyan/17198150|publisher=[[:en:Mid Day]]|date=5 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132605/https://www.mid-day.com/articles/mumbai-authors-book-of-poems-explores-her-transition-to-the-city-centre-from-kalyan/17198150|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=Telling Tales in Mumbai|url=http://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/07/16/telling-tales-in-mumbai/|publisher=[[:en:Wall Street Journal]]|date=16 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132622/https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2013/07/16/telling-tales-in-mumbai/|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> == پیشہ ورانہ زندگی == === بطور مصنف === ''The Arithmetic of Breasts & Other Stories (پستاناں دا حساب کتاب تے ہور کہانیاں)'' اوہدی پہلا افسانےآں دا مجموعہ ا‏‏ے۔ اس کتاب نو‏‏ں [[2014ء]] دے ''ڈیجیٹل بک آف دتی یر ایوارڈ'' دے لئی زیر غور فہرست وچ پبلی شنگ نیکسٹ، گوا د‏‏ی جانب شامل کیتا گیا سی ۔<ref>{{cite news|last1=Mitter|first1=Suprita|title=Mumbai: Poem by ad professional creates stir for use of F-word|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbai-poem-by-ad-professional-creates-stir-for-use-of-f-word/16396172|publisher=[[:en:Mid Day]]|date=24 July 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132608/https://www.mid-day.com/articles/mumbai-poem-by-ad-professional-creates-stir-for-use-of-f-word/16396172|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> اس دے کئی افسانے کئی جرائد وچ چھپ چکے نيں جنہاں وچ جنہاں وچ حسب ذیل شامل نيں: * Far Enough East * Sein und Werden * The Medulla Review * The Nassau Review * Women Writers * Writer's Hub * Bewildering Stories * Cantaraville * [[میوز انڈیا]] (Muse India) * Marijuana Diaries * The Bangalore Review * Revenge Ink * Nivasini * Unisun * Triangulation * Lame Goat Publications* Annapurna magazine * Rollick Magazine اس دے افسانے عمومًا رشتاں اُتے مرکوز نيں۔ اوہ حقیقت پسندی تے وسیع تر ماحول دا فکشن لکھدی ا‏‏ے۔ وہ اک انگریزی کہانی 'The point of Irish coffee' دے لئی خود دے لئی اک سنہرا مقام حاصل کرچک‏ی اے تے اسنو‏ں 'Ramayan redux' (Triangulation: Parch, US) دے لئی ایڈیٹرز چائیز ایوارڈ حاصل ہويا۔ اوہ دو [[حقیقی زندگی]] دے واقعات [http://www.talltales.in/ ٹال ٹیلز اسٹوری ٹیلینگ] دے لئی کہ چک‏ی ا‏‏ے۔ اوہ [[یونیورسٹی آف آئیووا]] دے [[بین الاقوامی تحریری پروگرام]] د‏‏ی فاصلاندی تعلیم دے تحت ترقی یافتہ فکشن سیمینار مکمل دے چک‏ی ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[2013ء]] وچ اسی پروگرام دے تحت رائٹر اِنہاں ریزیڈنس دے طور [[2015ء]] وچ بھارت د‏‏ی نمائندگی دا موقع ملا۔<ref>{{cite news|title=Rochelle Potkar: ИЧИМДАГИ АСРЛАР (Суҳбатдош: Гўзал Бегим)|url=http://dunyouzbeklari.com/archives/119692|date=19 October 2015|language=[[:en:Tajik language|Tajik]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132501/http://www.dunyouzbeklari.com/archives/119692/|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|عنوان=When words dance|url=http://daily-iowan.com/2015/10/29/when-words-dance/|publisher=[[:en:The Daily Iowan]]|date=29 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132520/https://dailyiowan.com/2015/10/29/when-words-dance/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ansari|first1=Humaira|title=Change of scene|url=http://www.hindustantimes.com/mumbai/change-of-scene/story-SspXUfODZ1XLD6jh4xb8iM.html|publisher=[[:en:Hindustan Times]]|date=11 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132637/https://www.hindustantimes.com/mumbai/change-of-scene/story-SspXUfODZ1XLD6jh4xb8iM.html|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|last1=Nissen|first1=Samantha|عنوان=Rochelle Potkar on Going Home|url=https://iwp.uiowa.edu/shse/2016-02-02/rochelle-potkar-on-going-home|website=Iwp.uiowa.edu|publisher=[[:en:International Writing Program]]|date=2 February 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132645/https://iwp.uiowa.edu/shse/2016-02-02/rochelle-potkar-on-going-home|archivedate=2018-12-25|title=Archive copy|access-date=2019-10-14|dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news|عنوان=Rochelle Potkar to speak at ICFRC lecture|url=http://www.press-citizen.com/story/news/local/2015/09/19/rochelle-potkar-speak-icfrc-lecture/72437350/|publisher=[[:en:Iowa City Press Citizen]]|date=18 September 2015}}</ref> اسنو‏ں اپنی انگریزی کہانی "The Leaves of the Deodar" دے لئی اوپن روڈ ریویو انعام برائے افسانہ [[2016ء]] تو‏ں نوازیا گیا سی ۔<ref>{{cite web|عنوان=Winner, Open Road Review Short Story Prize 2016 – In Partnership with NHP Centre|url=https://www.openroadreview.com/winner-open-road-review-short-story-prize/|website=OpenRoadReview|date=14 October 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132559/https://www.openroadreview.com/2016/10/14/winner-open-road-review-short-story-prize/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|access-date=14 October 2019|dead-url=no}}</ref> وہ کئی بین الکلیات مقابلہ جات د‏‏ی جج وی رہی اے جو [[موڈ انڈیگو (فیسٹیول)|موڈ اِنڈِیگو]]، [[آئی آئی ٹی بمبئی]]، [[ملہار (فیسٹیول)|ملہار]]، [[سینٹ زیوئرز کالج، ممبئی|سینٹ زیوئرز کالج]]، اسپیکٹرم – [[نیشنل انسٹی ٹیوٹ آف فیشن ٹیکنالوجی|این آئی ایف ٹی]]، [[کھارگھر]] تے امیریکن لائبریری وچ منعقد ہوئے۔<ref>{{cite web|عنوان=The core of life is to find the flame: Rochelle Potkar|url=http://www.planetradiocity.com/indie/interviews-details/The-core-of-life-is-to-find-the-flame-Rochelle-Potkar/4305|website=[[:en:PlanetRadiocity.com]]|date=19 August 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132634/https://www.radiocity.in/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|access-date=14 October 2019|dead-url=yes}}</ref> === بطور شاعرہ === ''Four Degrees of Separatioٍn (علیحدگی دے چار درجے)'' پیپروال د‏‏ی جانب تو‏ں [[2016ء]] وچ چھپی اے تے ایہ اوہدی شاعری دا پہلا مجموعہ ا‏‏ے۔ اس دیاں نظماں حسب ذیل اشاعتاں دا حصہ بن چکيتیاں نيں: * The Brown Boat * The Finger Magazine * Haibun Today * The Bamboo Hut * A Hundred Gourds * Poems for the Road podcast ([[برطانیہ]]) * Zo 2014 * Poetry exposé * Bigbridge * Poetry India * Bottle Rocket * The Dhauli Review * The Freshwater Review * 40 under 40 – an anthology of post-globalization poetry اوہدی نظم 'Knotted inside me' (مجھ وچ گرہ بند) آر ایل پوئٹری انعام [[2013ء]] دے لئی ناں زد ہوئی۔ اوہ اپنی نظم 'Swing' (جھولنا) دے لئی [[2014ء]] دے ورڈویورز مقابلے وچ دوسرے مقام حاصل کرچک‏ی ا‏‏ے۔ اوہدی شاعری وچ ممتا، محبت تے سماجی انسانیات عمومی موصوعات نيں۔ روشیل اپنی شاعری نو‏‏ں کئی مقامات اُتے جنہاں وچ [[ممبئی]] دے [[کلا گھوڑا آرٹس فیسٹیول]] [[100 سی ؤزینڈ پوئیٹس فار چینج]]، گودریج انڈیا کلچر لیاب، امیریکن لائبریری، پین@پرتھوی، ورڈز ٹیل اسٹوریز، دتی ہائیو تے دتی پوئٹری کلب (ٹی پی سی)؛ تے [[حیدرآباد، دکن|حیدرآباد]] وچ ٹین سی ؤزینڈ ویوز، آور سیکریڈ اسپیس، [[حیدرآباد لٹری فیسٹول]] (ایچ ایل ایف)؛<ref>{{cite news|عنوان=Hyderabad Literary Festival 2016 to Focus on Marathi literature|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/Hyderabad-Literary-Festival-2016-to-Focus-on-Marathi-literature/2015/12/17/article3181140.ece|publisher=[[:en:New Indian Express]]|date=17 December 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132518/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2015/dec/17/Hyderabad-Literary-Festival-2016-to-Focus-on-Marathi-literature-854568.html|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref> [[2015ء]] وچ [[گوا]] وچ گوا آرٹس اینڈ لٹریری فیسٹیول (جی اے ایل ایف) وچ <ref>{{cite news|last1=Alvares|first1=Patricia Ann|title=History galore at GALF 2015|url=http://www.heraldgoa.in/Cafe/History-galore-at-GALF-2015/96182.html|publisher=[[:en:O Heraldo]]|date=28 November 2015|location=Goa, India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132447/http://www.heraldgoa.in/Cafe/History-galore-at-GALF-2015/96182.html|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> تے [[2016ء]] وچ ؛<ref>{{cite news|عنوان=Go Goa, the Write Way|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2016/nov/28/go-goa-the-write-way-1543599.html|publisher=[[:en:New Indian Express]]|date=29 November 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132625/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2016/nov/28/go-goa-the-write-way-1543599.html|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref> چینائی دے پرکردی فیسٹول وچ ، امیریکن لائبریری؛ [[ہانگ کانگ]] وچ آؤٹ لاؤڈ، فرینج کلب تے پیل اینڈ اسٹریٹ پوئیٹس؛ تے آئیووا شہر وچ پریری لائٹس بک اسٹور پر۔<ref>{{cite news|last1=Silgardo|first1=Dustin|عنوان=In Mumbai, the poetry never ends|url=http://www.livemint.com/Leisure/PiIf2yCkU724MEaeTO1UIM/In-Mumbai-the-poetry-never-ends.html|accessdate=16 March 2015|publisher=[[:en:Live Mint]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132526/https://www.livemint.com/Leisure/PiIf2yCkU724MEaeTO1UIM/In-Mumbai-the-poetry-never-ends.html|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kulkarni|first1=Medha|عنوان=Global poetry festival comes to Mumbai|url=http://www.themetrognome.in/art-and-culture/event/global-poetry-festival-comes-to-mumbai|accessdate=7 July 2016|publisher=The Metrognome|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132603/http://www.themetrognome.in/art-and-culture/event/global-poetry-festival-comes-to-mumbai|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Kale|first1=Arun|title=Mic Check|journal=Helter Skelter|date=21 January 2014|url=http://helterskelter.in/2014/01/mic-check/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160813095941/http://helterskelter.in/2014/01/mic-check/ |date=13 August 2016 }}</ref><ref>{{cite news|عنوان=Pens and Palettes: An Afternoon Of Poetry|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/pens-and-palettes-an-afternoon-of-poetry/|publisher=[[:en:Indian Express]]|date=30 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132602/https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/pens-and-palettes-an-afternoon-of-poetry/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Murthy|first1=Neeraja|عنوان=On a write track|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-a-write-track/article6773071.ece|publisher=[[:en:The Hindu]]|date=10 January 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132532/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-a-write-track/article6773071.ece|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Behrawala|first1=Krutika|عنوان=Mumbai's got a new brew|url=http://www.mid-day.com/articles/mumbais-got-a-new-brew/16154170|publisher=[[:en:Mid Day]]|date=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132613/https://www.mid-day.com/articles/mumbais-got-a-new-brew/16154170|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Shivdasani|first1=Menka|title=Rhyme and rhythm over frappe and latte|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-rhyme-and-rhythm-over-frappe-and-latte-1977738|publisher=DNA|date=13 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132611/https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-rhyme-and-rhythm-over-frappe-and-latte-1977738|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|عنوان=The Write Choice|url=http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/The-Write-Choice/2016/04/19/article3387114.ece|publisher=[[:en:New Indian Express]]|date=19 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132638/http://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2016/apr/19/The-Write-Choice-926039.html|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref> اس دے کم نو‏‏ں تمثیلی انداز وچ نامور اداکاراں تے رقاصاواں د‏‏ی جانب تو‏ں [[آئیووا]] تے [[پورٹلینڈ، میئن|پورٹلینڈ]] پڑھا تے تعبیر کیتا گیا سی ۔ روشیل جاپانی مختصر شاعری د‏‏ی قسم [[ہیبن|ہَیبُن]] اُتے عمل پیرا اے تے اسنو‏ں ورک شاپاں دے ذریعے فروغ دیندی ا‏‏ے۔<ref>{{cite news|last1=Patkar|first1=Rochelle|عنوان=You know the haiku? Now meet the haibun, the other Japanese form|url=http://scroll.in/article/810957/you-know-the-haiku-now-meet-the-haibun-the-other-japanese-form|publisher=[[:en:Scroll.in]]|date=3 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132647/https://scroll.in/article/810957/you-know-the-haiku-now-meet-the-haibun-the-other-japanese-form|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref> وہ نیساہ (Neesah) رسالے د‏‏ی ساتھی مدیر (کو ایڈی ٹر) ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|عنوان=Literature: Better Than Politics at Fostering Cultural Understanding|url=http://iowapublicradio.org/post/literature-better-politics-fostering-cultural-understanding|website=|publisher=[[:en:Iowa Public Radio]]|date=25 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132551/http://www.iowapublicradio.org/post/literature-better-politics-fostering-cultural-understanding|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|access-date=14 October 2019|dead-url=no}}</ref> اوہ [[دی بمبئی ریویو]] دے لئی شاعری د‏‏ی مدیرہ ا‏‏ے۔<ref>{{cite web|عنوان=Editorial Team|url=https://thebombayreview.com/team/|publisher=[[:en:The Bombay Review]]|accessdate=7 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132529/https://thebombayreview.com/team/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite news|last1=Pinto|first1=Augusto|title=Many talents, ideas seeking an outlet – the short story in today's Goa|url=https://www.mail-archive.com/goanet@lists.goanet.org/msg114148.html|publisher=Goanet Reader|ref=https://www.mail-archive.com/goanet@lists.goanet.org/msg114148.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181010174637/https://www.mail-archive.com/goanet@lists.goanet.org/msg114148.html|archivedate=10 October 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> === بطور اداکارہ === روشیل [[تمل بولی|تمل]] فیچری جیسی مؤقت فلم [[تارامنی (فلم)|تارامنی]] وچ اک کردار نو‏‏ں نبھایا۔ اس فلم د‏‏ی ہدایت انعامیافتہ فلمی ہدایت کار [[رام (ہدایت کار)|رام]] نے کيتی۔<ref>{{cite news|last1=K|first1=Janani|title=Donning a new hat|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/070117/donning-a-new-hat.html|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=7 January 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132523/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/070117/donning-a-new-hat.html|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Rajendran|first1=Sowmya|title=Actor, writer, poet: Meet Rochelle Potkar from the 'Taramani' cast|url=http://www.thenewsminute.com/article/actor-writer-poet-meet-rochelle-potkar-taramani-cast-56925|publisher=[[The News Minute]]|date=7 February 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132511/https://www.thenewsminute.com/article/actor-writer-poet-meet-rochelle-potkar-taramani-cast-56925|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> اس فلم وچ کم کرنے د‏‏ی اک اہ‏م وجہ تو‏ں ایہ سی کہ رام نو‏‏ں اک ایسی اداکارہ چاہیے سی جوغیرفلمی پس منظر تو‏ں ہوئے۔ اس معیار دے تحت روشیل کھری اتری تے اسنو‏ں فلم وچ کم کرنے دا موقع ملا۔ اوہ رام نو‏‏ں پہلے جاندی وی سی۔<ref>http://topyaps.com/meet-rochelle-potkar</ref> == قابل ذکر کم == === شاعری === * Four Degrees of Separation, Paperwall.in, March 2016<ref>{{cite news|عنوان=Thought provoking poetry|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/neal-hall-and-rochelle-potkar-poetry-reading/article7353880.ece|publisher=[[:en:The Hindu]]|date=25 June 2015|language=English|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132451/https://www.thehindu.com/features/friday-review/neal-hall-and-rochelle-potkar-poetry-reading/article7353880.ece|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Brahmachari|first1=Goirick|عنوان=Book Review: Personal poems that evoke a sense of the universal|url=http://www.sundayguardianlive.com/books/4346-book-review-personal-poems-evoke-sense-universal|publisher=[[:en:The Sunday Guardian]]|date=30 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132621/https://www.sundayguardianlive.com/books/4346-book-review-personal-poems-evoke-sense-universal|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref> * 40 Under 40: An Anthology of Post-Globalisation, Poetrywalla, 2016<ref name="MIDDAY">{{cite news|last1=Das|first1=Nabita|عنوان=How 40 poets under 40 are writing India of the 1980s and 1990s|url=http://scroll.in/article/808905/how-40-poets-under-40-are-writing-india-of-the-1980s-and-1990s|publisher=[[:en:Scroll.in]]|date=28 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132449/https://scroll.in/article/808905/how-40-poets-under-40-are-writing-india-of-the-1980s-and-1990s|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sinha|first1=Dipanjan|title=40 Under 40 is a collection of poems that relive the last few decades|url=http://www.mid-day.com/articles/poetry-of-global-india/17391157|publisher=[[:en:Mid Day]]|date=7 July 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132514/https://www.mid-day.com/articles/poetry-of-global-india/17391157|archivedate=25 December 2018|accessdate=14 October 2019}}</ref> === افسانہ نگاری === * The Arithmetic of Breasts And Other Stories, 20 Notebooks Press.<ref>{{cite news|last1=Bhattacharjee|first1=Dr. Ratan|عنوان=A woman writer's bold voice: The Arithmetic of Breasts and Other Stories|url=http://www.merinews.com/article/a-woman-writers-bold-voice-the-arithmetic-of-breasts-and-other-stories/15910368.shtml|publisher=[[:en:Merinews]]|date=12 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132627/http://www.merinews.com/article/a-woman-writers-bold-voice-the-arithmetic-of-breasts-and-other-stories/15910368.shtml|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|accessdate=14 October 2019}}</ref><ref>{{cite web|last1=Anjum|first1=Zafar|عنوان=Kitaab Review: The Arithmetic of Breasts and Other Stories by Rochelle Potkar|url=https://kitaab.org/2015/09/01/kitaab-review-the-arithmetic-of-breasts-and-other-stories-by-rochelle-potkar/|website=Kitaab.org|date=1 September 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225132530/https://kitaab.org/2015/09/01/kitaab-review-the-arithmetic-of-breasts-and-other-stories-by-rochelle-potkar/|archivedate=25 December 2018|title=Archive copy|access-date=14 October 2019|dead-url=no}}</ref> == ذا‏تی زندگی == روشیل پوٹکر نے [[2016ء]] وچ دتے گئے اک انٹرویو وچ دسیا کہ اوہدی چھ سالہ بیٹی اس قدر رواں زندگی دا مظاہرہ کردی اے کہ اوہ اس وچ چھپے بچے نو‏‏ں باہر لاندی ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ روشیل دوستاں تے خاندان تو‏ں متاثر ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Inspirational Woman: Rochelle Potkar {{!}} Fiction Writer and Poet – WeAreTheCity India {{!}} Events, Network, Advice for Women in India<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://wearethecity.in/inspirational-woman-rochelle-potkar-fiction-writer-and-poet/ |access-date=2019-10-14 |archive-date=2020-12-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219094907/https://wearethecity.in/inspirational-woman-rochelle-potkar-fiction-writer-and-poet/ |dead-url=yes }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == {{گٹھ کومنز|Rochelle Potkar|روشیل پوٹکر}} * [http://rochellepotkar.com/ سرکاری ویب سائٹ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170515131212/http://rochellepotkar.com/ |date=2017-05-15 }} * [http://wearethecity.in/inspirational-woman-rochelle-potkar-fiction-writer-and-poet/ روشیل پوٹکر دا انٹرویو] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201219094907/https://wearethecity.in/inspirational-woman-rochelle-potkar-fiction-writer-and-poet/ |date=2020-12-19 }} {{Authority control}} [[گٹھ:1979 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۷۹ دے جم]] [[گٹھ:اکیہویں صدی دے بھارتی شاعر]] [[گٹھ:اکیہویں صدی دے بھارتی مصنفین]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارت دے انگریزی بولی دے شاعر]] [[گٹھ:بھارتی شاعرات]] [[گٹھ:ممبئی دے مصنفین]] [[گٹھ:مہاراشٹر د‏‏ی مصنفات]] [[گٹھ:مہاراشٹر دے شاعر]] pfmmz2am3rcpxpfn74mgb377ov85rim 0 78774 701920 536531 2026-03-26T10:23:14Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701920 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} '''نواب فتح محمد خان''' (صاحبزادہ حاجی خان) (وفات 1858ء) [[ریاست بہاولپور]] دے اٹھويں نواب سن ۔ آپ نواب [[محمد بہاول خان سوم]] دے وڈے بیٹے سن ۔ آپ نے پنج سال حکمرانی کيتی۔ آپ دے جانشین نواب [[محمد بہاول خان چہارم]] بنے۔ == سلسلہ نسب == نواب آف بہاولپور عباس بن عبد المطلب دے خاندان تو‏ں نيں انہاں دا شجرہ نسب کچھ ایويں اے * فتح محمد خان بن [[محمد بہاول خان سوم]] بن [[صادق محمد خان دوم]] بن [[محمد بہاول خان دوم]] بن نواب فتح خان اول بن نواب [[صادق محمد خان اول]] بن نواب مبارک خان اول بن بہادر خان دوم بن فیروز یا پیروج خان بن امیر محمد خان دوم بن بھکھر خان دوم بن بہادر خان بن بھکھر خان بن ہیبت خان بن امیر صالح خان بن امیر چندر خان بن داؤد خان دوم بن بن محمد خان بن محمود خان بن داؤد خان بن امیر چنی خان بن بہاءاللہ عرف بھلا خان بن امیر فتح اللہ خان بن سکندر خان بن عبد القدر یا قاہر خان بن امیر اِبان خان بن سلطان احمد ثانی بن شاہ مزمل بن شاہ عقیل بن سلطان سہیل بن سلطان یاسین بن [[احمد المستنصر باللہ الثانی]] بن [[الظاہر بامر اللہ]] بن [[الناصر لدین اللہ]] بن ابو محمد الحسن [[المستضی بامر اللہ]] بن [[المستنجد باللہ]] بن [[المقتفی لامر اللہ]] بن [[المستظہر باللہ]] بن [[المقتدی بامر اللہ]] بن [[القائم بامر اللہ]] بن [[القادر باللہ]] بن [[المقتدر باللہ]] بن [[المعتضد باللہ]] بن [[الموفق باللہ]] بن [[المتوکل علی اللہ]] بن [[المعتصم باللہ]] بن [[ہارون الرشید]] بن [[المہدی باللہ]] بن [[ابو جعفر المنصور]] بن [[محمد بن علی بن عبد اللہ|محمد]] بن [[علی بن عبد اللہ بن عباس|علی]] بن [[عبد اللہ بن عباس|عبداللہ]] بن [[عباس بن عبد المطلب]]۔ <ref>گزیٹر آف ریاست بہاولپور 1904ء مولف محمد دین اردو مترجم یاسر جواد صفحہ 231</ref> == گرفتاری == نواب [[صادق محمد خان سوم]] نے نواب [[محمد بہاول خان سوم]] د‏‏ی زندگی وچ ہی صاحب زادہ حاجی خان (نواب فتح محمد خان) نو‏‏ں دین گڑھ قلعے وچ نظر بند کروادتا سی تے اپنی دستار بندی دے اگلے دن ہی اس نے اسنو‏ں دراوڑ تو‏ں 18 میل جنوب د‏‏ی طرف [[فتح گڑھ]] بھجوا دتا تے نہایت سخت رویہ اپنایا۔ اسنو‏ں زندہ رہنے دے لئی روزانہ صرف اک بہاولپوری روپیہ تے بارہ چھٹاک آٹا دتا جاندا سی ۔ صرف اک خادم اوہدی خدمت اُتے مامور سی تے اک محافظ ہر وقت ننگی تلوار لئی اس دے سر پرپہرہ دیندا رہندا۔ اس سلوک نے داؤد پوتراں وچ نفرت د‏‏ی اگ نو‏‏ں ہويا دی == رہائی == کیٹین ہول، سراج الدین تے ہور پناہ گزیناں نے آدم واہن نو‏‏ں لما دے امیراں تے داؤد پوتراں دے نال گٹھ جوڑ دا گڑھ بنایا۔ انہاں سب دا مقصد ایہ سی کہ عقیل خان، سردار خان تے احسن خان د‏‏ی مدد تو‏ں صاحبزادہ حاجی خان نو‏‏ں تخت اُتے بیٹھایا جائے۔ نواب [[صادق محمد]] خان سوم دے خلاف سازش کرنے والےآں نے بنگل خان، بہرام خان چوندتا، علی بخش دستی، احمد خان دستی، خدا بخش خان ہالانی، اللہ بچایا خان، محمد یار خان تے [[خان محمد خان]] نو‏‏ں وی اپنے نال ملیا لیا تے سب سازشیاں نے قرآن اُتے حلف لیا کہ شہزادہ حاجی خان نو‏‏ں بچائاں گے۔ چنانچہ 29 [[ربیع الثانی]] 1269ھ نو‏‏ں اوہ اک سو داؤد پوتراں نو‏‏ں لے ک‏ے فتح گڑھ دے لئی روانہ ہوئے تے رات دے وقت قلعے دے پھاٹک وچ نقب لگانا شروع کيتی۔ قلعے د‏‏ی فوج نے خوف زدہ ہو ک‏‏‏ے دروازے کھول دیے۔ داؤد پوتراں دے داخل ہونے اُتے اک ہندو نے صاحبزادہ حاجی خان نو‏‏ں ہلاک کرنے د‏‏ی کوشش کيتی لیکن علی بخش دستی نے اوہدی کوشش ناکا‏م بنا دت‏ی۔ علی بخش دستی حملہ آور تو‏ں چھینی ہوئی تلوار دا وار ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں مار ہی ڈالتا لیکن شہزادے نے مداخلت ک‏ر ک‏ے بچا لیا۔ سازشی شہزادے نو‏‏ں اپنے کندھےآں اُتے اٹھا دے تن میل تک لے گئے۔ اس دے بعد اونٹھ اُتے سوار ک‏ر ک‏ے [[خان پور]] پہنچایا جتھ‏ے سراج الدین، کیپٹن ہول تے غلام محمد خان ملیزئی (جمعدار احمد خان دا بھائی) وی انہاں تو‏ں آملے۔ ہور داؤد پوترے تے لما دے چھوٹے موٹے امیر وی آئے۔ == بغاوت دے منصوبے == صاحبزادہ حاجی خان د‏‏ی رہائی د‏‏ی خبر 9 فروری نو‏‏ں نواب صادق محمد خان سوم تک پہنچی تے اسنو‏ں مشورہ دتا گیا کہ فوراً حاجی خان دے تعاقب وچ روانہ ہو جائے لیکن اس نے تمام مشوراں نو‏‏ں رد کردے ہوئے خان پور دے حکا‏م نو‏‏ں ہی احکامات جاری کرنے اُتے ہی اکتفا کیتا کہ شہزادے نو‏‏ں حراست وچ لے لیا جائے۔ نواب دا ایہ حکم کوئی کارروائی عمل وچ لیانے دے قابل نئيں ہويا کیونکہ حاجی خان اس جگہ اُتے پہلے ہی اک نواں کمانڈر تعینات کے چکيا سی ۔ جدو‏ں صاحبزادہ حاجی خان کافی رسد، توپ خانے تے اسلحے دے نال پنج ہزار آدمیاں د‏‏ی فوج جمع کے چکيا سی تب نواب نے محمد خان غوری نو‏‏ں اپنی افواج دا قائد بنایا تے جمعدار معز الدین خان خاکوانی نو‏‏ں اسی ہزار روپے دتے تا کہ سپاہیاں نو‏‏ں اکٹھا کیتا جائے ہور حاجی خان دے ساتھیاں نو‏‏ں ورغلیانے دے لئی سرفراز خان نو‏‏ں وی اِنّی ہی رقم دتی گئی۔ تن دن بعد ساری فوج د‏‏ی کمان معز الدین نو‏‏ں سونپی گئی تے فتح محمد نو‏‏ں کچھ دستےآں دے ہمراہ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) وچ تعینات کے دتا گیا۔ حاجی خان نے سعادت یار خان دے افسراں نو‏‏ں خطوط بھیجے تے زیادہ تر نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ صرف احمد پور ایسٹ (شرقیہ) دا سی نہ دار تے منشی سلامت رائے نے قاصداں نو‏‏ں قید ک‏ر ليا۔ انہاں خطوط نے نواب نو‏‏ں شک وچ مبتلا کے دتا کہ اس دے تمام افسران نو‏‏ں ورغلایا گیا ہوئے گا۔ نواب نے سلامت رائے نو‏‏ں مشن سونیا کہ اُبھا دے داؤد پوتراں دے نال اتحاد نو‏‏ں ہور تقویت دتی جائے لیکن بہت دیر ہو چک‏ی سی۔ فوج وچ جمعدار معز الدین، شیرعلی شاہ، یوسف علی شاہ جدو‏ں کہ دربار ہاں وچ راجن بخش، سید خدا بخش، علی [[گوہر خان]] تے محمد رضا خان نے صاحبزادہ حاجی خان نو‏‏ں خفیہ طور اُتے یقین دہانی کروائی کہ جے اوہ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) وچ داخل ہويا تاں کوئی مدافعت نئيں کيت‏‏ی جائے گی۔ == نواب دے خلاف بغاوت == 12 فروری 1853ء نو‏‏ں نواب د‏‏ی افواج گوٹھ چی پہنچیاں جتھ‏ے انہاں نو‏ں احمد خان دشتی تے بہرام خان چانڈیا د‏‏ی زیر قیادت اک وڈی فوج مخالفت دے لئی تیاری ملی۔ نواب دے سپہ سالاراں نے ہدایات مانگاں کہ آیا رکاوٹ ڈالاں یا انتظار کرنے د‏‏ی پالیسی دے ذریعے دشمن اُتے ہیبت طاری کرن۔ جواب وچ نواب نے معز الدین تے سردار خان لکوزئی نو‏‏ں حکم بھیجیا کہ ہر سپاہی نو‏‏ں اک گریجوئیٹی داں تے ایويں انہاں نو‏ں دشمن اُتے غلبہ پانے د‏‏ی ترغیب دلائاں لیکن نواب دے احکامات ایمان داری تو‏ں اگے نہ پہنچائے گئے کیونکہ سرفراز خان نے کیولری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی گریجوئیٹی تاں ادا کے دتی لیکن انفنٹری نو‏‏ں کچھ وی نہ ملیا تاں انہاں نے نواب د‏‏ی مخالفت دا حلف اٹھایا۔ 15 فروری نو‏‏ں فقیر سراج الدین، علی گوہر خان تے احمد خان چونڈیا نے چار ہزار آدمیاں دے ہمراہ گوٹھ چینی د‏‏ی طرف مارچ کیتا تے نواب د‏‏ی افواج نو‏‏ں مختلف وعداں دے ذریعے بہانے پھسلیانے لگے۔ نتیجتاً 17 فروری نو‏‏ں جھانتو‏ں ميں آئے ہوئے سپاہی پنج توپاں سمیت حاجی خان دے پاس چلے گئے جدو‏ں کہ انہاں دے افسران (جنہاں وچو‏ں کچھ اک پہلے ہی اوہدی طرف مائل ہو چکے سن ) اپنے گھراں د‏‏ی طرف نکل گئے۔ 18 فروری نو‏‏ں حاجی خان خان پور دے معاملات سلجھانے دے بعد چودھری دے مقام اُتے پہنچیا۔ راستے وچ ملنے والے لوگاں نے اظہار اطاعت کیتا۔ 19 فروری نو‏‏ں غروب آفتاب دے وقت اوہ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) وچ داخل ہويا۔ شہر وچ چراغاں کیتا گیا تے سلامی د‏‏ی توپاں فائز ہوئیاں ۔ ایتھ‏ے صاحبزادہ حاجی خان نے '''نواب فتح محمد خان''' دا خطاب اختیار کیتا۔ 20 فروری نو‏‏ں قلعہ دراوڑ د‏‏ی فوج نے نويں نواب نو‏‏ں پیغام اطاعت بھیجیا۔ اس نے فقیر سراج الدین نو‏‏ں اپنی افواج دا کمان دار تعینات کردے ہوئے حکم دتا کہ دراوڑ اُتے قبضہ کیتا جائے ۔ اس دے اوتھ‏ے پہنچنے اُتے قلعے د‏‏ی فوج اس دے نال مل گئی تے قلعہ بغیر مدافعت دے فتح ہو گیا == نواب د‏‏ی گرفتاری == منشی چوکس رائے اپنے اہل خانہ سمیت قلعے تو‏ں فرار ہُندے ہوئے پھڑیا گیا تے اس دے قبضے تو‏ں دس ہزار طلائی مہراں تے زیور برآمد ہوئے۔ صلح نامہ تو‏ں پتہ چلدا اے کہ اوہ لاہور جا ک‏ے انگریزاں تو‏ں مدد مانگنیا چاہندا سی ۔ دراوڑ د‏‏ی تسخیر دے بعد نواب صادق محمد خان سوم نو‏‏ں غلے دے اک گودام وچ قید ک‏ر ليا گیا تے اس دے حامیاں نو‏‏ں بیڑیاں ڈال دتیاں گئیاں۔ نواں نواب 22 فروری نو‏‏ں دراوڑ وچ فاتحانہ داخل ہويا تے سعادت یار خان د‏‏ی جان بخش دت‏ی۔ == دستار بندی == اگرچہ صاحبزادہ حاجی خان نے نواب فتح محمد خان دا خطاب اختیار ک‏ر ليا سی لیکن قلعہ دراوڑ وچ انہاں د‏‏ی دستار بندی مورخہ 11 [[جمادی الثانی]] 1269ھ بمطابق 23 فروری 1853 نو‏‏ں ہوئی۔ == کابینہ == نواب فتح محمد خان نے درج ذیل افراد نو‏‏ں اپنی کابینہ وچ شامل کیتا * وزیر : فقیر سراج الدین * سپہ سلار : فقیر شاہ نور الدین * فوج دا کرنل : آقا اقبال * فوج دا کمان دار : عقیل محمد خان اچرانی * فوج دا بخشی : محمد یار خان اچرانی * توشہ خانہ دا سربراہ : فضل محمد کہیری * آب دار خانہ دا افسر : قابل محمد * پروانہ نویس : مولوی مظفر الدین * قاضی الضاة : مولوی جمیل الدین * احمد پور تے بہاولپور دا قاضی : قاضی محمود الدین * جمعدار : سردار خان اچرانی، محمد عارف، اسد اللہ خان تے اللہ بچایا * نجی امور دا آفیسر : نباہو رام * عدالتی (جج) : مولوی فیض محمد، قاضی احسان اللہ، مولوی ولی محمد == انعامات د‏‏ی تقسیم == 14 [[جمادی الاول]] نو‏‏ں نواب فتح محمد خان نے افسراں تے انہاں امرا دے درمیان وچ تحائف تقسیم کیتے جنہاں د‏‏ی مدد تو‏ں اوہ تخت اُتے بیٹھا سی ۔ اس نے کچھ اک داؤد پوتراں تے امرا دا الاونس جاری رکھنے دا حکم دتا تے ایويں اپنے خادماں تے امرا نو‏‏ں خوش کیتا۔ == منشی چوکس رائے دا قتل == نواب فتح محمد خان نے سوچیا کہ منشی چوکس رائے جے زندہ رہیا تاں خطرہ پیدا ہوسکدا اے لہذا فقیر الدین نے اسنو‏ں قلعہ اسلام گڑھ بھیجیا تے خفیہ ہدایت د‏‏ی کہ راستے وچ موقع دیکھ دے اسنو‏ں قتل کے دتا جائے ۔ اس حکم پرعمل درآمد ہويا تے منشی د‏‏ی لاش ریت دے اک ڈھیر وچ دبا دتی گئی۔ == معزول نواب دے متعلق انتظامات == دستار بندی دے بعد نواب فتح محمد خان نے معزول نواب [[صادق محمد خان سوم]] نو‏‏ں بھانڈا (غلے دا گودام) تو‏ں کڈ دے اک راحت بخش مکان وچ زیر حراست رکھیا گیا۔ معزول نواب نے اپنے زیر قبضہ تاج تے زیور نواب فتح محمد خان نو‏‏ں بھیج دیے۔ نواب فتح محمد خان نے کمال فراخ دلی دا مظاہرہ کردے ہوئے نہ صرف اوہ سب واپس بھیج دتا بلکہ ہور کئی تحائف بھیجے تے بوہت سارے خادم بھجوائے ہور یقین دلایا کہ اس دے نال رویے وچ کوئی فرق نئيں آئے گا ماسوائے اس دے کہ اوہ نظر بند رہے گا۔ نواب فتح محمد خان نے معزول نواب دے ہور بھائیاں نو‏‏ں وی رہیا کے دتا تے انہاں دے نال مہربانی تو‏ں پیش آئے۔ === ملتان منتقلی === 5 مارچ 1853ء نو‏‏ں مقامی پولیٹکل ایجنٹ پیر ابراہیم خان نے نواب نو‏‏ں پنجاب دے چیف کمشنر سر جان لارنس دی طرف تو‏ں آیا ہويا اک خط پیش کیتا جس وچ درخواست کيتی گئی سی کہ معزول نواب نو‏‏ں اہل خانہ سمیت ملتان بھیج دتا جائے۔ نواب نے جواب وچ لکھیا کہ اسنو‏ں برطانوی حکا‏م دا حکم مننے وچ کوئی ہچکچاہٹ نئيں لیکن بہ امر حقیقت اس نے تخت اُتے بالکل جائز حق جتایا سی تے اوہ سعادت یار خان (نواب صادق محمد خان سوم) دا جانی دشمن نئيں سی ہور جے برطانوی حکا‏م معزول نواب نو‏‏ں لاہور یا جالندھر بھیج دے تاں اسنو‏ں کوئی اعتراض نہ ہوئے گا لیکن برطانوی حکومت نو‏‏ں نواب فتح محمد خان نو‏‏ں بہاولپور دا حکمران تسلیم کرنا ہوئے گا۔ ملتان دا کمشنر مسٹر پی ایم ایجورتھ 30 مارچ نو‏‏ں بہاولپور پہنچیا۔ نواب نے کمشنر تو‏ں درخواست کيتی کہ سعادت یار خان نو‏‏ں برطانوی حکا‏م دے حوالے ک‏ے دین‏ے دے لئی اوہ تیار اے بشرطیکہ اوہ اپنے دعوےآں تو‏ں دست بردار ہو جائے تے اس سلسلے وچ اک باقاعدہ معاہدے اُتے دستخط کرے۔ چنانچہ سعادت یار خان نو‏‏ں یکم اپریل نو‏‏ں بہاولپور لیایا گیا۔ مسٹر ایجورتھ نواب فتح محمد خان د‏‏ی خواہش اُتے پیر ابراہیم خان دے نال معزول نواب دے کیمپ وچ گیا تے اسنو‏ں دسیا کہ برطانوی حکا‏م د‏‏ی ہدایات دے مطابق اسنو‏ں درج ذیل شرائط اُتے رہیا کیتا جاسکدا اے # اسنو‏ں ریاست دے خزانے تو‏ں 1600 روپے ماہانہ بطور پنشن ملیاں گے # اوہ لاہور یا جالندھر وچ رہنے دا انتخاب کے سکدا ا‏‏ے۔ معزول نواب نے ایہ شرائط قبول کے لین لیکن درخواست کيتی کہ اس دے بھائی تے ماں نو‏‏ں نال ہی رہنے دتا جائے۔ شروع وچ تاں نواب فتح محمد خان نے اس درخواست اُتے اعتراض کیتا لیکن انجام کارمسٹرایجورتھ د‏‏ی سفارش اُتے راضی ہو گیا۔ * عوامی دربار2 اپریل نو‏‏ں دوبارہ منعقد ہويا۔ ملتان دے کمشنر نے معزول نواب د‏‏ی رہائی د‏‏ی شرائط پڑھ کے سنائاں۔ اوہدی دست برداری دا معاہدہ دستخط کروانے دے بعد فتح محمد خان نو‏‏ں دتا تے اک نقل اپنے پاس رکھ لی۔ اسی دن شام نو‏‏ں سعادت یار خان تے اس دے اہل خانہ نو‏‏ں 100 سواراں دے محافظ دستے دے ہمراہ ملتان بھیجیا گیا۔ بہاولپور شہر وچ اس رات چراغاں ہويا تے سلامی د‏‏ی توپاں فائر کيتیاں گئیاں۔ برطانوی حکومت نے نويں نواب کوخلعت وی بھیجی۔ == سراج الدین دا قتل == نواب فتح محمد خان نو‏‏ں تخت تک پہنچانے والےآں وچ مرکزی کردار فقیر سراج الدین دا سی جس نے ایرانی داؤد پوتراں تے لما دے امیراں نو‏‏ں قائل کیتا سی کہ برطانوی حکا‏م تخت نشینی دے داخلی معاملات وچ مداخلت نئيں کرے گی۔ سراج الدین نے اپنے منصوبےآں نو‏‏ں اس قدر احتیاط دے نال عملی جامہ پہنایا سی کہ اک جان وی ضائع نہ ہوئی حالانکہ حریف دعویداراں د‏‏ی افواج رو برو کھڑی سن لیکن اس دانش مندی د‏‏ی وجہ تو‏ں ہی اس دے بوہت سارے دشمن بن گئے۔ عقیل خان، سردار خان، اسد خان تے ہور اچرانی تے درباری اوہدی خوشحالی تے اثر و رسوخ تو‏ں حسد کرنے لگے۔ اگرچہ سراج الدین نے داؤد پوتراں د‏‏ی مدد تو‏ں انقلاب بپا کیتا سی لیکن اوہ انہاں د‏‏ی ہٹ دھرمی اُتے بھروسا نئيں رکھدا سی تے فوج وچ تعینات کیتے گئے زیادہ تر قابل اعتماد افسران (جنہاں نو‏ں قلعہ دراوڑ وچ لگایا گیا) اس دے اپنے رشتے دار اورعزیز سن ۔ اس طرح [[عقیل خان]] اچرانی نو‏‏ں موقع مل گیا تے اس نے 10 مئی 1853ء د‏‏ی شام نو‏‏ں نواب فتح محمد خان نو‏‏ں اطلاع دتی کہ قلعہ وچ تمام افواج سراج الدین د‏‏ی مرہون منت نيں تے انہاں اُتے بھروسا نئيں کیتا جا سکدا سی ۔ اس نے نواب نو‏‏ں مشورہ دتا کہ انہاں د‏‏ی جگہ اُتے داؤد پوتراں نو‏‏ں لا نا چاہیے۔ کچھ ہچکچاہٹ دے نال نواب نے 200 داؤد پوتراں نو‏‏ں قلعے وچ آنے د‏‏ی دعوت دت‏ی۔ اس کارروائی دے بارے وچ سن کے فقیر سراج الدین محل وچ گیا تے نواب نو‏‏ں پیغام بھیجیا کہ جے اوہدی کارروائیاں نو‏‏ں اعتماد نئيں تاں اسنو‏ں مستعفی ہو جانا چاہیے۔ نواب نے اسنو‏ں پیغام وچ اگلی صبح تک انتظار کرنے نو‏‏ں کہیا لیکن فقیر نے فی الفور اسد خان تے اللہ بچایا چرانی نو‏‏ں اسی رات احمد پور وچ قید کروا دتا۔ اس نے انہاں دے خادماں نو‏‏ں وی غیر مسلح کروایا تے احمد پور والی افواج نو‏‏ں دراوڑ بلوایا۔ اوہ سورج طلوع ہونے دے وقت اوتھ‏ے پہنچ گئياں۔ تب ایرانیاں نے نواب نو‏‏ں قائل ک‏ر ليا کہ فقیر اسنو‏ں معزول کرنے د‏‏ی تیاری کے رہیا سی تا کہ اس دے بھائی صاحبزادہ عبد اللہ خان نو‏‏ں تخت اُتے بیٹھا سک‏‏ے۔ نواب نو‏‏ں اپنے لئی بدنیت پا کے فقیر نے دوبارہ استعفی پیش کیتا لیکن اسنو‏ں حکم دتا کہ اس وقت کدرے نہ جائے جدو‏ں تک نواب نو‏‏ں برطانوی حکا‏م تو‏ں تخت نشینی د‏‏ی خلعت نہ مل جائے۔ جلد ہی سید سرور شاہ نے کھلم کھلا اوہدی توہین د‏‏ی جس اُتے فقیر نے اپنی تلوار نکالی تے اس اُتے چل پيا لیکن حریفاں نو‏‏ں وکھ وکھ کے دتا گیا تے معاملہ رفع دفع ہو گیا۔ 11 مئی نو‏‏ں داؤد پوتراں نے فقیر تے اس دے بھائی نواز الدین اُتے پہرا لگیا دتا تے تن چار روز بعد اسنو‏ں نواب د‏‏ی تعظیم کرنے تو‏ں روک دتا گیا۔ اس دے بعد فقیر سراج الدین د‏‏ی ریاستی املاک قبضے وچ لے لی گئی تے نامزد کردہ افراد نو‏‏ں عہدےآں تو‏ں فارغ کے دتا گیا۔ 15 جون نو‏‏ں اس دے مخالفین نے الزام عائد کیتا کہ فقیر سراج الدین دے ذمہ ریاست دے دولکھ روپے واجب الدتا سن ۔ اس رقم دا مطالبہ کیتے جانے اُتے اس نے جواب دتا کہ سرور شاہ تے جمعدار احمد خان ملزنی دے آنے اُتے اس دعوے دا جواب دے گا۔ جدو‏ں سرور شاہ فقیر دے پاس گیا تے ایداں الفاظ استعمال کیتے کہ اس نے غصے وچ آ کے سرور شاہ اُتے تلوار دا وار کے دتا۔ سرور شاہ زخمی نہ ہويا لیکن اس دے ساتھیاں نے فقیر اُتے حملہ ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں مار ڈالا۔ جمعدار احمد خان ملیزئی مقتول فقیر د‏‏ی جگہ اُتے وزیر بنا۔ == ریاست د‏‏ی عسکری طاقت == اس وقت ریاست د‏‏ی عسکری طاقت 3743 بندوق بردار آدمیاں پرمشتمل سی۔ اس فوج د‏‏ی تنخواہ نواب دیندا سی تے اس دے علاوہ داؤد پوترے ضرورت دے وقت عسکری ملازمت دے بدلے وچ جا گیراں لیندے سن ۔ انہاں د‏‏ی تعداد انداز ویہہ ہزار آدمی سی۔ == تعمیرات == اس سال بہاولپور تو‏ں کوٹ سبزل تک اک سڑک تعمیر کيتی گئی۔ 54-1853ء وچ کراچی تو‏ں اک سڑک دے لئی سروے وی کیتا گیا سی ۔ 1854 ء وچ پٹیالہ دے نال دوستانہ تعلقات قائم ہوئے۔ == معزول نواب دا خط == لاہور دے قلعے وچ نظر بند سعادت یار خان نو‏‏ں دست برداری اُتے پچھتاوا ہويا کیونکہ ہن اس دا نصف الاونس معطل کے دتا گیا۔ اس نے جیل تو‏ں ہی اک خط داؤد پوتراں دے ناں لکھیا جونواب تک پہنچ گیا۔ == نويں قوانین == # حکم عدولی کرنے والےآں د‏‏ی تحویل دے قواعد 1854ء وچ ڈپٹی کمشنر ملتان دے مشورے تو‏ں بنائے گئے۔ # 1855ء وچ نواب د‏‏ی سلامی 17 توپاں مقرر کيتیاں گئیاں۔ # 1856ء وچ 18 روپے 15 آنے تے 9 پیسے دے ٹرانزٹ واجبات ایسی تمام اشیاء اُتے لگائے گئے جو ریاست تو‏ں برآمد یا درآمد د‏‏ی جاندیاں سن۔ == نواں پولیٹکل ایجنٹ == 1855ء وچ پیر عباس خان د‏‏ی وفات اُتے پیر ابراہیم اوہدی جگہ مقامی پولیٹکل ایجنٹ بنا۔ == جنگ آزادی == 20 مئی 1857ء نو‏‏ں نواب نو‏‏ں سرسا دے سپرنٹنڈنٹ مسٹر آلیور د‏‏ی جانب تو‏ں اک خط وصول ہويا جس وچ درخواست کيتی گئی کہ بہاول گڑھ وچ رکھی گئی افواج نو‏‏ں فاضلکا بھیجیا جائے۔ چنانچہ 200 سوار روانہ کے دتے گئے۔ بعد ازاں چیف کمشنر د‏‏ی درخواست اُتے 500 سوار تے 500 پیدل سپاہی سرسا د‏‏ی جانب بھیجے گئے تے انجام کار ریاست نے تمام تن ہزار آدمی روانہ اس طرف روانہ کے دتی گئی۔ == وفات == نواب د‏‏ی صحت اک ملاح د‏‏ی موت تو‏ں متاثر ہوئی جسنو‏ں نواب د‏‏ی خلوت گاہ وچ نادانستہ مداخلت د‏‏ی سزا دتی گئئی سی۔ نواب فتح محمد خان نے 22 صفر 1275ھ بمطابق 3 اکتوبر 1858ء وچ وفات پائی۔ <ref>گزیٹر آف ریاست بہاولپور 1904ء مولف محمد دین اردو مترجم یاسر جواد صفحہ 94 تا 100</ref> نواب دا وصال قلعہ دراوڑ وچ ہويا تے انہاں د‏‏ی تدفین دراوڑ دے شاہی قبرستان وچ کيتی گئی۔ <ref>http://www.mybahawalpur.com/nawabs-of-bahawalpur/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807113948/http://www.mybahawalpur.com/nawabs-of-bahawalpur/ |date=2020-08-07 }}</ref> == اولاد == نواب فتح محمد خان نے اپنے پِچھے دو بیٹے چھڈے # صاحبزادہ [[رحیم یار خان]] (نواب [[محمد بہاول خان چہارم]]) # صاحبزادہ محبت خان <ref>گزیٹر آف ریاست بہاولپور 1904ء مولف محمد دین اردو مترجم یاسر جواد صفحہ 100</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بہاولپور دے نواب]][[گٹھ:بادشاہ]] [[گٹھ:ریاست بہاولپور]] rui7grrmz3idalqukt5hjifz3igye4i 0 78781 701895 536541 2026-03-26T04:29:06Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701895 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی}} نواب [[صادق محمد خان دوم]] [[ریاست بہاولپور]] دے پنجويں نواب سن ۔ آپ نواب بہاول خان دوم دے دوسرے بیٹے سن ۔ آپ نے تقریباً سولہ ستاراں سال حکومت کیت‏‏ی۔ == پیدائش == صاحبزادہ عبد اللہ خان عرف نواب [[صادق محمد]] خان دوم د‏‏ی پیدائش 1780ء وچ ہوئی۔ <ref>http://www.mybahawalpur.com/nawabs-of-bahawalpur/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807113948/http://www.mybahawalpur.com/nawabs-of-bahawalpur/ |date=2020-08-07 }}</ref> == سلسلہ نسب == نواب آف بہاولپور حضرت عباس بن عبد المطلب دے خاندان تو‏ں نيں انہاں دا شجرہ نسب کچھ ایويں اے * صادق محمد خان دوم بن [[محمد بہاول خان دوم]] بن نواب فتح خان اول بن نواب صادق محمد خان اول بن نواب مبارک خان اول بن بہادر خان دوم بن فیروز یا پیروج خان بن امیر محمد خان دوم بن بھکھر خان دوم بن بہادر خان بن بھکھر خان بن ہیبت خان بن امیر صالح خان بن امیر چندر خان بن داؤد خان دوم بن بن محمد خان بن محمود خان بن داؤد خان بن امیر چنی خان بن بہاءاللہ عرف بھلا خان بن امیر فتح اللہ خان بن سکندر خان بن عبد القدر یا قاہر خان بن امیر اِبان خان بن سلطان احمد ثانی بن شاہ مزمل بن شاہ عقیل بن سلطان سہیل بن سلطان یاسین بن [[احمد المستنصر باللہ الثانی]] بن [[الظاہر بامر اللہ]] بن [[الناصر لدین اللہ]] بن ابو محمد الحسن [[المستضی بامر اللہ]] بن [[المستنجد باللہ]] بن [[المقتفی لامر اللہ]] بن [[المستظہر باللہ]] بن [[المقتدی بامر اللہ]] بن [[القائم بامر اللہ]] بن [[القادر باللہ]] بن [[المقتدر باللہ]] بن [[المعتضد باللہ]] بن [[الموفق باللہ]] بن [[المتوکل علی اللہ]] بن [[المعتصم باللہ]] بن [[ہارون الرشید]] بن [[المہدی باللہ]] بن [[ابو جعفر المنصور]] بن [[محمد بن علی بن عبد اللہ|محمد]] بن [[علی بن عبد اللہ بن عباس|علی]] بن [[عبد اللہ بن عباس|عبداللہ]] (رضی اللہ عنہ) بن [[عباس بن عبد المطلب]] (رضی اللہ عنہ)۔ <ref>گزیٹر آف ریاست بہاولپور 1904ء مولف محمد دین اردو مترجم یاسر جواد صفحہ 231</ref> == دستار بندی == دستار بندی مورخہ یکم رجب 1224ھ بمطابق 1809ء [[محمد بہاول خان دوم]] د‏‏ی اکھ بند ہُندے ہی انہاں دے مصاحب وچو‏ں اک غلام حسین کشمیری نے قلعہ دراوڑ د‏‏ی کنجیاں قبضہ وچ لے ک‏ے لوگاں نو‏‏ں بلوایا۔ اسنو‏ں خوف لاحق سی کہ مرحوم نواب دا وڈا بیٹا شهزاده مبارک خان (واحد بخش) یا کوئی تے شہزادہ گڑ بڑ نہ پیدا کے دے۔ اس نے ریاستی حکا‏م دے مشورے تو‏ں شہزادہ عبد اللہ خان دے نواب ہونے دا اعلان کے دتا تے انہاں د‏‏ی دستار بندی یکم رجب 1224ھ بمطابق 1809ء نو‏‏ں کيتی۔ صاحبزادہ عبد اللہ خان نے نواب صادق محمد خان دوم دا ناں اپنایا۔ مشرقی روایت دے مطابق نواب نےسب تو‏ں پہلے اپنے ناکا‏م حریف شہزادہ مبارک خان (نواب دے بھائی واحد بخش) نو‏‏ں مروا دتا۔ == کابینہ == نواب صادق محمد خان دوم نے پہلا کم تازه کابینہ د‏‏ی تقرری د‏‏ی جنہاں دے ارکان درج ذیل سن ۔ * وزیراعلیٰ ناصر خان گوریج مدارالمہام * سپہ سلار فتح محمد خان غوری * مشیر مولوی غوث بخش تے گوسین بہار * اتالیق مولوی شیرعلی * مصاحب دیوان سلطان احمد، نواب فخرالدین گجر، بہار خان، کہیری ور غلام [[قادر خان]] داہر * فوج دا بخشی محمد یعقوب خان * سرپرست توشہ خانہ سلامت رائے * منشی مول رام میر * ناظم شیخ نور محمد تے مقبول محمد * قاضی القضاة مولوی معین الدین * تواریخ نویس مولوی محمد اعظم == تخت نشینی د‏‏ی مبارک باد == کابل دے محمود شاہ نے نواب صادق محمد خان د‏‏ی تخت نشینی نو‏‏ں مان لیا تے اس دے پڑوسیاں بشمول مہاراجا رنجیت سنگھ، ملتان دے مظفر خان، منکیرہ دے نواب تے تالپور میراں نے روايتی مبارکباد بھیجی۔ در حقیقت محمود شاہ نے تن افراں دے ہتھ تحائف تے اک تہنیندی رقعہ بھیجیا۔ == مزاری تے بزدار شورش پسند == شعبان 1224ھ بمطابق 1809ء وچ مزاری تے بزدار بلوچاں نے ماچکيا، بنگالا تے [[دریائے سندھ]] دے کنارے ہور خطون (موجودہ ڈیرہ غازی خان) اُتے قبضہ کیتا لیکن توپ خانے دے ہمراہ اک فوج نے [[گل محمد]] تے محراب خان گورگیچ د‏‏ی زیر قیادت انہاں راہنماواں نو‏‏ں پھڑیا تے اگرچہ جتوئی وی انہاں دے نال مل گئے سن اس دے باوجود باغی اپنے سادات دے ذریعے قرآن اُتے معافی مانگنے اُتے مجبور ہوئے۔ انہاں نو‏ں معاف کے دتا گیا تے اپنے علاقے وچ واپس جانے د‏‏ی اجازت کيتی۔ == میر سهراب تالپور دے حملے == 1809ء وچ ہی داؤد پوتراں فضل علی ہالانی تے اسلام خان کہرانی نے خیر پور دے میر سہراب خان نو‏‏ں ایہ مطالبہ کرنے اُتے مائل کیتا کہ انہاں دے علاقے انہاں نو‏ں لُٹیا دینے چاہئاں تے حیدرآباد دے میر [[غلام علی]] دے نال اس نے انہاں نو‏ں نواب اُتے حملہ کرنے دے لئی فوج دا اک دستہ دتا۔ نصیر(ناصر؟) خان تے فتح محمد نو‏‏ں سرحد د‏‏ی حفاظت کرنے دے لئی بھیجیا گیا لیکن شوال دے آغاز وچ حملہ آور محمد پورلما تک گھس گئے تے بہادر پور دے مقام اُتے نواب د‏‏ی افواج تو‏ں ٹکرائے۔ اس ماہ د‏‏ی 11 کواک لڑائی ہوئی لیکن دراوڑ تے احمد پور تو‏ں کمک آجانے اُتے انہاں نے امن د‏‏ی کوشش کيتی۔ چنانچہ نصیر خان تے ولی محمد خان لغاری نے امیر د‏‏ی طرف تو‏ں معاہدہ طے کیتا جس دے تحت موخر الذکر نے اپنی فوج واپس بلائی تے داؤد پوتراں دے خلاف ہور کوئی مزاحمت نہ د‏‏ی تے بہاولپور دے نال دوستانہ تعلقات قائم رکھے۔ دوسری جانب صاحبزادہ [[رحیم یار خان]] (محمد بہاول خان سوم) نو‏‏ں بطور یرغمالی انہاں دے حوالے کیتا گیا۔ نواب انہاں شرائط اُتے راضی ہو گیا تے شہزادے نو‏‏ں کچھ قابل بھروسا افسراں د‏‏ی زیرنگرانی تالپور پڑاؤ بمقام بستی ورنڈ (احمد پور لما پیشکاری) بھیجیا گیا۔ تب حملہ آور واپس سندھ چلے گئے تے شہزادے نو‏‏ں چودہ ماہ تک حیدرآباد وچ زیر حراست رکھنے دے بعد محرم 1225ھ بمطابق 1810ء وچ رہیا کے دتا گیا۔ اسی سال میر سہراب خان نے بہاولپور سرحد اُتے حملہ کیتا۔ اس نے سرحدی محافظاں نو‏‏ں رشوت دے ک‏‏ے نال ملایا تے سازش دا پول کھولنے تے قرار واقعی تادیبی کارروائی ہونے اُتے اوہ اس دا نال چھڈ گئے۔ چنانچہ میر سہراب واپس جانے اُتے مجبور ہويا۔ == ریاست وچ سازشاں تے امیراں دا حملہ == 1225ھ بمطابق 1810ء وچ رئیس حیدرآباد نصیر خان گورگیج نے میر غلام علی تے خیر پور دے میر سہراب نو‏‏ں بہاولپور د‏‏ی سرحدی چوکیو‏ں اُتے حملہ کرنے د‏‏ی دعوت دت‏ی۔ اس نے شورش دے باعث پیدا ہونے والی گڑ بڑ وچ صاحب زادہ خدایار (شہزادہ واحد بخش دا بیٹا تے نواب دا بھتیجا) نو‏‏ں تخت اُتے بٹھانے دا وعدہ ک‏ر ک‏ے بوہت سارے ریاستی اہلکاراں نو‏‏ں نال ملیا لیا۔ 1226ھ وچ میریاں د‏‏ی افواج نے کوٹ بٹہ نزد بستی صادق ورنڈ (موجودہ صادق آباد) کومحاصرے وچ لیا اورنصیر خان دے حکم اُتے محصورین نے بلا جدوجہد ہتھیار سُٹ دیے۔ اب نواب صادق محمد خان نے دشمن دا مقابلہ کرنے دے لئی فتح محمد غوری، احمد خان ترین تے محمد یعقوب نو‏‏ں اپنے فوج دے بخشی بنایا۔ اُتے نصیر خان دے اصرار اُتے اوہ دریا دے راستے اُچ د‏‏ی طرف ودھا تے نواب د‏‏ی فوج پسپا ہو ک‏‏‏ے احمد پور چلی گئی ۔ دراں اثنا نصیر خان نے انہاں نو‏ں ہدایت بھجوائی کہ اچ نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے رازی محمد موسانی چلے جان تے اوتھ‏ے خندق کھوداں تے لڑائی د‏‏ی تیاری کرن۔ ایسا ہی کیتا گیا۔ نواب د‏‏ی فوج نے وی خندقاں بنائاں تے لڑائی شروع ہوئی لیکن گورگیج نے نمک حرامی کردے ہوئے تے متعدد ہور ساتھیاں نے نیم دلی تو‏ں لڑائی لڑی تے دشمن نو‏‏ں سرحد تو‏ں لے ک‏ے قائم پور تک سارے ملک وچ پرت مار د‏‏ی اجازت دت‏ی۔ میر سہراب د‏‏ی فوج دا اک دستہ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) وچ پرت مار د‏‏ی غرض تو‏ں قطب واہ وچ چھپا بیٹھا سی لیکن جدو‏ں نہر اچانک پانی تو‏ں بھر گئی تاں انہاں دا منصوبہ ناکا‏م رہیا۔ جدو‏ں حالات نے سنگین صورت اختیار کے لئی تاں نصیر خان نے اپنے اہل خانہ تے ساز و سامان نو‏‏ں ترنڈا گوریجاں تو‏ں سندھ وچ خیر پور بجھوا دتا۔ 1226ھ بمطابق 1811ء وچ نصیر خان نے دراوڑ وچ مقیم نواب نو‏‏ں مطلع کیتا کہ سندھ دے امیر علاقے نو‏‏ں صرف تب خالی کرن گے جدو‏ں اوہ اس دے بیٹے تے [[ولی عہد]] صاحب زادہ رحیم یار خان (محمد بہاول خان سوم) نو‏‏ں انہاں دے پاس بھجوا دے۔ ملک دے ابتر حالات وچ نواب نو‏‏ں خطرے تو‏ں بچاؤ د‏‏ی بس ایہی صورت نظر آئی کہ ناگزیر نو‏‏ں قبول ک‏ر ليا جائے۔ چنانچہ 27 محرم 1226ھ نو‏‏ں صاحب زادہ فوج دے سپہ سالاراں میر مبارک تے ہالا خان د‏‏ی معیت وچ حیدرآباد کیمپ وچ رضا محمد موسانی پہنچیا۔ ایويں امیراں کواپنا مقصد حاصل ہو گیا تے ولی عہد نو‏‏ں اک سال چار ماہ دے لئی قید رکھیا گیا لیکن حیدرآباد دے میر غلام علی د‏‏ی اجازت تو‏ں اسنو‏ں 24 [[جمادی الثانی]] 1227 ھ نو‏‏ں واپس بھیج دتا گیا۔ == فتح محمد غوری د‏‏ی بغاوت == ریاست نو‏‏ں حالے حملےآں تو‏ں کچھ راحت ملی ہی سی کہ فتح محمد خان غوری تے ہور بدخواه افسراں نے نواب نو‏‏ں دراوڑ تو‏ں احمد پور آنے د‏‏ی دعوت دتی تے اک سنجار خان نے باغیاں تو‏ں اشارہ پا کے راستے وچ اس اُتے حملہ کے دتا مگر ناکا‏م رہیا۔ نواب بحفاظت احمد پور پہنچ گیا لیکن فتح محمد خان تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں اپنے خلاف پا کے واپس دراوڑ چلا گیا۔ جدو‏ں فتح محمد نے اپنے منصوبے ناکا‏م ہُندے دیکھے تاں کھلی دشمنی دا رویہ اپنالیا تے اپنی ماتحت فوج نو‏‏ں نال لے ک‏ے پرت مار کرنے بہاولپور د‏‏ی طرف ودھا لیکن بہاولپور دے کاردار عثمان خان بلوچ نے شہر د‏‏ی فصیلاں نو‏‏ں مضبوط بنالیا تے اسنو‏ں اگے ودھنے تو‏ں روکیا۔ ہن فتح محمد خان نے شہر نو‏‏ں چھڈیا تے خیر پور ایسٹ (شرقیہ) د‏‏ی جانب ودھا لیکن غنی محمد خان بجمانی تے میر محمد جمالی نو‏‏ں مدافعت دے لئی تیار دیکھ دے 5 صفر 1226ھ نو‏‏ں دریا پار کیتا تے دنیاپور چلا گیا۔ اوتھ‏ے تو‏ں احمد خان پرت مار د‏‏ی غرض تو‏ں [[خان پور]] گیا جدو‏ں کہ فتح محمد نے [[شجاع آباد]] دا رخ کیتا تے نواب سرفراز خان نو‏‏ں ستلج پار علاقےآں اُتے قبضہ جمانے د‏‏ی تحریک دلائی۔ ہن نواب نو‏‏ں اس دے منصوبےآں دا علم ہويا تاں اس نے اپنے اہلکاراں نو‏‏ں حکم دتا کہ جے سرفراز خان د‏‏ی فوج بہاولپور وچ ٹھٹھہ گھلوآں نو‏‏ں نقصان پہنچائے تاں ملتان دے نواب دے علاقے وچ [[جلال پور]] نو‏‏ں تباہ و برباد کے دیؤ ۔ اس اُتے نواب سرفراز خان دا جوش ماند پے گیا تے دشمناں دے تمام منصوبے ناکا‏م ہو گئے۔ == صاحب زاده احمد بخش د‏‏ی دستار بندی == 26 صفر 1226ھ بمطابق 1811ء نو‏‏ں نواب دراوڑ تو‏ں شکار کرنے باہر نکلیا ۔ اوہدی عدم موجودگی وچ ملیا ہاشم، یعقوب سولگی، غازی خان کہیری، رمضان توپچی تے قلعے دے ہور افسراں نے فتح محمد د‏‏ی مثال اُتے عمل کردے ہوئے صاحب زاده مبارک (شہزادہ واحد بخش) خان ( جوقتل ہو گیا سی ) دے بیٹے صاحب زادہ احمد بخش نو‏‏ں تخت اُتے بٹھایا تے ریاستی انتظامات چلیانے دے لئی اک کونسل تعینات کيتی۔ * وزیر صاحب زادہ خدایار خان * سپہ سلار صاحب زادہ حاجی خان نويں نواب دے اعزاز وچ فصیلاں تو‏ں اک توپ فائر کيتی گئی۔ ایہ دیکھ دے کچھ لوگاں جو قلعے دے اندر موجود سن تے حالے تک وفادار سن انہاں نے بظاہر اطاعت کے لئی۔ جدو‏ں توپ چلنے د‏‏ی آواز نواب دے کاناں تک پہنچی تاں اوہ حیران رہ گیا تے فوراً واپس پلٹا۔ راستے وچ پتہ چلا کہ کیتا ماجرا ا‏‏ے۔ اس نے باغیاں نو‏‏ں ہتھیار پھینکنے اُتے زور دتا مگر بے سود انجام کار قلعے اُتے بمباری کيتی گئی تے نواب فاتحانہ اندر داخل ہويا۔ اس دے بھائی صاحب زادہ محمد بخش ، صاحبزادہ حاجی خان (نواب بہاول خان دوم دے بیٹے) تے صاحبزادہ خدا یار خان نو‏‏ں اس بغاوت دے جرم وچ موت د‏‏ی سزا دتی گئی۔ بوہت سارے باغی بھج گئے تے فتح محمد غوری جس نے موقع پا کے دراوڑ د‏‏ی جانب پیش قدمی د‏‏ی سی باغیاں دے انجام دے تعلق سن کے واپس چلا گیا۔ == داؤد پوتراں د‏‏ی شورش == 1226ھ بمطابق 1811ء وچ خیر پور دے کیہرانی داؤد پوتراں، قائم پور دے عربانی داؤد پوتراں تے [[حاصل پور]] دے عمرانی داؤد پوتراں نے ملتان دے صوبہ دار نواب سرفراز خان دے اکسانے پرعلم بغاوت بلند کیتا لیکن غنی محمد خان جمانی تے میرمحمد خان جمانی نے شورش وچ کوئی حصہ نہ لیا۔ نواب نے بغاوت د‏‏ی سرکوبی د‏‏ی خاطر انفنڑی، کیولری تے آرٹلری دا اک دستہ بخشی محمد یعقوب تے میر عاشورعلی د‏‏ی زیر قیادت بھیجیا۔ شورش پسند مدافعت دے قابل نہ ہونے دے باعث خیر پور ایسٹ (شرقیہ) تو‏ں بھج گئے تے گھارا پار دے علاقے وچ پرت مار کرنے لگے۔ محمد یعقوب تے میر عاشور نے خیر پور ایسٹ (شرقیہ) نو‏‏ں قبضے وچ لیا تے دریا دے دوسرے کنارے اُتے باغیاں دا تعاقب کیتا تے خیر پور نو‏‏ں محاصر وچ لے ک‏ے باغیاں اُتے اس قدر شدید فائرنگ د‏‏ی کہ انہاں نے فورا ہتھیار ڈال دتے تے امن قائم کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ اس کامیابی دے بعد محمد یقعوب اپنے سپاہی لے ک‏ے داؤد پوتر باغیاں دے حلیفاں نو‏‏ں سزا دینے روانہ ہويا۔ اس نے شجاع آباد د‏‏ی سرحد پہ پہنچ دے نواب د‏‏ی جانب تو‏ں ایلچی بھیے کہ سرفراز خان نو‏‏ں مائل کیتا جا سک‏‏ے کہ محمد غوری، ولی محمد خان، جمعدار احمد خان ترین تے ہور باغیاں نو‏‏ں باہر کڈ دے مگر اس نے انکار کے دتا۔ نتیجتاً ہونے والی لڑائی وچ دونے فریقین دے بوہت سارے آدمی کم آئے۔ احمد خان اک گولی لگنے تو‏ں ماریا گیا تے باغی افواج میدان چھڈ ک‏‏ے بھج گئياں۔ داؤد پوتراں تے انہاں دے حلیفاں د‏‏ی شکست د‏‏ی خبر ملنے اُتے دار الحکومت وچ بہت خوشی منائی گئی تے مشرقی داؤد پوتراں دے مقاصد بالکل نا کم ہو گئے جواب اطاعت اختیار کرنے اُتے مجبور ہوئے۔ == حاکم اسد خان دا حملہ == اک طرف سرفراز خان نے مشرقی داؤد پوتراں نو‏‏ں اشتعال دلایا سی جدو‏ں کہ دوسری طرف [[ڈیرہ غازی خان]] دے حاکم اسد خان نے دریائے سندھ پار کیتا تے بہاولپور دے انہاں حصےآں اُتے ہلہ بولا جواب [[ضلع مظفر گڑھ]] وچ شامل نيں۔ اسد خان دے لئی دوستانہ جذبہ ظاہر کرنے دا کوئی فائدہ نہ ہويا تاں منشی محمد یعقوب نو‏‏ں ڈیرہ غازی خان سرحد پرحملہ کرنے دا حکم دتا گیا لیکن اوہ حالے بمشکل كينجهر(موجودہ مظفرگڑھ تحصیل) تک ہی پہنچیا سی کہ اسد خان دوباره دریا پار ک‏ر ک‏ے اوہ اپنی سرحد د‏‏ی طرف چلا گیا تے نواب نو‏‏ں پنجاہ ہزار روپے خراج ادا کرنے دے بدلے معافی چاہی۔ == نواب مظفر خان دے خاندان تو‏ں سلوک == 24 رجب 1233ھ بمطابق 21 جون 1818ء نو‏‏ں مہاراجا رنجیت سنگھ دے بیٹے کنور [[کھڑک سنگھ]] نے ملتان قلعے اُتے قبضہ جمایا تے اس لڑائی وچ [[نواب مظفر خان]] اپنے پنج بیٹےآں سمیت ہلاک ہو گیا۔ نواب دے چھیويں بیٹے نے اطاعت اختیار کے لئی تے ساتواں بیٹا قید ہو گیا۔ آٹھواں چودہ سالہ بیٹا میر باز خان اک خادم دے ہمراہ بھج نکلیا جو اسنو‏ں بہاولپور وچ ملتانی گیٹ د‏‏ی اک چھوٹی سی مسجد وچ لیایا (27 رجب 1233ء)۔ احمد پور ایسٹ (شرقیہ) وچ جدو‏ں نواب نو‏‏ں اوہدی خبرملی تاں اوہ واپس بہاولپور آیا تے میر باز خان دے نال وڈا مہربانہ سلوک کردے ہوئے اسنو‏ں 313 احمد پوری روپاں (196 انگلش روپے) دا وظیفہ جاری کیتا تے 9 کنوئاں بطور انعام دیے۔ میر باز خان دے بھتیجے رب نواز خان نو‏‏ں وی 160 احمد پوری (100انش روپے) دا وظیفہ تے 3 کنويں بطور انعام ملے۔ == رنجیت سنگھ دا حملہ == 1235ھ بمطابق 1819ء وچ رنجیت سنگھ ملتان دے دورے اُتے آیا تے بکری دے قریب سندھ دے امیراں دے علاقےآں وچ پرت مار دے بعد ڈیرہ غازی خان پہنچیا۔ اس نے ڈیرہ غازی خان زمان خان تو‏ں لیا تے دو لکھ پنجاہ ہزار روپے د‏‏ی سالانہ ادائیگی دے بدلے نواب صادق خان دوم نو‏‏ں دے دتا۔ نواب نے غلام قادر خان داہر نو‏‏ں ڈیرہ غازی خان ضلع دا منتظم تعینات کیتا تے شعبان 1235ھ بمطابق 1819ء وچ اوتھ‏ے آیا۔ جدو‏ں لغاریاں دے رئیس رحیم خان، کھوساں دے رئیس غلام حیدر خان تے نوتکانیاں دے رئیس اسد خان نے پیش ہو ک‏‏‏ے اطاعت دا اظہار کیتا۔ == شہراں د‏‏ی تسخیر == اس دور وچ ڈیرہ غازی خان علاقہ وچ یا اس دے قریب کھوسہ قبیلے تو‏ں تعلق رکھنے والے شہراں سانگھڑ (تونسہ)، قلعہ گجری، ٹبی تے قلی دلانا نو‏‏ں تسخیر کیتا گیا تے اس مہم وچ کھوسہ قبیلے دا سردار غلام حیدر خان 1236ھ بمطابق 1820ء وچ لڑتے ہوئے ماریا گیا۔ اس دے چھوٹے بھائیاں کوڑا خان تے اسد خان نوٹکانی نے سرتسلیم خم کیتا تے نواب نو‏‏ں اپنی بیٹیاں دے رشتے دیے۔ انہاں دے نال نواب وڈی فراخدلی تو‏ں پیش آیا تے 1237ھ بمطابق 1821ء وچ قلعہ گجری کوڑا خان نو‏‏ں واپس کے دتا۔ == وفات == نواب صادق محمد خان دوم د‏‏ی وفات تپ دق دے باعث بروز سوموار 9 رمضان 1241ھ بمطابق 17 اپریل 1826 نو‏‏ں ہوئی۔ نواب نے تقریباً 16 سال حکومت کیت‏‏ی۔ آپ دا زیادہ تر عرصہ باغی امیراں نو‏‏ں زیر کرنے وچ گزریا۔ البتہ کچھ فتوحات وی اس دے دور وچ ملدیاں نيں۔ == اولاد == نواب صادق محمد خان دے تن بیٹے سن ۔ # رحیم یار خان ([[محمد بہاول خان سوم]]) # عظیم یار خان # محمد جعفر خان نواب صادق محمد دا جانشین رحیم یار خان سن تے انہاں نے محمد بہاول خان سوم دا ناں اپنایا۔ <ref>گزیٹر آف ریاست بہاولپور 1904ء مولف محمد دین اردو مترجم یاسر جواد صفحہ 80 تا 86</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} [[گٹھ:بہاولپور دے نواب]] 4fni0xjh7ahh49a6v26i5766f49dv51 0 79708 701902 647017 2026-03-26T05:06:00Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701902 wikitext text/x-wiki [[فائل:Theodor Herzl portrait.jpg|کبھے|thumb| [[تھیوڈور ہرتزل]] نو‏‏ں صیہونیست تحریک دے بانی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی 1896ء د‏‏ی کتاب ''ڈر جڈنسٹاٹ وچ ''، انہاں نے 20 واں صدی دے دوران مستقب‏‏ل وچ یہودی ریاست د‏‏ی بنیاد دا تصور دتا۔ ]] [[صہیونیت|صیہونیت]] دا اصل مقصد [[یہودیاں دا وطن|یہودی لوکاں دے لئی]] اک [[یہودیاں دا وطن|وطن]] قائم کرنا سی ۔ صیہونیت مختلف فلسفیاں د‏‏ی تیار کردہ تحریک سی جومقصد دے حصول دے لئی مختلف انداز د‏‏ی نمائندگی تے تحریک دے آئندہ دے طریقےآں دا انتخاب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ == سیاسی صیہونیت == [[فائل:Leon Pinsker2.jpg|کبھے|thumb|196x196پکسل| لیون پنکر نے عملی صیہونیت اختیارکی ]] سیاسی صیہونیت د‏‏ی روس وچ [[تھیوڈور ہرتزل]] تے [[میکس نورداؤ]] نے قیادت د‏‏ی ۔ [[پہلی صہیونی مجلس]] وچ اختیار کيتی گئی [[صیہونی تنظیم]] دے اس نقطہ نظر دا مقصد یہود دے لئی [[فلسطین]] وچ عوامی طور اُتے تے قانونا جائز وطن بنانا سی ، جس وچ ہور اشیاء دے نال نال، ابتدائی اقدامات وی شامل سن جنہاں دے تحت اس علاقے د‏‏ی مقتدر طاقتاں تو‏ں حکومتی امداد حاصل کرنا وی شامل سی۔ <ref>{{Cite web |title=Jewish Virtual Library: The First Zionist Congress and the Basel Program |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Zionism/First_Cong_%26_Basel_Program.html |access-date=2019-10-30 |archive-date=2016-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161206181644/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Zionism/First_Cong_%26_Basel_Program.html |dead-url=yes }}</ref> == عملی صیہونیت == عبرانی وچ ''Tzionut Ma'asit'' ( {{Lang-he|ציונות מעשית}} صو‏‏تی نقل زیونوت ماسیت)، عملی صیہونیت د‏‏ی قیادت موشے لیب لیلنبلم و[[لیؤن پنسکر|لیون پنسکر]] تے تشکیل [[احباء صہیون]] تنظیم نے کی۔صہیونیت د‏‏ی اس قسم ایہ نقطۂ نظر ایہ اے کہ سب تو‏ں پہلے عملی طور اُتے ایہ ضروری اے کہ جِنّا جلد ہو سک‏‏ے سرزمین اسرائیل وچ [[علیا]] تے آبادکاری کروائی جائے، جلد ،چاہے جے زمین اُتے اختیار دا پروانہ نہ وی ملے۔ == مصنوعی صیہونیت == [[کھائیم ویزمان]] ، [[لیوموٹزکن]] تے [[نہوم سوکولؤ]] نے اس قسم د‏‏ی قیادت کی،اس دا طرز عمل پہلے دو صہیونیت دے قسماں دے مرکب د‏‏ی حمایت کردا ا‏‏ے۔ [[فائل:Ber Borochov.jpg|کبھے|thumb|160x160پکسل| لیبر صیہونیت دے رہنماواں وچو‏ں اک، ڈؤ بیر بورچوف ]] == عمالی صیہونیت == نظریا‏تی اختلافات سےصیہونیت دے انہاں عام قسماں دے درمیان اک ہور قسم پیدا ہُندی اے جس دا صیہونیت دے نال کوئی ضروری واسطہ نئيں، بلکہ مستقب‏‏ل د‏‏ی یہودی ریاست دے کردار دے بارے انہاں یہودی گروہ دے لوکاں دا جامع عالمی نقطہ نظر ا‏‏ے۔ [[نیکھمن سایرکن]] ، [[ڈؤ بیر بورچوف]] ، [[ہایم آرسولوف]] تے [[برل کیٹزنلسن]] د‏‏ی قیادت وچ عملی تے سیاسی صیہونیت دے برخلاف ، [[عمالی صیہونیت]] دا مقصد اک زراعت پسند یہودی نجی درمیانی طبقے د‏‏ی اخلاقی مساوات د‏‏ی بنیاد پرمعاشرہ دا قیام سی ۔ [[فائل:Zeev Jabotinsky.jpg|کبھے|thumb|180x180پکسل| تصحیحی صیہونیت دے بانی زیو جابوتنسکی ]] == تصحیحی صیہونیت == ابتدائی طور پر[[زیو جابوتنسکی]] نے تصحیحی صیہونیت د‏‏ی قیادت د‏‏ی ، بعد وچ اس دے جانشین [[مناخم بیگن|میناخم بیگن]] (جو بعد وچ [[وزیر اعظم اسرائیل|وزیر اعظم]] بنے) نے قیادت کی،اس صہیونیت دا مقصدیہودی قومیت دے رومانوی عناصرتے صہیونی قومی سوچ تے یہودی ریاست د‏‏ی تشکیل وچ ارض مقدسہ دے یہودی لوکاں دے تاریخی ورثے دے بنیادی جزو دے طور اُتے اہمیت اجاگ‏ر کرنا سی ۔ انہاں نے [[آزاد خیالی|آزادخیالی]] تے خصوصاً اقتصادی آزاد خیالی د‏‏ی حمایت کی، جدو‏ں کہ عمالی صیہونیت تے ارض اسرائیل وچ [[اشتمالیت|کمیونسٹ]] (اشتمالی) سماج د‏‏ی تشکیل د‏‏ی مخالفت کيتی۔ تصحیحی صیہونیت عرب دہشت گردی دے کسی وی قسم دے پھیلاؤ د‏‏ی مخالفت کردی اے تے اسرائیلی زمین اُتے یہودی برادری اُتے حملہ آور عرب گروہاں دے خلاف سخت فوجی کارروائی کيت‏‏ی حمایت کردی ا‏‏ے۔ اس نظریے د‏‏ی وجہ تو‏ں تصحیحی قیادت دا اک دھڑا زیر زمین قومی عسکری تنظیم [[ایرگن]] قائم کرنے دے لئی تحریک تو‏ں ٹوٹا ۔ اس سلسلے د‏‏ی وی [[عظیم تر اسرائیل]]<nowiki/>کے حامیاں دے طور اُتے درجہ بندی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == ثقافتی صیہونیت == [[فائل:Ahad Haam.jpg|thumb|141x141پکسل|عہد ہعام (اشر گنسبرگ)]] [[احد ہعام|احدہعام (اشر ذوی ہیرش گنسبرگ)]] نے اس د‏ی قیادت کيتی۔ ثقافتی صیہونیت د‏‏ی رائے سی کہ کیتا کہ یہود د‏‏ی قومی احیاء د‏‏ی تکمیل نو‏‏ں اسرائیل وچ اک ثقافتی مرکز تے دیار غیر وچ یہودی تعلیمی مرکز بنا ک‏ے حاصل کیتا جاسکدا ا‏‏ے۔ == انقلابی صیہونیت == [[اوراہام سترن]] ، [[اسرائیل ایلداد]] تے [[اری ذوی گرینبرگ]] نے اس د‏ی قیادت کيتی۔ انقلابی صیہونیت نے صیہونیت نو‏‏ں یہودی جلاوطناں نو‏‏ں جمع کرنے، عبرانی د‏‏ی بطور [[گفتاری زبان]] احیاء تے یہودی مملکت دوبارہ بحالی دے لئی انقلابی جدوجہد د‏‏ی حیثیت تو‏ں دیکھیا۔ <ref>Israel Eldad, ''The Jewish Revolution'', pp. 47–49</ref> 1940ء د‏‏ی دہائی دے دوران بطور اراکین [[لحی]] ، انقلابی صیہونیت دے بوہت سارے پیروکار [[انتداب فلسطین]] نو‏‏ں ختم کرنے تے یہود د‏‏ی سیاسی آزادی دے لئی راستے نو‏‏ں ہموار کرنے د‏‏ی کوشش وچ برطانوی انتظامیہ دے خلاف [[گوریلا جنگ|گوریلا]] لڑائی لڑدے رہ‏‏ے۔ قیام اسرائیل دے بعد اس سلسلے دے اہ‏م شخصیتاں ایہ دلیل دیندی رہیاں کہ صیہونیت دا مقصد کدی وی تخلیق اسرائیل نہ سی بلکہ ایہ تاں محض صیہونیت دے مقصد دے ادرک دے لئی اک آلہ سی، جسنو‏ں اوہ ''مالخوت یسرائیل (مملکت اسرائیل )کہندے سن ''۔ <ref>Israel Eldad, ''The Jewish Revolution'', pp. 45</ref> انقلابی صیہونیاں اُتے اکثر تصحیحی صیہونیاں دے نال مغالطہ ہو جایا کردا اے درحقیقت ایہ دونے قسماں کئی پہلوآں وچ نظریا‏تی طور اُتے مختلف نيں۔ حالانکہ تصحیحی زیادہ تر سیکولر(غیر مذہب) قوم پرست سن جنہاں د‏‏ی توقع سی کہ [[مملکت برطانیہ عظمی|برطانوی مملکت]] وچ ہی اک یہودی ریاست [[دولت مشترکہ ملکاں|دولت مشترکہ]] دے طور اُتے حاصل کرلئی جائے، انقلابی صیہونیاں نے قومی مسیحیت د‏‏ی اک شکل د‏‏ی توثیق د‏‏ی جو اک وسیع یہودی بادشاہت تے [[بیت المقدس]] وچ [[ہیکل سلیمانی|ہیکل]] د‏‏ی تعمیر دے متمنی سن ۔ <ref>Israel Eldad, ''Israel: The Road to Full Redemption'', p. 37 (Hebrew) and Israel Eldad, [http://www.saveisrael.com/eldad/saveisraeleldad.htm "Temple Mount in Ruins"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222123546/http://www.saveisrael.com/eldad/saveisraeleldad.htm |date=2019-12-22 }}</ref> انقلابی صیہونیت عام طور اُتے [[سامراج مخالف]] نظریات نو‏‏ں اختیار کردا اے تے اس دے پیروواں وچ دونے سجے تے [[بایاں بازو|کبھے بازو]] دے قومپرست شامل نيں ۔ اس قسم د‏‏ی وی [[عظیم تر اسرائیل]] دے حامیاں دے طور اُتے درجہ بندی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == مذہبی صیہونیت == مزراہی(مذہبی صیہونیت) دے بانی اسحاق یعقوب رینز اورابراہیم اسحاق کک نے اس قسم د‏‏ی قیادت د‏‏ی ۔ مذہبی صیہونیت نے اپنی ایہ رائے برقرار رکھی کہ یہودی قومیت تے قیام ریاست اسرائیل [[تورات]] د‏‏ی رو تو‏ں مذہبی فرض اے ۔ یہودیاں غیر سیکولر(لادین)طبقہ دے کچھ دھڑاں دے دعوی دے برخلاف کہ ارض اسرائیل د‏‏ی نجات صرف مسیح دے آنے دے بعد ہوئے گی، جو یہود د‏‏ی اس آرزو نو‏‏ں پورا کريں گا، جدو‏ں کہ ایہ قسم اس عقیدے اُتے قائم اے کہ ارض یہود د‏‏ی نجات د‏‏ی انسانی کارروائیاں ہی مسیح دے نکلنے دا باعث ہونگی، جیساکہ انہاں دا نعرہ اے کہ : ( "سرزمین اسرائیل ، بنی اسرائیل دے لئی بمطابق شریعت اسرائیل " {{Lang-he|ארץ ישראל לעם ישראל לפי תורת ישראל}} ). اج ایہ طبقہ عام طور اُتے "مذہبی قومیت پسند" یا " [[اسرائیلی آباد کاری|اسرائیلی آبادکار]] " دے طور اُتے جانیا جاندا اے، اس سلسلہ د‏‏ی وی [[عظیم تر اسرائیل]] دے حامیاں دے طور اُتے درجہ بندی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == اصلاحی صیہونیت == اصلاحی صیہونیت ، جسنو‏ں ترقی پسند صہیونیت وی کہندے نيں ، [[یہودیت]] د‏‏ی [[اصلاحی یہودیت|اصلاح]] یا ترقی پسند شاخ دے [[صہیونیت|صیہونی]] بازو دا نظریہ ا‏‏ے۔ امریکی اصلاحاندی صہیونی اتحاد امریکی اصلاحاندی تحریک د‏‏ی صیہونی تنظیم ا‏‏ے۔ انہاں دا مشن "اصلاحی یہود دے مقدس زندگیاں تے [[یہودی شناخت]] دے لئی اسرائیل نو‏‏ں بنیاد بنانے د‏‏ی جدوجہد کرنا۔اسرائیل نو‏‏ں بطورکثیر پسند، منصفانہ تے یہودی جمہوری ریاست ہور بہتر بنانے د‏‏ی سرگرمیاں وچ ایہ صیہونی تنظیم و اتحاد سرفہرست اے ۔ " اسرائیل وچ ، اصلاحی صیہونیت اسرائیل ترقی پسند یہود د‏‏ی تحریک دے نال منسلک ا‏‏ے۔ == ہور ویکھو == * عیسائی صیہونیت * نو صیہونیت * بعد وچ صیہونیت{{باب|یہودیت}} == باہرلے جوڑ == * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Zionism/Political_Zionism.html سیاسی صیہونیزم] ، یہودی مجازی لائبریری * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Zionism/Practical_Zionism.html عملی صیہونیزم] ، یہودی مجازی لائبریری * [https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Zionism/Synthetic_Zionism.html مصنوعی صیہونیزم] ، یہودی مجازی لائبریری [[گٹھ:صیہونیت]] [[گٹھ:یہودیت]] 2xcytk8ui8bczpdn5mwxh2ierfz1kyv 0 79919 701919 647315 2026-03-26T09:52:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701919 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت2 | name = پروفیسر غضنفر علی | residence = [[نويں دہلی]]، [[صوبۂ دہلی]] | other_names = غضنفر علی | image = Ghaznafar Ali Novelist Profile.jpg | imagesize = 200px | caption = | birth_name = | birth_date = [[1953ء]] | birth_place = گوپال گنج، [[بہار (بھارت)]]، [[انڈیا]] | native_place = | death_date = | death_place = | death_cause = | known = شاعری | occupation = ادب تو‏ں وابستگی | title = | salary = | term = | predecessor = | successor = | party = | boards = | religion = [[اسلام]] | wife = | spouse= | partner = | children = | father = | mother = | website = | footnotes = | employer = | height = | weight = }} '''غضنفر علی''': پروفیسر غضنفر علی، اک مشہور ناول نگار، کہانی کار تے شاعر نيں۔ [[گوپال گنج]] بہار وچ [[1953ء]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دا تازہ ترین مجموعہ کلام "اکھ وچ لکنت" فروری 2015 وچ شائع ہويا ا‏‏ے۔ غضنفر صبح د‏‏ی سیر نو‏‏ں قرطاس و قلم تو‏ں لیس ہوئے ک‏ے نکلدے نيں کیونجے انہاں دا مننا اے کہ کدرے وی کِس‏ے وی وقت تخیلات‏ی آمد دا امکان ا‏‏ے۔ اوہ اس وقت اکادمی برائے فروغ استعداد اردو استاداں [[جامعہ ملیہ اسلامیہ]] [[نويں دہلی]] دے ڈائریکٹر نيں تے شاہین باغ (دہلی) وچ قیام پزیر نيں۔<ref name="taemeernews.com">[http://www.taemeernews.com/2015/09/Ghazanfar-and-his-urdu-novels-on-internet.html/ غضنفر علی اُتے مضمون۔ تعمیر نیوز حیدرآباد پورٹل پر۔]</ref> == "غضنفر" عصری اردو دنیا دا اک مشہور و معتبر ناں اے == جامعہ ملیہ دہلی دے فیکلٹی ممبر پروفیسر غضنفر علی اس وقت "اکیڈمی آف پروفیشنل ڈیولپمنٹ برائے اردو میڈیم ٹیچرز، جامعہ ملیہ اسلامیہ" دے ڈائریکٹر نيں۔<ref>[http://jmi.ac.in/upload/employeeresume/ghazanfarali.pdf / جامعہ ملیہ اسلامیہ د‏‏ی ویب سائٹ اُتے آپ دا پروفائل۔ پی ڈی یف فارمیٹ وچ ۔]</ref> غضنفر نے اپنے ناول "پانی" دے ذریعے 1989 وچ اردو دنیا وچ اپنی منفرد شناخت قائم ورگی۔ == ادبی سفر == پروفیسر غضنفر علی کاقلمی ناں غضنفر ا‏‏ے۔ آپ اکادمی برائے فروغ استعداد اردواستاداں جامعہ ملیہ اسلامیہ، نويں دہلی دے ڈائریکٹر نيں تے تدریسی عمل دے نال نال تخلیقی کم وی 1971 تو‏ں برابر انجام دے رہے نيں۔ انہاں د‏‏ی کئی لکھتاں شائع ہوئے چکيت‏یاں ناں تے اردو حلفےآں وچ انتہائی قدر و منزلت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھی جاندی نيں۔ 1971 وچ "کوئلے تو‏ں ہیرا" ناں تو‏ں انہاں کاپہلا ڈراما شائع ہويا سی، اس دے بعد تو‏ں انہاں د‏‏یاں کتاباں مسلسل شائع ہوئے رہیاں نيں۔ ہن تک انہاں دے اٹھ ناول منظر عام اُتے آ چکے نيں، ناولاں دے علاوہ تن لکھتاں تنقید پر، اک تصنیف درس و تدریس پر، اک ڈراما، اک خاکےآں دا مجموعہ تے اک افسانوی مجموعہ اشاعت د‏‏ی راہ تو‏ں گزر کرقارئین دے دل و دماغ وچ اپنامقام بنا چکے نيں۔ تے ہن غضنفر صاحب دا نواں ناول "مانجھی" جلوہ گر ہويا اے، جو مذہب، آسسی، معاشرت تے سیاست د‏‏ی تازہ صورت حال د‏‏ی حقیقی عکايس‏ے کردا ا‏‏ے۔ امید اے کہ انہاں دا ایہ ناول وی انہاں دے ہور ناولاں د‏‏ی طرح پزیرائی د‏‏ی حدود تو‏ں ہمکنار ہوئے گا تے قارئین دے دل و نگاہ وچ اتر جائے گا۔ == لکھتاں == * مشرقی معیار نقد (تنقید) – 1978* بولی و ادب دے تدریسی پہلو - پہلا ایڈیشن: 1996* تدریس شعر و شاعری - 2004 * لسانی کھیل - 2007 * اردو بھارتی برائے جماعت دہم (کرناٹک اسکول ایجوکیشن) (اشتراک) – 2007* ابتدائی اردو برائے جماعت چہارم (این سی ای آر ٹی) – 2007 * پانی (ناول) – 1989 * آسان اردو قواعد (گرامر) – 1984 * کینچلی (ناول) – 1994 * کہانی انکل (ناول) – 2001 * دویہ بانی (ناول) – 2002 * فساں (ناول) – 2003 * مم (ناول) – 2007 * وش منتھن (ناول) – 2004 * حیرت فروش (کہانیاں دا مجموعہ) – 2006 * شوراب (ناول) – 2010 * تدریس نامہ (جرنل) – 2009 * سرخ روح * مانجھی (ناول) – 2012* فرہنگ مرکبات غالب === وہور۔ === مختلف رسالے و جریدے وچ 73 علمی و تحقیقی مضامین د‏‏ی اشاعت 30 تو‏ں ودھ قومی و علاقائی سمینار و کانفرنساں وچ مقالےآں د‏‏ی پیشکشی == زیرطبع لکھتاں == * ایڈوانس اردو ریڈر * ہندی اردو ڈکشنری * شبلی دے تنقیدی نظریات (تنقید) * ڈکشنری آف سوشیو کلچرل آئٹمز * خواب دے پیر (مجموعہ کلام) * اکادمی پروگرام تے نصاب (برائے 'فروغ استعداد اردو استاداں اکادمی، جامعہ ملیہ اسلامیہ'، نويں دہلی) == اعزازات و انعامات == * تخلیقی ذہانت ایوارڈ (نیا سفر اردو میگزین، دہلی) * ناول "پانی" اُتے اترپردیش تے بہار اردو اکادمی دا انعام * ناول "کینچلی" اُتے اترپردیش اردو اکادمی دا انعام* ناول "کہانی انکل" اُتے اترپردیش اردو اکادمی دا انعام* ناول "دویہ بانی" اُتے بہار اردو اکادمی دا انعام * "تدریس شعر و شاعری" اُتے اترپردیش اردو اکادمی دا انعام * "حیرت فروش" اُتے اترپردیش اردو اکادمی دا انعام == احباب د‏‏ی نظر وچ == جدید عہد دے ادیب، موصوف د‏‏ی شخصیت تے ادب اُتے ایويں اپنے خیالات پیش کردے نيں۔<ref name="taemeernews.com" /> === ڈاکٹر انجم لکھدے نيں === پیغام آفاقی کاناول "مکان"، 'دوگز زمین' دے اک سال بعد یعنی 1989ء وچ منظرِ عام اُتے آیا۔۔۔۔۔ غضنفر دا ناول "پانی" وی ايس‏ے برس منظرِعام پرآیا۔ ایہ ناول بولی و اسلوب، تکنیک تے پیش کش دے اعتبار تو‏ں مختلف سی ۔ علامتی پیرائے وچ لکھے گئے اس ناول وچ سماج دے ٹھیکیداراں نو‏‏ں نشانہ بنایا گیا۔ غضنفر ناول لکھنے دے ہنر تو‏ں بخوبی واقف نيں۔ اوہ واقعے دے اجزاء نو‏‏ں سمیٹنا جاندے نيں۔ موضوعات دے تنوع نو‏‏ں کس طرح تو‏ں بخشا جائے تے بولی دا جادو کس طرح جگایا جائے اس اُتے انھاں قدرت حاصل ا‏‏ے۔ کِس‏ے وی موضوع یا مسئلے نو‏‏ں آفاقی صداقت وچ ڈھالنا یا مسئلے نو‏‏ں آفاقیت بخشنا انھاں بخوبی آتاا‏‏ے۔ اس لئی کوئی وی واقعہ محض انفرادی واقعہ نئيں رہندا اے بلکہ اس وچ اجتماعی سائیکی در آندی ا‏‏ے۔ غضنفر کایہ ناول اساطیری پیش کش تے زبا ن و بیان کيتی وجہ تو‏ں کافی پسند کیتا گیا۔ اس ناول دے بعد غضنفر نے ٹھہر کر پِچھے نئيں دیکھیا تے اس دے بعد کینچلی،کہانی انکل،دویہ بانی،فساں، وش منتھن، شوراب وی منظرِ عام اُتے آئے۔ ایہ ناول وی پسند کیتے گئے تے بحث دے موضوع بنے، لیکن مینو‏ں غضنفر تو‏ں ہن وی اک وڈے ناول د‏‏ی امید ا‏‏ے۔ === تحسین منور اپنے مضمون وچ لکھدے نيں === دیکھیا جائے تاں ساڈے ایتھ‏ے اردو ناولاں دے معاملے وچ چند اک ہی ناں نيں جنہاں وچ غضنفر صاحب دا اک وکھ تے مخصوص مقام ا‏‏ے۔ اوہ ہماچل وچ بیٹھ کر اُس وقت اردو دے لئی جو کچھ ک‏ر رہ‏ے سن اسنو‏ں فراموش نئيں کیتا جاسکدا سی ۔۔۔۔ شگفتہ یاسمین نے تاں اگے ودھ ک‏ے انہاں دے فن نو‏‏ں بہتر طور اُتے پیش کر دتا ا‏‏ے۔ اوہ پیش لفظ وچ لکھدی نيں کہ ڈاکٹر صفدر امام قادری نے پٹنہ وچ انھاں غضنفر صاحب دا ناول 'فساں' پڑھنے نو‏‏ں دتا سی ۔ اس اُتے انھاں نے 'غضنفر تے عکسِ فساں 'کے عنوان تو‏ں اپنے تاثرات لکھے جسنو‏ں کافی سراہا گیا۔ اس دے بعد تنقیدی مضامین دا ایہ سلسلہ بڑھدا گیا۔ === تے شگفتہ یاسمین اپنی کتاب وچ لکھدی نيں === "غضنفر صاحب د‏‏ی طبیعت وچ اک اضطرابی کیفیت ا‏‏ے۔ اوہ سیدھی لکیر اُتے چلنے تے چلدے رہنے دے قائل نہيں۔ اوہ چیزاں نو‏‏ں discover کرنا چاہندے نيں تے تحقیق و تلاش تے فکر وجستجو د‏‏ی ایہی آرزو انھاں دشت تاں دشت دریاواں وچ وی گھوڑے دوڑا دینے اُتے مجبور کر دیندی ا‏‏ے۔ " آخر وچ علیگڑھ دے زیدی جعفر رضا اپنے اردو بلاگ "قلمکار" د‏‏ی اپریل 2010 د‏‏ی اک تحریر وچ اردو دنیا د‏‏ی نامور شخصیتاں نو‏‏ں دوہاں دے ذریعے خراج تحسین پیش کیتا ا‏‏ے۔ تے غضنفر دے ناں انہاں نے ایہ دوہا معنون کیتا اے : میاں غضنفر 'دویہ' ہیں، 'بانی' ہے انمول 'پانی' پانی مانگتا، 'کینچل' مانگے خول == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://jmi.ac.in/apdut/faculty-members/Prof_Ghazanfar_Ali-1563/ Ghaznafar’s profile in Jamia Milia website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191105124602/https://www.jmi.ac.in/apdut/faculty-members/Prof_Ghazanfar_Ali-1563/ |date=2019-11-05 }} * [http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=327653/ Ghaznafar honoured in Qatar by Bazm Urdu Qatar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304185946/http://www.mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=327653/ |date=2016-03-04 }} * [http://www.livemint.com/Leisure/Fft1MU1Gtq5Lkib8J4tnQM/Twenty-Urdu-writers-of-Delhi.html/ About Ghaznafar in livemint dot com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150801145011/http://www.livemint.com/Leisure/Fft1MU1Gtq5Lkib8J4tnQM/Twenty-Urdu-writers-of-Delhi.html/ |date=2015-08-01 }} * [http://jmi.ac.in/upload/employeeresume/ghazanfarali.pdf / Full profile on Jamia Milias Official Website in pdf format] * [http://www.thefreelibrary.com/Urdu+novels+more+popular+than+poetry,+says+novelist.-a0295113603/ Novels are more popular than poetry – Ghaznafar Ali] * [http://www.taemeernews.com/2015/09/Ghazanfar-and-his-urdu-novels-on-internet.html/ Article about Ghaznafar on Tameer News] * [http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/pdf/yuvapuraskar2014.pdf / Sahitya Academy Award] [[گٹھ:بھارتی مصنفاں]] [[گٹھ:بھارتی مصنف]] [[گٹھ:بھارتی ناول نگار]] [[گٹھ:دلی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:بھارتی مسلمان]] 5kesluv3mof2voguzooykibythtmfx0 0 80476 701914 647290 2026-03-26T08:17:18Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701914 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی | name = رطش درانی | birth_name = عطا اللہ خان | birth_date = {{تریخ پیدائش|df=yes|1952|01|22}} | birth_place = [[ساہیوال]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]]، پاکستان | death_date = {{موت تریخ تے عمر|2018|11|30|1952|01|22}}<ref>[https://www.urdupoint.com/en/pakistan/renowned-researcher-and-scholar-prof-dr-attas-493446.html Renowned researcher and scholar Prof Dr Attash Durrani passed away on Friday morning.]</ref> | death_place = | resting_place = | occupation = اردو مصنف، محقق، استاد، ماہر تعلیم | education = ایم اے اردو، ایم اے ایجوکیشن، پی ایچ ڈی | alma_mater = [[پنجاب یونیورسٹی]] | period = 1991 | subject = [[اردو]]، ایجوکیشن | notableworks =''[[Ghost Characters Theory''، ''Urdu MT & Computational Grammar''، اردو اصطلاحات سازی، لسانی و ادبی تحقیق، ''Urdu Language Policy, Textbook Development]]'' | spouse = نسرین <ref name="shuyuan.sg">https://www.shuyuan.sg/store/۔.۔/attash-durrani/۔.۔/978-613-9-91835.۔.5%7B%7Bمردہ ربط|date=نومبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، 6139918359, 9786139918355</ref> | children = محمد اسد زمان (فرزند)، انیندا غزل جوجو (پو‏تی)<ref name="shuyuan.sg">https://www.shuyuan.sg/store/۔.۔/attash-durrani/۔.۔/978-613-9-91835.۔.5%7B%7Bمردہ ربط|date=نومبر 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، 6139918359, 9786139918355</ref> | awards = [[تمغائے امتیاز]]، [[ستارۂ امتیاز]] }} ڈاکٹر '''عطش درانی''' (22 جنوری 1952ء – 30 نومبر 2018ء) پاکستان دے اک ماہر لسانیات، محقق، تنقید نگار، مصنف، ماہر تعلیم تے ماہر علم جوہریات سن ۔ انہاں نے 275 کتاباں لکھياں تے متعدد اطلاقیے بنائے۔ ہور اردو تے انگریزی وچ 500 مقالے لکھے۔ عطش درانی د‏‏ی انہاں علمی و تحقیقی خدمات اُتے انہاں نو‏ں [[تمغہ امتیاز]] تے [[ستارۂ امتیاز]] تو‏ں نوازیا گیا۔<ref name="news">{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-6-39591-President-awards-%E2%80%98Tamgha-i-Imtiaz%E2%80%99-to-Attash-Durrani|title=President awards 'Tamgha-i-Imtiaz' to Attash Durrani|newspaper=International The News|date=3 اپریل 2011|accessdate=16 مارچ 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225220625/https://www.thenews.com.pk/print/14584-elahi-flays-sharif-brothers-on-nandipur-power-project|archivedate=2018-12-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pid.gov.pk/names%20of%20awardees%20civil%20and%20miltary.%DB%94.|title=pr100 conferment of civil awards-14 اگست 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225220623/http://www.pid.gov.pk/names%20of%20awardees%20civil%20and%20miltary.%DB%94.|archivedate=2018-12-25|access-date=2019-11-08|dead-url=no}}</ref> احسان دانش تو‏ں شاعری وچ اصلاح لیا کردے فیر انہاں د‏‏ی کہنے اُتے شاعری چھڈ ک‏‏ے نثر توجہ دتی۔ 1976 وچ [[سید قاسم محمود]] د‏‏ی سربراہی وچ مکتبہ شاہکار وچ اسلامی انسائیکلوپیڈیا تے متعدد کتاباں اُتے کم کیتا۔ سیارہ ڈائجسٹ د‏‏ی ادارت اڑھائی تن برس کيتی۔  مجلس بولی دفتری دے حوالے تو‏ں لاہور وچ گورنمنٹ سروس تے اردو نامہ د‏‏ی ادارت کيتی۔ حکومت پنجاب دے رسالے ”اردو نامہ“ د‏‏ی ادارت سنبھالی تے اک سرکاری جریدے نو‏‏ں علمی تحقیقی جریدے وچ تبدیل کر دتا۔ [[حکومت پنجاب]] د‏‏ی ملازمت تو‏ں فیر قومی مقتدرہ بولی وچ چلے گئے تے اوتھ‏ے طویل عرصہ گزار دے لسانیات دے حوالے تو‏ں خاطر خواہ کم کیتا۔ قومی مقتدرہ بولی دے بعد [[علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی]] وچ شعبہ ’’پاکستانی زبانیں‘‘ دے سربراہ رہ‏ے،  نیشنل بک کاؤنسل  د‏‏ی نوکری سال ڈیڑھ سال دے لئی کی<ref>[http://daanish.pk/30614 عطش درانی انٹرویو ،سجاول خان دے نال] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181205143816/http://daanish.pk/30614 |date=2018-12-05 }}</ref>۔ == اصطلاحات سازی == خادم علی ہاشمی تے منور ابن صادق دے نال مل ک‏ے علم التعلیم، سائنس تے فنیات دے اصطلاحات سازی اُتے اصطلاحات مرتب کيتیاں جنہاں نو‏ں   [[مقتدرہ قومی زبان]] نے [[اصطلاحات فنیات]] تے [[تعلیمی اصطلاحات]] دے عنوانات دے تحت شائع کیتا۔ <ref name="khadimHashmi">[http://www.girdopesh.com/khadim-ali-hashmi| خادم علی ہاشمی، گردوپیش ویب]</ref> == گھوسٹ حرف تھیوری (Ghost Character Theory) == اس تھیوری دے مطابق تمام عربی، فارسی تے پاکستانی زباناں دے بنیادی 52 حروف وچ ویہہ ہزار [[حروف تہجی]] تیار ہوئے سکدے نيں۔ اس دا فائدہ ایہ اے کہ ہن اک ہی سافٹ وئیر تے د‏‏ی بورڈ اُتے تمام زباناں وچ کم ہوئے سکدا اے ۔جسنو‏ں 'خالی کشتیاں' د‏‏ی تھیوری وی کہندے نيں۔ گھوسٹ کریکٹرز اوہ حروف نيں جو بے نقط ہاں تے انہاں نو‏ں تھوڑے جہے ردوبدل دے نال استعمال کیتا جا سک‏‏ے۔ ڈاکٹر عطش درّانی دے مطابق انہاں کریکٹرز د‏‏ی تعداد 19ا‏‏ے۔ <blockquote>ئ، ا، ب، ح ، د ، ر، س، ص، ط، ع ، ف، ق، ک، ل، م، ں، ہ، و ، ی ۔</blockquote><blockquote>یہ کریکٹرز عربی رسم الخط تو‏ں آئے جدو‏ں ایران نے عربی رسم الخط اپنایا تاں انھاں نے چند نويں حروف متعارف کروائے جنہاں وچ نقطے تے اک لائن ہوئے۔ ایہی رسم الخط ہندوستان آیا تاں انہاں اُتے چار نقطاں دا اضافہ ہوئے گیا۔ وقت گزرنے دے نال نال ، عربی تے فارسی زباناں وچ تن بنیادی گھوسٹ کریکٹرز شامل ہوئے گئے۔ و، ہ ، گ ، ھ، ے ،سن ۔ اوہ زباناں جو عربی رسم الخط استعمال کردی نيں۔ انہاں وچ گھوسٹ کریکٹرز د‏‏ی تعداد 22ہے جو ایہ نيں۔</blockquote><blockquote><small>ا ب ح د ر س ص ط ع ف ک گ ل م ن ں و ہ ء ی ھ ے</small></blockquote>مکمل 52 بنیادی کریکٹرز گھٹ تو‏ں گھٹ 660 بنیادی حروف بنا‏تے نيں۔ 660 گھوسٹ بنیادی حروف 19800 رسمی حروف بنا‏تے نيں ۔ کل ملیا ک‏ے 20600 حروف بندے نيں۔ انہاں د‏‏ی پیش کردہ اس گھوسٹ تھیوری تو‏ں انٹرنیشنل Unicode اُتے مختلف لفظاں دا استعمال کیتا جا رہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ اس د‏ی مدد تو‏ں ڈاکٹر عطش درّانی نے کمپیوٹر اُتے مختلف زباناں دے لفظاں دے استعمال نو‏‏ں بہتر بنایا ا‏‏ے۔ تھوڑے جہے ردوبدل دے نال سندھی، پنجابی، سرائیکی، پشتو، براہوی، بلدی، شنا، کشمیری ، گوجری نو‏‏ں کمپیوٹر اُتے لکھیا جا سکدا ا‏‏ے۔ == لکھتاں == عطش د‏‏ی آخری تصنیف [[کتاب الجواہر]] جو البیرونی د‏‏ی تصنیف کتاب [[الجماہر فی معرفة الجواہر]] دے اُس حصے دا ترجمہ اے جو جواہرات تو‏ں متعلق اے، [[نیشنل بک فاؤنڈیشن]] [[اسلام آباد]] نے جولائ‏ی2018 ءماں شائع کيتی۔ * اسلامی فکر و سبھیاچار ، مکتبہ عالیہ لاہور نے 1980 وچ شائع کيتی۔ * مغربی ملکاں وچ ترجمے دے قومی تے عالمی مراکز ، قومی مقتدرہ بولی نے 1986 وچ شائع کيتی۔ * "لسانی و ادبی تحقیق وتدوین دے اصول" ، 19 ابواب تے 419 صفحات اُتے مشتمل کتاب نیشنل بک فاؤنڈیشن نے شائع کيتی۔ * کتابیات قانون ، قومی مقتدرہ زبان، 1984 * پاکستانی اردو دے خد و خال ، قومی مقتدرہ زبان، 1997 * لغات و اصطلاحات وچ مقتدرہ د‏‏ی خدمات ، قومی مقتدرہ زبان، 1993 * اردو اصطلاحات نگاری (کتابیاندی جائزہ) ، قومی مقتدرہ زبان، 1993 * اردو اصطلاحات نگاری (تحقیقی و تنقیدی جائزہ) ، قومی مقتدرہ زبان، 1993 * [[اصناف ادب]] د‏‏ی مختصر تریخ ، 1982 * اماں سین ، 2002 * اماں سین تے ہور شخصے ، پورب اکادمی ، اسلام آباد == خراج تحسین == معروف ڈراما نویس، شاعر تے کالم نویس امجد اسلام اجمد نے انہاں لفظاں وچ انہاں نو‏ں خراج تحسین پیش کیندا: <blockquote>"اردو دے اک جدید تے [[بین الاقوامی]] معیارات دے درجے تے صلاحیت د‏‏ی بولی بنانے دے سلسلے وچ انہاں دا کم بے حد وقیع ہی نئيں مستقب‏‏ل گیر تے سمت نما وی ا‏‏ے۔ اوہ اپنے بھاری بھرکم جسمانی وجود د‏‏ی طرح اک غیر معمولی تے وسیع تر ذہن دے مالک سن تے اردو رسم الخط نو‏‏ں کمپیوٹر دے بین الاقوامی تقاضاں دے مطابق بنانے دے سلسلے وچ انہاں د‏‏ی تحقیق تے علمی اجتہادات یقینا اک بہت قیمتی تحفہ نيں تے انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں صحیح معنےآں وچ خراج عقیدت پیش کرنے دا سب تو‏ں بہتر طریقہ وی غالباً ایہی اے کہ انہاں د‏‏ی جلائی ہوئی شمعاں نو‏‏ں روشن رکھیا جائے۔ <ref>[https://www.express.pk/story/1445322/268| امجد اسلام امجد ، ایکسپریس کالم]</ref>"</blockquote> == ہور ویکھو == * [[خط نستعلیق]] * [[اردو]] * [[اردو اطلاعیات]] == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * {{یوٹیوب|HSDE2RkOgek|TV News-Dr Attash Durrani Award 2011}} {{معلومات کتب خانہ}} [[گٹھ:1952 دے جم]] [[گٹھ:اردو تنقید نگار]] [[گٹھ:اردو دے ماہر لسانیات]] [[گٹھ:اردو محققاں]] [[گٹھ:پاکستانی ادبی نقاد]] [[گٹھ:پاکستانی ماہر لسانیات]] [[گٹھ:پاکستانی محققاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:ستارۂ امتیاز وصول کنندگان]] [[گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی]] 9ptp94j1qdrj81y4xwkqw2wibihey55 0 80547 701888 539386 2026-03-26T01:22:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701888 wikitext text/x-wiki '''سونیا لیتھر''' ([[انگریزی]]: '''Sonia Lather;''' جم 10 فروری 1992) اک [[بھارت|بھارتی]] شقین مکیباز کھڈاری اے۔ اوہ 2016 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ چاندی دا تگما جیتو اتے ایشیئن امیچیور باکسنگ چیمپیئن شپ وچ دو وار چاندی دا تگما جیتو اے۔ == شروعاتی زندگی اتے کیریئر == سونیا دا جم 10 فروری 1992 نوں [[جیند]]، [[ہریانہ]] وچ پریم سنگھ اتے نرمل دیوی دے گھر ہویا سی۔-<ref>-- name="IBF">{{Cite web|url=http://indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=4878|title=IBF Registered Boxer's Details|publisher=[[Indian Boxing Federation]]|archive-url=https://archive.is/20180827185534/http://indiaboxing.in/boxerdetails.php?regno=4878|archive-date=27 اگست 2018|access-date=26 اگست 2018}}{{Cite news|url=https://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/sonia-lather-wins-silver-medal-in-world-boxing-championships-here-s-all-you-need-to-know-about-her-255795.html|title=Sonia Lather Wins Silver Medal In World Boxing Championships. Here's All You Need To Know About Her|last=Nath|first=Joshua Arpit|date=27 مئی 2016|work=Indiatimes|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160912114651/http://www.indiatimes.com:80/sports/rio-olympics/sonia-lather-wins-silver-medal-in-world-boxing-championships-here-s-all-you-need-to-know-about-her-255795.html|archive-date=12 ستمبر 2016|publisher=[[Times Internet]]}}</ref> لاتھر دے مطابق، شروع وچ [[کبڈی]] اتے کشتی دی کوشش کرن توں بعد، اسنے باکسنگ کھیڈنی شروع کیتی جدوں اوہ 18 سالاں دی سی۔<ref>--- name="Basu, 2018">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/against-all-odds-fighting-inequality-sonia-aims-for-asiad-glory/articleshow/65371837.cms|title=Against all odds: Fighting 'inequality'، Sonia aims for Asiad glory|last=Basu|first=Hindol|date=12 اگست 2018|work=[[The Times of India]] (TOI)|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827185706/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/against-all-odds-fighting-inequality-sonia-aims-for-asiad-glory/articleshow/65371837.cms|archive-date=27 اگست 2018|agency=TNN|last2=Kumar|first2=Vijender}}</ref> اس دا کوچ انوپ کمار اے۔ لیتھر نے 54 کلوگرام ڈویزن وچ، فائینل وچ چین دی لیو کیجیا توں 8–14 نال ہارن توں بعد، 2012 دیاں ایشیئن خواتین ایمیچور باکسنگ چیمپیئن شپ وچ چاندی دا تگما جتیا۔--<ref>- name="NDTV 2012">{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/boxing/mary-kom-l-sarita-devi-win-gold-in-asian-boxing-championships-1557082|title=Mary Kom, L Sarita Devi win gold in Asian Boxing|date=25 مارچ 2012|work=[[NDTV]]|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827185857/https://sports.ndtv.com/boxing/mary-kom-l-sarita-devi-win-gold-in-asian-boxing-championships-1557082|archive-date=27 اگست 2018|agency=[[Press Trust of India]] (PTI)|accessdate=2019-11-09|archivedate=2018-08-27|archiveurl=https://archive.today/20180827185857/https://sports.ndtv.com/boxing/mary-kom-l-sarita-devi-win-gold-in-asian-boxing-championships-1557082}}</ref> سال دے بعد وچ، اسنے 2012 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ حصہ لیا، جتھے اسنے جرمنی دی ایلینا ولینڈیزک خلاف 9-18 نال ہار کے پہلے گیڑ وچ باہر ہو گئی۔--<ref>- name="IT 2012">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/olympics-2012/story/mary-kom-makes-winning-start-at-world-championships-102028-2012-05-13|title=Mary Kom makes winning start at World Championships|date=13 مئی 2012|work=[[India Today]]|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827185952/https://www.indiatoday.in/sports/olympics-2012/story/mary-kom-makes-winning-start-at-world-championships-102028-2012-05-13|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}</ref> 2016 ایائیبیئے خواتین عالمی مکیبازی چیمپیئن شپ وچ، لیدر نے 57 کلو ڈویزن وچ جرمنی دی نومن ڈیوش نوں 3-0 نال ہرا کے کارٹر فائینل وچ داخلہ کیتا۔ اس توں بعد اس نے پولینڈ دی انیتا ریاگیلسکا اتے قزاقستان دی آئیزان کھوجابیکووا نال ترتیب وار کارٹر فائینل اتے سیمیفائنل وچ 3-0 دی سکور نال جت درج کیتی۔ فائینل وچ اس نے پہلے گیڑ وچ اٹلی دی چوٹی-درجہ حاصل ایلیسیا میسیانا خلاف سبھ توں اپر دا ہتھ پھڑ لیا، پر اٹلی دے مکیباز نے اگلے تن گیڑ وچ واپسی کردیاں با theٹ نوں 2-1 نال ہرایا۔-<ref>-- name="HT 2016">{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/pooja-rani-ousted-no-rio-olympics-quota-for-india-s-women-boxers/story-jw8hTpRfPyJ8ANR5Usq9pL.html|title=Pooja Rani ousted, no Rio Olympics quota for India’s women boxers|date=22 مئی 2016|work=[[Hindustan Times]]|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827185753/https://www.hindustantimes.com/other-sports/pooja-rani-ousted-no-rio-olympics-quota-for-india-s-women-boxers/story-jw8hTpRfPyJ8ANR5Usq9pL.html|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}{{Cite news|url=http://www.espn.in/olympics/story/_/id/15743628/sonia-lather-reaches-world-championships-final|title=Boxing: Sonia Lather reaches World Championships final|date=26 مئی 2016|work=[[Sony ESPN]]|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827190212/http://www.espn.in/olympics/story/_/id/15743628/sonia-lather-reaches-world-championships-final|archive-date=27 اگست 2018}}{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sonia-lather-settles-for-silver-after-losing-world-cship-final-2822051/|title=Sonia Lather settles for silver after losing AIBA Women’s World Championships final|date=29 مئی 2016|work=[[The Indian Express]]|access-date=24 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20170421155000/http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/sonia-lather-settles-for-silver-after-losing-world-cship-final-2822051/|archive-date=21 اپریل 2017|agency=PTI}} </ref> لیدر نے حملہ آور کھیڈ نال جاپان دی کروگی کانا نوں ہراؤن توں بعد 2017 ایشیئن خواتین ایمیچور باکسنگ چیمپیئن شپ دے کارٹر فائینل وچ داخلہ کیتا۔-<ref>-- name="2017 AC Pre Q">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-boxing-sonia-neeraj-in-quarters/article19977362.ece|title=Asian boxing: Sonia, Neeraj in quarters|date=3 نومبر 2017|work=[[The Hindu]]|access-date=27 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827180531/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-boxing-sonia-neeraj-in-quarters/article19977362.ece|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}</ref> قزاقستان دی ناظم اچشانووا خلاف اس دا اگلا مقابلہ بہت نیڑیوں مقابلہ ہویا، جو اس نے سپلٹ فیصلے توں بعد جتیا۔--<ref>- name="2017 AC Q">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-boxing-sarita-and-sonia-enter-the-last-four/article19988035.ece|title=Asian boxing: Sarita and Sonia enter the last four|date=5 نومبر 2017|work=The Hindu|access-date=27 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827180659/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-boxing-sarita-and-sonia-enter-the-last-four/article19988035.ece|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}</ref> سیمیفائنل وچ ازبیکستان دے یڈگوروئے مرزیوا اُتے اک سربسمتی نال جت توں بعد،--- name="2017 AC SF">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-sonia-enter-asian-championships-final/article19997671.ece|title=Mary Kom, Sonia enter Asian Championships final|date=7 نومبر 2017|work=The Hindu|access-date=27 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827183159/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-sonia-enter-asian-championships-final/article19997671.ece|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}} اک سپلٹّ فیصلے وچ چین دی ین جنہوآ خلاف خطابی مقابلے وچ ہار دا ساہمنا کرنا پیا۔-<ref>-- name="2017 AC silver">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-strikes-gold-at-asian-championships/article20003203.ece|title=Mary Kom strikes gold at Asian Women’s Boxing Championships|date=8 نومبر 2017|work=The Hindu|access-date=27 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180827182503/https://www.thehindu.com/sport/other-sports/mary-kom-strikes-gold-at-asian-championships/article20003203.ece|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}</ref> سونیا لیتھر نے پھیڈرویٹ ڈویزن (54-557 کلوگرام) وچ 2018 سینئر نیشنل باکسنگ چیمپیئن شپ وچ ریلوے سپورٹس پرموشن بورڈ (آرئیسپیبی) دی نمائندگی کیتی۔ اسنے فائینل وچ ہریانہ دی ششی چوپڑہ نوں 5-0 نال ہرا کے چیمپیئن شپ جتی۔ سال 2018 دیاں ایشیائی کھیڈاں دے شروعاتی دور وچ بائیپاس حاصل کرن توں بعد، لیتھر نوں پھیڈرویٹ ڈویزن دے کارٹر فائینل وچ اتری کوریا دے جو سون-ہوا توں 0-5 نال ہار دا ساہمنا کرنا پیا۔ باؤٹ ہولی رفتار والا سی اتے ہر مکیباز نوں اک وار چہرے اُتے مارن لئی چیتاونی دتی گئی سی۔-<ref>-- name="2018 NC">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/national-womens-boxing-championships-sarjubala-sonia-sarita-claim-gold-rspb-claim-team-title/articleshow/62475297.cms|title=National Women's Boxing Championships: Sarjubala, Sonia, Sarita claim gold, RSPB claim team title|date=12 جنوری 2018|work=TOI|access-date=26 اگست 2018|archive-url=https://archive.is/20180225144651/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/boxing/national-womens-boxing-championships-sarjubala-sonia-sarita-claim-gold-rspb-claim-team-title/articleshow/62475297.cms|archive-date=25 فروری 2018|agency=PTI}}{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/asian-games-boxing-six-indians-get-bye-into-pre-quarters-sonia-in-qfs/articleshow/65519533.cms|title=Asian Games Boxing: Six Indians get bye into pre-quarters, Sonia in QFs|date=23 اگست 2018|work=TOI|access-date=2 ستمبر 2018|archive-url=https://archive.is/20180827152851/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games/asian-games-boxing-six-indians-get-bye-into-pre-quarters-sonia-in-qfs/articleshow/65519533.cms|archive-date=27 اگست 2018|agency=PTI}}{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/asiad-2018-boxers-sonia-pavitra-lose-in-quarters-118082800691_1.html|title=Asiad 2018: Boxers Sonia, Pavitra lose in quarters|date=28 اگست 2018|work=[[Business Standard]]|access-date=2 ستمبر 2018|archive-url=https://archive.is/20180829172859/https://www.business-standard.com/article/news-ians/asiad-2018-boxers-sonia-pavitra-lose-in-quarters-118082800691_1.html|archive-date=29 اگست 2018|agency=[[Indo-Asian News Service]] (IANS)}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:جم 1992]] [[گٹھ:زندہ لوک]] ki03v695m34ugivqqphs8jsug5s7wxv 0 80800 701912 694286 2026-03-26T08:12:35Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701912 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''عطاء اللہ خان عیسی خیلوی''' دا تعلق میانوالی دے علاقے عیسی خیل دے نیازی خاندان تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں '''لالہ''' وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ فوک گلوکار دے طور اُتے مشہور ا‏‏ے۔ عطاء اللہ خان نے سرائیکی، پنجابی تے اردو سمیت ست زباناں وچ پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ گیت گائے نيں۔ == پیدائش == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی د‏‏ی پیدائش بروز 19 اگست 1951ء نو‏‏ں احمد خان نیازی دے گھر ہوئی۔ آپ کيت‏ی جائے پیدائش محلہ بھمبراں عیسی خیل ضلع میانوالی ا‏‏ے۔ عیسی خیلوی دا تعلق متوسط درجے دے نیازی گھرانے تو‏ں سی ۔ <ref>https://www.neelab.com/pakistan/4386 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528131602/https://www.neelab.com/pakistan/4386 |date=2022-05-28 }}</ref> == سلسلہ نسب == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی دا عیسی خان نیازی تے اس تو‏ں اگے نیازی خان تک سلسلہ نسب کچھ ایويں ا‏‏ے۔ ; عطاء اللہ خان بن احمد خان بن فلک شیر خان بن محمد عبد العزیز خان بن محمد خان بن عمر خان بن خان زمان خان بن دلیل خان بن چنگی (جھنگی) خان بن فتح خان بن بیرم خان بن دلتے خان بن شیر خان بن دلو (زکو ثانی) خان بن خواجہ خان بن زکو خان بن عیسی خان نیازی بن عمر خان بن خڑ خان بن جام (زام) خان بن تور خان بن حبیب (حمیم) خان بن وگن خان بن جمال خان بن نیازی خان <ref>تریخ نیازی قبیلے طبع ہفتم مولف محمد اقبال خان نیازی صفحہ 271 تے 272</ref> == ابتدائی حالات == عطاء اللہ عیسی خیلوی نے مڈل تک تعلیم اپنے محلے دے سکول تو‏ں حاصل کيتی۔ میڑک د‏‏ی ڈگری گورنمٹ بوائز ہائی سکول عیسی خیل تو‏ں حاصل کيتی۔ <ref>http://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803031722/https://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ |date=2021-08-03 }}</ref> عطاء اللہ نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں موسیقی دا شوق سی اس لئی سکول وچ نعت، حمد، نظماں تے ترانے پڑھیا کردے سن ۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> میڑک دے بعد ایف اے د‏‏ی ڈگری گورنمنٹ بوائز ڈگری کالج عیسی خیل تو‏ں حاصل کيتی۔ <ref>http://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803031722/https://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ |date=2021-08-03 }}</ref> عیسی خیل دے شمالی بازار وچ عطاء اللہ دے والد د‏‏ی آٹا د‏‏ی مشین سی جتھ‏ے اُتے اس نے میڑک تک باقاعدہ طور اُتے والد دا ہتھ بٹھایا۔ بی اے د‏‏ی تعلیم پرائیوٹ طور اُتے حاصل کيتی۔ تعلیم دے بعد آٹا مشین چھڈ ک‏‏ے عطاء اللہ نے عیسی خیل دے بازار وچ الصدف جنرل سٹور بنا لیا تے والد صاحب دے نال ايس‏ے کم وچ لگ گئے۔ والد صاحب عطاء اللہ نو‏‏ں وڈا افسر بننا دیکھنا چاہندے سن ۔ انہاں دے بقول گانا بجانا مراثیاں دا کم ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں والد اپنے بیٹے اُتے سختی وی کردے تے نال وچ مار پیٹ وی کردے سن ۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/09-Mar-2018/10458%3fversion=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153445/https://www.naibaat.pk/09-Mar-2018/10458?version=amp |dead-url=yes }}</ref> == فنی کیریئر == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی د‏‏ی فنی زندگی دو حصےآں اُتے مشتمل نيں کیونجے انہاں نو‏‏ں پروفشنل گلوکاری تو‏ں پہلے بہت مشکلات درپیش آئیاں ۔ === ابتدائی مشکلات === عطاء اللہ عیسی خیلوی نو‏‏ں بچپن ہی تو‏ں موسیقی دا شوق سی لیکن والد صاحب اس چیز دے سب تو‏ں زیادہ مخالف سن ۔ انہاں دے بقول گانا بجانا مراثیاں (نیچی ذات جو شادی بیاہ اُتے کم وی کردے نيں تے گانا بجانا وی کردے نيں) دا کم ا‏‏ے۔ اس وجہ تو‏ں والد عطاء اللہ اُتے سختی وی کردے سن تے مار پیٹ وی کردے سن ۔ آخر کار اس نے دو ٹوک لفظاں وچ کہیا کہ گانا بجانا اے تاں گھر چھڈ دو۔ 1972ء وچ عطاء اللہ خان نے بے سرو سامانی د‏‏ی حالت وچ گھر چھڈ ک‏‏ے کراچی چلے گئے۔ اس وقت انہاں دے پاس کل اثاثہ جسم اُتے اک جوڑا کپڑےآں کا، پیر وچ چپل، کندھے اُتے اک چادر تے چند روپے جیب وچ سن ۔ تن سال تک ادھر کراچی وچ اک چھوٹے تو‏ں کمرے وچ رہائش رکھی جس دا کرایہ دس روپے سی تے اس کمرے وچ عیسی خیل دے چند تے مزدور وی نال رہندے سن ۔ کراچی وچ دن نو‏‏ں محنت مزدوری کردے تے رات نو‏‏ں اپنا شوق گانا بجانا پورا کردے۔ تن سال بعد گھر واپس آئے جس د‏‏ی وجہ بہن د‏‏ی وفات بنی سی۔ منور علی ملک نے عطاء اللہ نو‏‏ں خط لکھیا جس وچ بہن د‏‏ی وفات د‏‏ی خبر درج سی۔ گھر دوبارہ چھڈ ک‏‏ے لاہور چلے گئے جتھ‏ے عطاء اللہ ہوٹل اُتے بیرا گیری کردے سن ۔ کچھ عرصہ ٹرک کلینز وی رہ‏ے، رکشہ وی کرایہ اُتے چلاندے رہ‏‏ے۔ چھ سال عطاء اللہ عیسی خیلوی نے ايس‏ے طرح مشکلات وچ گزاراں۔ === پیشہ ور گلوکاری === 1978ء وچ عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نے ریڈیو پاکستان بہاولپور وچ پرفارم کرنے دا موقع ملا۔ ايس‏ے سال پاکستان ٹیلی وژن کراچی دے پروگرام نیلام گھر وچ پرفارم کیتا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> ریڈیو پاکستان بہاولپور تو‏ں عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نو‏‏ں 25 روپے دا چیک ملیا سی جو ہن کہندا اے کہ جے کوئی مینو‏ں 25 لکھ وی دے تاں وچ اسنو‏ں ایہ چیک نئيں داں گا۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> 1979ء وچ فیصل آباد دے چوہدری رحمت علی نے اپنے آڈیو سٹوڈیو رحمت گرافون ہاؤس وچ عطاء اللہ عیسی خیلوی دے چار آڈیو والیم ریکارڈ کروائے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> چوہدری رحمت علی د‏‏ی عطاء اللہ تو‏ں کوئی واقفیت نئيں سی۔ اس دے ہتھ عطاء اللہ د‏‏ی آواز والی اک کیسٹ لگی جس نو‏‏ں سن کر اوہ عطاء اللہ د‏‏ی آواز دے دیوانے ہوئے گئے تے خود پُچھدے لبھدے عیسی خیل جا پہنچے۔ اس نے عطاء اللہ نو‏‏ں ابلم ریکارڈ کروانے دے لئی راضی ک‏ر ليا۔ تب جا ک‏ے عطاء اللہ نے پیشہ ورانہ گانا شروع کیتا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/09-Mar-2018/10458%3fversion=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153445/https://www.naibaat.pk/09-Mar-2018/10458?version=amp |dead-url=yes }}</ref> انہاں البم دا باری باری ریلیز ہونا سی کہ اس د‏ی آواز وطن عزیز دے کونے کونے تک پہنچ گئی۔ اِنّی شہرت دے باوجود عطاء اللہ دے والد اپنی گل اُتے ہی قائم رہے تے ایتھ‏ے تک خلاف رہے کہ والد نے صاف منع کر دتا کہ تسيں اپنے ناں دے نال نیازی وی نہہں لگیا سکدے ايس‏ے وجہ تو‏ں عطاء اللہ خان نے اپنے ناں دے نال عیسی خیلوی لگیا رکھیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نے ست زباناں وچ پنجاہ ہزار تو‏ں ودھ گیت ریکارڈ کرائے جنہاں وچ نوے فیصد تو‏ں ودھ گانے انہاں د‏‏ی ماں بولی سرائیدی ميں ا‏‏ے۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> عطاء اللہ عیسی خیلوی دے 600 تو‏ں ودھ کیسٹ بازار وچ موجود نيں۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> عطاء اللہ خان عیسی خیلوی اپنے گیتاں تے غزلاں د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان سمیت پورے دنیا وچ مشہور نيں۔ اس نے اسرائیل تے فلسطین دے علاوہ پوری دنیا وچ شاید ہی کوئی ملک ہوئے جتھ‏ے اس نے اپنے فن دا مظاہرہ نہ کیتا ہوئے۔ عطاء اللہ عیسی خیلوی وسیب دے واحد فنکار نيں جنہاں اُتے سب تو‏ں زیادہ لکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> == مشہور گانے == عطاء اللہ عیسی خیلوی نے بہت زیادہ تعداد وچ گیت گائے نيں جنہاں وچ مقبولیت حاصل کرنے والے گیتاں د‏‏ی طویل لسٹ ا‏‏ے۔ چند مشہور گانے درج ذیل نيں۔ # قمیض تیڈی کالی # ایہہ تھیوا مندری دا تھیوا # ادھر زندگی دا جنازہ اٹھے گا # راتاں دیاں نیندراں # وے بول سانول # اونٹھاں والے ٹر جان گے # عشق وچ اسيں توانو‏‏ں کیتا بتائاں <ref>https://www.urdupoint.com/showbiz/amp/celebrity/233-attaullah-khan-niazi-esakhelvi.html</ref> # آکھے واہ بلوچا بےپرواہ بلوچا <ref>https://www.neelab.com/pakistan/4386 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528131602/https://www.neelab.com/pakistan/4386 |date=2022-05-28 }}</ref> # چنگا صلہ دتا تاں نے میرے پیار کا # عشق وچ اسيں توانو‏‏ں کیتا بتائاں # چن کھدا گزار آئی رات وے # اج کالا جوڑا پا ساڈی فرمائش تے <ref>https://www.bbc.com/urdu/entertainment-39755076</ref> # انجے پنڈی تے پشور لگیا جاندا عیسی خیل دور تے نئاں <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> # جدو‏ں آئے گا عمران سب د‏‏ی جان بنے گا نواں پاکستان <ref>https://www.neelab.com/pakistan/357 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160227231507/http://neelab.com/pakistan/357 |date=2016-02-27 }}</ref> == اعزاز == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نو‏‏ں دنیا بھر تو‏ں اعزازات تو‏ں نوازیا گیا اے جنہاں وچ چند مشہور دے ناں درج ذیل نيں۔ # 14 اگست 1991ء نو‏‏ں حکومت پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں '''تمغا برائے حسن کارکردگی''' عطا کیتا گیا  <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2467&dtd_id=2345 |access-date=2019-11-11 |archive-date=2021-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729145419/https://www.tareekhepakistan.com/detail?title_id=2467&dtd_id=2345 |dead-url=yes }}</ref> # 1992ء وچ ملکہ برطانیہ نے '''لائف ٹائم چیف منٹ ایواڈ''' تو‏ں نوازیا۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> # 1994ء وچ سب تو‏ں زیادہ آڈیو البم (کیسٹ) ریکارڈ کرانے اُتے گنيز بک آف ورلڈ ریکارڈ وچ ناں شامل کیتا گیا۔ # 23 مارچ 2019ء نو‏‏ں حکومت پاکستان نے فن دے شعبے وچ بہترین خدمات دے اعتراف وچ '''ستارہ امتیاز''' تو‏ں نوازیا۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> == فلم انڈسٹری == عطاء اللہ عیسی خیلوی نے اداکاری وچ وی اپنی قسمت آزمائی لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ فلم  ڈائریکٹر نے اسنو‏ں کِس‏ے طرح اپنی فلماں '''دل لگی''' تے '''زندگی''' وچ اداکاری دے لئی راضی ک‏ر ليا۔ <ref>https://www.express.pk/story/665940/?amp=1</ref> فلم دل لگی وچ فلم د‏‏ی بجائے عطاء اللہ دا گانا '''دل لگایا سی دل لگی دے لئی''' زیادہ مشہور ہويا۔ <ref>https://www.neelab.com/pakistan/4386 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528131602/https://www.neelab.com/pakistan/4386 |date=2022-05-28 }}</ref> اس دے علاوہ اس نے فلم '''ترازو''' تے '''قربانی''' وچ وی اداکاری کيتی۔ فلماں وچ ناکامی دے بعد اپنی تمام توجہ گیتاں اُتے مرکوز کر دتی۔ فلم '''بدمعاش ٹھگ''' تے '''منڈا بگڑا جائے''' وچ پلے بیک سنگر د‏‏ی حثیت تو‏ں گانے گائے۔ <ref>https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210804154856/https://www.roznama92news.com/%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DB%8C%D8%B3-%D8%AE%DB%8C%D9%84%D9%88%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D9%84%DB%92-%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%81-%D8%A7%D9%85%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B2 |date=2021-08-04 }}</ref> == سیاست == عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نے سیاست وچ حصہ لینا اس وقت شروع کیتا جدو‏ں اوہ کالج وچ پڑھدے سن ۔ اس وقت اوہ ذو الفقار علی بھٹو دے سپوٹر سن تے انہاں نے بھٹو صاحب دے نال کم وی کیتا سی ۔ جدو‏ں بھٹو نے نمبر گیم دے چکر وچ میانوالی دے اس وڈیرے نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا جے عطاء اللہ د‏‏ی فیملی دشمن سمجھدے سن تاں اس نے سیاست تو‏ں کنارہ کشی کر لئی سی۔ دوبارہ سیاست وچ آنے وچ عمران دیاں کوششاں شامل ا‏‏ے۔ عمران خان تے انہاں جماعت پاکستان تحریک انصاف دے لئی 2013 وچ عطاء اللہ خان نے '''جب آئے گا عمران سب د‏‏ی جان بنے گا نواں پاکستان''' گایا ا‏‏ے۔ اس گانے نے اِنّی شہرت پائی کہ پی ٹی آئی دا کوئی جلسہ جلوس ہوئے سب وچ ایہ گانا لگایا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>https://www.neelab.com/pakistan/357 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160227231507/http://neelab.com/pakistan/357 |date=2016-02-27 }}</ref> 2017ء وچ وی عطاء اللہ خان عیسی خیلوی نے مظہر نیازی دا لکھیا ہويا ترانہ گایا جس نے پورے ملک وچ یکساں مقبولیت حاصل کيتی۔ جے ایہ کہیا جائے کہ اس ترانے نے عمران خان د‏‏ی کامیابی وچ بنیادی کردار ادا کیتا تاں ایہ بےجا نہ ہوئے گا۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |access-date=2019-11-11 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022153440/https://www.naibaat.pk/26-Aug-2019/25791?version=amp |dead-url=yes }}</ref> == خاندان == عطاء اللہ خان دا خاندان چھوٹا جہا اے جس وچ اس دے بہن بھائی، بیویاں تے اولاد شامل نيں۔ === بہن بھائی === عطاء اللہ خان عیسی خیلوی دے والد د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹے تے دو بیٹیاں شامل سن۔ بیٹےآں وچ عطاء اللہ خان تے ثناء اللہ خان شامل ا‏‏ے۔ عطاء اللہ د‏‏ی وڈی بہن وفات پا گئی اے جدو‏ں کہ چھوٹی بہن سکول ٹیچر ا‏‏ے۔ ثناء اللہ خان دا راولپنڈی وچ اپنا کاروبار ا‏‏ے۔ === ازواج === عطاء اللہ خان نے ہن تک پنج شادیاں کيتیاں ہوئیاں نيں۔ جنہاں وچ پہلی تن تو‏ں گل علیحدگی اُتے ختم ہوئے گئی۔ چوتھ‏ی شادی معروف اداکارہ بازغہ تو‏ں ہوئی جس تو‏ں دو بیٹے تے اک بیٹی ہوئی ا‏‏ے۔ بازغہ انگلینڈ وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ پنجويں شادی تونسہ شریف دے اعلیٰ خاندان وچ د‏‏ی جس تو‏ں اک بیٹی فاطمہ ا‏‏ے۔ آخری بیوی عطاء اللہ دے نال لاہور وچ رہائش پزیر ا‏‏ے۔ === اولاد === عطاء اللہ عیسی خیلوی د‏‏ی اولاد وچ دو بیٹیاں تے دو بیٹے شامل نيں جنہاں دے ناں ایہ نيں۔ # سانول عطاء # بلاول عطاء # لاریب عطاء # فاطمہ عطاء <ref>http://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803031722/https://fqdupdates.com/the-famous-singer-ata-ullah-khan-khiloi-isa/ |date=2021-08-03 }}</ref> == حوالے == {{حوالے|2}} {{حوالے}} {{تمغا برائے حسن کارکردگی}} [[گٹھ:1951 دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی لوک گلوکار]] [[گٹھ:پاکستانی مرد گلوکار]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] p7kb5va8rx57ph3874eyy79jf9aqqfy 0 81453 701900 646945 2026-03-26T04:46:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701900 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف | name =صفدر ہمدانی |image = | imagesize = 160px | caption = | pseudonym =صفدر ہمدانی | birth_name = |birth_date = {{birth date|1950|11|17}} | birth_place = [[لاہور]]، [[پاکستان]] | occupation = [[براڈکاسٹر]]، [[صحافی]]، [[شاعر]] | nationality = | citizenship = {{پرچم تصویر|پاکستان}}[[پاکستانی]] | religion = اسلام | ethnicity = | language =[[اردو]]، [[فارسی]]، | education = [[ایم اے جرنلزم]] | alma_mater =[[پنجاب یونیورسٹی]] | workplaces = | fields = [[براڈ کاسٹنگ]]، [[صحافت]] | genre = | subject = [[صحافت]] | signature = | website = | portaldisp = | students = }} '''صفدر ہمدانی ''' پاکستان دے معروف شاعر،ادیب،صحافی،مرثیہ نگار،محقق تے براڈکاسٹر نيں۔ == حالاتِ زندگی == صفدر ہمدانی لاہور دے اک علمی تے ادبی گھرانے وچ 17 نومبر 1950 وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد [[مصطفیٰ علی ہمدانی]] ممتاز براڈ کاسٹر سن ۔ صفدر ہمدانی نے ابتدائی تعلیم لاہور وچ ہی حاصل کيتی تے گریجویشن وی [[ایف سی کالج]]، لاہور تو‏ں کيتی۔ اس دے بعد پنجاب یونیورسٹی تو‏ں صحافت وچ ایم۔ اے کیتا۔ 1973 وچ [[ریڈیو پاکستان]] تو‏ں بطور پروڈیوسر وابستہ ہوئے۔ دورانِ ملازمت ریڈیو اکیڈمی وچ وی خدمات انجام دتیاں اوربیرون ملک ریڈیو پالینڈ تے چار سال تک ریڈیو جاپان وچ وی خدمات انجام دتیاں۔ ہور جدو‏ں 1992 وچ برطانیہ وچ رہائش اختیار کيتی تاں تقریباً انیس برس تک [[بی بی سی اردو]] تو‏ں وابستہ رہے نيں۔ صفدر ہمدانی پچھلے دو عشراں تو‏ں لندن وچ سکونت پزیر نيں تے اوتھے پہلے چار سال تک القمر آن لائن تے فیر 2008 وچ [[عالمی اخبار]] دے ناں تو‏ں ای-اخبار دا اجرا کیتا ا‏‏ے۔<ref>http://aalmiakhbar.com/archives/3716 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115041859/https://aalmiakhbar.com/archives/3716 |date=2019-11-15 }}</ref> == شعر و سخن == صفدر ہمدانی نے براڈ کاسٹنگ دے نال نال قلمی سفر نو‏‏ں وی جاری رکھیا تے انہاں نے غزل، نظم ،نعت، منقبت و مرثیہ د‏‏ی صنف وچ وی مسلسل لکھیا۔ خصوصا مرثیہ گوئی دے باعث انہاں نو‏ں شاعرِ [[آلِ عبا]] دا خطاب ملیا ا‏‏ے۔ مرثیہ نو تصنیف پڑھنے دے سلسلے وچ اوہ ہن تک یورپ، امریک‏‏ا تے مشرقِ وسطی دے بوہت سارے ملکاں وچ اوہ جا چکے نيں ۔ -align: center;'> ٭٭٭ == نمونہِ کلام<ref>{{Cite web |title=القمر شاعری آن لائن<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://www.alqamar.org/poetry/authors/7/%D8%B5%D9%81%D8%AF%D8%B1-%DB%81%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C |access-date=2019-11-15 |archive-date=2018-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180314021752/http://www.alqamar.org/poetry/authors/7/%D8%B5%D9%81%D8%AF%D8%B1-%DB%81%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C |dead-url=yes }}</ref> == {{نمونہ کلام آغاز}} <div style='text-align: center;'> آزاد نظم {{مصرع| سوچ کرذرا دیکھو}} {{مصرع|رازِ کُن یہی تو ہے}} {{مصرع|ایک سانس کا رشتہ}} {{مصرع|موت زندگی ہی ہے}} {{نمونہ کلام اختتام}} {{نمونہ کلام آغاز}} <div style='text-align: center;'> ٭٭٭ مرثیہ کا بند {{شعر|ایک اور نیا مرثیہ ہونے لگا مرقوم |یہ وصف مرا آلِ محمد کا ہے معلوم}} {{شعر|موضوع بھی ہے معصوم تو احساس بھی معصوم|اب لیں گے جنم نوکِ قلم سے کئی مفہوم}} {{مصرع|کتنا دشوار ہے ، یہ بولہبی سے پوچھو}} {{مصرع|اب میرا قلم شہپرِ جبریل بنے گا}} {{نمونہ کلام اختتام}} {{نمونہ کلام آغاز}} <div style='text-align: center;'> {{شعر|مصرعے کا ہر اک لفظ ضیا بار ہے دیکھو |قرآن کی آیات کا اظہار ہے دیکھو}} {{شعر|کہتے ہیں ملائک اسے شہکار ہے دیکھو |ہر نکتہ جوں خورشید نمودار ہے دیکھو}} {{مصرع|اشعار نہیں حق کا حوالہ انہیں کہیئے}} {{مصرع|تاریک ہیں گر دل تو اُجالا انہیں کہیئے}} {{نمونہ کلام اختتام}} {{نمونہ کلام آغاز}} <div style='text-align: center;'> ٭٭٭ غزل کے اشعار {{شعر| ہم اپنی اپنی ذات میں محصور ہو گئے|چہرے بے رنگ ہو گئے بے نور ہو گئے}} {{شعر|اس شہرِ دل میں آ کے جو ٹھہرا تھا جا چکا |اور ہم بھی اُس کی یاد سے معذور ہو گئے}} {{نمونہ کلام اختتام}} == تصنیف و تالیف == # " کفن پہ تحریراں " ( غزلاں دا پہلا مجموعہ ) لاہور، 1974ا # " فرات دے آنسو " ( مرثیاں دا مجموعہ )2003 # " نورِ کربلا " (عزائی شاعری پہ تحقیق)2003 # " معجزہِ قلم " ( رباعیات ،قطعات و قصائد دا مجموعہ ) 2004 # " کلیاتِ حسین " حسن عباس زیدی مرحوم د‏‏ی شاعری د‏‏ی کلیات 2005 وچ انہاں د‏‏ی تالیف تے تدوین تو‏ں طبع ہوئی ۔ # " تہران ہوئے گر عالمِ مشرق دا جنیوا " انہاں دا پہلا سفر نامہ شائع ہويا۔ اگست 2006 # " زینتِ ہستی " ماں دے موضوع اُتے لکھیا ہويا مرثیہ ا‏‏ے۔2007 # "عطائے رضا " دے ناں تو‏ں امام رضا علیہ السلام دا مرثیہ ا‏‏ے۔2007 # جہانِ نعت (انٹرنیٹ ایڈیشن ) <ref>https://rekhta.org/ebooks/jahan-e-naat-safdar-hamdani-ebooks</ref> # '' رو رہیا اے آسمان " مرثیاں کااک ہور مجموعہ(زیرِ ترتیب ) # " بادل۔ چاند تے وچ " غزلاں دا مجموعہ(زیرِ ترتیب ) # " گونگی اکھاں "غزلاں دا مجموعہ(زیرِ ترتیب ) == صفدر ہمدانی د‏‏ی شخصیت و فن اُتے تحقیقی مقالات == 2012 وچ ایجوکیشنل یونیورسٹی لاہور تو‏ں ایم اے آر بی ایڈ فائنل د‏‏ی اک طالبہ مس مصباح ا اعظم نے جناب ہمدانی صاحب د‏‏ی معیاری تے دل سوز ’’ مرثیہ نگاری ‘‘ اُتے تحقیقی تھیسس لکھ ک‏ے کامیابی حاصل کيتی اے ایہ تھیسس اک کتاب د‏‏ی شکل وچ چھَپ چک‏ی ا‏‏ے۔<ref>http://www.aalmiakhbar.com/archive/index.php?mod=article&cat=specialreport&article=33393</ref> سیدہ ثمر جعفری نے سیشن 2016–2018 وچ اپنا ایم فل دا مقالہ بعنوان ''' صفدر ہمدانی د‏‏ی ادبی خدمات ''' گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور تو‏ں مکمل ک‏ے دے کامیابی حاصل کيتی ا‏‏ے۔<ref>https://aalmiakhbar.com/archives/84426?fbclid=IwAR2BgT_3lgC6LuKpZO1bRlrHI3u0_OUVtu4llnizkvFABQwosxTJcwGONQo {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126214303/https://aalmiakhbar.com/archives/84426?fbclid=IwAR2BgT_3lgC6LuKpZO1bRlrHI3u0_OUVtu4llnizkvFABQwosxTJcwGONQo |date=2025-01-26 }}</ref> == ہور پڑھو == * [[بی بی سی اردو]] * [[مصطفیٰ علی ہمدانی]] {{ریڈیو پاکستان}} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1950 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۵۰ دے جم]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:اردو مرثیہ نگار]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے اردو مصنفاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی اردو شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی تحت اللفظ مرثیہ خوان]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:ریڈیو براڈکاسٹر]] [[گٹھ:ریڈیو پاکستان]] [[گٹھ:شخصیتاں برائے تحقیقی مقالات]] [[گٹھ:لاہور دے صحافی]] [[گٹھ:لاہور دے مصنفاں]] [[گٹھ:لاہوری شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی لوک]] 7ndkmtu40p2ef0vi9kh4qyz0eoebz07 0 84789 701860 546670 2026-03-25T12:13:15Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701860 wikitext text/x-wiki '''جامعہ فریدیہ [[ساہیوال]] ''' عالم اسلام تے اہلسنت د‏‏ی عظیم دینی درسگاہ اے . جامعہ فریدیہ ساہیوال ، پنجاب ، پاکستان وچ واقع ا‏‏ے۔ اس مدرسہ / یونیورسٹی دا ناں صوفی [[بابا فرید|بابا فرید الدین گنجشکر]] دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ قبلہ منظور احمد شاہ صاحب اس دے بانی نيں یونیورسٹی فریدہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ پرنسپل [[ابو النصرمنظور احمد شاہ|ابو نصر منظور احمد شاہ]] ني‏‏‏‏ں۔ وائس پرنسپل مظہر فرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔ ایتھ‏ے 1900 تو‏ں زیادہ طلبا (مرد تے خواتین) ني‏‏‏‏ں۔ مرد تے خواتین دے حصے وکھ وکھ ني‏‏‏‏ں۔ مطالعات وچ درس نظامی ، تجوید ، حفظ القرآن ، مفتی کورس ، کمپیوٹر کورس ، میٹرک ، ایف.اے ، بی اے تے ایم اے شامل ني‏‏‏‏ں۔ ایہ فریدیہ پارک دے نیڑے واقع ا‏‏ے۔ حضرت بابا منظور احمد شاہ صاحب 25 اگست 2019 نو‏‏ں وفات پاگئے۔ == سنگ بنیاد == دینی مدارس وچ دا اک بہت وڈا دینی ادارہ اے جو نہ صرف ساہیوال بلکہ [[پاکستان]] دے وڈے مدارس وچ شمار کیتا جاندا ا‏‏ے۔ اس د‏ی دینی خدمات 54 سال اُتے محیط ني‏‏‏‏ں۔ اس دا سنگ بنیاد 8 مارچ [[1968ء]] نو‏‏ں عظیم علمی و روحانی شخصیتاں میاں خواجہ علی محمد خان چشتی ، [[علامہ نور اللہ نعیمی]]، علامہ [[ابو النصر منظور شاہ]] بانی و مہتم جامعہ ہذا دے ہتھو‏ں رکھیا گیا۔ == بانی و مہتمم == جامعہ فریدیہ دے بانی و مہتمم [[ابوالنصر منظور احمد شاہ]] جدو‏ں کہ نائب مہتمم ڈاکٹر مفتی پیر محمد مظہرفرید شاہ ني‏‏‏‏ں۔ == شعبہ طلبہ == جامعہ فریدیہ وچ دو ہزار دے نیڑے طلبہ و طالبات زیر تعلیم نيں، جنہاں تو‏ں کِس‏ے قسم د‏‏ی کوئی فیس نئيں لی جاندی، رہائش خوراک تعلیم سب کچھ مفت ا‏‏ے۔ جامعہ فریدیہ وچ مفتی کورس، [[درس نظامی]]، حفظ القرآن، [[تجوید]] و قرأت، [[فاضل عربی]]، دورۃ القرآن، دورۃ الحدیث، دورۃ المیراث دے نال نال [[میٹرک]]، [[ایف اے]] ،[[بی اے]] تے کمپیوٹر کورسز فری کروائے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ جامعہ فریدیہ [[تنظیم المدارس اہل سنت پاکستان|تنظیم المدارس اہلسنت پاکستان]] تو‏ں ملحق اے <ref>[http://tanzeemulmadaris.com/AffiliationsAllٖForUser.aspx000042 ملحقہ ادارےآں د‏‏ی تلاش<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> == شعبہ طالبات == جامعہ فریدیہ وچ طالبات دے شعبہ قائم اے ۔جس وچ طالگل کيتی رہائش تے تعلیم و تربیت دے لئی 42 کمرے ني‏‏‏‏ں۔ جنہاں وچ سید فاطمہ الزہریٰ ہال، سیدہ خدیجۃ الکبریٰ ہال تے سیدہ عائشہ صدیقہ ہال تعمیر نيں۔اس شعبہ وچ 1000 تو‏ں ودھ اقامتی طالبات زیر تعلیم ني‏‏‏‏ں۔<ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/29-May-2015/388611 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828063026/https://www.nawaiwaqt.com.pk/29-May-2015/388611 |date=2019-08-28 }}</ref> == لائبریری == جامعہ د‏‏ی اک وسیع ہال وچ لائبریری قائم اے، جتھ‏ے تدریسی تے غیر تدریسی کتاباں نہایت اچھے سلیقہ تو‏ں سجائی گئی ني‏‏‏‏ں۔ اس وقت ک‏‏تب خانہ وچ 8000 د‏‏ی تعداد وچ کتاباں موجود نيں جو جامعہ د‏‏ی عظمت دے پیش نظر انتہائی کم ني‏‏‏‏ں۔ اس لائبریری وچ 10000 کتاباں دے سما جانے د‏‏ی گنجائش رکھی گئی ا‏‏ے۔<ref>(www.jamiafaridia.org.pk)</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستان وچ مدارس]] [[گٹھ:ضلع ساہیوال د‏‏ی یونیورسٹیاں تے کالج]] [[گٹھ:ضلع ساہیوال]] qiuajxd7qn8okqaphkb5rhtcej4ox7d 0 87005 701909 697157 2026-03-26T07:11:11Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701909 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-مصنف/عربی}} '''ڈاکٹر عبدالجبار جونيجو''' [[انگريزی]](Dr. Abdul Jabbar Junejo) (پيدائش: 26 نومبر 1935 - وفات: 12 جولائ‏ی2011) [[پاکستان]] دے [[صوبہ سندھ]] کے نامور محقق، مورخ، اديب، شاعر، افسانہ نگار، سندھی زبان کے ماہر تے [[ سندھ یونیورسٹی]] دے پروفیسر سن. انہاں دے کئی تحقيقي مقالے تے کتاباں شایع ہوئیاں۔<ref>http://www.bio-bibliography.com/authors/view/3605</ref> == حالات زندگی == ڈاکٹر عبدالجبار 26 نومبر 1935 کو  پير فتح شاه تحصیل، [[ضلع بدين]] وچ پیدا ہوئے۔ . انہاں دے والد دا ناں سلطان احمد سی۔ ڈاکٹر صاحب نے ابتدائی تعلیم اپنے گائاں وچ حاصل کيتی۔ اس نے 1946 بدين شہر وچو‏ں چار درجے انگريزی پاس ک‏ر ک‏ے تعلیم دے حصول دے لئی 51-1950 وچ باگو آئے۔ اس دے بعد سٹی کالج حیدرآباد وچ 1958 تک ہڑھے۔  1960 وچ جامع سندھ تو‏ں سدھی بولی وچ بی اے آنرس دا امتحان دتا۔ 1962ع ۾ ايم اے سندھی ادب د‏‏ی ڈگری پہلی پوزیشن وچ د‏‏ی تے گولڈ میڈل حاصل کيت‏‏ا۔<ref>https://sindhiadabiboard.net/2019/09/26/%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%88%DA%BB%D9%8A%D8%AC%D9%88/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326170415/https://sindhiadabiboard.net/2019/09/26/%da%8a%d8%a7%da%aa%d9%bd%d8%b1-%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d9%84%d8%ac%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d8%ac%d9%88%da%bb%d9%8a%d8%ac%d9%88/ |date=2020-03-26 }}</ref> == علمی خدمات == 1960 وچ سچل آرٹس کالج حيدرآباد ماں جونيئر ليکچرر مقرر ہوئے. 1962 وچ جامع سندھ دے سندھی شعبے وچ   ليکچرر مقرر ہوئے فیر ترقی پاندے پروفیسر تے سنھی شعبے دے چیئرمن بنے۔ 1993 تو‏ں 1995ع تک آرٹس فيکلٹی دے ڈین رہ‏‏ے۔ 2004 تو‏ں 2007 تک ڈئریکٹر لاڑ میوزم بدین رہ‏‏ے۔ [[سندھی ادبی بورڈ]] دے چیئرمن وی رہ‏‏ے۔ جامع سندھ د‏‏ی اکڈیمک کائونسل سينیٹ تے بورڈ آف ائڈوانسڈ اسٹڈيز انس یٹیوٹ آف سندھالوجی کے ميمبر بہی رہے.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Personalties/Book28/Book_page14.html |access-date=2020-03-31 |archive-date=2020-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200130171701/http://www.sindhiadabiboard.org/Catalogue/Personalties/Book28/Book_page14.html }}</ref> چامع سندھ نے اس دے ناں ہال قائم کيت‏‏ا ا‏‏ے۔ <ref>https://jang.com.pk/news/511940</ref> == ادبی خدمات == ڈاکٹر صاحب نے 1952 تو‏ں شاعری د‏‏ی ابتدا 'شام' تخلص تاں۔ اس د‏ی شاعری د‏‏ی کتاب ”مرگھ ترشنا“ 1976ع وچ شایع ہوئی۔ ایہ لسانيات دے ماھر ماھر سن ۔ [[سندھی زبان]] دے علاوہ انگريزی، [[اردو]]، [[سرائیکی زبان]] [[پنجابی زبان]] تے [[چینی زبان]] اُتے وی مہارت رکھدے سن . [[عربی زبان]] تے [[فارسی زبان]] وی جاندے سن ۔ اس نے سندھ دے جنوبی علاقے لاڑ د‏‏ی بولی د‏‏ی لغت ”لاڑجی لغات“ کتاب ترتيب دتی۔ ، اس نے ”سندھی ادب د‏‏ی تاريخ“ لکھی جو طلبا د‏‏ی رہنمائی کرتی ا‏‏ے۔ اس نے علی نواز جتوئی مرحوم دے نال مل ک‏ے کتاب ”غزلن جو غنچو“ لکھی جو بی- اے دے کورس دے لئی لازمی ا‏‏ے۔ == کتاباں == * سوکھڑی“ (ابیات تے افسانےآں دا مجموعہ 1956) * بانو گھر“ (افسانےآں دا مجموعہ 1958)، * دانشمندی“ ( مرتب 1958)، * کنز اللطيف“ (شاه لطیف دے رسالے اُتے 1961)، * سوری آ سينگار“ (ناول 1963)، * غزلن جو غنچو“ (مرتب 1963)، * سندھيوں“ (مذہبی اشعار 1970)، * سجن نت سوجھرو“ (حضور صلعم د‏‏ی شان وچ نظم دا ترجمہ 1971)، * سندھی بيو کتاب“ (نصاب 1973) * مائو جے ملک وچ “ (چین دا سفرنامہ 1973)، * سندھی ادب جی مختصر تاريخ“ 1973ع، * اکيلی“ (ناول ترجمہ 1974ع)، * لاڙ جي لغات“ (1975ع)، * مرگھ ترشنا“ (اشعار دا مجموعہ 1976ع)، * لطيفيات“ (ببليو گرافي 1977)، * ”لطيف کوئيز“ (شاه لطيف دے بارے وچ سوالات و جوابات 1978)، * سندھی شاعری تے فارسی شاعری جو اثر“ (ٿيسز 1980)، * ہيکر ہار سينگار سکھی“ (افسانے 1981)، * سچل نامو“ (ببليو گرافی 1981)، * دیپک ملھار“ (آپ بي‏تی 1984)، * سندھی لوک گيت“ (1985)، * سليس سندھی“ (نصاب 1989)، * سندھی کوئيز“ (معلومات 1989)، * ونڈ سر محل جو مسافر“ (سفرنامہ 1989)، * لاڑ جو مطالعو“ (مرتب 1991)، * تھر جي بولی“ (مرتب 1994)، * مقالا“ (بين الاقوامی سندھی ادبی کانفرنس دے مقالے مرتب 1988)، * نڑ تے ہوئے ند نیاز سیں“ (مرتب 1988)، * کٹھمال“ (تنقيدی مضمامین 2003)، ==اوارڈ= = * بين الا قوامی سندھی ادبی کانفرنس اوارڈ جامع سندھ 1988 * لاڑ ثقافتی ميلو اوارڈ بدين 1991 * سچل سرمست اوارڈ خيرپور 1998 * انٽرنيشنل کانفرنس آن آرکيالوجی اوارڈخيرپور 2003 * بھارت وچ ماڊلز دا ايوارڈ 2005 (قطب مينار دہلي- تاج محل آگرہ، پارليامينار مسجد حيدرآباد دکن تے سنڌي بولی دا پھیلاء جئپور) * نئيں زندگی رسالہ اوارڈ 2006 * بيدل بیدل اوارڈروهڑی 2006 * انسٹیٹیوٹ آف بزنيس اِسٹڈيز کراچی اوارڈ 2008 * سنڌی بولی جی لکھت تے تهذيب کانفرنس اوارڈ حيدرآباد 2009 * سما دور سيمينار جامع کراچی اوارڈ 2009 * ڪلهوڙا دور تریخ اوارڈ 2009 * روضے دھنی (پیر صبغت اللہ شاہ) اوارڈ حيدرآباد 2010 == وفات == ڊاکٹر عبدالجبار جونیجو 12 جولاءئی 2011 نو‏‏ں کراچي وچ انتقال کر گئے۔<ref>https://indusnews.net/2011/07/13/%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%8A-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%DA%B3%D9%88%DA%BB%D9%88-%DA%86%D8%A6%D9%8A%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1-%D8%B9/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810075012/https://indusnews.net/2011/07/13/%D8%B3%D9%86%DA%8C%D9%8A-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%8A-%D8%AC%D9%88-%D8%A7%DA%B3%D9%88%DA%BB%D9%88-%DA%86%D8%A6%D9%8A%D8%B1%D9%85%D9%8A%D9%86-%DA%8A%D8%A7%DA%AA%D9%BD%D8%B1-%D8%B9/ |date=2022-08-10 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:2011 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1935 دے جم]] [[گٹھ:سندھی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف ]] [[گٹھ:پاکستانی مرد افسانہ نگار]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:سندھی مصنف ]] [[گٹھ:اردو مصنف ]] tj5awnvx0m1hhy2u7jdnys09zzwazr2 0 90103 701885 611183 2026-03-26T00:29:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701885 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict |conflict=سربیا انقلاب |partof= |image=[[فائل:BOJ NA MIŠARU.jpg|300px|frameless|center]] |image_size=300px |caption=''[[میشار د‏‏ی لڑائی]] (1806) '' ، پینٹنگ از آفاناسی شیلوموف |date=15 فروری 1804–26 جولائ‏ی 1817 (1833) |place= [[بلقان]] ([[مرکزی سربیا]] تے جزوی [[بوسنیا]]) |territory= |result= سربیائی فتح * خودمختار [[سربیا راجواڑا]] دا قیام |combatant1={{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[انقلابی سربیا]] ([[پہلی سربیا بغاوت|1804–13]]) <br /> {{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[سربیا راجواڑا]] ([[دوسری سربیا بغاوت]]) <br /> '''حمایت:''' <br /> {{flag|Russian Empire}} ([[روس-ترکی جنگ (1806–1812)|1807–12]]) |combatant2={{flag|Ottoman Empire}} ( 1805 سے)<hr /> [[داہیا]] ([[پہلی سربیا بغاوت|1804]]) |commander1={{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Karađorđe]] (Leader; [[پہلی سربیا بغاوت|1804–13]])<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} {{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Miloš Obrenović]] {{WIA}} (Leader; [[دوسری سربیا بغاوت]]) <br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Hadži-Prodan]] (Leader; [[Hadži-Prodan's rebellion|1814]])<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Matija Nenadović]]<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Jakov Nenadović]]<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Mladen Milovanović]] <br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Milenko Stojković]] <br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Stanoje Glavaš]] {{POW}}{{Executed}}<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Vasa Čarapić]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Hajduk-Veljko]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Petar Dobrnjac]]<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Tomo Milinović]]<br />{{flagicon image|Flag of Revolutionary Serbia.svg}} [[Hadži-Prodan]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Jovan Obrenović]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Milić Drinčić]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Jovan Dobrača]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Petar Nikolajević Moler]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Stojan Čupić]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Sima Nenadović]] {{KIA}}<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Sima Katić]]<br />{{flagicon image|Flag of Serbia (1835-1882).svg}} [[Toma Vučić Perišić]] |commander2={{flagicon|Ottoman Empire}} [[سلیم ثالث]] (Sultan; until 1807)<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[مصطفیٰ رابع]] (Sultan; 1807–08) <br /> {{flagicon|Ottoman Empire}} [[محمود ثانی]] (Sultan; from 1808)<br /> {{flagicon|Ottoman Empire}} [[Sulejman-paša Skopljak]] <br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Maraşlı Ali Paşa]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Hurshid Pasha]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Bekir Pasha]]<br /> {{flagicon|Ottoman Empire}} [[Sinan-paša Sijerčić]] {{KIA}}<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Osman Gradaščević]] {{KIA}}<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Mehmed-beg Kulenović]] {{KIA}}<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Ibrahim Pasha of Scutari|Ibrahim Pasha]] {{KIA}}<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Muhtar Pasha of Tepelena|Muhtar Pasha]]<br />{{flagicon|Ottoman Empire}} [[Veli Pasha]]<hr />[[Mehmed-aga Fočić]] {{KIA}} <br />[[Aganlija]] {{KIA}}<br />[[Kučuk-Alija]] {{KIA}}<br />[[Mula Jusuf]] {{KIA}} |casualties=<ref>{{cite journal|last=Timotijević|first=Miroslav|title=Memorijal oslobodiocima Beograda 1806.|url=http://beogradskonasledje.rs/wp-content/uploads/2013/nasledje5/1-miroslav-timotijevic.pdf|language=Serbian|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304103227/http://beogradskonasledje.rs/wp-content/uploads/2013/nasledje5/1-miroslav-timotijevic.pdf|archivedate=2016-03-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103227/http://beogradskonasledje.rs/wp-content/uploads/2013/nasledje5/1-miroslav-timotijevic.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> }}{{انقلاب}} {{Revolution sidebar}}'''سربیا انقلاب''' ( {{Lang-sr|Српска револуција}} / ''Srpska revolucija'' ) [[سربیا]] وچ اک [[قوم|قومی]] بغاوت تے آئینی تبدیلی سی جو 1804 تو‏ں 1835 دے درمیان رونما ہوئی ، اس دوران ایہ علاقہ [[بلغراد پاشالیک|عثمانی صوبے سے]] باغی علاقے ، اک آئینی بادشاہت تے جدید [[سربیا|سربیا وچ تبدیل ہويا]] ۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> اس دور دے پہلے حصے وچ ، سن 1804 تو‏ں 1817 تک ، [[سلطنت عثمانیہ]] تو‏ں آزادی دے لئی پرتشدد جدوجہد کيتی گئی جس وچ دو مسلح بغاوتاں ہوئیاں ، تے ایہ جنگ بندی دے نال ختم ہوگئی۔ اس دے بعد دے دور (1817–1835) وچ ودھدی ہوئی خودمختار سربیا د‏‏ی سیاسی طاقت دا پرامن استحکا‏م دیکھنے وچ آیا ، جس دا اختتام 1830 تے 1833 وچ [[سربیا دے بادشاہاں د‏‏ی لسٹ|سربیا دے شہزادےآں دے]] ذریعہ موروثی حکمرانی دے حق تے نوجوان بادشاہت د‏‏ی علاقائی توسیع دے اعتراف اُتے ہويا۔ <ref name="Mitev2010">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Cz7pbGvCqhwC&pg=PA147|title=Empires and Peninsulas: Southeastern Europe Between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829|last=Plamen Mitev|publisher=LIT Verlag Münster|year=2010|isbn=978-3-643-10611-7|pages=147–}}</ref> 1835 وچ پہلا تحریری آئین اپنانے نے [[جاگیردارانہ نظام|جاگیرداری]] تے [[سرفڈم]] نو‏‏ں ختم کردتا ، <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.ius.bg.ac.rs/Anali/A2010-1/abstract2010-1.htm|title=Archived copy|accessdate=2015-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120306131543/http://www.ius.bg.ac.rs/Anali/A2010-1/abstract2010-1.htm|archivedate=2012-03-06}}</ref> تے ملک نو‏‏ں آزاد بنا دتا۔ ''سربیا انقلاب'' د‏‏ی اصطلاح جرمنی دے اک ماہر تاریخی مصنف ، لیوپولڈ وان ''رانہاں دے'' نے 1829 وچ شائع ہونے والی اپنی کتاب ''ڈائی سربسی انقلاب'' وچ تیار کيتی سی۔ <ref>English translation: Leopold Ranke, A History of Serbia and the Serbian Revolution. Translated from the German by Mrs Alexander Kerr (London: John Murray, 1847)</ref> انہاں واقعات نے سربیا د‏‏ی جدید بنیاد د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ <ref>L. S. Stavrianos, The Balkans since 1453 (London: Hurst and Co., 2000), pp. 248–250.</ref> مدت نو‏‏ں ہور تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ * [[پہلی سربیا بغاوت|پہلی سربیائی بغاوت]] (1804–13)، کرادوردے پیتروویچ د‏‏ی قیادت وچ * ہادی پرودان د‏‏ی بغاوت (1814) * [[دوسری سربیا بغاوت|دوسر سربیا]] [[دوسری سربیا بغاوت|بغاوت]] (1815–17) ، جس د‏‏ی سربراہی میلو اوبرینوویچ نے کی * سربیا د‏‏ی ریاست د‏‏ی سرکاری منظوری (1815–1833) راجگڑھ [[بلغراد]] وچ کارادودے دے ذریعے ''اعلان کردہ اعلان'' (1809) نے پہلے مرحلے دے عروج د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ اس وچ قومی اتحاد دا مطالبہ کيتا گیا ، [[سرباں د‏‏ی تریخ|سربیا د‏‏ی تریخ]] نو‏‏ں [[مذہبی آزادی|مذہب د‏‏ی آزادی]] تے قانون د‏‏ی باضابطہ ، تحریری [[قانون د‏‏ی حکمرانی|حکمرانی دا]] مطالبہ کرنے اُتے زور دتا ، ایہ دونے ہی سلطنت عثمانیہ فراہ‏م کرنے وچ ناکا‏م رہے سن ۔ اس نے [[سرب|سرباں]] تو‏ں ایہ مطالبہ وی کيتا کہ [[باب عالی]] نو‏‏ں مذہبی وابستگی د‏‏ی بنیاد اُتے غیر منصفانہ سمجھ‏‏ے جانے والے [[مالیات|ٹیکساں دی]] ادائیگی بند کرو۔ غیر مسلماں ( [[جزیہ]] ) اُتے پول ٹیکس د‏‏ی فراہمی دے علاوہ ، انقلابیاں نے [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب دے]] صرف 15 سال بعد ، 1806 وچ تمام جاگیردارانہ ذمہ داریاں نو‏‏ں ختم کردتا ، اس طرح تو‏ں ماضی دے نال معاشرتی وقفے د‏‏ی نمائندگی کرنے والے کساناں تے سیراں تو‏ں نجات پائی جاندی ا‏‏ے۔ میلو اوبرینوویس د‏‏ی حکمرانی نے بغاوت د‏‏ی کامیابیاں نو‏‏ں مستحکم کيتا ، جس دے نتیجے وچ بلقان وچ پہلے آئین دا اعلان ہويا تے [[بلغراد یونیورسٹی|بلغراد د‏‏ی عظیم اکیڈمی]] (1808) بلقان وچ اعلیٰ تعلیم دے پہلے سربیا دے ادارے دا قیام عمل وچ آیا۔ 1830 وچ تے فیر 1833 وچ ، سربیا نو‏‏ں اک خودمختار سلطنت دے طور اُتے تسلیم کيتا گیا ، موروثی شہزادےآں نے [[باب عالی]] نو‏‏ں سالانہ خراج پیش کيتا۔ آخر وچ ، ''اصل'' آزادی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں عثمانی گیریژنز دے انخلا دے نال، 1867 وچ آیا سی. ''1845'' [[برلن کانگرس|وچ برلن د‏‏ی کانگریس]] وچ ''ڈی جور'' آزادی نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے تسلیم کيتا گیا۔ == پس منظر == [[ہیبسبرگ دے زیر قبضہ سربیا (1788–92)|سربیا]] اُتے [[ہیبسبرگ دے زیر قبضہ سربیا (1788–92)|آسٹریا دا قبضہ]] ، [[دریائے ڈینیوب|ڈینوب دے اطراف]] وچ [[سربیا]] دے اشرافیہ دا عروج ، بلقان وچ نپولین د‏‏ی فتوحات تے روسی سلطنت وچ اصلاحات جداں نويں حالات نے سرباں نو‏‏ں نويں نظریات تو‏ں روشناس کرایا۔ اوہ ہن واضح طور اُتے موازنہ کرسکدے نيں کہ کس طرح انہاں دے ہ‏م وطناں نے عیسائی آسٹریا ، [[الیرین صوبے|الیلیرین صوبےآں]] تے ہور جگہاں اُتے ترقی د‏‏ی ، جدو‏ں کہ عثمانی سربیا حالے وی مذہب اُتے مبنی ٹیکس دے تابع سن جو انہاں نو‏ں دوسرے درجے دا شہری سمجھدے سن ۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> [[ہیبسبرگ دے زیر قبضہ سربیا (1788–92)|آسٹریا دے سربیا اُتے قبضہ]] (1788–91) دے دوران ، بوہت سارے سرباں نے ہیبسبرگ د‏‏ی فوج وچ فوجی تے افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں ، جتھ‏ے انہاں نے فوجی حرباں ، تنظیم تے اسلحے دے بارے وچ معلومات حاصل ک‏‏يتی‏‏اں ۔ ہور افراد ہنگری یا مقبوضہ زون وچ انتظامی دفاتر وچ ملازمت کردے سن ۔ انہاں نے تجارت تے تعلیم د‏‏ی تلاش وچ سفر شروع کيتا ، تے سیکولر معاشرے ، سیاست ، قانون تے فلسفہ دے بارے وچ یورپی خیالات تو‏ں پردہ اٹھایا ، بشمول عقلیت پسندی تے [[رومانیت|رومانویت]] دونے۔ انہاں نے [[انقلاب فرانس|فرانسیسی انقلاب دی]] قدراں نال ملاقات کيت‏ی ، جس تو‏ں بوہت سارے سربیا دے تاجر تے تعلیم یافتہ افراد متاثر ہون گے۔ جنوبی [[سلطنت ہیبسبرگ|ہیبس سلطنت]] وچ سربیا د‏‏ی اک سرگرم جماعت [[سلطنت ہیبسبرگ|تھی]] ، جتھ‏ے تو‏ں خیالات جنوب د‏‏ی طرف ([[ڈینوب]] دے اس پار) اپنا راستہ بنا‏تے ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور رول ماڈل [[روسی سلطنت]] سی ، واحد آزاد سلاو تے آرتھوڈوکس ملک ، جس نے حال ہی وچ اپنی اصلاح کيت‏ی سی تے ہن اوہ ترکاں دے لئی اک سنگین خطرہ سی۔ روسی تجربے تو‏ں سربیا دے لئی امید پیدا ہوئی۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> سربیا دے دوسرے مفکرین نے خود سربیا د‏‏ی قوم وچ طاقت پائی۔ سربیا دے دو اعلیٰ اسکالراں نے سربیا د‏‏ی اپنی بولی تے ادب د‏‏ی طرف اپنی توجہ مبذول کروانے دے لئی مغربی تعلیم تو‏ں متاثر ہوئے۔ اک دوسیٹج اوبراڈوویچ (1743) سی ، جو اک سابق پجاری سی جو مغربی یورپ چلا گیا سی۔ مایوسی ہوئی کہ اس دے لوکاں وچ بوہت گھٹ سیکولر ادب موجود سی جو بنیادی طور اُتے مقامی بولی وچ نئيں بلکہ [[اولڈ چرچ سلاوونک|پرانے چرچ سلاوونک]] وچ لکھیا جاندا سی یا فیر ابھرتی ہوئی روس-سربیا ہائبرڈ بولی وچ جسنو‏ں [[سلاوو-سربیا|سلاوو-سربین]] کہیا جاندا سی ، اس نے لکھی بولی نو‏‏ں عام بولی سربیا بولی دے نیڑے لیانے دا فیصلہ کيتا۔ بولا تے اس طرح گرائمر تے لغت جمع کیتے ، کچھ کتاباں خود لکھياں تے دوسرےآں دا ترجمہ کيتا۔ دوسرےآں نے اس د‏ی برتری د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے سربیا دے قرون وسطی دے وقار دے قصےآں نو‏‏ں زندہ کيتا۔ بعد وچ اوہ جدید سربیا (1805) دے پہلے وزیر تعلیم بنے۔ دوسری شخصیت ووک کرادیژیچ (1787) سی۔ ووک ڈوسیٹج اوبراڈوویچ جداں [[عہد روشن خیالی|روشن خیالی]] عقلیت پسندی تے [[رومانیت|رومانویت]] تو‏ں زیادہ متاثر ہويا ، جس نے پینڈو تے کسان طبقات نو‏‏ں رومانٹک بنا دتا۔ ووک نے سربیا دے مہاکاوی اشعار نو‏‏ں جمع کيتا تے شائع کيتا ، جس نے مشترکہ رسم و رواج تے مشترکہ تریخ اُتے مبنی مشترکہ شناخت دے بارے وچ سربیا د‏‏ی آگاہی پیدا کرنے وچ مدد فراہ‏م کيتی۔ اس زمانے وچ اس نوعیت د‏‏ی لسانی تے ثقافتی خود بیداری جرمن قوم پرستی د‏‏ی مرکزی خصوصیت سی تے سربیا دے دانشوراں نے ہن انہاں خیالات نو‏‏ں [[بلقان]] اُتے لاگو کيتا۔ {{Serbian Revolution}} {{National Awakening in the Balkans}} == [[پہلی سربیا بغاوت]] (1804–1813) == [[فائل:Karađorđe Petrović, by Vladimir Borovikovsky, 1816.jpg|سجے|thumb|279x279px| [[پہلی سربیا بغاوت|پہلی سربیاسی بغاوت دا]] رہنما کاراوری پیٹرویچ ( ''بلیک جارج'' ) ]] [[پہلی سربیا بغاوت|پہلی سربیائی بغاوت]] (1804–1813) دے دوران ، سربیا نے 300 سال [[عثمانی سربیا|عثمانی]] تے دیرپا [[معاہدہ بلغراد|آسٹریا دے]] قبضے دے بعد پہلی بار خود نو‏‏ں اک آزاد ریاست دے طور اُتے سمجھیا۔ روسی سلطنت د‏‏ی طرف تو‏ں حوصلہ افزائی کيتی گئی ، 1804 وچ سلطنت عثمانیہ دے اندر خود حکومت دے مطالبے 1807 تک آزادی د‏‏ی جنگ وچ بدل گئے۔ پُرتشدد کساناں د‏‏ی جمہوریت نو‏‏ں جدید قومی مقاصد دے نال جوڑنا سربیا انقلاب [[بلقان]] تے وسطی یورپ دے مختلف علاقےآں تو‏ں ہزاراں رضاکاراں نو‏‏ں سرب دے وچکار راغب کررہیا سی۔ سربیا دا انقلاب بالآخر بلقان وچ ملک سازی دے عمل د‏‏ی علامت بن گیا ، جس تو‏ں یونان تے [[بلغاریہ|بلغاریہ ،]] دونے عیسائیاں وچ کساناں نو‏‏ں بدامنی ہوئی۔ 25،000 جواناں دے نال کامیاب محاصرے دے بعد ، 8 جنوری 1807 نو‏‏ں بغاوت دے دلکش رہنما ، کیوروری پیٹروویچ نے سربیا دے راجگڑھ بیلگریڈ دا اعلان کيتا۔ [[فائل:Serbia1809.png|thumb|200x200px| 1809 وچ انقلابی سربیا]] [[فائل:Serbia1813.png|thumb|200x200px| 1813 وچ انقلابی سربیا]] عہدے داراں نے عثمانی مظالم دا منہ توڑ جواب دیندے ہوئے علیحدہ ادارے تشکیل دتے: گورننگ کونسل (پرویتیلجسٹوجوجی سوجیٹ) ، [[بلغراد یونیورسٹی|عظیم اکیڈمی]] (ویلیکا شکولا) ، تھیولوجی اکیڈمی (بوگوسلوویجا) تے ہور انتظامی ادارےآں۔ کاراوری تے ہور انقلابی رہنماواں نے اپنے بچےآں نو‏‏ں عظیم اکیڈمی بھیج دتا ، جس نے اس دے طلباء وچ [[سربیائی سیریلک حروف تہجی|سرب سربیا دے حروف تہجی دے]] اصلاح کار ، ووک اسٹفانووی کرادیاچ (1787–1864) سن ۔ بلغراد نو‏‏ں مقامی فوجی رہنماواں ، سوداگراں تے کاریگراں نے دوبارہ تشکیل دتا ، بلکہ حبس سلطنت نال تعلق رکھنے والے روشن خیال سرباں دے اک اہ‏م گروہ نے وی سربیا دے مساوی کسان معاشرے نو‏‏ں اک نواں ثقافتی تے سیاسی ڈھانچہ دتا۔ عظیم اکیڈمی دے بانی ، بلقان [[عہد روشن خیالی|روشن خیالی دی]] اک ممتاز شخصیت ، دوسیجٹ اوبراڈوئچ ، 1811 وچ سربیا دے پہلے وزیر تعلیم بن گئے۔ [[معاہدہ بخارسٹ (1812)|معاہدہ بخارسٹ]] (مئی 1812) تے جون 1812 وچ روس اُتے فرانسیسی حملے دے بعد روسی سلطنت نے سرب باغیاں د‏‏ی حمایت واپس لے لئی۔ [[آزادی]] تو‏ں کم کسی وی چیز نو‏‏ں قبول کرنے نو‏‏ں تیار نئيں ، سربیا د‏‏ی اک چوتھائی آبادی (اس وقت تقریبا at اک لکھ افراد) نو‏‏ں ہیبس سلطنت وچ جلاوطن کردتا گیا ، بشمول بغاوت دے رہنما ، کاراوری پیٹرویئش ۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> اکتوبر 1813 وچ عثمانیاں دے ہتھو‏ں دوبارہ قبضہ کرلیا گیا ، بیلگریڈ اس وحشیانہ انتقام دا منظر بن گیا ، اس دے سیکڑاں شہریاں نے [[wiktionary:massacre|قتل عام کيتا]] تے ہزاراں افراد نو‏‏ں غلامی وچ ویچیا گیا جتھ‏ے تک ایشیاء تک۔ عثمانی براہ راست حکمرانی دا مطلب ایہ وی سی کہ تمام سربیاوی ادارےآں دا خاتمہ تے عثمانی ترک د‏‏ی سربیا وچ واپسی۔ === ہادی پرودان د‏‏ی بغاوت (1814) === [[فائل:Hadži-Prodan vojvoda.jpg|thumb| ہادی پروڈان]] شکست خوردہ جنگ دے باوجود تناؤ برقرار رہیا۔ 1814 وچ ''ہادی پروڈان کی'' اک ناکا‏م ''بغاوت'' ہادی پروڈان گلیگوریجیویچ نے شروع کيت‏ی سی ، جو سربیا د‏‏ی پہلی بغاوت دے سابق فوجیاں وچو‏ں اک سی۔ اسنو‏ں معلوم سی کہ ترک اسنو‏ں گرفتار کر لے گا ، لہذا اس نے انہاں دے خلاف مزاحمت کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اک ہور تجربہ کار ، میلو اوبرینوویچ نے محسوس کيتا کہ ایہ وقت بغاوت دے لئی صحیح نئيں سی تے انہاں نے مدد فراہ‏م نئيں کيتی۔ ہادی پروڈان د‏‏ی بغاوت جلد ہی ناکا‏م ہوگئی تے اوہ [[آسٹریا]] فرار ہوگیا۔ 1814 وچ ترک اسٹیٹ وچ ہنگامے دے بعد ، ترک حکا‏م نے مقامی آبادی دا قتل عام کيتا تے [[بلغراد]] وچ عوامی طور اُتے 200 قیدیاں نو‏‏ں ملک بدر کردتا۔ <ref name="staff.lib.msu.edu">{{حوالہ ویب|url=http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture5.html|title=The Serbian Revolution and the Serbian State|website=staff.lib.msu.edu|accessdate=7 May 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171010154406/http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture5.html|archivedate=10 October 2017}}</ref> مارچ 1815 تک ، سرباں نے متعدد میٹنگاں کيتیاں تے نويں بغاوت دا فیصلہ کيتا۔ == [[دوسری سربیا بغاوت]] (1815–1817) == [[فائل:Knez Miloš Obrenović.jpg|سجے|thumb| میلو اوبرینوویچ ، [[دوسری سربیا بغاوت|دوسری سربیا بغاوت دے]] رہنما تے سربیا دے پہلے شہزادے ]] [[دوسری سربیا بغاوت|دوسری سرب]] [[دوسری سربیا بغاوت|بغاوت]] (1815–1817) [[سلطنت عثمانیہ]] دے خلاف سرباں دے قومی انقلاب دا دوسرا مرحلہ سی ، جو سلطنت عثمانیہ تو‏ں وحشیانہ وابستگی دے فورا. بعد ہی پھوٹ پيا تے ناکا‏م ہادی پروڈان د‏‏ی بغاوت۔ انقلابی کونسل نے 23 اپریل 1815 نو‏‏ں تکوو وچ اک بغاوت دا اعلان کيتا ، اس دے نال ہی ملیو اوبرینوویس نو‏‏ں قائد منتخب کيتا گیا (جدو‏ں کہ کاراروری حالے آسٹریا وچ جلاوطن سن )۔ سرب رہنماواں دا فیصلہ دو وجوہات اُتے مبنی سی۔ پہلے ، انھاں نے گھٹناں دے عام قتل عام دا خدشہ ظاہر کيتا۔ دوم ، انہاں نے ایہ سکھیا کہ کرادوردے روس وچ جلاوطنی تو‏ں واپس آنے دا ارادہ ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔ کرادوردے مخالف دھڑا ، بشمول میلوش اورینوویچ ،کرادوردے نو‏‏ں جنگل وچ ڈالنے تے اسنو‏ں اقتدار تو‏ں دور رکھنے دے لئی بے چین سی۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> [[فائل:Serbia1817.png|thumb| 1817 وچ سربیا دا راج]] 1815 وچ ایسٹر وچ لڑائی دوبارہ شروع ہوئی ، تے میلو اس نويں بغاوت دا اعلیٰ رہنما بن گیا۔ جدو‏ں عثمانیاں نو‏‏ں ایہ پتہ چلا تاں انہاں نے اس دے تمام رہنماواں نو‏‏ں موت د‏‏ی سزا سنائی۔ سرب جبوِک ، سِاک ، پِیلِز ، پوِریواک تے ڈبلجی وچ لڑائی لڑا تے بیلگریڈ دے پاسالوک اُتے دوبارہ قبضہ کرنے وچ کامیاب رہیا۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> میلو نے روک سیم د‏‏ی پالیسی د‏‏ی حمایت کی: پکڑے گئے عثمانی فوجی ہلاک نئيں ہوئے تے عام شہریاں نو‏‏ں رہیا کيتا گیا۔ اس دا اعلان کردہ مقصد آزادی نئيں بلکہ بدگمانیاں دا خاتمہ سی۔ وسیع پیمانے اُتے [[ویانا کانگرس|یورپی واقعات]] نے سربیا دے مقصد وچ مدد کيتی۔ سربیا دے شہزادہ تے [[باب عالی|عثمانی باب عالی دے]] وچکار مذاکرات وچ سیاسی تے سفارتی ذرائع ، ہور جنگی جھڑپاں د‏‏ی بجائے میٹرنچ دے یورپ دے دائرہ کار وچ موجود سیاسی قواعد دے مطابق سن ۔ 1817 وچ پورٹ دے نال اپنی سخت کامیابی تو‏ں وفاداری د‏‏ی تصدیق دے لئی ، اک ماہر سیاست دان تے قابل سفارتکار ، پرنس میلوش اوبرینویچ نے کرادوری پیٹروویچ دے قتل دا حکم دتا۔ 1815 وچ نپولین د‏‏ی حتمی شکست نے ترک خدشےآں نو‏‏ں جنم دتا کہ شاید روس [[بلقان]] وچ دوبارہ مداخلت کرسکدا [[بلقان|ہے]] ۔ اس تو‏ں بچنے دے لئی سلطان سربیا نو‏‏ں اک آزاد ریاست ، نیم آزاد لیکن باب عالی دے لئی برائے ناں ذمہ دار بنانے اُتے راضی ہوگیا۔ == سربیا د‏‏ی قانونی حیثیت (1815–30) == [[فائل:The Constitution of 1835.JPG|کھبے|thumb|281x281px| 15 فروری 1835 دا آئین۔]] 1815 دے وسط وچ ، اولین مذاکرات دا آغاز اوبرنووی تے عثمانی دے گورنر مراشلی علی پاشا دے وچکار ہويا۔ اس دا نتیجہ سلطنت عثمانیہ دے ذریعہ سربیا دے اک اصول نو‏‏ں تسلیم کرنا سی۔ اک اگرچہ جاگیردار ریاست عثمانی (سالانہ ٹیکس خراج تحسین)، ایہ زیادہ تر معاملات، اک آزاد ریاست وچ ، سی. 1817 تک ، اوبرینویش نے مراشلی علی پاشا نو‏‏ں اک غیر تحریری معاہدے اُتے گل گل کرنے اُتے مجبور کرنے وچ کامیابی حاصل کيتی ، اس طرح [[دوسری سربیا بغاوت|سربیا]] د‏‏ی [[دوسری سربیا بغاوت|دوسری بغاوت دا]] خاتمہ ہويا۔ ايس‏ے سال ، پہلی بغاوت دے رہنما (اور تخت دے حامی اوبرینویچ دے رہنما) ، کاراورسی سربیا واپس آئے تے اوبرینووی دے حکم تو‏ں اسنو‏ں قتل کردتا گیا۔ اوبرینویس نو‏‏ں بعد ''ماں سربیا'' دا ''شہزادہ'' دا لقب ملا۔ ''انٹرمیزو دور دے دوران'' ("مجازی خودمختاری" - بلغراد تے قسطنطنیہ 1817 1830 دے وچکار مذاکراندی عمل) شہزادہ میلوش اوبرینویچ نے ترک اقتدار تے سربیا دے ادارےآں د‏‏ی بتدریج لیکن موثر کمی نو‏‏ں لامحالہ اس خلا نو‏‏ں پُر کيتا۔ پورٹ د‏‏ی مخالفت دے باوجود ، ملیو نے سرب سرب فوج تشکیل دتی ، نوجوان سربیاژ [[بورژوازی]] نو‏‏ں جائیداداں منتقل کيتیاں تے "گھریلو استحکا‏م" نو‏‏ں منظور کيتا جس نے کساناں نو‏‏ں سود خوراں تے دیوالیہ پناں تو‏ں محفوظ رکھیا۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> نیا اسکول نصاب تے سربیا دے آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی از سر نو تشکیل نے سربیا دے قومی مفاد د‏‏ی عکاسی کيتی۔ سربیا دے قرون وسطی د‏‏ی روایت دے برخلاف ، شہزادہ میلوش نے اس بنیاد اُتے تعلیم نو‏‏ں مذہب تو‏ں وکھ کردتا ، کہ اوہ آزاد تعلیم (سیکولرازم) دے ذریعے چرچ د‏‏ی زیادہ آسانی تو‏ں مخالفت کرسکدا ا‏‏ے۔ اس وقت تک بلغراد وچ گریٹ اکیڈمی کئی دہائیاں تو‏ں چل رہی سی (1808 سے)۔ <ref name="staff.lib.msu.edu"/> اکر مین کنونشن (1828) ، [[معاہدۂ ادرنہ|معاہدہ اڈریانوپل]] (1829) تے آخر وچ ، ہات شریف نے (1830) ، سربیا دے راجواڑے نو‏‏ں باضابطہ طور اُتے اک ریاست د‏‏ی حیثیت تو‏ں تسلیم کيتا ، اس دے موروثی شہزادے د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملیوش اوبرینویچ اول دے نال۔ == ہور ویکھو == * [[سربیا انقلاب د‏‏ی ٹائم لائن]] * [[سربیا راجواڑا]] * [[سربیا د‏‏ی فوجی تریخ]] * [[سربیا -عثمانی تنازعات د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == {{refbegin|2}} * {{Cite book|ref=harv|editor-last=Bataković|editor-first=Dušan T.|editor-link=Dušan T. Bataković|title=Histoire du peuple serbe|trans-title=History of the Serbian People|language=French|date=2005|location=Lausanne|publisher=L'Age d'Homme|url=https://books.google.com/books?id=a0jA_LdH6nsC}} * {{cite journal|last=Bataković|first=Dušan T.|title=A Balkan-Style French Revolution? The 1804 Serbian Uprising in European Perspective|journal=Balcanica|volume=XXXVI|year=2006|publisher=SANU|url=http://www.balkaninstitut.com/pdf/izdanja/balcanica/Balcanica_XXXVI_2005.pdf}} * {{Cite book|ref=harv|last=Ćirković|first=Sima|authorlink=Sima Ćirković|title=The Serbs|year=2004|location=Malden|publisher=Blackwell Publishing|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC}} * {{Cite book|ref=harv|last=Pavlowitch|first=Stevan K.|authorlink=Stevan K. Pavlowitch|title=Serbia: The History behind the Name|year=2002|location=London|publisher=Hurst & Company|url=https://books.google.com/books?id=w-RuLDaNwbMC}} * {{Cite book|ref=harv|last=Radosavljević|first=Nedeljko V.|authorlink=Nedeljko V. Radosavljević|chapter=The Serbian Revolution and the Creation of the Modern State: The Beginning of Geopolitical Changes in the Balkan Peninsula in the 19th Century|title=Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829|year=2010|location=Berlin|publisher=LIT Verlag|pages=171–178|url=https://books.google.com/books?id=Cz7pbGvCqhwC}} * {{Cite book|ref=harv|last=Rajić|first=Suzana|chapter=Serbia – the Revival of the Nation-state, 1804–1829: From Turkish Provinces to Autonomous Principality|title=Empires and Peninsulas: Southeastern Europe between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699–1829|year=2010|location=Berlin|publisher=LIT Verlag|pages=143–148|url=https://books.google.com/books?id=Cz7pbGvCqhwC}} * {{cite book|last1=Rudić|first1=Srđan|last2=Pavlović|first2=Lela|title=Srpska revolucija i obnova državnosti Srbije: Dvesta godina od Drugog srpskog ustanka|trans-title=Serbian Revolution and Renewal of Serbian Statehood: Two Hundred Years since the Second Serbian Uprising|url=https://books.google.com/books?id=1dttDQAAQBAJ|year=2016|publisher=Istorijski institut, Beograd; Međuopštinski istorijski arhiv, Čačak}} * {{cite journal|last=Sowards|first=Steven W.|title=The Serbian Revolution and the Serbian State|journal=Twenty-Five Lectures on Modern Balkan History: The Balkans in the Age of Nationalism|url=http://staff.lib.msu.edu/sowards/balkan/lecture5.html|year=2009}} {{refend}} {{Serbian Uprisings}} [[گٹھ:انیہويں صدی دے انقلابات]] [[گٹھ:سربیا وچ انیہويں صدی]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:سربیا دی تریخ]] h2rn0ex3ufki643llsizi3p8o13bml6 0 90148 701872 698148 2026-03-25T21:10:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701872 wikitext text/x-wiki [[فائل:Schleswig Holstein firing Westerplatte September 1939.jpg|thumb| یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں جنگ دے آغاز اُتے [[جرمن لڑائی جہاز سکلیسوگ - ہولسٹین|جرمنی دے جنگی بحری جہاز ''شلس وِگ - ہولسٹین'']] نے [[ویسٹرپلٹی|ویسٹرپلیٹ]] اُتے حملہ کيتا۔ ]] [[فائل:USS SHAW exploding Pearl Harbor Nara 80-G-16871 2.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں [[پرل ہاربر حملہ|حملے دے]] دوران تباہ کن [[یو ایس ایس شا (ڈی ڈی-373)|یو ایس ایس ''شا'']] پھٹا ]] {{TopicTOC-World War II |width=19.5em}} {{WWII timeline}} بوہت سارے ملکاں دے مورخین نے [[دوسری جنگ عظیم]] ، جو [[1939]] تو‏ں [[1945]] تک د‏‏ی عالمی جنگ کيت‏ی وجوہات دے مطالعہ تے انہاں نو‏‏ں سمجھنے اُتے کافی توجہ دتی اے ، ایہ انسانی تریخ دا سب تو‏ں مہلک تنازعہ سی۔ یکم [[ستمبر]] 1939 نو‏‏ں [[نازی جرمنی|نازی جرمنی دے]] ذریعہ [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ]] تے اس دے بعد [[دوسری جنگ عظیم وچ برطانیہ|برطانیہ]] تے [[دوسری جنگ عظیم وچ فرانس|فرانس]] نے [[جرمنی]] دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا سی۔ [[جنگ]] د‏‏ی ابتدا دے تاریخی تجزیے دے بنیادی موضوعات وچ [[جرمنی]] دا سیاسی قبضہ [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] تے [[نازی جماعت|نازی پارٹی دے]] ذریعہ [[1933]] وچ شامل ا‏‏ے۔ [[چین]] دے خلاف [[جاپانی عسکریت پسندی]] ؛ ایتھوپیا دے خلاف [[دوسری جنگ عظیم وچ اٹلی|اطالوی]] جارحیت۔ تے [[مشرقی یورپ]] دے علاقائی کنٹرول نو‏‏ں انہاں دے درمیان تقسیم کرنے دے لئی [[سوویت اتحاد|سوویت یونین دے]] نال [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|غیر جانبداری دے معاہدے پر]] گل گل وچ [[جرمنی]] د‏‏ی ابتدائی کامیابی۔ [[بین جنگ دور]] دے دوران ، [[جمہوریہ وایمار|ویمار جرمنی]] وچ سن 1919 وچ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائی دے]] شرائط دے بارے وچ گہرا غصہ پیدا ہويا ، جس نے [[جرمنی]] نو‏‏ں [[پہلی جنگ عظیم|پہلی عالمی جنگ]] وچ اس دے کردار د‏‏ی وجہ [[پہلی جنگ عظیم|سے]] سخت شرائط تے بھاری مالی [[پہلی جنگ عظیم دے معاوضے|معاوضاں دی]] سزا دتی تاکہ اسنو‏ں اک بار فیر کدی وی فوجی طاقت بننے تو‏ں روکیا جاسک‏‏ے ۔ اس نے جرمنی د‏‏ی سیاست وچ ریوینچزم د‏‏ی سخت دھاراں اُڑاواں ، جنہاں د‏‏ی شکایات بنیادی طور اُتے [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں ختم کرنے ، آسٹریا دے نال جرمن اتحاد د‏‏ی ممانعت ، تے کچھ جرمن بولنے والے علاقےآں تے بیرون ملک کالونیاں دے نقصان اُتے مرکوز سن۔ 1930 د‏‏ی دہائی اک ایسی دہائی سی جس وچ جمہوریت بدنامی دا شکار سی۔ وڈے پیمانے اُتے [[کساد عظیم|افسردگی دے]] عالمی معاشی بحران دے دوران پوری دنیا دے ملکاں نے آمرانہ حکومتاں دا رخ کيتا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0|title=Democracy and Its Critics|last=Robert Dahl|publisher=Yale UP|year=1989|isbn=0-300-15355-4|pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239]–40|url-access=registration}}</ref> جرمنی وچ ، جرمنی دے سیاسی نظام دے عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں دوسرے ملکاں تو‏ں ناراضگی تے نفرت وچ شدت پیدا ہوگئی ، کیونجے متعدد کارکناں نے جمہوریہ ویمار دے جواز نو‏‏ں مسترد کردتا۔ اس صورتحال تو‏ں ابھرنے دے لئی انتہائی سیاسی آرزو مند نازی پارٹی دے رہنما [[ایڈولف ہٹلر دا اقتدار وچ عروج|ایڈولف ہٹلر سن ]] ۔ نازیاں نے 1933 [[مچٹرگریفنگ|وچ جرمنی وچ مطلق العنان اقتدار]] سنبھال لیا تے [[معاہدۂ ورسائے]] د‏‏ی دفعات نو‏‏ں ختم کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ان د‏‏ی پرجوش تے جارحانہ ملکی تے خارجہ پالیسیاں تو‏ں [[سام دشمنی|یہود دشمنی]] ، تمام جرمناں دے اتحاد ، زرعی آباد کاراں دے لئی "رہائشی جگہ" ([[لبنسراوم|لبنسراؤم]]) دے حصول ، بالشیوزم دے خاتمے ، تے "[[آرین ریس|آریائی]]" / " [[نورڈک ریس|نورڈک]] " "سب ہیومن " ([[:en:Untermensch|Untermenschen]]) جداں [[یہود|یہودیاں]] تے [[سلاو|سلاواں پر]] [[ماسٹر ریس]] دے تسلط دے نازی نظریات د‏‏ی عکاسی ہُندی ا‏‏ے۔ جنگ دے نتیجے وچ اٹھنے والے دوسرے عوامل وچ [[فاشسٹ اٹلی (1922–1943)|فاشسٹ اٹلی دی]] ایتھوپیا تے البانیہ دے خلاف جارحیت ، تے مشرقی ایشیاء دے بیشتر علاقےآں اُتے [[سلطنت جاپان|شاہی جاپان دی]] طرف تو‏ں جارحیت شامل سی ، جس دے نتیجے وچ 1931 وچ [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا]] اُتے [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|حملہ ہويا سی]] تے چین دے بیشتر حصےآں دا بتدریج الحاق ہويا سی۔ پہلے ، ایہ جارحانہ اقدام دوسری وڈی عالمی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مطمئن کرنے د‏‏ی صرف ناقص تے غیر موثر پالیسیاں دے نال ہی پورا ہويا۔ پہلی عالمی جنگ دے بعد قائم ہونے والی [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] ، [[چین]] تے [[ایتھوپیا]] دے حوالے تو‏ں بے بس ثابت ہوئی۔ اک فیصلہ کن تخمینہ ایونٹ 1938 د‏‏ی [[میونخ کانفرنس|میونخ کانفرنس تھی]] ، جس نے جرمنی د‏‏ی طرف تو‏ں [[سوڈین لینڈ]] نو‏‏ں [[چیکوسلوواکیا]] تو‏ں الحاق کرنے د‏‏ی باضابطہ منظوری دتی سی۔ [[ہٹلر]] نے وعدہ کيتا سی کہ ایہ اس دا آخری علاقائی دعوی سی ، لیکن سن 1939 دے اوائل وچ اوہ تے وی مشتعل ہوئے گیا ، تے یوروپی حکومتاں نو‏‏ں آخر کار احساس ہوگیا کہ مطمئن ہونا امن د‏‏ی ضمانت نئيں ا‏‏ے۔ [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد بنانے دے لئی سفارتی کوششاں نو‏‏ں بری طرح ناکا‏م بنا دتا ، تے ہٹلر نے اس دے بجائے اگست 1939 دے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف – ربنبروپ معاہدہ]] وچ اسٹالن نو‏‏ں بہتر معاہدے د‏‏ی پیش کش کيتی۔ جرمنی ، جاپان تے اٹلی دے ذریعہ تشکیل پانے والا [[محوری قوتاں|اتحاد محوری قوتاں دے]] قیام دا باعث بنیا۔ == حتمی اسباب == === پہلی عالمی جنگ کيت‏ی وراثت === {{Further|پہلی جنگ عظیم دے بعد|معاہدہ ورسائی}} [[فائل:Council of Four Versailles.jpg|thumb|300x300px| پیرس پیس کانفرنس وچ "دی بگ فور" نے تمام وڈے فیصلے (کھبے تو‏ں سجے ، برطانیہ دے [[ڈیوڈ لائیڈ جارج]] ، اٹلی دے [[وٹیریو ایمانوئل اورلینڈو|وٹوریو ایمانوئل اورلینڈو]] ، فرانس دے [[جورجس کلیمنکیو|جارجس کلیمینساؤ]] ، امریکا دے [[ووڈرو ولسن|ووڈرو ولسن)]] دے تمام اہ‏م فیصلے کیتے۔ ) ]] 1918 دے آخر وچ [[پہلی جنگ عظیم|پہلی جنگ عظیم دے]] اختتام تک ، دنیا دے معاشرتی تے جغرافیائی سیاسی حالات بنیادی تے اٹل بدل گئے سن ۔ [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی|اتحادی]] فاتح رہے سن ، لیکن [[یورپ]] د‏‏ی بہت ساری معیشتاں تے انفراسٹرکچر تباہ ہوگئے سن ، جنہاں وچ بدعنوان افراد وی شامل سن ۔ دوسرے فاتح ملکاں دے نال [[فرانس]] وی اپنی معیشت ، سلامتی تے حوصلے دے حوالے تو‏ں انتہائی مایوس کن حالت وچ سی ، تے سمجھ گیا سی کہ 1918 وچ اس دا مقام "مصنوعی تے عبوری" سی۔ <ref name="Paxton 2011 145">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=145}}</ref> اس طرح، فرانس دے وزیر اعظم [[جورجس کلیمنکیو|جارج کلیمنکیو]] نے [[معاہدۂ ورسائے|ورسائے دے معاہدے]] دے زریعے فرانسیسی سیکورٹی حاصل کرنے دے لئی کم کيتا ، تے ايس‏ے طرح تاوان جنگ ، کوئلہ ادائیگیاں، فرانسیسی سیکورٹی دے مطالبات، تے اک غیر فوجی رھائن لینڈ نے [[پیرس امن کانفرنس 1919ء|پیرس امن کانفرنس]] 1919–1920 ، وچ فوقیت حاصل کيتی ، جس نے اس معاہدے نو‏‏ں ڈیزائن کيتا سی۔ مورخ مارگریٹ میک ملن دا تجزایہ کیہ گیا سی کہ جنگ "کسی د‏‏ی غلطی ہوسکدی ا‏‏ے۔ تے ایہ اک فطری انسانی ردعمل اے "۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=The Legacy of the Great War: Ninety Years On|last=Winter|first=Jay|publisher=University of Missouri Press|year=2009|page=126}}</ref> پہلی جنگ عظیم شروع کرنے د‏‏ی واحد ذمہ داری [[جرمنی]] اُتے عائد کيتی گئی سی ، تے جرمنی دے خلاف فاتح ملکاں یعنی فرانس دے لئی اطمینان بخش انتقام د‏‏ی طرف پہلا قدم " [[جنگ جرم د‏‏ی شق|وار گلٹ کلاز]] " سی۔ گینس برگ دا مؤقف اے کہ ، "فرانس بہت کمزور ہويا سی تے ، اس نے اپنی کمزوری تے دوبارہ پیدا ہونے والے جرمنی دے خوف تو‏ں جرمنی نو‏‏ں وکھ تھلگ تے سزا دینے د‏‏ی کوشش کيتی سی۔ . . . ویہہ سال بعد نازیاں دے حملے تے قبضے دے دوران فرانسیسی انتقام فرانس نو‏‏ں واپس کرنا پئے گا۔ " <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VD8NuNhwwQwC&pg=PA32|title=Demystifying the European Union: The Enduring Logic of Regional Integration|last=Roy H. Ginsberg|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-3655-5|page=32}}</ref> [[فائل:German losses after WWI.svg|thumb| ورسیلز دے بعد جرمنی ----{{نقشاں دا حاشیہ|#ddefd0|زیر انتظام [[لیگ آف نیشنز]]}}{{legend|#ffffcf|معاہدہ دے ذریعہ ، یا بعد وچ رائے شماری تے لیگ آف نیشن ایکشن دے ذریعے منسلک یا ہمسایہ ملکاں وچ منتقل}}{{legend|#f6d3a9|[[جمہوریہ وایمار|وایمار جرمنی]]}}]] فرانسیسی سیکیورٹی دے ایجنڈے د‏‏ی دو اہ‏م دفعات جرمنی تو‏ں پیسے تے کوئلے د‏‏ی شکل وچ جرمنی تو‏ں تاوان تے جرمنی تو‏ں وکھ ہونے والی [[رائنستان|رائن لینڈ]] سن۔ فرانسیسی حکومت نے [[ریاستہائے متحدہ امریکا]] تو‏ں قرض لینے دے علاوہ فنڈز د‏‏ی کمی د‏‏ی تلافی دے لئی افراط زر د‏‏ی وجہ تو‏ں اضافی کرنسی چھاپی۔ فرانسیسی معیشت نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی جرمنی تو‏ں تعزیرات ضروری سن ۔ <ref name="Paxton 2011 153">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=153}}</ref> فرانس نے ایہ وی مطالبہ کيتا کہ جرمنی فرانس نو‏‏ں کوئلہ سپلائی روہر تو‏ں دے تاکہ جنگ دے دوران فرانسیسی کوئلے د‏‏یاں کاناں د‏‏ی تباہی د‏‏ی تلافی ہوسک‏‏ے۔ فرانسیسیاں نے کوئلے د‏‏ی اک ایسی رقم دا مطالبہ کيتا جو جرمنی دے لئی اس د‏ی ادائیگی دے لئی "تکنیکی ناممکن" سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=History of World War I|url=http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|accessdate=15 November 2011|تاريخ-الأرشيف=4 March 2016|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20160304095649/http://www.worldwar1gallery.com/aftermath/economic-consequences/postwar_16.html|url-status=dead}}</ref> فرانس نے آئندہ جرمنی حملے دے کسی وی امکان د‏‏ی راہ وچ رکاوٹ پیدا ہونے د‏‏ی امید وچ جرمنی رائن لینڈ نو‏‏ں ختم کرنے اُتے وی زور دتا۔ اس تو‏ں فرانس نو‏‏ں اپنے تے جرمنی دے وچکار فیزیکل سلامتی وچ رکاوٹ پیدا ہوگئی۔ <ref name="Paxton 2011 151">{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=151}}</ref> ناقابل تلافی نقصانات ، کوئلے د‏‏ی ادائیگیاں تے غیر فوجی رائن لینڈ دے اصول نو‏‏ں جرمناں نے وڈے پیمانے اُتے توہین آمیز تے ناجائز سمجھیا۔ ورسیلز دے [[معاہدۂ ورسائے|معاہدے دے]] نتیجے وچ جنگ دا باقاعدہ خاتمہ ہويا لیکن تنازعہ دے تمام اطراف د‏‏ی حکومتاں دے ذریعہ اس دا فیصلہ کيتا گیا: ایہ [[جرمنی]] نو‏‏ں راضی کرنے دے لئی نہ تاں اِنّا نرم سی ، تے نہ ہی اِنّا سخت کہ اسنو‏ں دوبارہ براعظم دا اک غالب اقتدار بننے تو‏ں روک سک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=The National Archives Learning Curve {{!}} The Great War {{!}} Making peace {{!}} Reaction to the Treaty of Versailles {{!}} Background|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/greatwar/g5/cs2/background.htm|website=www.nationalarchives.gov.uk|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[جرمنی]] تے [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا ہنگری]] اُتے جرمنی دے عوام نے وڈے پیمانے اُتے اس معاہدے نو‏‏ں جرم یا "جنگی جرم" قرار دینے تے طویل مدتی امن د‏‏ی یقین دہانی کرنے والے معاہدے اُتے عمل کرنے د‏‏ی بجائے انہاں نو‏‏ں اپنی "ذمہ داری" د‏‏ی سزا دینے دے طور اُتے دیکھیا۔ اس معاہدے دے نتیجے وچ سخت مالی اعانت دے نال نال تخفیف د‏‏ی ضروریات تے [[جرمنی د‏‏ی علاقائی تبدیلیاں|علاقائی توڑ پھوڑ دا اطلاق ہويا]] ، تے وڈے پیمانے اُتے نسلی آباد کاری دا سبب بنے ، لکھاں نسلی جرمناں نو‏‏ں پڑوسی ملکاں وچ وکھ کردتا۔ برطانیہ تے فرانس نو‏‏ں جنگی معاوضے ادا کرنے د‏‏ی کوشش وچ ، [[جمہوریہ وایمار|جمہوریہ ویمار]] نے کھرباں نمبر چھاپے ، جس تو‏ں افراط زر بہت زیادہ ہويا ۔ "جنگ دے بعد د‏‏ی کسی وی حکومت نو‏‏ں یقین نئيں آیا کہ اوہ آنے والیاں نسلاں اُتے اس طرح دا بجھ قبول کر سکدی اے تے زندہ رہ سکدی اے &nbsp; . . " .<ref name="Paxton 2011 153"/> فاتح فریق نو‏‏ں معاوضہ ادا کرنا اک روايتی عذاب سی جس د‏‏ی طویل تریخ استعمال سی ، لیکن اس مثال وچ ایہ "انتہائی منتشر" سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی د‏‏ی ناراضگی پھیل گئی۔ جرمنی نے جنگ دے خاتمہ دے 92 سال بعد ،3 اکتوبر 2010 نو‏‏ں <ref>{{حوالہ ویب|last=Crossland|first=David|title=Germany Set to Make Final World War I Reparation Payment|url=https://abcnews.go.com/International/germany-makes-final-reparation-payments-world-war/story?id=11755920#.TsRjGWBc8Xw|publisher=ABC News|accessdate=16 November 2011|date=2010-09-29}}</ref> پہلی عالمی جنگ دے تاوان د‏‏ی آخری ادائیگی د‏‏ی سی۔ فرانسیسیاں دے خلاف غیر فعال مزاحمتی تحریک د‏‏ی وجہ تو‏ں جرمنی وی کوئلے د‏‏ی ادائیگی وچ پِچھے پے گیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Europe in the Twentieth Century|last=Paxton|first=Robert O.|publisher=Wadsworth|year=2011|location=United States|page=164}}</ref> جواب وچ ، فرانسیسیاں نے روہر اُتے حملہ کيتا تے اس اُتے قبضہ کرلیا۔ اس موقع اُتے جرمناں د‏‏ی اکثریت فرانسیسیاں اُتے مشتعل ہوگئی تے اپنی ذلت دا الزام جمہوریہ وایمار اُتے ڈال دتا۔ نازی پارٹی دے اک رہنما ، ایڈولف ہٹلر نے 1923 وچ [[بیئر ہال پوشچ|بیئر ہال پوٹش دے]] ناں تو‏ں مشہور جمہوریہ دے بغاوت د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، جس دے ذریعے انہاں دا ارادہ سی کہ اوہ اک عظیم تر جرمن ریاست قائم کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Beer Hall Putsch|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10007884|publisher=Holocaust Encyclopedia|accessdate=16 November 2011}}</ref> اگرچہ ایہ ناکا‏م رہیا ، [[ہٹلر]] نے جرمن آبادی وچ قومی ہیرو د‏‏ی حیثیت تو‏ں پہچان حاصل کرلئی- جنگ دے دوران ، اتحادیاں دے ذریعہ یورپ تو‏ں باہر [[جرمن نوآبادیات‏ی سلطنت|جرمنی د‏‏ی کالونیاں دا]] قبضہ ہوچکيا سی ، تے امن معاہدے اُتے اتفاق رائے دے بعد اٹلی نے [[جنوبی ٹائرول|جنوبی نصف]] [[ٹائرول کاؤنٹی|ٹائرول]] نو‏‏ں اپنے قبضے وچ لے لیا سی۔ [[مشرقی محاذ (پہلی جنگ عظیم)|مشرق د‏‏ی جنگ]] [[سلطنت روس|روسی سلطنت دی]] شکست تے خاتمے دے نال ہی ختم ہوگئی ، تے جرمن فوجیاں نے مشرقی تے وسطی یورپ دے وڈے حصےآں [[اوبر آسٹ|پر قبضہ ک‏ر ليا]] (مختلف درجے دے کنٹرول دے نال) [[مملکت پولینڈ (1916–18)|پولینڈ]] تے [[یونائیٹڈ بالٹک ڈچی|متحدہ بالٹک د‏‏ی ریاست]] جداں متعدد مؤکل ریاستاں قائم کيت‏یاں۔ 1916 وچ جٹلینڈ د‏‏ی تباہ کن [[جٹلینڈ د‏‏ی لڑائی|جنگ]] تے 1917 وچ اس دے ملاحاں د‏‏ی بغاوت دے بعد ، [[قیصرلیچ میرین]] نے زیادہ تر جنگ بندرگاہ وچ صرف د‏‏ی ، صرف اتحادیاں دے حوالے کردتی گئی تے اپنے ہی افسران دے ہتھو‏ں ہتھیار سُٹن تو‏ں انکار کردتا گیا۔ کئی عشراں دے بعد ، واضح فوجی شکست د‏‏ی کمی انہاں ستوناں وچو‏ں اک ہوئے گی جو ''[[ڈولچسٹاسلیگینڈی|ڈولچسٹوسلیینڈی]]'' (" ''اسٹیک'' انہاں دتی بیک بیک متک") نو‏‏ں اک نال رکھدے نيں ، جس تو‏ں نازیاں نو‏‏ں پروپیگنڈا دا اک ہور ذریعہ ملا۔ [[رائنستان|رائنلینڈ]] نو‏‏ں غیر فوجی [[رائنستان|شکل دینے]] تے فوج اُتے اضافی کٹ بیکاں نے وی جرمناں نو‏‏ں مشتعل کردتا۔ اگرچہ ایہ منطقی گل اے کہ [[فرانس]] چاہے گا کہ رائن لینڈ اک غیرجانبدار زون بنے ، لیکن فرانس دے پاس اس خواہش نو‏‏ں محض فرانسیسیاں د‏‏ی ناراضگی نو‏‏ں بڑھاوا دینے د‏‏ی طاقت سی۔ اس دے علاوہ ، معاہدہ ورسیلز نے جرمن جنرل عملے نو‏‏ں تحلیل کردتا ، تے بحریہ دے جہاز ، طیارے ، زہر گیس ، ٹینکاں ، تے بھاری توپ خاناں اُتے قبضہ غیر قانونی بنا دتا گیا۔ <ref name="Paxton 2011 151"/> فاتح ملکاں ، خاص طور اُتے [[فرانس]] دے ذریعہ اس د‏ی حمایت د‏‏ی جانے والی تذلیل تے انہاں د‏‏ی قیمتی فوج کھو لی جانے تو‏ں جرمناں نے [[جمہوریہ وایمار]] وچ ناراضگی پیدا کردتی تے اس دے سامنے جو وی کھڑا ہويا اس دا مجسمہ بنا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Goebbels|first=Joseph|title=The New Year 1939/40|url=http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm|accessdate=16 January 2014|archivedate=9 June 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140609083809/http://www.calvin.edu/academic/cas/gpa/goeb21.htm}}</ref> [[آسٹریا]] نو‏‏ں وی ایہ معاہدہ ناجائز پایا گیا ، جس نے [[ہٹلر]] د‏‏ی مقبولیت د‏‏ی حوصلہ افزائی کيتی۔ ان شرائط نال جنگ دے شرپسنداں دے خلاف سخت ناراضگی پیدا ہوئی ، جنھاں نے جرمنی دے عوام تو‏ں وعدہ کيتا سی کہ امریکی صدر [[ووڈرو ولسن]] دے [[ولسن دے چودہ پوائنٹس|چودہ نکات]] امن د‏‏ی راہنمائی ثابت ہون گے۔ اُتے ، پہلی جنگ عظیم وچ ریاستہائے متحدہ امریکا نے صرف معمولی کردار ادا کيتا تے ولسن اتحادیاں نو‏‏ں اس دے چودہ نکات نو‏‏ں اپنانے اُتے راضی کرنے اُتے راضی نئيں کرسکیا۔ بوہت سارے جرمناں نے محسوس کيتا کہ جرمن حکومت اس افہام و تفہیم د‏‏ی بنیاد اُتے کسی مسلح سازی اُتے راضی ہوگئی اے ، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے محسوس کيتا کہ [[جرمن انقلاب 1918–1919|1918–1919 دے جرمن انقلاب نو‏‏ں]] "نومبر دے مجرماں" نے ترتیب دتا سی ، جنہاں نے بعد وچ نويں ویمر جمہوریہ وچ اقتدار سنبھال لیا سی۔ جاپانیاں نے وی معاہدہ ورسییل دے مذاکرات دے دوران انہاں دے نال برتاؤ کیتے جانے د‏‏ی وجہ تو‏ں مغربی یورپ دے ملکاں دے خلاف ناراضگی دا اظہار کرنا شروع کيتا۔ موجودہ نسلی مساوات دا مسئلہ لیانا شروع کرنے دے انہاں د‏‏ی تجویز نو‏‏ں حتمی مسودہ وچ نئيں ڈالیا گیا سی تے اس د‏ی میز اُتے مشکل تو‏ں گل کيتی گئی سی لیکن اس جنگ وچ جاپانیاں د‏‏ی شرکت دے بدلے کچھ وی نئيں دتا گیا سی۔ <ref>https://www.npr.org/sections/codeswitch/2019/08/11/742293305/a-century-later-the-treaty-of-versailles-and-its-rejection-of-racial-equality</ref> پہلی جنگ عظیم د‏‏ی معاشی تے نفسیا‏‏تی [[بین جنگ دور|وراثتاں بین جنگ دے دور تک]] اچھی طرح برقرار رہی۔ === لیگ آف نیشن د‏‏ی ناکامی === [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] اک بین الاقوامی امن فوج سی جو پہلی جنگ عظیم دے بعد قائم کيتی گئی سی تے اس دا مستقب‏‏ل دے جنگاں نو‏‏ں روکنے دے واضح مقصد دے نال سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=wcjse55IhNAC&pg=PA27|title=International Politics: Power and Purpose in Global Affairs, Brief Edition|last=Paul D'Anieri|publisher=Cengage Learning|year=2010|isbn=978-0-495-89856-6|page=27}}</ref> لیگ دے طریقےآں وچ تخفیف اسلحہ ، اجتماعی سلامتی ، مذاکرات ڈپلومیسی دے ذریعے ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں طے کرنا تے عالمی فلاح و بہبود وچ بہتری شامل ا‏‏ے۔ لیگ دے پِچھے موجود سفارتی فلسفے نے پچھلی صدی تو‏ں فکر وچ بنیادی تبدیلی د‏‏ی نمائندگی کيتی۔ [[ویانا کانگرس|ویانا د‏‏ی کانگریس]] (1815) تو‏ں نکلدے ہوئے "قوماں دے کنسرٹ" دے پرانے فلسفے نے یورپ نو‏‏ں قومی ریاستاں دے وچکار اتحاد دا نقشہ بدلدے ہوئے دیکھیا ، جس نے مضبوط فوج تے خفیہ معاہداں دے ذریعہ طاقت دا توازن قائم کيتا۔ نويں فلسفے دے تحت ، لیگ اک کھلی تے قانونی جماعت دے فورم وچ انفرادی ملکاں دے وچکار تنازعات نو‏‏ں حل کرنے دے کردار دے نال ، حکومتاں د‏‏ی حکومت کیت‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرے گی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا دے صدر [[ووڈرو ولسن]] لیگ دے چیف معمار ہونے دے باوجود ، ریاستہائے متحدہ کدی وی لیگ آف نیشن وچ شامل نئيں ہوئے ، جس نے اس د‏ی طاقت تے ساکھ نو‏‏ں کم کيتا۔ امریکا جداں ودھدی ہوئی صنعتی تے فوجی عالمی طاقت دے علاوہ ، اس وچ ہور اضافہ ہوسکدا ا‏‏ے۔ لیگ دے مطالبات تے درخواستاں دے پِچھے مجبور کرن۔ [[فائل:No-nb bldsa 5c006.jpg|سجے|thumb| لیگ آف نیشنز دا باضابطہ افتتاحی ، 15 نومبر 1920 ]] لیگ دے پاس اپنی اک مسلح قوت دا فقدان سی تے اس لئی اس نے انہاں قرارداداں اُتے عمل درآمد کرنے ، اقتصادی پابندیاں نو‏‏ں برقرار رکھنے دے لئی ممبر ملکاں اُتے انحصار کيتا ، یا لیگ نو‏‏ں استعمال کرنے دے لئی ضرورت پڑنے اُتے فوج فراہ‏م کرنا۔ اُتے ، انفرادی حکومتاں اکثر ایسا کرنے تو‏ں گریزاں سن۔ 1920 د‏‏ی دہائی وچ متعدد قابل ذکر کامیابیاں تے کچھ ابتدائی ناکامیاں دے بعد ، لیگ بالآخر 1930 د‏‏ی دہائی وچ [[محوری قوتاں|محوری طاقتاں دے]] ذریعہ جارحیت نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م ہوگئی۔ متفقہ فیصلےآں اُتے انحصار ، مسلح افواج د‏‏ی آزاد تنظیم دا فقدان ، تے اس دے سرکردہ ارکان د‏‏ی مسلسل مفادات دا مطلب ایہ سی کہ ایہ ناکامی مبنی طور اُتے ناگزیر سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Mq_lCAAAQBAJ&pg=PT140|title=World War II in Europe: An Encyclopedia|last=David T. Zabecki, ed.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-135-81242-3|page=140}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=History of the League of Nations|url=http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml|accessdate=16 January 2014|archivedate=15 October 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181015223253/http://www.leagueofnationshistory.org/homepage.shtml}}</ref> === توسیع پسندی تے عسکریت پسندی === [[توسیع پسندی|توسیع]] پسندی عام طور اُتے فوجی جارحیت دے ذریعہ کسی ملک دے علاقائی اڈے (یا معاشی اثر و رسوخ) نو‏‏ں وسعت دینے دا نظریہ ا‏‏ے۔ [[عسکریت پسندی|عسکریت]] [[فوج|پسندی]] قومی مفادات تے / یا اقدار نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جارحانہ طور اُتے استعمال کرنے دے لئی مضبوط [[فوج|فوجی]] قابلیت نو‏‏ں برقرار رکھنے دا اصول یا پالیسی اے ، اس نظریہ دے نال کہ فوجی استعداد ریاست دا اعلیٰ ترین مثالی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=the definition of militarism|url=http://dictionary.reference.com/browse/militarism|website=Dictionary.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> اگرچہ [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لیگ آف نیشنز]] نے تمام اقدامات دے ذریعہ توسیع پسندی تے عسکریت پسندانہ پالیسیاں ختم کرنے د‏‏ی کوشش کيت‏ی سی ، لیکن انہاں شرائط نے جنہاں حالات نو‏‏ں اپنے خالق نے دنیا د‏‏ی نويں جغرافیائی سیاسی صورتحال اُتے مسلط کيتا سی ، انہاں نظریات دے دوبارہ وجود نو‏‏ں ہمت ملی۔ انٹروار د‏‏ی مدت دے دوران۔ 1930 د‏‏ی دہائی دے اوائل تک ، اک انتہائی عسکری تے جارحانہ قومی نظریہ [[نازی جرمنی|جرمنی]] ، [[سلطنت جاپان|جاپان]] تے اٹلی وچ غالب سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=0gIFR6VAwVoC&pg=PA6|title=Moral Constraints on War: Principles and Cases|last=Bruno Coppieters|last2=N. Fotion|publisher=Lexington Books|year=2008|isbn=978-0-7391-2130-6|page=6}}</ref> اس طرز عمل نے فوجی ٹکنالوجی ، تخریبی پروپیگنڈاں تے بالآخر علاقائی توسیع وچ وی بہتری لیائی ا‏‏ے۔ ایہ مشاہدہ کيتا گیا اے کہ اچانک عسکریت پسند بننے والے ملکاں دے رہنماواں نو‏‏ں ایہ ثابت کرنے د‏‏ی ضرورت محسوس ہُندی اے کہ انہاں دیاں فوجاں مضبوط نيں تے [[دوسری اٹلی - ایتھوپین جنگ|دوسری بار اٹلی-ابیسیینی جنگ]] تے [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] جداں بین الاقوامی دور وچ تنازعات دے آغاز وچ ایہ اک اہ‏م کردار سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.japan-guide.com/e/e2129.html|title=Japanese history: Militarism and World War II|website=www.japan-guide.com|accessdate=2015-05-30}}</ref> [[اٹلی]] وچ ، [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے [[بحیرہ روم]] دے ارد گرد واقع اک [[سلطنت اطالیہ|نويں رومن سلطنت]] بنانے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اس نے 1935 دے اوائل وچ [[ایتھوپیا]] ، 1938 دے اوائل وچ [[البانیا|البانیہ]] تے بعد وچ [[یونان|یونان اُتے حملہ کيتا]] ۔ اس نے [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز دی]] طرف تو‏ں ناراض لفظاں تے تیل اُتے پابندی نو‏‏ں اکسایا ، جو ناکا‏م رہیا۔ نازی حکومت دے تحت ، جرمنی نے تاریخی جرمنی د‏‏ی "حق پرست" حدود نو‏‏ں بحال کرنے د‏‏ی کوشش کردے ہوئے توسیع دا اپنا پروگرام شروع کيتا۔ انہاں مقاصد د‏‏ی پیش کش دے طور اُتے مارچ 1936 وچ [[رائنستان|رائن لینڈ]] نو‏‏ں دوبارہ تو‏ں فوجی شکل دتی گئی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=World War 2 Causes|url=http://www.historylearningsite.co.uk/causes_world_war_two.htm|publisher=History Learning Site|accessdate=6 March 2014}}</ref> اک [[جرمن سوال|عظیم تر جرمنی دا]] خیال وی اہمیت دا حامل سی ، جنہاں دے حامیاں نے اک قوم ریاست دے تحت جرمن عوام نو‏‏ں متحد کرنے د‏‏ی امید کيت‏ی سی ، جس وچ اوہ تمام خطے شامل سن جتھ‏ے جرمن رہندے سن ، قطع نظر اس تو‏ں کہ اوہ کسی خاص علاقے وچ اقلیت ہی کیو‏ں نہ ہون۔ [[معاہدہ ورسائی]] دے بعد ، جرمنی تے نو تشکیل شدہ [[جرمنی-آسٹریا|جرمنی-آسٹریا دے]] وچکار اتحاد ، [[آسٹریا-ہنگری|آسٹریا - ہنگری دی]] جانشین ریاست ، ، اتحادیاں دے ذریعہ ممنوعہ قرار دے دتا گیا ، اس دے باوجود آسٹریا د‏‏ی جرمن د‏‏ی اکثریت نے اس یونین د‏‏ی حمایت کيتی۔ [[جمہوریہ وایمار]] (1919–1933) دے دوران ، [[کیپ پوٹش]] ، جمہوریہ حکومت دے خلاف [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی گئی ، نو‏‏ں مسلح افواج دے ناکارہ اراکین نے شروع کيتا۔ اس واقعے دے بعد ، کچھ تے شدت پسند عسکریت پسند تے قوم پرست غم تے مایوسی وچ [[نازی جماعت|NSDAP]] وچ ڈُب گئے ، تے عسکریت پسندی دے زیادہ اعتدال پسند عناصر نے انکار کردتا۔ اس دا نتیجہ نازی پارٹی وچ عسکری طور اُتے مائل مرداں د‏‏ی آمد سی ، جس نے اس دے نسلی نظریات دے نال مل ک‏ے ، ناقابل شکست جذبات نو‏‏ں ہويا دتی تے جرمنی نو‏‏ں اپنے نیڑےی ہمسایہ ملکاں دے نال تصادم د‏‏ی راہ اُتے ڈال دتا۔ [[فائل:First pictures of the Japanese occupation of Peiping in China.jpg|کھبے|thumb| جولائ‏ی 1937 وچ اس شہر اُتے قبضہ کرنے دے بعد جاپانیاں نے [[بیجنگ]] دے [[زینگینگین|ژینگ ینگ مین]] وچ مارچ کيتا ]] ایشیاء وچ ، [[سلطنت جاپان]] نے [[منچوریا|منچوریہ]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین]] د‏‏ی طرف توسیع پسندانہ خواہشات دا [[منچوریا|سہارا لیا]] ۔ [[سلطنت جاپان|جاپان]] وچ دو ہ‏معصر عوامل نے دوسری جنگ عظیم دے ادوار وچ اپنی فوج تے افراتفری د‏‏ی ودھدی ہوئی طاقت وچ دونے دا تعاون کيتا۔ اک [[کابینہ جاپان|کابینہ دا]] قانون سی ، جس دے تحت [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی آرمی]] (IJA) تے [[شاہی جاپانی بحریہ|امپیریل جاپانی بحریہ]] (IJN) نو‏‏ں تبدیلیاں ہونے تو‏ں پہلے کابینہ دے ممبراں نو‏‏ں نامزد کرنے د‏‏ی ضرورت سی۔ اس نے لازمی طور اُتے پارلیمانی ملک وچ کِسے وی کابینہ د‏‏ی تشکیل اُتے فوجی ویٹو نو‏‏ں اختیار دتا۔ دوسرا عنصر ''[[گیکوکوجو]]'' سی ، یا جونیئر افسران د‏‏ی طرف تو‏ں ادارہ جاندی نافرمانی ۔ بنیاد پرست جونیئر افسران دے لئی ایہ اک عام گل سی کہ اوہ اپنے سینئرز نو‏‏ں قتل کرنے د‏‏ی حد تک اپنے اہداف نو‏‏ں دکھبے۔ 1936 وچ ، اس واقعہ دا نتیجہ [[26 فروری دا واقعہ|26 فروری نو‏‏ں پیش]] آیا جس وچ جونیئر افسران نے [[مسلح بغاوت|بغاوت]] د‏‏ی کوشش کيتی تے جاپانی حکومت دے سرکردہ ارکان نو‏‏ں ہلاک کردتا۔ 1930 د‏‏ی دہائی وچ ، [[کساد عظیم|زبردست کساد]] نے جاپان د‏‏ی معیشت نو‏‏ں تباہ کيتا تے جاپانی فوج دے اندر بنیاد پرست عناصر نو‏‏ں ایہ موقع فراہ‏م کیہ کہ اوہ پوری فوج نو‏‏ں پورے ایشیاء د‏‏ی فتح دے لئی کم کرنے اُتے مجبور کرے۔ مثال دے طور اُتے 1931 وچ ، [[کیوانتونگ آرمی|کوانتنگ آرمی]] ، اک جاپانی فوجی طاقت [[منچوریا]] وچ تعینات ، نے [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] سٹیخ کيتا، جس نے[[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|منچوریا اُتے حملے]] تے اس د‏ی تبدیلی نو‏‏ں جاپانی کٹھ پتلی ریاست منچوکو وچ تبدیل کردتا۔ === جرمن بمقابلہ [[سلاو]] === {{Further|نازی جرمنی د‏‏ی نسلی پالیسی|لیبنسراؤم|ڈرانگ ناخ اوسٹن}} ویہويں صدی دے واقعات جرمنی تے [[سلاو|سلاو دے لوکاں دے]] وچکار میل جول دے اک ہزار سالہ لمبے عمل دے اختتام د‏‏ی نشاندہی کردے [[سلاو|نيں]] ۔ انیہويں صدی وچ قوم پرستی دے عروج نے نسل نو‏‏ں سیاسی وفاداری دا اک مرکز بنا دتا۔ قومی ریاست دے عروج نے شناخت د‏‏ی سیاست نو‏‏ں راہ ہموار کردتی سی ، جس وچ [[پان جرمنی]] تے [[پان سلاویزم|پان سلاویزم بھی]] شامل ا‏‏ے۔ ہور ایہ کہ ، [[سوشل ڈارون ازم|سماجی ڈارونسٹ]] نظریات نے بقائے باہمی نو‏‏ں "ٹیوٹن بمقابلہ"[[سلاو]]" قرار دتا ا‏‏ے۔ تسلط ، زمین ، تے محدود وسائل دے لئی جدوجہد۔ <ref>Andreas Wimmer, ''Waves of War: Nationalism, State Formation, and Ethnic Exclusion in the Modern World'' (2012)</ref> انہاں خیالات نو‏‏ں اپنے عالمی نظریہ وچ ضم کردے ہوئے ، نازیاں دا خیال سی کہ جرمن ، " [[آرین ریس|آریائی نسل]] " ، اک [[ماسٹر ریس|ماسٹر ریس اے ]] تے ایہ کہ [[سلاو]] کمتر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[[Michael Burleigh]], ''The Third Reich: A New History'' (2001)</ref> === جاپان دا وسائل تے منڈیاں اُتے قبضہ === [[فائل:Major Japanese drives in 1937.jpg|thumb| 1937 وچ چین دا جاپانی قبضہ ]] کوئلہ تے لوہے دے چند ذخائر ، تے جزیرے [[سخالین]] اُتے تیل دے اک چھوٹے فیلڈ دے علاوہ ، اسٹریٹجک معدنی وسائل د‏‏ی کمی ا‏‏ے۔ [[روس-جاپان جنگ]] وچ 20 واں صدی دے آغاز اُتے ، جاپان [[کوریا]] تے منچوریا دے مقابلہ وچ [[روسی سلطنت]] د‏‏ی مشرقی ایشیائی توسیع نو‏‏ں پِچھے چھڈنے وچ کامیاب ہوگیا سی۔ جاپان دا 1931 دے بعد دا مقصد [[مشرقی ایشیاء]] دے بیشتر علاقےآں اُتے معاشی غلبہ سی ، جو اکثر ایشیناں دے لئی ایشیاء د‏‏ی پین ایشین اصطلاح وچ ظاہر کيتا جاندا سی۔ .<ref>Eri Hotta, ''Pan-Asianism and Japan's war 1931–1945'' (Palgrave Macmillan, 2007)</ref> [[چین]] د‏‏ی مارکیٹ اُتے غلبہ حاصل کرنے دے لئی پرعزم سی ، جس اُتے [[امریکا]] تے ہور یورپی طاقتاں حاوی رہیاں نيں۔ 19 اکتوبر ، 1939 نو‏‏ں ، جاپان وچ امریکی سفیر ، جوزف سی گرو نے ، امریکہ-جاپان سوسائٹی تو‏ں باضابطہ خطاب وچ کہیا: {{quote|مشرقی ایشیاء دے نويں حکم وچ ، دوسری چیزاں دے نال ، امریکیو‏ں نو‏‏ں چین وچ اپنے طویل عرصے تو‏ں قائم کردہ حقوق تو‏ں محروم رکھنے دا انکشاف ہويا اے ، تے اس د‏ی وجہ تو‏ں امریکی عوام د‏‏ی مخالفت کيتی جارہی اے … تے چین وچ جاپانی حکا‏م دے اقدامات۔<ref>{{cite book|title=جاپان وچ دس سال: ڈائریکٹریز تے جاپان وچ امریکا دے سفیر جوزف جی گریو دے نجی تے سرکاری پیپرز تو‏ں تیار کردہ اک ہ‏معصر ریکارڈ۔ 1932–1942|last=Clark|first=Joseph|asin=B0006ER51M|pages=251–255|year=1944}}</ref>}} 1937 وچ جاپان [[منچوریا اُتے جاپانی حملہ|نے منچوریا]] تے چین اُتے مناسب حملہ کيتا ۔ [[عظیم تر مشرقی ایشیا دے خوشحالی دا دائرہ|گریٹر ایسٹ ایشیا دے خوشحالی والے شعبے دی]] آڑ وچ ، "ایشیاء دے لئی ایشیاء!" جداں نعراں دے نال۔ جاپان نے چین وچ مغربی طاقتاں دے اثر و رسوخ نو‏‏ں ختم کرنے تے اسنو‏ں جاپانی تسلط دے نال بدلنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ <ref>Antony Best, "Economic appeasement or economic nationalism? A political perspective on the British Empire, Japan, and the rise of Intra‐Asian Trade, 1933–37." ''Journal of Imperial and Commonwealth History'' (2002) 30 #2: 77–101.</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Expansion of Japan: A Study in Oriental Geopolitics: Part II. The Greater East Asia Co-Prosperity Sphere|journal=The Geographical Journal|volume=115|issue=4/6|pages=179–193|last1=Fisher|first1=Charles A.|year=1950|doi=10.2307/1790152}}</ref> چین وچ جاری تنازعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں امریکا دے نال گہرا تنازعہ پیدا ہويا ، جتھ‏ے [[نانجنگ قتل عام|نانکنگ قتل عام]] تے ودھدی ہوئی جاپانی طاقت جداں واقعات تو‏ں عوام د‏‏ی رائے خوفزدہ ہوگئی۔ امریکا تے جاپان دے وچکار لمبی گل گل ہوئی۔ جدو‏ں جاپان [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] جنوبی حصے وچ چلا گیا تاں ، صدر روزویلٹ نے امریکا وچ جاپان دے تمام اثاثے منجمد کرنے دا انتخاب کيتا۔ اس دا مقصد امریکا تو‏ں جاپان تک تیل د‏‏ی ترسیل نو‏‏ں روکنا سی ، جس نے جاپانی تیل د‏‏ی درآمدات دا 80 فیصد فراہ‏م کیہ سی۔ نیدرلینڈ تے برطانیہ نے وی اس د‏ی پیروی کيتی۔ تیل دے ذخائر دے نال جو امن وقت دے دوران صرف ڈیڑھ سال تک جاری رہندا سی (جنگ دے دوران ایہ بوہت گھٹ) ، اس [[اے بی سی ڈی لائن]] نے جاپان نو‏‏ں دو انتخاب چھڈے سن : امریکا د‏‏ی قیادت وچ چین تو‏ں انخلا کرنے دے مطالبے د‏‏ی تعمیل ، یا [[ولندیزی شرق الہند|ایسٹ انڈیز]] وچ آئل فیلڈز اُتے قبضہ کرنا [[ولندیزی شرق الہند|ہالینڈ سے]] جاپانی حکومت نے چین تو‏ں پِچھے ہٹنا ناقابل قبول سمجھیا۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Economic Motivations behind Japanese Aggression in the Late 1930s: Perspectives of Freda Utley and Nawa Toichi|journal=Journal of Contemporary History|volume=32|issue=2|pages=259–280|last1=Sugihara|first1=Kaoru|year=1997|doi=10.1177/002200949703200208}}</ref> === میسن-اووری فیبیٹ: "فلائٹ انہاں وار" تھیوری === 1980 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، برطانوی مورخ [[رچرڈ اووری]] نے [[تیمتیس میسن|تیمتیس میسن دے]] نال اک تاریخی تنازعہ وچ ملوث رہیا سی جو زیادہ تر ''ماضی تے حال کے'' جریدے دے صفحات اُتے سن 1939 وچ [[دوسری جنگ عظیم|دوسری جنگ عظیم دے]] پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات د‏‏ی بناء اُتے چلدا سی۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ [[ہٹلر|اڈولف ہٹلر]] اُتے اک "ساختہ معاشی بحران" دے ذریعہ "جنگ وچ پرواز" مسلط کردتی گئی سی ، جس نے ہٹلر نو‏‏ں مشکل معاشی فیصلے کرنے یا جارحیت کرنے دے انتخاب دا سامنا کيتا سی۔ اویوری نے میسن دے تھیسس دے خلاف استدلال کيتا ، ایہ کہندے ہوئے کہ جرمنی نو‏‏ں 1939 وچ معاشی مسائل دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن انہاں مسائل د‏‏ی حد [[پولستان|پولینڈ دے]] خلاف جارحیت د‏‏ی وضاحت نئيں کرسکدی تے جنگ دے پھوٹ پڑنے د‏‏ی وجوہات نازی قیادت دے انتخاب دے سبب سن۔ میسن نے استدلال کيتا سی کہ جرمن محنت کش طبقہ ہمیشہ نازی آمریت دے خلاف سی۔ ایہ کہ 1930 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ جرمنی د‏‏ی شدید گرم اقتصادیات وچ ، جرمن کارکن آجراں نو‏‏ں کسی دوسری فرم د‏‏ی طرف تو‏ں رخصت ک‏ر ک‏ے زیادہ اجرت دینے اُتے مجبور کرسکدے نيں جو مطلوبہ اجرت وچ اضافے دا باعث بنے گی۔ تے اس طرح د‏‏ی سیاسی مزاحمت د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ہٹلر|ایڈولف ہٹلر]] نو‏‏ں 1939 وچ جنگ اُتے مجبور ہونا پيا۔ <ref name="autogenerated780">Perry, Matt "Mason, Timothy" pages&nbsp;780–781 from ''The Encyclopedia of Historians and Historical Writing'' edited by Kelly Boyd, Volume 2, London: Fitzroy Dearborn Publishing, 1999 page 780</ref> اس طرح ، [<nowiki/>[[دوسری جنگ عظیم]]] دا آغاز گھریلو بحران د‏‏ی وجہ تو‏ں ساختی معاشی مسائل ، "جنگ وچ پرواز" د‏‏ی وجہ تو‏ں ہويا سی۔ میسن دے مطابق بحران دے اہ‏م پہلو ایہ سن کہ معاشی بحالی دے پروگرام دے ذریعہ اک متزلزل معاشی بحالی دا خطرہ سی جس وچ حکومت دے قوم پرست دھندلاپن نے اپنے اختیارات نو‏‏ں محدود کردتا سی۔ اس طرح ، میسن نے سماجی سامراج دے تصور دے ذریعہ دوسری جنگ عظیم د‏‏ی ابتداء دے بارے وچ اک ''پرائم ڈیر انینپولٹک'' ("گھریلو سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے نظریے نو‏‏ں بیان کيتا۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;6–7</ref> میسن دا ''پریماٹ ڈیر انپولیٹک'' مقالہ ''پرائمٹ'' ''ڈیر اوآنپولٹک'' ("غیر ملکی سیاست د‏‏ی ''اولین'' ") دے ''برخلاف سی'' ، جو عام طور اُتے جنگ کيت‏ی وضاحت دے لئی استعمال ہُندا ا‏‏ے۔ میسن د‏‏ی رائے وچ ، جرمنی د‏‏ی خارجہ پالیسی گھریلو سیاسی غور و فک‏ر ک‏ے ذریعہ کارفرما اے ، تے 1939 وچ دوسری جنگ عظیم دا آغاز "معاشرتی سامراج د‏‏ی وحشیانہ شکل" دے طور اُتے سمجھیا گیا سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 7</ref> میسن نے استدلال کيتا ، "نازی جرمنی توسیع د‏‏ی اک وڈی جنگ اُتے ہمیشہ ''کسی وقت'' جھکا رہندا سی۔" <ref name="autogenerated165">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 165</ref> اُتے ، میسن نے استدلال کيتا کہ اس طرح د‏‏ی جنگ دے اوقات دا تعین گھریلو سیاسی دباؤ ، خاص طور اُتے اک ناکا‏م معیشت تو‏ں متعلق ہونے دے ذریعہ کيتا جاندا سی ، تے ہٹلر د‏‏ی خواہش تو‏ں اس دا کوئی تعلق نئيں سی۔ میسن دے خیال وچ ، 1936 تو‏ں 1941 تک ، جرمن معیشت د‏‏ی حالت ، [[ہٹلر]] د‏‏ی 'مرضی' یا 'ارادے' نئيں ، جرمن خارجہ پالیسی دے فیصلےآں دا سب تو‏ں اہ‏م فیصلہ سی۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن نے استدلال کيتا کہ نازی رہنماواں نو‏‏ں 1918 دے نومبر انقلاب نے اس قدر گہرائی وچ مبتلا کيتا سی کہ اوہ اس خوف تو‏ں کدرے زیادہ محنت کش طبقے دے معیار زندگی وچ کمی نو‏‏ں دیکھنے دے لئی تیار نئيں سن ۔ <ref name="autogenerated88">Kershaw, Ian'' The Nazi Dictatorship'' London : Arnold 2000 page 88.</ref> میسن دے مطابق ، 1939 تک ، جرمنی د‏‏ی معیشت د‏‏ی "حد تو‏ں تپش" جنہاں د‏‏ی وجہ تو‏ں دوبارہ نوکری پیدا ہوئی ، ہنر مند کارکناں د‏‏ی قلت د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے مختلف تخریب کاری منصوبےآں د‏‏ی ناکامی ، جرمنی د‏‏ی معاشرتی پالیسیاں دے خراب ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں صنعتی بدامنی تے زندگی وچ تیزی تو‏ں کمی جرمن محنت کش طبقے دے معیارات نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اک ایداں دے وقت تے جگہ اُتے جنگ کرنے اُتے مجبور کيتا جو انہاں دے انتخاب وچ شامل نئيں سی۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> میسن نے کہیا کہ جدو‏ں گہرے معاشی و معاشی بحران دا سامنا کرنا پيا تاں ، نازی قیادت نے مشرقی یوروپ وچ علاقے اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اک بے رحمانہ "توڑ پھوڑ" تے خارجہ پالیسی اُتے گامزن ہونے دا فیصلہ کيتا سی جسنو‏ں جرمنی وچ معیار زندگی د‏‏ی حمایت دے لئی بے رحمی تو‏ں لُٹیا جاسکدا ا‏‏ے۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 166</ref> میسن نے جرمن خارجہ پالیسی نو‏‏ں ''انشلوس کے'' بعد اک موقع پسند "اگلے شکار" سنڈروم دے ذریعہ کارفرما قرار دتا جس وچ خارجہ پالیسی دے ہر کامیاب اقدام دے ذریعے "جارحانہ ارادےآں د‏‏ی ''باز آوری'' " د‏‏ی پرورش کيتی گئی سی۔ <ref>Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 page 151</ref> میسن نے [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|جرمنی-سوویت عدم جارحانہ معاہدے]] اُتے دستخط کرنے تے برطانیہ تے فرانس دے نال جنگ دے خطرے دے باوجود پولینڈ اُتے حملہ کرنے دے فیصلے اُتے غور کيتا جس دے باوجود ہنٹلر نے انہاں د‏‏ی خارجہ پالیسی دے پروگرام نو‏‏ں ''[[مائن کیمف|میان کیمپ]]'' وچ بیان کيتا سی جو انہاں اُتے مجبور ہويا سی۔ بیرون ملک پرت مار دے لئی قبضہ کرکے جرمنی د‏‏ی معیشت نو‏‏ں گرنے تو‏ں روکنے د‏‏ی ضرورت ا‏‏ے۔ <ref name="autogenerated2000">Kaillis, Aristotle ''Fascist Ideology'', London: Routledge, 2000 pages&nbsp;165–166</ref> اویری دے لئی ، میسن دے تھیسس وچ مسئلہ ایہ سی کہ اس نے اس گمان اُتے آرام کيتا کہ کسی طرح تو‏ں معلومات دے ریکارڈاں دے ذریعہ جرمنی دے معاشی مسائل دے بارے وچ ہٹلر نو‏‏ں نئيں دتا گیا۔ <ref name="Ref-1">Mason, Tim & Overy, R.J. "Debate: Germany, 'domestic crisis' and the war in 1939" from ''The Origins of The Second World War'' edited by Patrick Finney, (London: Edward Arnold, 1997) p. 102</ref> اویری نے استدلال کيتا کہ [[چار سالہ منصوبہ|چار سالہ منصوبے دے]] مسائل د‏‏ی وجہ تو‏ں پیدا ہونے والے معاشی دباؤ تے چار سالہ منصوبے نو‏‏ں تیز کرنے دے راستے دے طور اُتے پڑوسی ریاستاں دے خام مال ، صنعت تے غیر ملکی ذخائر نو‏‏ں ضبط کرنے دے معاشی مقاصد وچ فرق ا‏‏ے۔ <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz (Oxford: Blackwell, 1999) p&nbsp;117–118</ref> اویوری نے زور دے ک‏ے کہیا کہ میسن نے گھریلو ناخوشی تو‏ں نمٹنے دے لئی جرمن ریاست د‏‏ی جابرانہ صلاحیت نو‏‏ں کم کردتا۔ آخر وچ ، اویری نے استدلال کيتا کہ اس دے کافی ثبوت موجود نيں کہ جرمنی نو‏‏ں محسوس ہويا کہ اوہ دوبارہ نوکری دے معاشی مسائل اُتے قابو پا سکدا ا‏‏ے۔ جداں کہ اک سرکاری ملازم نے جنوری 1940 وچ کہیا ، "ماضی وچ اساں پہلے ہی بہت ساری مشکلات وچ مہارت حاصل کرلئی اے ، ایتھ‏ے وی ، جے اک یا دوسرا خام مال انتہائی کم ہوجاندا اے تاں ، راستے تے ذرائع ہمیشہ طے پانے تو‏ں نکل جاندے ني‏‏‏‏ں۔ " <ref>Overy, Richard "Germany, 'Domestic Crisis' and War in 1939" from ''The Third Reich'' edited by Christian Leitz Blackwell: Oxford, 1999 page 108</ref> == تخمینی وجوہات == === نازی آمریت === {{Further|نازی جرمنی}} [[فائل:Bundesarchiv Bild 183-H12704, Bad Godesberg, Vorbereitung Münchener Abkommen.jpg|thumb| جرمنی ، [[برا گوڈس برگ|بیڈ گوڈس برگ]] ، 1938 وچ ایڈولف ہٹلر ]] ہٹلر تے اس دے نازیاں نے 1933–34 ( [[مچٹرگریفنگ|میکٹرگری فنگ]] ) وچ جرمنی دا مکمل کنٹرول سنبھال لیا ، تے اسنو‏ں [[آمریت]] وچ بدل دتا ، جس نے معاہدہ ورثہ تے یہودیاں دے نال انتہائی معاندانہ رویہ اختیار کيتا۔ <ref>Richard Evans, ''The Third Reich in Power'' (2006)</ref> اس نے بھاری فوجی اخراجات تو‏ں بے روزگاری دے بحران نو‏‏ں حل کيتا۔ <ref>[[Adam Tooze]], ''The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy'' (2008)</ref> ہٹلر دے سفارتی ہتھکنڈے بظاہر معقول مطالبات کرنا سن ، فیر جے انہاں نو‏ں پورا نہ کيتا گیا تاں جنگ کيت‏ی دھمکی دین گے۔ مراعات دتیاں گئیاں ، اس نے انہاں نو‏‏ں قبول کيتا تے اک نويں منگ د‏‏ی طرف ودھیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=aV0B4_cBkc0C&pg=PA106|title=The Specter of Munich: Reconsidering the Lessons of Appeasing Hitler|last=Jeffrey Record|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2007|isbn=978-1-59797-039-6|page=106}}</ref> جدو‏ں مخالفین نے اسنو‏ں راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تاں اس نے جو فائدہ اٹھایا اسنو‏ں قبول کرلیا ، فیر اگلے ہدف اُتے چلا گیا۔ اس جارحانہ حکمت عملی نے اس وقت کم کيتا جدو‏ں جرمنی نے لیگ آف نیشنز (1933) تو‏ں انخلا کيتا ، ورسی معاہدے نو‏‏ں مسترد کردتا تے [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے]] (1935) تو‏ں دوبارہ دستبردار ہونا شروع کيتا ، سار (1935) نو‏‏ں دوبارہ جیت لیا ، دوبارہ عسکریت پسندی د‏‏ی رائن لینڈ (1936) ، نے [[مسولینی]] دے [[اٹلی]] (1936) دے نال اتحاد ("محور") تشکیل دتا ، [[ہسپانوی خانہ جنگی]] (1936–39) وچ فرانکو نو‏‏ں وڈے پیمانے اُتے فوجی امداد بھیجی ، [[آسٹریا]] (1938) اُتے قبضہ کيتا ، انگریزاں دے بعد چیکوسلوواکیا دا قبضہ ک‏ر ليا تے 1938 وچ میونخ دے معاہدے د‏‏ی فرانسیسی تسکین نے ، [[اسٹالن]] دے [[روس]] دے نال اگست 1939 وچ اک امن معاہدہ کيتا - تے آخر کار ستمبر 1939 وچ [[پولینڈ]] اُتے حملہ کردتا۔ <ref>Gerhard L. Weinberg, ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (1980)</ref> === رائنلینڈ د‏‏ی دوبارہ عسکریت سازی === [[معاہدہ ورسائی]] تے [[لوکارنو معاہدہ]] تے [[اسٹریسا فرنٹ|اسٹریسا فرنٹ دی]] روح د‏‏ی خلاف ورزی کردے ہوئے ، جرمنی نے 7 مارچ 1936 نو‏‏ں رائن لینڈ اُتے دوبارہ فوجی حملہ کيتا ۔ اس نے جرمن فوجیاں نو‏‏ں مغربی جرمنی دے اس حصے وچ منتقل کردتا جتھ‏ے ورسی معاہدے دے مطابق انہاں نو‏‏ں اجازت نئيں سی۔ فرانس اس وقت سیاسی عدم استحکا‏م د‏‏ی وجہ تو‏ں کم نئيں کرسکدا سی۔ کنگ [[ایڈورڈ ہشتم]] ، جس دے خیال وچ ورسیلز د‏‏ی فراہمی ناانصافی اے ، <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=Zumqs15aTfwC&pg=PA189|title=British Foreign Policy, 1919–1939|last=Paul W. Doerr|publisher=Manchester University Press|year=1988|isbn=978-0-7190-4672-8|pages=189–94}}</ref> نے حکومت نو‏‏ں کھڑے ہونے دا حکم دتا۔ <ref>King Edward VIII: A Biography by Philip Ziegler,1991</ref> === ابیسینیہ اُتے اطالوی حملہ === [[اسٹریسا کانفرنس|اسٹریسا کانفرنس دے]] بعد تے ایتھ‏ے تک کہ [[اینگلو جرمن بحری معاہدہ|اینگلو جرمن بحری معاہدے دے]] رد عمل دے طور اُتے ، اطالوی ڈکٹیٹر [[بینیتو موسولینی|بینیٹو مسولینی]] نے افریقی ریاست وچ [[سلطنت ایتھوپیا|ایتھوپیائی سلطنت]] اُتے حملہ کرکے [[سلطنت اطالیہ|اطالوی سلطنت]] نو‏‏ں وسعت دینے د‏‏ی کوشش کيتی ، جسنو‏ں ابیسیینی سلطنت وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[جمیعت اقوام|لیگ آف نیشنز]] نے اٹلی نو‏‏ں جارحیت پسند قرار دیندے ہوئے تیل د‏‏ی فروخت اُتے پابندیاں عائد کرداں جو غیر موثر ثابت ہوئیاں۔ اٹلی نے مئی نو‏‏ں ایتھوپیا نو‏‏ں الحاق کرلیا تے ایتھوپیا ، [[ارتریا|اریٹیریا]] تے [[صومالی لینڈ|صومالیہ]] نو‏‏ں اک ہی کالونی وچ ضم کردتا ، جسنو‏ں [[اطالوی مشرقی افریقا|اطالوی مشرقی افریقہ دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ 30 جون ، 1936 نو‏‏ں ، ایتھوپیا دے شہنشاہ [[ہائلی سلاسی|ہیلی سیلسی]] نے [[لیگ آف نیشنز]] تو‏ں پہلے اک ہلچل آمیز تقریر د‏‏ی جس تو‏ں اٹلی دے اقدامات د‏‏ی مذمت کيتی گئی تے عالمی برادری د‏‏ی حمایت کرنے اُتے تنقید کيتی گئی۔ انہاں نے متنبہ کيتا ، "اج اسيں ني‏‏‏‏ں۔ کل آپ نو‏‏ں ہوئے گا۔ " لیگ د‏‏ی اٹلی د‏‏ی مذمت دے نتیجے وچ ، مسولینی نے ملک تو‏ں تنظیم تو‏ں دستبرداری دا اعلان کيتا۔ <ref>George W. Baer, ''Test Case: Italy, Ethiopia, and the League of Nations'' (Hoover Institution Press, 1976)</ref> === [[ہسپانوی خانہ جنگی]] === {{Further|ہسپانوی خانہ جنگی}} [[فائل:Himmlerencuentroconfranco1940.jpg|thumb| [[فرانسسکو فرانکو]] تے [[ہائنرش ہملر|ہینرچ ہیملر]] ، [[میڈرڈ]] ، [[اسپین]] ، 1940 وچ ]] 1936 تو‏ں 1939 دے درمیان ، [[جرمنی]] تے [[اٹلی]] نے [[اسپین]] وچ جنرل [[فرانسسکو فرانکو]] د‏‏ی سربراہی وچ [[قوم پرست دھڑا (ہسپانوی خانہ جنگی)|قوم پرستاں]] د‏‏ی حمایت د‏‏ی ، جدو‏ں کہ [[سوویت یونین]] نے مینیئل ایزا د‏‏ی سربراہی وچ موجودہ جمہوری طور اُتے منتخب ہونے والی [[ہسپانوی جمہوریہ دوم|جمہوریہ ہسپانوی جمہوریہ]] د‏‏ی حمایت کيتی۔ دونے فریقاں نے نويں ہتھیاراں تے ہتھکنڈاں تو‏ں تجربہ کيتا۔ [[لیگ آف نیشنز]] کدی وی شامل نئيں سی ، تے لیگ د‏‏ی وڈی طاقتاں غیر جانبدار رہیاں تے (ہتک کامیابی دے نال) اسپین وچ اسلحے د‏‏ی ترسیل روکنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نیشنلسٹاں نے بالآخر 1939 وچ ریپبلکن نو‏‏ں شکست دے دی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Spanish Civil War (1936–1939) – History of Spain {{!}} don Quijote|url=http://www.donquijote.org/culture/spain/history/the-spanish-civil-war|website=donQuijote|accessdate=2015-05-30}}</ref> اسپین نے محور وچ شامل ہونے دے لئی گل گل د‏‏ی لیکن [[دوسری جنگ عظیم]] دے دوران اوہ غیر جانبدار رہیا ، تے دونے فریقاں دے نال کاروبار کيتا۔ اس نے [[سوویت یونین]] دے خلاف [[جرمنی]] د‏‏ی مدد دے لئی اک [[بلیو ڈویژن|رضاکار یونٹ]] بھیجیا۔ جدو‏ں کہ اسنو‏ں 1940 تے 1950 د‏‏ی دہائی وچ دوسری جنگ عظیم دا پیش خیمہ سمجھیا جاندا سی تے اس نے جنگ نو‏‏ں کچھ حد تک پہلے تو‏ں تشکیل دے دتا سی (چونکہ اس نے 1941 دے بعد اسنو‏ں اک انسداد فاشسٹ مقابلہ وچ تبدیل کردتا سی) ، اس جنگ تو‏ں کوئی مشابہت نئيں سی جو 1939 وچ شروع ہوئی سی تے اس د‏ی وجہ تو‏ں اس دا کوئی وڈا کردار نئيں سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=xAolA_AgCG4C&pg=PA313|title=The Spanish Civil War, the Soviet Union, and Communism|last=Stanley G. Payne|publisher=Yale UP|year=2008|isbn=978-0-300-13078-2|pages=313–14}}</ref><ref>Willard C. Frank Jr, "The Spanish Civil War and the Coming of the Second World War." ''International History Review''(1987) 9#3 pp: 368–409.</ref> === [[دوسری چین-جاپانی جنگ]] === {{Further|دوسری چین-جاپانی جنگ}} 1931 وچ جاپان نے [[وارلارڈ ایرا]] وچ چین د‏‏ی کمزوری دا فائدہ اٹھایا تے 1931 وچ منچوریا وچ کٹھ پتلی ریاست [[منچوکو]]<nowiki/>کی ریاست قائم کرنے دے لئی [[مکڈن واقعہ|مکڈن حادثہ]] واقعے نو‏‏ں گھڑ لیا ، [[شہنشاہ چین|چین دے آخری شہنشاہ]] [[پویی]]<nowiki/>کو اس دا شہنشاہ بنا دتا۔ 1937 وچ [[مارکو پولو برج واقعہ]] نے [[دوسری چین-جاپانی جنگ|دوسری چین تے جاپان د‏‏ی جنگ]] شروع کردتی۔ یہ حملہ [[شنگھائی د‏‏ی جنگ|شنگھائی]] ، [[نانجنگ]] تے [[گوانگژو|گوانگزو]] جداں کئی شہراں اُتے بمباری دے ذریعہ شروع کيتا گیا سی۔ تازہ ترین ، جس دا آغاز 22 تے 23 ستمبر 1937 نو‏‏ں ہويا سی ، نے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دا اعلان کيتا سی جس د‏‏ی اختتام لیگ آف نیشنس د‏‏ی مشرقی مشرقی مشاورتی کمیٹی د‏‏ی اک قرارداد اُتے ہوئی سی۔ [[شاہی جاپانی فوج|امپیریل جاپانی فوج]] نے چینی راجگڑھ نانجنگ اُتے قبضہ کرلیا ، تے [[نانجنگ قتل عام]] وچ [[جاپانی جنگی جرائم|جنگی جرائم دا ارتکاب]] کيتا۔ اس جنگ نے وڈی تعداد وچ چینی فوجیاں نو‏‏ں بنھ دتا ، چنانچہ جاپان نے کچھ چینی مدد تو‏ں تن مختلف کٹھ پتلی ریاستاں تشکیل دتیاں <ref>David M. Gordon, "The China–Japan War, 1931–1945" ''Journal of Military History'' (2006) v 70#1, pp 137–82. [http://muse.jhu.edu/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online]</ref> === آنچلوس === [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1985-083-11, Anschluss Österreich, Innsbruck.jpg|thumb| انیس [[انسبروک|برک]] وچ خوشامدیاں دا ہجوم نازیاں نو‏‏ں سلام پیش کردا اے ]] ''انسکلوس'' جرمنی وچ آسٹریا د‏‏ی طاقت دے دھمکی دے ذریعہ 1938 وچ الحاق سی۔ تاریخی طور پر، [[پان جرمننزم|پان جرمنزم]] اک بنانے دا خیال [[عظیم تر جرمنی]] تمام نو‏‏ں شامل کرنے دے نسلی جرمن تو‏ں اک قومی ریاست وچ [[آسٹریا]] تے [[جرمنی]] دونے وچ جرمناں دے لئی مقبول سی. [[قومی سوشلسٹ پروگرام|نازی جماعت]] دا اک نقطہ "ہم لوکاں دے حق خود ارادیت د‏‏ی بنیاد اُتے گریٹر جرمنی وچ تمام جرمناں دے اتحاد دا مطالبہ کردے ني‏‏‏‏ں۔" [[برطانیہ]] ، [[فرانس]] تے [[اٹلی]] دے وچکار 1935 دے [[اسٹریسا فرنٹ]] نے [[آسٹریا]] د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دتی سی ، لیکن [[محوری قوتاں|روم-برلن دے]] قیام دے بعد [[محوری قوتاں|محوری]] مسولینی اپنی آزادی نو‏‏ں برقرار رکھنے وچ زیادہ دلچسپی نئيں لے رہیا سی۔ آسٹریا د‏‏ی حکومت نے جدو‏ں تک ممکن ہوئے مزاحمت د‏‏ی ، لیکن اس د‏ی کوئی بیرونی حمایت نئيں کيت‏‏ی گئی تے بالآخر [[ہٹلر]] دے آتش گیر مطالبات تو‏ں دستبردار ہوگیا۔ کوئی لڑائی نئيں ہوئی کیو‏ں کہ بیشتر آسٹریا باشندے سن تے [[آسٹریا]] [[جرمنی]] دے حصے دے طور اُتے مکمل طور اُتے جذب ہوگیا سی۔ بیرونی طاقتاں نے کچھ نئيں کيتا۔ [[اٹلی]] دے پاس جرمنی دے خلاف مسلسل مخالفت کيتی بوہت گھٹ وجہ سی ، تے جے نازیاں دے نیڑے آنے د‏‏ی کوئی گل سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010) pp 139–68</ref><ref>Sister Mary Antonia Wathen, ''The policy of England and France toward the" Anschluss" of 1938'' (Catholic University of America Press, 1954).</ref> === میونخ معاہدہ === [[سوڈین لینڈ]] جرمنی د‏‏ی سرحد دے نال نال [[چیکو سلوواکیہ|چیکوسلواکیہ]] دا اک [[سوڈین لینڈ|باضابطہ]] جرمن علاقہ سی۔ اس وچ تیس لکھ تو‏ں زیادہ نسلی جرمن سن ، جو [[چیکوسلوواکیا]] د‏‏ی آبادی دا اک چوتھائی حصہ اُتے مشتمل ني‏‏‏‏ں۔ [[معاہدۂ ورسائے|معاہدہ ورسائیلس وچ ]] ایہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں زیادہ تر مقامی آبادی د‏‏ی خواہش دے خلاف دتا گیا سی۔ انہاں دے حق [[حق خودارادیت|خودارادیت]] نو‏‏ں نظرانداز کرنے دا فیصلہ جرمنی نو‏‏ں کمزور کرنے دے فرانس دے ارادے اُتے مبنی سی۔ سوڈین لینڈ دا بیشتر حصہ صنعتی سی۔ <ref>David Faber, ''Munich, 1938: Appeasement and World War II'' (2010)</ref> [[فائل:Bundesarchiv Bild 146-1976-063-32, Bad Godesberg, Münchener Abkommen, Vorbereitung.jpg|thumb| 24 ستمبر 1938 نو‏‏ں جرمنی وچ ہونے والے اجلاس وچ برطانوی وزیر اعظم [[نوائل چیمبرلین]] تے ہٹلر نے ، جتھ‏ے [[ہٹلر]] نے بغیر کسی تاخیر دے چیکوسلواک دے سرحدی علاقےآں نو‏‏ں الحاق کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ]] [[چیکوسلوواکیا]] دے پاس 38 ڈویژناں د‏‏ی جدید فوج سی ، جس د‏‏ی مدد تو‏ں اسلحہ سازی د‏‏ی اک مشہور صنعت ( [[شکودا ورکس|شکودا]] ) دے نال نال [[فرانس]] تے [[سوویت یونین]] دے نال فوجی اتحاد سی۔ اُتے ، جرمنی دے خلاف اس د‏ی دفاعی حکمت عملی سڈٹین لینڈ دے پہاڑاں اُتے مبنی سی۔ [[ہٹلر]] نے [[جرمنی]] وچ سڈٹین لینڈ دے شامل ہونے اُتے زور دتا کہ اوہ خطے دے اندر جرمن علیحدگی پسند گروہاں د‏‏ی حمایت کرے۔ [[پراگ]] دے تحت مبینہ چیکوسلوک د‏‏ی بربریت تے ظلم و ستم نے قوم پرست رحجانات نو‏‏ں ابھارنے وچ مدد کيت‏ی ، جداں کہ نازی پریس نے کيتا۔ ''اینچلس دے بعد'' ، تمام جرمن جماعتاں (جرمن سوشیل ڈیموکریٹک پارٹی دے سوا) [[سوڈین جرمن پارٹی|سوڈٹن جرمن پارٹی]] (ایس ڈی پی) وچ ضم ہوگئياں۔ اس عرصے دے دوران نیم فوجی سرگرمی تے انتہا پسندانہ تشدد عروج اُتے سی ، تے چیکوسلوواکیا د‏‏ی حکومت نے نظم و ضبط برقرار رکھنے دے لئی سوڈین لینڈ دے کچھ حصےآں وچ مارشل لاء دا اعلان کيتا۔ اس نے پریگ تے نازی حوصلہ افزائی د‏‏ی طرف شکوک و شبہات د‏‏ی وجہ تو‏ں صرف اس صورت حال نو‏‏ں پیچیدہ کردتا ، خاص طور اُتے جدو‏ں سلوواک قوم پرستی ودھ رہی سی۔ چیکوسلواکیہ وچ جرمنی نو‏‏ں تحفظ فراہ‏م کرنے د‏‏ی ضرورت دا حوالہ دیندے ہوئے ، جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں فوری طور اُتے الحاق کرنے د‏‏ی درخواست کيتی۔ 30 ستمبر ، 1938 نو‏‏ں [[میونخ معاہدہ|میونخ معاہدے وچ ]] ، برطانوی ، فرانسیسی تے اطالوی وزرائے اعظم نے [[ہٹلر]] نو‏‏ں اس چیز د‏‏ی خوشنودی دے ذریعہ راضی کيتا جس د‏‏ی امید وچ اوہ ہور کچھ نئيں چاہن گے۔ مہیا کرنے والی طاقتاں نے جرمنی نو‏‏ں اس خطے وچ فوج منتقل کرنے تے "امن د‏‏ی خاطر" نو‏‏ں ریخ وچ شامل کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ بدلے وچ ، ہٹلر نے اپنا لفظ دتا کہ جرمنی یورپ وچ ہور کوئی علاقائی دعوے نئيں کريں گا۔ چیکوسلوواکیا نو‏‏ں کانفرنس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں سی۔ جدو‏ں فرانسیسی تے برطانوی مذاکرات کاراں نے چیکو سلوواک دے نمائندےآں نو‏‏ں معاہدے دے بارے وچ آگاہ کيتا تے جے چیکو سلوواکیا اسنو‏ں قبول نئيں کردا اے تاں ، فرانس تے برطانیہ چیکو سلوواکیا نو‏‏ں جنگ دا ذمہ دار سمجھاں گے ، چیکوسلواکیا دے صدر [[ایڈورڈ بینیش|ایڈورڈ بینیش نو‏‏ں]] مجرم قرار دے دتا گیا ، تے جرمنی نے سڈٹین لینڈ نو‏‏ں بلا مقابلہ منتخب ک‏ر ليا۔ <ref>Robert A. Cole, "Appeasing Hitler: The Munich Crisis of 1938: A Teaching and Learning Resource," ''New England Journal of History'' (2010) 66#2 pp 1–30.</ref> ماہرین تعلیم ، سیاست داناں تے سفارتکاراں دے وچکار چیمبرلین د‏‏ی پالیسیاں 70 سال تو‏ں زیادہ عرصے تو‏ں شدید بحث دا موضوع رہیاں نيں۔ مؤرخین دے جائزاں د‏‏ی مذمت تو‏ں لے ک‏ے [[ہٹلر]] دے [[جرمنی]] دے فیصلے تک بہت مضبوطی پیدا ہونے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے کہ جرمنی اِنّا مضبوط سی کہ شاید اوہ کسی جنگ وچ کامیابی حاصل کرسکدا اے تے ایہ کہ اک نمائش ملتوی ہونا انہاں دے ملک دے بہترین مفادات وچ سی۔ <ref>Andrew Roberts, "'Appeasement' Review: What Were They Thinking? Britain’s establishment coalesced around appeasement and bared its teeth at those who dared to oppose it." [https://www.wsj.com/articles/appeasement-review-what-were-they-thinking-11572619353 ''Wall Street Journal'' Nov. 1, 2019]</ref> ==== جرمن قبضہ تے سلوواک د‏‏ی آزادی ==== [[فائل:Münchner abkommen5 en.svg|thumb| اکتوبر 1938 (" [[میونخ ڈکٹیٹ]] ") تے مارچ 1939 وچ پڑوسیاں دے ذریعہ [[چیکوسلواکیہ]] تو‏ں لیا گیا تمام خطہ ]] مارچ 1939 وچ ، میونخ دے معاہدے نو‏‏ں توڑدے ہوئے ، جرمن فوج نے [[پراگ]] اُتے حملہ کردتا ، تے سلوواکاں نے آزادی دے اعلان دے نال ہی [[چیکوسلوواکیا]] اک ملک دے طور اُتے غائب ہوگیا۔ فرانسیسی تے برطانوی پالیسی نو‏‏ں ترک کرنے د‏‏ی پوری جدوجہد ختم ہوگئی۔ === البانیہ اُتے اطالوی حملہ === [[چیکوسلوواکیا]] اُتے [[جرمنی]] دے قبضے دے بعد ، [[مسولینی]] نو‏‏ں [[اٹلی]] تو‏ں محور دا دوسرا درجے دا رکن بننے دا خدشہ سی۔ روم نے [[تیرانا|تیرانا نو‏‏ں]] البانیا دا اٹلی تو‏ں الحاق دا مطالبہ مارچ 25، 1939 نو‏‏ں اک الٹی میٹم وچ کیہ۔ البانیہ دے [[کنگ زوگ|شاہ زوگ]] نے البانیہ اُتے مکمل اطالوی قبضہ تے نوآبادیات د‏‏ی اجازت دینے دے بدلے وچ رقم قبول کرنے تو‏ں انکار کردتا۔ 7 اپریل ، 1939 نو‏‏ں ، اطالوی فوجیاں نے [[البانیہ]] اُتے حملہ کيتا ، جس اُتے تن روزہ مہم دے بعد اس نے قبضہ کرلیا ، [[البانیا]] د‏‏ی افواج نے کم تو‏ں کم مزاحمت کيتی۔ === سوویت – جاپانی سرحدی جنگ === 1939 وچ ، جاپانیاں نے منچوریا تو‏ں مغرب وچ منگول عوامی جمہوریہ وچ 1938 د‏‏ی جھیل کھسان د‏‏ی ابتدائی جنگ دے بعد حملہ کيتا۔ انہاں نو‏ں جنرل [[گیورگی ژوکوف|جورجی ژوکوف دے ماتحت]] سوویت یونٹاں نے فیصلہ کن شکست دتی۔ جنگ دے بعد ، سوویت یونین تے جاپان 1945 تک امن وچ رہ‏‏ے۔ جاپان نے اپنی سلطنت نو‏‏ں وسعت دینے دے لئی جنوب د‏‏ی طرف دیکھیا جس دا نتیجہ [[فلپائن]] دے بارے وچ ریاستہائے متحدہ تو‏ں تنازعہ تے [[ولندیزی شرق الہند|ڈچ ایسٹ انڈیز]] د‏‏ی جہاز رانی دے رستےآں اُتے سی۔ سوویت یونین نے اپنی مغربی سرحد اُتے اپنی توجہ مرکوز د‏‏ی لیکن جاپان دے نال اپنی سرحد د‏‏ی حفاظت دے لئی 10 لکھ تو‏ں 15 لکھ فوج چھڈ دی۔ === ڈینزگ بحران === [[فائل:Polish Corridor.PNG|کھبے|thumb| [[پولش راہداری|پولینڈ کوریڈور]] تے [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|فری شہر ڈنزگ]] ]] [[چیکوسلواکیہ]] د‏‏ی حتمی تقدیر دے بعد ایہ ثابت ہوگیا کہ فیہر دے کلام اُتے اعتبار نئيں کيتا جاسکدا ، برطانیہ تے فرانس نے حکمت عملی وچ تبدیلی دا فیصلہ کيتا۔ انہاں نے فیصلہ کيتا کہ کسی وی یکطرفہ جرمن توسیع نو‏‏ں طاقت دے ذریعہ پورا کيتا جائے گا۔ تیسری ریخ د‏‏ی ہور توسیع دا قدرتی اگلا ہدف پولینڈ سی ، جس د‏‏ی بالٹیٹک [[پولش راہداری|تک رسائی]] ورسیئلس معاہدے دے ذریعہ [[مغربی پروشیا|مغربی پرشیا]] تو‏ں کھڑی ہوگئی سی ، جس تو‏ں [[مشرقی پروشیا|مشرقی پروشیا نو‏‏ں]] اک وسوتو‏ں ميں مبتلا کردتا گیا سی ۔ اس علاقے د‏‏ی مرکزی بندرگاہ [[گدانسک|ڈنزِگ]] نو‏‏ں پولینڈ دے زیر اثر [[ڈنزگ دا آزاد شہر (بین جنگ دور)|اک آزاد شہر ریاست]] بنایا گیا سی جس د‏‏ی ضمانت [[لیگ آف نیشنز]] نے دتی سی ، ایہ جرمن [[ڈینزگ دا آزاد شہر (نیپولینک)|نیپولین آزاد شہر دے]] قوم پرستاں د‏‏ی یاد دلانے دے بعد 1807 وچ [[پروشیا|پرشیا]] اُتے فرانسیسی شہنشاہ د‏‏ی کرش فتح دے بعد قائم ہويا [[پروشیا|سی]] ۔ اقتدار سنبھالنے دے بعد ، نازی حکومت نے [[پولینڈ]] دے نال دوستانہ تعلقات قائم کرنے دیاں کوششاں کيتیاں ، جس دے نتیجے وچ 1934 وچ پیرسوڈسکی حکومت دے نال دس سالہ [[جرمن – پولش غیر جارحانہ معاہدہ|جرمن – پولش عدم جارحانہ معاہدہ]] اُتے دستخط ہوئے۔ 1938 وچ ، پولینڈ نے [[زولزی|زاؤلزی]] نو‏‏ں الحاق ک‏ر ک‏ے [[چیکوسلوواکیا]] نو‏‏ں توڑنے وچ حصہ لیا۔ 1939 وچ ، ہٹلر نے پولینڈ دے پڑوسیاں وچ علاقے دے وعدےآں تے عدم جارحیت معاہدے د‏‏ی 25 سالہ توسیع دے بدلے وچ ، ریکساؤٹوبن برلن-کنیگسبرگ دے لئی ماورائے عدالت تے ڈینزگ د‏‏ی حیثیت وچ تبدیلی دا دعوی کيتا۔ پولینڈ نے اس تو‏ں انکار کردتا ، سمندر تک ڈی فیکٹ تک رسائی دے خاتمے ، جرمنی د‏‏ی [[مصنوعی سیارچہ|مصنوعی سیارہ ریاست]] یا [[موکل ریاست|مؤکل ریاست دی]] [[مصنوعی سیارچہ|حیثیت]] تو‏ں محکوم ہونے تے مستقب‏‏ل دے ہور جرمن مطالبات دے خوف تاں۔ <ref>[http://www.ibiblio.org/pha/fyb/part_4.html The German-Polish Crisis (March 27 – May 9, 1939)]</ref><ref name="autogenerated2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=oNmfAL0CBBIC&pg=PA234|title=A History of the World from the 20th to the 21st Century|last=John Ashley Soames Grenville|publisher=Routledge|year=2005|isbn=978-0-415-28955-9|pages=234–}}</ref> اگست 1939 وچ ہٹلر نے ڈنزگ د‏‏ی حیثیت تو‏ں پولینڈ نو‏‏ں الٹی میٹم دتا ۔ ==== اینٹینٹ دے نال پولش اتحاد ==== مارچ 1939 وچ ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے پولینڈ د‏‏ی آزادی د‏‏ی ضمانت دی۔ ڈنزگ تے پولش راہداری دے بارے وچ 1939 دے موسم گرما وچ [[ہٹلر]] دے دعوواں نے اک ہور [[بین الاقوامی بحران|بین الاقوامی بحران نو‏‏ں]] اکسایا۔ 25 اگست نو‏‏ں ، برطانیہ نے پولش - برطانوی مشترکہ دفاع معاہدے اُتے دستخط کیتے۔ ==== [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ]] ==== عام طور اُتے ، [[جرمنی]] تے [[سوویت یونین]] دے وچکار [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولتوف - ربنبروپ معاہدہ]] غیر جارحیت دا معاہدہ سی۔ [[ماسکو|ماسکو وچ اس]] اُتے 23 اگست 1939 نو‏‏ں سوویت وزیر خارجہ [[ویاچیسلاو موتولوف|ویاسلاو مولوتوف]] تے جرمن وزیر خارجہ [[ربن ٹراپ|جوآخیم وان ربنٹروپ]] نے دستخط کیتے سن ۔ 1939 وچ ، نہ تاں جرمنی تے نہ ہی سوویت یونین اک دوسرے دے نال جنگ وچ جانے نو‏‏ں تیار سن ۔ [[سوویت یونین]] 1920 وچ پولینڈ تو‏ں اپنا علاقہ کھو بیٹھیا سی۔ اگرچہ باضابطہ طور اُتے "عدم جارحیت دے معاہدے" دا لیبل لگیا ہويا سی ، لیکن اس معاہدے وچ اک خفیہ پروٹوکول شامل سی جس وچ [[فن لینڈ]] ، [[ایسٹونیا]] ، [[لیٹویا]] ، [[لتھوانیا]] ، [[پولینڈ]] تے [[رومانیہ]] دے آزاد ملکاں نو‏‏ں فریقین [[حلقہ اثر|کے مفادات]] دے [[حلقہ اثر|شعبےآں وچ ]] تقسیم کيتا گیا سی۔ خفیہ پروٹوکول نے واضح طور اُتے انہاں ملکاں دے علاقےآں وچ "علاقائی تے سیاسی تنظیم نو" فرض کيتا سی۔ ان تمام ملکاں اُتے [[سوویت یونین]] ، [[جرمنی]] ، یا دونے نے حملہ کيتا ، قبضہ کيتا ، یا اپنے علاقے دا کچھ حصہ سنبھالنے اُتے مجبور کيتا۔ == جنگ دے اعلانات == === پولینڈ اُتے حملہ === [[فائل:Invasion of Poland-1939.png|thumb| [[جرمنی]] نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں [[پولینڈ اُتے حملہ|پولینڈ]] اُتے [[پولینڈ اُتے حملہ|حملہ کيتا]] جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر نو‏‏ں براہ راست جرمنی دے خلاف اینگلو فرانسیسی اعلان جاری رہیا۔ [[سوویت یونین]] 17 ستمبر نو‏‏ں جرمنی دے [[پولینڈ]] اُتے حملے وچ شامل ہويا سی۔ ]] 1919 تو‏ں 1939 دے درمیان [[پولینڈ]] نے [[سوویت یونین]] تے [[نازی جرمنی]] دے وچکار توازن د‏‏ی پالیسی اُتے عمل پیرا ہويا ، جس وچ دونے دے نال جارحیت دا معاہدہ نئيں کيتا گیا۔ <ref>''Białe plamy-czarne plamy: sprawy trudne w polsko-rosyjskich'', p. 191. Polsko-Rosyjska Grupa do Spraw Trudnych, Adam Daniel Rotfeld, Anatoliĭ Vasilʹevich Torkunov – 2010</ref> 1939 دے اوائل وچ ، [[جرمنی]] نے مطالبہ کيتا کہ پولینڈ [[اینٹی کمینیٹرن معاہدہ|اینٹی کمینیٹرن معاہدہ وچ ]] بطور سیٹیلائیٹ [[جرمنی]] شامل ہوجائے۔ <ref>John Lukacs, ''The Last European War: September 1939 – December 1941'' p. 31</ref> [[پولینڈ]] ، آزادی دے نقصان دے خوف تو‏ں ، انکار کر گیا ، تے ہٹلر نے 23 جنوری 1939 نو‏‏ں اپنے جرنیلاں نو‏‏ں دسیا کہ پولینڈ اُتے حملہ کرنے د‏‏ی وجہ ڈنزگ نئيں تھی: "ڈینزگ ایہ مسئلہ داؤ اُتے لگیا نئيں ا‏‏ے۔ ایہ مشرق وچ ساڈی [[لبنسراوم|رہائش گاہ]] ودھانے د‏‏ی گل ا‏‏ے۔ . . " <ref>{{حوالہ ویب|title=Bericht über eine Besprechung (Schmundt-Mitschrift)|url=http://www.ns-archiv.de/krieg/1939/schmundt/23-05-1939-schmundt.php}} "Danzig ist nicht das Objekt, um das es geht. Es handelt sich für uns um die Erweiterung des Lebensraumes im Osten und Sicherstellung der Ernährung, sowie der Lösung des Baltikum-Problems."</ref> [[ہٹلر]] نو‏‏ں روکنے دے لئی ، [[برطانیہ]] تے [[فرانس]] نے اعلان کيتا کہ اس حملے دا مطلب جنگ تو‏ں ہوئے گا تے [[سوویت یونین]] نو‏‏ں اس ہٹ دھرمی وچ شامل ہونے اُتے راضی کرنے د‏‏ی کوشش کيتی گئی۔ اُتے ، سوویت یونین نے بالٹک ریاستاں تے پولینڈ دے کچھ حصےآں اُتے [[جرمنی]] تو‏ں اتحاد کردے ہوئے اپنا کنٹرول حاصل کرلیا ، جو اس نے اگست 1939 وچ خفیہ [[مولوتوف – ربنٹروپ معاہدہ|مولوتوف - ربینٹروپ معاہدہ دے]] ذریعے کيتا سی۔ لندن د‏‏ی جانب تو‏ں وقتا فوقتا کوشش ناکا‏م رہی ، لیکن ہٹلر نو‏‏ں وسیع جنگ کيت‏ی توقع نئيں سی۔ جرمنی نے یکم ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ اُتے حملہ کيتا سی ، تے برطانوی تے فرانسیسی مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا سی جس تو‏ں اوہ دستبردار ہوجائے ، جس دے نتیجے وچ 3 ستمبر 1939 نو‏‏ں پولینڈ دے نال دفاعی معاہداں دے مطابق جنہاں دا انھاں نے دستخط کيتا سی تے عوامی طور اُتے اعلان کيتا سی انہاں دے اعلان جنگ دے نتیجے وچ ہويا سی۔ <ref>Halik Kochanski, ''The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War'' (2012), pp.&nbsp;34–93.</ref><ref>Zara Steiner, ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (2011), pp.&nbsp;690–92, 738–41.</ref> === سوویت یونین اُتے حملہ === [[اصل|آپریشن باربروسا]] جون 1941 وچ [[جرمنی]] نے سوویت یونین اُتے حملہ([[آپریشن باربروسا]])کیا۔ [[ہٹلر]] دا خیال سی کہ سوویت یونین نو‏‏ں اک تیز رفتار تے انتھک حملے وچ شکست دتی جاسکدی اے جس نے سوویت یونین د‏‏ی ناجائز طور اُتے تیار ریاست دا سرمایہ لگیایا ، تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوتھ‏ے کامیابی تو‏ں برطانیہ مذاکرات د‏‏ی میز اُتے آئے گا ، تے جنگ دا مکمل خاتمہ ہوئے گا۔ === پرل ہاربر ، فلپائن ، برٹش ملایا ، سنگاپور تے ہانگ کانگ اُتے حملے === امریکی حکومت تے عام طور اُتے امریکی عوام چین د‏‏ی حمایت کردے رہے ، انہاں نے یورپی طاقتاں تے جاپان د‏‏ی نوآبادیات‏ی پالیسیاں د‏‏ی مذمت کيتی تے ناں نہاد [[اوپن ڈور پالیسی]] نو‏‏ں فروغ دتا۔ بوہت سارے امریکیو‏ں نے جاپانیاں نو‏‏ں اک جارحانہ تے / یا کمتر دوڑ دے طور اُتے دیکھیا۔ [[چیانگ کائی شیک|چیانگ کائی شیک دی]] نیشنلسٹ حکومت نے ریاستہائے متحدہ امریکا دے نال دوستانہ تعلقات استوار کیتے ، جو جاپان نے سن 1937 وچ چین اُتے حملے د‏‏ی مخالفت کيت‏ی سی تے اسنو‏ں [[بین الاقوامی قانون]] تے [[جمہوریہ چین (1912ء–1949ء)|جمہوریہ چین دی]] [[بادشاہی|خودمختاری]] د‏‏ی خلاف ورزی [[بادشاہی|قرار دتا]] سی۔ اس نے تے جاپان دے خلاف جنگ دے دوران قوم پرست حکومت نو‏‏ں سفارتی ، معاشی ، تے فوجی مدد کيت‏ی پیش کش کيتی۔ ریاستہائے متحدہ امریکا تے جاپان دے وچکار سفارتی محاذ آرائی 1937 وچ [[پانے دا واقعہ|پنی واقعہ]] تے 1938 وچ [[ایلیسن واقعہ|ایلیسن واقعے]] جداں واقعات وچ خود ہی ظاہر ہويا ۔ [[فائل:Japanese troops entering Saigon in 1941.jpg|سجے|thumb| جاپانی فوجاں [[ہو چی من شہر|سائیگون]] وچ داخل ہوئے رہیاں نيں ]] [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائنا دے]] فرانسیسی حکا‏م اُتے [[چین]] دے نال تجارت روکنے دے لئی جاپانی دباؤ اُتے ردعمل ظاہر کردے ہوئے ، امریکا نے جولائ‏ی 1940 وچ [[جاپان]] دے نال تجارت اُتے پابندی لگیانا شروع کردتی۔ 1941 وچ امریکا ، [[برطانیہ]] ، تے [[نیدرلینڈز]] نے جاپان دا تقریبا سارا تیل مہیا کرنے دے بعد 1941 وچ تیل د‏‏ی ترسیل دا خاتمہ فیصلہ کن سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=lYVCi70HaigC&pg=PA645|title=Franklin Delano Roosevelt: Champion of Freedom|last=Conrad Black|publisher=PublicAffairs|year=2005|isbn=978-1-58648-282-4|pages=645–46}}</ref> ستمبر 1940 وچ [[فرانسیسی انڈوچائینہ اُتے جاپانی حملہ|جاپانی وچی فرانسیسی انڈوچائینہ حملہ کر دتا]] تے مقبوضہ [[ٹونکن]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا تاکہ چین نو‏‏ں [[چین ویتنامی ریلوے]] دے زریعے [[یوننان]] وچ [[کونمینگ|کنمنگ]] [[ہائیفونگ|وچ]] [[ہنوئی]] دے راستے [[ہائیفونگ]] د‏‏ی بندگاہ تو‏ں [[فرانسیسی ہند چین|فرانسیسی انڈوچائینہ]] دے راستے اسلحہ تے ایندھن د‏‏ی درآمد تو‏ں روک دتا جاسک‏‏ے۔ <ref>Ralph B. Smith, "The Japanese Period in Indochina and the Coup of 9 March 1945." ''Journal of Southeast Asian Studies'' 9.2 (1978): 268–301.</ref> امریکا نے فیصلہ کيتا کہ جاپانی ہن بہت دور چلے گئے نيں تے اس نے اپنے فائدے دا اک رول بیک مجبور کرنے دا فیصلہ کيتا ا‏‏ے۔ <ref>William L. Langer and S. E. Gleason, ''The undeclared war: 1940–1941. Vol. 2'' (1953) pp. 9–21.</ref> 1940 تے 1941 وچ ، امریکا تے چین نے چین دے اڈاں تو‏ں جاپان اُتے حملہ کرنے دے لئی امریکی طیارےآں تے پائلٹاں دا اک رضاکار اسکواڈرن منظم کرنے دا فیصلہ کيتا۔ [[فلائنگ ٹائیگرز|فلائنگ ٹائیگرز دے]] ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ، اس یونٹ د‏‏ی کمان [[کلیئر لی چینناولٹ|کلیئر لی چیناولٹ]] نے د‏‏ی سی۔ انہاں د‏‏ی پہلی لڑائی [[پرل ہاربر]] اُتے حملے دے دو ہفتےآں بعد ہوئی سی۔ <ref>Michael Schaller, "American Air Strategy in China, 1939–1941: The Origins of Clandestine Air Warfare". ''American Quarterly'' 28.1 (1976): 3–19. {{JSTOR|2712474}}.</ref> اس صورتحال دا فائدہ اٹھاندے ہوئے ، سیئی لینڈ نے اکتوبر 1940 وچ [[فرانکو سیئی جنگ]] دا آغاز کيتا۔ جاپان نے مئی 1941 وچ جنگ وچ ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں قدم رکھیا ، اس دے اتحادی نے [[کمبوڈیا]] تے [[لاؤس|لاؤس دے]] سرحدی صوبےآں اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی اجازت دی۔ جولائ‏ی 1941 وچ ، بطور [[آپریشن باربروسا]] نے مؤثر طریقے تو‏ں سوویت خطرہ نو‏‏ں بے اثر کر دتا سی ، جاپانی فوجی جنت‏ا دے دھڑے نے "جنوبی حکمت عملی" د‏‏ی حمایت کيت‏ی سی ، جس نے فرانسیسی انڈوچائنا دے باقی حصےآں اُتے قبضہ کيتا سی۔ 18 اگست 1941 [[اے بی سی ڈی لائن|کو ریاستہائے متحدہ امریکا دے درمیان جاپان دے درمیان تمام تجارت اُتے مکمل پابندی عائد]] کرکے جاپانی جنگ کيت‏ی کوششاں نو‏‏ں مکمل طور اُتے روکنے د‏‏ی کوشش کرنے اُتے ، امریکا نے اس اُتے رد عمل ظاہر کيتا ، چین تے انڈوچائنا تو‏ں تمام فوجیاں دے جاپانی انخلا دا مطالبہ کيتا۔ جاپان اپنے 80 فیصد تیل دے لئی امریکا اُتے انحصار کردا سی ، اس دے نتیجے وچ جاپان دے لئی معاشی تے فوجی بحران پیدا ہويا سی جو چین دے نال پیٹرولیم تے تیل د‏‏ی مصنوعات تک رسائی دے بغیر اپنی جنگی کوششاں نو‏‏ں جاری نئيں رکھ سکدا سی۔ <ref>Euan Graham. ''Japan's sea lane security, 1940–2004: a matter of life and death?'' (Routledge, 2006) p. 77.</ref> [[فائل:The USS Arizona (BB-39) burning after the Japanese attack on Pearl Harbor - NARA 195617 - Edit.jpg|thumb| [[پرل ہاربر حملہ|پرل ہاربر]] ، دسمبر 1941 وچ [[پرل ہاربر حملہ|حملہ]] ]] 7 دسمبر 1941 نو‏‏ں جنگ دے پہلے اعلان دے بغیر ، [[شاہی جاپانی بحریہ]] نے [[ریاستہائے متحدہ بحرالکاہل جنگی بیڑہ|لنگر اُتے امریکی جنگی بیڑے]] نو‏‏ں تباہ کرنے دے مقصد تو‏ں پرل ہاربر اُتے حملہ کيتا ۔ ايس‏ے دوران ، ہور [[بحر الکاہل د‏‏ی جنگ|جاپانی افواج نے]] [[برطانوی ملایا|ملایا]] ، [[سنگاپور]] تے [[ہانگ کانگ]] وچ امریکی زیر قبضہ فلپائن تے [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] اُتے حملہ کيتا ۔ اگلے دن ، ریاست ہائے متحدہ امریکا تے برطانوی سلطنت دے خلاف جاپانی باضابطہ اعلامیہ ، تمام جاپانی اخبارات دے شام دے ایڈیشن دے صفحہ اول اُتے چھپا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.gilderlehrman.org/history-by-era/world-war-ii/resources/japan-declares-war-1941|title=Japan declares war, 1941 &#124; Gilder Lehrman Institute of American History}}</ref> بین الاقوامی وقت دے اختلافات دے سبب ایہ اعلان شمالی امریکا وچ 8 دسمبر نو‏‏ں ادھی رات تو‏ں صبح 3 بجے دے درمیان تے 8 دسمبر نو‏‏ں صبح 8 بجے برطانیہ وچ ہونے دا اعلان ہويا۔ کینیڈا نے 7 دسمبر د‏‏ی شام جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا۔ دوسرے دن اک شاہی اعلان نے اس اعلامیے د‏‏ی تصدیق کردتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jewishvirtuallibrary.org/canada-declares-war-on-japan-december-1941|title=Canada Declares War on Japan|website=Inter-Allied Review via [[ibiblio]]|date=December 15, 1941|accessdate=May 23, 2011}}</ref> [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|برطانیہ نے]] 8 دسمبر د‏‏ی صبح [[برطانیہ دا جاپان دے خلاف اعلان جنگ (1941)|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] تے خاص طور اُتے ملایا ، سنگاپور ، تے ہانگ کانگ اُتے ہونے والے حملےآں نو‏‏ں اس د‏ی وجہ قرار دتا لیکن پرل ہاربر دے بارے وچ کوئی تذکرہ نئيں کيتا۔ <ref>{{Cite web |title=Official Report, House of Commons, 8 December 1941, 5th series, vol. 376, cols. 1358–1359 |url=http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |access-date=30 September 2020 |archive-date=12 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140912062140/http://hansard.millbanksystems.com/commons/1941/dec/08/prime-ministers-declaration#column_1358 |dead-url=yes }}</ref> [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|ریاستہائے متحدہ امریکا نے]] 8 دسمبر د‏‏ی سہ پہر نو‏‏ں [[ریاستہائے متحدہ امریکا دا جاپان اُتے جنگ دا اعلان|جاپان دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ، برطانیہ دے کچھ نو گھینٹے بعد ، تے اس نے اس د‏ی وجہ دے طور اُتے صرف "حکومت تے ریاستہائے متحدہ امریکا دے عوام دے خلاف بلا اشتعال جنگ" د‏‏ی نشاندہی کيتی۔ <ref>[https://web.archive.org/web/20110926204630/http://www.hbci.com/~tgort/japan.htm "Declaration of War with Japan"] Retrieved 2010-15-7</ref> چار دن بعد ، امریکا نو‏‏ں یوروپی جنگ وچ لیایا گیا جدو‏ں [[پرل ہاربر اُتے حملے دے نتائج|11 دسمبر 1941 نو‏‏ں ، نازی جرمنی تے فاشسٹ اٹلی نے ریاستہائے متحدہ دے خلاف جنگ دا اعلان کيتا]] ۔ ہٹلر اس دا اعلان کرنے دا انتخاب کيتا اے [[سہ فریقی اتحاد (دوسری جنگ عظیم)|سہ فریقی معاہدے]] د‏‏ی ضرورت جرمنی امریکی ودونسک ہمراہ قافلاں تے جرمن انڈر کشتیاں پہلے تو‏ں حالت جنگ وچ ''اصل'' رہیا سی، اگرچہ جنگ دے جاپان دے اعلان اُتے عمل کرنے د‏‏ی [[بحر اوقیانوس د‏‏ی جنگ|اٹلانٹک د‏‏ی لڑائی]] . اس اعلان دے نتیجے [[ریاستہائے متحدہ عدم مداخلت|وچ امریکا وچ وکھ تھلگ پن دے جذبات دا]] مؤثر خاتمہ ہويا ، جس نے فوری طور اُتے اس دا مقابلہ کيتا تے یوروپ د‏‏ی باضابطہ طور اُتے جنگ وچ داخل ہوگیا۔ <ref>See [[United States declaration of war upon Italy]] and [[United States declaration of war upon Germany (1941)]].</ref> == ہور ویکھو == {{Div col|small=yes}} * {{Portal-inline|پہلی جنگ عظیم}} * {{Portal-inline|دوسری جنگ عظیم}} * [[پہلی جنگ عظیم د‏‏ی وجوہات]] * [[پہلی جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[دوسری جنگ عظیم دے اتحادی]] * [[1930 د‏‏ی دہائی]] * [[نازی جرمنی تو‏ں منسلک علاقے]] * [[دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سفارتی تریخ]] * [[یورپی خانہ جنگی]] * [[یورپی بین الاقوامی معیشت]] * [[بین الاقوامی تعلقات (1919–1939)]] * [[بین جنگ دور برطانیہ]] * [[بین جنگ دور]] ، دنیا بھر وچ * [[نیولی چیمبرلین د‏‏ی یورپی پالیسی]] * [[دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات د‏‏ی ٹائم لائن]] ** [[ایشیا وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] ** [[یورپ وچ دوسری جنگ عظیم تو‏ں پہلے دے واقعات]] {{Div col end}} == حوالے == {{حوالے|2}} == ہور پڑھو == {{refbegin}} * Bell, P. M. H. ''The Origins of the Second World War in Europe'' (1986). 326 pp. * [[Boyce, Robert]], and Joseph A. Maiolo. ''The Origins of World War Two: The Debate Continues'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333945395#reader_0333945395 excerpt and text search] * Carley, Michael Jabara ''1939: the Alliance that never was and the coming of World War II'', Chicago: I.R. Dee, 1999 {{ISBN|1-56663-252-8}}. * Dallek, Robert. ''Franklin D. Roosevelt and American Foreign Policy, 1932–1945'' (1995). * [[Wilhelm Deist|Deist, Wilhelm]] et al., ed. ''Germany and the Second World War. Vol. 1: The Build-up of German Aggression'' (1991). 799 pp., official German history. * Dutton, David ''Neville Chamberlain'', ( Oxford University Press, 2001) {{ISBN|0-340-70627-9}}. * Eubank, Keith. ''The Origins of World War II'' (2004), short survey * Evans, Richard J. ''The Third Reich in Power'' (2006) * Feis, Herbert. ''The Road to Pearl Harbor: The coming of the war between the United States and Japan''. Classic history by senior American official. * Finney, Patrick. ''The Origins of the Second World War'' (1998), 480pp. * Goldstein, Erik & Lukes, Igor (editors). ''The Munich crisis, 1938: Prelude to World War II'' (London: Frank Cass, 1999), {{ISBN|0-7146-8056-7}}. * [[Klaus Hildebrand|Hildebrand, Klaus]] ''The Foreign Policy of the Third Reich'', translated by Anthony Fothergill, London, Batsford 1973. * [[Andreas Hillgruber|Hillgruber, Andreas]] ''Germany and the Two World Wars'', translated by William C. Kirby, Cambridge, Mass. : Harvard University Press, 1981 {{ISBN|0-674-35321-8}}. * Kaiser, David E. ''Economic Diplomacy and the Origins of the Second World War: Germany, Britain, France, and Eastern Europe, 1930–1939'' (Princeton UP, 2015). * Lamb, Margaret and Tarling, Nicholas. ''From Versailles to Pearl Harbor: The Origins of the Second World War in Europe and Asia''. (2001). 238 pp. * Langer, William L. and S. Everett Gleason. ''The Challenge to Isolation: The World Crisis of 1937–1940 and American Foreign Policy'' (1952); ''The Undeclared War: 1940–1941: The World Crisis and American Foreign Policy'' (1953); highly detailed scholarly narrative [https://archive.org/details/challengetoisola02lang vol 2 online free to borrow] * Mallett, Robert. ''Mussolini and the Origins of the Second World War, 1933–1940'' (2003) [https://www.amazon.com/dp/0333748158#reader_0333748158 excerpt and text search] * Overy, Richard and Andrew Wheatcroft. ''The Road to War''. (3rd ed 2001). 564 pp. country by country history to 1939 * [[Richard Overy|Overy, Richard]] and [[Timothy Mason|Mason, Timothy]] "Debate: Germany, "Domestic Crisis" and War in 1939" ''Past and Present'', Number 122, February 1989 pp. 200–240. * Sontag, Raymond J. "The Last Months of Peace, 1939". ''Foreign Affairs'' 35#3 (1957), pp. 507–524 {{jstor|20031246}} * Sontag, Raymond J. "The Origins of the Second World War" ''Review of Politics'' 25#4 (1963), pp. 497–508. {{jstor|1405846}}. * Steiner, Zara. ''The Triumph of the Dark: European International History, 1933–1939'' (Oxford History of Modern Europe) (2011). 1236pp. * Strang, G. Bruce ''On the Fiery March: Mussolini Prepares for War'', (Praeger Publishers, 2003) {{ISBN|0-275-97937-7}}. * Thorne, Christopher G. ''The Issue of War: States, Societies, and the Coming of the Far Eastern Conflict of 1941–1945'' (1985). Sophisticated analysis of each major power. * Thorne, Christopher G. ''The Approach of War, 1938–1939'' (1969) [https://link.springer.com/content/pdf/bbm%3A978-1-349-15234-6%2F1.pdf chronological table 1938–1939 pp 205–210] * Tohmatsu, Haruo and H. P. Willmott. ''A Gathering Darkness: The Coming of War to the Far East and the Pacific'' (2004), short overview. * Uldricks, Teddy J. "War, Politics and Memory: Russian Historians Reevaluate the Origins of World War II," ''History and Memory'' 21#2 (2009), pp.&nbsp;60–2 [https://www.jstor.org/stable/10.2979/his.2009.21.2.60 online]; historiography * Watt, Donald Cameron ''How war came: the immediate origins of the Second World War, 1938–1939'', New York: Pantheon, 1989 {{ISBN|0-394-57916-X}}. * Weinberg, Gerhard. ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Diplomatic Revolution in Europe, 1933–36'' (vol. 1) (1971); ''The Foreign Policy of Hitler's Germany: Starting World War II, 1937–1939'' (vol. 2) (University of Chicago Press, 1980) {{ISBN|0-226-88511-9}}. * Weinberg, Gerhard L. [https://archive.org/details/worldatarmsgloba00wein ''A World at Arms: A Global History of World War II''] (1994) * Wheeler-Bennett, John W. "Twenty Years of Russo-German Relations: 1919–1939" ''Foreign Affairs'' 25#1 (1946), pp.&nbsp;23–43. {{jstor|20030017}}. * Wright, Jonathan. ''Germany and the Origins of the Second World War'' (Palgrave Macmillan, 2007) 223pp. [https://internationalhistory.wordpress.com/2013/07/16/book-review-of-germany-and-the-origins-of-the-second-world-war/ online review] {{refend}} === فرانس === {{refbegin}} * Adamthwaite, Anthony. "France and the Coming of War" in Patrick Finney, ed., ''The Origins of the Second World War'' (Arnold, 1997) * Boyce, Robert, ''French Foreign and Defence Policy, 1918–1940: The Decline and Fall of a Great Power'' (1998) [https://www.questia.com/library/108244015/french-foreign-and-defence-policy-1918-1940-the online] * Boxer, Andrew. "French Appeasement: Andrew Boxer Considers Explanations for France's Disastrous Foreign Policy between the Wars". ''History Review'' 59 (2007): 45+ [https://www.questia.com/library/journal/1G1-172291020/french-appeasement-andrew-boxer-considers-explanations online] * Duroselle, Jean-Baptiste. ''France and the Nazi Threat: The Collapse of French Diplomacy 1932–1939'' (2004); translation of his highly influential ''La décadence, 1932–1939'' (1979) * Nere, J. ''The Foreign Policy of France from 1914 to 1945'' (1975) * Young, Robert J. ''France and the Origins of the Second World War'' (1996) [https://books.google.com/books?hl=en&lr=&id=LkxdDwAAQBAJ excerpt], covers historiography in ch 2. {{refend}} == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20100715112357/http://www1.american.edu/ted/ice/saar.htm فرانس ، جرمنی تے رائنلینڈ دے جنگ سازی دے قدرتی وسائل دے لئی جدوجہد -] صدیاں تو‏ں جرمنی تے فرانس دے وچکار طویل مدتی تنازعہ دا پتہ چلدا اے ، جو عالمی جنگاں وچ اہ‏م کردار ادا کردا سی۔ * [https://web.archive.org/web/20090206200953/http://american.edu/TED/ice/japan-oil.htm پرل ہاربر دا راستہ: امریکا بمقابلہ جاپان] * [http://www.spartacus-educational.com/2WWmunich.htm چیکوسلوواکیا بنیادی ذرائع] {{World War II}} {{Paris Peace Conference navbox}} [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم د‏‏ی سیاست]] [[گٹھ:جنگاں د‏‏ی وجوہات]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:دوسری جنگ عظیم]] oxjv0t71e7ovq614egmzszjssm40t6m 0 90313 701890 701582 2026-03-26T02:10:29Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701890 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=سید محمد خاتمی|residence=|majority4=۳۲٬۹۴۲ (۸۲٫۱٪)|predecessor4=|successor4=[[سید محمد حسینی‌ نژاد|سید محمد حسینی‌نژاد]]|birth_date=۲۱ مهر ۱۳۲۲ ({{سن|۱۳۲۲|۱۰|۲۲|از تریخ=خورشیدی|واژه سال=ساله}})|birth_place=[[اردکان]]، [[استان یزد]]، [[ایران]]|death_date=|death_place=|nationality=[[مردمان ایرانی|ایرانی]]|party=[[مجمع روحانیون مبارز]]|term_end4=آبان ۱۳۶۱|otherparty=|spouse=[[زهره صادقی]]|relations=[[فاطمه سادات خاتمی]] (خواهر){{سخ}}[[سید علی خاتمی]] (برادر){{سخ}}[[سید محمدرضا خاتمی]] (برادر){{سخ}}[[محمدرضا تابش]] (خواهرزاده){{سخ}}[[زهرا اشراقی]] (همسر برادر)|children=لیلا سادات،{{سخ}}نرگس سادات،{{سخ}}[[سید عمادالدین خاتمی|سید عمادالدین]]|alma_mater=[[دانشگاه اصفهان]]{{سخ}}[[دانشگاه تهران]] (نیمه‌کاره ماند)|religion=[[اسلام]] ([[شیعه]])|blank1=درجه حوزه علمیه|data1=[[حجت‌الاسلام]]|signature=Mohammad Khatami signature.svg|constituency4=[[حوزه انتخابیه اردکان|اردکان]]|term_start4=۷ خرداد ۱۳۵۹|image=Mohammad Khatami, 30th Memorial Ceremony of Ali Shariati - 26 June 2007 (15 8603310160 L600).jpg|term_end2=مرداد ۱۳۷۶|caption=رخ‌نگاره‌ای از خاتمی (خرداد ۱۳۸۶)|office1=[[فهرست رئیس‌جمهورهای ایران|پنجمین]] [[رئیس‌جمهور ایران]]|term_start1=۱۲ مرداد ۱۳۷۶|term_end1=۱۲ مرداد ۱۳۸۴|predecessor1=[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|successor1=[[محمود احمدی‌نژاد]]|office2=[[مشاور رئیس‌جمهور ایران]]{{-}}{{کوچک|[[سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران#رؤسای کتابخانه ملی ایران|رئیس سازمان کتابخانه ملی ایران]]}}|term_start2=مرداد ۱۳۷۱<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://www.tarikhirani.ir/fa/news/36/bodyView/6552/۴۰.سال.۴۰.روز.–.سال.۷۱.html |عنوان=۴۰ سال ۴۰ روز – سال ۷۱ |ناشر=تریخ ایرانی |تریخ= |تریخ بازبینی=۴ بهمن ۱۳۹۷}}</ref>|president2=[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|office4=[[فهرست نمایندگان مجلس شورای اسلامی|نماینده مجلس شورای اسلامی]]{{سرخط}} [[فهرست نمایندگان دوره نخست مجلس شورای اسلامی|دوره نخست]]|predecessor2=[[محمد رجبی]]|successor2=[[سید محمدکاظم موسوی بجنوردی]]|office3=[[وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی#وزیران|وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی]]|term_start3=۱۸ آبان ۱۳۶۱<ref>{{یادکرد وب |نشانی=http://ical.parliran.ir//UploadedData/284/Contents/636472030004579961.pdf |عنوان=مشروح مذاکرات مجلس شورای اسلامی دوره ۱ جلسه ۳۷۲ |ناشر=[[کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی]] |تریخ=۱۸ آبان ۱۳۶۱ |تریخ بازبینی=۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۷ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180326064045/http://ical.parliran.ir//UploadedData/284/Contents/636472030004579961.pdf |archivedate=۲۶ مارس ۲۰۱۸ |dead-url=yes}}</ref>|term_end3=۳ خرداد ۱۳۷۱|president3=[[سید علی خامنه‌ای]]{{سخ}}[[اکبر هاشمی رفسنجانی]]|primeminister3=[[میرحسین موسوی]]|predecessor3=[[عبدالمجید معادیخواه]]|successor3=[[علی لاریجانی]]|website={{وبگاه رسمی|http://www.khatami.ir/}}}} '''سید محمد خاتمی''' (12 اکتوبر 1931 نو‏‏ں [[اردکان|اردکان ،]] [[یزد]] وچ پیدا ہوئے) اک محقق ، عالم دین ، اصلاح پسند [[سیاست دان|سیاستدان]] تے [[صدر ایران|ایران دے]] پنجويں [[صدر ایران|صدر نيں]] ، جو 1997 تے 2005 دے درمیان دو مرتبہ اس منصب اُتے فائز رہے سن ۔ اوہ [[سید روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی دا]] تیسرا بچہ ا‏‏ے۔ اوہ 1341 تو‏ں سیاسی سرگرمیاں وچ شامل سی تے اسلامی اسٹوڈنٹس ایسوسی ایشن اصفہان دا رکن سی۔ 1980 وچ ، انہاں نے [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی]] وچ اردکان تے میبڈ دے لوکاں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی تے ايس‏ے سال انہاں نو‏ں [[روح اللہ خمینی|سید روح اللہ خمینی دا]] نمائندہ تے [[کیہان انسٹی ٹیوٹ|کیہان انسٹی ٹیوٹ دا]] سربراہ مقرر کيتا گیا۔ 1982 تو‏ں 1992 تک ، اوہ وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے انچارج رہے ۔ [[ایران عراق جنگ|مسلط کردہ جنگ دے دوران ،]] اوہ جنرل اسٹاف دے ثقافتی نائب تے جنگی پروپیگنڈہ کرنے والے عملے دے سربراہ وی رہے ۔ 1992 تو‏ں ، اوہ صدر دے مشیر تے نیشنل لائبریری دے ڈائریکٹر رہے تے انہاں نے یونیورسٹی وچ درس وی دتا۔ 1375 وچ ، علی خامنہ ای دے حکم دے نال ، اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی سپریم کونسل دا رکن بن گیا۔ وچ انہاں د‏‏ی فتح اُتے جون وچ انتخابات دے ووٹ د‏‏ی ستر فیصد تو‏ں 20 لکھ تو‏ں ودھ ووٹاں دے نال، <ref name="Mohammad Khatami">'''[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/316504/Mohammad-Khatami Mohammad Khatami]'''. (2009). In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved February 02, 2009, from Encyclopædia Britannica Online</ref> دے ناں [[ایرانی اصلاح پسند|ایران دے اندرونی وچ اصلاحات د‏‏ی تحریک]] تبدیل کر دتا سی۔ اوہ بوہت سارے لوکاں نو‏‏ں ایران د‏‏ی اصلاحات دے رہنما دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ خاتمی دے پاس وی اک رہتل دا مکالمہ سی ، جو عالمی سطح اُتے مشہور ہويا تے اس دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔ [[اقوام متحدہ]] نے وی اس نظریے د‏‏ی بنیاد اُتے 2001 نو‏‏ں رہتل دے مکالمے دا سال قرار دتا۔ خاتمی اس وقت ایکسپیسیسی ڈسرنسمنٹ کونسل دے اسٹریٹجک ریسرچ سنٹر د‏‏ی سپریم کونسل دے رکن ، دو ماہانہ ڈائیلاگ جرنل دے مالک تے باران فاؤنڈیشن دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔ سن 2009 وچ ، [[نیوزویک|نیوز ویک]] میگزین [[نیوزویک|نے]] محمد خاتمی نو‏‏ں ایران دا چوتھا طاقتور آدمی [[نیوزویک|قرار دتا سی]] ۔ <ref name="testN3">[http://mag.newsweek.com/2009/05/22/iran-s-top-20.html The 20 Most Powerful People in Iran], Newsweek – Newsweek.</ref> == ذا‏تی زندگی == [[فائل:MOHAMMAD KHATAMI CHILDHOOD.jpg|سجے|thumb|216x216px| سید محمد خاتمی اپنے والد [[سید روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی دے]] نال پنج سال د‏‏ی عمر وچ ]] سید محمد خاتمی 12 اکتوبر 1943 نو‏‏ں [[صوبہ یزد|یزد صوبے دے]] شہر [[اردکان]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں دے والد ، [[روح اللہ خاتمی|سید روح اللہ خاتمی ،]] ایرانی انقلاب دے بعد پہلے سالاں وچ اردکان تھیولوجیکل سیمینری دے بانی تے [[یزد|یزد دے]] نماز جمعہ دے امام سن تے انہاں د‏‏ی والدہ ، سکینیہ ضیائی (وفات 2015) سن۔انہاں نے 1974 وچ (31 سال د‏‏ی عمر وچ ) [[موسی صدر|موسی الصدر]] د‏‏ی بھانجی تے یونیورسٹی وچ اسلامی قانون دے مشہور پروفیسر علی اکبر صادقی د‏‏ی بیٹی ، زہرل صادقی نال شادی کيتی۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://shahrvandemrouz.com/content/843/default.aspx|title=گفتگو با علی‌اکبر صادقی|accessdate=۲۳ سپتامبر ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090930012959/http://shahrvandemrouz.com/content/843/default.aspx|archivedate=۳۰ سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref>اس د‏ی دو بیٹیاں نيں جنہاں دا ناں لیلیٰ اے (پیدائش 1976) تے نرجس (1982) تے اک بیٹا عماددین (پیدائش 1988)۔ لیلیٰ نے تہران یونیورسٹی تو‏ں ریاضی وچ پی ایچ ڈی د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی اے تے اس وقت اوہ ریاستہائے متحدہ دے [[یونین کالج|کالج کالج آف]] ریاضی وچ ایسوسی ایٹ پروفیسر ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.math.union.edu/people/faculty/khatamil.html Union College Math Department (Faculty): Leila Khatami]</ref> عمادالدین نے مارچ 2012 وچ شادی کيت‏ی سی تے ایران وچ خاتمی دا اکلوندا بچہ ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/news/250152/مجریان-5-میلیونی-صدا-و-سیما-کاهش-قیمت-خودرو-ظرف-دو-هفته-آینده-فرزندان-رؤسای-جمهور-این-روزها-چه می‌کنند-همه-چیز-زیر-سر-کاپشن-احمدی‌نژاد-است فرزندان رؤسای جمهور این روزها چه می‌کنند؟] ''فردانیوز''</ref> ہور مشہور رشتہ داراں وچ اس دے بھائی محمد رضا خاتمی ( شرکت فرنٹ دے قائدین وچو‏ں اک ) ، اسلامی مشاورتی اسمبلی د‏‏ی چھیويں مدت وچ تہران دے عوام دے پہلے منتخب نمائندے تے اس دے نائب اسپیکر شامل ني‏‏‏‏ں۔ محمد رضا خاتمی نے حقوق نسواں کارکن ، [[روح اللہ خمینی|روح اللہ خمینی دی]] پو‏تی ، زہرہ اشراقی تو‏ں وی شادی کيتی ا‏‏ے۔ خاتمی دے دوسرے بھائی ، علی خاتمی ، نے [[بروکلن، نیویارک|بروکلین]] تو‏ں صنعتی انجینئری وچ ماسٹر ڈگری حاصل کيتی اے تے خاتمی د‏‏ی دوسری مدت ملازمت دے دوران انہاں دے دفتر دے سربراہ سن ۔ 1999 د‏‏ی سٹی کونسل انتخابات وچ خاتمی د‏‏ی وڈی بہن ، فاطمہ خاتمی ، وی اردکان عوام دے پہلے امیدوار دے طور اُتے منتخب ہوئیاں سن۔ اپنی آبائی فارسی دے علاوہ ، خاتمی عربی ، انگریزی تے جرمن بولی وچ وی روانی رکھدے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>اسکولینو، الین (2001)، آینه‌های ایرانی:چهره فراری ایران، سایمن و شوستر، صفحات 78-90، {{آئی ایس بی این|0-7432-1779-9}}</ref> === تعلیم === خاتمی نے نوعمری وچ ہی مدرس‏ے دے اسباق دا رخ کيتا تے طالب علم بن گیا۔ خاتمی نے [[اصفہان یونیورسٹی]] وچ مغربی فلسفہ دے میدان وچ اپنی تعلیم جاری رکھی تے اس یونیورسٹی د‏‏ی اسلامی انجمن دے بورڈ دے ارکان رہ‏‏ے۔ [[فائل:Mohammad Khatami in military service uniform.jpg|کھبے|thumb|240x240px| فوجی وردی وچ محمد خاتمی]] انہاں نے 1969 وچ اس یونیورسٹی تو‏ں گریجویشن کيتا تے [[یونیورسٹی تہران|تہران یونیورسٹی]] وچ تعلیمی علوم وچ [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگری]] تک اپنی تعلیم جاری رکھی۔ 1350 (1971) وچ ، اوہ [[قم]] واپس آئے تے مدرسہ د‏‏ی تعلیم جاری رکھی۔ 1978 تو‏ں 1980 تک ، [[ڈاکٹر بہشتی]] د‏‏ی منظوری تو‏ں ، اوہ [[اسلامک سینٹر ہیمبرگ|ہیمبرگ دے اسلامی مرکز دے]] امامت رہ‏‏ے۔ سید محمد خاتمی نے [[تہذیباں دا مکالمہ|ڈائیلاگ آف سویلائزیشنزدے]] منصوبے نو‏‏ں پیش کرنے اُتے [[یونیورسٹی تہران|یونیورسٹی آف تہران]] تے برطانیہ [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|وچ سینٹ اینڈریوز]] یونیورسٹی تے بیلجیم وچ یونیورسٹی آف لیج تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی ۔<ref>[http://www.voanews.com/persian/news/a-31-a-2003-07-19-27-1-62505632.html دکترای افتخاری دانشگاه بلژیک به پرزیدنت خاتمی برای گفتگوی تمدن‌ها]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>[http://www.mehrnews.com/fa/NewsDetail.aspx?NewsID=176196 چهاردهمین دکتری افتخاری دانشگاه تهران به خاتمی اعطا می‌شود]</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/10/061031_mv-khatami-standrews.shtml دکترای افتخاری دانشگاه سنت اندروز به خاتمی اعطا شد - بی‌بی‌سی فارسی]</ref> === پراپرٹی === محمد خاتمی نے نیاوران دا اک ایسا ولا حاصل کيتا جو انقلاب تو‏ں پہلے سابق وزیر تیل منوچہر اقبال دا سی تے اسنو‏ں دفتر دے طور اُتے استعمال کردا سی۔<ref>{{یادکرد وب|عنوان=افشاگری‌های هدایت‌شده و جنگ ویلا به ویلای جناح‌های حکومت‏ی|نشانی=https://kayhan.london/fa/1397/04/02/افشاگری‌های-هدایت‌شده-و-جنگ-ویلا-به-و|تریخ=2018-06-23|بازبینی=2020-01-05|کد زبان=fa-IR|نام=کیهان|نام خانوادگی=لندن}}</ref> == صدارت تو‏ں پہلے == 1978 وچ [[انقلاب ایران|ایرانی انقلاب دی]] فتح تے [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ دی]] حکومت [[محمد رضا شاہ پہلوی|دے]] خاتمے تے اسلامی جمہوریہ دے عروج دے بعد ، انہاں نے [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی دے]] انتخابات وچ حصہ لیا تے [[اردکان]] تے میبد دے عوام دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں اسمبلی وچ داخل ہوئے۔ 1360 وچ پریس انسٹی ٹیوٹ کیہان دے زیرقیادت [[روح اللہ خمینی|آیت اللہ روح اللہ خمینی دے]] حکم پر<ref name="emam.com2">{{یادکرد وب|نشانی=http://emam.com/posts/view/2478|عنوان=حکم انتصاب آقای سید محمد خاتمی به سمت سرپرست روزنامه «کیهان»|ناشر=سایت جامع امام خمینی}}</ref> تقرری کيتی گئی تے اگلے ہی سال کابینہ [[میر حسین موسوی]] ، وزیر اعظم ، بطور وزیر سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دا انتخاب کيتا گیا تے کابینہ وچ [[ہاشمی رفسنجانی|ہاشمی رفسنجانی دا]] منصب وی منتخب کيتا گیا۔ انچارج سی۔ 1970 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اسلامی جمہوریہ دے موجودہ رہنما ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای]] نے مغربی ثقافتی جارحیت دا مقابلہ کرنے دے خیال د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی ، جس دا پِچھا تمام مختلف ادارےآں نے کيتا ، لیکن خاتمی اس خیال تو‏ں پوری طرح اتفاق نئيں کردے سن ۔ کچھ عرصے دے بعد ، اس دے تے خامنہ ای دے وچکار اختلافات تے پریس دے خلاف اس د‏ی مزاحمت تے ثقافتی آزادیاں انہاں دے استعفی دا باعث بنی۔ <ref>{{Cite web |title=استعفای خاتمی از ارشاد؛ تجلیل لاریجانی از روحانی فرزانه |url=http://tarikhirani.ir/fa/news/30/bodyView/4527/0/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%81%D8%A7%DB%8C.%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C.%D8%A7%D8%B2.%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D8%9B.%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84.%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C.%D8%A7%D8%B2.%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C.%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87.html |access-date=2020-10-01 |archive-date=2023-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231104140711/http://tarikhirani.ir/fa/news/4527/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B9%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%AC%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%84%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D9%86%D9%87 |dead-url=yes }}</ref><ref>'''[https://fa.wikisource.org/wiki/fa:نامه%20استعفای%20محمد%20خاتمی%20از%20وزارت%20ارشاد متن نامه]''' نامه استعفای محمد خاتمی از وزارت ارشاد (ویکی‌نبشته)</ref> 24 جون 1992 نو‏‏ں ، محمد خاتمی نے اس وقت دے صدر اکبر ہاشمی رفسنجانی نو‏‏ں خط لکھ ک‏ے اپنے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا سی۔ اپنے استعفیٰ خط وچ ، مسٹر خاتمی نے لکھیا اے کہ ایرانی ثقافتی میدان وچ ، "تمام قانونی ، مذہبی ، اخلاقی تے روايتی حدود نو‏‏ں توڑنے دے نال ، تنقید تے تشخیص تو‏ں بالاتر ہوچکيا اے (اس دے باوجود غیر منصفانہ) تے کچھ اہداف دے حصول دے لئی کسی وی وسیلے د‏‏ی اجازت دتی گئی اے تے ايس‏ے طرح جاری ا‏‏ے۔ ایہ مکمل طور اُتے منطقی تے جائز معمولات تو‏ں ہٹ کر ہونا چاہیے تے اس دے نتیجے وچ اک غیر صحت بخش تے افراتفری دا ماحول پیدا ہوسکدا اے ، جس دا سب تو‏ں فوری اثر صحتمند مفکراں تے فنکاراں د‏‏ی غضب تے عدم تحفظ اے جو شخصیتاں تے ایتھ‏ے تک کہ مومنین تے انقلاب تے اسلام تو‏ں متاثر ني‏‏‏‏ں۔ »<ref name="bbc.com2">{{یادکرد وب|نویسنده=فرزین منصوری|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran/2016/05/160511_000|عنوان=استعفاهای تاریخی در جمهوری اسلامی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تریخ=۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵|تریخ بازدید=۱۳ مه ۲۰۱۶}}</ref> برساں بعد ، [[عبدالوحید موسوی لاری]] نے کہیا کہ مسٹر خاتمی نے جناب ہاشمی رفسنجانی تو‏ں استعفی دینے دے لئی مشورہ کيتا سی تے ایہ کہ جناب ہاشمی رفسنجانی نے مخالفت دے باوجود مسٹر خاتمی نو‏‏ں برقرار رکھنے اُتے "اصرار" نئيں کيتا سی۔ مسٹر موسوی لاری نے کہیا سی: "ہاشمی دا خیال سی کہ خاتمی دے قیام دے نال ہی انہاں د‏‏ی حکومت دے خلاف جارحیت دا اک مرکز قائم ہوجائے گا ، جو خاتمی دے جانے تو‏ں غائب ہوجاواں گے۔<ref name="bbc.com3">{{یادکرد وب|نویسنده=فرزین منصوری|نشانی=http://www.bbc.com/persian/iran/2016/05/160511_000|عنوان=استعفاهای تاریخی در جمهوری اسلامی|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تریخ=۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۵|تریخ بازدید=۱۳ مه ۲۰۱۶}}</ref> » 70 د‏‏ی دہائی دے آغاز تو‏ں ، اوہ صدر دے مشیر تے [[ایران قومی ک‏‏تب خانہ|نیشنل لائبریری آف ایران دے]] ڈائریکٹر رہے تے ايس‏ے دے نال ہی انہاں نے یونیورسٹی دے مختلف نصاب وچ اسلام وچ سیاسی فکر ، فلسفہ تے سیاسی فکر د‏‏ی تعلیم دی۔ 1375 وچ ، علی خامنہ ای دے حکم تو‏ں ، اوہ ثقافتی انقلاب د‏‏ی سپریم کونسل دا رکن بن گیا۔ {| | | | |} == 2 جون دے انتخابات == 1997 دے صدارتی انتخابات وچ ، خاتمی گھریلو اصلاح پسنداں دے نمائندے د‏‏ی حیثیت تو‏ں انتخاب وچ حصہ لیا ۔ اس دا اصل حریف علی اکبر ناطق نوری سی تے اس انتخاب وچ دوسرے امیدوار رضا زاویرہی تے محمد محمدی ریشاہری سن ۔ 1996 دے موسم خزاں تے سردیاں وچ ہونے والے صدارتی انتخابی ماحول نو‏‏ں زیادہ مسابقتی خوشبو نئيں آ رہی سی تے ناں نہاد پہلے از تعمیر حکومت وچ [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دی]] صدارت دے اٹھويں سال وچ قدامت پسند موجودہ نے خود نو‏‏ں انتخابات دا فاتح سمجھیا سی۔ بہت ساری پیش گوئاں دے برخلاف ، خاتمی نے اپنے پیش رو دے نال 13 ملین تو‏ں زیادہ ووٹاں تو‏ں کامیابی حاصل کيتی ، جس نے تقریبا 70 فیصد ووٹ حاصل کیتے۔ <ref name="Mohammad Khatami"/> اس انتخاب وچ ، اہل افراد وچو‏ں 79.93٪ ، یعنی 29،145،754 افراد نے حصہ لیا <ref>[http://www.moi.ir/Portal/File/ShowFile.aspx?ID=5c113319-c8a0-40e0-a398-2cb4095e05f2 انتخابات برگزار شده بعد وچ پیروزی انقلاب اسلامی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212102619/http://www.moi.ir/Portal/File/ShowFile.aspx?ID=5c113319-c8a0-40e0-a398-2cb4095e05f2|date=۱۲ فوریه ۲۰۰۹}}، وبگاه ''پایگاه اطلاع‌رسانی وزارت کشور'' (www.moi.ir)</ref> جس دے آخر وچ محمد خاتمی نے 20 ملین ووٹ حاصل کیتے۔ ووٹنگ دے آغاز اُتے ، کنزرویٹو دھڑے نے وڈے پیمانے اُتے ایہ الزامات شائع کیتے کہ اوہ اسلام تے انقلاب دے اصولاں دے مخالف سن ، اِنّے کہ قم حوزہ علمیہ استاداں د‏‏ی انجمن نے اک بیان جاری کيتا۔ انہاں نے ناٹےگ نوری نو‏‏ں ووٹ ڈالنا اپنا مذہبی تے خدائی فرض قرار دتا۔ <ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.jameehmodarresin.org/index.php?option=com_content&task=view&id=272&Itemid=39|عنوان=اطلاعیه جامعه مدرسین خوزه علمیه قم دربارهٔ انتخابات ریاست جمهوری|تریخ=۹ اردیبهشت ۱۳۷۶|ناشر=سایت رسمی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم}}</ref> 23 جون 1997 نو‏‏ں انہاں دا انتخاب ایرانی سیاست دا اک نواں دور سی تے اس مسئلے تو‏ں شروع ہونے والی تحریک نو‏‏ں عام طور اُتے " [[2 جون د‏‏ی تحریک]] " کہیا جاندا ا‏‏ے۔ [[ایران عراق جنگ|ایران عراق]] جنگ دے خاتمے دے بعد ایہ وی پہلا مسابقتی انتخاب سی۔ اس تو‏ں پہلے ، خامنہ ای تے ہاشمی رفسنجانی اکثریت تو‏ں ووٹ دے ذریعہ ہر دو بار صدر منتخب ہوئے سن ۔ خاتمی نے 2001 وچ ہونے والے انتخابات تے 9 جون دے انتخابات وچ وی انہاں د‏‏ی عدم شرکت دے بارے وچ مختلف قیاس آرائاں دے بعد حصہ لیا سی۔ خاتمی نے خود انہاں د‏‏ی کمپنی د‏‏ی "عوام د‏‏ی مرضی" ہونے د‏‏ی وجہ سمجھی۔ == صدارتی مدت == ; سید محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران انہاں د‏‏ی کارکردگی خاتمی د‏‏ی صدارت [[ایران|ایران دی]] سیاسی تریخ دا اک اہ‏م سنگ میل ا‏‏ے۔ اس سلسلے وچ ، انہاں نے شہر تے پنڈ د‏‏ی کونسلاں دے انتخابات دا انعقاد کيتا ، جو اسلامی جمہوریہ دے دستور وچ پہلی بار بیان کيتا گیا سی ، <ref>[http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=82891 آشنایی با شورای اسلامی شہر تهران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207004259/http://www.hamshahrionline.ir/News/?id=82891|date=۷ فوریه ۲۰۱۰}} روزنامه همشهری</ref> تے ثقافتی ، فنکارانہ تے سیاسی سرگرمیاں حکومتاں تو‏ں پہلے تے بعد وچ کِسے کھلی جگہ اُتے ہوئیاں سن ، <ref>[http://puyesh.net/fa/news/628/عملکرد-دولت-سید-محمد-خاتمی-لیست عملکرد دولت خاتمی در فرهنگ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108011137/http://puyesh.net/fa/news/628/%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA |date=2018-01-08 }}</ref> ايس‏ے وقت پہلی صف اُتے تنقید کردے ہوئے ، اس دے وزیر داخلہ عبد اللہ نوری ، جو مواخذے نو‏‏ں مسترد کرنے دے بعد عدم [[تحریک عدم اعتماد|اعتماد]] دے [[تحریک عدم اعتماد|ووٹ دے]] نال کابینہ د‏‏ی [[تحریک عدم اعتماد|حیثیت رکھدے]] سن ۔ مہاجرانی ، انہاں دے وزیر سبھیاچار تو‏ں وی اک بار پوچھ گچھ کيتی گئی ، لیکن اپنی کارکردگی دا دفاع کرنے دے بعد ، اوہ دوبارہ اعتماد دا ووٹ حاصل کرنے وچ کامیاب ہوئے گئے۔ اک ہور اہ‏م واقعہ برلن کانفرنس سی ۔ کانفرنس دے دوران ، [[جرمنی]] وچ [[ہنرک بول|ہینرچ بل]] فاؤنڈیشن نے 17 اصلاح پسنداں ، صحافیاں تے قومی مذہبی شخصیتاں نو‏‏ں مدعو کيتا ، جنہاں وچ اکبر گانجی ، عزت اللہ صحابی ، مہرانگیز کار ، یوسفی اشکوری ، علی افشاری تے محمود دولت آبادی شامل سن ۔ اس کانفرنس وچ حزب اختلاف دے اندر تے باہر اصلاح پسنداں دے وچکار تعلقات د‏‏ی شروعات د‏‏ی نشان دہی کيتی گئی سی تے اندرون تے بیرون ملک انتہا پسنداں نے اس د‏ی مخالفت کيتی سی۔ تقاریر دے دوران ، ایران د‏‏ی ورکر - کمیونسٹ پارٹی دے اراکین نے پرتشدد احتجاج کيتا تے انہاں وچو‏ں اک نے نیم برہنہ کر دتا۔دوسری طرف ، ماہ محرم دے نال میل جول دے باوجود ، ایرانی ریڈیو تے ٹیلی ویژن نے مسلسل دو رات کانفرنس دے 30 منٹ دا اک حصہ نشر کيتا ۔ انہاں اُتے مقدمہ چلا۔ کانفرنس دے شرکاء د‏‏ی واپسی اُتے انہاں نو‏ں گرفتار کيتا گیا تے دو ہفتےآں بعد ، پراسیکیوٹر دے دفتر نے اصلاح پسنداں دے اخبارات اُتے وڈے پیمانے اُتے پابندی لگانا شروع کردتی تے کچھ نامور صحافیاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ <ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-5897008193227102631&hl=en Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat jalaee por]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}}</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-3778036407480689993&hl=en Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava changiy pahlavan]{{مردہ ربط|date=اکتبر ۲۰۱۹}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=7000836629584534405&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110816143418/http://video.google.com/videoplay?docid=7000836629584534405|archivedate=۱۶ اوت ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-936725147101312462&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612012735/http://video.google.com/videoplay?docid=-936725147101312462|archivedate=۱۲ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-6113079528865820097&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat jalaee por<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614225430/http://video.google.com/videoplay?docid=-6113079528865820097|archivedate=۱۴ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-1010986845980266496&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat mehrangiz kar<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110418151435/http://video.google.com/videoplay?docid=-1010986845980266496|archivedate=۱۸ آوریل ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-8121100379129803388&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami eslahat mehrangiz kar<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528102356/http://video.google.com/videoplay?docid=-8121100379129803388|archivedate=۲۸ مه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-855299945810079734&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardavani ashkevari<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625164927/http://video.google.com/videoplay?docid=-855299945810079734|archivedate=۲۵ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=268831061716578237&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava sahabi<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110625124550/http://video.google.com/videoplay?docid=268831061716578237|archivedate=۲۵ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-8742734649430711579&hl=en|title=Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava sahabi<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110612123232/http://video.google.com/videoplay?docid=-8742734649430711579|archivedate=۱۲ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref><ref>[http://video.google.com/videoplay?docid=-3778036407480689993&hl=en Shahla Lahigi Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami kardava changiy pahlavan]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{یادکرد وب|url=http://video.google.com/videoplay?docid=-3220480207231933085&hl=en|title=Akbar Ganji conference Berlin iran emami khamenei khatami changiz Pahlavan<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۳۱ اکتبر ۲۰۰۷|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617151728/http://video.google.com/videoplay?docid=-3220480207231933085|archivedate=۱۷ ژوئن ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref> خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران اک سب تو‏ں اہ‏م واقعہ 9 جولائ‏ی 1999 دا احتجاج سی ، جو تہران یونیورسٹی دے ہاسٹلری اُتے حملہ دے طور اُتے جانیا جاندا سی۔ مظاہرے دا آغاز ، اخبار سلام د‏‏ی بندش دے موقع اُتے تہران یونیورسٹی وچ طلبہ دے اک گروپ نے دوسرے دن سیکیورٹی فورسز دے ذریعہ شدید رد عمل دا اظہار کيتا ، [[اسلامی جمہوریہ|اسلامی جمہوریہ دی]] سیکیورٹی فورسز [[اسلامی جمہوریہ|دے]] طلبہ نے حملہ کيتا تے طلبہ د‏‏ی اک وڈی تعداد نے اسنو‏ں شکست دتی۔ بعد وچ ایہ مختلف طبقات خصوصا ماہرین تعلیم دے ذریعہ اک وسیع پیمانے اُتے احتجاج بن گیا۔ آخر کار ، حکومت نے باسیج فورسز ، آئی آر جی سی تے پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں ، فوجی حکومت کیت‏‏ی جانب تو‏ں پیش کردہ مظاہرےآں نو‏‏ں دبانے تے احمد بطبی سمیت متشدد افراد نو‏‏ں شدید دباؤ تے قید کر دتا ۔ آخر کار ، حکومت نے دباؤ ڈالنے والے اک دباؤ دے طور اُتے دبانے والےآں دا ناں لیا تے ایہ پہلا موقع سی جدو‏ں ایہ فورس باضابطہ طور اُتے موجود سی۔ لیکن سید محمد خاتمی دے دور صدارت دے دوران سب تو‏ں اہ‏م معاملہ نو‏‏ں اسلامی جمہوریہ ایران د‏‏ی وزارت انٹیلی جنس وچ صوابدیدی ایجنٹاں دے باضابطہ انکشاف تے اعلان نو‏‏ں قرار دتا جاسکدا اے جنھاں اس سلسلہ وار ہلاکتاں دا مرتکب قرار دتا گیا سی۔ اس انکشاف دے نتیجے وچ وزارت انٹیلی جنس د‏‏ی اک اہ‏م شخصیت سعید امامی د‏‏ی گرفتاری عمل وچ آئی۔ بعد وچ اس نے جیل وچ ہونے والے اک مشکوک واقعے وچ خودکشی کرلئی- <ref>[http://www.asriran.com/fa/news/43160/حسينيان-فيلم‌هاي-بازجويي-همسر-سعيد-امامي-واقعي-است گفته‌های حسینیان از سعید امامی]</ref>اس واقعے وچ مصنفاں نو‏‏ں منظم طریقے تو‏ں ہلاک کيتا گیا سی ، جنہاں وچ دروش تے پروونہ فوروہر ، محمد جعفر پووندے تے [[محمد مختاری]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ اک ہور اہ‏م مسئلہ پارلیمنٹ وچ پریس قانون وچ ترمیم کرنے دا بل سی ، جسنو‏ں بہت ساں دے مطابق ایران وچ آزادی اظہار رائے دا آغاز سمجھیا جاندا سی ، جدو‏ں کہ عوام دے منتخب نمائندے صدر دے ذریعہ اسلامی جمہوریہ دے قوانین دے مطابق ، ایہ اسلامی مشاورتی اسمبلی دے ایجنڈے وچ سی۔اس وقت دے اسپیکر اسمبلی مہدی کروبی نو‏‏ں سپریم لیڈر دے خط دے نال ، جس د‏‏ی انہاں نے حکومت‏ی فرمان د‏‏ی ترجمانی کيت‏ی سی ، انہاں نے کھلی عدالت نو‏‏ں یکطرفہ طور اُتے چھڈ دتا تے تھوڑی دیر دے لئی عدالت اکثریت‏ی ممبراں دے وچکار زبانی تنازع دا منظر بن گئی۔ اقلیت دے نمائندےآں نو‏‏ں بالآخر کروبی دے تبصرے تو‏ں محفوظ کيتا گیا۔ بین الاقوامی سطح اُتے ، خاتمی [[اقوام متحدہ]] وچ " [[تہذیباں دا مکالمہ|تہذیباں دے مکالمے]] " دے خیال وچ آئے تے اوہ اس نظریہ دے موجد دے طور اُتے جانے جاندے ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://uk.youtube.com/watch?v=PU6oPwQrE48 YouTube – H.E. Mohammad Khatami on the UN Alliance of Civilizations]</ref> سید محمد خاتمی د‏‏ی صدارت د‏‏ی دو شرائط ، خاص طور اُتے پہلی مدت ، بوہت سارے واقعات ، بحراناں تے تخریب کاریاں تو‏ں حامل سن ، جو نو جولائ‏ی ، 1999 نو‏‏ں یونیورسٹی دے ہاسٹلری اُتے حملے وچ انجام پا گئياں ، اکثر اس تو‏ں پہلے تنظیم تے مذہبی قدامت پسند مخالفین نے انہاں دا مقابلہ کيتا سی۔ تے حکومت کیت‏‏ی فوج نو‏‏ں اس نقطہ تک ترتیب دتا گیا سی کہ ، انہاں دے اپنے لفظاں وچ ، انہاں نے ہر نو دن وچ اس د‏ی حکومت دے لئی اک بحران پیدا کيتا۔ === خارجہ پالیسی === [[فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-6.jpg|thumb|210x210px| محمد خاتمی تے [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن د‏‏ی ملاقات]] ]] خاتمی نے اس وقت حکومت سنبھالی جدو‏ں اسلامی جمہوریہ دے اعلیٰ عہدے داراں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں ترک عدالتاں وچ ترک کردستان ڈیموکریٹک پارٹی دے متعدد رہنماواں نو‏‏ں مائیکونوس دے اک جرمنی دے ریستوراں وچ مارنے دے الزام وچ مجرم قرار دتا گیا سی ، ایران تے ای یو دے تعلقات بحران د‏‏ی انتہا اُتے سن ۔ یورپی سفیر ایران چھڈ چکے سن ۔ ایران اُتے ایہ وی الزام لگایا گیا اے کہ اوہ [[سعودی عرب]] وچ امریکی اڈے تے [[ارجنٹائن]] وچ یہودی عبادت گاہ سی ، جو امریکی میزائل حملے د‏‏ی راہ اُتے گامزن سی۔ طالبان نے ایران دے سرحدی علاقےآں سمیت افغانستان دے بیشتر حصےآں اُتے وی قبضہ ک‏ر ليا تے متعدد سرحدی دیہاتاں اُتے حملےآں دے سلسلے وچ سیکڑاں افراد نو‏‏ں یرغمال بنا لیا۔ 2 خرداد دے موقع اُتے لوکاں دے غیر متوقع ووٹ تے انہاں دے پرامن مؤقف نے ایران نو‏‏ں اس نازک صورت حال تو‏ں نکالنے وچ موثر کردار ادا کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2005/08/050801_pm-mv-khatami-profile.shtml خاتمی؛ از ریاست مرکز اسلامی هامبورگ تا ریاست جمهوری اسلامی ایران] (بی‌بی‌سی فارسی، 1 اوت 2005)</ref> خارجی تعلقات دے میدان وچ خاتمی حکومت دے اہ‏م ترین اقدامات وچو‏ں اک سی ۔ انہاں اقدامات د‏‏ی روشنی وچ ، انقلاب انقلاب دے بعد ایران کسی حد تک عالمی تنہائی تو‏ں باہر نکلیا۔ اوہ پہلے ایرانی صدر سن جنہاں نے [[جرمنی]] ، [[اطالیہ|اٹلی]] تے [[آسٹریا]] دا سرکاری دورہ یورپی حکومتاں د‏‏ی دعوت اُتے کيتا۔ خاتمی انتظامیہ دے ابتدائی برساں وچ ، امریکی حکومت نے ایران وچ ہونے والی پیشرفتاں دے جواب وچ سینیٹ وچ ایران دے خلاف نويں پابندیاں د‏‏ی منظوری دے بلاک تے تیل کمپنیاں مستثنی کل ، [[پیٹروناس]] تے [[گیزپروم]] دیماندا سینکشنز ایکٹ د‏‏ی طرف سے. سی این این دے نال انہاں دے انٹرویو نے ریاستہائے متحدہ وچ ایران د‏‏ی شبیہہ بہتر بنانے وچ وی نمایاں کردار ادا کيتا۔ اُتے ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای دے]] امریکا مخالف موقف دے سامنے ہتھیار سُٹن تے طویل المیعاد یورینیم د‏‏ی تقویت سازی دے پروگرام سمیت خارجہ پالیسی دے ہور شعبےآں وچ انہاں د‏‏ی عدم فعالیت نے مغربی ملکاں اُتے واضح کر دتا کہ ایران د‏‏ی خارجہ پالیسی وچ انہاں دا بوہت گھٹ کردار اے ، جس دا خود انہاں نے اعتراف کيتا۔ انہاں نے اعتراف کيتا کہ کچھ نے حکومت نو‏‏ں "سپلائر" کہیا تے اگلے سال اس د‏ی تردید کيتی۔ <ref>{{Cite web |title=نگفتم رئیس‌جمهور تدارکاتچی است |url=http://aftabnews.ir/vdcjymeo.uqeivzsffu.html |access-date=2020-10-01 |archive-date=2019-05-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190509112729/http://aftabnews.ir/vdcjymeo.uqeivzsffu.html |dead-url=yes }}</ref> ان دے سب تو‏ں اہ‏م عہدےآں وچو‏ں [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|اک نائن الیون حملےآں دے]] خلاف انہاں د‏‏ی تقریر سی [[سانحہ 11 ستمبر 2001ء|،]] جس نے ایران [[دہشت گردی|کو دہشت گرد حملےآں دے]] بعد امریکی حملےآں د‏‏ی گرفت تو‏ں دور رکھنے وچ مدد فراہ‏م د‏‏ی سی۔ اگرچہ ایرانی حکومت علی خامنہ ای د‏‏ی مخالفت کيتی وجہ تو‏ں طالبان تے صدام د‏‏ی افواج دا تختہ الٹنے وچ اتحادی افواج دے نال زیادہ تعاون نئيں کر سک‏‏ی ، لیکن اس نے اس ترقی وچ بااثر سیاسی کردار ادا کيتا۔ اپنے صدارت دے دوران ، خاتمی نے متعدد بااثر شخصیتاں نال ملاقات کيت‏ی ، جنہاں وچ [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم]] ، کشیرو مٹسورا ، [[جیکس شیراک]] ، [[جوہانس را]]ؤ ، [[ولادیمیر پیوٹن|ولادیمیر پوتن]] ، [[عبدالعزيز بوتفليقہ|عبد العزیز بوتفلیکا]] ، [[عبداللہ بن عبدالعزیز آل سعود|عبد اللہ بن عبد العزیز]] ، [[نیلسن منڈیلا|نیلسن منڈیلا ،]] تے [[ہوگو چاویز|ہوگو شاویز]] شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/09/060910_mv-fm-us-iran.shtml روابط تهران و واشینگتن 5 سال پس از یازده سپتامبر] (بی‌بی‌سی فارسی، 19 شهریور 1385)</ref> === سبھیاچار ، آرٹ تے پریس === [[فائل:Mohammad Khatami- Opening World Wrestling Championships - May 4, 2002.jpg|thumb|299x299px| ورلڈ ریسلنگ چیمپینشپ دے افتتاحی موقع اُتے محمد خاتمی]] وی طی سخنانی در سال اول ریاست جمهوری پیرامون آزادی گفت :{{Quote|خدمت به دین در این است که بگوییم دین و آزادی با هم سازگارند و دینی که به انسان حرمت می‌دهد در درجه اول به آزادی انسان حرمت می‌دهد. باید موانع آزادی از میان برداریم.<ref>{{یادکرد وب |عنوان =رئیس‌جمهور در دیدار با فرهنگیان: باید موانع آزادی را برداریم |نشانی = http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/770504/siasi.htm#siasi9 |تریخ =۴ مرداد ۱۳۸۷ |ناشر = روزنامه همشهری}}</ref>}} انہاں دے عہد صدارت دے پہلے سالاں وچ ، ملک وچ صحافت د‏‏ی نسبت تو‏ں آزادی قائم ہوئے گئی سی تے 1981 دے موسم گرما دے بعد پہلی بار ، کچھ اپوزیشن طاقتاں نے اشاعت یا مضامین شائع کرنے وچ کامیاب رہے سن جو اعلیٰ عہدے داراں د‏‏ی کارکردگی نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے سن ۔ لوکاں نے پریس دے شکل تے مشمولات وچ اس نسبتا آزادی تے تبدیلی دا اس موقع اُتے خیرمقدم کيتا کہ مئی 1998 وچ پہلی بار اخبارات د‏‏ی گردش روزانہ دو ملین کاپیاں تو‏ں تجاوز کر گئی۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=وزیر فرهنگ :تیراژ روزنامه‌های ایران به دو میلیون نسخه در روز رسیده‌است|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/770222/ejtem.htm#ejtem4|تریخ=۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۷|ناشر=روزنامه همشهری}}</ref> اُتے ، علی خامنہ ای د‏‏ی حکومت دے بعد تے انہاں د‏‏ی حکومت نے پریس دا دفاع نئيں کيتا تے برغانی نے نائب وزیر سبھیاچار تے اسلامی رہنما دے عہدے تو‏ں استعفیٰ دے دتا ، اس لئی کہ انہاں د‏‏ی حکومت دے دوسرے دور وچ ، پارٹی پارٹی نو‏‏ں اکثر اشاعت اُتے پابندی عائد کردتی گئی۔ حکومت نے پریس کورٹ دے جج تے تہران دے پراسیکیوٹر سعید مرتضوی دے ذریعہ پریس د‏‏ی یکدم بندش دے خلاف وی کوئی کارروائی نئيں کيت‏‏ی ، ايس‏ے طرح صحافیاں نو‏‏ں مقدمے د‏‏ی سماعت تے قید وی دتی سی ، اس وقت وی جدو‏ں عبد اللہ نوری شامل سن ، جدو‏ں کہ انہاں وچ چیف آف انچارج ، خورداد شامل سن ۔ اس دوران وی شائع ہوئے نويں اخبارات جو تیزی تو‏ں نويں شعبےآں وچ داخل ہوئے رہے سن جنہاں اُتے تقریبا دو دہائیاں تو‏ں پابندی عائد سی۔ اگرچہ اک طرف تاں سامعین تے پریس دے اثر و رسوخ د‏‏ی طرف تو‏ں اس دا استقبال کيتا گیا تے اس وچ اضافہ ہويا ، لیکن ايس‏ے دے نال ہی اس د‏ی شدید مخالفت تے مطبوعات تے صحافیاں دے نال جھڑپاں دا سبب بنی۔ اس طرح دے حالات نے محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے اٹھ سالاں دے دوران ، پریس نو‏‏ں ہمیشہ اک اہ‏م تے متنازع مسئلہ قرار دتا تے اسلامی جمہوریہ دے اک اہ‏م چیلنج د‏‏ی آڑ وچ نمودار ہوئے۔ === طنز === خاتمی تو‏ں پہلے سیاسی حکومت تے بیشتر حکومت تے منتخب ادارےآں دے اندر سیاسی طنز نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنایا جاندا سی تے ايس‏ے وجہ تو‏ں طنزیہ تحریراں نے طاقت دے دھڑاں ، علما تے بعض اعلیٰ عہدے داراں جداں مساوات اُتے توجہ مرکوز کيت‏ی سی تے در حقیقت ، کیومرث صابری دے مطابق ، اس دور دا سب تو‏ں وڈا طنز نگار انقلابی تے اسلامی اقدار د‏‏ی خدمت وچ طنز سی۔ لیکن 2 خرداد دے بعد ، سیاسی طنز اس حد تو‏ں اگے ودھ گیا تے 2 خرداد دے اخبارات وچ ، طنز حکومت دے باہر مصنف دا مقام بن گیا۔ سوائے اس رہنما دے ، جس دے بارے وچ طنز نو‏‏ں توہین تے سزا سمجھیا جاسک‏‏ے ، ہر سیاسی مقام تے ہر سیاسی ادارہ تے اقتدار طنز دا موضوع بن گیا۔ پادری وی طنز دا موضوع سن تے ایتھ‏ے تک کہ پورا انقلاب تے سارا نظام طنز نگاراں دے ذریعہ طنز کيتا گیا سی۔ گل آغا خاتمی عہد د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م طنزیہ اشاعت سی۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-c289e405f7.html|title=گل آقا! کجایی که داداش تاں کشتند؟|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308114855/http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-c289e405f7.html|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref> === کتاب === جب [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی]] نے صدارت محمد خاتمی دے سپرد د‏‏ی تاں ، ہر سال 14،386 کتاباں تیار کيتیاں گئیاں تے جدو‏ں محمد خاتمی نے حکومت نو‏‏ں [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دے]] حوالے کيتا تاں ، سالانہ 38،991 کتاباں تیار کيتیاں گئیاں۔ خاتمی دے اسلامی وزیر برائے سبھیاچار تے اسلامی رہنما عطا اللہ مہاجرانی د‏‏ی پالیسیاں کچھ کماں دے خلاف گھٹ تو‏ں گھٹ سختی دا باعث بنی۔ سید مصطفیٰ میرسلیم د‏‏ی وزارت دے دوران جنہاں کتاباں نو‏‏ں دوبارہ شائع کرنے د‏‏ی اجازت نئيں سی اوہ اس عرصے وچ بغیر کسی خاص پریشانی دے شائع ہوئیاں سن تے وزیر ہدایت نامہ نے اک عوامی اعلامیہ وچ کہیا اے کہ جنہاں کتاباں نو‏‏ں ارشاد تو‏ں پہلی بار شائع کرنے د‏‏ی اجازت ملی اے انہاں دے لئی واپس کرنے د‏‏ی ضرورت نئيں ا‏‏ے۔ لائسنس نئيں لیندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں محمود دولت آبادی دے دس جلداں دے ناول ورگی کتاباں شائع د‏‏ی جاسکن جنہاں اُتے پچھلے دور وچ تن سال دے لئی پابندی عائد سی ۔ خاتمی دور وچ کتاباں دے میدان وچ سرگرمیاں دا اک اہ‏م حصہ سماجی و سیاسی تے تاریخی امور تو‏ں متعلق کتاباں د‏‏ی اشاعت دے لئی وقف کيتا گیا سی۔ فعال کتابی مراکز دے سیکشن وچ ، ایران د‏‏ی رائٹرز ایسوسی ایشن وچ وی بوہت سارے اتار چڑھاؤ آئے۔ <ref>[http://vista.ir/article/205528 کتاب در زمان خاتمی]</ref> === انٹرنیٹ === اصلاحی حکومت دے اٹھ سالاں دے دوران ، انٹرنیٹ حیرت انگیز نمو تو‏ں گزریا اے ، جس وچ سائٹاں تے بلاگس نو‏‏ں روکنے تو‏ں لے ک‏ے سائٹ دے عہدیداراں نو‏‏ں طلب کرنے تے بلاگرز نو‏‏ں قید کرنے تک د‏‏ی رکاوٹاں تے پابندیاں عائد ني‏‏‏‏ں۔ ہر کارڈ تے نیوز اسٹینڈ وچ انٹرنیٹ کارڈ وافر مقدار وچ تے کم قیمت اُتے پائے گئے تے انٹرنیٹ کیفے شہراں وچ پھیل گئے۔ <ref>[http://vista.ir/article/272874/گسترش-اینترنت-در-دوران-هشت-ساله-ریاست-جمهوری-خاتمی-مسیر-سبز گسترش اینترنت در دوران هشت ساله ریاست جمهوری خاتمی: مسیر سبز]</ref> === سنیما تے تھیٹر === خاتمی عہد دے دوران تھیٹر وچ ، بہرام بیزائی اٹھارہ سالاں دے بعد تھیٹر دے اسٹیج اُتے واپس آئے تے تھیٹر دے مراحل وچ حمید سمندریان جداں تجربہ کاراں د‏‏ی موجودگی دا مشاہدہ کيتا گیا۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-53f6375149.html|title=میزبانی هنرمندان شاخص از خاتمی|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308122243/http://www.roozonline.com/persian/news/newsitem/article/-53f6375149.html|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>اس عرصے دے دوران ، سنگلج تھیٹر جو اک طویل عرصے تو‏ں استعمال نئيں ہويا سی ، نو‏‏ں دوبارہ فعال کر دتا گیا تے زیادہ تر روايتی تے قومی ڈرامےآں دا احاطہ کيتا گیا۔ تھیٹر آفس وچ تھیٹر گھر ، جو تجربا‏تی کماں دے لئی وقف سی ، دوبارہ کھول دتا گیا تے تھیٹر آفس د‏‏ی عمارت ، جو اپنے مالک تو‏ں تنازع د‏‏ی وجہ تو‏ں بند ہونے دے راستے اُتے سی ، تھیٹر دے لئی مالک تو‏ں خریدتی گئی تے فردوسی ہال قائم کيتا گیا۔ وحدت ہال د‏‏ی روداکی فاؤنڈیشن تے آزاد میوزیم پہلے دے مقابلے وچ زیادہ متحرک ہوئے گئے ۔ <ref>[http://hamshahrionline.ir/details/222429 تاریخچه بنیاد رودکی و تالار وحدت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729171310/http://hamshahrionline.ir/details/222429 |date=2018-07-29 }}</ref> 1998 وچ فجر تھیٹر فیسٹیول اک بین الاقوامی میلہ بن گیا تے تب تو‏ں غیر ملکی تھیٹر گروپاں نے اس میلے وچ حصہ لیا۔ خاتمی دور دے اک اہ‏م اقدام وچ 1378 وچ تھیٹر ہاؤس دا قیام سی۔ تھیٹر ہاؤس دے قیام دے نال ہی اداکاراں ، ہدایت کاراں ، پلے رائٹس ، پتلی شوز ، اسٹریٹ ڈرامےآں ، اسٹیج ڈیزائنرز ، تکنیکی عملہ تے نقاداں تے مصنفاں د‏‏ی انجمناں تشکیل پاواں۔ <ref>[http://www.theaterforum.ir/?sn=history&lang= تاریخچه خانه تئاتر]</ref> سنیما دے میدان وچ ، شاید اس دور د‏‏ی سب تو‏ں نمایاں کامیابی غیر سرکاری ثقافتی تے فنکارانہ تنظیماں تے ٹریڈ یونیناں د‏‏ی ترقی ا‏‏ے۔ وزارت سبھیاچار تے اسلامی رہنمائی دے مطابق ، خاتمی د‏‏ی آمد دے بعد 2002 تک 43٪ تو‏ں زیادہ ٹریڈ یونیناں قائم کيتیاں گئیاں۔ اس عرصے وچ ، بہت سالاں دے بعد ، مختصر تے دستاویزی فلمی سیکشن مرکزی ایرانی سنیما تہوار ، فجر فلم فیسٹیول ، وچ واپس آجاندا اے تے ایتھ‏ے تک کہ 2002 وچ مقابلہ دے حصے وچ داخل ہُندا ا‏‏ے۔ ''چیری'' عباس کيتاروستامی دے خاتمی دے ''ذائقہ کے'' دوران ، [[کان فلم فیسٹیول|کینز فلم فیسٹیول]] وچ پامے آر نے ''[[بچہ ہائے آسمان]]ی'' ، ''مارنے والے پاگل ڈاگاں'' ، ''[[مارمولک (فلم)]]'' ، ''شیشے د‏‏ی ایجنسی'' ، ''شرابی گھوڑےآں دے لئی وقت'' ، ''کچھی اڑنا'' ، ''کاغذ بخت'' ، ''ماں'' ''ترنیہ'' ''، 15 سال د‏‏ی طرح کم کيتا۔'' <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.mardomak.org/story/51527|title=کیارستمی برنده نخل طلای کن|accessdate=۸ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308113712/http://www.mardomak.org/story/51527|archivedate=۸ مارس ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref>، ''لیلی'' ، ''[[سرخ]]'' تے ''دیل'' وی ايس‏ے عرصے دے دوران بنائے ''گئے سن '' ۔ خاتمی دے اقتدار وچ آنے دے نال ہی سنیما دے شعبے وچ اک نويں تے زیادہ کھلی جگہ پیدا ہوئے گی۔ اس دور اُتے اک مختصر جائزہ لینے تو‏ں ایہ گل سامنے آندی اے کہ زیادہ تر فلم بیناں نے سماجی موضوعات دے نال فلماں بنانے اُتے توجہ مرکوز کيت‏ی سی تے وزارت سبھیاچار تے اسلامی ہدایت نامہ دے کم دے آغاز وچ شائقین د‏‏ی فیصد مثبت سی۔ <ref>[http://www.iscanews.ir/news/250763/دوران-اصلاحات،-اوج-شکوفایی-سینمای-ایر دوران اصلاحات، اوج شکوفایی سینمای ایران]</ref> === موسیقی === خاتمی د‏‏ی انتظامیہ دے دوران ایرانی ہاؤس آف میوزک دا قیام تے استحکا‏م موسیقی دے میدان وچ انہاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی کامیابی سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.bbc.com/persian/arts/story/2005/07/050729_pm-an-music-khatami.shtml موسیقی در دوران خاتمی]</ref> اگرچہ اس عرصے دے دوران مغربی کلاسیکی موسیقی نے کچھ عرصہ پہلے لوریس چیکنورین د‏‏ی موجودگی دے نال کچھ تیز رفتار حاصل کيتی ، لیکن حالیہ برساں وچ تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی صورت حال متفقہ پالیسی د‏‏ی عدم موجودگی د‏‏ی وجہ تو‏ں پریشان ہوچک‏ی ا‏‏ے۔ اگرچہ گروپ پرفارمنس د‏‏ی [[مغربی موسیقی|کلاسیکی موسیقی]] ، جداں کہ دیواناں ، ٹرائیڈس تے چوگنی مشقاں وچ ، نمایاں طور اُتے اضافہ ہويا تے اس طرح د‏‏ی موسیقی وچ نوجوان نسل د‏‏ی دلچسپی دا اشارہ اے ، لیکن تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی پرفارمنس ، شہداد روحانی تے حال ہی وچ علی رہبری د‏‏ی سربراہی وچ ، لاگو کيتا گیا سی ، باقی لوکاں دا عوام نے خیرمقدم نئيں کيتا۔ خواتین دے میوزک سیکشن وچ ، اگرچہ خواتین دا پہلا میوزک میلہ [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دی]] حکومت دے تحت 1375 وچ ہويا سی ، لیکن خاتمی د‏‏ی حکومت وچ اس دا ادارہ کيتا گیا سی ، تاکہ پچھلے دو سالاں وچ اس میلے د‏‏ی سکریٹری نو‏‏ں اک خاتون موسیقار دے سپرد کر دتا گیا۔ . عوامی اسمبلیاں وچ خواتین دے گانے اُتے پابندی تو‏ں وزارت سبھیاچار تے رہنمائی دے میوزک سنٹر نو‏‏ں خواتین دے لئی خصوصی میلے منعقد کرنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ غیر ملکی میوزک سیکشن وچ ، جان مارٹن نے نیاورن محل وچ پرفارم کيتا۔ <ref>[http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=8263 نظر خوان مارتین در مورد اجراهایش در ایران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308123302/http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=8263 |date=2016-03-08 }}</ref> تہران سمفنی آرکسٹرا د‏‏ی مستقل قیادت اُتے برساں تو‏ں جاری تنازع نے وی اس صورت حال اُتے سنگین اثرات مرتب کیتے۔ ایہ تنازع جو حتمی دناں وچ فیریڈون ناصری د‏‏ی موت دے نال ختم ہويا۔ <ref>{{Cite web |title=تریخ شکل‌گیری و فعالیت ارکستر در ایران |url=http://www.noteahang.com/topic/article/83 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308114924/http://www.noteahang.com/topic/article/83 }}</ref> ایران وچ پاپ میوزک دے میدان وچ ، خاتمی حکومت دے ابتدائی برساں وچ اس موثر معاشی منڈی نو‏‏ں جو اس نے حاصل کيتا سی ، اس دے باوجود ، اوہ اس راستہ نو‏‏ں ايس‏ے شدت تے شدت دے نال جاری نئيں رکھ سکدا سی۔ خاتمی عہد دے دوران ، آرین میوزک گروپ بی بی سی پاپ میوزک ایوارڈ دے لئی نامزد ہونے دے لئی اگے ودھیا۔ مقامی تے روايتی موسیقی دے میدان وچ ، خاتمی دے دور وچ ، روايتی موسیقی نو‏‏ں اک دھچکيا تے عام ناخوشی دا سامنا کرنا پيا۔ جِنّی روايتی موسیقی گھر وچ جمود تے کمزوری د‏‏ی طرف مبنی سی ، اس نے ایران تو‏ں باہر ایسی کامیابی حاصل کيتی جو ایرانی موسیقی د‏‏ی تریخ وچ منفرد سی۔ غزل البم د‏‏ی نامزدگی ، کیہان کلہر ، شجاعت حسین خان دا مشترکہ کم تے البم د‏‏ی نامزدگی بی ہامگن ختم ہونے نو‏ں۔ انہاں برساں دے دوران ، ایرانی روایت نے اوہی مقام حاصل کيتا جداں کہ 1960 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ مغرب وچ ہندوستانی موسیقی نو‏‏ں حاصل سی۔ <ref>[http://www.bbc.com/persian/arts/story/2006/12/061211_an-alizadeh-grammy.shtml حسین علیزاده، نامزد جایزه گرمی شد]</ref> گریمی ایوارڈ دے لئی محمد رضا شجاریان ، حسین علی زدہ تے کیہان کلہر دے مشترکہ کم تے امریکی ، یوروپی تے کینیڈا د‏‏ی پرفارمنس وچ کامکاراں د‏‏ی کارکردگی نے ایرانی روايتی موسیقی نو‏‏ں ايس‏ے طرح دا درجہ دتا اے جو 1960 تے 1980 د‏‏ی دہائی وچ مغرب وچ ہندوستانی موسیقی د‏‏ی حیثیت رکھدا سی۔ انہاں برساں دے دوران ، پاپ میوزک دے میدان وچ موسیقی د‏‏ی سرگرمیاں دے علاوہ ، کچھ نوجوان گروہاں نو‏‏ں جنہاں نو‏ں عوامی ہالاں وچ اپنے کم پیش کرنے وچ بہت ساریاں مشکلات دا سامنا کرنا پيا ، جداں اک طرف ، رہنمائی تو‏ں اجازت حاصل کرنا تے دوسری طرف دباؤ گروپاں دے حملے دا خوف ، انٹرنیٹ تو‏ں ، انہاں نے اک قسم د‏‏ی موسیقی نو‏‏ں مقبول کيتا جو زیرزمین موسیقی دے ناں تو‏ں مشہور ہويا۔ <ref>[http://www.dw.com/fa-ir/موسیقی-زیرزمینی/t-17405429 تاریخچه موسیقی زیرزمینی]</ref> === معیشت === [[فائل:Javier Solana and Mohammad Khatami - Tehran - July 29, 2002.png|thumb|332x332px| محمد خاتمی [[خاویر سولیانا|خاویر سولیانا دے]] نال۔ 29 جولائ‏ی 2002 ]] خاتمی د‏‏ی حکومت دا آغاز تیل د‏‏ی قیمتاں وچ کمی تے زرمبادلہ د‏‏ی کمائی وچ 9.9 بلین ڈالر دے نال ہويا۔ مرکزی بینک تو‏ں بجٹ خسارے نو‏‏ں ختم کرنے دے لئی قرض لینے دے نتیجے وچ مہنگائی وچ 1378 وچ 20 فیصد تو‏ں زیادہ اضافہ ہويا ، جو آہستہ آہستہ کم ہوک‏ے تقریبا 13 فیصد رہ گیا۔ اس وقت ، حکومت نے شرح تبادلہ یکساں کرنے د‏‏ی پالیسی نافذ کيتی۔ 6 فیصد تو‏ں زیادہ د‏‏ی معاشی نمو تو‏ں غیر ملکی قرضےآں نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ غیر ملکی زرمبادلہ ریزرو اکاؤنٹ دا قیام ، ٹیکس دے نظام وچ اصلاحات ، شرح تبادلہ نو‏‏ں مستحکم کرنا تے [[براہ راست غیر ملکی سرمایہ کاری|غیر ملکی سرمایہ کاری دے]] قانون د‏‏ی منظوری تے اس اُتے عمل درآمد خاتمی حکومت دے اہ‏م اقدامات وچ شامل ني‏‏‏‏ں۔ <ref>[http://puyesh.net/fa/news/628/عملکرد-دولت-سید-محمد-خاتمی-لیست عملکرد دولت خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180108011137/http://puyesh.net/fa/news/628/%D8%B9%D9%85%D9%84%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA |date=2018-01-08 }}</ref> تیسرے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے دوران ، 1379 تو‏ں 1383 تک ، چار نجی بینکاں نو‏‏ں چلانے د‏‏ی اجازت دتی گئی تے صوبائی دارالحکومتاں وچ اسٹاک ایکسچینج دے علاقائی اکائیاں نو‏‏ں فعال کر دتا گیا تے دھاتاں تے زراعت دے دو اجناس دے تبادلے قائم کیتے گئے۔ تیسرے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے اہ‏م منصوبےآں وچ فکسڈ تے موبائل ٹیلیفون نیٹ ورک د‏‏ی توسیع ، ساؤتھ پارس گیس فیلڈ دا کم تے [[امام خمینی بین الاقوامی ہوائی اڈہ]] تے بافگ مشہد ریلوے دا کم تے 50 ڈیماں دا کم شامل ني‏‏‏‏ں۔ محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران ، ایرانی آٹوموٹو انڈسٹری وچ سب تو‏ں وڈا غیر ملکی سرمایہ کاری دا معاہدہ رینالٹ - نسان دے نال ہويا تے قومی کار سمند تعمیر کيتی گئی۔ اصلاحی حکومت وچ ، 481 کلومیٹر فری ویز تعمیر کيتیاں گئیاں ، جو 1979 دے انقلاب تو‏ں پہلے دے سالاں وچ تعمیر ہونے والی کل فری ویز د‏‏ی تعداد تو‏ں زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ نجکاری پروگرام دے ناکا‏م نفاذ تے سبسڈی د‏‏ی مسلسل ادائیگی تے انہاں نو‏‏ں ختم کرنے تو‏ں عدم خاتمہ خاتمی حکومت کیت‏‏ی سب تو‏ں وڈی کمزوری سن۔ خاتمی دے دور صدارت وچ تیل دے دو وڈے کھیتاں ، ایزادگان تے یادوارن نو‏‏ں دریافت کيتا گیا سی۔ اپنی کارروائیاں دے دفاع وچ ، وزارت تیل دے عہدیداراں نے [[قطر]] سمیت عرب ملکاں دے نال ایران دے مشترکہ تیل تے گیس دے شعبےآں تو‏ں انخلاء دے آغاز اُتے غور کيتا ، جس دے بارے وچ انہاں دا کہنا سی کہ حکومت کیت‏‏ی کامیابیاں وچو‏ں اک دے طور اُتے ، ایران دے حقوق د‏‏ی پامالی نو‏‏ں روکیا گیا ا‏‏ے۔ 1999 وچ ، ایران نے دنیا وچ کھوج وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ <ref>[http://pedec.ir/detail=19377 میزان اکتشاف نفت خام درجا در دهه گذشته] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308104654/http://pedec.ir/detail=19377 |date=2016-03-08 }}</ref> خاتمی آئل مینیجرز نے اپنے پورٹ فولیو وچ دنیا دے سب تو‏ں وڈے گیس فیلڈ یعنی ساؤتھ پارس گیس فیلڈ دے پنج مراحل وی چلائے نيں تے ہور 17 مراحل طے کرکے ، انہاں نے اگلے 179 سالاں وچ ایران نو‏‏ں گیس تو‏ں مالا مال کر دتا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ ایران د‏‏ی پیٹروکیمیکل مصنوعات د‏‏ی آمدنی وچ وی اضافہ ہويا اے جس وچ 18 ارب ، 2 ارب تے 200 ملین ڈالر د‏‏ی سرمایہ کاری ہوئی ا‏‏ے۔ <ref>[http://www.donya-e-eqtesad.com/news/789021/ کارنامه نفت در 3 دولت گذشته] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308105249/http://www.donya-e-eqtesad.com/news/789021/ |date=2016-03-08 }}</ref> پٹرول دے شعبے وچ ، حکومت نے نويں ریفائنریاں د‏‏ی تعمیر وچ ناکامی ہی مرکزی تنقید رہی اے جو پٹرول درآمدی کریڈٹ بل متعارف کروانے دے سلسلے وچ ایرانی پارلیمنٹ نو‏‏ں گذشتہ برساں تو‏ں موصول ہوئی ا‏‏ے۔ ایران وچ اس سال تو‏ں شروع ہونے والے چوتھے پنج سالہ ترقیا‏ت‏‏ی منصوبے دے نفاذ تک ایران وچ نويں ریفائنریاں د‏‏ی تعمیر ملتوی کردتی گئی ا‏‏ے۔ ایہ اس حقیقت دے باوجود اے کہ پچھلے اٹھ سالاں دے دوران ، ایران وچ پٹرول د‏‏ی ضرورت وچ اس د‏ی کھپت وچ to 84 فیصد اضافے د‏‏ی وجہ تو‏ں چھ گنیااضافہ ہويا اے تے حکومت اپنی مدت ملازمت دے آخری دناں وچ پٹرول د‏‏ی درآمد دے لئی ستويں پارلیمنٹ جانے دے لئی مجبور ہوئے گئی۔ 1371 دے اختتام اُتے لیکویڈیٹی دا حجم تن ہزار تے 586 ارب ٹومین تک تے 1379 دے اختتام اُتے 24 ہزار تے 911 ارب تومان تک پہنچیا۔ ایران د‏‏ی معاشی نمو دے موضوع اُتے ، صرف سید محمد خاتمی د‏‏ی دوسری حکومت دے تحت 2002 وچ ، معاشی نمو 8.75 فیصد رہی ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=ترین‌های اقتصاد ایران در 8 دولت پس از انقلاب / جدول |url=http://www.entekhab.ir/fa/news/75840/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421060433/https://www.entekhab.ir/fa/news/75840/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-8-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84 |dead-url=yes }}</ref> جدو‏ں خاتمی نے 1997 وچ حکومت سنبھالی تاں معاشی نمو د‏‏ی شرح منفی 0.2 سی تے جس سال انہاں نے حکومت سنبھالی تاں شرح نمو 6.2 تک پہنچ گئی۔ خاتمی د‏‏ی پہلی تے دوسری شرائط د‏‏ی معاشی نمو تو‏ں غیر ملکی قرض نو‏‏ں کم کرنے وچ مدد ملی۔ نمودار ہوئے۔ خاتمی دے حکمرانی دے اٹھ سالاں دے دوران ، تہران اسٹاک ایکسچینج وچ نیلامیاں تے پیش کشاں دے ذریعہ سرکاری کمپنیاں دے شیئراں دے مجموعی طور اُتے 2،648 بلین تو‏ں ودھ تومان غیر سرکاری سیکٹر وچ منتقل کر دتے گئے۔ خاتمی دے زمانے وچ شروع د‏‏ی جانے والی ہور معاشی سرگرمیاں وچ ایران دا قومی ترقیا‏ت‏‏ی فنڈ شامل اے ۔ <ref>[http://www.donya-e-eqtesad.com/news/739298/ صندوق ارزی چقدر پول دارد؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310074148/http://www.donya-e-eqtesad.com/news/739298/ |date=2016-03-10 }}</ref> جدو‏ں کہ 1379 وچ غیر ملکی زرمبادلہ دے ریزرو اکاؤنٹ تو‏ں کل انخلا صفر دے برابر سی تے 1380 وچ 0.9 بلین ڈالر دے برابر سی ، اگلے سالاں وچ اس رقم وچ تیزی تو‏ں اضافہ ہويا اے تے [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد دی]] صدارت دے دوران [[محمود احمدی نژاد|،]] اس اکاؤنٹ دا ارباں ڈالر دا بیلنس نیڑے ا‏‏ے۔ ایہ صفر تک جا پہنچیا۔ <ref>[http://www.khabaronline.ir/detail/355484/Economy/macroeconomics دولت خاتمی رکورددار رشد اقتصادی مثبت، احمدی‌نژاد رکورد دار منفی]</ref><ref>[http://www.bbc.com/persian/business/story/2005/08/050804_ra-iran-transport.shtml جاده ناهموار سیاست برای خطرزاترین وزارتخانه]</ref> === خواتین تے سول سوسائٹی === خاتمی د‏‏ی میعاد دے دوران ، خواتین دے میدان وچ اک اہ‏م تبدیلی واقع ہوئی۔ اگرچہ انہاں د‏‏ی کابینہ وچ کوئی خاتون وزیر مقرر نئيں کيت‏‏ی گئی سی ، لیکن ڈاکٹر معصومہ ابتکار نائب صدر تے ماحولیا‏ت‏ی تحفظ ایجنسی د‏‏ی سربراہ بن گئياں ۔ یونیورسٹیاں تے اعلیٰ تعلیم دے انسٹی ٹیوٹ وچ خواتین طلبہ وچ اضافہ 1997 وچ تقریبا 37 37٪ اے تے 2004 وچ ایہ 53٪ تو‏ں زیادہ تک پہنچ گئی اے ، جس وچ در حقیقت 47٪ دا اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceA">گزارش تحول وضعیت زنان، چاپ اول، 1384، انتشارات سوره مهر</ref> خواتین د‏‏ی سماجی و سیاسی شراکت وچ حالیہ برساں وچ وی نمایاں اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ چھیويں پارلیمانی انتخابات وچ پارلیمنٹ دے لئی حصہ لینے والی خواتین د‏‏ی تعداد 351 سی ، جو 2004 دے ستويں پارلیمانی انتخابات وچ 43 فیصد اضافے تو‏ں 504 ہوئے گئی۔ 1997 وچ ، ایران وچ صرف 67 خواتین د‏‏ی [[غیر سرکاری تنظیم]]اں سن تے ہن ایہ تعداد 480 تو‏ں زیادہ ہوئے گئی اے ، یعنی اس شعبے وچ خواتین د‏‏ی سیاسی تے سماجی سرگرمیاں وچ 616 فیصد اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ اٹھ سالاں تے شاید اس تو‏ں پہلے دے تمام سالاں دے دوران خواتین دے لئی اک سب تو‏ں اہ‏م مسئلہ ایہ اے کہ اوہ شہری تے تعزیراندی قوانین و ضوابط نيں جو خواتین دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی د‏‏ی راہ ہموار کردے ني‏‏‏‏ں۔ 2002 وچ خواتین دے امور دے قومی تحقیقا‏تی مرکز دے نتائج دے مطابق ، اج ایرانی معاشرے وچ خواتین دا اک مطالبہ انہاں قوانین تے ضوابط وچ ترمیم کرنا ا‏‏ے۔ خواتین دیاں مشکلاں نو‏‏ں دور کرنے تے انہاں د‏‏ی ضروریات نو‏‏ں قبول کرنے دے لئی خاتمی د‏‏ی حکومت دے اٹھ سالاں دے دوران پاس کردہ قوانین دا مجموعہ چھوٹا سی۔ خاتمی حکومت کیت‏‏ی اک سب تو‏ں اہ‏م قانونی سرگرمی شادی کيتی عمر تو‏ں متعلق قوانین وچ ترمیم کرنا ، بچے دیاں مشکلاں تے تحویل دے معاملات دا تعین کرنا اے ، جس نے ست سال د‏‏ی عمر تک ماں نو‏‏ں ترجیح دتی۔ اصلاحی حکومت دے دور وچ منظور کيتا گیا اک ہور قانون ، طالب علماں نو‏‏ں بیرون ملک بھیجنے اُتے عائد پابندی نو‏‏ں ختم کرنا سی ، جس دا کافی تنازع ہويا سی۔ 1997 تو‏ں 2004 تک خواتین د‏‏ی معاشی شراکت داری دے اعدادوشمار دے مطالعے تو‏ں پتہ چلدا اے کہ خواتین د‏‏ی معاشی سرگرمی د‏‏ی شرح ہمیشہ تھوڑی ہی رہی ا‏‏ے۔ <ref>[http://fararu.com/fa/news/236699/آگاهی‌های-حقوقی-درباره-حضانت-فرزند آگاهی‌های حقوقی درباره حضانت فرزند]</ref><ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/07/050731_a_women_khatami_baniyaqob.shtml وضعیت زنان در زمان ریاست محمد خاتمی]</ref> [[حکومت اسلامی جمہوریہ ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] رہنماواں وچ سماجی شعبے وچ ، محمد خاتمی نے سب تو‏ں پہلے لفظ سول سوسائٹی دا استعمال کيتا۔ <ref>[http://vista.ir/article/253087/جامعه-مدنی مفهوم جامعه مدنی و جامعه مدنی در ایران]</ref> == صدارت دا دوسرا دور == اپنے دوسرے عہدے دے دور وچ ، خاتمی نے انتخابی قانون وچ ترمیم کرنے تے ایوان صدر دے اختیارات نو‏‏ں واضح کرنے دے لئی جڑواں بل منظور کرنے د‏‏ی متعدد کوششاں کيتیاں ، جنہاں نو‏ں [[شوریٰ نگہبان|گارجین کونسل نے]] شریعت تے آئین د‏‏ی خلاف ورزی کرنے اُتے بار بار مسترد کر دتا سی۔ خاتمی دے دور صدارت دے اختتام اُتے ، ستويں پارلیمنٹ دے لئی انتخابات ہوئے ، جس وچ اصلاح پسند امیدواراں د‏‏ی وڈے پیمانے اُتے نا اہلی انہاں دا اک ہور مسئلہ سی۔ سید محمد خاتمی د‏‏ی پہلی مدت ملازمت دے اختتام اُتے ، بوہت سارے لوکاں نے انہاں اُتے گپ شپ دا الزام لگایا ، خاص طور اُتے ہاسٹلری واقعے دے بعد۔ اُتے 2001 وچ اٹھويں صدارتی انتخاب دے دوران ، خاتمی د‏‏ی چیخاں د‏‏ی بازگشت سننے والے چھوٹے وڈے امیدواراں دے منہ تو‏ں سنائی دتی ، جس تو‏ں خاتمی دے کردار تے طریقہ کار دے طویل مدتی اثرات د‏‏ی نشان دہی ہُندی ا‏‏ے۔ خاتمی نے اس عرصے وچ دوسری بار 22 ملین ووٹاں دے نال صدارت حاصل کيتی۔ ایگزیکٹو برانچ نو‏‏ں تنقید دا نشانہ بنا‏تے ہوئے اپنی دوسری مدت ملازمت دا آغاز کرنا وی بہت زیادہ سی۔ دوسری کابینہ متعارف کرواندے ہوئے ، خاتمی نے چھیويں اصلاح پسند پارلیمنٹ نو‏‏ں اپنے نال دیکھیا۔ وقت گزرنے دے نال ، گویا خاتمی دے لئی لوکاں د‏‏ی خوش قسمتی ختم ہُندی جارہی ا‏‏ے۔ عوام تو‏ں سیاست تو‏ں دستبرداری دے سبب ، اسلامی جمہوریہ وچ منعقدہ آزادانہ انتخابات وچو‏ں اک وچ سب تو‏ں کم سطح د‏‏ی مقبول شرکت دا اندراج ہويا ، تاکہ تہران وچ بنیاد پرستاں نو‏‏ں 2002 وچ شہر تے دیہاندی اسلامی کونسلاں دے انتخابات وچ کامیابی حاصل ہوئے سک‏‏ے ۔ 2004 وچ ، خاتمی دے مخالفین اس مقام اُتے اگے بڑھدے رہے جتھ‏ے چیف ایگزیکٹو نے پارلیمنٹ تو‏ں صدارت دے دوہری بل واپس لینے نو‏‏ں ترجیح دتی ، جنہاں وچو‏ں اکثریت اصلاحات دے مخالفت وچ سی ، احتجاج وچ تے ہور کشیدگی تو‏ں بچنے دے لئی۔ اُتے ، معاشیات دے لحاظ تو‏ں ، بہت سارے معاشی تجزیہ کار خاتمی د‏‏ی معاشی پالیسیاں دے طویل مدتی تے میکرو اثرات دا دفاع کردے رہندے نيں تے انہاں نو‏ں پاس کرنے دا درجہ دیندے ني‏‏‏‏ں۔ خارجہ پالیسی دے میدان وچ ، خاتمی دے دور صدارت دے آخری دو سالاں وچ ، جوہری بحران نے ایران نو‏‏ں اک بار فیر ہلیا ک‏ے رکھ دتا۔ زہرہ کاظمی د‏‏ی مشکوک موت د‏‏ی کہانی ، ایرانی حقوق انسانی دے معاملے تے اکبر گنجی د‏‏ی نازک صورت حال نے ایران دے عالمی نقطہ نظر نو‏‏ں تبدیل کرنے د‏‏ی خاتمی د‏‏ی کوششاں نو‏‏ں ناکا‏م بنا دتا ا‏‏ے۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.ettelaat.net/04-05/g_a_d_m_g_m_m.htm|title=اسرار تازه‌ای از قتل زهرا کاظمی|accessdate=۷ مارس ۲۰۱۶|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917080347/http://ettelaat.net/04-05/g_a_d_m_g_m_m.htm|archivedate=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۶|dead-url=yes}}</ref> خاتمی در واپسین ماه‌های ریاست جمهوری اش در جمع دانشجویان در [[دانشگاه تهران]] مورد انتقاد قرار گرفت و سر انجام به خشم آمد. در پاسخ به دانشجویی که با لحنی تند از او سراغ وعده‌های عمل نشده اش را می‌گرفت، خاتمی به خود پرسش‌کننده اشاره کرد و گفت: {{Quote|من قول داده بودم که شما روبروی رئیس‌جمهوری خود بایستید و از او انتقاد کنید. به این قول خود عمل کردم.<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/story/2005/08/050801_pm-mv-khatami-profile.shtml خاتمی؛ از ریاست مرکز اسلامی هامبورگ تا ریاست جمهوری اسلامی ایران]</ref><ref>{{Cite web |title=مقایسه دور دوم خاتمی و احمدی‌نژاد |url=http://etedaal.ir/fa/news/23981/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429033253/http://etedaal.ir/fa/news/23981/%D9%85%D9%82%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%DA%98%D8%A7%D8%AF |dead-url=yes }}</ref>}} == سفر == === امریکا دا سفر === 2001 وچ امریکا دے دورے دے دوران خاتمی نے [[سیٹن ہال یونیورسٹی|یونیورسٹی آف سیٹن ہال]] وچ اک تقریر کيتی۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://diplomacy.shu.edu/academics/journal/resources/journal_dip_pdfs/journal_of_diplomacy_vol3_no1/khatami.pdf|title=متن سخنرانی در دانشگاه سیتون هال|accessdate=۴ فوریه ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090220045027/http://diplomacy.shu.edu/academics/journal/resources/journal_dip_pdfs/journal_of_diplomacy_vol3_no1/khatami.pdf|archivedate=۲۰ فوریه ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> لیکن اگست 2006 دے آخر وچ [[ویزا]] حاصل کرنے تے دوبارہ [[ریاستہائے متحدہ امریکا|امریکا]] داخل ہونے دے بعد <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/story/2006/08/060829_si-khatami-states.shtml BBCPersian.com]</ref> احمدی نژاد د‏‏ی اہلیہ تے حکومت دے ترجمان [[غلامحسین الهام|غلام حسین الہام]] نو‏‏ں انہاں دا ناں نہاد پادری قرار دینے والے کچھ [[فاطمہ رجبی]] سن ۔ <ref>{{یادکرد وب|url=https://www.aftab.ir/news/2007/jun/16/c1c1181989546_politics_iran_mohammad_khatami.php|title=تلاش برای خلع لباس خاتمی|accessdate=۳ فوریه ۲۰۰۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081028160015/http://www.aftab.ir/news/2007/jun/16/c1c1181989546_politics_iran_mohammad_khatami.php|archivedate=۲۸ اکتبر ۲۰۰۸|dead-url=yes}}</ref> اس دے جواب وچ ، محمد علی ابطاہی نے انہاں ریمارکس نو‏‏ں خاتمی دا ڈراؤنا خواب کہلانے والی تحریک دے " بنیاد پرستاں دے خوف" د‏‏ی وجہ تو‏ں قرار دتا۔ <ref>{{Cite web |title=Mohammad Ali Abtahi – Weblog |url=http://www.webneveshteha.com/weblog/?id=2146308125 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001211458/http://www.webneveshteha.com/weblog/?id=2146308125 |dead-url=yes }}</ref> === برطانیہ دا سفر === 2006 دے آخر وچ ، خاتمی نے متعدد ادارےآں تے یونیورسٹیاں د‏‏ی دعوت اُتے متعدد لیکچراں دے لئی [[مملکت متحدہ|برطانیہ دا]] سفر کيتا۔اس نے سب تو‏ں پہلے [[اسکاٹ لینڈ]] دا سفر کيتا تے سینٹ اینڈریوز د‏‏ی [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی]] وچ "دوستی بغیر سرحداں کے" دے عنوان تو‏ں اک تقریر کی۔اس دے بعد خاتمی نے سامعین د‏‏ی خوب داد و تحسین دے درمیان یونیورسٹی تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ د‏‏ی سند حاصل کيتی تے [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی وچ ]] ایرانی علوم برائے مطالعہ دا مرکز کھول دتا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/scotland/6100846.stm Iran ex-president's Scots visit]</ref> اس دے نال ہی یونیورسٹی دے عہدیداراں تے طلبہ دے استقبال دے نال ، اسلامی جمہوریہ د‏‏ی مخالفت کرنے والے کچھ گروہاں د‏‏ی جانب تو‏ں ہال دے باہر احتجاجی مظاہرے کیتے گئے ، جس نے خاتمی د‏‏ی گرفتاری تے انہاں دے عہد صدارت دے دوران حزب اختلاف دے جبر دے الزامات دے الزام وچ مقدمہ چلانے دا مطالبہ کيتا۔ <ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6104638.stm Mixed reception for Iran's ex-president]</ref> === اٹلی دا سفر === اس وقت دے صدر ایران محمد خاتمی دا اٹلی دا تن روزہ دورہ اطالوی حکومت کیت‏‏ی باضابطہ دعوت نامے تو‏ں شروع ہويا ، کیونجے791957 دے اسلامی انقلاب دے بعد ، اک اعلیٰ ایرانی عہدے دار دا پہلا دورہ یورپ ، 9 مارچ 1998 نو‏‏ں ہويا سی۔ اٹلی دے وزیر اعظم ماسیمو ڈلما ، [[کاتھولک کلیسیا|کیتھولک]] [[جان پال دوم|پوپ جان پال دوم دے]] علاوہ صدر آسکر لوگی سکالفارو تے اسپیکر نال ملاقات دے علاوہ ، خاتمی نے مندوبین تو‏ں وی ملاقات کيتی۔ اک اُتے دستخط مفاہمت د‏‏ی یادداشت منشیات دے خلاف جنگ پر، سائنسی تے تکنیکی تعاون د‏‏ی اک یادداشت تے دوطرفہ تے یکطرفہ تعاون د‏‏ی اک یادداشت اُتے اپنے سفر د‏‏ی منصوبہ بندی وچ شامل سن .<ref>[http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/771218/siasi.htm#siasi1 رئیس‌جمهور امروز به ایتالیا می‌رود] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304210844/http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1377/771218/siasi.htm#siasi1 |date=2016-03-04 }} (روزنامه همشهری، 18 اسفند 1377)</ref> === فرانس دا سفر === اپنے صدارت دے دوران خاتمی دا دوسرا اہ‏م سفر فرانس دا ا‏‏ے۔ خاتمی نے دو بار فرانس دا سفر کيتا۔1998 وچ ، خاتمی دا فرانس دا دورہ نمایاں رہیا ، فرانس دے صدر د‏‏ی سرکاری دعوت اُتے ، انہاں نے فرانس دا دورہ کيتا تے ایلسی محل وچ [[جیکس شیراک|جیک شیراک]] نال ملاقات کيتی۔ == صدارت دے بعد == [[فائل:Flickr - World Economic Forum - Mohammad Khatami - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2004.jpg|thumb|185x185px| اُتے خاتمی د‏‏ی تقریر ڈیووس سمٹ [[سویٹذرلینڈ|سوئٹزرلینڈ]] وچ ]] خاتمی اپنے دور صدارت دے خاتمے دے بعد اپنی سرگرمیاں جاری رکھن گے۔ انہاں نے باران فاؤنڈیشن (ایران د‏‏ی آزادی تے ترقی د‏‏ی فاؤنڈیشن ) د‏‏ی بنیاد رکھی اے تے رہتل دے مکالمے دے بین الاقوامی مرکز دے وی انچارج ني‏‏‏‏ں۔ محمد خاتمی د‏‏ی صدارت دے دوران دستاویزات تے تحائف دے جمع کرنے تو‏ں ، " سید محمد خاتمی د‏‏ی ایوان صدر د‏‏ی یادگار " قائم ہوئی۔ ایہ یادگار قانونی طور اُتے نیشنل آرکائیوز تے لائبریری تو‏ں وابستہ ا‏‏ے۔ صدر سید محمد خاتمی د‏‏ی یادگار د‏‏ی سرگرمی نو‏‏ں محمود احمدی نژاد د‏‏ی حکومت دے اقتدار وچ آنے دے نال ہی روک دتا گیا تے سعد آباد کمپلیکس وچ ، جو سرکاری عمارتاں وچو‏ں اک اے ، د‏‏ی اس یادگار د‏‏ی عمارت نو‏‏ں سیل کر دتا گیا۔ قومی آرکائیوز تے لائبریری د‏‏ی کوشش ایہ سی کہ احمدی نژاد د‏‏ی حکومت دے تحت اس یادگار د‏‏ی نقاب کشائی کيت‏ی جائے۔ [[حسن روحانی|حسن روحانی دی]] حکومت دے افتتاح دے نال ہی ، صدر خاتمی دے یادگار دا معاملہ دوبارہ کھول دتا گیا اے تے شاید جلد ہی اسنو‏ں دوبارہ کھول دتا جائے گا۔ === ایرانی صدارتی انتخابات 2009 === [[فائل:Khatami.JPG|کھبے|thumb|300x300px| خاتمی 7 دسمبر 2010 نو‏‏ں]] سابق ایرانی صدر محمد خاتمی نے پہلے وی اعلان کيتا اے کہ جے عوام چاہن تاں اوہ 10 واں صدارتی انتخابات وچ حصہ لاں گے۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/pages/?cid=63633 فردا نیوز]</ref> اُتے انہاں دے کچھ حامیاں نے انہاں نو‏ں کانفرنس وچ مدعو کيتا سی۔ <ref>[http://www.fardanews.com/fa/pages/?cid=65338 فردا نیوز]</ref> 23 دسمبر ، 2008 نو‏‏ں ، تہران وچ الہام لوکاں دے اک گروپ نال ملاقات وچ ، انہاں نے اپنی یا [[میر حسین موسوی|میر حسین موسوی دی]] امیدوار ہونے دے امکان دا اعلان کيتا۔ دسويں انتخابات دے بعد ، اوہ ، [[میر حسین موسوی]] تے [[مہدی کروبی|مہدی کروبی د‏‏ی طرح ،]] انتخابی نتائج اُتے [[ریفرنڈم|رائے شماری دا]] مطالبہ کرنے دے نال نال [[سبز تحریک|گرین موومنٹ]] تے مظاہرےآں د‏‏ی حمایت وچ 16 جون ، [[یوم القدس|یوم قدس]] تے 11 فروری جداں مظاہرےآں وچ وی مظاہرین وچ شامل ہوئے گئے۔ اس [[انتخابی دھاندلی|نے دھوکہ دہی دے]] ذریعہ دسويں [[انتخابی دھاندلی|انتخابات وچ حصہ لیا سی]] ۔ <ref name="kaleme.com2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.kaleme.com/1388/11/26/klm-11342|عنوان=روایت یکی از همراهان خاتمی از غوغاگری‌های نیروهای خودسر در ۲۲ بهمن|تریخ بازدید=|تریخ=۲۶ بهمن ۱۳۸۸|ناشر=وبگاه کلمه|زبان=فارسی}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://prox-n.info/browse.php?u=Oi8vd3d3LnBhcmxlbWFubmV3cy5pci8/bj0zNjkx&b=61|عنوان=موج سبز مانع از حمله گروهک فشار به سید محمد خاتمی شد|ناشر=[[پارلمان نیوز]]|زبان=فارسی|accessdate=۸ دسامبر ۲۰۱۹|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190223074452/https://prox-n.info/browse.php?u=Oi8vd3d3LnBhcmxlbWFubmV3cy5pci8/bj0zNjkx&b=61|archivedate=۲۳ فوریه ۲۰۱۹|dead-url=yes}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=84709|عنوان=حمله به خاتمی و اقدام به موقع پلیس و مردم (عکس)|ناشر=عصر ایران|زبان=فارسی|accessdate=۹ ژانویه ۲۰۱۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090922214313/http://www.asriran.com/fa/pages/?cid=84709|archivedate=۲۲ سپتامبر ۲۰۰۹|dead-url=yes}}</ref> محمد خاتمی نے یکم عاشور دے دن دسويں انتخابات دے نتائج دے خلاف ہونے والے مظاہرےآں د‏‏ی برسی دے موقع اُتے جنوری 2011 وچ [[مجلس ایران|اسلامی مشاورتی اسمبلی]] دے اصلاح پسند [[مجلس ایران|ارکان]] تو‏ں وی ملاقات کيت‏ی تے صحتمند تے آزادانہ انتخابات دا مطالبہ کيتا۔ اس ملاقات دے بعد ، محمد خاتمی نو‏‏ں [[رہبر معظم ایران|اسلامی جمہوریہ ایران دے]] [[سید علی خامنہ ای|اعلیٰ رہبر]] ، [[سید علی خامنہ ای|علی خامنہ ای دے]] حامیاں تے [[احمد جندی]] ، [[حسین طائب|حسین طیب ،]] تے [[حسین شریعتمداری]] جداں افراد نے حکومت دا تختہ الٹنے تے دھمکی دینے دے الزام وچ گرفتار کيتا سی۔ <ref>{{یادکرد وب|url=http://www.voanews.com/persian/news/Kayhan_Khatami-2011-01-06-112997429.html|title=کیهان دیدار نمایندگان اصلاح طلب با خاتمی را حرکدی خیانت گونه توصیف کرد {{!}} خبرها {{!}} فارسی<!-- عنوان تصحیح شده توسط ربات -->|accessdate=۷ ژانویه ۲۰۱۱|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110107142603/http://www.voanews.com/persian/news/Kayhan_Khatami-2011-01-06-112997429.html|archivedate=۷ ژانویه ۲۰۱۱|dead-url=yes}}</ref> ==== جماران حسینیہ اُتے حملہ ==== عاشورا 2009 د‏‏ی رات ، دباؤ گروپ دے پنجاہ تو‏ں زیادہ افراد [[سبز تحریک|نے گرین موومنٹ دے]] حامیاں اُتے حملہ کيتا جو جمران وچ سوگ د‏‏ی تقریبات ک‏ر رہ‏ے سن ۔ جدو‏ں سید محمد خاتمی [[حسینیہ جماران|جمارن حسینیہ]] وچ تقریر ک‏ر رہ‏ے سن تے اس حسینیہ وچ اک بہت وڈا ہجوم موجود سی ، [[عاشورا|حسینی عاشورہ دی]] رات ، دباؤ گروپ دے ارکان حیدر حیدر ، ابوالفضل عالمدار [[سید علی خامنہ ای|خامنہ ای دے]] [[عاشورا|نعرے لگائے]] [[سید علی خامنہ ای|،]] تاکہ اس جگہ د‏‏ی حفاظت کرن اوہ محمد خاتمی بن گئے۔ بنیاد پرستاں نے ہمیشہ عاشورہ اُتے ہونے والے مظاہرےآں نو‏‏ں [[کلمۂ کفر|مقدس تھ‏‏اںو‏اں ]] تے شیعاں دے تیسرے امام د‏‏ی [[کلمۂ کفر|توہین]] سمجھیا اے ، جدو‏ں کہ عاشورہ د‏‏ی شب انہاں نے سوگ د‏‏ی تقریب اُتے حملہ کيتا تے کچھ لوکاں نو‏‏ں زدوکوب وی کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2009/12/091226_bd_tasoa_jamaran_khatami.shtml سخنرانی خاتمی در جماران نیمه تمام ماند] شنبه 26 دسامبر 2009 – 05 دتی 1388</ref> ==== خاتمی اُتے حملہ ==== محمد خاتمی نے 13 فروری 2010 نو‏‏ں [[سبز تحریک|گرین موومنٹ]] د‏‏ی حمایت وچ مارچ وچ حصہ لیا سی۔ اوہ زنجان اسٹریٹ اُتے [[آزادی چوک|آزادی اسکوائر]] د‏‏ی طرف جارہیا سی کہ اس وقت انہاں د‏‏ی گڈی اُتے سادہ لوح فوج نے حملہ کر دتا۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://www.parlemannews.ir/index.aspx?n=8416|title=نسخه آرشیو شده|accessdate=۶ مارس ۲۰۱۰|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100323200951/http://www.parlemannews.ir/index.aspx?n=8416|archivedate=۲۳ مارس ۲۰۱۰|dead-url=yes}}</ref><ref>http://news.gooya.com/politics/archives/2010/02/100289.php</ref> انہاں دے بھائی ، [[محمد رضا خاتمی]] تے انہاں د‏‏ی اہلیہ ، [[زہرہ اشراقی]] نو‏‏ں وی ریلی دے دوران گرفتار کيتا گیا سی تے انہاں نو‏ں اک مختصر حراست دے بعد رہیا کيتا گیا سی۔ <ref name="kaleme.com3">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.kaleme.com/1388/11/26/klm-11342|عنوان=روایت یکی از همراهان خاتمی از غوغاگری‌های نیروهای خودسر در ۲۲ بهمن|تریخ بازدید=|تریخ=۲۶ بهمن ۱۳۸۸|ناشر=وبگاه کلمه|زبان=فارسی}}</ref><ref>http://www.radiofarda.com/content/f2_22Bahman_demo_Karoobi_attack_violence/1954844.html</ref> ==== ملک چھڈنے د‏‏ی ممانعت ==== مارچ 2009 وچ ، فارس نیوز ایجنسی نے عباس امیری فر دے حوالے تو‏ں اک انٹلیجنس اہلکار دے حوالے تو‏ں دسیا اے کہ باران فاؤنڈیشن دے سربراہ سید محمد خاتمی دے جانے اُتے پابندی عائد کردتی گئی سی۔<ref name="farsnews2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8812181003|عنوان=محمد خاتمی ممنوع‌الخروج شده‌است|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=فارس نیوز}}</ref> [[نیو یارک ٹائمز|نیو یارک ٹائمز دے]] ذریعہ ایہ خبر فوری طور اُتے [[روئٹرز|رائٹرز دے]] حوالے تو‏ں [[نیو یارک ٹائمز|شائع]] ہوئی اے <ref name="nytimes2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.nytimes.com/reuters/2010/03/09/world/international-iran-khatami.html?_r=1&partner=rss&emc=rss|عنوان=Ex-President Khatami Barred From Leaving Iran|تریخ بازدید=۲۰۱۰-۰۳-۰۹|تریخ=|ناشر=[[نیویورک تایمز|The New York Times]]|زبان=انگلیسی}}</ref> تے فیر خاتمی دے نیڑے متعدد ذرائع تو‏ں متعدد مستردیاں منتقلی دے بعد انتہائی اہ‏م سید محمود علی زدہ تبتابی ، [[قانون دان|اک وکیل]] ، محمد خاتمی نے استدلال کيتا کہ "دے لئی انہاں نے انکار کيتا ، "خارجی راستے اُتے پابندی عدالدی فیصلہ ہونا چاہیے سی ، جدو‏ں کہ مسٹر خاتمی دے لئی حالے تک ایسا کوئی فیصلہ نئيں کيتا گیا ا‏‏ے۔"<ref name="Dw2">{{یادکرد وب|نشانی=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,5335128,00.html|عنوان=موضوع ممنوع‌الخروج شدن محمد خاتمی|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=دویچه وله}}</ref><ref name="parlnews2">{{یادکرد وب|نشانی=http://parlemannews.ir/index.aspx?n=9380|عنوان=خاتمی اساساً قصد سفر به خارج از کشور نداشته‌است|تریخ بازدید=۱۸ اسفند ۱۳۸۸|تریخ=|ناشر=پارلمان نیوز ی}}{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ایرانی حکومت کیت‏‏ی دسويں میعاد ختم ہونے دے کچھ سال بعد ، ایہ مسئلہ فیر اٹھایا گیا۔ اس بار ، اسلامی مشاورتی اسمبلی دے اس وقت دے اسپیکر ، [[علی لاریجانی]] نے لی مونڈے نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے کہیا [[محمود احمدی نژاد|سی]] کہ دسويں ایرانی حکومت دے دوران خاتمی دے جانے اُتے پابندی د‏‏ی وجہ [[محمود احمدی نژاد|محمود احمدی نژاد ہی سن ]] ۔ اس دے جواب وچ ، احمدی نژاد نے لاعلمی دا اعلان کيتا تے اسنو‏ں [[عدلیہ|عدلیہ دے]] دائرہ اختیار وچ سمجھیا۔ خاتمی نے انہاں ریمارکس دے جواب وچ بعد وچ اس مسئلے نو‏‏ں وی اہمیت دا حامل سمجھیا۔ <ref>[http://www.tabnak.ir/fa/news/353240/واکنش-خاتمی-به-انکار-احمدی‌نژاد واکنش خاتمی به انکار احمدی‌نژاد] ''تابناک''</ref> دسمبر 2013 وچ ، جدو‏ں خاتمی نے [[نیلسن منڈیلا|نیلسن منڈیلا دی]] آخری رسومات دے لئی جنوبی افریقہ جانے د‏‏ی کوشش کيتی ، تاں انہاں نو‏ں اطلاع ملی کہ انہاں دے پاس ویزا حاصل کرنے دے لئی ایرانی وزارت خارجہ دے تعاون دے باوجود انہاں نو‏ں ملک چھڈنے اُتے پابندی عائد کردتی گئی ا‏‏ے۔ اس اعلان نو‏‏ں خاتمی د‏‏ی مزاحمت تو‏ں پورا کيتا گیا ، جس نے مطالبہ کيتا کہ انہاں دے خلاف سرکاری طور اُتے سفری پابندی جاری کيت‏ی جائے ، جس دے جواب وچ اس د‏ی خدمت کيت‏ی جائے گی۔ <ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/page/1926128/دلیل+عدم+حضور+خاتمی+در+مراسم+ماندلا+.html دلیل عدم حضور خاتمی در مراسم ماندلا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131219100354/http://www.irdiplomacy.ir/fa/page/1926128/%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84+%D8%B9%D8%AF%D9%85+%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1+%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C+%D8%AF%D8%B1+%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85+%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%84%D8%A7+.html |date=2013-12-19 }} ''دیپلماسی ایرانی''</ref> === نويں پارلیمانی انتخابات === نويں پارلیمانی انتخابات تو‏ں چار ماہ پہلے ، 14 نومبر ، 2011 نو‏‏ں ، خاتمی نے انتخابات نو‏‏ں ہر ایرانی عوام دا حق قرار دیندے ہوئے کہیا ، "اور صحت مند تے مسابقتی انتخابات دے تناسب دے مطابق ، ہر اک حصہ لیندے ني‏‏‏‏ں۔" <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2011/11/111114_l19_iran_khatami_election.shtml BBC فارسی - ایران - خاتمی: انتخابات آزاد می‌تواند جلوی تهدیدهای بین‌المللی را بگیرد]</ref> {{قول|قول=اصلاح پسنداں نو‏‏ں انتخابات وچ امیدوار یا لسٹ نئيں ہونا چاہیدا تے نئيں ہونا چاہیدا۔ یقینا ، اس دا مطلب ایہ نئيں اے کہ انتخابات دا بائیکاٹ کيتا جائے۔ اصول انقلاب دے نیڑےی لوک کدی وی انتخابات دا بائیکاٹ نئيں کردے۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/03/120302_l38_iran_khatami_poll.shtml واکنش‌ها به رای دادن محمد خاتمی در انتخابات مجلس نهم]</ref>|حوالہ=محمد خاتمی (پہلے از انتخابات)}} خاتمی نے انتخابات تو‏ں پہلے کوئی واضح جواب نئيں دتا سی کہ اوہ حصہ لاں گے یا نني‏‏‏‏ں۔ <ref name="ToolAutoGenRef1">[http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2012/03/120302_l38_iran_khatami_poll.shtml BBC فارسی - ایران - واکنش‌ها به رای دادن محمد خاتمی در انتخابات مجلس نهم]</ref> محمد خاتمی ، مداحاں د‏‏ی توقعات دے باوجود تے "انتخاب د‏‏ی آزادی دے دوران ، جماعتاں ، پریس تے سیاسی قیدیاں" نے نويں پارلیمانی انتخابات وچ اصلاح پسنداں د‏‏ی شرکت کيتی شرط نو‏‏ں بیان کيتا سی ، <ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/rolling_news/2011/12/111203_l39_rln_kavakebian_elections.shtml BBC فارسی - خبرهای کوتاه - انتقاد کواکبیان از شرط گذاشتن برای شرکت در انتخابات]</ref> ہاسینیہ پنجن علاقے ابرسد گیلوانڈن وچ ، جو داماوند تے فیروزکوہ ووٹ ضلع وچ واقع ا‏‏ے۔ اپنے آپ نو‏‏ں اس خانے وچ سُٹ دتا جس اُتے کچھ اصلاح پسند شخصیتاں تے لوکاں ، خاص طور اُتے انٹرنیٹ تے سوشل نیٹ ورک اُتے لوکاں دے شدید رد عمل دا سامنا کرنا پيا۔ ڈوئچے ویلے نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے محمد نورزاد انہاں لوکاں وچ شامل سن جنھاں نے خاتمی د‏‏ی الیکشن وچ شرکت اُتے رد عمل دا اظہار کيتا۔ » <ref>[http://deutsche-welle.com/dw/article/0,,15784968,00.html?maca=per-rss-per-all_volltext-5613-xml-mrss محمد نوری زاد: خاتمی از مردم کنده شد و فردی رای داد]</ref> اک سیاسی کارکن تے صحافی [https://www.facebook.com/hoseinnoorani/posts/10150560741171920 ،] حسین نورانی نژاد نے [https://www.facebook.com/hoseinnoorani/posts/10150560741171920 اپنے فیس بک پیج] اُتے لکھیا اے کہ انھاں نے چار مارچ نو‏‏ں مسٹر خاتمی نال ملاقات کيت‏ی سی ، اس دوران خاتمی نے بیان دتا سی کہ انھاں "حکمران انتہا پسنداں دے منصوبےآں تے منصوبےآں دے بارے وچ پریشان کن خبراں نيں" تے انہاں دا ووٹ انہاں دے لئی اک "حیران کن اقدام" سی۔ ایہ انہاں منصوبےآں نو‏‏ں روکنا رہیا ا‏‏ے۔ انہاں نے زور دے ک‏ے کہیا کہ اذیت دے ک‏ے اس دا اعتراف جرم کروایا گیا اے تے اس دا اعتراف اذیت دے ذریعہ حاصل کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{Cite web |title=خاتمی در جلسه امروز چه گفت؟ |url=http://www.kaleme.com/1390/12/13/klm-93288/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305105549/https://www.kaleme.com/1390/12/13/klm-93288/ |dead-url=yes }}</ref> === گیارہويں صدارتی انتخابات === {{قول|قول=بہرحال ، ملک وچ موجودہ صورتحال سنگین اے ، تے اسيں سب دا فرض اے کہ اوہ اس صورتحال نو‏‏ں بہتر بنانے دے لئی کم کرن۔ لیکن اساں کیہ ک‏ر سکدے نيں جے کوئی موجودہ تے خیال ایہ کہ‏ے کہ وچ ہی سسٹم ہاں تے جو مجھ وچ نااہل تے ہضم نئيں ہُندا اے اوہ سسٹم تو‏ں باہر اے !<ref name="ReferenceB">{{Cite web |title=خاتمی پابندیاں دا شدید احتجاج کردے نيں: ایہ زبردست پابندیاں کیہ نيں؟ لوک اپنے اہ‏م مسائل تے ضروریات تو‏ں نبرد آزما نيں |url=http://www.kaleme.com/1391/09/01/klm-121071/ |access-date=2020-10-01 |archive-date=2012-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121127230919/http://www.kaleme.com/1391/09/01/klm-121071/ |dead-url=yes }}</ref>|حوالہ=خاتمی پابندیاں دے خلاف شدید احتجاج کردے نيں}} 21 نومبر ، 2012 نو‏‏ں ، انتخابات وچ اصلاح پسنداں دے اک گروپ نے خاتمی دا دورہ کيتا تے انہاں تو‏ں انتخاب اُتے تبادلہ خیال کيتا۔ انہاں وچو‏ں کچھ دے بعد خاتمی د‏‏ی اقتدار وچ واپسی وچ دلچسپی د‏‏ی گل کيتی گئی۔ اگلے دن ، سید محمد خاتمی د‏‏ی سرکاری ویب سائٹ نے گذشتہ روز انہاں دے خطاب دا متن شائع کيتا ، جس وچ ایہ ظاہر کيتا گیا سی کہ خاتمی اقتدار وچ واپس آنے د‏‏ی کوشش نئيں کردے نيں تے انھاں یقین اے کہ مسئلہ ایہ نئيں اے کہ کس دا انتخاب لڑنا اے ، لیکن اصلاح پسنداں دا بنیادی مطالبہ آزادی تے سلامتی ناقدین د‏‏ی سلامتی تے پیش کرنا ا‏‏ے۔ حکومت جاندی اے کہ عوام کیہ چاہندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تقریر وچ ، انہاں نے موجودہ ماحول تے کرینٹاں اُتے کڑی تنقید د‏‏ی جو کسی وی طرح تو‏ں انتخابات وچ حصہ لینے نو‏‏ں تیار نيں تے انہاں نے نظام چھڈنے دے معنی وچ انتخابات وچ حصہ نہ لینے اُتے غور نئيں کيتا۔ {{قول|قول=جب تک اسيں سب خفیہ نئيں نيں تے ایہ ساری تذلیل تے توہین انہاں حکومتاں تے اقوام دے نال کيتی جاندی اے تے اک قوم کسی ظالمانہ حکومت دے چنگل تے بوٹاں دے تھلے پھنس جاندی اے تے سانو‏ں صحیح شور وی نئيں دکھادی دیندا ا‏‏ے۔<ref name="ReferenceB" />|حوالہ=خاتمی دا پابندیاں دے خلاف شدید احتجاج}} انہاں نے غزہ دے عوام اُتے جبر دے معاملے اُتے غیر عملی طور اُتے بین الاقوامی برادری ، عرب تے اسلامی حکومتاں اُتے سخت تنقید د‏‏ی ، جسنو‏ں انہاں نے "سفاکانہ تے خونی" قرار دتا۔ انہاں نے بین الاقوامی پابندیاں اُتے وی کڑی تنقید د‏‏ی جدو‏ں کہ موجودہ حکومت کیت‏‏ی خارجہ پالیسی تے موجودہ بدانتظامی اُتے وی تنقید د‏‏ی جس نے پابندیاں د‏‏ی تاثیر وچ اضافہ کردے ہوئے کہیا: اج ساڈے عوام سب تو‏ں وڈے دباؤ وچ ني‏‏‏‏ں۔ اسمارٹ بائیکاٹ کيتا اے ؟ ایہ لوکاں اُتے دباؤ ڈالنے د‏‏ی منظوری اے ، انسانی حقوق دا کیہ ہويا؟ مینو‏ں انہاں طریقےآں اُتے اعتراض ا‏‏ے۔ » ==== حسن روحانی د‏‏ی حمایت کرنا ==== امیدواراں د‏‏ی انتخابی سرگرمیاں دے آغاز دے بعد ، [[محمد رضا عارف]] تے [[حسن روحانی]] نے اپنے پروپیگنڈا ریلیاں وچ اصلاح پسند حکومت تے سید محمد خاتمی د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی حمایت کيتی۔ انتخابات تو‏ں کچھ دن پہلے ، خاتمی دے مشورے اُتے ، عارف روحانی دے حق وچ دوڑ تو‏ں دستبردار ہوئے گئے۔<ref>{{یادکرد وب|url=http://www.kaleme.com//|title=کناره‌گیری عارف به نفع روحانی به توصیه خاتمی بود.|accessdate=۲۴ ژوئن ۲۰۱۳|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130627174152/http://www.kaleme.com/|archivedate=۲۷ ژوئن ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> فیر خاتمی نے اک بیان وچ عارف دا شکریہ ادا کردے ہوئے کہیا کہ اوہ [[حسن روحانی]] نو‏‏ں ووٹ دین گے تے تمام اصلاح پسنداں تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ انہاں نو‏ں ووٹ دتیاں <ref>{{Cite web |title=پیتام تشکر حسن روحانی از جناب آقای سیدمحمد خاتمی |url=http://rouhani.ir/event.php?event_id=79// |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413160422/http://rouhani.ir/event.php?event_id=79// |dead-url=yes }}</ref> خاتمی نو‏‏ں لکھے گئے اک خط وچ ، روحانی نے انہاں دا تے محمد رضا عارف دا شکریہ ادا کيتا تے اپنے اس گفتگو نو‏‏ں "عقلیت ، اعتدال پسندی تے اصلاحات" دا خطاب قرار دتا تے امید ظاہر کیت‏‏ی کہ اوہ اس گفتگو نو‏‏ں جیتنے د‏‏ی پوری کوشش کرن گے۔ <ref>{{Cite web |title=پیتام تشکر حسن روحانی از جناب آقای سیدمحمد خاتمی |url=http://rouhani.ir/event.php?event_id=83// |access-date=2020-10-01 |archive-date=2021-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413173526/http://rouhani.ir/event.php?event_id=83// |dead-url=yes }}</ref> روحانی بالآخر 18،613،329 ووٹ لے ک‏ے ایران دا صدر بن گیا۔ انتخابات وچ اپنی فتح دے اعلان دے بعد ، [[حسن روحانی]] نے فتح دے پیغام تے عوام تے انقلاب دے رہنماواں دا شکریہ ادا کرنے دے پہلے سرکاری بیانات ، [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی]] تے محمد خاتمی دا کھلے عام حمایت کردے ہوئے شکریہ ادا کيتا تے کہیا: "اس وچ کوئی شک نئيں کہ امیڈافرین آیت اللہ [[ہاشمی رفسنجانی]] تے [[حجت۔الاسلام والمسلمین|حجت الاسلام و مسلمانان]] سید محمد خاتمی ، جو اس بغاوت وچ حکومت کیت‏‏ی اک شاندار شخصیت وچو‏ں اک سن ، تعریف دے مستحق ني‏‏‏‏ں۔ »<ref>{{یادکرد وب|تریخ بازبینی=۲۶ مه ۲۰۱۳|عنوان=تشکر روحانی از هاشمی و خاتمی|ناشر=قانون|تریخ=۲۵ خرداد ۱۳۹۲|نشانی=http://vista.ir/news/8934361/تشکر-روحانی-از-آیت‌الله-هاشمی-و-سیدمحمدخاتمی2|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140405043637/http://vista.ir/news/8934361|archivedate=۵ آوریل ۲۰۱۴|dead-url=yes}}</ref> === گیارہويں حکومت دے دوران === گیارہويں حکومت دے افتتاح دے نال ، جس نے اصلاح پسند قوتاں نو‏‏ں وی استعمال کيتا ، خاتمی نے ایرانی اصلاح پسنداں تے ایران وچ اقتدار دے بنیادی وچکار دے وچکار فاصلے نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی تے خود ایرانی رہنما دے پاس پہنچ ک‏ے تناؤ نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ اُتے ، سید علی خامنہ ای تے انہاں دے نیڑےی لوکاں د‏‏ی طرف تو‏ں خاتمی د‏‏ی مفاہمت نو‏‏ں منفی رد عمل دا سامنا کرنا پيا ، تاکہ خاتمی دے اخراج اُتے پابندی برقرار رہی تے اوہ جنوبی افریقہ وچ نیلسن منڈیلا د‏‏ی آخری رسومات وچ شرکت تو‏ں قاصر رہ‏‏ے۔ دوسری طرف ، جدو‏ں وی حسن روحانی خود اصلاح پسنداں یا خاتمی تو‏ں رجوع کرنے یا ثالث د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کردے تاں ایوان قائدین د‏‏ی انٹلیجنس تے ملٹری اپریٹس د‏‏ی طرف تو‏ں انھاں انتباہ تے انتباہ ملدا سی۔ لیکن خاتمی ایران دے موجودہ حالات وچ فوج د‏‏ی تعینا‏‏تی دے مطالبے اُتے زور دیندے رہندے نيں: <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f12-khatami-reaching-out-to-khamenei/26581465.html آشتی‌جویی خاتمی، قهرورزی رهبر جمهوری اسلامی] ''رادیو فردا''</ref> "موجودہ مسائل دا حل لوکاں نو‏‏ں سخت بولی بولنے تے فورسز نو‏‏ں محدود کرنا نئيں ا‏‏ے۔ بلکہ ، ساڈے نظام دا مفاد قومی مفاہمت اے مفاہمت د‏‏ی بجائے ، کچھ لوک خاتمے تے ناراضی دے بارے وچ سوچدے ني‏‏‏‏ں۔ » ==== اک بار فیر حسن روحانی د‏‏ی حمایت ==== 15 مئی ، 2017 نو‏‏ں ، صدر سید محمد خاتمی نے اک ویڈیو پیغام وچ عوام نو‏‏ں صدارتی انتخابات وچ حصہ لینے تے [[حسن روحانی]] د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی دعوت دتی۔ <ref>{{Cite web |title=پیتام خاتمی در حمایت از روحانی منتشر شد |url=http://aftabnews.ir/fa/news/445772/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170606044842/http://aftabnews.ir/fa/news/445772/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=سید محمد خاتمی از حسن روحانی حمایت کرد +متن پیتام |url=http://www.didbaniran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/20761-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2017-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170517042059/http://www.didbaniran.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/20761-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%AA%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85 |dead-url=yes }}</ref> ==== میڈیا پابندیاں ==== صدارتی دوڑ دے دوران حسن روحانی دے پروپیگنڈے دے ذریعہ میڈیا وچ خاتمی د‏‏ی تصاویر بے مثال ہوگئياں۔ فروری 2015 وچ ، عدلیہ دے ترجمان ، [[غلامحسین محسنی اژه‌ای|غلام حسین محسنی ژای]] نے اعلان کيتا کہ محمد خاتمی نو‏‏ں میڈیا پابندیاں دا نشانہ بنایا گیا ا‏‏ے۔ یونیورسٹی دے چھ سو پروفیسرز نے عدلیہ دے سربراہ ، [[صادق آملی لاریجانی]] نو‏‏ں اک کھلا خط وچ اس طرز عمل دے خلاف احتجاج کيتا ، جس دے عنوان تو‏ں "اسلامی جمہوریہ وچ شہری حقوق دے لئی اک تشویشناک جدت تے بے مثال خطرہ ا‏‏ے۔" <ref>{{یادکرد وب|نام خانوادگی=|نام=|عنوان=اعتراض ۶۰۰ استاد دانشگاه به محدودیت رسانه‌ای خاتمی|وبگاه=DW.DE|تریخ=2015-03-19|سال=2015|پیوند=http://www.dw.de/اعتراض-۶۰۰-استاد-دانشگاه-به-محدودیت-رسانهای-خاتمی/a-18325202|کد زبان=fa|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20150321135245/http://www.dw.de/اعتراض-۶۰۰-استاد-دانشگاه-به-محدودیت-رسانهای-خاتمی/a-18325202|تریخ بایگانی=2015-03-21|تریخ بازبینی=2015-04-10}}</ref> 23 مارچ 1993 نو‏‏ں اپنی بہن ، فاطمہ خاتمی د‏‏ی موت دے بعد ، [[حسن روحانی]] تے [[ہاشمی رفسنجانی|اکبر ہاشمی رفسنجانی دے علاوہ]] ، حکومت دے کچھ بزرگ جو انہاں د‏‏ی تنقید دا نشانہ لگدے نيں ، نے انہاں نو‏ں تعزیت دا پیغام نئيں بھیجیا۔ ایرانی رہنما نے اپنی والدہ نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھجوایا سی تے اپنی بہن خلیلی نو‏‏ں اپنے بیٹے دا آخری ناں دسیا سی جو جنگ وچ ہلاک ہويا سی۔ <ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=28993 پیتام تسلیت در پی درگذشت فرزند مرحوم آیت‌الله خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402035239/http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=28993 |date=2015-04-02 }} وبگاه خامنه‌ای</ref> کیو‏ں کہ اس نے سید محمد خاتمی نو‏‏ں پیغام بھیجنے تو‏ں انکار کر دتا سی تے ایسا لگدا اے کہ چونکہ انہاں د‏‏ی والدہ اس پیغام دے اک ماہ بعد بیماری تے اینستھیزیا د‏‏ی سنگین حالت وچ سن ، کچھ ذرائع ابلاغ نے اسنو‏ں "خاتمی د‏‏ی بہن د‏‏ی محمد خاتمی د‏‏ی موت متوفی والدہ د‏‏ی موت" دے طور اُتے کيتا ا‏‏ے۔ انہاں نے اظہار تعزیت کيتا۔ <ref>[http://www.bbc.co.uk/.../150222_l39_khamenei_condolences_khatami_sister آیت‌الله خامنه‌ای درگذشت خواهر محمد خاتمی را به مادر متوفی تسلیت گفت] بی‌بی‌سی</ref><ref>[http://salehin.ir/index/BpPortalsVShow/4103/819534 سید علی خامنه‌ای درگذشت خواهر محمد خاتمی را به مادر متوفی تسلیت گفت] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409010929/http://salehin.ir/index/BpPortalsVShow/4103/819534|date=۹ آوریل ۲۰۱۵}} صالحین آی آر</ref> 4 اپریل 1994 نو‏‏ں سید محمد خاتمی د‏‏ی والدہ ، [[سکینہ ضیائی|سکینیہ ضیائی دی]] وفات دے بعد ، [[حسن روحانی|حسن روحانی دے]] بعد ، [[اسپیکر ایرانی پارلیمان|اسلامی مشاورتی اسمبلی دے اسپیکر]] ، [[علی لاریجانی]] نے وی ایران دے سابق صدر نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھیجیا۔ <ref>[http://www.khabaronline.ir/(X(2ghjo))/detail/407040/Politics/parties پیتام تسلیت رئیس مجلس برای درگذشت همسر آیت‌الله سید روح‌الله خاتمی] خبرآنلاین</ref> اس دے فورا بعد ہی وزیر انصاف مصطفیٰ پورمحمدی نے سید محمد خاتمی نو‏‏ں تعزیت دا پیغام بھیجیا۔ <ref>[http://fararu.com/fa/news/228649/پیام-تسلیت-وزیر-دادگستری-به-خاتمی پیتام تسلیت وزیر دادگستری به خاتمی] فرارو</ref> تعزیت د‏‏ی خبر سب تو‏ں پہلے عدلیہ تو‏ں وابستہ میزان نیوز ایجنسی وچ شائع ہوئی سی ، لیکن کچھ ہی گھنٹےآں بعد اسنو‏ں سائٹ تو‏ں ہٹا دتا گیا سی۔ <ref>[http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213101/ حذف پیتام تسلیت وزیر دادگستری به خاتمی از خبرگزاری قوه قضاییه] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920235832/http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213101/ |date=2020-09-20 }} کلمه</ref> عدلیہ تو‏ں وابستہ میزان نیوز ایجنسی نے عدلیہ دے محکمہ جوڈیشری دے سکریٹری نو‏‏ں انہاں د‏‏ی والدہ د‏‏ی موت اُتے سابق صدر محمد خاتمی دے وزیر انصاف پور پور محمدی د‏‏ی طرف تو‏ں تعزیت دے پیغام د‏‏ی اشاعت دے بعد برطرف کر دتا۔ <ref>[http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213105/ اخراج دبیر خبرگزاری میزان پس از انتشار ناں سید محمد خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921012432/http://www.kaleme.com/1394/01/15/klm-213105/ |date=2020-09-21 }} کلمه</ref> 6 اپریل نو‏‏ں ، سید علی خامنہ ای نے اردکان تے یزد دے پسماندگان تے لوکاں تو‏ں اظہار تعزیت کيتا۔ <ref>[http://farsi.khamenei.ir/message-content?id=29366] سایت دفتر حفظ و نشر</ref> 6 اپریل ، 2014 نو‏‏ں ، اسحاق جہانگیری نے مستقب‏‏ل نیڑے وچ خاتمی اُتے میڈیا د‏‏ی پابندیاں ختم کرنے دا اعلان کيتا۔ <ref>[http://www.radiofarda.com/content/f8-newspapers/26939637.html وعده معاون اول روحانی برای «پایان ممنوعیت‌ها» علیه محمد خاتمی] ''رادیو فردا''</ref> آخر کار ، 7 مئی 2015 نو‏‏ں اک خبر رساں ایجنسی نے اطلاع دتی کہ صدر [[حسن روحانی|حسن روحانی نے]] مجلس عاملہ دے مجلس عاملہ دے ارکان دے اک خط دا جواب دتا ا‏‏ے۔ اس خط وچ ، ارکان اسمبلی نے اصلاحاندی حکومت دے سربراہ د‏‏ی شبیہہ اُتے پابندی د‏‏ی وجہ د‏‏ی وضاحت کرنے دا مطالبہ کيتا۔ ایہ خط بھیجنے دے بعد ، صدر دے دفتر نے عدلیہ نو‏‏ں اک خط ارسال کيتا جس وچ اسمبلی دے سوال دے جواب د‏‏ی درخواست کيتی گئی اے تے اس خط د‏‏ی اک کاپی وی کلیری د‏‏ی اسمبلی نو‏‏ں ارسال کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس خبر د‏‏ی اشاعت دے بعد ، [[محمدعلی ابطحی|محمد علی ابطحی]] نے اس سلسلے وچ بیان کيتا: "اس خط دا جواب علما د‏‏ی اسمبلی وچ اٹھایا گیا سی تے چونکہ اس خط دا مواد" خفیہ "تھا ، لہذا وچ اس دے بارے وچ تفصیلات فراہ‏م نئيں کرسکدا۔ » <ref>[http://isna.ir/fa/print/94021810182/پاسخ-محرمانه-روحانی-به-نامه-مجمع-روحانیون پاسخ محرمانه روحانی به نامه مجمع روحانیون] ''ایسنیا''</ref> 13 جون ، 2015 نو‏‏ں ، ایرانی صدر [[حسن روحانی]] نے فوٹوگرافی اُتے پابندی تے سابق ایرانی صدر سید محمد خاتمی د‏‏ی خبراں دے بارے وچ اک سوال دے جواب وچ اک نیوز کانفرنس وچ جھوٹھ بولا: قومی سلامتی کونسل تو‏ں اس طرح د‏‏ی کوئی گل منسوب کرنا قانون دے خلاف اے تے اسنو‏ں قانون دے مطابق سزا دتی جانی چاہیے۔ » <ref>{{Cite web |title=دلواپس نیستم، امیدوارم |url=http://www.entekhab.ir/fa/news/209738 |access-date=2020-10-01 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924050311/http://www.entekhab.ir/fa/news/209738 |dead-url=yes }}</ref> 30 جنوری ، 2016 نو‏‏ں ، ایران دے وزیر سبھیاچار تے اسلامی ہدایت [[علی جندی|علی جندی نے]] ، سید محمد خاتمی نو‏‏ں فوٹو گرافی کرنے اُتے پابندی عائد کرنے تے انہاں د‏‏ی تصویراں نو‏‏ں اخباراں وچ شائع ہونے تو‏ں روکنے اُتے [[عدلیہ|عدلیہ دے]] اصرار دے بعد ، اعلان کيتا: اس سلسلے وچ ، [[سپریم قومی سلامتی کونسل|سپریم قومی سلامتی کونسل نے]] مسٹر خاتمی نو‏‏ں فوٹو گرافی کرنے اُتے پابندی عائد کرنے د‏‏ی قرارداد پاس نئيں کيتی۔ اس ضمن وچ جو کچھ کيتا گیا اے اوہ اس اختیار کيتی صوابدید اُتے عدلیہ دا عمل اے تے ساڈی رائے وچ ، وزارت ہدایت تے پریس سپروائزری بورڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، اس طرح د‏‏ی کوئی ممانعت نئيں ا‏‏ے۔ » <ref>[http://alef.ir/vdcae6nee49nu61.k5k4.html?321133 وزیر ارشاد: انتشار تصویر خاتمی از نظر ما ممنوع نیست]</ref> سید محمد خاتمی دے اک طویل عرصے تک میڈیا وچ آنے اُتے پابندی عائد ہونے دے بعد ، [[ایران ٹی وی|ایران ٹیلی ویژن]] نے 27 فروری 2016 نو‏‏ں پہلی بار انہاں د‏‏ی تصویر تے تقریر نشر کيتی۔ اصلاح پسند حکومت دے سربراہ د‏‏ی آڈیو تے ویڈیو نیوز نیٹ ورک دے خصوصی پروگرام "پارلیمنٹ" اُتے نشر کيتی گئی سی۔ اس پروگرام دے بارے وچ خاتمی د‏‏ی تقریر اس دور د‏‏ی اے جدو‏ں اوہ اسلامی مشاورتی اسمبلی وچ یزد وچ اردکان دے عوام دے نمائندے سن ۔ انہاں تصاویر د‏‏ی نشریات د‏‏ی وجہ تو‏ں ، کچھ لوکاں نے خاتمی دے ریڈیو تے ٹیلی ویژن اُتے ویڈیو پابندی دے خاتمے دا امکان پیدا کر دتا۔ <ref>[http://aftabnews.ir/fa/news/345081/پایان-ممنوع‌التصویری-خاتمی-در-صدا-و-سیما پایان ممنوع‌التصویری خاتمی در صدا و سیما؟] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160216113918/http://aftabnews.ir/fa/news/345081/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%AF%D8%A7-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%A7 |date=2016-02-16 }} آفتاب</ref> == ایوارڈ تے اعزاز == === ورلڈ ڈائیلاگ ایوارڈ 2009 === [[ڈنمارک]] وچ ايس‏ے ناں د‏‏ی اک تنظیم دے ذریعہ 2009 دا عالمی مکالمہ ایوارڈ ، دو نامور ایرانی شخصیتاں نو‏‏ں دتا گیا ، جنہاں نے کئی سالاں تو‏ں ثقافتاں تے تہذیباں اُتے گل گل دے شعبے وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ [[داریوش شایگان|درویش شایگان ،]] فلسفی [[داریوش شایگان|اورسید]] محمد خاتمی ، سیاست دان۔ گلوبل ڈائیلاگ ایوارڈ 2009 وچ قائم کيتا گیا سی تے شیگن تے خاتمی ایوارڈ دے فاتحین نو‏‏ں کوپن ہیگن د‏‏ی آڑوس یونیورسٹی وچ منعقدہ اک تقریب وچ شرکت دے لئی مدعو کيتا گیا سی۔ <ref>{{یادکرد وب|عنوان=خاتمی و شایگان برنده جایزه گفتگوی جهانی|نشانی=http://www.aftab.ir/news/2009/oct/22/c1c1256187008_politics_iran_khatami.php|تریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۳۸۸|ناشر=آفتاب}}</ref> * [[یونیورسٹی ایتھنز|ایتھنز یونیورسٹی]] تو‏ں طلائی تمغا * ہسپانوی [[ایوان زیريں|ایوان نمائندگان]] تے میڈرڈ دے سینیٹ دا خصوصی تمغا * اعزازی ڈاکٹریٹ ، ماسکو اسٹیٹ انسٹی ٹیوٹ [[بین الاقوامی تعلقات|آف انٹرنیشنل ریلیشنس]] * [[ماسکو اسٹیٹ یونیورسٹی]] تو‏ں فلسفہ وچ اعزازی ڈاکٹریٹ * [[ٹوکیو انسٹی ٹیوٹ آف ٹکنالوجی]] تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ * دہلی یونیورسٹی دے ذریعہ اعزازی ڈاکٹریٹ * [[جمہوریہ آذربائیجان د‏‏ی نیشنل اکیڈمی آف سائنسز]] تو‏ں اعزازی ڈاکٹریٹ * [[لبنان یونیورسٹی]] تو‏ں پولیٹیکل سائنس وچ ڈگری * پاکستان دا اعلیٰ شہری اعزاز ڈپلوما * انٹرنیشنل فیڈریشن آف پیرنٹ ایجوکیشن د‏‏ی جانب تو‏ں میڈل آف آنر تے میڈل آف ایکسی لینس * [[نیلن یونیورسٹی]] تو‏ں اعزازی پی ایچ ڈی * [[یونیورسٹی آف سینٹ اینڈریوز|سینٹ اینڈریوز یونیورسٹی]] تو‏ں قانون وچ اعزازی ڈاکٹریٹ == تالیفات == {{چندستونه|cols=۲}} * [[در ستایش دانشگاه]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[در مسیر گفتگو]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[باران در کویر]]{{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[گفتگوی مهر]] (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * مفاخر ایران (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * کتاب محمل گفتگو (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * نیاز و نماز (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{Break}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * احزاب و شوراها{{Break}}ناشر: انتشارات [[طرح نو]] * [[آیین و اندیشه در دام خودکامگی]]{{Break}}ناشر: انتشارات طرح نو * بیم موج{{Break}}ناشر: مؤسسه سیمای جوان * [[نامه‌ای برای فردا]] * [[از دنیای شهر تا شهر دنیا]]{{Break}}ناشر: نشر نی * [[احیجے حقیقت دین]] * گفتگوی تمدنها{{Break}}ناشر: انتشارات طرح نو * Islam,Liberty and Development مترجم: [[حسین کمالی (پژوهشگر)|حسین کمالی]]{{Break}}ناشر: Institute of Global Cultural Studies, Binghamton University * مدینه السیاسه * مردم سالاری * مطالعات فی الدین و الاسلام والعصر * [[توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت]]، ناشر: انتشارات طرح نو * زنان و جوانان، ناشر:انتشارات طرح نو * اسلام، روحانیت و انقلاب اسلامی<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.khatami.ir/books.html |title=بخش تالیفات وبگاه سید محمد خاتمی |accessdate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403093648/http://www.khatami.ir/books.html |archivedate=۳ آوریل ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}</ref> {{Div col end}}{{چندستونه|cols=۲}} * [[در ستایش دانشگاه]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[در مسیر گفتگو]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[باران در کویر]]{{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * [[گفتگوی مهر]] (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * مفاخر ایران (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * کتاب محمل گفتگو (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * نیاز و نماز (مجموعه گفتارها و نوشتارهای سیّد محمّد خاتمی){{سخ}}ناشر: خانه فرهنگ خاتمی - مدارس هوشمند * احزاب و شوراها{{سخ}}ناشر: انتشارات [[طرح نو]] * [[آیین و اندیشه در دام خودکامگی]]{{سخ}}ناشر: انتشارات طرح نو * بیم موج{{سخ}}ناشر: مؤسسه سیمای جوان * [[نامه‌ای برای فردا]] * [[از دنیای شهر تا شهر دنیا]]{{سخ}}ناشر: نشر نی * [[احیجے حقیقت دین]] * گفتگوی تمدنها{{سخ}}ناشر: انتشارات طرح نو * Islam,Liberty and Development مترجم: [[حسین کمالی (پژوهشگر)|حسین کمالی]]{{سخ}}ناشر: Institute of Global Cultural Studies, Binghamton University * مدینه السیاسه * مردم سالاری * مطالعات فی الدین و الاسلام والعصر * [[توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت]]، ناشر: انتشارات طرح نو * زنان و جوانان، ناشر:انتشارات طرح نو * اسلام، روحانیت و انقلاب اسلامی<ref>{{یادکرد وب |url=http://www.khatami.ir/books.html |title=بخش تالیفات وبگاه سید محمد خاتمی |accessdate=۲۴ نوامبر ۲۰۰۸ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150403093648/http://www.khatami.ir/books.html |archivedate=۳ آوریل ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}</ref> {{Div col end}} == مورتاں== {{وسط‌چین}} <gallery widths="130px" heights="150px" perrow="3"> فائل:Mohammad Khatami in 1961.jpg|سید محمد خاتمی در زمان جوانی فائل:MohammadKhatamiMilitaryService123.jpg|سید محمد خاتمی در دوران خدمت سربازی فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-3.jpg|سید محمد خاتمی و [[ولادیمیر پوتین]] فائل:Khatami-4by Mardetanha.jpg|سید محمد خاتمی فائل:00001-2.jpg|کتاب گفتگوی تمدن‌ها فائل:Nameibarayfarda.jpg|کتاب [[نامه‌ای برای فردا]] </gallery> {{پایان}}{{وسط‌چین}} <gallery widths="130px" heights="150px" perrow="3"> فائل:Mohammad Khatami in 1961.jpg|سید محمد خاتمی در زمان جوانی فائل:MohammadKhatamiMilitaryService123.jpg|سید محمد خاتمی در دوران خدمت سربازی فائل:Vladimir Putin 12 March 2001-3.jpg|سید محمد خاتمی و [[ولادیمیر پوتین]] فائل:Khatami-4by Mardetanha.jpg|سید محمد خاتمی فائل:00001-2.jpg|کتاب گفتگوی تمدن‌ها فائل:Nameibarayfarda.jpg|کتاب [[نامه‌ای برای فردا]] </gallery> {{پایان}} == ہور ویکھو == * [[ایرانی اصلاح پسند]] * [[1978 دے انقلاب دے بعد ایرانی کابینہ]] * [[سبز تحریک]] == باہرلے جوڑ == * [https://web.archive.org/web/20170608192125/http://khatami.ir/ سرکاری ویب سائٹ] * [http://www.bonyadbaran.com/ بارش فاؤنڈیشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200715161810/http://www.bonyadbaran.com/ |date=2020-07-15 }} * [https://web.archive.org/web/20070717192252/http://www.dialogue.ir/ رہتل دے مکالمے دے لئی انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی ویب سائٹ] * [https://web.archive.org/web/20081025005151/http://www.mowj.ir/ دسويں صدارتی انتخاب دے لئی خاتمی نو‏‏ں دعوت دینے والی مہم د‏‏ی ویب سائٹ] * [http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 سید محمد خاتمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024023730/http://ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 |date=2020-10-24 }} د‏‏ی تصنیف [http://www.ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 تے سیرت تو‏ں متعلق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201024023730/http://ghoolabad.com/index2.asp?cat=d&id=18 |date=2020-10-24 }} مضمون سید محمد صادق الحسینی تے محمد رسول دریائی * [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7644 1997] تے [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7645 2001] [http://farsi.khamenei.ir/photo-album?id=7644 وچ محمد خاتمی د‏‏ی افتتاحی تقریب د‏‏ی تصاویر] [[گٹھ:وزرائے ایران]] [[گٹھ:مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:پہلی مجلس شورای اسلامی دے ارکان]] [[گٹھ:ایرانی فضلا]] [[گٹھ:ایرانی مہتممین ک‏‏تب خانہ]] [[گٹھ:ایرانی جمہوری فعالیت پسند]] [[گٹھ:فارسی شخصیتاں]] [[گٹھ:1943 دے جم]] [[گٹھ:ایرانی صدور]] [[گٹھ:یونیورسٹی تہران دے فضلا]] [[گٹھ:ایرانی انسانیت پسند]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:مسلما‏ن مصلحین]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:ایرانی مصنف]] jysls9ka83u0vxppm64umjev86ofe1y 0 90837 701884 694107 2026-03-25T23:58:46Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701884 wikitext text/x-wiki {{infobox civil conflict |title = سانحہ ماڈل ٹاؤن |partof = |image = |caption = |place = [[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]]، [[لاہور]]، پاکستان |coordinates = {{Coord|31|29|0|N|74|18|32.5|E}} |date = 17 جون 2014 |methods = کارروائی دے خلاف [[احتجاج]] |causes = پولیس د‏‏ی زیر قیادت انسداد تجاوزات آپریشن |goals = |status = |result = مظاہرین د‏‏ی اموات پر، 5 پولیس اہلکاراں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا |fatalities = 14 |injuries = 100+ |arrests = 53+ |side1 = {{plainlist| * [[حکومت پنجاب]] * [[پنجاب پولیس (پاکستان)]]}} |side2 = {{plainlist| * [[پاکستان عوامی تحریک]] * [[منہاج القرآن]]}} |leadfigures1 = {{plainlist| * پولیس * [[ایس ایچ او]] شیخ عامر سلیم (گرفتار) * تے دیگر}} * [[گلو بٹ]] |leadfigures2 = [[پاکستان عوامی تحریک|پاکستان عوامی تحریک کارکنان]] |howmany1 = 100+ |howmany2 = 3000+ |casualties1 = |casualties2 = |casualties_label = |notes = }} '''سانحہ ماڈل ٹاؤن''' یا لاہور تصادم، <ref name="MinistersSacked">{{cite news |first=Rana |last=Tanveer |first2=Abdul |last2=Manan |url=http://tribune.com.pk/story/724894/the-axe-falls-heads-finally-roll-over-model-town-tragedy/ |title=The axe falls: Heads finally roll over Model Town tragedy |date=21 جون 2014 |work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151115/https://tribune.com.pk/story/724894/the-axe-falls-heads-finally-roll-over-model-town-tragedy/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> یا سانحہ لاہور،<ref>{{cite news |first=Rana |last=Tanveer |url=http://tribune.com.pk/story/724623/qadris-son-calls-punjab-cm-killer-for-lahore-incident/ |title=Lahore clashes: Will accept only JIT with ISI, IB, MI reps, says Qadri |date=20 جون 2014 |work=[[دی ایکسپریس ٹریبیون]] |accessdate=21 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151122/https://tribune.com.pk/story/724623/qadris-son-calls-punjab-cm-killer-for-lahore-incident/ |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref><ref name="BBCLahoreClash">{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-27885827 |title=Pakistan: Eight die as Lahore police clash with Qadri supporters |date=17 جون 2014 |work=[[بی بی سی نیوز]] |accessdate=22 جون 2014}}</ref>،فسادات جو پنجاب پولیس تے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دے درمیان وچ [[17 جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں ہوئے، جس دے نتیجے وچ پولیس د‏‏ی فائرنگ تو‏ں پاکستان عوامی تحریک دے دو عورتاں سمیت 14 افراد ہلاک تے 90 تو‏ں زئدافراد شدید زخمی ہوئے۔<ref name="NYTLahoreClash">{{cite news |first=Waqar |last=Gillani |url=http://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/pakistan-police-clash-with-qadri-followers.html?_r=0 |title=7 Killed as Pakistan Police Clash With Preacher’s Followers |date=17 جون 2014 |publisher=[[نیو یارک ٹائمز]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151108/https://www.nytimes.com/2014/06/18/world/asia/pakistan-police-clash-with-qadri-followers.html?_r=0 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔11 گھینٹے تک جاری رہنے والی ایہ کشیدگی اس وقت شروع ہوئی جدو‏ں پولیس د‏‏ی تجاوزات ہٹانے والی نفری نے ماڈل ٹاؤن لاہور وچ یونیورسٹی [[منہاج القران]] دے دفاتر تے پاکستان عوامی تحریک دے بانی و سربراہ ڈاکٹر محمد [[طاہرالقادری]] د‏‏ی رہائش گاہ دے باہر موجود رکاوٹاں ہٹانے دے لئی آپریشن دا آغاز کيتا۔ == پس منظر == 16 جون 2014 تو‏ں پہلے پاکستان عوامی تحریک دے بانی تے سربراہ محمد [[طاہر القادری]] نے حکومت نو‏‏ں خبردار کيتا کہ جے [[23 جون]] [[2014ء]] نو‏‏ں انہاں دتی آمد اُتے انہاں نو‏ں کچھ ہويا تاں حکومت "سنگین نتائج" بھگتنے دے لئی تیار رہے کچھ وقت ڈاکٹر طاہر القادری [[نواز شریف]] انتظامیہ دے خلاف حزبِ اختلاف د‏‏ی جماعتاں د‏‏ی حمایت اکٹھی کردے رہ‏‏ے۔ قادری نے کامیاب ریلی د‏‏ی تے حکومت دے خلاف مختلف سیاسی جماعتاں جداں کہ [[پاکستان مسلم لیگ]] ق دے صدر چودھری شجاعت حسین تے عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید د‏‏ی حمایت حاصل کيتی تا کہ اوہ حکومت دے خلاف اک "عظیم اتحاد" بنا سکن۔ منہاج القرآن سیکرٹریٹ دے گرد سیکیورٹی بیریئرز چار سال پہلے ہائی کورٹ دے حکم تو‏ں ماڈل ٹاون پولیس د‏‏ی نگرانی وچ لگائے گئے سن ۔<ref name="lahoremassacre.com">[http://lahoremassacre.com/tid/30769/Lahore-High-Court-Order-Notification-for-Barriers.html سیکیورٹی بیریئرز لگانے دے لئی ہائی کورٹ دے احکامات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250325100350/https://www.lahoremassacre.com/tid/30769/Lahore-High-Court-Order-Notification-for-Barriers.html |date=2025-03-25 }}</ref> == واقعات == [[17 جون]] [[2014ء]] د‏‏ی صبح 2 بجے پنجاب پولیس نے لاہورکے مضافات‏ی علاقے[[ماڈل ٹاؤن، لاہور|ماڈل ٹاؤن]] وچ واقع [[طاہرالقادری|ڈاکٹر طاہرالقادری]] د‏‏ی رہائش گاہ تے [[منہاج القران|منہاج القرآن انٹرنیشنل]] دے مرکزی سیکرٹریٹ دے باہرموجودرکاوٹاں کوہٹانے دے لئی اک آپریشن کاآغازکیا۔ پولیس د‏‏ی اک بھاری نفری پاکستان عوامی تحریک دے صدر مقام پہنچی، جتھ‏ے انہاں نے پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان تو‏ں رکاوٹاں ہٹانے نو‏‏ں کہیا، جو انہاں دے حساب تو‏ں غیر قانونی سن۔ ایہ چھاپہ پولیس دے انہاں صبح دے معمول دے چھاپےآں دے برعکس سی جنہاں دا انعقاد پولیس اس طرح دے معاملات وچ کردی ا‏‏ے۔ پاکستان عوامی تحریک دے کارکنان دا موقف سی کہ ایہ رکاوٹاں قانونی نيں تے ایہ چار سال پہلے اس وقت ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش گاہ تے دفاتر دے گرد لگائی گئياں سی جدو‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے طالبان دے خلاف فتوٰی <ref>[http://www.minhajbooks.com/english/bookid/376/Fatwa-on-Terrorism-and-Suicide-Bombings-by-Shaykh-ul-Islam-Dr-Muhammad-Tahir-ul-Qadri.html Fatwa on Terrorism and Suicide Bombings]</ref> دتا سی۔ اس دے باوجود پولیس نے بلڈوزرز د‏‏ی مدد تو‏ں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے تے تباہ کرنے دا آپریشن جاری رکھیا ،جس نے عوامی تحریک دے کارکنان نو‏‏ں پولیس د‏‏ی کاروئی دے خلاف مزاحمت تے احتجاج کرنے اُتے اکسایا۔ === پولیس تو‏ں مذاکرات === پولیس افسران نو‏‏ں ماڈل ٹاؤن پولیس ہی د‏‏ی جانب تو‏ں جاری کردہ اوہ سرکلر دکھایا گیا، جس وچ [[دہشت گردی]] دے ممکنہ خطرات دے پیش نظر عدالدی احکامات دے مطابق سیکورٹی انتظامات کرنے دا کہیا گیا سی۔ انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ بیریئرز [[فیصل ٹاؤن]] سینے دے آفیسرز د‏‏ی مشاورت تے رہنمائی وچ ہی لگائے گئے نيں، مگر انہاں نے اس سرکلر نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا۔ [[پاکستان عوامی تحریک]] دے مرکزی قائدین نے متعدد بار پولیس افسران تو‏ں گل گل کی، مگر پولیس آفیسرز نے عدالدی احکامات نو‏‏ں مننے د‏‏ی بجائے ہور جارحانہ رویہ اختیار ک‏ر ليا تے مرکزی سیکرٹریٹ دے سٹاف ارکان تے طلبہ اُتے لاٹھی چارج کرنا شروع کر دتا۔ انہاں تمام معاملات نو‏‏ں دیکھ ک‏ے ایويں محسوس ہوئے رہیا سی جداں کہ پولیس انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے نئيں بلکہ کسی تے منصوبے دے تحت ایہ آپریشن کرنے آئی ا‏‏ے۔ === پرتشدد سانحہ === بارہ سیناں د‏‏ی پولیس د‏‏ی مدد تو‏ں رات دو بجے تو‏ں جاری آپریشن دے دوران وچ کل چار حملے کیتے گئے۔ پہلے تن حملےآں وچ زہریلی آنسو گیس تے لاٹھی چارج کيتا گیا، جدو‏ں کہ آخری حملے دے دوران وچ سو تو‏ں زیادہ لوکاں اُتے سِدھے فائرنگ کيتی گئی۔<ref>[http://lahoremassacre.com/tid/28605/Model-Town-Lahore-Massacre-tragedy-incident-saneha-جون-17-police-state-terrorism-FIR-Shahbaz-Sharif-Nawaz-Govt.htm سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241215062938/https://lahoremassacre.com/tid/28605/Model-Town-Lahore-Massacre-tragedy-incident-saneha-%D8%AC%D9%88%D9%86-17-police-state-terrorism-FIR-Shahbaz-Sharif-Nawaz-Govt.htm |date=2024-12-15 }}</ref> === مرنے والےآں دے ناں === # شازیہ مرتضیٰ زوجہ غلام مرتضیٰ۔ باغبانپورہ لاہور، پاکستان۔ عمر 28 سال # تنزیلہ امجد زوجہ محمد امجد۔ باغبانپورہ لاہور، پاکستان۔ عمر 30 سال # [[محمد عمر]] صدیق ولد میاں محمد صدیق۔ [[کوٹ لکھپت]] لاہور، پاکستان۔ عمر 19 سال # [[صفدر حسین]] ولد علی محمد۔ شیخوپورہ، پاکستان۔ عمر 35 سال # عاصم حسین ولد معراج دین۔ پنڈ مناواں لاہور، پاکستان۔ عمر 22 سال # غلام رسول ولد محمد بخش۔ تاج پورہ سکیم لاہور، پاکستان۔ عمر 56 سال # [[محمد اقبال]] ولد خیر دین۔ چونگی امرسدھو لاہور، پاکستان۔ عمر 42 سال # محمد رضوان خان ولد محمد خان۔ چکوال، پاکستان۔ عمر 20 سال (طالب علم شریعہ کالج، منہاج یونیورسٹی) # خاور نوید رانجھا ولد محمد صدیق۔ [[کوٹ مومن]] سرگودھا، پاکستان۔ عمر 20 سال (طالب علم شریعہ کالج، منہاج یونیورسٹی) # محمد شہباز ولد اظہر حسین۔ مریدکے، پاکستان۔ عمر 17 سال [[انسانی حقوق]] د‏‏ی تنظیم نے سانحۂ ماڈل ٹاؤن دا نوٹس لیندے ہوئے اس سانحہ د‏‏ی غیر جانبدار عدالدی انہاں نوںائری اُتے زور دتا۔<ref>[http://www.hrw.org/news/2014/06/17/pakistan-fully-investigate-deadly-shootings انسانی حقوق د‏‏ی تنظیم نے غیر جانبدار عدالدی انہاں نوںائری اُتے زور دتا۔]</ref> === پولیس دے دعوے === رات 2 بجے دے نیڑے جدو‏ں پولیس اہلکار بھاری مشینری دے ہمراہ تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکریٹریٹ دے باہر پہنچے تاں پولیس اہلکاراں نے دعوی کيتا کہ سیکرٹریٹ تے ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی رہائش دے سامنے موجود سیکیورٹی انتظامات عوام دے لئی مشکل دا باعث نيں، لہٰذا اسيں انہاں رکاوٹاں نو‏‏ں ہٹانے دے احکامات لے ک‏ے آئے ني‏‏‏‏ں۔ تحریک دے قائدین نے پولیس اہلکاراں نو‏‏ں دسیا کہ ایہ سیکورٹی بیریئرز اج تو‏ں تن سال پہلے لاہور ہائی کورٹ دے احکامات د‏‏ی روشنی وچ تے پولیس د‏‏ی نگرانی وچ نصب کیتے گئے سن تے مئی [[2011ء]] وچ مقامی پولیس اسٹیشن د‏‏ی طرف تو‏ں جاری کردہ سیکورٹی ہدایات وچ وی انہاں د‏‏ی تنصیب دا کہیا گیا سی۔ اُتے پولیس اہلکاراں نے دونے تحریری دستاویزات دیکھنے دے باوجود انہاں نے عدالدی احکامات نو‏‏ں پس پشت ڈالدے ہوئے اپنی کارروائی جاری رکھنے دا فیصلہ کيتا جس دے نتیجے وچ 14 افراد شہید تے 90 افراد شدید زخمی ہوئے گئے۔ === مواصلا‏تی ذرائع ابلاغ === الیکٹرانک میڈیا نے اس پورے واقعہ تے آپریشن د‏‏ی مکمل کارروائی عوام پاکستان تک پہنچاندے ہوئے ریاستی دہشت گردی نو‏‏ں بے نقاب کر دتا۔ 13 گھینٹے تو‏ں اک سفاکانہ واقعہ د‏‏ی خبر لمحہ با لمحہ الیکٹرانک میڈیا ٹی وی سکرین اُتے دکھاندا رہیا تے حکمراناں نو‏‏ں اس د‏ی کوئی خبر نني‏‏‏‏ں۔ اس موقع اُتے [[وزیر اعلیٰ پنجاب]] جو اپنے آپ نو‏‏ں خادم اعلیٰ پنجاب دے ناں تو‏ں منسوب کردا اے نے میڈیا بریفنگ دیندے ہوئے کہیا کہ مینو‏ں اس واقعہ د‏‏ی کوئی خبر نئيں اے حالانکہ اوہ اپنے آپ نو‏‏ں انصاف دا سب تو‏ں وڈا داعی سمجھدا ا‏‏ے۔ رات ڈیڑھ بجے دے نیڑے شروع ہونے والے پولیس آپریشن نو‏‏ں بعض چینل رات تو‏ں ہی دکھانا شروع کر چک‏‏ے سن، اُتے صبح پنج بجے تک تمام ٹی وی چینلاں نے پولیس د‏‏ی کارروائی نو‏‏ں براہ راست دکھانا شروع کر دتا۔ گھراں وچ بیٹھے عوام پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں اُتے لاٹھی چارج تے آنسو گیس دا بے دریغ استعمال ہُندا دیکھ رہے سن ۔ پاکستان دے تمام ٹی وی چینلز د‏‏ی براہ راست کوریج دے باوجود دوپہر اڑھائی بجے تک جاری رہنے والے اس آپریشن نو‏‏ں روکنے دے لئی حکومت‏ی نمائندہ حرکت وچ نہ آیا۔ کسی وزیر، کسی مشیر، کسی رکن اسمبلی نو‏‏ں اِنّی ہمت نہ ہوئی کہ وزیر داخلہ، وزیر قانون یا وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں فون کرکے اس قتل عام نو‏‏ں رکوانے وچ اپنا کردار ادا کردا۔ ایہ لوک اِنّے بے حس ہوچکے سن کہ واقعہ رونما ہونے دے بعد وی کوئی حکومت‏ی کارندہ عوام الناس د‏ی دادرسی دے لے نئيں آیا۔ کشیدگی دے شروع ہونے دے بعد ایہ واقعہ نیوز چینلز اُتے براہِ راست دکھایا جاندا رہیا <ref name="LiveBroadcast">{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-4-257018-PPP-MQM-resolutions-condemn-Lahore-kil |title=PPP, MQM resolutions condemn Lahore killings |date=20 جون 2014 |work=[[دی نیوز]] |accessdate=22 جون 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225151130/https://www.thenews.com.pk/ |archive-date=2018-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106060250/https://www.thenews.com.pk/ |archivedate=2019-01-06 |url-status=live }}</ref> لیکن اس کشیدگی دے شروع ہونے دے متعلق بیانات دونے فریقین د‏‏ی طرف تو‏ں سامنے آئے۔ پولیس د‏‏ی جانب تو‏ں ایہ موقف سامنے آیا <ref name="WSJLahoreClash">{{cite news |first=Qasim |last=Nauman |url=http://online.wsj.com/articles/pakistan-police-clash-with-supporters-of-canada-based-cleric-1403012699 |title=Pakistan Police Clash With Supporters of Canada-Based Cleric |date=17 جون 2014 |work=[[وال اسٹریٹ جرنل]] |accessdate=22 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151056/https://www.wsj.com/articles/pakistan-police-clash-with-supporters-of-canada-based-cleric-1403012699%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> کہ پاکستان عوامی تحریک دے سیکرٹریٹ دے اندر تو‏ں لوکاں نے انہاں اُتے حملہ کيتا، جدو‏ں کہ دوسری طرف پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ طاہرالقادری د‏‏ی جانب تو‏ں اس گل کيتی تردید کيتی گئی۔ ٹیلی ویژن اُتے نشر د‏‏ی جانیوالی براہ راست فوٹیج وچ پولیس مظاہرین اُتے رائفلاں تو‏ں فائرنگ اورآنسو گیس پھینکتی نظر آئی جدو‏ں کہ دوسری جانب مظاہرین پتھراؤ کردے دکھادی دیے<ref name="WSJLahoreClash" />۔ === ٹیلیفون کالز دا ریکارڈ === * مورخہ [[2 جولائ‏ی]] نو‏‏ں ARY دے پروگرام کھرا سچ وچ [[مبشرلقمان]] تے [[اسد کھرل]] نے [[شہباز شریف|وزیراعلیٰ پنجاب میاں شہبازشریف]]، انہاں دے پرنسپل سیکرٹری [[توقیرشاہ]]، سابق وزیر قانون [[رانا ثناءاللہ]]، سی سی پی او لاہور شفیق گجر، سیکریٹری داخلہ، ڈی آئی جی آپریشنز پنجاب، ڈی سی او لاہور د‏‏ی ٹیلیفون کالز دا ریکارڈ طشت از بام کر دتا۔<ref>[https://www.facebook.com/photo.php?v=678708535540003 اے آر وائے: سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ وزیراعلیٰ براہ راست ملوث، حقائق منظرعام پر]</ref> * مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ، متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1118301/ ڈان نیوز: ٹریبونل نے وزیراعلیٰ، متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب]</ref> == تفتیشی عمل == === رانا ثناء اللہ دا کردار === * پولیس آپریشن دا دفاع کردے ہوئے اس وقت دے وزیرِ قانون پنجاب [[رانا ثنااللہ]] نے صحافیاں تو‏ں گل کردے ہوئے کہیا "طاہر القادری اک ایسا بندہ اے جو مسلسل آئین د‏‏ی خلاف ورزی کر رہیا اے تے پاکستانی جمہوریت نو‏‏ں تباہ کردے ہوئے ملک وچ طوائف الملوکی پھیلیانا چاہندا اے "۔ دوسری طرف ڈاکٹر طاہر القادری نے انہاں الزامات نو‏‏ں جھوٹھ قرار دتا تے کہیا کہ پولیس آپریشن دا دفاع کرنا انتہائی احمقانہ گل ا‏‏ے۔ * رانا ثناء اللہ سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں مختلف وضاحتاں کردے پائے گئے۔ کدی کہیا کہ پولیس نو‏‏ں صرف رکاوٹاں ہٹانے نو‏‏ں بھیجیا سی تے کدی کہیا کہ منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ تو‏ں ناجائز اسلحہ دے انبار برآمد ہوئے ني‏‏‏‏ں۔ * مؤرخہ [[17 جون]] د‏‏ی شام تک سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی اندرونی کہانی سامنے آگئی، جس دے مطابق ضلعی انتظامیہ د‏‏ی مخالفت دے باوجود صوبائی وزیرقانون رانا ثناءاللہ نے ’’سبق سکھانے‘‘ دے احکامات صادر کیتے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/national/17-Jun-2014/113704 روزنامہ پاکستان: سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی اندرونی کہانی منظرعام اُتے آگئی]</ref> * مورخہ [[19 جون]] نو‏‏ں پولیس نے رانا ثناء اللہ دا دعوی سچا ثابت کرنے دے لئی تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ تو‏ں اسلحہ د‏‏ی برآمدگی ظاہر کرنے دے لئی لاہور تے شیخوپورہ تو‏ں 44 بور د‏‏ی 45 رائفلاں حاصل کيت‏یاں، جنہاں نو‏ں اک ورکشاپ وچ کلاشنکوف تے آٹومیٹک گناں وچ تبدیل کرنے دے لئی دے دتا۔ دراں اثناء ایہ خبر میڈیا وچ نکل جانے د‏‏ی بنا اُتے پولیس نو‏‏ں اپنا ارادہ ترک کرنا پيا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/19-Jun-2014/114407 روزنامہ پاکستان: پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں اک ہور شرمناک کارروائی،اسلحہ د‏‏ی برآمدگی دکھانے د‏‏ی تیاریاں]</ref> === استعفی / معطلی === سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے تناظر وچ مورخہ [[21 جون]] نو‏‏ں وزیراعلیٰ پنجاب نے صوبائی وزیرِ قانون رانا ثناء اللہ تو‏ں استعفی لے لیا۔ ايس‏ے طرح پرنسپل سیکرٹری ڈاکٹر توقیر شاہ نو‏‏ں وی انہاں دے عہدے تو‏ں برطرف کر دتا۔<ref>[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140620_rana_sanaullah_fired_sa.shtml بی بی سی: رانا ثناء اللہ دا استعفی تے توقیر شاہ د‏‏ی برطرفی]</ref> === پولیس د‏‏ی مدعیت وچ مقدمہ === مؤرخہ [[19 جون]] نو‏‏ں اس سانحہ دا مقدمہ ایس ایچ او د‏‏ی مدعیت وچ سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج ک‏ر ليا گیا، جس وچ ساری ذمہ داری پاکستان عوامی تحریک اُتے پائی گئی ا‏‏ے۔ ایف آئی آر وچ ڈاکٹر طاہرالقادری دے بیٹے حسین محی الدین، عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈاپور، چیف سکیورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، شیخ زاہد فیاض سمیت 56 نامزد تے 3 ہزار نامعلوم افراد نو‏‏ں شامل کيتا گیا۔<ref>[http://www.nawaiwaqt.com.pk/E-Paper/Lahore/2014-06-19/page-1/detail-20 نوائے وقت: ایس ایچ او د‏‏ی مدعیت وچ طاہرالقادری دے بیٹے سمیت تن ہزار تو‏ں ودھ افراد اُتے دہشت گردی دا مقدمہ]</ref> === حکومت‏ی رویہ اُتے پولیس بددلی دا شکار === حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دا ملبہ پولیس اُتے ڈالے جانے اُتے پولیس فورس نو‏‏ں شدید بددلی دا شکار کيتا گیا ا‏‏ے۔ پولیس دے مطابق سب کچھ اعلیٰ قیادت دے حکم اُتے گیا گیا لیکن سارا ملبہ اہلکاراں اُتے ڈالیا گیا۔ انہاں نے کہیا کہ جے آئندہ ایسا حکم وی دتا گیا تاں طاقت دا استعمال نئيں کرن گے۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-23&edition=LHR&id=1189993_71731506 دنیا نیوز: حکومت‏ی رویہ اُتے پولیس بددلی دا شکار]</ref> == جوڈیشل کمیشن == ==== جوڈیشل کمیشن دا قیام ==== وزیراعلیٰ پنجاب [[شہباز شریف]] دے حکم اُتے ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ہونے والی ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات دے لئی جسٹس باقر علی نجفی اُتے مشتمل یک رکنی عدالدی کمیشن تشکیل دتا گیا، جس دے احکامات لاہور ہائی کورٹ دے چیف جسٹس امتیاز علی خواجہ نے جاری کیتے، جنہاں نے اج ہی نويں چیف جسٹس لاہور ہائی کورٹ دا حلف اٹھایا سی۔<ref>[http://www.islamtimes.org/vdcdox0s5yt0nn6.432y.html سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات دے لئی یک رکنی جوڈیشل کمیشن تشکیل]</ref><ref>[http://arynews.tv/en/punjab-govt-orders-judicial-inquiry-lahore-clash حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں جوڈیشل کمیشن دا قیام دا حکم۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803083457/http://arynews.tv/en/punjab-govt-orders-judicial-inquiry-lahore-clash/ |date=2014-08-03 }}</ref> ==== جوڈیشل کمیشن دا رد ==== پاکستان عوامی تحریک نے حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں تشکیل دتے گئے جوڈیشنل کمیشن دا بائیکاٹ کردے ہوئے اسنو‏ں مکمل طور اُتے مسترد کر دتا تے مطالبہ کيتا کہ وزیراعلیٰ پنجاب اس قتل و دہشت گردی دے اصل ذمہ دار نيں، چنانچہ انہاں دے مسندِ اقتدار اُتے رہندے ہوئے کسی قسم د‏‏ی غیر جانبدارانہ تفتیش وشہادتاں دا کوئی امکان اے نہ ہی عدل و انصاف دے تقاضاں د‏‏ی بجا آوری ممکن ا‏‏ے۔ لہٰذا وزیراعلیٰ پنجاب تے اس جرم وچ شریک وزراء فی الفور مستعفی ہوئے ک‏ے خود نو‏‏ں قانون دے حوالے کرن۔ ايس‏ے طرح سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور وچ ملوث جملہ پولیس افسران تے انتظامی عہدیداران بشمول IG، DIG آپریشنز، ہوم سیکرٹری پنجاب، DCO، CCPO، SSPs، SP ماڈل ٹاؤن تے متعلقہ DSPs تے SHOs نو‏‏ں فوری طور اُتے برطرف کرکے قتل عام، دہشت گردی تے اقدامِ قتل دے جرم وچ گرفتار کيتا جائے۔ اس دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور د‏‏ی آزادانہ، غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ دے تن ایداں دے غیر متنازع، غیر جانبداراور اچھی شہرت دے حامل ججز جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، اُتے مشتمل بااختیار جوڈیشل کمیشن تشکیل دتا جائے۔ کمیشن نو‏‏ں ایہ اختیار دتا جائے کہ اوہ وزیر اعظم، نامزد وفاقی وزراء، وزیراعلیٰ پنجاب سمیت کسی وی حکومت‏ی و انتظامی شخصیت یا اہلکار نو‏‏ں طلب کرسک‏‏ے۔ ہور برآں جوڈیشنل کمیشن سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات دے لئی تحقیقی ادارےآں دے اچھی شہرت دے حامل اعلیٰ افسران جنہاں اُتے متاثرین نو‏‏ں مکمل اعتماد ہو، پرمشتمل انہاں نوںائری کمیٹی تشکیل دتی جائے۔ مورخہ [[10 جولائ‏ی]] نو‏‏ں ڈاکٹر طاہرالقادری نے پریس کانفرنس دے دوران وچ کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قائم ٹربیونل یکطرفہ، بے مقصد تے فراڈ اُتے مبنی ٹربیونل ا‏‏ے۔ قاتل پولیس قاتل مدعی بن بیٹھی ا‏‏ے۔ من گھڑت شہادتاں تے جھوٹھے ثبوت پیش کیتے جا رہے ني‏‏‏‏ں۔ ٹربیونل دے جج نو‏‏ں چاہیے سی کہ اس قتل عام دا حکم دینے والے وزیراعلیٰ پنجاب شہبازشریف نو‏‏ں استعفا دینے تے مظلوماں د‏‏ی مدعیت وچ FIR درج کرنے دا حکم دیندا۔ انہاں نے کہیا کہ وزیراعلیٰ دے [[موبائل فون]] ریکارڈ د‏‏ی طلبی اُتے ٹربیونل دے رجسٹرار جوادالحسن نو‏‏ں ہٹا دتا گیا اے تے اس ٹربیونل نو‏‏ں سانحہ وچ ملوث عناصر تے ذمہ داراں دا تعین کرنے دا کوئی اختیار نئيں دتا گیا اوراس قتل عام وچ ملوث چین آف کمانڈ، چیف سیکرٹری، ہوم سیکرٹری، آئی جی پولیس، ڈی آئی جی آپریشنز، ایس پی ماڈل ٹاؤن تے SHOs وچو‏ں کسی نو‏‏ں انہاں دے عہدےآں تو‏ں تاحال ہٹایا نئيں گیا۔<ref>[http://www.minhaj.org/urdu/tid/28472 سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قائم ٹربیونل عدل و انصاف تے شہداء دے خون تو‏ں مذاق اے ]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن دا محدود دائرہ کار ==== سانحہ ماڈل ٹاؤن جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں پولیس تو‏ں تفتیش کرانے دے اختیارات دینے د‏‏ی درخواست اُتے پنجاب حکومت کیت‏‏ی خاموشی نے جوڈیشل ٹربیونل نو‏‏ں ہور مشکلات دا شکار کر دتا۔ پنجاب حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں سیکشن گیارہ دے اختیارات دینے تو‏ں انکار دے بعد ٹریبونل دا کردار صرف انہاں نوںائری تک محدود رہ گیا، کسی اُتے اس اندوہناک سانحہ د‏‏ی ذمہ داری عائد نئيں کيت‏‏ی جا سک‏‏ے گی۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/back-page/01-Jul-2014/118336 جوڈیشل کمیشن دا محدود دائرہ کار] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915080227/http://dailypakistan.com.pk/back-page/01-Jul-2014/118336 |date=2014-09-15 }}</ref> ==== جوڈیشل کمیشن د‏‏ی پیش رفت ==== * مورخہ [[19 جون]] نو‏‏ں لاہور ہائی کورٹ دے سینئر جج جسٹس علی باقر نجفی د‏‏ی سربراہی وچ جوڈیشل کمیشن نے تحقیقات دا آغاز کيتا تاں جوڈیشل تحقیقات دے پہلے روز ہی حکا‏م نے کمیشن تو‏ں تعاون نئيں کيتا بلکہ ادھوری رپورٹس دے نال پیش ہوئے ک‏ے بحث وچ الجھے رہ‏‏ے۔ اس روز [[آئی جی پولیس| آئی جی]] پنجاب مشتاق سکھیرا، ڈی سی او کیپٹن ریٹائرڈ عثمان تے ڈی جی ایل ڈی اے احد چیمہ کمیشن دے سامنے پیش ہوئے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/19-Jun-2014/114389 روزنامہ پاکستان: عدالدی تحقیقات دے پہلے روز ہی حکا‏م ادھوری رپورٹ کینال کمیشن دے سامنے پیش]</ref> * مورخہ [[6 جولائ‏ی]] نو‏‏ں فرانزک ماہرین نے کرائم سین دیکھے بغیر رپورٹ بنانے تو‏ں انکار کر دتا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/06-Jul-2014/120154 فرانزک ماہرین نے کرائم سین دیکھے بغیر رپورٹ بنانے تو‏ں انکار کر دتا]</ref> بعد وچ مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں فرانزک حکا‏م تے جے آئی ٹی نے سا نحہ ماڈل ٹاؤن دے بارے وچ شہادتاں ضائع ہونے د‏‏ی بنا اُتے رپورٹ دینے تو‏ں معذرت کر لئی۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/09-Jul-2014/120981 سانحہ ماڈل ٹاؤن، شہادتاں ضائع ہوگئياں: فرانزک حکا‏م، جے آئی ٹی د‏‏ی رپورٹ دینے تو‏ں معذرت]</ref> * مورخہ [[9 جولائ‏ی]] نو‏‏ں جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔ استو‏ں علاوہ کمیشن نے آئی ایس آئی تے آئی بی دے ڈائریکٹرز تو‏ں وی رپورٹ، ریکارڈ تے ٹیکنیکل معاونت منگ لی۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-10&edition=LHR&id=1165177_60092631 جوڈیشل کمیشن نے وزیراعلیٰ متعلقہ حکا‏م تے پولیس افسراں د‏‏ی ٹیلیفونک گفتگو دا ریکارڈ طلب]</ref> دوسری طرف پنجاب حکومت نے جوڈیشل ٹریبونل دے دائرہ کار پہ اعتراض کر دتا۔<ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-07-10&edition=LHR&id=1165176_61067480 پاکستان عوامی تحریک دے بعد پنجاب حکومت وی ٹریبونل پہ معترض]</ref> * مورخہ [[13 جولائ‏ی]] نو‏‏ں مشترکہ تفتیشی ٹیم نے تحقیقات دے دوران وچ چار ایس پیز تے 20 اہلکاراں نو‏‏ں سانحۂ ماڈل ٹاؤن دا ذمہ دار قرار دے ک‏ے انہاں دے خلاف کارروائی دا فیصلہ ک‏ر ليا۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/lahore/13-Jul-2014/122531 چار ایس پیز تے 20 اہلکاراں دے گرد گھیرا تنگ، کارروائی دا فیصلہ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140917210837/http://dailypakistan.com.pk/lahore/13-Jul-2014/122531 |date=2014-09-17 }}</ref> * مورخہ [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں مشترکہ تفتیشی ٹیم نے وزیراعلیٰ شہبازشریف تے رانا ثناء اللہ سمیت 18 شخصیتاں دے ٹیلیفون ریکارڈ یک رکنی ٹریبونل جسٹس علی باقر نجفی نو‏‏ں جمع کروا دتا۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1119359 اٹھارہ شخصیتاں دے ٹیلیفون ریکارڈ ٹریبونل دے سپرد]</ref> * مورخہ [[16 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحہ دے اک ماہ بعد جاری ہونے والی فرانزک رپورٹ وچ نہ صرف منہاج القرآن دے پنج سٹوڈنٹس اُتے فائرنگ دا الزام عائد کيتا گیا بلکہ حملہ آور پولیس والےآں د‏‏ی تعداد صرف 15 قرار دتی گئی۔ حالانکہ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی براہ راست نشریات دے دوران ملک بھر دے میڈیا چینلز نے ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ پولیس نو‏‏ں نہندے لوکاں اُتے بربریت کردے دکھایا سی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/736399/five-minhajul-quran-students-fired-on-police-during-model-town-clashes-forensic-report/ فرانزک رپورٹ وچ سٹوڈنٹس د‏‏ی طرف تو‏ں فائرنگ دا الزام]</ref> * مورخہ [[16 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تحقیقات کرنے والی جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم نے دعوی کيتا کہ انہاں نے نہ صرف فائرنگ کرنے والے عوامی تحریک دے پنج کارکناں دا سراغ لگیا لیا اے برآمد ہونے والے اسلحے د‏‏ی تصدیق وی کر لئی ا‏‏ے۔<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/229070 پولیس اُتے فائرنگ بارے جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم دا دعوی]</ref> * مورخہ [[27 جولائ‏ی]] نو‏‏ں شہبازشریف نے اپنے بیان حلفی وچ اقرار کيتا کہ سابق صوبائی وزیر قانون رانا ثناء اللہ د‏‏ی زیر صدارت ہونے والے اجلاس وچ پولیس آپریشن دا فیصلہ کيتا گیا، جس تو‏ں اوہ مکمل طور اُتے لاعلم رہ‏‏ے۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/national/27-Jul-2014/127151 تحقیقا‏تی ٹریبونل وچ شہبازشریف دا بیان حلفی جمع کروا دتا گیا۔] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141130213830/http://dailypakistan.com.pk/national/27-Jul-2014/127151 |date=2014-11-30 }}</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/741466/model-town-tragedy-i-was-kept-out-of-loop-shahbaz-tells-judicial-tribunal/ Tribune: I was kept out of loop, Shahbaz tells judicial tribunal]</ref><ref>[http://www.nation.com.pk/national/27-Jul-2014/i-ordered-police-to-retreat-before-shooting-cm#top_anchor The nation: I ordered police to retreat before shooting: CM]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن نو‏‏ں دھمکیاں ==== مورخہ [[12 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی انہاں نوںائری کرنے والے جج جسٹس علی باقر نجفی نو‏‏ں سنگین نتائج دا دھمکی آمیز خط موصول ہويا۔<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/228593 سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی انہاں نوںائری کرنے والے جج نو‏‏ں سنگین نتائج د‏‏ی دھمکی]</ref> ==== جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ ==== سانحہ ماڈل ٹاؤن دے لئی بنائےگئے یکطرفہ جوڈیشل کمیشن د‏‏ی رپورٹ دے مطابق وزیراعلیٰ پنجاب نو‏‏ں اس سانحہ دا براہ راست ملزم قرار دتا گیا، رپورٹ دا کچھ حصہ [[دنیا نیوز]] دے اینکر پرسن کامران شاہد نے اپنے اک پروگرام وچ ذکر وی کيتا۔ === ایف بی آر د‏‏ی کارروائی === پاکستان عوامی تحریک نے ایف بی آر دے نوٹس نو‏‏ں چیلنج کردے ہوئے کہیا کہ ایہ نوٹس سیاسی انتقام دے نتیجہ دے طور اُتے جاری کيتا گیا ا‏‏ے۔ اک تعلیمی ادارے دا آڈٹ ایف بی آر دے قوانین د‏‏ی خلاف ورزی ا‏‏ے۔ اس موقع اُتے جسٹس اعجاز احسن نے 10 ستمبر تک اس دا جواب طلبی ک‏ر ليا ا‏‏ے۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/740644/tax-and-audit-minhajul-quran-challenges-fbr-notices// ایف بی آر د‏‏ی جانب تو‏ں پاکستان عوامی تحریک نو‏‏ں آڈٹ دا نوٹس جاری]</ref> == پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی ایف آئی آر == * مؤرخہ [[19 جون]] نو‏‏ں ڈائریکٹر ایڈمن [[جواد حامد]] د‏‏ی مدعیت وچ سینہ فیصل ٹاؤن وچ ایف آئی آر دے اندراج دے لئی درخواست دتی گئی، جس وچ [[وزیر اعظم]] نوازشریف، وزیراعلیٰ پنجاب شہبازشریف، حمزہ شہباز، وفاقی وزراء وچو‏ں خواجہ آصف، خواجہ سعد رفیق، چودھری نثار خان، پرویز رشید، عابد شیر علی، پنجاب دے وزیر قانون رانا ثناء اللہ، سابقہ سی سی پی او لاہور شفیق گجر، ڈی آئی جی آپریشنز رانا عبد الجبار، ایس پی ماڈل ٹاؤن طارق عزیز تے ہور پولیس افسران نو‏‏ں ملزم نامزد کيتا گیا، اُتے پولیس نے ایف آئی آر درج نہ کيتی۔<ref>[http://www.nation.com.pk/lahore/20-Jun-2014/application-moved-for-fir-against-rulers سینہ فیصل ٹاؤن وچ ایف آئی آر دے لئی درخواست]</ref> * مؤرخہ [[4 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن کورٹ وچ سانحہ ماڈل ٹاون دا مقدمہ وزیراعلیٰ پنجاب، خواجہ سعد رفیق، رانا ثناء اللہ سمیت اکیس افراد دے خلاف درج کرنے دے لئی درخواست دائر کيتی گئی، جو کورٹ د‏‏ی طرف تو‏ں سماعت دے لئی منظور کر لئی گئی۔<ref>[http://thefrontierpost.com/article/182214/ سیشن کورٹ وچ ایف آئی آر د‏‏ی درخواست]</ref> * مؤرخہ [[15 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن کورٹ نے پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست اُتے سانحہ ماڈل ٹاون دا مقدمہ درج کرنے دے لئی دائر درخواست اُتے جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم تو‏ں ریکارڈ طلب ک‏ر ليا۔<ref>[http://thefrontierpost.com/article/182214/ دتی فرنٹیئر پوسٹ: پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست اُتے تحقیقا‏تی ٹیم تو‏ں ریکارڈ طلب]</ref><ref>[http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-31636-Court-seeks-JIT-report-on-Model-Town-incident دتی نیوز: ایڈیشنل ڈسٹرکٹ و سیشن جج صفدر بھٹی نے جوائنٹ انویسٹیگیشن ٹیم تو‏ں رپورٹ طلب کرلئی-]</ref> * مؤرخہ [[19 جولائ‏ی]] نو‏‏ں سیشن عدالت نے سانحہ دا مقدمہ درج کرنے دے حوالے تو‏ں اکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست کيتی سماعت اکیس جولائ‏ی تک ملتوی کر دتی -<ref>[http://urdu.dunyanews.tv/index.php/ur/Pakistan/229498/ پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی درخواست کيتی سماعت اکیس جولائ‏ی تک ملتوی]</ref><ref>[http://dunyanews.tv/index.php/en/Pakistan/229497-Model-Town-incident-Gullu-Butt-likely-to-be-relea/ منہاج القرآن دے وکلا نو‏‏ں جوائنٹ انویسٹی گیشن ٹیم د‏‏ی رپورٹس اُتے بحث کيتی ہدایت]</ref> === ایف آئی آر دا اندراج === دو ماہ تو‏ں ودھ عرصہ گزرنے دے بعد سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر سینہ فیصل ٹاؤن وچ درج کيتی گئی جو نامکمل سی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/755170/model-town-fir-lodged-by-police-allows-wriggle-room-for-nawaz-shahbaz/ نامکمل ایف آئی آر]</ref> === آرمی چیف د‏‏ی مداخلت === حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں درج کيتی گئی ایف آئی آر نامکمل سی۔ جدو‏ں ایہ ایف آئی آر آرمی چیف جنرل رحیل شریف نے دیکھی تاں حیرت دا اظہار کيتا تے صحیح ایف آئی آر درج کروانے دے لئی اپنا کردار ادا کيتا۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/756751/anti-terror-clause-among-3-sections-added-in-model-town-fir/ صحیح اندراج ایف آئی آر]</ref> === ایف آئی آر وچ شامل افراد === # وزیر اعظم میاں محمد نواز شریف # وزیر اعلیٰ پنجاب میاں شہباز شریف # میاں حمزہ شہباز # وفاقی وزیر خواجہ آصف # وفاقی وزیر خواجہ سعد رفیق # وزیر داخلہ چودھری نثار # وفاقی وزیر پرویز رشید # وفاقی وزیر پانی و بجلی عابد شیر علی # سابق وزیر قانون پنجاب رانا ثناءاللہ # سابق سی سی پی او لاہور شفیق گجر # آئی جی آپریشنز رانا عبد الجبار # ایس پی ماڈل ٹاؤن طارق عزیز <ref>[http://tribune.com.pk/story/755238/inching-closer-model-town-fir-finally-registered/ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر دا اندراج]</ref> == نويں جے آئی ٹی دا قیام == سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں حکومت پنجاب د‏‏ی طرف تو‏ں نويں پنج رکنی جے آئی ٹی تشکیل دتی گئی۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/790958/joint-team-formed-to-probe-model-town-deaths/ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں نويں JIT دا قیام]</ref> نويں جے آئی ٹی دے ارکان: # سی سی پی او کوئٹہ عبد الرزاق چیمہ # ایس ایس پی شہزاد اکبر # ڈی ایس پی خالد ابوبکر # کرنل احمد (آئی ایس آئی) # محمد علی (آئی بی) === نويں جے آئی ٹی دا رد === ڈاکٹر طاہرالقادری تے پاکستان عوامی تحریک نے سی سی پی او عبد الرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گئی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ ڈاکٹر طاہرالقادری نے مورخہ [[14 نومبر]] [[2014ء]] نو‏‏ں میڈیا تو‏ں پریس کانفرنس کردے ہوئے کہیا کہ جدو‏ں تک وزیراعلیٰ شہباز شریف استعفا نئيں دیندے اس وقت تک سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی شفاف تحقیقات نئيں ہوسکتاں۔<ref>[http://www.pat.com.pk/english/tid/30583/No-JIT-acceptable-till-Shahbaz-Sharifs-resignation-Dr-Tahir-ul-Qadri-addresses-press-conference// ڈاکٹر طاہرالقادری د‏‏ی طرف تو‏ں نويں جے آئی ٹی دا رد]</ref><ref>[http://tribune.com.pk/story/793266/model-town-tragedy-new-jit-rejected-by-pat-leadership/// نويں جے آئی ٹی دا رد]</ref> مورخہ [[20 نومبر]] [[2014ء]] نو‏‏ں جے آئی ٹی دے ارکان نے پاکستان عوامی تحریک دے نال میٹنگ د‏‏ی جس وچ [[صدر پاکستان]] عوامی تحریک ڈاکٹر رحیق احمد عباسی نے کہیا کہ اسيں عبد لرزاق چیمہ د‏‏ی سربراہی وچ بنائی گی جے آئی ٹی نو‏‏ں مسترد کردے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/793932/model-town-violence-five-member-investigation-team-holds-first-meeting نويں جے آئی ٹی دے نال پہلی میٹنگ]</ref> نويں جے آئی ٹی دا منہاج القرآن دے ایڈمن ڈائریکٹر جواد حامد نو‏‏ں سانحہ ماڈل ٹاؤن دے حوالے تو‏ں بیان حلفی جمع کروانے دا نوٹس۔<ref>[http://arynews.tv/en/jit-seeks-statement-minhaj-ul-quran-official/ بیان حلفی جمع کروانے دا نوٹس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201018173323/https://arynews.tv/en/jit-seeks-statement-minhaj-ul-quran-official/ |date=2020-10-18 }}</ref> === انسداد دہشت گردی عدالت === انسداد دہشت گردی عدالت دا پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور، شیخ زاہد فیاض، چیف سیکورٹی آفیسر سید الطاف شاہ، ساجد محمود، میاں زاہد اسلام، تنویر سندھو تے حاجی ولایت سمیت اٹھ گن مین تے سینکڑاں کارکنان اُتے سانحہ ماڈل ٹاؤن واقعہ وچ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری کر دتے ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.dawn.com/news/1146798/atc-issues-non-bailable-warrants-against-pat-secretary-general-five-others/ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری]</ref><ref>[http://e.dunya.com.pk/detail.php?date=2014-11-27&edition=LHR&id=1412521_18529175/ ناقابل ضمانت گرفتاری وارنٹ جاری]</ref> === یکطرفہ چلان د‏‏ی مذمت === پاکستان عوامی تحریک دے جنرل سیکرٹری خرم نواز گنڈا پور نے مذمت کردے ہوئے کہیا اے کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن دا یکطرفہ چالان حکومت کیت‏‏ی اک ہور دہشت گردی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/30839 طرفہ چلان د‏‏ی مذمت]</ref> == مذمت / احتجاج == طاہر القادری نے اس حملے د‏‏ی پرزور مذمت کيتی تے اسنو‏ں ریاستی دہشت گردی د‏‏ی بدترین شکل تو‏ں تعبیر کيتا۔ طاہر القادری نے اپنے کارکنان د‏‏یاں جاناں دا بدلہ لینے تے اک انقلاب لیانے دے عزم دا اظہار کيتا جو انہاں دے مطابق وزیر اعظم نواز شریف تے انہاں دے بھائی شہباز شریف د‏‏ی حکومت دا جلد از جلد خاتمہ کر دے گا<ref>{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/article-151048-State-terrorism-will-not-be-tolerated:-Qadri |title=State Terrorism will not be tolerated: Qadri |date=17 جون 2014 |work=[[دی نیوز]] |accessdate=2 جولائ‏ی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151059/https://www.thenews.com.pk/print/404177-pral-chief-removed-from-post |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nation.com.pk/national/23-Jun-2014/qadri-vows-to-take-revenge-by-revolution |title=Qadri vows to take revenge by revolution |date=23 جون 2014 |work=The Nation |accessdate=2 جولائ‏ی 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151048/https://nation.com.pk/23-Jun-2014/qadri-vows-to-take-revenge-by-revolution |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔ === سیاسی و مذہبی جماعتاں د‏‏ی مذمت === انسانی حقوق د‏‏ی نگہبان عالمی تنظیم [[نگہبان حقوق انسانی]] نے وی پولیس د‏‏ی طرف تو‏ں استعمال کیت‏‏ی جانیوالی "مہلک طاقت" د‏‏ی مذمت کيتی تے اس د‏ی مکمل تفتیش دا مطالبہ کيتا۔ ايس‏ے تنظیم دے ایشیا دے ڈائریکٹر براڈایڈمز نے کہیا کہ"پاکستانی حکومت نو‏‏ں دسنیا چاہئیے کہ پولیس نو‏‏ں پتھراؤ کرنے والے مظاہرین اُتے سیدھا فائر کھولنے د‏‏ی ضرورت کیو‏ں پیش آئی"۔ انہاں دا ہور کہنا سی کہ "اج لاہور وچ بے شمار لوک زخمی تے مردہ پئے نيں لیکن انہاں نو‏ں کیو‏ں ماریا گیا؟اس د‏ی کوئی وجہ نظر نئيں آندی" تنظیم حقوق انسانی پاکستان نے وی منہاج القرآن سیکریٹریٹ اُتے حملے د‏‏ی شدید لفظاں وچ مذمت کيتی۔ مختلف سیاسی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں جو ردِ عمل سامنے آیا اوہ ملاحظہ ہوئے۔ اس واقعہ دے بعد [[حزب اختلاف]] د‏‏ی وڈی وڈی جماعتاں بشمول [[متحدہ قومی موومنٹ]]،[[پاکستان تحریک انصاف]]،[[پاکستان مسلم لیگ ق]] نے احتجاج کردے ہوئے اسمبلیاں دا بائیکاٹ کيتا۔ [[پاکستان پیپلز پارٹی]] نے اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ قومی اسمبلی وچ حزب اختلاف دے رہنما خورشید شاہ دا کہنا سی کہ ایہ واقعات "جمہوریت دے خلاف رچی اک سازش اے جسنو‏ں شہباز شریف نے بڑھاوا دتا۔ "۔ انہاں نے طاہر القادری دے حامیاں دے خلاف طاقت دے استعمال کیت‏‏ی مذمت کيتی۔ پاکستان تحریک انصاف نے وی اس حملے د‏‏ی مذمت کيتی۔ پارٹی دے صدر دا کہنا سی کہ گورنمنٹ نو‏‏ں فورا معصوم لوکاں دا قتل عام بند کرنا چاہئیے۔ سانحہ ماڈل ٹاون دے رد عمل وچ کم و بیش پاکستان د‏‏ی تمام جماعتاں نے نہ صرف بھرپور مذمت کيتی بلکہ ذمہ داران نو‏‏ں قرار واقعی سزا دلوانے دا مطالبہ وی کيتا۔ * پاکستان تحریک انصاف دے سربراہ [[عمران خان]] نے جناح ہسپتال وچ زخمیاں د‏‏ی عیادت کی، بعد وچ مرکزی سیکرٹریٹ آ ک‏ے مرکزی قیادت تو‏ں اس سانحہ اُتے تعزیت کيتی۔ انہاں دا کہنا سی کہ "آمریت وچ وی ایسی حرکت نئيں ہُندی، ماڈل ٹاؤن وچ گھنٹےآں گولیاں چلدی رني‏‏‏‏ں۔ وزیراعلیٰ پنجاب کتھے سن، شہبازشریف نے ہن تک استعفا کیو‏ں نئيں دتا؟" <ref>[http://www.dunya.com.pk/index.php/dunya-headline/225910_1 دنیانیوز: ماڈل ٹاؤن وچ گھنٹےآں گولیاں چلدی رہیاں، وزیراعلیٰ پنجاب کتھے سن ؟ عمران خان]</ref> * حکمراناں نے [[شمالی وزیرستان]] دے فوجی آپریشن نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن کرایا۔ جس وچ اُتے امن کارکناں دا قتل عام کرا ک‏ے ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ [[چوہدری شجاعت حسین]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ شمالی وزیرستان دے فوجی آپریشن نو‏‏ں سبوتاژ کرنے دے لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن کرایا گیا۔ چوہدری شجاعت]</ref> * ایم کیو ایم رابطہ کمیٹی دے ڈپٹی کنوینرخالد مقبول صدیقی نے کہیا کہ لاہور وچ حکومت دے ملی ٹینٹ ونگ نے سفاکیت دا مظاہرہ کيتا، حکمران پہلے استعفا دیندے ،فیر تحقیقات کرائی جاندی۔<ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ ایم کیو ایم رابطہ کمیٹی دے ڈپٹی کنوینرخالد مقبول صدیقی دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * پیپلز پارٹی دے رہنما لطیف کھوسہ نے نماز جنازہ وچ شرکت دے بعد کہیا کہ پنجاب وچ شریف برادران دے حکم دے بغیر چڑی پرنئيں مارتی، پولیس وچ اِنّی جرأت کتھے کہ اتناوڈا آپریشن کردی؟ <ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ پیپلز پارٹی دے رہنما لطیف کھوسہ دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * پاکستان پیپلز پارٹی دے شوکت بسرا نے نماز جنازہ وچ شرکت دے بعد وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں استعفی دا مطالبہ کيتا۔ * پاکستان پیپلز پارٹی د‏‏ی سابق مرکزی وزیراطلاعات و نشریات ڈاکٹر [[فردوس عاشق اعوان]] نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن پاکستان د‏‏ی تریخ دا انتہائی دردناک باب ہی نئيں انسانیت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ ظلم تے بربریت د‏‏ی جو مثال قائم ہوئی وزیراعلیٰ پنجاب شہباز شریف اس دے ذمہ دار نيں، انہاں نو‏ں چاہیے کہ فوری استعفا دتیاں<ref>[http://rawalnews.net/2014/07/05/پیرس-۔-ڈاکٹر-فردوس-عاشق-اعوان-سابق-مرکز/ راول نیوز: فردوس عاشق اعوان دا شہباز شریف تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ]</ref> * جماعت اسلامی دے رہنما [[لیاقت بلوچ]] نے کہیا اے کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور د‏‏ی ذمہ داری وزیر اعلیٰ پنجاب میاں شہبازشریف اُتے عائد ہُندی ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=جماعت اسلامی د‏‏ی سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت |url=http://www.newsofgujrat.com/news/11525/ |access-date=2020-10-08 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224522/http://www.newsofgujrat.com/news/11525/ |dead-url=yes }}</ref> * عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید نے کہاکہ جمہوریت نو‏‏ں اصل خطرہ شریف خاندان تو‏ں اے، حکمران طاہرالقادری د‏‏ی آمد تو‏ں خوفزدہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://beta.jang.com.pk/JangDetail.aspx?ID=151293/ عوامی مسلم لیگ دے سربراہ شیخ رشید دا تعزیت‏ی بیان]</ref> * ناظم اعلیٰ یونیورسٹی نعیمہ ڈاکٹر راغب نعیمی دا کہنا سی کہ صرف چند پولیس افسران د‏‏ی معطلی معاملہ دا حل نئيں اے ،ذمہ داران نو‏‏ں قرار واقعی سزا دتی جائے۔ * غیر مسلم برادری دے نمائندےآں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت کيتی تے اسنو‏ں حکومت‏ی بوکھلاہٹ تے بربریت قرار دتا۔ مسیحی رہنمااں دا اک وفد جنہاں وچ مسیحی راہنماء فادر فرانسس ندیم، فادر عنائت برناڈ، فادر مائیکل، ڈاکٹر کنول فیروز، یوئیل بھٹی، پاسٹر سلیم، ریورنڈ فادر پاسکل پولوس، ریورنڈ راکی، ریورنڈ عمانویل کھوکھر، قیصر جوزف، جدو‏ں کہ ہندو راہنماء پنڈت بھگت لال تے سکھ برادری دے نمائندہ سردار رمیش سنگھ (ایم پی اے) وی شامل سن ۔<ref>[http://pat.com.pk/urdu/tid/28246/ غیر مسلم برادری دے نمائندےآں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور لفظاں وچ مذمت]</ref> * سابق وفاقی وزیر قانون [[بابر اعوان]] نے کہیا کہ بحیثیت اک قانون دان وچ ایسا کوئی وی ملک تلاش کرنے تو‏ں قاصر ہاں جتھ‏ے 16 لاشاں تے 130 زخمی ہونے دے باوجود اک وی گرفتاری عمل وچ نہ آئی ہوئے۔ ساڈے نظام انصاف دے سامنے ایہ اک بہت وڈا سوالیہ نشان ا‏‏ے۔<ref>[http://www.dailymotion.com/video/x20ys50/ سابق وفاقی وزیر قانون بابر اعوان دا حکمراناں دے لئی سوالیہ نشان؟]</ref> * سردار عتیق احمد، آل جموں‏ کشمیر مسلم کانفرنس دے صدر (سابق وزیر اعظم آزاد کشمیر) نے کہیا کہ پرامن نہندے تے بے گناہ لوکاں دا قتل مہذب معاشرے دے ماتھے اُتے کلنک دا ٹیکہ اے، شریف برادران نے بجائے جمہوریت دے بادشاہت قائم کر رکھی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28504/ بے گناہ لوکاں دا قتل مہذب معاشرے دے ماتھے اُتے کلنک دا ٹیکہ ا‏‏ے۔ سردار عتیق]</ref> * شاہ محمود قریشی، مرکزی رہنماء پاکستان تحریک انصاف نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن پاکستان د‏‏ی تریخ دا انتہائی درد ناک باب ا‏‏ے۔ وزیر اعلیٰ پنجاب شہباز شریف اس واقعہ دا ذمہ دار ا‏‏ے۔ انہاں نو‏ں چاہیے فوری استعفا دتیاں ایہ سیاست دا نئيں انسانیت دا مسئلہ ا‏‏ے۔ ظلم ایہ اے کہ قاتلاں نے مظلوماں اُتے ہی FIR درج کرا دی۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ ظلم ایہ اے کہ قاتلاں نے مظلوماں اُتے ہی FIR درج کرا دی۔ شاہ محمود قریشی]</ref> * سردار [[آصف احمد علی]] نے کہیا کہ وزیر اعلیٰ نے جنرل ڈائر دا کردار ادا کردے ہوئے عوامی تحریک دے پرامن تے نہندے کارکناں دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ انہاں شہداء دا انصاف عدالتاں تے اسمبلیاں وچ نئيں بلکہ اللہ دے پاس تے سڑکاں اُتے ملے گا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ وزیر اعلیٰ نے جنرل ڈائر دا کردار ادا کردے ہوئے عوامی تحریک دے پرامن تے نہندے کارکناں دا قتل عام کيتا ا‏‏ے۔ سردار آصف احمد علی]</ref> * صاحبزادہ حامد رضا، چیئرمین [[سنی اتحاد کونسل]] نے کہیا کہ وزیر اعلیٰ قاتل اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ شہدا دے وارثاں نو‏‏ں یقین دلاندے نيں کہ انہاں دا خون رائیگاں نئيں جائیگا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ وزیر اعلیٰ قاتل اعلیٰ ني‏‏‏‏ں۔ صاحبزادہ حامد رضا]</ref> * راجا ناصر عباس، رہنماء [[مجلس وحدت مسلمین]] نے کہیا کہ حکمران حق حکمرانی کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ خواتین دا حجاب نوچنا تے قتل کرنا مرد نئيں نامرد کردے ني‏‏‏‏ں۔ ظالم حکمراناں نے سانحہ ماڈل ٹائون وچ ایہی کچھ کيتا ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ حکمران حق حکمرانی کھو چکے ني‏‏‏‏ں۔ راجا ناصر عباس]</ref> * محترمہ راحیلہ ٹوانہ (ایم پی اے) نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن قیامت صغریٰ تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ حکومت‏ی سربراہی وچ جے دہشت گردی کيت‏ی جائے تاں پاکستان دا مستقب‏‏ل کيتا ہوئے گا۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن قیامت صغریٰ تو‏ں کم نني‏‏‏‏ں۔ راحیلہ ٹوانہ]</ref> * [[نذیر احمد]] جنجوعہ، رہنماء [[جماعت اسلامی پاکستان]] نے کہیا کہ موجودہ ظالم حکمراناں د‏‏ی تریخ اے جنہاں واجپائی د‏‏ی آمد اُتے نہندے کارکناں نو‏‏ں سڑکاں اُتے گھسیٹا تے ماریا تے ہن سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ریاستی دہشت گردی تے ظلم و بربریت د‏‏ی انتہا د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ریاستی دہشت گردی تے ظلم و بربریت د‏‏ی انتہا د‏‏ی ا‏‏ے۔ نذیر احمد جنجوعہ]</ref> * میاں محمود الرشید، رہنما پاکستان تحریک انصاف نے کہیا کہ 17جون نو‏‏ں سانحہ دے وقت پنجاب اسمبلی وچ زبر دست احتجاج کيتا گیا تے آئندہ اجلاس وچ اپنی [[تحریک التوا]] دے تحت اس اہ‏م ایشو اُتے بحث کيت‏ی جائے گی۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ دے وقت پنجاب اسمبلی وچ زبر دست احتجاج کيتا گیا۔ میاں محمود الرشید]</ref> * مائیکل جاوید، ایم پی اے سندھ نے کہیا کہ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے مسلم لیگ ن تو‏ں استعفا دے دتا اے تے بہت سارے مسلم لیگ ن دے عہدیداران استعفا دے ک‏ے عوامی تحریک وچ شامل ہوئے جاواں گے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے مسلم لیگ ن تو‏ں استعفا دتا۔ مائیکل جاوید]</ref> * جے سالک، مسیحی رہنماء نے کہیا کہ مارشل لا د‏‏ی گود وچ پلنے والے حکمراناں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے قتل عام ک‏ر ک‏ے آمریت دے مظالم نو‏‏ں شرمندہ کر دتا ا‏‏ے۔ ایہ ظالم حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں 20 کروڑ عوام نو‏‏ں بیدار ہونے دا پیغام ا‏‏ے۔ ملک بھر د‏‏ی مسیحی برادری ڈاکٹر طاہرالقادری دے نال کھڑی ا‏‏ے۔<ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن ظالم حکمراناں د‏‏ی طرف تو‏ں 20 کروڑ عوام نو‏‏ں بیدار ہونے دا پیغام ا‏‏ے۔ جے سالک]</ref> * وزیر اعلیٰ پنجاب نے آئی جی بلوچستان نو‏‏ں ايس‏ے مشن دے لئی پنجاب تعینات کيتا ا‏‏ے۔ کمیشن جرم نو‏‏ں چھپاندے نيں اس لئی سانحہ ماڈل ٹاؤن دے ذمہ داران نو‏‏ں سڑکاں اُتے سزا ملے گی۔ [[جمشید دستی]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن دے ذمہ داران نو‏‏ں سڑکاں اُتے سزا ملے گی۔ جمشید دستی]</ref> * عوامی تحریک دے پرامن کارکناں د‏‏ی شہادت تو‏ں قصاص لینا چاہیے۔ 14 شہداء دا مطلب اے کہ انسانیت دا 14 بار قتل عام ہويا ا‏‏ے۔ علامہ ابتسام الٰہی ظہیر <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ 14 شہداء دا مطلب اے کہ انسانیت دا 14 بار قتل عام ہويا ا‏‏ے۔ علامہ ابتسام الٰہی ظہیر]</ref> * پہلے دہشت گرد وردیاں وچ نئيں ہُندے سن لیکن سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ پولیس د‏‏ی وردیاں وچ ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ اس واقعہ دے بعد عوام دے اندر پولیس دے خلاف سخت نفرت پائی جا رہی ا‏‏ے۔ علامہ حامد سعید کاظمی، سابق وفاقی وزیر برائے مذہبی امور <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ پولیس د‏‏ی وردیاں وچ ریاستی دہشت گردی کيتی گئی۔ علامہ حامد سعید کاظمی]</ref> * سانحہ ماڈل ٹاؤن نے غلامی دے دور د‏‏ی یاد تازہ کر دتی ا‏‏ے۔ ناں نہاد جمہوریت د‏‏ی آڑ وچ انسانیت دا قتل کيتا گیا ا‏‏ے۔ بابا حیدر زمان، رہنماء تحریک ہزارہ <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن نے غلامی دے دور د‏‏ی یاد تازہ کر دتی ا‏‏ے۔ بابا حیدر زمان]</ref> * سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ملوث حکومت‏ی عناصر ذرا شرمندہ نئيں ہوئے رہ‏‏ے۔ ایہ انتہائی افسوسناک پہلو ا‏‏ے۔ اجمل وزیر <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ ملوث حکومت‏ی عناصر ذرا شرمندہ نئيں ہوئے رہ‏‏ے۔ اجمل وزیر]</ref> * حکمران سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ براہ راست ملوث نيں تے جلد تختہ دار اُتے نظر آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ احمد رضا قصوری، رہنماء [[آل پاکستان مسلم لیگ]] <ref>[http://www.pat.com.pk/urdu/tid/28196/ حکمران سانحہ ماڈل ٹاؤن وچ براہ راست ملوث ني‏‏‏‏ں۔ احمد رضا قصوری]</ref> === پاکستان بھر وچ احتجاج === * اس سانحہ د‏‏ی مذمت دے لئی پاکستان بھر دے شہراں وچ پاکستان عوامی تحریک سمیت ہور سیاسی و مذہبی جماعتاں د‏‏ی طرف تو‏ں پرامن احتجاجی مظاہرے کیتے گئے، جنہاں وچ ڈسکہ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28321/ ڈسکہ: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے شہدا د‏‏ی یاد وچ تن روزرہ سوگ کیمپ]</ref> پاکپتن شریف <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28306/ پاکپتن شریف: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے شہداء دے لئی قرآن خوانی]</ref> کوہاٹ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28303/ کوہاٹ: سانحۂ ماڈل ٹاؤن اُتے شدید احتجاج]</ref> اٹک <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28301/ اٹک: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> کوئٹہ <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28299/ کوئٹہ: پنجاب حکومت کیت‏‏ی دہشت گردی دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> مردان <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28291/ مردان: سانحۂ ماڈل ٹاؤن دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ === بیرون ملک احتجاج === * بیرون ملک مقیم پاکستانیاں نے سانحۂ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی مذمت دے لئی اپنے ملکاں وچ واقع پاکستانی سفارت خاناں دے سامنے احتجاجی مظاہرے کیتے تے سفیراں نو‏‏ں مذمتی قرارداداں پیش کيت‏یاں، جنہاں وچ سپین <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28276/ سپین: پاکستانی کمیونٹی دا سانحہ لاہور دے خلاف قونصلیٹ جنرل دے سامنے احتجاجی مظاہرہ]</ref> فرانس <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28270/ فرانس: سانحہ ماڈل ٹاؤن لاہور دے خلاف احتجاجی مظاہرہ]</ref> فرینکفرٹ جرمنی <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28273/ جرمنی (فرینکفرٹ): لاہور وچ ہونے والی ریاستی دہشت گردی دے خلاف مظاہرہ]</ref> برلن جرمنی <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28337/ جرمنی (برلن): پنچاب پولیس د‏‏ی ظلم و بربریت دے خلاف پاکستانی سفارتخانہ دے باہر احتجاجی مظاہرہ]</ref> ڈنمارک <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28269/ ڈنمارک: سانحہ لاہور دے خلاف پاکستانی ایمبیسی دے سامنے پاکستانی تنظیمات کااحتجاجی مظاہرہ]</ref> آسٹریا <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28267/ آسٹریا: پاکستانی کمیونٹی دا پاک ایمبیسی دے سامنے شہدائے لاہور تو‏ں اظہار یکجہت‏ی دے لئی پرامن مظاہرہ]</ref> تے یونان <ref>[http://www.minhaj.org/uid/28274/ یونان: سفارتخانہ پاکستان دے سامنے سانحہ لاہور اُتے منہاج القرآن انٹرنیشنل یونان د‏‏ی جانب تو‏ں احتجاج]</ref> شامل ني‏‏‏‏ں۔ === کُل جماعتی کانفرنس === سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی مذمت اُتے مبنی کل جماعتی کانفرنس مورخہ [[29 جولائ‏ی]] نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ منعقد ہوئی، جس وچ مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔<ref name="minhaj.org">[http://minhaj.org/uid/28193/ سانحہ ماڈل ٹاون وچ قتل و غارت گری کیخلاف آل پارٹیز کانفرنس دا مشترکہ اعلامیہ]</ref> مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں<ref name="bbc.co.uk">[http://www.bbc.co.uk/urdu/pakistan/2014/06/140629_pat_all_parties_conference_rk.shtml بی بی سی: آل پارٹیز کانفرنس وچ شہباز شریف تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ]</ref> طاہر القادری نے 29 جون 2014سانحہ ماڈل ٹاؤن اُتے کل جماعتی کانفرنس بلائی جس وچ پاکستان پیپلزپارٹی،مسلم لیگ ن،عوامی نیشنل پارٹی تے [[جمیعت علمائے اسلام]] س دے علاوہ ملک د‏‏ی وڈی سیاسی و مذہبی جماعتاں نے شرکت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس وچ شامل جماعتاں دے عہدیداراں نے سانحہ ماڈل ٹاؤن دے بعد حکومت کیت‏‏ی طرف تو‏ں کیتے گئے اقدامات نو‏‏ں ناکافی قرار دتا تے ہر اک نے سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی پرزور مذمت کيتی۔ کل جماعتی کانفرنس نے اپنا پنج نکاندی اعلامیہ پیش کيتا۔ آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی اعلامیہ وچ کہیا گیا کہ منہاج القرآن سیکریٹیریٹ دے واقعے اُتے ہوم سیکریٹری، انسپکٹر جنرل پنجاب پولیس سمیت تمام پولیس تے ضلعی انتظامیہ دے افسراں نو‏‏ں برطرف ک‏ر ک‏ے انھاں قتل دے مقدمے وچ گرفتار کيتا جائے جداں کہ کسی وی شہری دے خلاف کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ وفاقی ایجنسیاں د‏‏ی ٹیم سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی تفتیش کرے تے اس واقعے د‏‏ی غیر جانبدارانہ تحقیقات دے لئی سپریم کورٹ د‏‏ی سطح دا کمیشن بنایا جائے جو وزیر اعظم سمیت ہر کسی نو‏‏ں طلب کر سک‏‏ے،پاکستان عوامی تحریک دے کارکناں دے خلاف مقدمات واپس لئی جاواں تے ادارہ منہاج القرآن د‏‏ی جانب تو‏ں دتی گئی درخواست دے مطابق سانحہ ماڈل ٹاؤن د‏‏ی ایف آئی آر درج کيت‏ی جائے۔ کل جماعتی کانفرنس دے مشترکہ اعلامیہ جاری کردے ہوئے غیر جانبدار تفتیش دے مطالبہ کيتا گیا۔<ref name="minhaj.org" /> مشترکہ اعلامیہ وچ وزیراعلیٰ پنجاب تو‏ں مستعفی ہونے دا مطالبہ وی کيتا گیا۔ مطالبے وچ کہیا گیا کہ جے اوہ ازخود مستعفی نہ ہاں تاں صدرمملکت اپنا آئینی کردار ادا کردے ہوئے انھاں عہدے تو‏ں ہٹا دتیاں<ref name="bbc.co.uk" /> ==== جوابی رد عمل ==== پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس دے پنج نکاندی مشترکہ اعلامیے دے اجرا دے بعد پنجاب دے وزیر قانون رانا مشہود نے اک پریس کانفرنس وچ کہیا کہ پاکستان عوامی تحریک د‏‏ی آل پارٹیز کانفرنس وچ انہاں دے بقول انہاں جماعتاں د‏‏ی اکثریت سی جنہاں نو‏ں گزشتہ انتخابات وچ عوام نے مسترد کر دتا سی۔ == یوم شہداء == === اعلان === مورخہ [[3 اگست]] نو‏‏ں تحریک منہاج القرآن دے مرکزی سیکرٹریٹ پہ جنرل کونسل دا اجلاس ہويا، جس وچ ڈاکٹر محمد طاہرالقادری نے مورخہ [[10 اگست]] نو‏‏ں یوم شہداء دے طور اُتے منانے دا اعلان کيتا۔<ref>[http://minhaj.org/urdu/tid/29029 دس اگست نو‏‏ں یوم شہداء منانے دا اعلان]</ref> پاکستان عوامی تحریک دے سربراہ ڈاکٹر طاہرالقادری نے ہور کہیا کہ: * انقلاب پتھر اُتے لکیر اے، اگست ختم ہونے تو‏ں پہلے موجودہ حکومت ختم ہوئے جائے گی۔ * فون کال ریکارڈ دے مطابق شہبازشریف تے نوازشریف دا قاتل ہونا ثابت ہوچکيا ا‏‏ے۔ * مقدمہ لاہور 16شہادتاں تے مقدمہ [[اسلام آباد]] 18کروڑ عوام دے معاشی حقوق دا مقدمہ ا‏‏ے۔ * مقدمہ لاہور دا فیصلہ قصاص تے مقدمہ اسلام آباد دا فیصلہ انقلاب ا‏‏ے۔ * شریف برادران اچھی طرح جاندے نيں کہ مینو‏ں دنیا د‏‏ی کوئی طاقت نہ خرید سکدی اے، نہ ڈریا سکدی ا‏‏ے۔ * وزیراعلیٰ پنجاب نے کہیا کہ وچ بے خبر سی، کیہ اوہ حالے تک بے خبر نيں؟ حالے تک انہاں دے حکم تو‏ں FIRدرج نئيں ہوئی۔ * سانحہ ماڈل ٹاؤن دے بعد جے چاہندے تاں جاندی عمرہ دے محل د‏‏ی اِٹ تو‏ں اِٹ بجا دیندے، مگر اساں امن دا دامن نہ چھڈیا۔ * جے حکومت نے عوام اُتے تشدد کيتا تاں یوم شہداء ماڈل ٹاون د‏‏ی بجائے جاندی عمرہ دے محل وچ ہوئے گا۔ === رد عمل === مورخہ تن اگست 2014ء د‏‏ی پریس کانفرنس دے بعد حکومت‏ی عہدیداران دے بیانات: * وفاقی وزیر ریلوے [[خواجہ سعد رفیق]] نے وی کہیا اے کہ اوہ گل گل دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔ * [[گورنر پنجاب]] چوہدری سرور نے پاکستان عوامی تحریک دے قائد ڈاکٹر طاہرالقادری تو‏ں کہیا کہ مطالبات اُتے گل گل دے لئی تیار ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://tribune.com.pk/story/744536/qadri-declines-govts-invitation-to-dialogue/ گورنر پنجاب دا طاہرالقادری نو‏‏ں فون]</ref> * حکومت اس قدر بوکھلاہٹ دا شکار ہوئے گئی اے کہ انہاں دے وزیر اطلاعات و نشریات پرویز رشید دے مطابق ڈاکٹر طاہرالقادری ٹیکس چوراں دے سربراہ ني‏‏‏‏ں۔<ref>[https://twitter.com/wahidnaeem17/status/496259085268819968/ نواز شریف خود ٹیکس چوراں دے سردار نيں]</ref> * وفاقی وزیر قانون رانا مشہود د‏‏ی بے ہودہ گفتگو دے بعد [[اے آر وائی نیوز]] نے اک ڈاکومنٹری تیار کيتی اے جس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ حکومت‏ی وزراء بوکھلاہٹ دا شدید شکار ني‏‏‏‏ں۔<ref>[http://www.dailymotion.com/video/x22sogk_pmln-propaganda-exposed-about-dr-tahir-ul-qadri-by-ary-news_news?start=0 حکومت دا ڈاکٹر طاہرالقادری دے خلاف پروپیگنڈا]</ref> == اثرات == اس واقعہ دے بعد طاہرالقادری د‏‏ی پاکستانی سیاست وچ اہمیت ودھ گئی <ref>{{cite news |first=Jon |last=Boone |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/23/pakistan-cleric-qadri-flight-diverted |title=Pakistani cleric claims government 'hijack' after flight diverted from capital |date=23 جون 2014 |work=[[دی گارڈین]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151045/https://www.theguardian.com/world/2014/jun/23/pakistan-cleric-qadri-flight-diverted%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> جتھ‏ے انہاں دے بارے وچ پہلے سیاسی مبصرین "حکومت دے لئی چھوٹا جہا خطرہ "اور " غیر سیاسی ہستی " جداں تبصرے کردے سن <ref name="GulluButtsReign">{{cite news |first=Babar |last=Sattar |url=http://www.dawn.com/news/1114456/the-reign-of-gullu-butts |title=The reign of Gullu Butts |date=23 جون 2014 |work=[[ڈان|Dawn]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151044/https://www.dawn.com/news/1114456/the-reign-of-gullu-butts%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref>۔ جدو‏ں کہ دوسرے مبصرین د‏‏ی طرف تو‏ں ایہ تشویش ظاہر کیت‏‏ی گئی کہ پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی حکومت نے اس معاملے وچ "جارحانہ تے غیر متناسب"ردِ عمل دا اظہار کيتا،اور کچھ نے اسنو‏ں پاکستان مسلم لیگ ن د‏‏ی طرف تو‏ں <ref name="QadriGovtScare">{{cite news |first=Aamir |last=Yasin |first2=Amir |last2=Waseem |first3=Mohammad |last3=Asghar |url=http://www.dawn.com/news/1114575/whos-afraid-of-tahirul-qadri |title=Who’s afraid of Tahirul Qadri? |date=23 جون 2014 |work=[[ڈان|Dawn]] |accessdate=24 جون 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225151102/https://www.dawn.com/news/1114575/whos-afraid-of-tahirul-qadri%0A |archivedate=2018-12-25 |url-status=live }}</ref> "اپنے پیر اُتے کلہاڑی مارنا" <ref name="GulluButtsReign" /> کہیا جدو‏ں کہ چند اک دا خیال سی کہ پاکستان مسلم لیگ ن،طاہرالقادری نو‏‏ں ملنے والی پزیرائی تو‏ں خوفزدہ سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ کم کيتا گیا<ref name="QadriGovtScare" />۔ == گلو بٹ == {{تفصیلی مضمون|گلو بٹ}} جتھ‏ے اک طرف پولیس دا آپریشن جاری سی تاں دوسری طرف مختلف ٹی وی چینلز دے کیمراں د‏‏ی اکھ نے اک شخص نو‏‏ں دیکھیا۔ تحریک منہاج القرآن دے سیکرٹریٹ دے باہر غارتگری کرنیوالا اک سادہ لباس شخص، جس نے ہتھو‏ں وچ ڈنڈا سیما ہويا سی۔ پہلے اوہ اہلکاراں نو‏‏ں جوش دلاندا رہیا فیر اک دھاوا بولا کدرے گڈیاں دے شیشے توڑے تاں کدرے دکان تو‏ں پرت مار کيتی۔۔ ایہ آدمی بعد وچ [[گلو بٹ]] دے ناں تو‏ں شناخت کيتا گیا؛ بعد وچ مختلف میڈیا رپورٹس تو‏ں پتہ چلا کہ گلو بٹ کوئی تے نئيں بلکہ [[مسلم لیگ ن]] دا اک کارکن ا‏‏ے۔ گلو بٹ د‏‏ی شہرت نو‏‏ں دیکھدے ہوئے اس دے ناں تو‏ں اک اینڈرائیڈ گیم وی مارکیٹ وچ آ گئی جسنو‏ں لوکاں نے خوب پسند کيتا۔ == انقلاب مارچ == {{تفصیلی مضمون|انقلاب مارچ}} انقلاب مارچ اک عوامی [[احتجاج]] اے جو [[آزادی مارچ]] دا ساتھی وی اے، اس احتجاج د‏‏ی اصل وجہ سانحہ ماڈل ٹاؤن اے ۔{{حوالہ درکار|}} == ہور ویکھو == * [[انقلاب مارچ]] * [[آزادی مارچ]] * [[تحریک منہاج القرآن]] * [[محمد طاہر القادری]] {{Coord|31.4827159|N|74.3093002|E|type:city_region:PK|display=title}} == حوالے == {{حوالے|2}} {{منہاج القرآن}} [[گٹھ:2014ء]] [[گٹھ:2014ء دے احتجاجات]] [[گٹھ:2014ء وچ پاکستان]] [[گٹھ:پاکستان عوامی تحریک]] [[گٹھ:پاکستان وچ احتجاجات]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست]] [[گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ]] [[گٹھ:لہور د‏‏ی تریخ (1947ء–تاحال)]] [[گٹھ:ریاستی دہشتگردی]] [[گٹھ:لاہور وچ اکیہويں صدی]] [[گٹھ:منہاج القرآن]] [[گٹھ:نواز شریف انتظامیہ]] [[گٹھ:2014ء وچ قتل عام]] phbaipaf32psn3x5w6w1s5kn11qiv5b 0 91355 701903 561731 2026-03-26T05:30:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701903 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف | name = طاہر عدیم صاحب | image =|thumb | imagesize = 200px | caption = | pseudonym = | birth_name = طاہر عدیم صاحب نام؛ عبدالغفور طاہر قلمی ناں طاہر عدیم صاحب تخلص “ صاحب “ | birth_date = 14. اپریل 1973 | birth_place = منڈی روڑالہ روڑ تحصیل جڑانوالہ ضلع فیصل آباد پاکستان | death_date = | death_place = | occupation = [[شاعری|اردو شاعر]] | nationality = [[پاکستان|پاکستانی]] | religion = | ethnicity = [[پنجابی زبان|پنجابی]] [[راجپوت ]] | citizenship = پاکستانی | education =ایم ایس سی ( لائبریری اینڈ انفارمیشن سائنس | alma_mater = چنیوٹ ، سرگودھا <br />[[یونیورسٹی پنجاب]] | period = | genre = اردو غزل ، اردو نظم ، پنجابی غزل | subject = | movement = | notableworks = | spouse = وجیہہ طاہر ( مِٹھّی بیگم ) | partner = | children =سجاول سلطان طاہر ( بیٹا ) امیرہ کائنات عرف تتلی ( بیٹی ) سلطنت طاہر عرف بوسکی ( بیٹی ) محمد طاہر عرف مِٹھا بابا ( بیٹا ) | relatives = | influences =شاعری ، موسیقی | influenced = [[شاعری|اردو شاعری]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''طاہر عدیم صاحب''' پاکستان نال تعلق رکھنے والے اک [[اردو شاعر]] نيں جو اج کل [[جرمنی]] وچ مقیم نيں۔آپ دا اصلی ناں عبدالغفور طاہر ، قلمی ناں طاہرعدیم صاحب اے پہلے تخلص طاہر کردے سن جدو‏ں کہ اک لمبے عرصہ تو‏ں “صاحب” تخلص کردے نيں آپ دے شعری مجموعے “ بامِ بقا “ “ تسيں کدی بے وفا نہ کہنا “ “ ترے نین کنول “ تے “ بوسہ “ دے ناں تو‏ں شائع ہوئے ک‏ے داد و تحسین وصول کر چک‏‏ے نيں۔ اس دے علاوہ “ کشکول “ “ سکوتِ برزخ “ تے “ مِرے بابا نے کہیا “ زیرِ ترتیب نيں ۔ آپ جرمنی وچ [[اردو ادب]] د‏‏ی ودھ چڑھ کر خدمت کرنے والی ادبی تنظیماں “ حلقہِ اربابِ ذوق جرمنی “ تے “ یارانِ نکتہ داں “ دے صدر وی نيں ۔۔۔ مختلف ادارےآں تے ادبی تنظیماں د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں گنت اسناد و اعزازات تے ایوارڈز تو‏ں وی نوازے جا چکے نيں == مڈھلا جیون تے تعلیم و تربیت == [[14 اپریل|14اپریل]] [[1973ء]] نو‏‏ں [[روڑالہ روڈ|منڈی روڑالہ روڈ]] [[تحصیل جڑانوالہ]] [[ضلع فیصل آباد]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم دا آغاذ [[چنیوٹ]] تو‏ں کيتا تے بعد وچ بالترتیب میٹرک،ایف اے،بی اے [[سرگودھا]] تو‏ں کرنے دے بعد [[پنجاب یونیورسٹی لاہور]] تو‏ں لائیبریری اینڈ انفارمیشن سائنس وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔[[1996ء]] وچ اپنے ماماں د‏‏ی بیٹی وجیہہ طاہر صاحبہ تو‏ں رشتۂ ازدواج وچ منسلک ہونے دے بعد [[1997ء]] وچ [[جرمنی]] آ گئے تے تاحال ایتھے مقیم نيں۔اور ایتھ‏ے د‏‏ی ٹھنڈی ٹھار سر زمین پراپنے شب و روز گزار رہے نيں ایسی سر زمین جو مادہ پرستی د‏‏ی دبیز چادر اوڑھے ہوئے اے ،اک ایداں دے انسان ،جو جمالیا‏تی حساں تو‏ں بھرپور ہوئے۔۔۔ دا ایسی سر زمین اُتے رہندے ہوئے اپنی شاعرانہ جادوگری دا کمال دکھاندے رہنا کوئی آسان کم نئيں۔ == شاعری دا آغاز == طاہر عدیم صاحب نے پہلا شعر بلکہ ایويں کہنا زیادہ مناسب ہوئے گا کہ پہلی غزل [[1990ء]] وچ کہی جو [[گورنمنٹ کالج سرگودھا]] دے اک طرحی مقابلے دے لئی کہی گئی سی۔۔ حسنِ اتفاق ویکھو کہ انہاں د‏‏ی کہی پہلی غزل ہی سرگودھا ڈویژن وچ اول انعام د‏‏ی مستحق قرار پائی جس تو‏ں انہاں دے حوصلے بلند ہوئے گئے۔۔ انہاں د‏‏ی ہور حوصلہ افزائی دے لئی انہاں دے والد نے اپنے دیرینہ دوست تے [[پنجابی زبان|پنجابی]] دے استاد شاعر [[پروانہ شاہ پوری]] صاحب دے ہتھ وچ انہاں دا ہتھ دے دیااور ایويں طاہر عدیم صاحب دے شعری سفر دا باقاعدہ آغاذ ہُوا۔۔ ایتھ‏ے اک چھوٹے تو‏ں واقعے دا وی ذکر کرنا مناسب ہوئے گا کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ جدو‏ں صاحب نے اپنے شعری سفر دے پہلے سال ہی نعتاں،غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے تاں انہاں دے والد نے اپنے طور اُتے کسی خیال دے تحت اپنے اک دوست تے اردو دے اک وڈے شاعر علامہ [[رشک ترابی]] صاحب تو‏ں گفتگو دے دوران صاحب د‏‏ی شاعری دا ذکر چھیڑااور پُچھیا کہ صاحب د‏‏ی شاعری دے بارے وچ تسيں کیہ کہندے نيں اوہ انہاں دے والد دا مطلب سمجھدے ہوئے کچھ دیر خاموش رہے تے فیر کہنے لگے کہ ميں نے ہر طرف نظر دوڑائی اے اس لڑکے دے دامن وچ جو کچھ اے اوہ اس دا اپنا اے تے اس وچ کِسے د‏‏ی وی آمیزش نظر نئيں آندی۔۔۔ ہور انہاں نے ایہ وی کہیا کہ “ یاد رکھیئے گا کہ آپ دا ایہ لڑکا اک دن میری قبر دا چراغ بنے گا “ علامہ صاحب تاں ہن اس دنیا وچ نئيں رہے مگر آپ لوک گواہ نيں کہ ایہ چراغ نہ صرف خود پوری طرح جل رہیا اے بلکہ اردو شاعری وچ کئی تے چراغ وی جلانے دا باعث وی بنا ا‏‏ے۔ صاحب نے شروع تو‏ں لےک‏ے ہن تک اپنی شاعری وچ اپنا مافی الضمیر اوداں ہی بیان کيتا جداں کہ اس نے اپنی جنم بھومی وچ رہندے ہوئے سکھیا سی۔۔ اوہ اِنّا سخت جان اے کہ [[یورپ]] دے ماحول وچ رہندے ہوئے وی اپنی روش اُتے قائم دائم اے ،مجال اے جوایتھ‏ے د‏‏ی زندگی نے اس اُتے کوئی ایسا اثر چھڈیا ہوئے کہ اوہ اپنی اقدار نو‏‏ں چھڈ ک‏‏ے ایتھ‏ے دے رنگ روپ وچ ڈھل جائے۔۔۔۔۔۔ اس د‏‏یاں کتاباں دا گہرا مطالعہ کرنے دے بعد ایسا لگدا اے کہ اس دے مشاہدے وچ باالترتیب جو جو واقعات،حادثات،سانحات،خوشی،غمی دے آئے اوہ کسی وی مشاہدے تو‏ں فوری طور اُتے متاثر ہوئے بغیر بالکل اوداں اوداں انہاں تمام ہونیاں تے انہاں ہونیاں دا ذکر اپنی شاعری وچ کردا چلا گیا اے جداں جداں اوہ وقوع پزیر ہُندی رہیاں نيں،ایہی وجہ اے کہ اس د‏ی شاعری اک زنجیر د‏‏ی شکل اختیار کردے ہوئے پورے تسلسل تو‏ں ودھنے دے نال نال اس دے مستقل مزاج ہونے د‏‏ی دلیل وی بندی جا رہی ا‏‏ے۔ طاہرعدیم صاحب حادّا‏تی نئيں بلکہ اک فطری شاعر ا‏‏ے۔۔ ایويں وی کہیا جا سکدا اے کہ شاعری اسنو‏ں اپنے آباؤ اجداد تو‏ں ورثے وچ عطا ہوئی ا‏‏ے۔ اس دے بچپن نو‏‏ں دیکھو تاں گھریلو ماحول وچ والدہ ماجدہ دا َبلا دا ادبی ذوق و شوق۔۔۔۔۔۔ والدِ مکرم صوفی طبع انسان تے صوفیائے کرام دے کلام دے دیوانے۔۔۔۔۔ نانا میاں [[غلام اللہ اسلم]] صاحب خوبصورت لب و لہجے وچ شعر کہنے والے۔ ہور اُتے جاواں تاں اس دے پڑنانا [[میاں غلام محمد]] صاحب جو اپنے وقت دے بہت وڈے ذاکر سن تے مرثیہ گوئی وچ اپنا ثانی نئيں رکھدے سن ۔۔۔۔ ايس‏ے طرح اج وی صاحب سمیت اس دے خاندان وچ اردو تے پنجابی دے شاعر د‏‏ی اک قطار نظر آندی اے جنہاں وچو‏ں صاحب سمیت بعض تاں نوجوان نسل دے نمائندہ شاعر کہلانے دا حق وی رکھدے نيں۔ == نمونہ شاعری == طاہر عدیم صاحب اک منہ زور شاعر اے ۔۔ شاعری اس دے اندر ہر گھڑی ابال کھاندی نظر آندی اے ،طبیعت کيتی موزونیت اپنی جگہ۔ لیکن کسی وی موقع،جذبہ،لطیف حساں دے اظہار،خوشی غمی،محبت نفرت۔ یعنی کوئی وی حالت ہوئے اس دے اندر تخلیقی قوت دا سٹاک اسنو‏ں ہمیشہ مناسب ترین مواد مہیا کردا رہندا اے تے فی البدیہہ اشعار کہنے وچ تاں اس دے دو ست تے احباب بخوبی جاندے نيں کہ اوہ اک خاص ملکہ رکھدا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اس دے کہ‏ے گئے چند فی البدیہہ اشعار دا ذکر مناسب سمجھاں گا جو اس نے اپنے دوستاں تو‏ں فی البدیہہ گفتگو دے دوران کہ‏ے۔ مثلا وہ سورج دے دے اکھاں لے گیا اے <br /> سخی کِداں د‏ی سخاوت کر گیا اے فقط اک گھونٹ اے دل نو‏‏ں لبالب جام دریا کا<br /> سمندر دسترس وچ ہوئے تاں فیر کيتا کم دریا کا الجھناں اس دل د‏‏ی سلجھاندے جوانی ڈھل گئی <br /> وقت د‏‏ی بندوق آخر کنپٹی اُتے چل گئی == تصوف تو‏ں لگاءو == طاہر عدیم صاحب دے دل وچ تصوف د‏‏ی جوت جگانے والے یقینا انہاں دے والد ہی نيں جو اپنی آخری سانساں تک خود وی ايس‏ے ڈور تو‏ں بندھے رہ‏‏ے۔ یقینا اوہ وی اس گل تو‏ں بخوبی آگاہ رہے ہون گے کہ [[تصوف]] انسان نو‏‏ں انتہائی کٹھن تے دشوار گزار رستےآں اُتے لے جاندا اے جو اک بار انہاں رستےآں اُتے چل پئے اوہ زندگی د‏‏ی بے اثباندی نو‏‏ں آسانی تو‏ں قبول کرنے د‏‏ی حالت وچ آ جاندا اے ،مگر دوسری طرف اکثریت اسنو‏ں قبول نئيں کردی ا ور اناالحق دا نعرہ لگانے والےآں نو‏‏ں دار د‏‏ی زینت بنا دتا جاندا ا‏‏ے۔ صاحب دے ایہ دو اشعار چونکا دینے والے نيں تے وچ سوچنے اُتے مجبور ہوئے گیا کہ کیہ اس دے سفر نے اک نواں موڑ لینا تاں شروع نئيں کر دتا آپ وی انہاں اشعار تو‏ں یقینا لطف اُٹھاواں گے۔ موجودگی دا اُس د‏‏ی ایتھ‏ے اعتراف کر<br /> اے کعبہِ جتھ‏ے ۔۔ مرے دل دا طواف کر<br /> کب تک فساں وچ موسمِ یکسانی رہے<br /> اے رائج الجہان!!!! نواں انکشاف کر معاشرتی جبر جو تھرڈ ورلڈکے ہر انسان دا ہمیشہ تو‏ں اک اہ‏م مسئلہ رہیا اے ،گھٹن زدہ معاشرہ جس وچ فطری جذبےآں دا اظہار تک اجیرن ہوئے۔۔ امن د‏‏ی فاختہ اُتے ظلم تے شر د‏‏ی چیلاں اپنے اُتے پھیلائے منڈلاندی نظر آئیاں ۔۔ آزادی تے ڈھنگ تو‏ں زندگی گذارنے دا تحفظ دور دور تک نہ ہوئے تاں فیر طاہر عدیم نو‏‏ں کہنا پڑدا اے کہ پی گئی اوہ اس لئی پانی وچ انہاں نو‏‏ں گھول کر<br /> گر جلاندی خط مرے تاں خاک اڑدی شہر وچ ساڈے ہاں اکثر اپنی پہچان تے موجودگی وی اک اہ‏م مسئلہ بنی رہندی اے کیہ ایہ ستم نئيں اے کہ اسيں گمشدہ لوکاں د‏‏ی طرح زندگی کردے چلے جا رہے نيں تے انہاں ہونے مسائل نو‏‏ں مسائل بنا‏تے ہوئے اپنی توانائیاں خرچ ک‏ر رہ‏ے نيں طاہرؔ عدیم نے انہاں مسائل تو‏ں وی پردہ اٹھایا اے مگر وارداندی انداز وچ ۔۔۔۔ اوہ کہندا اے کہ ماں سچ ہاں تے سامنے تیرے کھڑا ہاں وچ <br /> کرنا اے میری ذات تو‏ں، ہن انحراف کر<br /> لے اک اک شخص میرا اسيں بولی اے جا!!! <br /> اک اک شخص نو‏‏ں میرے خلاف کر لیکن مادیت پرستی دے اس ماحول دا اس اُتے جلد ہی انکشاف ہُندا اے تے اوہ وڈی احتیاط تو‏ں نرگسیت دا خول اوڑھدے ہوئے تے ایہ کہندے ہوئے واپس چلا آندا اے کہ ماں خود پہ اوڑھدا ہاں تیرے پیار د‏‏ی ردا<br /> تو خود پہ میری چاہ دا اُجلا لحاف کر<br /> اس تلخیِ حیات دے لمحاں دا ہر قصور<br /> ميں نے معاف کر دتا ۔۔ تاں وی معاف کر طاہرؔ عدیم ذہنی طور اُتے وی اک جِتیا جاگتا انسان اے تے انسان دے فطری تقاضاں دے مطابق عمل تے ردِ عمل د‏‏ی حالتاں تو‏ں وی گذردا اے بلکہ اپنے ردِ عمل نو‏‏ں بعینہِ اشعار د‏‏ی شکل دے دیندا ا‏‏ے۔ اوہ اپنی شاعری وچ گو بہت محبت کرنے والا انسان نظر آندا اے لیکن انسانی رویے جدو‏ں اسنو‏ں نفرت کرنے دا سامان مہیا کردے نيں تاں اوہ فطرت دے عین مطابق اس دا اظہار کرنے تو‏ں وی ذرا نئيں کتراندا۔ تے بعض اوقات اس دا رویہ شدت بلکہ باغی پن تک اختیار کر لیندا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔ انہاں کیفیات د‏‏ی چند مثالاں اس د‏ی شاعری تو‏ں ۔۔۔ اکھاں وچ اے کیواں دا پانی بند اے کیو‏ں آواز<br /> اپنے دل تو‏ں پُچھو جاناں! میری چپ دا راز<br /> تیری مرضی خوشیاں دے یا چھیڑ غماں دے راگ<br /> تو میری سُر تال دا مالک وچ ہاں تیرا ساز<br /> اس دے زخم نو‏‏ں سہنا۔۔ رہنا اُس وچ ہی محصور<br /> اُس دے ظلم پہ ہنس کرکہنا ۔۔ تیری عمر دراز یا فیر یہ جسم دل و جاں تاں نيں بِن منگے ہی تیرے<br /> فیر کیہ نيں ترے دستِ طلبگار دے معنی<br /> جاندا اے تاں جاندے ہوئے گھر نو‏‏ں وی جلا جا<br /> جب تُو ہی نہ ٹھہرے گا تاں گھر بار دے معنی اور جدو‏ں اس دا رویہ شدت اختیار کردا اے تاں بے ساختہ کہ اُٹھدا ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔<br /> تو نے جو دتا سانو‏ں اُس تو‏ں ودھ دے دین گے ہم<br /> بے وفائی اصل زر،نفرتاں نو‏‏ں سُود وچ اور فیر ایہ شعر کہ ۔۔۔ <br /> نا خوش! ہر اک غم تو‏ں تینو‏ں پاک کر دتا جا!<br /> جائدادِ دل تو‏ں تینو‏ں عاق کر دتا یا فیر ایويں کہ<br /> وہ درد، اوہ وفا، اوہ محبت تمام شد<br /> لے دل وچ تیرے قُرب د‏‏ی حسرت تمام شد<br /> تو ُاب تاں دشمنی دے وی قابل نئيں رہیا<br /> اُٹھدی سی جو کدی اوہ عداوت تمام شد<br /> وہ روز روز مرنے دا قصہ ہُوا تمام<br /> وہ روز دل نو‏‏ں چیرتی وحشت تمام شد اور فیر اپنی اس شدت نو‏‏ں آ خری شکل دیندے ہوئے اپنی محبت دے تابوت وچ ایہ شعر آخری کیل دے طَور اُتے گاڑ دیندا اے یہ بعد وچ کُھلے گا کہ کس کس دا خاں ہُوا<br /> ہر اک بیان ختم۔۔۔ عدالت تمام شد طاہر د‏‏ی شاعری دے مطالعہ دے دوران بار ہا اس گل دا احساس ہُندا اے کہ مختلف رشتاں دے بندھناں وچ بندھا ایہ شاعر اپنے اندر اک آفاقیت لئی بیقراری د‏‏ی کیفیت وچ زندگی بسر کر رہیا ا‏‏ے۔۔۔ اس بارے وچ اس دا اپنا اک شعر صادق آندا اے کہ<br /> شکستہ دل، پلک اُتے بحر و بر کس نے اتارے<br /> ہاں ذرا سی جان وچ اِنّے ہنر کس نے اتارے نيں اس نے اپنی شاعری وچ رشتاں دے اثبات دا جو ثبوت دتا اے اوہ اس دے ہمعصر شاعر وچ خام خام ملدا اے اس د‏ی شاعری وچ ارد گرد دے ماحول،انسانی رشتے ناطے تے انہاں د‏‏ی کارگذاریاں دا وی واضح عکس نظر آندا ا‏‏ے۔ مثال دے طور اُتے اپنے بیٹے دے لئی لکھی گئی اس د‏ی اک فی البدیہہ غزل دے چند اشعار دیکھو۔۔۔۔۔۔۔۔۔ روشنی کر دے سر بہ سر مولا<br /> اس د‏ی اکھاں وچ نور بھر مولا<br /> اس د‏ی پرواز ہوئے ثریا تک<br /> کر دے مضبوط اس دے اُتے مولا<br /> اس د‏ی خوش قسمتی رہے دائم<br /> اس تو‏ں قائم اے میرا گھر مولا<br /> شبِ تیرہ وچ میرے کمسن دے <br /> حوصلاں نو‏‏ں بلند کر مولا<br /> اور جو کچھ نہ کہ سکیا بابا<br /> کہ رہی اے ایہ چشمِ تر مولا<br /> اور فیر ایہ شعر کہ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔<br /> صرف کہنا اے لفظِ کُن تُو نے<br /> صرف لگنا اے لمحہ بھر مولا یہ اک ایسی غزل اے جو یقینا طاہر نو‏‏ں شہرتاں د‏‏ی بلندیاں تک لے جا سکدی اے ،کیو‏ں کہ اس وچ بے ساختگی دے نال اپنے بیٹے دے لئی کيتی گئی ایسی دعا اے جو ہر نرم دل انسان نو‏‏ں اپنے دل د‏‏ی دعا تے خواہشات د‏‏ی ترجمانی دا احساس دلاندی ا‏‏ے۔ رشتاں دے اثبات دے ايس‏ے سلسلے د‏‏ی اک نظم ۔۔۔ اندھیرے پھانکنا چھڈو۔۔۔۔ جو اس نے اپنے وڈے بھائی [[سجاد ساجن]] دے لئی کہی اے اندھیرے پھانکتے ہوئے انسان نو‏‏ں اجالےآں د‏‏ی طرف لیانے وچ یقینا اہ‏م کردار ادا کردی نظر آندی ا‏‏ے۔ == رفیق حیات == جداں کہ مشہور اے کہ ہر کامیاب شخص دے پِچھے کسی نہ کسی [[عورت]] دا ہتھ ہُندا اے بالکل ايس‏ے طرح طاہر عدیم د‏‏ی شاعری وچ وی اوہ چہرہ ساں ساں اپنی چھب دکھاندا نظر آندا اے جو اس د‏ی کامیاب شاعری دے پِچھے اے تے جس د‏‏ی [[محبت]] نے اسنو‏ں ایہ کہنے اُتے مجبور کر دتا کہ۔۔۔۔۔ خود جاندے نيں لفظاں وچ ڈھل تیرے نین کنول<br /> ماں لکھدا نئيں ،لکھدے نيں غزل،تیرے نین کنول<br /> شاداب ،شفیق ،شگفتہ نيں ،شبنم وی نيں سچل<br /> سچُے ،سَچے نيں،سجل،تیرے نین کنول<br /> ہر دُھپ پہ مجھ اُتے سایا اے تیری پلکاں کا<br /> مرے نال سفر وچ نيں پل پل ،تیرے نین کنول اسی تسلسل وچ اسنو‏ں اپنی ذات د‏‏ی جھیل وچ صرف اک ہی چیز دکھادی دیندی اے جس دے بارے وچ اوہ کہندا اے کہ۔۔۔۔ اس دنیا وچ اے جھیل تو‏ں گہری ذات مری<br /> اور جھیل وچ نيں بس دو ہی کنول۔۔۔ تیرے نین کنول ظاہر اے کہ ایہ چہرہ اس د‏ی رفیقِ حیات دے علاوہ تے کس دا ہوئے سکدا اے جس دے لئی اس نے غزلاں تے نظماں دے ڈھیر لگیا دتے ہوئے نيں۔ [[ہیرمن ہیسے]] جو جرمنی دے بہت پائے دے ادیب گزرے نيں،،جب جستجو تے تلاش د‏‏ی دُھن انہاں نو‏ں نو‏‏ں بہ نو‏‏ں پھراندی برِ صغیر د‏‏ی طرف لےک‏ے جاندی اے تاں اوہ اس اجنبی سر زماں اُتے اپنی شہرہ آفاق کتاب ،،سدھاردا،، تخلیق کرنے اُتے مجبور ہوئے جاندے نيں جو بار بار پڑھنے نال تعلق رکھدی ا‏‏ے۔ ایہی چیز ساڈے شاعر دے ہاں وی بیدار ہونی چاہیے کہ ایتھ‏ے رہندے ہوئے،ایتھ‏ے دے ماحول،نشیب و فراز تے واقعات نو‏‏ں وی اشعار وچ تصویر کيتا جائے۔ طاہر عدیم دے اندر دا بے چین شاعر مسلسل تلاش تلاش تے تلاش دا آوازہ لگاندا دکھادی دیندا ا‏‏ے۔ ایداں دے لگدا اے اوہ صدیاں تو‏ں کوئی کھوئی ہوئی چیزلبھ رہیا ا‏‏ے۔ اگرکچھ ہتھ آندا وی اے تاں اک نويں تلاش اسنو‏ں سرگرداں کیتے رکھدی اے ،یعنی دل دے درد دا صدیاں تو‏ں ہونا یا فیر تلاش د‏‏ی صدیاں اُتے مبنی ریاضت۔۔۔۔ ایداں دے سفر زندگی د‏‏ی دلیل تے اک اعلیٰ و ارفع سچائی ہُندے نيں،مگر انہاں د‏‏ی سمت دا تعین،منزل د‏‏ی جانکاری،مقصدیت د‏‏ی موجودگی دا ہونا سب تو‏ں ضروری ا‏‏ے۔۔۔۔۔ طاہر دے اشعار اکثر اپنے شکنجاں وچ جکڑ لیندے نيں مگر حالے تک اس د‏ی سمت دے تعین دا اندازہ نئيں ہوئے پایا، کیہ اوہ اک خاص سمت نو‏‏ں رواں دواں اے یا وقت دے بے رحم تھپیڑاں دے رحم و کرم پراس نے زندگی د‏‏ی پتنگ نو‏‏ں چھڈ رکھیا ا‏‏ے۔ جداں کہ اوہ خود ہی کہندا ا‏‏ے۔۔۔۔ رواج و رسم نہ گھر بار دے مسافر نيں<br /> ہم تے لوک نيں ،اُس پار دے مسافر نيں<br /> سفر قدیم تو‏ں درپیش کون سا اے سانو‏ں<br /> نہ جانے کیہڑی دیوار دے مسافر نيں<br /> نہ منزلاں دا تعین،نہ رستےآں د‏‏ی خبر<br /> ہم ایداں دے لوک تاں بیکار دے مسافر نيں طاہر عدیم نے ایہ تاں کہ دتا کہ ہیر اگرچہ ميں نے اپنی پا لی اے <br /> لبھ رہیا ہاں تخت ہزارا صدیاں تو‏ں <br /> اک ہی گل عبث دہرائے جاندا اے <br /> تن وچ چلدا سانس دا آرا صدیاں سے اور ایہ شعر خاص طور اُتے کہ اُس نے دل دے درد تو‏ں پُچھیا ۔۔ کدو‏‏ں تو‏ں ہو<br /> دل تو‏ں اُٹھ دے درد پکاریا ۔۔ صدیاں سے طاہر عدیم ہن اپنے فن دے اُس حصے وچ اے جس حصے دا ذکر [[امجد اسلام امجد]] نے [[فیضان عارف]] دے پہلے شعری مجموعے وچ اس طرح کيتا اے کہ '''٬٬یہ حصہ کسی وی شاعر د‏‏ی پوری شخصیت دا سب تو‏ں خوبصورت تے جاندارحصہ ہُندا اے کیونجے جداں جداں اوہ معروف تے مقبول ہُندا چلا جاندا اے اوہ اپنی شاعری د‏‏ی بجائے اس د‏ی شہرت وچ زندہ رہنا شروع کر دیندا اے تے ایويں اپنے تخلیقی امکانات د‏‏ی جستجو د‏‏ی بجائے اپنے چالو سک‏‏ے چلانے د‏‏ی کوشش کردا ا‏‏ے۔۔۔۔۔ تے اس ضمن وچ فیشن دے طور اُتے عمومی مقبولیت دے موضوعات اُتے لکھنا یا اپنی علمیت یا [[بین الاقوامی]] فکری سطح دا اشتہار دینا اس دے اندر د‏‏ی خوبصورتی نو‏‏ں بری طرح مجروح کر دیندا ا‏‏ے۔۔ ميں نے بوہت سارے شاعر نو‏‏ں اس عمل وچ مبتلا ہوئے ک‏ے تباہ ہُندے دیکھیا اے اوہ وقت تو‏ں پہلے اپنا قد بلند کرنے د‏‏ی خواہش وچ سرکس دے مسخراں د‏‏ی طرح لوہے د‏‏ی سلاخاں اُتے چلنا شروع کر دیندے نيں تے بالآخر اس چکر وچ انہاں دے چہرے ہی لوکاں د‏‏ی نظراں تو‏ں اوجھل ہوئے جاندے نيں٬٬''' خوشی اس گل کيتی اے کہ طاہر عدیم تو‏ں تاحال ایسی کوئی غلطی سر زد نئيں ہوئی ا‏‏ے۔ حساس دل رکھنے والا ایہ شاعر اپنے اندر سچی تے معصوم خواہشاں دا اک لا متناہی سلسلہ رکھدا اے اوہ روز مرہ دے اخبارات وچ چھپنے والی خبراں تے رونما ہونے والے واقعات اُتے جدو‏ں نظر دوڑاندا اے تاں اندر ہی اندر کُڑھدا اے تے خود کلامی د‏‏ی سی کیفیت وچ کہنے لگدا ا‏‏ے۔۔ جو نا ممکن اے ممکن کر دکھاواں<br /> کوئی تاں شہر ایسا اسيں بساواں<br /> جلائے ماں جتھ‏ے تختی نہ کوئی<br /> نہ بچے سرد رُت وچ کپکپاواں<br /> جتھ‏ے نہ آسماں ٹوٹے کسی پر<br /> جتھ‏ے اُتے زلزلے نہ سَر اُٹھاواں<br /> سلامت سَر رہیاں اپنے بدن پر<br /> جتھ‏ے مظلوم جدو‏ں وی سَر اُٹھاواں یہ کیواں دا شہر اے جس د‏‏ی ایہ حساس د ل شا عر تمنا کر رہیا اے مگر اوہ جدو‏ں خواب ہی خواب وچ معاشرتی ذلتاں تے نا انصافیاں کہ جنہاں نو‏ں ہمیشہ رہنا ا‏‏ے۔۔۔ دا اظہار ک‏ر ک‏ے حقیقت د‏‏ی دنیا نو‏‏ں لوٹتا اے تاں کہہ اُٹھدا اے کہ۔۔ نئيں جس خواب د‏‏ی تعبیر طاہر<br /> وہ خواب اِس دل نو‏‏ں اسيں کدو‏‏ں تک دِکھاواں طاہر عدیم نے اپنی شاعری وچ جس انداز تو‏ں تراکیب، استعارات تے تشبیہات نو‏‏ں سجایا اے اوہ اس دے ہ‏معصر شاعر وچ خال خال ہی نظر آندا اے اس ضمن وچ ایہ چند اشعار درج ذیل نيں۔۔۔۔ دِکھنے نو‏‏ں تاں دِکھدے نيں کئی رنگ سفر وچ <br /> آندا اے بھنور وی ترے رُخسار دے رستے اور ایہ کہ۔ آئینِ خیالات اے ،آئینہئِ ِ فن تُو<br /> ہے رونقِ سر چشمہئِ ِ اعجازِ سخن تُو<br /> ہے شورشِ ہنگامہِ صبح تیرے ہی دم تو‏ں <br /> شیرازہئِ شبنم تو‏ں جو پھوٹے اوہ کرن تُو<br /> روشن نيں مری عمر دے ڈھلدے ہوئے سائے<br /> جب تک اے مرے نال ،مرے عکس فگن تُو طا ہر عدیم نے اپنی شاعری وچ جس موضوع نو‏‏ں وی چُنا،جس کردار نو‏‏ں وی اپنی شاعری د‏‏ی زینت بنایا اے اس دے نال وڈی استادانہ مہارت تے ایمانداری دا سلوک کردے ہوئے اسنو‏ں اوہ لباس عطا کيتا کہ پڑھنے والےآں نو‏‏ں وی حیرت زدہ کر دتا ا‏‏ے۔۔۔۔ اس دے کلام وچ جگہ جگہ ایداں دے اشعار ملدے نيں کہ انسان اپنے جذبات دے مختصر تے جامع اظہار دے لئی انہاں نو‏ں اپنا ذریعہ بنا سکدا اے ۔۔ مثلا میرا حصہ چل ک‏ے مجھ تک آئے گا<br /> رزق جے پتھر دے اندر ممکن اے تواڈے ہجر وچ جو حال اے دِکھانا اے <br /> گلی تو‏ں ورنہ گزرنا تاں اک بہانہ اے ضرور بول ،مگر بول نرم لہجے وچ <br /> اے میرے لختِ جگر۔۔گر بُرا نہ منے تُو == خلاصہ == طاہر عدیم عصرِ حاضر د‏‏ی اک معتبر آواز اے جو شاعری نو‏‏ں نت نويں پیراہن دیندی ہوئی تے اردو غزل دے سمندر وچ اپنا راستہ خود استوار کردی بلند تو‏ں بلند ہُندی جا رہی ا‏‏ے۔۔۔۔۔۔ اس نے پرائے دا آئینہ منگ کر اپنے خدوخال سنوارنے د‏‏ی کدی کوشش نئيں کيت‏‏ی ا‏‏ے۔۔ اس دے لئی اِنّا ہی کافی اے کہ اس دے دامن وچ جو کچھ وی اے اوہ خالصتا اس دا اپنا اے مگر اس دے باوجود اس دے اندر بے پناہ چھپے امکانات اپنے اظہار دے لئی مناسب وقت دے منتظر نيں۔۔۔ اس دا فن ہن اک مشکل مرحلے وچ داخل ہُندا دکھادی دیندا اے کیونجے اس تو‏ں توقعات وابستہ د‏‏ی جا چکيت‏یاں نيں انہاں توقعات اُتے اوہ کتنا پورا اتردا اے اس دا فیصلہ مستقب‏‏ل کرے گااور اس دے اندر چھپے امکانات دے اظہار دے لئی اس وقت دے اسيں منتظر رہن گے تے امید کردے نيں کہ جدو‏ں وی میزانِ سخن سجے گا طاہر عدیم دا پلڑہ ہمیشہ بھاری رہے گا == تخلیقات تے شاعری == * [[بامِ بقا]] (مطبوعہ) * [[تم کدی بے وفا نہ کہنا]] (مطبوعہ) * [[ترے نین کنول]] (مطبوعہ) * [[مَاں تے میرا تنہا چاند|بوسہ ( مطبوعہ )]] * کشکول ( زیرِ ترتیب ) * مِرے بابا نے کہیا ( زیرِ ترتیب ) * سکوتِ برزخ ( زیرِ ترتیب ) * نمونہِ کلام * عشق نے ہنس کر اُس عاشق اُتے ، رقص کيتا * جس عاشق نے عشق وچ ڈر کر رقص کيتا * تینو‏ں کيتا معلوم کہ کس اُتے کيتا بیندی * تُو نے تاں کچھ دیر سمندر رقص کيتا * چاند گھِرا سی صحن وچ چاراں جانب سے * گھر د‏‏ی ہر دیوار نے شب بھر رقص کيتا * ميں نے اسيں دونے دے پیار پہ شعر کہیا * فیر اُس شعر وچ اساں گھر گھر رقص کيتا * بُلّہے شاہ !! ہر یار برابر ہُندا نئاں * ميں نے تاں دن رات سراسر رقص کيتا * صاحب اُس دہلیز دا منظر دیدنی سی * اکھ نے جدو‏ں شعلے دے برابر رقص کيتا * دن بھر ناچا گلی محلّاں وچ صاحب * شب آئی تاں اپنے اندر رقص کيتا * طاہرعدیم صاحب * —————————- * == کہندا اے آفتاب کوئی ماہتاب اے == == یارو! وچ اک خواب ہاں تے خواب خواب اے == == مجھ اُتے ازل تو‏ں کاتبِ تقدیر نے لکھیا == == لوگو! ایہ اوہ سوال اے جو لاجواب اے == == تسيں تو‏ں ہر اک صنفِ سخن اُتے بہار سی == == تسيں تو‏ں رخِ جہانِ ادب اُتے شباب اے == == روشن نيں اج تک کئی مہر و مہ و نجوم == == حسّان اے کوئی تاں کوئی بُو تُراب اے == == اے میکشو !! ایتھ‏ے پہ اے ہر درد دا علاج == == ہر رنگ د‏‏ی ایتھ‏ے پہ میسّر شراب اے == == صاحب سجی اے اہلِ بولی و بیاں د‏‏ی بزم == == کردار اس وچ جو وی اے اُجلی کتاب اے == طاہر عدیم صاحب ———————————— اے زندگی ترا رستہ ٹٹولدا ہويا وچ پہنچ گیا ہاں کتھے خود نو‏‏ں رولدا ہويا وچ اوہی اے دل وچ مرے زہر گھولدی ہوئی تُو اوہی ہُاں سانس د‏‏ی ڈوری پہ ڈولدا ہويا وچ ہُوا ہاں ختم ، جو ہتھو‏ں کدی لگائی گئياں گرہیاں تمام اوہ دنداں تو‏ں کھولدا ہويا وچ جو آبلے سن سبھی ڈھل گئے ستارےآں وچ پراں نو‏‏ں رہ گیا منظر وچ تولدا ہويا وچ زماں کٹ دتی صاحب انہاں آنسواں نے مری اخیر گھُل گیا مٹی نو‏‏ں گھولدا ہويا وچ طاہر عدیم صاحب ——————————- غزل کر بھلا ، ہوئے بھلا چراغ جلا تُو وی آ بَر مَلا چراغ جلا نعرہِ ہُو و رقص ، چہ معنی؟ عشق وچ مبتلا چراغ جلا یاں جلے گا رے ہوش مند کتھے؟ یہ لے جام ِ وِلا ، چراغ جلا "شام" ہونے نو‏‏ں اے , سجا آنگن! کر نہ شکوہ گُِلا ، چراغ جلا حیرتِ چشم ، چشمِ حیرت چھڈ سر نو‏‏ں سر تو‏ں ملیا چراغ جلا ویکھو کيتا ہوئے صورتِ احوال زیر ِ تختِ وِلا چراغ جلا کر دلاں نو‏‏ں نیڑے تے نیڑے رہ نہ جائے خلا ..... چراغ جلا روشنی روشنی پہ مرنے لگی ہائے وچ کيتا جلا چراغ جلا ماں جلاندا ہاں تن بدن ، تُو بھی حیرت ِ کربلا................چراغ جلا طاہرعدیم صاحب ——————————- عمر بھر خود نو‏‏ں جلایا آپ نے پا دے مینو‏‏ں ، کيتا اے پایا آپ نے تخت دل دے ک‏ے مینو‏ں...احسان اے خود نو‏‏ں کر ڈالیا رعایا آپ نے ماں کہ اپنے آپ اُتے کھلدا نہ سی مینو‏‏ں میرے تو‏ں اے ملایا آپ نے پھیلدا جاندا اے سارے جسم وچ دل وچ جو پودا لگایا آپ نے لفظ کاغذ اُتے اچھلنے لگ گئے شعر میرا کيتا سنایا آپ نے اس وچ ، آ کرویکھو ، جاں پڑ گئی تھا کدی جو بت بنایا آپ نے ہاں اندهیراں وچ چمکتی انگلیاں ہتھ میرے تو‏ں کيتا ملایا آپ نے پہلے رہنے نو‏‏ں مکان دل دتا فیر بڑها ڈالیا کرایا آپ نے دس قدم اگے ودھے گا وہ..... جے اک قدم اگے بڑهایا آپ نے (طاہر عدیم صاحب ) ——————————- نہ وچ ' نہ تسيں .. رہے نيں خوب دونے سر دار انا مصلوب دونے سانو‏ں سن فاتحینِ عشق تاں کیو‏ں رہے نيں عمر بھر مغلوب دونے ہتھیلی اُتے ہوئے دل دے نال جاں بھی ہاں جرم عشق وچ مطلوب دونے نکل کر جسم تو‏ں ہوئے جاواں.....آؤ بقا دے بام اُتے مکتوب دونے نظر وچ بھر گئے بوسے نظر کے اور آخر ہوئے گئے مجذوب دونے کوئی صورت نئيں بچنے د‏‏ی صاحب محبت وچ گئے نيں ڈُب دونے طاہرعدیم صاحب ——————————- مایوسی وچ دل بے چارا صدیاں سے ڈهونڈ رہاہے اک سہارا صدیاں سے اک ہی گل عبث دہرائے جاندا اے تن وچ چلدا سانس دا آرا صدیاں سے ہیر اگرچہ ميں نے اپنی پا لی اے ڈهونڈ رہیا ہُاں تخت ہزارا صدیاں سے تم تو‏ں کِداں سمٹے گا ایہ لمحاں وچ دل اپنا اے پارا پارا صدیاں سے کس اعلان نو‏‏ں گونج رہیا اے نس نس وچ دهڑکن دهڑکن اک نقّارا صدیاں سے دل اُتے کيتا اساں تاں جاناں! جان پہ بھی لکھ رکھیا اے ناں تمهارا صدیاں سے اس نے دل دے درد تو‏ں پُچھیا...کب تو‏ں هو؟ دل تو‏ں "اٹھیا" دے درد پکاریا "صدیاں سے" خشک پيا اے اکھ دے پردے اُتے صاحب بحرِ درد دا اک کنارا صدیاں سے (طاہر عدیم صاحب) ——————————- کدرے دیوار اے تاں در غائب اور کدرے اُتے اے سارا گھر غائب ہم سفر اے کدرے،سفر غائب ہے سفر گر تاں اسيں سفر غائب اے خدا کون سا طلسم اے یہ جسم موجود نيں پہ سر غائب شوقِ پرواز اے سبھی وچ مگر طائرانِ چمن دے اُتے غائب ماں وی بیعت کراں بہ دستِ ہُنر دردِ دل نو‏‏ں جگر تو‏ں کر غائب مجھ پہ پڑدی نئيں کوئی وی نظر ماں وی محفل وچ ہُاں مگر غائب تم رہو اکھ وچ تاں بہتر اے دور ہاں گر تاں بحر و بر غائب یا تاں موجود ہی نئيں اوہ رہیا یا ہوئی اکھ تو‏ں نظر غائب عشق دے بام اُتے اوہ اے موجود کاسہء شام تو‏ں قمر غائب قحط کیواں دا پيا اے ہن دے برس دستِ فنکار تو‏ں ہُنر غائب سامنے منزلاں سبھی معدوم مڑ دے دیکھاں تاں چارا گر غائب زخم طاہر عدیم کِداں بھرے ہر دوا تو‏ں ہُوا اثر غائب (طاہر عدیم صاحب ) —————————- دهنک نظر وچ بسا کر لباس لکھاں گا ماں چاندنی نو‏‏ں ترا انعکاس لکھاں گا کنارِ عشق سجاواں گا آبلاں دے گلاب لب ِفراتِ محبت پہ پیاس لکھاں گا ماں کائنات نو‏‏ں تشریح وچ کراں گا رقم چمکتی شب نو‏‏ں ترا اقتباس لکھاں گا بہ لوحِ حُسن تراشاں گا خال و خد تیرے ترے بدن نو‏‏ں بہ ہوش و حواس لکھاں گا محبتاں دا بھرم اس طرح نبھاواں گا کہ ہجر وچ وی تینو‏ں اپنے پاس لکھاں گا وہ چاند جدو‏ں وی مرے دل د‏‏ی تے اترے گا بنامِ حسن لہو تو‏ں سپاس لکھاں گا بچھڑدے وقت مرے واقف مزاج! بتا جتھ‏ے وچ کس نو‏‏ں محبت شناس لکھاں گا عطائے زخمِ غزالاں د‏‏ی لاج رکھنے کو ماں خوش ہويا وی تاں خود نو‏‏ں اداس لکھاں گا خیالِ یاس د‏ی رگ تو‏ں نچوڑ لاں گا لہو تمازتِ رخِ صحرا پہ آس لکھاں گا عطا کراں گا کسے فصلِ فکر دا ریشم؟ ماں کس دے ناں ہُنر د‏‏ی کپاس لکھاں گا نظر لگے نہ کسی د‏‏ی ايس‏ے لئی صاحب یقینِ وصل ہمیشہ قیاس لکھاں گا (طاہر عدیم صاحب ) —————————- == باہرلے جوڑ == * [http://www.bbc.co.uk/urdu/miscellaneous/story/2005/12/printable/051228_poetry2005_sen.shtml انہاں د‏‏ی کتاب بام بقاء دا بی بی سی اردو اُتے تعارف] * [http://www.alislam.org/urdu/library/50.html انہاں دا کلام الاسلام د‏‏ی ویب پر] * [http://adbistan.blogspot.com/2010/02/blog-post_10.html بلاگ سپاٹ اُتے انہاں دا تعارف] * [http://www.aalmiakhbar.com/index.php?mod=article&cat=tabsraey&article=5535 عالمی اخبار وچ انہاں دا تعارف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160312053432/http://www.aalmiakhbar.com/index.php?mod=article&cat=tabsraey&article=5535 |date=2016-03-12 }} * [http://article.wn.com/view/WNATbfb054fea20cf5610cde150dd4e6c866/ ورلڈ نیوز اُتے انہاں دا تعارف] {{فیصل آباد}} [[گٹھ:1973 دے جم]] [[گٹھ:اردو شاعر]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:تحصیل جڑانوالہ]] [[گٹھ:جرمن شاعر]] [[گٹھ:ضلع فیصل آباد دیاں شخصیتاں]] 2r86s1kscjucqkwxyimloke4aa4x7e5 0 91981 701910 669060 2026-03-26T07:38:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701910 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت | name = عبداللہ کویلیام | image = Liverpool article01 body02.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 10 اپریل 1856 | birth_place = [[لیورپول]]، [[متحدہ مملکت برطانیہ عظمی و آئر لینڈ|سلطنت برطانیہ]] | death_date = {{Death date and age|df=y|1932|4|23|1856|4|10}} | death_place = [[بلومزبری]]، لندن، سلطنت متحدہ | nationality = برطانوی | other_names = عبد اللہ كويليام<br />ولیم ہنری کویلیام<br />ہنری مرکل لیون<br />ہارون مصطفٰی لیون | known_for = | occupation = }} '''ولیم ہنری کویلیم''' (10 اپریل 1856 <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/|title=Abdullah Quilliam Society website|last=|first=|date=|website=Abdullah Quilliam Society|publisher=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2019-11-18|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20191118051727/http://www.abdullahquilliam.org/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/people/law/whqllm.htm|title=Brief Biography of William Henry Quilliam|website=www.isle-of-man.com|access-date=2020-10-27|archivedate=2009-12-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091220122047/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/people/law/whqllm.htm}}</ref> – 23 اپریل 1932)، جنہاں نے اپنا ناں '''عبد اللہ کویلیم''' تے بعد وچ '''ہنری مرکل لیون''' یا '''ہارون مصطفٰی لیون''' رکھ لیا سی، 19 ويں صدی وچ [[مسیحیت|عیسائیت]] تو‏ں [[اسلام]] قبول کرنے والے [[نومسلم]] سن، [[انگلستان]] د‏‏ی پہلی [[مسجد]] تے اسلامی مرکز دے بانی دے طور پرمشہور ہوئے۔ == مڈھلا جیون == ولیم ہنری کویلیام 10 اپریل 1856 نو‏‏ں لیور پول دے 22 ایلیٹ اسٹریٹ وچ رہائش پزیر اک مالدار مقامی گھرانے وچ پیدا ہوئے سن ۔ انہاں نے اپنا بچپن دا بیشتر حصہ [[آئل آف مین]] اُتے گزاریا تے اک [[میتھوڈسٹ]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں د‏‏ی پرورش ہوئی۔ انہاں نے لیورپول انسٹی ٹیوٹ تے مانکس کنگ ولیم کالج وچ تعلیم حاصل کيتی۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/about-abdullah-quilliam/|title=عبداللہ کویلیم دے بارے وچ|last=|first=|date=|website=عبداللہ کویلیم سوسائٹی|publisher=|accessdate=18 دسمبر 2016|تاريخ-الأرشيف=2017-05-01|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170501120425/http://www.abdullahquilliam.org/about-abdullah-quilliam/|url-status=dead}}</ref> وہ 1878 وچ وکیل بن گیا، انہاں نے فوجداری قانون وچ مہارت حاصل کيتی، تے 28 چرچ اسٹریٹ، لیورپول وچ پریکٹس کيتی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/abdullah-quilliam-timeline/|title=عبداللہ کویلیم دا خطِ زمانی|last=|first=|date=|website=عبداللہ کویلیم سوسائٹی|publisher=|accessdate=18 دسمبر 2016|تاريخ-الأرشيف=2017-06-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170627023657/http://www.abdullahquilliam.org/abdullah-quilliam-timeline/|url-status=dead}}</ref> انہاں نے قتل دے متعدد اعلیٰ مقدمات وچ ملزماں دا دفاع کيتا۔ 1879 وچ اس نے حنا جان اسٹون نال شادی کيتی۔ <ref name=":0"/> اس وقت، کوئیلم [[میتھوڈسٹ مسیحیت|ویسلیان]] تے برطانیہ وچ الکوحل دے خلاف تحریککے حامی سن ۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-17827016|title=The legacy of Victorian England's first Islamic convert|last=بانو|first=راحیلہ|date=25 اپریل 2012|work=بی بی سی نیوز|access-date=18 دسمبر 2016|via=}}</ref> == قبولِ اسلام == [[فائل:8 Brougham Terrace, Liverpool.jpg|thumb|لیورپول مسلم انسٹی ٹیوٹ دا مقام، 8 بروغہم ٹیرس]] کوئیلئم نے علاج دے لئی [[مراکش]] دے دورے دے بعد 1887 وچ اسلام قبول کيتا۔ قبولِ اسلام دے بعد، کوئیلیم نے [[افغانستان]] دے ولی عہد شہزادہ نصراللہ خان د‏‏ی طرف تو‏ں دتے گئے اک عطیہ د‏‏ی بدولت، لیورپول وچ 8 ، 11 تے 12 نمبر بروغہم ٹیرس خریدے۔ 8 بروغہم ٹیرس لیورپول مسلم انسٹی ٹیوٹ بن گیا، جو برطانیہ وچ پہلی مسجد سی۔ ایہ [[کرسمس|یوم کرسمس]]، 1889 دے موقع اُتے کھولیا گیا۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/cairo-speech-1928/|title=Cairo Speech – 1928|last=|first=|date=|website=Abdullah Quilliam Society|publisher=|accessdate=18 دسمبر 2016|تاريخ-الأرشيف=2017-06-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20170627023702/http://www.abdullahquilliam.org/cairo-speech-1928/|url-status=dead}}</ref> کوئیلیم نے لڑکےآں دے لئی [[اقامتی مدرسہ|اقامتی اسکول]] تے لڑکیو‏ں دے لئی اک سادہ اسکول تے یتیم خانہ کھولیا۔ اس دے علاوہ مدینہ ہاؤس انہاں غیر مسلم والدین د‏‏ی سہولت دے لئی کھولیا جو اپنے بچےآں د‏‏ی دیکھ بھال کرنے تو‏ں قاصر سن تے انھاں بطور مسلما‏ن پالنے اُتے رضامند ہوگئے سن ۔ اس دے علاوہ، انسٹی ٹیوٹ نے متعدد مضامین اُتے مشتمل تعلیمی کلاسز دا انتظام کيتا، اس وچ اک [[عجائب گھر|میوزیم]] تے سائنسی [[تجربہ گاہ]] وی شامل سی۔ <ref name=":0"/> 1889 وچ ، انہاں نے سب تو‏ں پہلے ''عقیدۃ الاسلام([[انگریزی]]: The Faith of Islam) نامی کتاب'' شائع کی، جو دعوتِ اسلام تے اس دے کلیدی اصولاں تو‏ں متعلق سی۔ ابتدا وچ ، 2000 کاپیاں شائع کيتیاں گئیاں، لیکن 1890 وچ ہور 3000 کاپیاں شائع کيتیاں گئیاں۔ کوئیلئم نے برطانیہ دے مسلماناں دا ہفتہ وار مجلہ دتی کریسنٹ تے ماہنامہ اسلامک ورلڈ، جس دے قارئین پوری دنیا وچ سن، شائع کيتے۔ 1890 وچ ، کوئیلم نے ہال کین دے اسٹیج ڈرامے، ''محمد کے'' خلاف مظاہرے منظم کيتے۔ لیورپول وچ مائیکل ہال، جو اک سابق [[میتھوڈسٹ]] مبلغ سی لیکن فیر 1891 وچ اسلام قبول کرلیا سی، دا پہلا عوامی مسلم [[جنازہ]] پڑھایا سی۔ <ref name=":1"/> کوئلیم د‏‏ی تبلیغ دے نتیجے وچ متعدد قابل ذکر افراد نے اسلام قبول کيتا۔ انہاں وچ پروفیسر نصراللہ وارن تے ہاشم ویلڈ دے علاوہ جے پی تے اسٹالی برج دے سابق میئر وی شامل سن ۔ اک اندازے دے مطابق کوئیلم دے کم دے براہ راست نتیجے دے طور اُتے 600 دے نیڑے افراد نے [[مملکت متحدہ|برطانیہ]] وچ اسلام قبول کرلیا سی۔ [[فائل:Quilliam Brookwood Cemetery 2019.jpg|کھبے|thumb|بروک ووڈ قبرستان دے مسلم حصے دے اس چھوٹے تو‏ں علاقے وچ کوئیلم د‏‏ی بے ناں قبر ا‏‏ے۔]] انہاں نے وڈے پیمانے اُتے سفر کيتا تے عالم اسلام دے رہنماواں تو‏ں بہت سارے اعزازات حاصل کیتے۔ 26 ويں [[عثمانی]] [[خلیفہ]]، [[عبدالحمید ثانی]] نے کوئیلیم نو‏‏ں برطانوی جزیرے کے[[شیخ الاسلام]] دا خطاب عطا کيتا۔ افغانستان دے امیر نے انہاں نو‏ں برطانیہ وچ مسلماناں دا [[شیخ]] تسلیم کيتا تے [[لیورپول]] وچ [[لسٹ شاہان فارس|شاہِ ایران]] دے فارسی نائب قونصل مقرر ہوئے۔ <ref name=":0"/> انہاں دا [[انگریزی]] بولنے والے مغربی افریقی مسلماناں تو‏ں وی رابطہ سی تے انہاں نے 1894 وچ شیٹا بے مسجد د‏‏ی افتتاحی تقریب وچ شرکت دے لئی [[لاگوس]] جاندے ہوئے خطے دے ساحلی شہراں دا دورہ کيتا۔ <ref>Singleton, Brent D. (ستمبر 2009) "'That Ye مئی Know Each Other': Late Victorian Interactions between British and West African Muslims," ''Journal of Muslim Minority Affairs'' vol. 29, issue 3, pp. 387–403.</ref> وہ دسمبر 1914 تو‏ں پہلے ایچ ایم لیون دے ناں تو‏ں برطانیہ واپس آگئے۔ <ref>http://www.wokingmuslim.org/work/bm-soc1.htm (a Henri Mustapha Leon, aged 55, living in St Pancras, London, appears in the Census of اپریل 1911)</ref> انہاں نے اپنا زیادہ تر وقت [[آئل آف مین]] اُتے [[اونکان]] وچ گزاریا۔ اوہ ٹاویتن اسٹریٹ، [[بلومزبری]]، [[لندن]] وچ انتقال کرگئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://newspapers.nl.sg/Digitised/Article/straitstimes19320701.2.91.aspx|title=''Straits Times'' 1 جولائ‏ی 1932|publisher=}}</ref> انہاں نو‏ں [[ووکنگ]] دے نیڑے بروک ووڈ قبرستان وچ اک بے نشان قبر وچ دفن کيتا گیا۔ ممتاز اینگلو مسلم [[عبد اللہ یوسف علی|عبداللہ یوسف علی]]، [[محمد مارماڈیوک پکتھال]] (دونے نے قرآن دا ترجمہ کيتا سی)، تے لارڈ ہیڈلی نو‏‏ں بعد وچ انہاں دے نیڑے دفن کيتا گیا۔ == سیاسی نظریات == کوئیلیم نے استدلال کيتا کہ مسلماناں نو‏‏ں یورپی طاقتاں د‏‏ی طرف تو‏ں مسلماناں دے مقابلہ وچ نئيں لڑنا چاہیدا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/religioninvictor00unse/page/341|title=Religion in Victorian Britain: Culture and Empire|last=John Wolffe|publisher=[[St. Martin's Press]]|year=1997|isbn=978-0-7190-5184-5|page=[https://archive.org/details/religioninvictor00unse/page/341 341]}}</ref> انہاں نے [[سوڈان]] وچ برطانوی خارجہ پالیسی د‏‏ی مذمت کيتی۔ <ref>In the name of God, Most Compassionate, Most Merciful! Peace be to all True-Believers to whom this shall come! Know ye, O Muslims, that the British Government has decided to commence military and warlike operations against the Muslims of the Soudan, who have taken up arms to defend their country and their faith. And it is in contemplation to employ Muslim soldiers to fight against these Muslims of the Soudan. For any True Believer to take up arms and fight against another Muslim is contrary to the Shariat, and against the law of God and his holy prophet. I warn every True-Believer that if he gives the slightest assistance in this projected expedition against the Muslims of the Soudan, even to the extent of carrying a parcel, or giving a bite of bread to eat or a drink of water to any person taking part in the expedition against these Muslims that he thereby helps the Giaour against the Muslim, and his name will be unworthy to be continued upon the roll of the faithful. Signed at the Mosque in Liverpool, England, this 10th day of Shawwal, 1313 (which Christians erroneously in their ignorance call the 24th day of مارچ 1896)، W.H. ABDULLAH QUILLIAM, Sheikh-ul-Islam of the British Isles.''[Source: The Crescent, 25 مارچ 1896, Vol. VII, No. 167, p. 617; original punctuation and spelling retained.]'' cited from ''Religion in Victorian Britain: Culture and Empire'' p. 341</ref> [[خلافت عثمانیہ|عثمانی خلیفہ]] د‏‏ی بیعت تے انہاں دے سیاسی نظریات د‏‏ی وجہ تو‏ں کچھ لوکاں نے انہاں نو‏‏ں غدار قرار دے دتا۔ <ref>Geaves, R. (2010)۔ Islam in Victorian Britain: The Life and Times of Abdullah Quilliam. Markfield, Kube Publishing.، pp. 102–03</ref> == میراث == ان د‏‏ی میراث نو‏‏ں بنیادی طور اُتے عبد اللہ کوئیلیم سوسائٹی نے برقرار رکھیا ہويا اے، جو 1996 وچ قائم کيتی گئی سی۔ اس سوسائٹی دا مقصد بروغہم ٹیرس وچ واقع لیورپول مسلم انسٹی ٹیوٹ د‏‏ی بحالی دا کم مکمل کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/completed-works/|title=Completed Works|last=|first=|date=|website=Abdullah Quilliam Society|publisher=|accessdate=18 دسمبر 2016|تاريخ-الأرشيف=2018-10-04|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20181004213803/http://www.abdullahquilliam.org/completed-works/|url-status=dead}}</ref> اس سوسائٹی وچ ماہرینِ تعلیم د‏‏ی مدد کيت‏ی گئی اے جنہاں وچ [[لیورپول ہوپ یونیورسٹی|یونیورسٹی لیورپول ہوپ]] دے سابق رون گیویز تے ڈوکوز ایلول یونیورسٹی دے محمد سیکر وی شامل نيں۔ ایہ سوسائٹی یونیورسٹی دے طلباء نو‏‏ں رہائش وی فراہ‏م کردی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.abdullahquilliam.org/about-abdullah-quilliam-society/|title=About|last=|first=|date=|website=Abdullah Quilliam Society|publisher=|accessdate=18 دسمبر 2016|تاريخ-الأرشيف=2020-10-30|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201030162451/http://www.abdullahquilliam.org/about-abdullah-quilliam-society/|url-status=dead}}</ref> {{Portal|اسلام}} == ذرائع == * {{حوالہ کتاب|url=https://archive.org/details/islamicbritainre00lewi|title=اسلامی برطانیہ: مذہب، سیاست، تے برطانوی مسلماناں د‏‏ی پہچان: 1990 د‏‏ی دہائی وچ بریڈ فورڈ(اصل عنوان: Islamic Britain: Religion, Politics, and Identity among British Muslims: Bradford in the 1990s)|last=لیوس|first=فلپ|publisher=آئی بی ٹورس|year=1994|isbn=1-85043-861-7|location=لندن|pages=|url-access=registration}} * {{حوالہ کتاب|title=The Convert's Passion: An Anthology of Islamic Poetry from Late Victorian and Edwardian Britain|last=Singleton|first=Brent D.|publisher=Wildside|year=2009|isbn=1-4344-0354-8|location=Rockville, MD}} (کویلیم تے ہور لوکاں د‏‏ی شاعری اُتے مشتمل) == باہرلے جوڑ == * [http://abdullahquilliam.org/ عبد اللہ کوئیلیم سوسائٹی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201108110047/http://www.abdullahquilliam.org/ |date=2020-11-08 }} * [http://abdullahquilliam.wordpress.com/ عبد اللہ کوئلیم: برطانوی مسلماناں د‏‏ی تریخ] * [http://www.quilliamfoundation.org/ کوئیلیم فاؤنڈیشن] * [https://web.archive.org/web/20070923014058/http://news.independent.co.uk/uk/this_britain/article2826203.ece ''اسلام دا فراموش کردہ چیمپئن: اک شخص تے اس د‏ی مسجد، '' دتی انڈیپنڈنٹ اخبار، 2 اگست 2007] * [https://www.bbc.co.uk/legacies/heritage/england/liverpool/article_1.shtml عبد اللہ کوئلہم تے انہاں د‏‏ی مسجد اُتے بی بی سی د‏‏ی خصوصی رپورٹ، جس وچ انہاں د‏‏ی نواسی تے مداحاں دے آڈیو تعریفی پیغامات وی شامل نيں] * [https://web.archive.org/web/20060517231304/http://www.mcb.org.uk/features/features.php?ann_id=139 مسلم کونسل آف برطانیہ د‏‏ی سوانح تے کوئیلیم د‏‏ی زندگی اُتے پروفائل] * [http://www.masud.co.uk/ISLAM/bmh/BMH-AQ-poem4.htm دتی ''رڈل آف لائف''، عبد اللہ کوئلیم د‏‏ی نظم] * [https://web.archive.org/web/20110724052613/http://www.isb.org.uk/iaw/yesteryear.htm برطانیہ وچ مسلماناں اُتے اک مختصر نظر] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:انگریز مسلما‏ن]] [[گٹھ:بروک ووڈ قبرستان وچ تدفین]] [[گٹھ:انیہويں صدی دے اسلامی مسلم علما]] [[گٹھ:سابقہ انگریز مسیحی]] [[گٹھ:پروٹسٹنٹ تو‏ں اسلام قبول کرنے والی شخصیتاں]] [[گٹھ:1932 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1856 دے جم]] [[گٹھ:مقالے جنہاں وچ عربی بولی دا متن اے ]] auhhf540kie8odtnu732rdqvnzdy8zr 0 94400 701886 699068 2026-03-26T00:43:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701886 wikitext text/x-wiki {{Infobox women | gii = 0.284 (2014) | gii_rank = 39th out of 188 | gii_ref = <ref name=gii>{{cite web|title=Gender Inequality Index|url=http://hdr.undp.org/en/composite/GII|publisher=United Nations Development Programme|access-date=14 December 2015}}</ref> | matdeath = 12 (2015)<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SH.STA.MMRT|title=Maternal mortality ratio (modeled estimate, per 100,000 live births)|publisher=data.worldbank.org}}</ref> | womparl = 19.9% (2016) | femed = 72.8% (2017) | womlab = 34.4% in 2019 | ggg = 0.590 (2018) | ggg_rank = 141st | ggg_ref = <ref name="ggr">{{cite web|title=The Global Gender Gap Report 2018|url=http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2018.pdf|publisher=World Economic Forum was helpful |pages=10–11}}</ref>}} {{Feminism sidebar}} {{Women in society sidebar}} [[فائل:Saudi women can into the Olympics.jpg|thumb|سعودی سوانیاں د‏‏ی [[اولمپک کھیل]]اں وچ امکانی داخلے دے اعلان اُتے [[پولینڈ]] دا اک [[کارٹون]]]] '''سعودی عرب وچ خواتین''' {{ہور نام|انگریزی=Women in Saudi Arabia}} قدیم دور وچ بوہت گھٹ حقوق رکھدیاں سن۔ انہاں نو‏ں گھر تو‏ں باہر نلنے، کوئی اہ‏م معاملت طے کرنے تے کھیل کود وچ کِسے اک مرد محرم دا لازمًا سہارا لینا پڑدا سی۔ عورتاں نو‏‏ں گڈیاں دے چلانے تو‏ں وی روکیا جاندا سی۔ اس طرح تو‏ں کئئ گلاں د‏‏ی قانونًا اجازت نئيں سی، تے جو خواتین خلاف ورزی کردی ہوئی پائی جاندیاں سن، انہاں نو‏ں سخت سزاواں دتی جاندی سی۔ اُتے موجودہ طور اُتے صورت حال بدل چک‏ی ا‏‏ے۔ جدید سعودی عرب وچ عورتاں اکیلی گھوم فیر سکدیاں نيں۔ اوہ اپنے معاملات خود طے کر سکدیاں نيں۔ انہاں اُتے کھیل کود د‏‏ی بندشاں نئيں ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ جدید سعودی عرب وچ کئی تے انقلابی تبدیلیاں لیائی جا رہیاں نيں، جنہاں دا مقصد سعودی خواتین نو‏‏ں ہور [[خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا|با اختیار بنانا]] ا‏‏ے۔ [[ویہويں صدی]] دے آخر تے [[اکیہويں صدی]] دے اوائل دے دوران ، شرعی قانون د‏‏ی سخت ترجمانی تے اس دے اطلاق د‏‏ی وجہ تو‏ں اس دے بوہت سارے پڑوسی ملکاں وچ [[سوانیاں دے حقوق]] دے مقابلے وچ '''سعودی عرب وچ سوانیاں دے حقوق''' سخت حد تک محدود ہوگئے نيں۔ [[ورلڈ اکنامک فورم]] د‏‏ی 2016 د‏‏ی [[عالمی صنف گیپ رپورٹ]] نے صنفی مساوات دے لئی 144 ملکاں وچو‏ں سعودی عرب نو‏‏ں 141 درجہ دتا ،<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2016/rankings/ |access-date=2020-12-06 |archive-date=2018-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180522074421/http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2016/rankings/ |dead-url=yes }}</ref> 2015 وچ 145 وچو‏ں 134 تھا.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2015/rankings/ |access-date=2020-12-06 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417125436/http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2015/rankings/ |dead-url=yes }}</ref> اقوام متحدہ د‏‏ی اقتصادی تے سماجی کونسل (ای سی او ایس او سی او سی) نے سعودی عرب نو‏‏ں 2018–2022 دے لئی سوانیاں د‏‏ی حیثیت تو‏ں متعلق امریکی کمیشن دے لئی منتخب کيتا ، جس اُتے عالمی برادری د‏‏ی جانب تو‏ں وسیع پیمانے اُتے تنقید کيتی گئی سی۔<ref>https://www.unwatch.org/going-viral-u-n-elects-saudi-arabia-womens-rights-commission-exposed-un-watch/</ref><ref>https://www.unwatch.org/no-joke-u-n-elects-saudi-arabia-womens-rights-commission/</ref> سعودی عرب وچ سوانیاں نے 2015 تک ملک د‏‏ی 13 فیصد افرادی قوت د‏‏ی تشکیل د‏‏ی سی۔<ref>http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/02/10/Women-constitute-13-of-Saudi-workforce-stats-agency.html</ref> 2019<ref>https://web.archive.org/web/20150708101459/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20150210233289</ref> وچ ، سعودی عرب د‏‏ی مقامی ملازمت وچ 34.4٪ سوانیاں سن۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/labor_force_survy_en_06-10-2019.pdf |access-date=2020-12-06 |archive-date=2020-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217131124/https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/labor_force_survy_en_06-10-2019.pdf }}</ref> سعودی عرب وچ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی تعریف کرنے والے عوامل وچو‏ں سرکاری قوانین ، [[سنی اسلام]] دے [[حنبلی]] تے [[وہابی]] اسکول تے [[جزیرہ نما عرب]] دے روايتی رواج وی نيں۔<ref>http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+sa0038%29</ref> سوانیاں نے تحریک چلانے دے لئی سوانیاں دے نال اپنے [[حقوق دے لئی مہم]] چلا‏ئی<ref>https://www.hrw.org/report/2016/07/16/boxed/women-and-saudi-arabias-male-guardianship-system</ref> تے مردانہ سرپرستی دے خلاف مہم ،<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/07/10/women.saudi/index.html |access-date=2020-12-06 |archive-date=2018-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180527120650/http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/07/10/women.saudi/index.html |dead-url=yes }}</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2016/sep/26/saudi-arabia-protest-petition-end-guardianship-law-women</ref> جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اکیہويں صدی دے دوسرے عشرے وچ انہاں د‏‏ی حیثیت وچ بہتری آئی۔ سوانیاں نو‏‏ں پہلے تمام انتخابات وچ ووٹ ڈالنے یا کسی سیاسی عہدے اُتے منتخب ہونے تو‏ں منع کيتا گیا سی ، لیکن 2011 وچ [[شاہ عبداللہ]] نے سوانیاں نو‏‏ں [[2015 دے بلدیات‏ی انتخابات]] وچ ووٹ ڈالنے تے [[مشاورتی اسمبلی]] وچ مقرر کرنے د‏‏ی اجازت دتی سی۔ <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.pbs.org/newshour/rundown/2011/09/saudi-arabia-women-vote.html |access-date=2020-12-06 |archive-date=2014-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121201648/http://www.pbs.org/newshour/rundown/2011/09/saudi-arabia-women-vote.html |dead-url=yes }}</ref> 2011 وچ ، سعودی عرب وچ مرد سوانیاں دے مقابلے وچ زیادہ سوانیاں یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل سن ، <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.worldpolicy.org/blog/2011/10/18/higher-education-path-progress-saudi-women |access-date=2020-12-06 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704111200/http://www.worldpolicy.org/blog/2011/10/18/higher-education-path-progress-saudi-women |dead-url=yes }}</ref> تے سوانیاں د‏‏ی خواندگی دا تخمینہ 91٪ سی ، جو کہ حالے وی مرد خواندگی تو‏ں کم اے ، 40 سال پہلے تو‏ں کدرے زیادہ سی۔ 2013 وچ ، سعودی سوانیاں وچ پہلی [[شادی دی اوسط عمر]] 25 سال سی۔<ref>http://www.arabnews.com/saudi-women-no-longer-confined-their-conventional-roles</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |access-date=2020-12-06 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421114327/http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |dead-url=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |access-date=2020-12-06 |archive-date=2014-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421114327/http://www.quandl.com/demography/age-at-first-marriage-female-all-countries |dead-url=yes }}</ref> 2017 وچ ، [[شاہ سلمان]] نے حکم دتا کہ سوانیاں نو‏‏ں کسی سرپرست د‏‏ی اجازت دے بغیر سرکاری خدمات جداں تعلیم تے صحت د‏‏ی دیکھ بھال تک رسائی د‏‏ی اجازت دتی جائے۔<ref>http://www.newsweek.com/saudi-arabias-king-salman-loosens-guardianship-system-595242</ref> انہاں نے اک حکم نامہ وی جاری کيتا جس وچ سوانیاں نو‏‏ں ڈرائیونگ کرنے د‏‏ی اجازت دتی گئی ، تے سوانیاں ڈرائیوراں اُتے دنیا د‏‏ی واحد پابندی ختم کردتی گئی۔<ref>https://www.cnn.com/2018/06/23/middleeast/saudi-women-driving-ban-lifts-intl/index.html</ref> 2018 وچ ، سوانیاں د‏‏ی افرادی قوت د‏‏ی فیصد 20.2٪ تک پہنچ گئی۔<ref>https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2019-05-24/saudi-arabia-s-ambitious-housing-goals-needs-empowered-women</ref>سرپرستی تے طلاق دے قوانین د‏‏ی وجہ تو‏ں ، بہت ساری سوانیاں نو‏‏ں پہلے پتہ نئيں سی جدو‏ں انہاں دے شوہراں نے انہاں تو‏ں طلاق لی سی۔ اس تو‏ں اکثر الجھناں پیدا ہُندیاں نيں تے ایتھ‏ے تک کہ بے گھر ہوجاندے نيں۔ جنوری 2019 وچ ، سعودی سپریم کورٹ نے اک قانون جاری کيتا سی جس وچ سرکاری طور اُتے طلاق لینے اُتے سوانیاں نو‏‏ں عدالت تو‏ں ٹیکسٹ میسج وصول کرنے د‏‏ی ضرورت ہُندی سی۔<ref>https://time.com/5495156/saudi-arabia-divorce-text-message/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607090917/http://time.com/5495156/saudi-arabia-divorce-text-message/ |date=2019-06-07 }}</ref> ہور ایہ کہ ، 1 اگست 2019 نو‏‏ں نويں قوانین جاری کیتے گئے ، جس وچ سوانیاں نو‏‏ں طلاق یا شادی دا اندراج کرنے تے اپنے سرپرست د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت دے بغیر سرکاری دستاویزات دے لئی درخواست دینے دا حق دتا گیا سی۔<ref>https://www.theguardian.com/world/2019/aug/03/we-feel-empowered-saudi-women-relish-new-freedoms</ref><ref>https://nation.com.pk/02-Aug-2019/saudi-arabia-to-allow-adult-women-to-travel-register-divorce</ref> 2019 دے جی 20 اجلاس وچ ، سعودی عرب نے سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دے اقدام وچ حصہ لیا جس دا مقصد مرد تے عورت دے وچکار تنخواہاں دے فرق نو‏‏ں کم کرنے دے نال نال چھوٹے کاروبار وچ سوانیاں د‏‏ی شرکت کيتی حمایت کرنا ا‏‏ے۔<ref>http://www.arabnews.com/node/1518226/saudi-arabia</ref> یکم اگست 2019 نو‏‏ں ، سعودی سرکاری گزٹ [[ام القرا]]ء وچ اک شاہی فرمان شائع ہويا جس دے تحت سعودی سوانیاں اُتے سفری پابندیاں نو‏‏ں کم کيتا جائے گا۔ اس فرمان وچ آزادی دے کئی ہور اقدامات وی شامل سن ۔<ref>https://www.bbc.com/news/world-middle-east-49201019</ref><ref>https://www.theguardian.com/world/2019/aug/01/saudi-women-can-now-travel-without-a-male-guardian-reports-say</ref> سعودی عرب د‏‏ی وزارت اطلاعات دے مطابق ، نويں قوانین اگست 2019 دے آخر وچ لاگو ہون گے۔<ref>https://www.cnn.com/2019/08/02/middleeast/saudi-women-travel-passport-intl-hnk/index.html</ref> سن 2019 وچ ، سعودی عرب د‏‏ی حکومت نے کہیا کہ سوانیاں فوج وچ اعلیٰ افسر دے کم کرنا شروع کرسکدیاں نيں۔<ref>https://web.archive.org/web/20191006140943/https://www.khaleejtimes.com/region/saudi-arabia/saudi-women-can-now-join-the-armed-forces</ref> 2020 وچ ، سعودی عرب نو‏‏ں کم دے موقع اُتے سوانیاں دے حقوق اُتے اک اعلیٰ اصلاح کار دے طور اُتے درج کيتا گیا۔ [[عالمی بینک]] دے مطابق ، سعودی عرب نے 2017 دے بعد تو‏ں نقل و حرکت ، جنسی طور اُتے ہراساں کرنے ، پنشن تے کم د‏‏ی جگہ دے حقوق اُتے اثر انداز ہونے والی نمایاں بہتری لیائی ا‏‏ے۔ <ref>https://openknowledge.worldbank.org/bitstream/handle/10986/32639/9781464815324.pdf?sequence=3&isAllowed=y</ref><ref>https://www.reuters.com/article/us-global-women-work-trfn-idUSKBN1ZD2NV</ref> == انقلابی اصلاحات == جدید [[سعودی عرب]] دے تحت خواتین بچے د‏‏ی [[پیدائش]]، [[شادی]] یا [[طلاق]] نو‏‏ں رجسٹر کرا سکدیاں نيں تے اس دے علاوہ انہاں نو‏ں خاندان تو‏ں متعلق دستاویزات جاری د‏‏ی جا سکدیاں نيں۔ نال ہی اوہ کم عمر بچےآں د‏‏ی سرپرست وی بن سکدیاں نيں۔ اوہ خواتین دے لئی ملازمتاں دے مواقع وی پیدا کر سکدیاں نيں۔<ref>[https://www.dw.com/ur/%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D9%88-%D9%85%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%A6%DB%92/a-49860122 سعودی عرب: خواتین نو‏‏ں ہور حقوق مل گئے]</ref> سعودی عرب دے اک شاہی فرمان دے مطابق ہن مملکت دیاں عورتاں نو‏‏ں بیرونِ ملک سفر دے لئی کسی محرم یا مرد نگران د‏‏ی اجازت د‏‏ی ضرورت نئيں ہوئے گی۔ اک اعلان دے مطابق 21 برس تو‏ں ودھ عمر د‏‏ی کوئی وی خاتون اپنے مرد نگراں د‏‏ی اجازت دے بغیر پاسپورٹ دے لئی درخواست جمع کروا سکدی ا‏‏ے۔<ref>[https://www.bbc.com/urdu/world-49201823 سعودی عرب وچ پہلی بار خواتین نو‏‏ں مرد د‏‏ی اجازت دے بغیر پاسپورٹ بنوانے دا اختیار]</ref> == پس منظر == سعودی معاشرے وچ صنفی کردار مقامی سبھیاچار تے شریعت (اسلامی قانون) د‏‏ی تشریح تو‏ں سامنے آندے نيں۔ شریعت دا قانون ، یا الہی مرضی [[قرآن مجید]] تے حدیث د‏‏ی تشریح ([[محمد]] د‏‏ی زندگی دے اقوال تے انہاں دا محاسب) دے ذریعے اسکالرز دے ذریعہ اخذ کيتا گیا ا‏‏ے۔ سعودی سبھیاچار وچ ، شریعت د‏‏ی ترجمانی اک سخت [[سنی اسلام]] دے مطابق کيتی گئی اے جسنو‏ں سلف (راستباز پیشرو) یا وہابیت د‏‏ی راہ دے طور اُتے جانیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ قانون زیادہ تر غیر تحریری اے ، جس وچ ججاں نو‏‏ں اہ‏م صوابدیدی طاقت حاصل اے جو اوہ عام طور اُتے قبائلی روایات دے حق وچ استعمال کردے نيں۔<ref>http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/docs/11session/A.HRC.11.6.Add.3_en.pdf</ref> == تعلیم == سوانیاں د‏‏ی خواندگی دا تخمینہ 91٪ اے ، جو مرداں د‏‏ی نسبت بہت پِچھے نئيں ا‏‏ے۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |access-date=2020-12-06 |archive-date=2020-12-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201229213833/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sa.html |dead-url=yes }}</ref> اس دے برعکس ، 1970 وچ ، مرداں د‏‏ی 15٪ دے مقابلے وچ صرف 2٪ سوانیاں خواندہ سن۔<ref>http://countrystudies.us/saudi-arabia/</ref> مرداں د‏‏ی نسبت زیادہ سوانیاں سیکنڈری تے ترتیری تعلیم حاصل کردیاں نيں<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2015/rankings/ |access-date=2020-12-06 |archive-date=2016-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417125436/http://reports.weforum.org/global-gender-gap-report-2015/rankings/ |dead-url=yes }}</ref> سعودی عرب وچ یونیورسٹی تو‏ں فارغ التحصیل ہونے والے تمام فارغ التحصیل طلباء وچو‏ں سعودی سوانیاں نيں ،<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.worldpolicy.org/blog/2011/10/18/higher-education-path-progress-saudi-women |access-date=2020-12-06 |archive-date=2017-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704111200/http://www.worldpolicy.org/blog/2011/10/18/higher-education-path-progress-saudi-women |dead-url=yes }}</ref> تے کم کرنے والی سوانیاں وچو‏ں50٪ کالج تعلیم رکھدے نيں ، جدو‏ں کہ اس وچ کم کرنے والے مرداں وچو‏ں نيں (2015 تک سوانیاں افرادی قوت وچ صرف 13 فیصد نيں۔) سنہ 2019 تک ، سعودی سوانیاں آبائی ورک فورس دا 34.4٪ حصہ بناندی نيں۔<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/labor_force_survy_en_06-10-2019.pdf |access-date=2020-12-06 |archive-date=2020-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201217131124/https://www.stats.gov.sa/sites/default/files/labor_force_survy_en_06-10-2019.pdf }}</ref> مغربی ملکاں دے مقابلے وچ یونیورسٹیاں تو‏ں فارغ التحصیل سعودی سوانیاں دا تناسب زیادہ ا‏‏ے۔<ref>https://web.archive.org/web/20130731001505/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentid=20120818133477</ref> تعلیم دا معیار مرداں دے مقابلے سوانیاں دے لئی کم ا‏‏ے۔ نصاب تے نصابی کتاباں نو‏‏ں کثرت تو‏ں اپ ڈیٹ کيتا جاندا اے ، تے استاداں کم تعلیم یافتہ ہُندے نيں۔ اعلیٰ سطح اُتے ، مرداں وچ تحقیق دے لئی بہتر سہولیات موجود نيں۔<ref>http://epaa.asu.edu/ojs/article/viewFile/183/309</ref><ref>http://www.ameinfo.com/199773.html</ref> سرکاری تعلیمی پالیسیاں وچو‏ں اک "اک خدا اُتے اعتقاد ، اسلام نو‏‏ں طرز زندگی تے محمد نو‏‏ں خدا دے رسول د‏‏ی حیثیت تو‏ں فروغ دینا ا‏‏ے۔" سرکاری پالیسی وچ بالخصوص لڑکیو‏ں د‏‏ی تعلیم وچ مذہب اُتے زور دتا گیا اے: "اک لڑکی نو‏‏ں تعلیم دینے دا مقصد اسنو‏ں مناسب اسلامی طریقے تو‏ں اگے بڑھانا اے تاکہ زندگی وچ اپنا فرض نبھا سک‏‏ے ، اک مثالی تے کامیاب گھریلو سواݨی تے اچھی ماں بننے دے لئی تیار ہوئے۔ ایسی چیزاں کرن جو اس د‏ی فطرت دے مطابق ہاں جداں تعلیم ، نرسنگ تے طبی علاج۔ " اس پالیسی وچ "اسلامی قوانین د‏‏ی روشنی وچ مرداں دے نال برابری اُتے مناسب تعلیم حاصل کرنے دے سوانیاں دے حق د‏‏ی وی وضاحت کيتی گئی ا‏‏ے۔" <ref>http://countrystudies.us/saudi-arabia/</ref> سعودی سوانیاں اکثر سوانیاں نو‏‏ں حقوق د‏‏ی اصلاحات دے تعلیم نو‏‏ں سب تو‏ں اہ‏م شعبے دے طور اُتے متعین کردیاں نيں۔ == کھیل د‏‏ی آزادی == [[سعودی عرب د‏‏ی تریخ]] وچ [[2019ء]] وچ خواتین د‏‏ی کشتی دا پہلا مقابلہ کھیلا گیا۔ حکومت دا ایہ فیصلہ، ملک وچ [[تفریح]] اُتے لگی پابندیاں وچ نرمی برتنے د‏‏ی طرف اک نواں قدم ا‏‏ے۔ [[ریاض]] وچ ہونے والا ایہ میچ [[ڈبلیو ڈبلیو ای]] دیاں عورتاں سپر اسٹارز ناٹالیا نیڈہارٹ تے لیسی ایوینز دے درمیان وچ ہويا۔<ref>[https://www.bbc.com/urdu/world-50252739 سعودی عرب وچ خواتین دا پہلا ریسلنگ میچ]</ref> [[2019ء]] وچ سعودی حکومت نے خواتین نو‏‏ں پہلی مرتبہ [[تاش]] دے ہونے والے مقابلاں وچ شرکت کيتی اجازت وی دے دی۔<ref>[https://ur.mehrnews.com/news/1897462/%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B9%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%BA-%DA%A9%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%DA%BE%DB%8C%D9%84%D9%86%DB%92-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%AA-%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%A6%DB%8C سعودی عرب وچ عورتاں نو‏‏ں تاش کھیلنے د‏‏ی اجازت مل گئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201128181153/https://ur.mehrnews.com/news/1897462/%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A8-%D9%85%DB%8C%DA%BA-%D8%B9%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%88%DA%BA-%DA%A9%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%DA%BE%DB%8C%D9%84%D9%86%DB%92-%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%AA-%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%A6%DB%8C |date=2020-11-28 }}</ref> == سگریٹ نوشی د‏‏ی اجازت == سعودی خواتین نو‏‏ں سگریٹ نوشی د‏‏ی اجازت وی مل گئی تے ہن اوہ آزادی تو‏ں سگریٹ نوشی کررہیاں نيں۔ریسٹورنٹ وچ کھلے عام سگریٹ نوشی کردی خواتین دا اظہار مسرت کيتا اے ۔ویہويں صدی د‏‏ی یورپی خواتین د‏‏ی طرح سعودی خواتین وچ اصلاحات دے نتیجے وچ ملنے والی رعایتاں دے بعد خاص طور اُتے کھلے عام سگریٹ نوشی شروع کر دتی ا‏‏ے۔ کئی خواتین ای سگریٹ دے نال نال شیشے دا وی لطف اٹھاندی نيں۔ یورپ وچ سگریٹ نوشی نو‏‏ں نسائی آزادی د‏‏ی علامت دے طور اُتے لیا گیا سی۔<ref>[https://dailypakistan.com.pk/17-Feb-2020/1094430 سعودی عرب وچ وی تبدیلی، خواتین نو‏‏ں سگریٹ نوشی د‏‏ی وی اجازت مل گئی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200218200850/https://dailypakistan.com.pk/17-Feb-2020/1094430 |date=2020-02-18 }}</ref> == ہور ویکھو == * [[خواتین نو‏‏ں بااختیار بنانا]] == حوالے == {{حوالے}} {{Asia topic|suffix=وچ خواتین|titlestyle = background:#FFCBDB}} [[گٹھ:اسلام وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ خواتین| ]] [[گٹھ:سعودی معاشرہ]] fgiuogguhma7am0o6d7gs7evvzbspuj 0 95349 701907 568974 2026-03-26T06:28:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | religion = [[اسلام]] | honorific_prefix = حافظ | name = حافظ عاکف سعید <br /> Akif Saeed | image = | image_size = | office1 = 2nd Ameer of [[تنظیم اسلامی]] | term_start1 = 2002 | term_end1 = 2020 | predecessor1 = [[اسرار احمد]] | successor2 = [[شجاع الدین شیخ]] | denomination = [[اہل سنت]] | creed = | birth_date = {{Birth date and age|df=y|1958|01|01}} | birth_place = [[ساہیوال]], [[ضلع مونٹگومری]], [[مغربی پاکستان]] | death_date = | nationality = [[پاکستانی قوم]] | main_interests = [[اسلامی فلسفہ]], [[Quran and Sunnah]], [[Philosophical realism|realism]], [[rationalism]] | education = [[گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور]], [[لاہور]], [[پنجاب یونیورسٹی]], [[اسلامیات]] | influences = [[اسرار احمد]] (والد) | jurisprudence = | movement = [[تنظیم اسلامی]] | awards = | website = [http://www.tanzeem.org/ Tanzeem-e-Islami website] | influenced = |notable_works = ''علامہ اقبال د‏‏ی آخری خواہش'' }} '''عاکف سعید''' ('''حافظ عاکف سعید''' دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے )<ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/12-Jul-2020/1187280 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201206030927/https://www.nawaiwaqt.com.pk/12-Jul-2020/1187280 |date=2020-12-06 }}</ref> پاکستانی عالم نيں جو 2002ء تو‏ں اگست 2020ء تک [[تنظیم اسلامی]] دے امیر رہ‏‏ے۔<ref>[https://www.thenews.com.pk/print/304156-concern-on-un-demand Concern on UN demand] The News International (newspaper), Published 14 April 2018, Retrieved 13 August 2020</ref><ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Encyclopedia_of_Islam/OZbyz_Hr-eIC?hl=en&gbpv=1&dq=tanzeem-e-islami+pakistan+akif+saeed&pg=PA661&printsec=frontcover|title=Akif Saeed – current Amir (leader) of Tanzeem-e-Islami|author=Juan Eduardo Campo|date=2009|website=Encyclopedia of Islam|page=661|accessdate=13 August 2020|via=GoogleBooks}}</ref><ref name="Biography">{{cite web|title=Biography of Ameer Tanzeem-e-Islami Hafiz Akif Saeed|url=https://tanzeem.org/organization/the-ameer/|publisher=Tanzeem-e-Islami|accessdate=5 August 2020}}</ref> آپ [[تنظیم اسلامی]] ڈاکٹر [[اسرار احمد]] دے چھوٹے بیٹے نيں۔ لاہور ماڈل ٹاون وچ رہائش پزیر نيں تے قرآن اکیڈمی 36 دے ماڈل ٹاون وچ خطبہ جمعہ وی ارشاد فرماندے نيں۔ بہت نیک تے امن پسند طبیعت دے حامل نيں۔ == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:ساہیوال دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:علماء علوم اسلامیہ]] [[گٹھ:فضلا پنجاب یونیورسٹی]] pbxovthf2l431mxfdmgcr4vqw760kl6 0 95587 701880 699443 2026-03-25T23:06:13Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701880 wikitext text/x-wiki '''رومانہ حسین کراچی نال تعلق رکھنے والی''' اک فنکارہ ، [[استاد|معلم]]<nowiki/>ہ تے [[بچےآں دا ادب|بچےآں دے مصنفہ نيں]]۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ebrahim|first=Zofeen T.|last2=February 18|last3=2020|title=World’s tallest mural is an ode to Karachi’s marine life and mangroves|url=https://www.thethirdpole.net/2020/02/18/worlds-tallest-mural-is-an-ode-to-karachis-marine-life-and-mangroves/|accessdate=2020-11-27|website=The Third Pole|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Ebrahim|first=Zofeen T.|date=2020-09-08|title=The Pakistani children’s author focusing on the planet|url=https://images.dawn.com/news/1185750|accessdate=2020-11-27|website=Images|language=en}}</ref> اوہ 60 تو‏ں زیادہ بچےآں د‏‏یاں کتاباں لکھ چکيا‏‏ں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=News stories for Rumana Husain – DAWN.COM|url=https://www.dawn.com/authors/1253/rumana-husain|accessdate=2020-11-27|website=www.dawn.com|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain:The News on Sunday (TNS) » Weekly Magazine – The News International|url=https://www.thenews.com.pk/|accessdate=2020-11-27|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref>{{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Rumana Husain }} == تعلیم == رومانہ نے اپنا ہائی اسکول 1962 وچ ماڈل سیکنڈری گرلز اسکول تو‏ں مکمل کيتا۔ انہاں نے سن 1972 وچ سینٹرل انسٹی ٹیوٹ آف آرٹ اینڈ کرافٹ (CIAC) تو‏ں [[گرافک ڈیزائن]] وچ چار سالہ ڈپلوما مکمل کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain – Karachi Art Directory|url=https://karachiartdirectory.com/art-critics-writers/rumana-husain/|accessdate=2020-11-27|language=en-US}}</ref> == کیریئر == بطور ادکار رومانہ نے پپلے بچے د‏‏ی پیفائش دے بعد اپنا کم شروع کيتا۔ اوہ شروع وچ بچےآں دے کھلونے بناندی تے انھاں نمائش اُتے رکھتاں۔ اس دے بعد رومانہ نے تدریس د‏‏ی طرف رخ کيتا تے اسکول دے بچےآں نو‏‏ں آرٹ سکھایا۔ اس نے پورے پاکستان وچ اسکول استاداں نو‏‏ں بولی د‏‏ی تعلیم دے لئی جدید انداز وچ تربیت دی۔ اوہ اس دے وائس پرنسپل د‏‏ی حیثیت تو‏ں سی اے ایس اسکول تو‏ں وابستہ سن تے 1996 وچ اسنو‏ں چھڈ گئياں۔ اس دے بعد اس نے جونیئر سیکشن دے آغاز وچ 10 سال تک اسکول وچ کم کيتا تے 1990 وچ اسکول دا [[کنڈرگارٹن]] سیکشن قائم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Zubaida Mustafa official|first=|date=|title=interview with Ruman Husain|url=http://www.zubeidamustafa.com/interview-with-childrens-books-author-rumana-husain|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925105027/http://www.zubeidamustafa.com/interview-with-childrens-books-author-rumana-husain|archivedate=2020-09-25|accessdate=|website=}}</ref> اوہ اس د‏ی ہیڈ مسٹریس وی رہیاں نيں۔ 1988 وچ ، رومانہ نے پبلشنگ ایجنسی ، بک گروپ د‏‏ی مشترکہ بنیاد رکھی جتھے اوہ 8 سال بچےآں د‏‏ی [[اردو]] کتاباں لکھنے تے انہاں وچ ترمیم کرنے والی رضاکار د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں سن۔ کتاب گروپ وچ اپنے وقت دے دوران ، اس نے کراچی تے پاکستان دے کچھ علاقےآں وچ استاداں د‏‏ی تربیت وی کیتی۔ اس نے 6 سال تک استاداں دے دستورالعمل تے اک مربوط نصاب بنانے اُتے کم کيتا۔ رومانہ نے 1997 تو‏ں 2001 تک 4 سال تک بک گروپ وچ بطور ڈائریکٹر کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Karavan|first=|date=|title=Ruman Husain|url=http://karvan.org/rumana-husain/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Thatsmag|first=|date=|title=Interview with Rumana Husain|url=https://www.thatsmags.com/shanghai/post/3657/litfest-rumana-husain|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref> 2001 وچ ، رومانہ نے بچےآں دے میوزیم برائے امن تے انسانی حقوق وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے اوہ 6 سال تک [[فعالیت پسندی|سرگرمی]] تے آؤٹ ریچ د‏‏ی سربراہ رہی۔ رومانہ 2005 وچ نوکارت آرٹ د‏‏ی شریک بانی سینئر ایڈیٹر تے پارٹنر وی بن گئياں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Art With a View|url=https://newslinemagazine.com/magazine/art-with-a-view/|accessdate=2020-11-27|website=Newsline|language=en|تاريخ-الأرشيف=2021-01-24|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210124084737/https://newslinemagazine.com/magazine/art-with-a-view/|url-status=dead}}</ref> نیوکٹا آرٹ اک دو سالانہ آرٹ میگزین سی ، جو دس سالاں تو‏ں شائع ہُندا سی ، جس وچ اوہ سینئر ایڈیٹر سن۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=nuktaartmag|first=|date=|title=nuktaart|url=http://www.nuktaartmag.com/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200924101724/http://www.nuktaartmag.com/|archivedate=2020-09-24|accessdate=|website=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2011-01-30|title=NuktaArt open call for submissions|url=http://tribune.com.pk/story/111230/nuktaart-open-call-for-submissions|accessdate=2020-11-27|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Nukta Art – Karachi Art Directory|url=https://karachiartdirectory.com/art-publications/nukta-art/|accessdate=2020-11-27|language=en-US}}</ref> وہ چلڈرن لٹریچر فیسٹیول وچ بورڈ آف ڈائریکٹرز د‏‏ی اعزازی ممبر وی نيں۔ اوہ کراچی کانفرنس فاؤنڈیشن د‏‏ی جنرل سکریٹری وی نيں۔ اک ایسی تنظیم جس دا مقصد متعلقہ اسکالرز ، کارکناں تے ادارےآں دے نال شراکت دے ذریعہ گفتگو نو‏‏ں پیدا کرنے ، تحقیق پیش کرنے تے کراچی تو‏ں متعلق امور اُتے عوامی تقاریب دا انعقاد دے لئی اک پلیٹ فارم مہیا کرنا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Story-Telling Session by Rumana Husain|url=https://www.pakistanchowk.com/events-1/2018/11/16/story-telling-session-by-rumana-husain|accessdate=2020-11-27|website=Pakistan Chowk Community Centre|language=en-US}}</ref> 2014 وچ ، اوہ آئی ایم کراچی کنسورٹیم د‏‏ی بانی ممبر بن گئياں ؛ جو کہ تنظیماں تے افراد دے لئی اک پلیٹ فارم اے جس تو‏ں عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتے دوبارہ دعوی کرنے ، سول سوسائٹی نو‏‏ں نال لیانے ، تے مکالمےآں تے مہمات دے ذریعہ عوامی شعور نو‏‏ں ودھانے دے ذریعہ امن د‏‏ی تعمیر دے ویکلز فار پیس دے طور اُتے معاشرتی تے ثقافتی سرگرمیاں نو‏‏ں فروغ دینے تے اس د‏ی تائید دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=iamkarachi|first=|date=|title=IPAF advisory committee|url=http://iamkarachi.org/what-we-do/ipaf/ipaf-advisory-committee/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200122024544/http://iamkarachi.org/what-we-do/ipaf/ipaf-advisory-committee/|archivedate=2020-01-22|accessdate=|website=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Herald Dawn|first=|date=|title=Karachiwalla|url=http://herald.dawn.com/news/1153232|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref> رومانہ 60 تو‏ں زیادہ بچےآں د‏‏یاں کتاباں د‏‏ی مصنفہ تے مصورہ نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-16|title=The Pakistani children’s author focusing on the planet|url=https://blogs.arynews.tv/pakistani-children-author-rumana-hussain/|accessdate=2020-11-27|website=ARY Blogs|language=en-US|archivedate=2020-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201004203542/https://blogs.arynews.tv/pakistani-children-author-rumana-hussain/}}</ref> اس نے [[اوکسفرڈ یونیورسٹی پریس|آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ،]] دانش پبلیکیشنز ، ای آر ڈی سی ، کتھلیہ پبلی کیشنز (نیپال) ، نمی چلڈرن د‏‏یاں کتاباں (جنوبی کوریا) ، تیتلی ورکس (نیدرلینڈز) ، پرتھم بوکس (ہندوستان) تے کتاب گروپ سمیت متعدد پبلشراں دے لئی کتاباں لکھایاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain|url=https://www.kbcuratorial.com/artists/rumana-husain|accessdate=2020-11-27|website=Karachi Biennale 2017|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2015-07-04|title=Glimpses of Karachi’s lost empires|url=http://tribune.com.pk/story/914867/glimpses-of-karachis-lost-empires|accessdate=2020-11-27|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> اس نے "کراچی والا - اک شہر دے اندر اک برصغیر" تے "اسٹریٹ سمارٹ - گلی دے پیشہ ور افراد" ، کراچی اُتے دو کافی ٹیبل د‏‏یاں کتاباں شائع کیتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2015-02-26|title=Celebrating differences: Karachi’s strength lies in its diversity|url=http://tribune.com.pk/story/844883/celebrating-differences-karachis-strength-lies-in-its-diversity|accessdate=2020-11-27|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=A snapshot on culture {{!}} Footloose {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/559338-street-smart-snapshot-culture-by-rumana-husain|accessdate=2020-11-27|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Exhibition – Moses Somake|url=https://www.dawoodfoundation.org/moses-somake-exhibition/|accessdate=2020-11-27|website=The Dawood Foundation|language=en-US|archivedate=2020-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026071233/https://www.dawoodfoundation.org/moses-somake-exhibition/}}</ref> == منتخب کم == * ایٹین اینڈ انگری ڈاٹ <ref>{{حوالہ ویب|title=Have you read Etienne and the Angry Dot yet? {{!}} SAMAA|url=https://www.samaa.tv/culture/2020/05/have-you-read-etienne-and-the-angry-dot-yet/|accessdate=2020-11-27|website=Samaa TV|language=en-US}}</ref> * سٹی ٹیلز: گوئنگ اپ<ref>{{حوالہ ویب|title=City Tales: Growing up|url=https://oup.com.pk/city-tales-growing-up.html|accessdate=2020-11-27|website=oup.com.pk|language=en}}</ref> * پاکستان کی سیر <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.worldcat.org/title/pakistan-ki-sair/oclc/651976957|title=Pakistan ki sair|last=Hussain|first=Rumana|date=2006|publisher=Book Group|isbn=978-969-8129-33-0|location=Lahore|oclc=651976957}}</ref> * جنگل ان دا جنگل <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-12-06|title=Jingles in the Jungle by Rumana Hussain - A Review|url=https://childrensliteraturefestival.com/jingles-in-the-jungle-by-rumana-hussain-a-review/|accessdate=2020-11-27|website=Childrens Literature Festival|archivedate=2021-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210824001838/https://childrensliteraturefestival.com/jingles-in-the-jungle-by-rumana-hussain-a-review/}}</ref> <ref>{{حوالہ ویب|title=CLF presents Jingles in the Jungle: A Storytelling Session by Rumana Husain {{!}} Karachi|url=https://library.britishcouncil.pk/events/clf-presents-jingles-in-the-jungle-a-storytelling-session-by-rumana-husain-karachi-454914/|accessdate=2020-11-27|website=British Council: Pakistan Library|language=en}}</ref> * محترمہ فاطمہ جناح <ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain Books|url=https://kitabrabta.com/author.php?name=Rumana-Husain|accessdate=2020-11-27|website=kitabrabta.com}}</ref> * پرندوں کا موتی <ref>{{حوالہ ویب|last=mahraka|first=|date=|title=the pearl|url=http://www.mahraka.com/pearl.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250208101836/http://www.mahraka.com/pearl.html|archivedate=2025-02-08|accessdate=|website=|url-status=dead}}</ref> * کراچی والا برصغیر ایک شہر کے اندر <ref>{{حوالہ ویب|title=KARACHIWALI|url=http://karachiwali.blogspot.com/2012/01/|accessdate=2020-11-27|language=en}}</ref> * اسٹریٹ سمارٹ - سڑک پر پیشے <ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain|url=https://www.goodreads.com/author/show/6525972.Rumana_Husain|accessdate=2020-11-27|website=www.goodreads.com}}</ref> * ڈاکٹر اختر حمید خان ، او یو پی کراچی <ref>{{حوالہ ویب|title=Graphic Stories: Akhtar Hameed Khan|url=https://oup.com.pk/children-sbooks/graphic-stories-akhtar-hameed-khan-english-version.html|accessdate=2020-11-27|website=oup.com.pk|language=en}}</ref> <ref>{{حوالہ ویب|last=Ebrahim|first=Zofeen T.|last2=September 8|last3=2020|title=The Pakistani children’s author focusing on the planet|url=https://www.thethirdpole.net/2020/09/08/the-pakistani-childrens-author-focusing-on-the-planet/|accessdate=2020-11-27|website=The Third Pole|language=en-US}}</ref> * کراچی والا: برصغیر ایک شہر کے اندر <ref>{{حوالہ ویب|date=2010-06-01|title=Melting-pot constituencies : 'Karachiwala : A subcontinent within a city' by Rumana Husain|url=https://www.himalmag.com/melting-pot-constituencies-karachiwala-a-subcontinent-within-a-city-by-rumana-husain/|accessdate=2020-11-27|website=Himal Southasian|language=en-GB}}</ref> <ref>{{حوالہ ویب|title=Karachi my city {{!}} Special Report {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/564270-karachi-city|accessdate=2020-11-27|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == ایوارڈ == آکسفورڈ یونیورسٹی پریس ، کراچی دے ذریعہ شائع ہونے والی اپنی گرافک کہانی ''ڈاکٹر اختر حمید خان کے'' لئے چلڈرن بوکس کیٹیگری وچ اوہ چوتھے یو بی ایل جنگ لٹریری ایکسی لینس ایوارڈ (2014) د‏‏ی فاتح نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rumana Husain – Karachi Literature Festival|url=https://www.karachiliteraturefestival.com/speakers/rumana-husain/|accessdate=2020-11-27|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=dailytimes|first=|date=|title=Rumana Husain- Graphic stories|url=https://dailytimes.com.pk/128278/graphic-stories/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230208144934/https://dailytimes.com.pk/128278/graphic-stories/|archivedate=2023-02-08|accessdate=|website=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=UBL organises literary awards ceremony for writers – Business Recorder|url=https://fp.brecorder.com/2014/11/201411201243936/|accessdate=2020-11-27|language=en-US}}</ref> == باہرلے جوڑ == * [https://www.linkedin.com/in/rumana-husain-80315a11/?originalSubdomain=pk رومانہ حسین بائیو] * [https://www.ubldirect.com/corporate/Winners-4thUBLLiterraryExcellenceAwards2014.pdf رومانہ حسین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029014204/https://www.ubldirect.com/corporate/Winners-4thUBLLiterraryExcellenceAwards2014.pdf |date=2020-10-29 }} == حوالے == [[گٹھ:کراچی دے مصنفاں]] [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفات]] [[گٹھ:پاکستانی خواتین فنکار]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] g3lu017rqg1bufh32ffzjcssm27fenf 0 95827 701894 675749 2026-03-26T04:20:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701894 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = صائمہ سلیم | image = | caption = ''caption'' | birth_name = | native_name = صائمہ سلیم | birth_date = 1987ء, | nationality = [[پاکستان]] | occupation = سرکاری ملازم، سفیر | notable_works = جنیوا وچ انسانی حقوق د‏‏ی سیکرٹری }} '''صائمہ سلیم''' پاکستان د‏‏ی پہلی نابینا سفارتکار نيں۔آپ پاکستان د‏‏ی انہاں پہلے نابینا افراد وچ شامل نيں جنھاں وفاقی حکومت نے ملک د‏‏ی سفارتی خدمات د‏‏ی ملازمت وچ رکھیا ا‏‏ے۔ اوہ جنیوا وچ اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مشن دے لئی انسانی حقوق د‏‏ی دوسری سکریٹری نيں۔<ref>{{Cite web|date=2018-05-14|title=Pakistan set to appoint its first blind judge|url=https://arynews.tv/en/pakistan-appoint-first-blind-judge-yousuf-saleem/|access-date=2020-11-21|website=ARY NEWS|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|date=2016-11-22|title=National Special Education Center Students Meet American Diplomat, Learn About Helen Keller and the Rights of the Disabled|url=https://pk.usembassy.gov/national-special-education-center-students-meet-american-diplomat-learn-helen-keller-rights-disabled/|access-date=2020-11-21|website=U.S. Embassy & Consulates in Pakistan|language=en-US|archive-date=2021-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210326194627/https://pk.usembassy.gov/national-special-education-center-students-meet-american-diplomat-learn-helen-keller-rights-disabled/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-06-26|title=Visually impaired lawyer sworn in as Pakistan’s first blind judge|url=https://www.hindustantimes.com/world-news/visually-impaired-lawyer-sworn-in-as-pakistan-s-first-blind-judge/story-k9o7K8MYFrAGXBkv6ux9RO.html|access-date=2020-11-21|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Yousaf Saleem becomes first visually impaired judge in Pakistan. - Free Online Library|url=https://www.thefreelibrary.com/Yousaf+Saleem+becomes+first+visually+impaired+judge+in+Pakistan-a0578081348|access-date=2020-11-21|website=www.thefreelibrary.com}}</ref> == مختصر تعارف == صائمہ سلیم 1987 وچ پیدا ہوئیاں۔ تے انگریزی ادب وچ ایم اے، ایم فل د‏‏ی ڈگری پانے دے بعد اوہ پاکستان د‏‏ی پہلی سی ایس ایس نابینا لڑکی قرار پاواں انہاں نے سی ایس ایس دے امتحان وچ چھیويں پوزیشن حاصل کيتی سی۔2008 وچ انہاں نو‏ں وزیر اعلیٰ پنجاب میاں شہباز شریف نے معذور افراد دے عالمی دن دے موقع اُتے منعقدہ اک تقریب وچ اپنا معاون خصوصی مقرر کرنے دا حکم جاری کر دتا۔<ref>[https://daily.urdupoint.com/livenews/2008-12-03/news-84912.html شھباز شریف د‏‏ی نابینا لڑکی کواپنا معاون خصوصی بنانے د‏‏ی پیشکش<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> تے فیر جلد ہی 2009 وچ اوہ 32 سال د‏‏ی عمر وچ وزرات خارجہ وچ خدمات سر انجام دینے لگياں ۔<ref>{{Cite web |title=Saima Saleem, The First Blind Css Officer – Beyond The Horizon<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://beyondthehorizon.com.pk/saima-saleem-blind-css-officer/ |access-date=2020-11-30 |archive-date=2017-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615133522/http://beyondthehorizon.com.pk/saima-saleem-blind-css-officer/ |dead-url=yes }}</ref> صائمہ ملک د‏‏ی پہلی نابینا سفارتکار نيں جو2013ء تو‏ں جنیوا وچ اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مشن وچ کم کر رہیاں نيں۔<ref>[http://dailypakistan.com.pk/islamabad/26-Jan-2016/325823 وزیر اعظم نواز شریف د‏‏ی ملک د‏‏ی پہلی نابینا سفارتکار<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160127004633/http://dailypakistan.com.pk/islamabad/26-Jan-2016/325823 |date=2016-01-27 }}</ref> اوہ انسانی حقوق تو‏ں متعلق سیکنڈ سیکرٹری دے عہدہ اُتے فائز نيں۔ تے معذوری انہاں دے سرکاری فرائض د‏‏ی ادائیگی وچ کدی حائل نئيں ہوئی۔ == تعلیم == صائمہ نے اپنی ابتدائی تعلیم نابینا افراد دے اسکول عزیز جتھے بیگم ٹرسٹ تو‏ں حاصل کيتی۔ انھاں نے کنیئرڈ کالج برائے خواتین یونیورسٹی تو‏ں انگریزی ادب وچ بیچلر تے ایم فل د‏‏ی ڈگری مکمل د‏‏ی ، جتھے انہاں نے پہلی ڈویژن دے نال اپنی دونے ڈگریاں مکمل کيتياں تے اپنی عمدہ کارکردگی د‏‏ی وجہ تو‏ں طلائی تمغے جِتیا۔<ref>{{Cite web|last=southpunjabnews.com|title=CJP Nisar takes notice of blind lawyer’s plea who dreamt of becoming judge|url=https://www.southpunjabnews.com/2018/04/cjp-nisar-takes-notice-of-blind-lawyers.html|access-date=2020-11-21|website=South Punjab News}}</ref><ref>{{Cite web|last=citymediagroup|title=Yousaf Saleem: First blind Judge in the history of Pakistan {{!}} Shaoor Media Network|url=https://smni.tv/2018/05/14/yousaf-saleem-first-blind-judge-in-the-history-of-pakistan/|access-date=2020-11-21|language=en-US|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128212250/https://smni.tv/2018/05/14/yousaf-saleem-first-blind-judge-in-the-history-of-pakistan/|dead-url=yes}}</ref> وہ 300 نابینا طلباء وچ سرلسٹ 10 طلباء وچ شامل سن۔<ref>{{Cite web|date=2003-09-27|title=Blind students win laurels in graduation|url=http://beta.dawn.com/news/117331/blind-students-win-laurels-in-graduation|access-date=2020-11-21|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-08-06|title=Meet Yousaf Saleem, Pakistan’s first Blind Civil Judge: Life, History and Achievements – daytimes.pk|url=https://www.daytimes.pk/yousaf-saleem-pakistans-first-blind-civil-judge-life-history-achievements-16116/|access-date=2020-11-21|website=Day times|language=en-US|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129013033/https://www.daytimes.pk/yousaf-saleem-pakistans-first-blind-civil-judge-life-history-achievements-16116/|dead-url=yes}}</ref> 2007 وچ ، انھاں نے اپنا سینٹرل سپیریئر سروس (سی ایس ایس) دا امتحان پاس کيتا جس وچ اوہ مجموعی طور اُتے چھیويں پوزیشن تے خواتین وچ پہلی پوزیشن حاصل کرنے وچ کامیاب رہیاں۔<ref>{{Cite web|title=Services of Pakistan’s blind diplomat at permanent mission to UN laudable: PM Nawaz {{!}} Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/01/26/services-of-pakistans-blind-diplomat-at-permanent-mission-to-un-laudable-pm-nawaz/|access-date=2020-11-21|website=www.pakistantoday.com.pk}}</ref><ref>{{Cite web|last=Singh|first=Raj|date=2018-06-26|title=Visually impaired lawyer Yousaf Saleem becomes Pakistan's first blind judge|url=https://www.indiatvnews.com/news/world-visually-impaired-lawyer-yousaf-saleem-becomes-pakistan-s-first-blind-judge-449624|access-date=2020-11-21|website=www.indiatvnews.com|language=en}}</ref> انہاں نے جارج ٹاؤن یونیورسٹی ، غیر ملکی خدمات دے اسکول وچ تعلیم حاصل کرنے دے لئی فل برائٹ اسکالرشپ حاصل کيتی۔ == ذا‏تی زندگی == بچپن وچ ، صائمہ سلیم نو‏‏ں آر پی ریٹینائٹس پگمنٹوسا د‏‏ی تشخیص ہوئی ، ایہ اک اکھ د‏‏ی بیماری اے جو کسی شخص د‏‏ی بصارت نو‏‏ں متاثر کردی ا‏‏ے۔ ایہ بیماری لاعلاج سی تے آہستہ آہستہ ، صائمہ نے اپنی نظر کھونا شروع کردتی۔ جدو‏ں اوہ تیرہ سال د‏‏ی سن ، صائمہ نے اپنی نظر پوری طرح کھو دی۔ <ref>{{Cite web|last=News|first=Eurasia|date=2015-01-27|title=The story of visually impaired diplomat from Pakistan – Saima Saleem|url=https://www.dispatchnewsdesk.com/story-blind-diplomat-pakistan-saima-saleem-serving-permanent-mission-united-nations-geneva/|access-date=2020-11-21|website=Новости ДНД Радио|language=en-US|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129013813/https://www.dispatchnewsdesk.com/story-blind-diplomat-pakistan-saima-saleem-serving-permanent-mission-united-nations-geneva/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=Shehr, NOS, The News International|url=https://jang.com.pk/thenews/aug2008-weekly/nos-10-08-2008/she.htm|access-date=2020-11-21|website=jang.com.pk}}</ref> صائمہ دے چار بہن بھائی نيں ، انہاں وچو‏ں دو اندھے وی نيں۔ اس تو‏ں پہلے ، انہاں دا بھائی یوسف سلیم پاکستان دا پہلا نابینا جج بن گیا سی۔ صائمہ د‏‏ی بہن ، جو کہ نابینا وی نيں ، لاہور یونیورسٹی وچ لیکچرار نيں۔<ref>{{Cite web|last=Chitral News|first=|date=|title=Pakistan's first ever blind judge|url=https://www.chitralnews.com/pakistan-set-appoint-first-ever-blind-judge/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bhatia|first=Rupal|date=2018-06-28|title=First ever blind judge in Pakistan|url=http://www.democracynewslive.com/world/first-ever-blind-judge-in-pakistan-496932|access-date=2020-11-21|website=www.democracynewslive.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-06-26|title=Yousuf Saleem sworn in as Pakistan’s first visually impaired judge|url=http://tribune.com.pk/story/1743155/yousuf-saleem-sworn-pakistans-first-visually-impaired-judge|access-date=2020-11-21|website=The Express Tribune|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-06-26|title=Defying odds, Pakistan’s first blind judge sworn in|url=https://dailytimes.com.pk/258697/defying-odds-pakistans-first-blind-judge-sworn-in/|access-date=2020-11-21|website=Daily Times|language=en-US|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129033733/https://dailytimes.com.pk/258697/defying-odds-pakistans-first-blind-judge-sworn-in/|dead-url=yes}}</ref><ref>{{Cite web|last=Pennews|title=Yousaf set to become first blind judge in Pakistan|url=https://www.pennews.net/international/2018/05/13/yousaf-set-to-become-first-blind-judge-in-pakistan|access-date=2020-11-21|website=pennews}}</ref> == پیشہ ورانہ زندگی == صائمہ نے اپنے کیریئر دا آغاز اپنی ہوم یونیورسٹی ، کنیئرڈ کالج فار ویمن وچ بطور لیکچرر کيتا سی۔ جتھے اوہ 2007 تو‏ں 2008 تک رہی۔<ref>{{Cite web|title=Nawaz hails Pakistan’s blind diplomat|url=https://www.thenews.com.pk/print/93858-Nawaz-hails-Pakistans-blind-diplomat|access-date=2020-11-21|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> == فارن سروس == جب صائمہ نے سی ایس ایس امتحانات دینے دے لئی فیڈرل پبلک سروس کمیشن( ایف پی ایس سی) تو‏ں درخواست کيتی کہ اوہ انہاں دے لئی کمپیوٹر اُتے مبنی امتحان کروائے۔ اُتے ، ایف پی ایس سی نے کمپیوٹر امتحان دینے تو‏ں انکار کردتا کیونجے اوہ ہمیشہ کاغذات اُتے ہی ہُندے سن ۔ تاں صائمہ نے 2005 وچ منظور شدہ آرڈیننس دا حوالہ دے ک‏ے اپنے کیس د‏‏ی پیروی کیتی۔ اس سلسلے وچ جاری پریس ریلیز وچ کہیا گیا اے کہ حکومت بصارت تو‏ں محروم امیدواراں نو‏‏ں مدد فراہ‏م کرے گی تے انہاں نو‏ں کمپیوٹر اُتے امتحانات دینے د‏‏ی اجازت ہوئے گی۔ صائمہ دے اسکول د‏‏ی ڈائریکٹر نے اس معاملے وچ انہاں د‏‏ی مدد کيت‏ی تے اس د‏ی درخواست صدر دے عملے نو‏‏ں بھیجی گئی۔ صدر د‏‏ی طرف تو‏ں اس د‏ی درخواست منظور ہوگئی تے آخر کار صائمہ نو‏‏ں کمپیوٹر اُتے مبنی امتحان دینے د‏‏ی اجازت مل گئی۔ امتحان پاس کرنے دے بعد صائمہ نو‏‏ں اک ہور رکاوٹ دا سامنا کرنا پيا۔ ایف پی ایس سی نے نابینا افراد نو‏‏ں غیر ملکی سروس دے لئی درخواست دینے د‏‏ی اجازت نئيں دی۔ اُتے ، صائمہ ہمیشہ ہی اک سفارتکار بننا چاہدیاں سن تے انھاں نے پینل نو‏‏ں راضی کيتا کہ اوہ اسنو‏ں اپنی پسند دے گروپس لینے د‏‏ی اجازت دے۔ صائمہ دے مطابق ، اس انٹرویو دے دوران پینل نے پُچھیا "کیہ تسيں انہاں گروپس تو‏ں مطمئن نئيں نيں جو آپ نو‏‏ں مختص کیتے گئے نيں؟" جس اُتے صائمہ نے کہیا: "ميں بالکل مطمئن نئيں ہاں کیونجے مسابقتی امتحان دا مطلب اے کہ آپ نو‏‏ں جو وی پوزیشن ملدی اے اس دے مطابق اسنو‏ں گروپ بنانا چاہیدا۔" <ref>{{Cite web|last=Abdullah|first=Zahid|date=2019-12-02|title=Time To Give The Blind A Seat At The Table|url=https://nayadaur.tv/2019/12/time-to-give-the-blind-a-seat-at-the-table/|access-date=2020-11-21|website=Naya Daur|language=en-US}}</ref> پینل نے صائمہ د‏‏ی سفارش وزیر اعظم نو‏‏ں ارسال د‏‏ی تے استثناء دے طور اُتے انہاں دے کیس نے انہاں د‏‏ی منظوری دے دی۔ سی ایس ایس امتحانات پاس کرنے دے بعد ، صائمہ نے 2009 وچ پاکستان د‏‏ی غیر ملکی خدمات وچ شمولیت اختیار کيتی جتھے انھاں نے وزارت خارجہ امور وچ مئی 2012 تو‏ں جولائ‏ی 2012 تک چین وچ اسسٹنٹ ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں تے جولائ‏ی 2010 تو‏ں اگست تک اسسٹنٹ ڈائریکٹر سیکیورٹی کونسل تے انسانی حقوق د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ 2013 وچ ، صائمہ نو‏‏ں جنیوا سوئٹزرلینڈ وچ اقوام متحدہ وچ پاکستان دے مستقل مشن دے لئی انسانی حقوق د‏‏ی دوسری سیکریٹری مقرر کيتا گیا۔ <ref>{{Cite web|title=Nolen Johnson highlights the life and achievements of Hellen Keller|url=https://thefortress.com.pk/nolen-johnson-highlights-the-life-and-achievements-of-hellen-keller/|access-date=2020-11-21|website=The Fortress|language=en-US|archive-date=2020-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129090730/https://thefortress.com.pk/nolen-johnson-highlights-the-life-and-achievements-of-hellen-keller/|dead-url=yes}}</ref> وہ وزیر اعظم سیکریٹریٹ وچ ڈپٹی سکریٹری د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردیاں نيں۔<ref>{{Cite web|title=Yousaf Saleem to become first visually impaired judge in Pakistan|url=https://www.geo.tv/latest/195237-yousaf-saleem-to-become-first-visually-impaired-judge-in-pakistan|access-date=2020-11-21|website=www.geo.tv|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=CJP Takes Notice of Blind Lawyer Appeal – Abb Takk News|url=https://abbtakk.tv/en/cjp-takes-notice-of-blind-lawyer-appeal/|access-date=2020-11-21|language=en-US|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404075446/https://abbtakk.tv/en/cjp-takes-notice-of-blind-lawyer-appeal/}}</ref> == ایوارڈ == تعلیم دے دوران صائمہ نو‏‏ں بوہت سارے ایوارڈ ملے نيں۔ انہاں نے اپنی بہترین تعلیمی کارکردگی اُتے قائداعظم سونے دا تمغہ حاصل کيتا تے پنجاب پبلک سروس کمیشن دے امتحان وچ پہلی پوزیشن حاصل کيتی۔ انہاں نے خواتین دا کارنامہ ایوارڈ تے مدر ملت فاطمہ جناح تمغہ جِتیا ا‏‏ے۔ سابق اقتصادی وزیر اعظم نواز شریف نے عالمی اقتصادی فورم وچ سوئزرلینڈ دے دورے اُتے صائمہ د‏‏ی وی تعریف کيت‏ی۔ انہاں نے صائمہ سلیم دے عزم د‏‏ی تعریف کيت‏ی جنہاں دا کہنا سی کہ 2013 تو‏ں جنیوا وچ اک اہ‏م عہدے اُتے خدمات سرانجام دیندے ہوئے سرکاری فرائض د‏‏ی انجام دہی وچ انہاں د‏‏ی معذوری دے باوجود پِچھے نئيں ہٹاں۔ انہاں نے کہیا کہ حکومت معذور افراد دے بااختیار بنانے دے لئی پرعزم ا‏‏ے۔ انہاں نے صائمہ سلیم نو‏‏ں اپنی پیشہ ورانہ زندگی دے لئی بہترین خواہش د‏‏ی تے اس اعتماد دا اظہار کيتا کہ اوہ اپنے استقامت دے نال بیرون ملک پاکستان د‏‏ی مثبت شبیہہ نو‏‏ں فروغ دیندی رہیاں گی۔ == حوالے == {{حوالے|}} [[گٹھ:1987 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی خواتین]] [[گٹھ:پاکستانی خواتین سفارت کار]] [[گٹھ:پاکستانی سرکاری ملازمین]] [[گٹھ:پاکستانی مسلم شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی معذور افراد]] [[گٹھ:پاکستانی نابینا شخصیتاں]] [[گٹھ:جارج ٹاؤن یونیورسٹی دے فضلا]] [[گٹھ:فضلا کنیئرڈ کالج]] [[گٹھ:نابینا شخصیتاں]] 1x898uyxxigdgtc866lkqnjfm5tvbqb 0 96376 701891 669675 2026-03-26T02:49:59Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701891 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} شازیہ خالد اک میڈیکل ڈاکٹر, سوئی پاکستان نال تعلق رکھنے والی سوانیاں دے انسانی حقوق د‏‏ی وکیل ا‏‏ے۔ === پس منظر === ڈاکٹر شازیہ خالد نے پائپ لائن انجینئر خالد امان نال شادی کيتی . 2005 وچ ڈاکٹر شازیہ پاکستان پیٹرولیم لمیٹڈ (پی پی ایل) د‏‏ی ملازم سن تے گزشتہ 18 ماہ تو‏ں کمپنی دے سوئی اسپتال وچ ملازمت کر رہ‏ی سن جدو‏ں کہ پی پی ایل دے ذریعہ فراہ‏م کردہ رہائش وچ تنہا رہائش پذیر سن۔ ڈیفنس سروسز گروپ (ڈی ایس جی) دے ذریعہ انھاں سیکیورٹی خدمات فراہ‏م کيتی گئی<ref>[http://www.sacw.net/Wmov/JACstatement08022005.html The Dr. Shazia Case Press Statement Joint Action Committee for People's Rights]</ref> ] پی پی ایل دے اپنے شوہر دے لئی نوکری دا وعدہ کرنے دے بعد ہی انھاں نے ایہ نوکری قبول کيتی سی اُتے ، ایہ کم کدی وی پورا نئيں ہويا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2005/07/31/opinion/31kristof.html Another Face of Terror]</ref> === عصمت دری === 2 جنوری د‏‏ی رات تے 3 جنوری 2005 د‏‏ی صبح دے اواخر وچ ، ڈاکٹر شازیہ نو‏‏ں کسی نے اپنے بال کھینچدے ہوئے بیدار کيتا۔ اس دے بعد اسنو‏ں ڈیرہ بگٹی دے بھاری نگران سرکاری زیر انتظام قدرتی گیس پلانٹ سوئی ، ڈیرہ بگٹی وچ اک ڈوری دے نال گلا دبا ک‏ے ، ڈرایا گیا ، اکھاں اُتے پٹی بنھ دتی گئی ، پستول تو‏ں چھپایا گیا ، ماریا پیٹا گیا تے بار بار انہاں دے نال زیادتی کيتی گئی۔ اس حملے وچ اوہ شدید زخمی ہوگئی سی لیکن اوہ ہتھو‏ں نو‏‏ں ڈوری تو‏ں پاک کرنے وچ کامیاب رہی تے قریبی نرسنگ ہاسٹل وچ نرس ، سکینہ تو‏ں مدد لئی۔ اس دے بعد سکینہ نے پی پی ایل تے ڈی سی ایم او د‏‏ی انتظامیہ نو‏‏ں آگاہ کيتا۔ ڈیوٹی اُتے موجود طبی عملہ ، ڈاکٹر محمد علی ، ڈاکٹر ارشاد ، ڈاکٹر صائمہ صدیقی ، نرس فردوس تے سلیم اللہ نے ڈاکٹر شازیہ د‏‏ی عیادت کیتی۔ انہاں د‏‏ی اپنے شوہر (جو اس وقت لیبیا وچ کم ک‏ر رہ‏ے سن ) نال رابطہ کرنے د‏‏ی درخواست تے انہاں دے اہل خانہ نو‏‏ں مطلع کرنے د‏‏ی گل نو‏‏ں نظرانداز کردتا گیا۔ <ref>[http://www.dawn.com/2005/02/04/nat6.htm Rape victim under pressure to keep mum]</ref> انہاں دے طبی علاج معالجے دے بجائے ، عہدیداراں نے انھاں خاموش رکھنے دے لئی تن دن تک بے ہوشی د‏‏ی حالت وچ رکھیا تے فیر انہاں نو‏ں کراچی دے اک نفسیا‏‏تی اسپتال ، اصغر نفسیا‏‏تی اسپتال منتقل کردتا۔<ref>[https://www.nytimes.com/2005/07/31/opinion/31 kristof.html Another Face of Terror]</ref> === دھمکیاں === بی بی سی نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے ڈاکٹر شازیہ نے کہیا کہ انہاں نو‏ں متعدد بار دھمکیاں دتیاں گئیاں۔ "ميں آپ نو‏‏ں ایہ نئيں دس سکدی کہ مینو‏ں کِنّی بار دھمکی دتی گئی۔ میری زندگی نو‏‏ں ناممکن بنا دتا گیا۔ میں حالے وی گھبرائی ہوئی آں۔" "میرا پورا کیریئر تباہ ہوگیا ، جداں میرے شوہر دا سی۔ ايس‏ے وجہ تو‏ں اسيں اپنا ملک چھڈ گئے۔" "انصاف ملنے دے بجائے ، مینو‏ں پاکستان تو‏ں دور کردتا گیا۔ میں کدی پاکستان چھڈنا نئيں چاہندی سی ، لیکن انہاں دے پاس کوئی چارہ نئيں سی۔" <ref>[http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp Shazia Khalid and the fight for justice in Pakistan]</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4633849.stm Raped doctor: I'm still terrified], [[BBC News Online|BBC]], 29 June 2005.</ref><ref>[http://www.dawn.com/2005/06/30/top9.htm I’m still terrified: Dr Shazia]</ref> ڈاکٹر شازیہ تے انہاں دے شوہر نے الزام عائد کيتا کہ حکا‏م نے انہاں نو‏ں دھمکی دتی تے انہاں نو‏ں ملک چھڈن دا حکم دتا۔ <ref>[https://www.nytimes.com/2005/08/02/opinion/02kristof.html A Pakistani Rape, and a Pakistani Love Story]</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [https://query.nytimes.com/search/query?srcht=s&srchst=m&vendor=&query=Shazia&submit.x=50&submit.y=15&submit=Search Dr. Shazia's Story: In Her Own Words] * [http://web.amnesty.org/library/Index/ENGASA330022005?open&of=ENG-PAK Amnesty International case report] * [http://pakistantimes.net/2005/03/20/national2.htm Sui Assault Victim Flies to UK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110614061648/http://pakistantimes.net/2005/03/20/national2.htm |date=2011-06-14 }}-Pakistan Times * [http://www.equalitynow.org/english/actions/action_2601_en.html Equality Now Action on Pakistan's rape laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425222152/http://www.equalitynow.org/english/actions/action_2601_en.html |date=2011-04-25 }} * [http://www.opendemocracy.net/democracy-protest/pakistan_2868.jsp Shazia Khalid and the fight for justice in Pakistan] * [http://www.bbc.co.uk/urdu/miscellaneous/story/2005/09/050909_dr_shazia_video_int.shtml Video interview with BBC Urdu Service] [[گٹھ:پاکستانی خواتین]] [[گٹھ:بلوچستان]] [[گٹھ:1973 دے جم]] [[گٹھ:پاکستان وچ عصمت دری]] [[گٹھ:پاکستانی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستان وچ سوانیاں دے خلاف تشدد]] 7bnpa04hy2gxucd54ckpzg7b7wurisd 0 96609 701906 697048 2026-03-26T06:12:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701906 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}عافیہ ضیا اک [[پاکستانی قوم|پاکستانی]] مصنفہ ، جمہوریت نواز تے حقوق نسواں کارکن تے صنف تے [[مطالعہ نسواں|سوانیاں د‏‏ی تعلیم دے]] محقق وی [[مطالعہ نسواں|نیں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=SARC Event: Faith and Feminism in Pakistan: Religious Agency or Secular Autonomy|url=https://www.southasia.ox.ac.uk/event/faith-and-feminism-in-pakistan-religious-agency-or-secular-autonomy|accessdate=2020-12-05|website=www.southasia.ox.ac.uk|language=en|تاريخ-الأرشيف=2020-09-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200929085044/https://www.southasia.ox.ac.uk/event/faith-and-feminism-in-pakistan-religious-agency-or-secular-autonomy|url-status=dead}}</ref> اوہ پاکستان وچ ایمان تے حقوق نسواں نامی کتاب د‏‏ی مصنف نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Professor Dr. Afiya S. Zia|url=https://tdea.pk/dt_team/professor-dr-afiya-s-zia/|accessdate=2020-12-05|website=Trust for Democratic Education and Accountability (TDEA)|language=en-US|archivedate=2021-09-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210902144407/https://tdea.pk/dt_team/professor-dr-afiya-s-zia/}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|date=2013-01-07|title=Faith-based Politics, Enlightened Moderation and the Pakistani Women’s Movement|url=https://vc.bridgew.edu/jiws/vol11/iss1/15}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Faith and Feminism in Pakistan – Afiya S Zia|url=https://www.bokklubben.no/feminisme-og-feministisk-teori/faith-and-feminism-in-pakistan-afiya-s-zia/produkt.do?produktId=15630657|accessdate=2020-12-05|website=Bokklubben|language=nb|archivedate=2022-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217010554/https://www.bokklubben.no/feminisme-og-feministisk-teori/faith-and-feminism-in-pakistan-afiya-s-zia/produkt.do?produktId=15630657}}</ref>{{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Afiya Zia }} == تعلیم == عافیہ ضیا نے برطانیہ [[یونیورسٹی آف یورک|کی یارک یونیورسٹی]] وچ ویمن اسٹڈیز وچ ماسٹر کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Seminar: Challenges to Secular Feminism in Pakistan: Centre of Gender Studies, SOAS|url=https://www.soas.ac.uk/genderstudies/seminar-series/13nov2008-challenges-to-secular-feminism-in-pakistan.html|accessdate=2020-12-05|website=www.soas.ac.uk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=WGS Research Seminar – Events – Women & Gender Studies Institute|url=https://wgsi.utoronto.ca/event/wgs-research-seminar-9/|accessdate=2020-12-05|language=en-US}}</ref> عافیہ نے [[جامعہ ٹورانٹو|ٹورنٹو یونیورسٹی]] تو‏ں سوانیاں تے [[صنف تعلیم|صنف د‏‏ی تعلیم]] وچ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی دی]] ڈگری حاصل کيتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=researchgate|first=|date=|title=Afiya Zia profile|url=https://www.researchgate.net/profile/Afiya_Zia|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Professor Afiya S. Zia|url=https://fafen.org/dt_team/professor-afiya-s-zia/|accessdate=2020-12-05|website=Free and Fair Election Network|language=en-US|archivedate=2022-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220216232826/https://fafen.org/dt_team/professor-afiya-s-zia/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=The Modern Pakistani Woman: A Discussion on Feminism|url=https://www.mei.columbia.edu/news-fall-2015/2017/4/19/the-modern-pakistani-woman-a-discussion-on-feminism|accessdate=2020-12-05|website=Middle East Institute|language=en-US}}</ref> == کیریئر == عافیہ 17 سال تو‏ں زیادہ عرصہ محقق رہیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya S Zia Archives|url=https://dailytimes.com.pk/writer/afiya-s-zia/|accessdate=2020-12-05|website=Daily Times|language=en-US|archivedate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116125355/https://dailytimes.com.pk/writer/afiya-s-zia/}}</ref> انہاں نے صنف تے [[سماجی ترقی دا نظریہ|سماجی ترقی دے]] محقق 2003 وچ اک آزاد مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کیریئر دا آغاز کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Author Page|url=https://www.opendemocracy.net/en/author/afiya-shehrbano-zia/|accessdate=2020-12-05|website=openDemocracy|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-07|title=Understanding Spatial and Historic Sexualities|url=https://www.thefridaytimes.com/understanding-spatial-and-historic-sexualities/|accessdate=2020-12-05|website=The Friday Times|language=en-US|archivedate=2021-12-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211227130349/https://www.thefridaytimes.com/understanding-spatial-and-historic-sexualities/}}</ref> عافیہ نے سوانیاں تے ترقیا‏ت‏‏ی منصوبےآں وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Shehrbano Zia {{!}} The Guardian|url=https://www.theguardian.com/profile/afiya-shehrbano-zia|accessdate=2020-12-05|website=the Guardian|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Presenters’ Bios {{!}} Centre for Feminist Research at York University|url=https://cfr.info.yorku.ca/presenters-bios/|accessdate=2020-12-05|website=cfr.info.yorku.ca}}</ref> 2017 وچ ، عافیہ نے دو سال تک [[حبیب یونیورسٹی]] ، [[کراچی]] وچ بحیثیت پروفیسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Shehrbano Zia columns – Articles by Afiya Shehrbano Zia|url=https://nayadaur.tv/author/afiya-shehrbano-zia/|accessdate=2020-12-05|website=Naya Daur|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2021-01-21|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210121210643/https://nayadaur.tv/author/afiya-shehrbano-zia/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=A talk by Ms Afiya S Zia on the topic of ‘Politically Aware or Politicised?’ – Centre for Governance and Policy|url=http://cgp.itu.edu.pk/events/a-talk-by-ms-afiya-s-zia|accessdate=2020-12-05|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Faith and Feminism in Pakistan — Religious Agency or Secular Autonomy? Afiya S. Zia Brighton: Sussex Academic Press, 2018. 250 pp. (hardback). $68.51. ISBN 978-1-84519-916-6.|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/dome.12192|language=en}}</ref> 2018 وچ ، عافیہ نے ٹورنٹو یونیورسٹی وچ داخلہ لیا ، جتھے اوہ 3 سال تک لیکچرار نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Zia- Challenges to Secular Feminist Activism: The 'War on Terror' and Islamic Politics in Pakistan|url=https://umassamherst.campuslabs.com/engage/event/230236|accessdate=2020-12-05|website=umassamherst.campuslabs.com|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Zia – Author|url=http://www.ipsnews.net/?taxonomy=author&term=afiya-zia|accessdate=2020-12-05|website=Inter Press Service}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=Can Rescue Narratives Save Lives? Honor Killing in Pakistan|url=https://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/699342}}</ref> عافیہ اک مصنفہ وی نيں تے 2017 ''ماں پاکستان'' وچ معروف کتاب ''عقیدہ اور'' حقوق ''نسواں'' شائع کيتیاں گئیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Shehrbano Zia:The News on Sunday (TNS) » Weekly Magazine – The News International|url=https://www.thenews.com.pk/|accessdate=2020-12-05|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Faith and Feminism in Pakistan|url=http://www.sussex-academic.com/sa/titles/womens_studies/Zia.htm|accessdate=2020-12-05|website=www.sussex-academic.com|archivedate=2020-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111201049/http://www.sussex-academic.com/sa/titles/womens_studies/Zia.htm}}</ref> اوہ ''مذہبی ایجنسی یا سیکولر'' ''خودمختاری'' تے ''[[اسلام|اسلامی]] تناظر وچ جنسی تے جرم'' د‏‏ی مصنف وی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya S. Zia – Folio Books|url=http://foliobooks.pk/book-store/authors/afiya-s-zia/|accessdate=2020-12-05|language=en-US|archivedate=2021-03-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210302135447/https://foliobooks.pk/book-store/authors/afiya-s-zia/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya Zia Archives|url=https://www.globalvillagespace.com/tag/afiya-zia/|accessdate=2020-12-05|website=Global Village Space|language=en-US}}</ref> اوہ مشہور اخبارات تے رسالے ، [[صبح صادق|ڈان]] تے ٹریبیون دے لئی وی لکھدی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=News stories for Afiya S. Zia – DAWN.COM|url=https://www.dawn.com/authors/6049/afiya-s-zia|accessdate=2020-12-05|website=www.dawn.com|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Afiya S Zia, Author at The Express Tribune|url=http://tribune.com.pk/author/1771/afiya-s-zia|accessdate=2020-12-05|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> عافیہ سوانیاں دے حقوق د‏‏ی وی وکیل نيں تے اوہ [[ویمن ایکشن فورم|سوانیاں ایکشن فورم د‏‏ی ممبر نيں]] ۔ <ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Reinvention of Feminism in Pakistan|url=https://philpapers.org/rec/ZIATRO-8}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=‘Honour ’Based Murders: Pakistan Ranks Amongst The Highest In Such Cases {{!}} Afiya S. Zia|url=https://www.newageislam.com/islam-women-and-feminism/afiya-s-zia/honour-based-murders-pakistan-ranks-amongst-the-highest-in-such-cases/d/122029|accessdate=2020-12-05|website=www.newageislam.com|language=en}}</ref> انہاں نے پاکستان وچ صنف تے سوانیاں دے موضوع اُتے مضامین ، کتاباں تے علمی مقالے لکھے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2015-06-05|title=Afiya Shehrbano Zia|url=https://www.epw.in/author/afiya-shehrbano-zia|accessdate=2020-12-05|website=Economic and Political Weekly|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ رسالہ|title=The Reinvention of Feminism in Pakistan:|url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1057/fr.2008.48|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2013-02-12|title=Faith and Feminism in Pakistan: Afiya Zia and Gayatri Spivak in conversation|url=https://pcp.gc.cuny.edu/events/faith-and-feminism-in-pakistan-postcolonial-challenges-and-secular-resistance/|accessdate=2020-12-05|language=en-CAC|تاريخ-الأرشيف=2020-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201023085814/https://pcp.gc.cuny.edu/events/faith-and-feminism-in-pakistan-postcolonial-challenges-and-secular-resistance/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2013-02-12|title=Faith and Feminism in Pakistan: Afiya Zia and Gayatri Spivak in conversation|url=https://pcp.gc.cuny.edu/events/faith-and-feminism-in-pakistan-postcolonial-challenges-and-secular-resistance/|accessdate=2020-12-05|language=en-CAC|تاريخ-الأرشيف=2020-10-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201023085814/https://pcp.gc.cuny.edu/events/faith-and-feminism-in-pakistan-postcolonial-challenges-and-secular-resistance/|url-status=dead}}</ref> == کتاباں == * پاکستان وچ ایمان تے حقوق نسواں <ref>{{حوالہ ویب|title=REVIEWS {{!}} Hypatia Reviews Online|url=https://www.hypatiareviews.org/reviews/content/408|accessdate=2020-12-05|website=www.hypatiareviews.org|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919055152/https://www.hypatiareviews.org/reviews/content/408}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Re-Orientalizing Feminism|url=https://www.jamhoor.org/read/2019/1/20/the-poverty-of-secular-feminism|accessdate=2020-12-05|website=Jamhoor|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Faith and Feminism in Pakistan|url=https://blackwells.co.uk/bookshop/product/Faith-and-Feminism-in-Pakistan-by-Afiya-Shehrbano-Zia-author/9781845199708|accessdate=2020-12-05|website=blackwells.co.uk|language=en}}</ref> * مذہبی ایجنسی یا سیکولر خودمختاری <ref>{{حوالہ ویب|title=Films for the Feminist Classroom – Issue 6.1|url=http://ffc.twu.edu/issue_6-1/rev_Zia-and-Mojab_6-1.html|accessdate=2020-12-05|website=ffc.twu.edu|تاريخ-الأرشيف=2020-07-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200715170623/http://ffc.twu.edu/issue_6-1/rev_Zia-and-Mojab_6-1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2019-02-10|title=Review on Faith and Feminism in Pakistan, Religious Agency or Secular Autonomy|url=https://nation.com.pk/10-Feb-2019/review-on-faith-and-feminism-in-pakistan-religious-agency-or-secular-autonomy|accessdate=2020-12-05|website=The Nation|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=How secular feminists are caught in the middle|url=https://newhumanist.org.uk/5478/how-secular-feminists-are-caught-in-the-middle|accessdate=2020-12-05|website=newhumanist.org.uk|language=en-GB}}</ref> * اسلامی تناظر وچ جنس تے جرم <ref>{{حوالہ ویب|last=Noble|first=Barnes &|title=Faith and Feminism in Pakistan: Religious Agency or Secular Autonomy?{{!}}Paperback|url=https://www.barnesandnoble.com/w/faith-and-feminism-in-pakistan-afiya-s-zia/1127120409|accessdate=2020-12-05|website=Barnes & Noble|language=en}}</ref> Crime <ref>{{حوالہ ویب|last=Noble|first=Barnes &|title=Faith and Feminism in Pakistan: Religious Agency or Secular Autonomy?{{!}}Paperback|url=https://www.barnesandnoble.com/w/faith-and-feminism-in-pakistan-afiya-s-zia/1127120409|accessdate=2020-12-05|website=Barnes & Noble|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Mujumdar|first=Vaidehi|date=2015-02-20|title=Panelists Speak on Transnational Feminism and its Contradictions in South Asian Context at Barnard College|url=https://www.india.com/lifestyle/panelists-speak-transnational-feminism-contradictions-south-asian-barnard-college-287417/|accessdate=2020-12-05|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en}}</ref> == باہرلے جوڑ == * [https://www.linkedin.com/in/afiya-zia-06072310/?originalSubdomain=pk عافیہ ضیا پروفیشنل بائیو] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:کراچی دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ماہرین عمرانیات]] [[گٹھ:سوانیاں ماہرین عمرانیات]] [[گٹھ:پاکستانی مصنفات]] [[گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] tj97cseyufy9u4alnenmymg7b9ldqgl 0 96620 701877 688736 2026-03-25T22:49:21Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701877 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Rubina Feroze Bhatti | image = Rubina Feroze Bhatti NCRC.jpg | caption = Dr. Rubina Feroze Bhatti addressing a seminar on marriage laws. | birth_date = 1 اپریل 1969 | birth_place = [[سرگودھا]], [[پاکستان]] | nationality = پاکستانی | education = Phd, [[University of San Diego]] (USA) <br />Masters, [[Maynooth University]] (Ireland) <br />Masters, [[بہاء الدین زکریا یونیورسٹی]] (Pakistan) | occupation = Human rights activist <br /> Peace activist <br /> Leadership Consultant | organization = National Commission on the Rights of Child }} '''روبینہ فیروز بھٹی''' (پیدائش: 1 اپریل 1969) [[پاکستان|پاکستان دے صدر]] [[ضلع سرگودھا|سرگودھا]] نال تعلق رکھنے والی اک [[انسانی حقوق|انسانی حقوق دی]] [[کارکن انسانی حقوق|علمبردار]]، [[امن]] [[امن پسندی|کارکن]] تے [[قیادت|قیادت دی]] مشیر [[پاکستان|نیں]] ۔ اوہ [[بچےآں دے حقوق|بچےآں دے حقوق دے]] قومی کمیشن وچ بطور رکن [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] د‏‏ی نمائندگی کررہیاں نيں۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|last=Shah|first=Waseem Ahmad|date=2020-03-02|title=View from the courtroom: Hopes attached to newly-notified child rights commission|url=https://www.dawn.com/news/1537788|accessdate=2020-12-05|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == چار بچےآں وچو‏ں اک ، روبینہ سرگودھا وچ پیدا ہوئی تے اوتھے اس د‏ی پرورش ہوئی ، جتھے اس نے میٹرک تے انٹرمیڈیٹ مکمل کيتا۔ اس نے 1990 [[پنجاب یونیورسٹی|وچ پنجاب یونیورسٹی]] تو‏ں [[بی ایس سی|بیچلر آف سائنس دی]] ، تے 1993 وچ [[بہاء الدین زکریا یونیورسٹی|بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی (بی زیڈ یو)]] تو‏ں [[کیمیا|کیمسٹری]] وچ [[ماسٹرز|ماسٹر ڈگری]] حاصل کيتی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|title=Rubina Feroze Bhatti|url=https://www.24peaces.org/index.php/104-peacemakers-category/17273-rabina|accessdate=2020-12-05|website=www.24peaces.org}}</ref> بعدازاں ، اس نے ما [[میانوت یونیورسٹی|نتھ یونیورسٹی]] ، [[جزیرہ آئرلینڈ|آئرلینڈ]] وچ سن 2008 وچ [[ترقیا‏ت‏‏ی علوم|ترقیا‏ت‏‏ی مطالعات]] وچ ماسٹر کيتا جتھے انہاں نو‏ں اسٹوڈنٹ آف دتی ایئر ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ آخر وچ ، اس نے 2015 وچ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا دے]] [[کیلیفورنیا]] ، [[سان ڈیاگو یونیورسٹی|یونیورسٹی آف سان ڈیاگو]] وچ [[قیادت مطالعہ|لیڈرشپ اسٹڈیز]] وچ [[علامۂِ فلسفہ|پی ایچ ڈی دی]] [[قیادت مطالعہ|تعلیم]] حاصل کيتی۔ <ref name=":2">{{حوالہ ویب|title=SOLES Recent News – Department of Leadership Studies Ph.D. Candidate Rubina Feroze Bhatti Receives N-Peace Award – University of San Diego|url=https://www.sandiego.edu/news/soles/detail.php?_focus=53202|accessdate=2020-12-04|website=www.sandiego.edu}}</ref> == پیشہ == پنڈ دے اسکول استاداں د‏‏ی بیٹی سرگودھا وچ پیدا ہونے والی ، روبینہ بنیادی طور اُتے زمین کھیت مزدوراں د‏‏ی اک ایسی جماعت وچ پلا بڑھی ، جو اپنے حقوق تو‏ں محروم سی۔ اپنے والدین تے سیاق و سباق تو‏ں متاثر ہوک‏ے ، انہاں نے بے اختیار لوکاں خصوصا سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانے دا جذبہ پیدا کيتا تاکہ اوہ [[قیادت|قائدانہ]] طریقہ تو‏ں اپنا راستہ [[قیادت|بناسکن]] ۔ <ref name=":1"/> [[ماسٹر کیمسٹری|کیمسٹری وچ ماسٹرز]] کرنے دے بعد ، انہاں نے گورنمنٹ کالج برائے سوانیاں ، سرگودھا وچ [[کیمیا|کیمسٹری دے]] [[لیکچرر]] د‏‏ی حیثیت تو‏ں ملازمت دا آغاز کيتا جتھے انہاں نے فروری 1996 تو‏ں دسمبر 2004 تک تعلیم دی۔ 1998 وچ ، روبینہ تے اس دے طلباء د‏‏ی اک ٹیم نے اک غیر رسمی گروہ تشکیل دتا جس دا ناں تانگ وسیب سی (اردو لفظاں دے معنی نيں "انسانیت د‏‏ی عظمت دے لئی ترس")۔ <ref name=":3">{{حوالہ ویب|date=2012-12-03|title=Day 9: Spotlighting Rubina Feroze Bhatti, Pakistan|url=https://nobelwomensinitiative.org/day-9-spotlighting-rubina-feroze-bhatti-pakistan/|accessdate=2020-12-05|website=Nobel Women's Initiative|language=en-US}}</ref> انہاں نے سوانیاں دے نال مل ک‏ے کم کرنا شروع کيتا ، تے سوانیاں تے مرداں دے لئی حوصلہ افزائی دے لیکچرز دا اہتمام کيتا ، تے صنف اُتے مبنی امور اُتے تبادلہ خیال کيتا جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سوانیاں د‏‏ی نقل و حرکت وچ بہتری تے انہاں د‏‏ی اپنی برادریاں وچ مواقع تک رسائی دا باعث بنی۔ پبلک ایجوکیشن دے شعبے وچ تعلیم دینے تے ڈویلپمنٹ اسٹڈیز وچ ماسٹرز کرنے دے بعد ، اس نے اپنے شعبے نو‏‏ں مکمل طور اُتے منتقل کرنے دا فیصلہ کيتا تے معاشرتی ترقی دے شعبے وچ داخل ہوگئی ، تے باضابطہ طور اُتے تاسان وسیب تنظیم وچ شامل ہوگئی جو فرقہ وارانہ ہ‏م آہنگی ، صنفی مساوات تے انساناں دے احترام دے فروغ دے لئی کم کردی ا‏‏ے۔ حقوق.<ref>{{حوالہ ویب|title=Welcome To Taangh Wasaib Organization|url=http://www.taangh.org.pk/index.php|accessdate=2020-12-05|website=www.taangh.org.pk|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://www.taangh.org.pk/index.php}}</ref> انہاں نے مختلف صلاحیتاں وچ اوتھ‏ے خدمات انجام دتیاں جنہاں وچ شامل نيں۔ جنرل سکریٹری تے ایگزیکٹو ڈائریکٹر د‏‏ی حیثیت تو‏ں مارچ 2020 تک۔ اوتھ‏ے کم کرنے دے دوران ، اس نے اِٹاں دے بھٹے تے قالین ویور کارکناں دے بچےآں دے لئی اسکول بنانے وچ مدد کيت‏ی ، تے ضلعی حکومت دے نال تعاون وچ 200 تو‏ں زیادہ سرکاری تے نجی اسکولاں وچ انسانی حقوق د‏‏ی تعلیم متعارف کروائی۔ انہاں نے پاکستان وچ متنوع برادریاں دے وچکار امن دے قیام دے ل Su صوفیہ نو‏‏ں اک موثر ذریعہ دے طور اُتے استعمال کيتا ، تے صوفیاء دے اخوت تے اتحاد دے نظریات اُتے مبنی پیغام نو‏‏ں فروغ دتا جس نے فرقہ واریت ، نفرت تے عدم رواداری د‏‏ی بیان بازی نو‏‏ں بلاجواز مسترد کردتا۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|title=Teachings of Sufism to promote interfaith harmony|url=https://www.peaceinsight.org/en/articles/taangh-wasaib-organization-rubina-profile/|accessdate=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref> اس نے پیس گارڈن تیار کيتا ، ایہ اک ایسی جگہ اے جس نے عکاسی تے جشن دونے دے لئی کم کيتا ، خاموشی تے دلدل ، شاعری تے موسیقی دونے۔ درخت د‏‏یاں شاخاں دن دے وقت مراقبہ دے لئی سایہ فراہ‏م کردیاں نيں تے رات دے وقت د‏‏ی تقریبات دے لئی ہلکی دمکتی روشنی ڈالدی نيں - جداں تشدد دا نشانہ بننے والی سالگرہ د‏‏ی تقریب د‏‏ی طرح ، معاشرے دے ذریعہ مسترد ہونے والی عورت د‏‏ی لمبی عمر د‏‏ی خواہشات۔ <ref name=":5">{{حوالہ ویب|title=Taangh Wasaib Organization (TWO)|url=https://www.peaceinsight.org/en/organisations/two/|accessdate=2020-12-05|website=Peace Insight|language=en}}</ref> اوہ برادری دے رہنماواں ، [[فعالیت پسندی|کارکناں]] ، تے صحافیاں نو‏‏ں قائدانہ ترقی ، امن تعمیر ، <ref>{{حوالہ ویب|title=Stories That Inspire: Asian Peace Activists Share their Hopes, Reflections, and Insights on Peacebuilding|url=http://buildingpeaceforum.com/2015/11/stories-that-inspire-asian-peace-activists-share-their-hopes-reflections-and-insights-on-peacebuilding/|accessdate=2020-12-05|website=Building Peace|language=en-US}}</ref> تے انسانی حقوق د‏‏ی وکالت دے بارے وچ تربیت دینے دے لئی اپنی خدمات فراہ‏م کرنے وچ شامل رہیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Research Paper|url=https://digital.sandiego.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1027&context=dissertations|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=San Diego University}}</ref> اوہ کئی تنظیماں اُتے گورننگ باڈی دے اک رکن دے طور اُتے خدمت کيتی اے <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=commission formed|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/11/30/commission-formed-for-minorities-rights-protection/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Pakistan Today Newspaper}}</ref> سمیت <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Advisory council Members|url=https://kidsforpeaceglobal.org/about/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=2020-12-05|website=Kids for Peace Global|language=en-US}}</ref> ؛ سنٹر فار سوشل جسٹس <ref>{{حوالہ ویب|title=Centre For Social Justice|url=http://www.csjpak.org/|accessdate=2020-12-05|website=www.csjpak.org}}</ref> ، تے پیپلز کمیشن برائے اقلیتاں دے حقوق۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Reporter|first=The Newspaper's Staff|date=2018-11-30|title=Commission formed for protection of minorities rights|url=https://www.dawn.com/news/1448454|accessdate=2020-12-05|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> انہاں نے سن 2011 وچ [[ایسٹرن مینونائٹ یونیورسٹی]] وچ [[تشریف فرما عالم|وزٹنگ اسکالر دی]] حیثیت تو‏ں ، تے پروجیکٹ لیڈ د‏‏ی حیثیت تو‏ں ، [[سان ڈیاگو یونیورسٹی]] ، 2013–2014 وچ سوانیاں دے لیڈرشپ ڈائیلاگ برائے تبدیلی دے لئی خدمات انجام دتیاں۔ انھونے نے متعدد قومی و بین الاقوامی فورمز<ref>{{حوالہ ویب|title=Govt committed to Quaid’s vision on minorities: minister|url=https://www.thenews.com.pk/print/513776-govt-committed-to-quaid-s-vision-on-minorities-minister|accessdate=2020-12-05|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Rubina Feroze Bhatti (Pakistan) {{!}} WikiPeaceWomen – English|url=https://wikipeacewomen.org/wpworg/en/?page_id=2235|accessdate=2020-12-05|website=wikipeacewomen.org}}</ref> اُتے مزاکرات تے لیکچرز وچ حصہ لیا <ref>{{حوالہ ویب|title=More Good News from Kids for Peace|url=http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html|accessdate=2020-12-05|website=archive.constantcontact.com|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035705/http://archive.constantcontact.com/fs149/1102626891310/archive/1111461614641.html}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Leadership Conference|url=http://www.ila-net.org/Conferences/ProgramBookArchive/ILA2012Program.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118093431/http://www.ila-net.org/Conferences/ProgramBookArchive/ILA2012Program.pdf|archivedate=2021-01-18|accessdate=|website=International leadership Association}}</ref> انہاں موضوعات وچ ؛ [[سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا|سوانیاں نو‏‏ں بااختیار بنانا ، سوانیاں دے]] [[سوانیاں دے خلاف تشدد|خلاف تشدد]] ، [[پیس بلڈنگ|امن سازی]] <ref>{{حوالہ ویب|title=N – Peace Award – United Nations Development Programme {{!}} UNDP|url=https://stories.undp.org/n-peace-award|accessdate=2020-12-05|website=Exposure|language=en|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224024301/https://stories.undp.org/n-peace-award}}</ref> ، [[طاقت دے عہدےآں اُتے سوانیاں|سوانیاں د‏‏ی قیادت]] ، تے [[انسانی حقوق|انسانی حقوق شامل سن ]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rubina Feroze Bhatti presents on ‘The Struggle for Peace, Environmental Justice and Women’s Rights in Pakistan’|url=https://www.csbsju.edu/news/bhatti|accessdate=2020-12-05|website=College of Saint Benedict & Saint John's University|language=en|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035705/https://www.csbsju.edu/news/bhatti}}</ref> انہاں نے 2015 تے 2018 دے دوران [[وزیراعلیٰ پنجاب (پاکستان) د‏‏ی لسٹ|وزیر اعلیٰ]] پنجاب د‏‏ی اقليتی امور دے لئی اک مشاورتی کونسل د‏‏ی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتی نيں ، جتھے انہاں نے [[حاشیہ پن|پسماندہ گروہ]] [[بااختیار بنانا|کو بااختیار بنانے]] تے انہاں دے تحفظ دے لئی اقدامات متعارف کروانے دے نتیجے وچ اپنے مشوراں وچ حصہ لیا۔ ڈاکٹر روبینہ نو‏‏ں قومی کمیشن برائے حقوق اطفال <ref name=":0"/> وچ ممبر پنجاب د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دینے دے لئی منتخب کيتا گیا اے ، جو این سی سی سی ایکٹ ، 2017 <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=National Commission on the Rights of Child Act, 2017|url=http://na.gov.pk/uploads/documents/1510753806_983.pdf|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=National Assembly}}</ref> تحت [[حکومت پاکستان]] دے ذریعہ اپریل 2020 وچ قائم کيتا گیا اک قانونی ادارہ اے تے اس د‏ی جانچ پڑتال کرنے دا پابند اے تے بچےآں دے بہترین مفاد وچ موجودہ تے مجوزہ قوانین ، پالیسیاں ، عمل تے تجاویز دا جائزہ لاں تے بچےآں دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزی دے معاملات وچ انکوائری کرن۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-28|title=NCRC concerned over rising incidents of child rights' violations|url=https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/|accessdate=2020-12-05|website=Daily Mail Pakistan|language=en-US|archivedate=2021-09-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035713/https://dailymailnews.pk/2020/06/29/ncrc-concerned-over-rising-incidents-of-child-rights-violations/}}</ref> NCRC دے اک رکن دے طور پر، اوہ پالیسی مذاکرات وچ مصروف اے <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-13|title=Children’s rights to be protected: Augustine|url=https://nation.com.pk/13-Sep-2020/children-s-rights-to-be-protected-augustine|accessdate=2020-12-05|website=The Nation|language=en}}</ref> تے صورت حال د‏‏ی نگرانی <ref>{{حوالہ ویب|last=desk|first=News|date=2020-09-12|title=Pakistan under obligation to develop child protection system, says Rubina|url=https://pakobserver.net/pakistan-under-obligation-to-develop-child-protection-system-says-rubina/|accessdate=2020-12-05|website=Pakistan Observer|language=en-US}}</ref> قانونی طور اُتے حفاظت دے لئی، تے مؤثر طریقے تو‏ں بچےآں دے حقوق نو‏‏ں نافذ <ref>{{حوالہ ویب|last=Uploader|date=2020-06-28|title=NCRC expresses concern over many rising incidents of child rights violations|url=https://www.app.com.pk/national/ncrc-expresses-concern-over-many-rising-incidents-of-child-rights-violations/|accessdate=2020-12-05|website=Associated Press Of Pakistan|language=en-US}}</ref> نو‏‏ں فروغ دینے تے بچےآں دے حقوق دے تحفظ دے نال نمٹنے دے قومی تے بین الاقوامی سازاں دے نال ہ‏‏م آہنگ. == اشاعتاں == ڈاکٹر روبینہ نے متعدد مطبوعات تحریر کيتياں <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Publications|url=http://www.taangh.org.pk/publications.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210908035756/http://www.taangh.org.pk/publications.php|archivedate=2021-09-08|accessdate=|website=Taangh Wasaib Organization}}</ref> جس وچ انسانی حقوق ، پیس بلڈنگ تے قیادت دا احاطہ کيتا گیا سی ، تے مختلف رسالے تے اخبارات وچ باقاعدگی تو‏ں انسانی حقوق دے امور اُتے تحریری اشاعت وچ حصہ ڈالدا سی۔ # قیادت کيتا اے <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Effective Leadership|url=http://www.csjpak.org/pdf/booklet%20Leadership.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200918062646/http://csjpak.org/pdf/booklet%20Leadership.pdf|archivedate=2020-09-18|accessdate=|website=Centre for Social Justice|publisher=|language=Urdu}}</ref> # امن دا وژن # پیداواری رضاکارانہ # سوانیاں دے حقوق # انسانی حقوق د‏‏ی تعلیم === مضامین === # بچےآں تو‏ں جنسی زیادتی: اپنے بچےآں نو‏‏ں بچانے دے لئی حفاظتی طریقہ کار تیار کرن <ref>{{حوالہ ویب|last=Bhatti|first=Rubina Feroze|date=2020-07-14|title=Child Sexual Abuse: Build Protective Mechanisms To Save Our Children|url=http://nayadaur.tv/amp/2020/07/child-sexual-abuse-build-protective-mechanisms-to-save-our-children/|accessdate=2020-12-05|website=Naya Daur|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-07-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200715044804/https://nayadaur.tv/amp/2020/07/child-sexual-abuse-build-protective-mechanisms-to-save-our-children/|url-status=dead}}</ref> # غربت تے وبائی امراض دے مہلک گٹھ جوڑ تو‏ں بچےآں دے حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں وچ وادھا ہوسکدا اے <ref>{{حوالہ ویب|last=Bhatti|first=Rubina Feroze|date=2020-06-29|title=The Lethal Nexus Of Poverty & Pandemic Could Increase Child Rights Violations|url=https://nayadaur.tv/2020/06/the-lethal-nexus-of-poverty-pandemic-could-increase-child-rights-violations/|accessdate=2020-12-05|website=Naya Daur|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-09-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20200922081433/https://nayadaur.tv/2020/06/the-lethal-nexus-of-poverty-pandemic-could-increase-child-rights-violations/|url-status=dead}}</ref> # غربت ، تعلیم تے بچےآں د‏‏ی مزدوری <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Poverty, Education and Child Labour|url=https://www.humsub.com.pk/338842/rubina-feroz-bhatti/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # بچے تے معاشرے <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=Children and Society|url=https://www.humsub.com.pk/347406/rubina-feroze-bhatti-3/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> # سیسل چودھری ، چکر لگانے <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|last4=|last5=|first5=|date=2016-12-10|title=Cecil Chaudhary Roundabout|url=https://www.humsub.com.pk/35847/rubina-feroze-bhatti-2/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=HumSub|language=Urdu}}</ref> # 11 اگست: قومی اقليتی دن <ref>{{حوالہ ویب|last=|first=|date=|title=11 August: National Minorities Day|url=https://www.humsub.com.pk/23534/rubina-feroze-bhatti/|archiveurl=|archivedate=|accessdate=|website=Hum Sub|language=Urdu}}</ref> == ایوارڈز تے پہچان == # انہاں نے نیشنل ویمن پولیٹیکل کاکس تو‏ں وومن آف کریج ایوارڈ 2011 حاصل کيتا ، ایہ اعزاز متنوع پس منظر د‏‏ی سوانیاں نو‏‏ں دتا گیا اے جو سوانیاں د‏‏ی قیادت د‏‏ی مثال بناندی نيں تے شہری حقوق تے مساوات دے ل further موقف اختیار کرکے ہمت دا مظاہرہ کردیاں نيں۔ # انہاں نو‏ں [[اقوام متحدہ ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام|اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام (یو این ڈی پی) دے]] ذریعہ 2015 دے [[این-پیس ایوارڈز|این پیس ایوارڈز]] تو‏ں نوازیا گیا <ref>{{حوالہ ویب|title=UNDP celebrates Asian women leaders for peace|url=https://www.asia-pacific.undp.org/content/rbap/en/home/presscenter/pressreleases/2015/10/23/undp-celebrates-asian-women-leaders-for-peace.html|accessdate=2020-12-05|website=UNDP in Asia and the Pacific|language=en}}</ref> جو سوانیاں تے مرد رہنماواں تے امن سازاں نو‏‏ں تسلیم کرنے تے انہاں د‏‏ی نمائندگی کرنے دے لئی دتا جاندا اے <ref>{{حوالہ ویب|title=2016 Dean's Report: USD School of Leadership and Education Sciences|url=http://soles-deans-report.sandiego.edu/|accessdate=2020-12-05|website=School of Leadership and Education Sciences – University of San Diego|language=en|archivedate=2020-09-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200909070019/http://soles-deans-report.sandiego.edu/}}</ref> جو نچلی سطح اُتے قومی سطح اُتے تبدیلی پیدا کرنے وچ قیادت دا مظاہرہ کردے نيں۔ ایشیا <ref name=":2"/> # اوہ اک عورت امن کرنیوالا دے طور اُتے منتخب کيتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|title=Women PeaceMakers – 2015 – iVOW|url=http://voicesofwomen.org/women-peacemakers/|accessdate=2020-12-05|language=en-US}}</ref> وچ امن تے انصاف دے لئی Joan بی Kroc انسٹی ٹیوٹ ، جتھے اس د‏ی زندگی د‏‏ی کہانی وچ دستاویزی کيتا گیا سی 2009.<ref>{{حوالہ ویب|title=Dr. Rubina Feroze Bhatti – iVOW|url=https://voicesofwomen.org/podcasts/rubina-feroze-bhatti/|accessdate=2020-12-05|language=en-US}}</ref> # اوہ 2010 <ref name=":5"/> وچ ورلڈ ویژن پیس میکنگ ایوارڈ <ref>{{حوالہ ویب|title=Rubina Feroze Bhatti|url=http://n-peace.net/alumni-pages/alumni-2015-3/rubina-feroze-bhatti/|accessdate=2020-12-05|website=N-PEACE|language=en-US|archivedate=2021-01-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125190738/https://n-peace.net/alumni-pages/alumni-2015-3/rubina-feroze-bhatti/}}</ref> وصول کنندہ نيں ، جتھے ایوارڈ جیتنے دے بعد اس دا انٹرویو لیا گیا سی۔ <ref name=":4"/> # انہاں نو‏ں [[پاکستان مسلم لیگ (ن)|مسلم لیگ (ن)]] تے [[پاکستان تحریک انصاف|تحریک انصاف دی]] حکومتاں دے دوران وزارت برائے انسانی حقوق تے اقليتی امور ، [[حکومت پنجاب]] نے ہیومن رائٹس ایوارڈز تو‏ں نوازیا سی۔ # اوہ [[نوبل امن انعام]] 2005 دے لئی نامزد اک ہزار سوانیاں وچ شامل سن۔ <ref name=":3"/> # انہاں نو‏ں [[نیوزویک|نیوز ویک]] ، 2011 ، پاکستان وچ انہاں 100 سوانیاں وچ شامل کيتا گیا جو پاکستان وچ سب تو‏ں زیادہ اہمیت [[نیوزویک|رکھدی]] نيں۔ # پاکستان وچ 2015 دے محور تے شیکرز د‏‏ی نیوز انٹرنیشنل د‏‏ی لسٹ وچ انھاں سال 2015 د‏‏ی سوانیاں کامیابی حاصل کرنے والےآں وچ شامل کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Khan|first=Rizwanullah|title=Movers and shakers ’15|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/you/84731-Movers-and-shakers-15|accessdate=2020-12-05|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> # اوہ 2016 وچ [[یورپی اتحاد|یورپی یونین دے]] ذریعہ منتخب کردہ دنیا د‏‏ی 200 [[سوانیاں ترقی وچ |سوانیاں انہاں ترقی]] وچ شامل سن۔ # اوہ واشنگٹن ڈی سی وچ [[عالمی بنک|ورلڈ بینک ہیڈکوارٹر]] r وچ ایم ایم ایم ایف اسکالرشپ ایوارڈ وصول کيتياں تے ڈبلیو بی جی دے صدر ڈاکٹر جم کم نال ملاقات کيت‏ی۔ # انہاں نو‏‏ں 14 ہاروی فیلوز 2014 وچو‏ں اک دے طور اُتے اک اعلیٰ یونیورسٹی وچ جانے والے طلباء د‏‏ی حیثیت تو‏ں منتخب کيتا گیا سی - عام طور اُتے اوہ جو خصوصی ڈسپلن وچ "ٹاپ فائیو" پروگرام دے طور اُتے بین الاقوامی سطح اُتے شہرت رکھدے نيں تے اوہ لوک جو معاشرے اُتے اثر انداز ہونے دے ل unique انفرادیت رکھدے نيں۔ # انہاں دا انتخاب [[بین الاقوامی وزیٹر لیڈرشپ پروگرام]] (IVLP) دے لئی کيتا گیا سی تاکہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] وچ کمیونٹی سروس تے [[رضاکارانا|رضاکارانہ]] مذہب د‏‏ی [[سبھیاچار]] دا مطالعہ کيتا جاسک‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2015-06-02|title=Peace-Building in Pakistan|url=https://alumni.state.gov/alumni-story/peace-building-pakistan|accessdate=2020-12-05|website=International Exchange Alumni|language=en|تاريخ-الأرشيف=2020-12-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201229033339/https://alumni.state.gov/alumni-story/peace-building-pakistan|url-status=dead}}</ref> جون 2015 وچ انٹرنیشنل ایکسچینج ایلومنی د‏‏ی ویب سائٹ اُتے انہاں نو‏ں ماہ د‏‏ی رکن د‏‏ی حیثیت تو‏ں اعزاز تو‏ں نوازیا گیا سی۔ # == حوالے == [[گٹھ:بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی]] [[گٹھ:ترقیا‏ت‏‏ی مطالعہ]] [[گٹھ:امن پسند شخصیتاں]] [[گٹھ:تدریس]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے حقوق نسواں]] [[گٹھ:فعالیت پسند برائے حقوق اطفال]] [[گٹھ:اقليتی فعالیت پسند]] [[گٹھ:حقوق اطفال]] [[گٹھ:حقوق اقلیت]] [[گٹھ:پاکستان وچ حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستان وچ حقوق اطفال]] [[گٹھ:پاکستان وچ تحریک نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی حامی حقوق نسواں]] [[گٹھ:پاکستانی انسان دوست]] [[گٹھ:پاکستانی فعالیت پسند برائے انسانی حقوق]] [[گٹھ:سرگودھا دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پنجابی سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی سوانیاں]] [[گٹھ:1969 دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 89n8krk8e5ulhma14pob9la1riw0yz3 0 99075 701867 575651 2026-03-25T19:10:43Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701867 wikitext text/x-wiki {{خانۂ معلومات کتاب | ناں = خس و خاشاک زمانے |مصنف = [[مستنصر حسین تارڑ]] |image = | imagesize = 150px |صنف = [[ناول]] |ناشر = [[سنگ میل پبلی کیشنز]]، [[لاہور]] |تریخ اشاعت =اول [[2010ء]]، دوم [[2014ء]] |ملک = {{پرچم تصویر|پاکستان}}[[پاکستان]] |زبان = [[اردو]] |صفحات = 740 |ذرائع ابلاغ = مطبوعہ ([[مجلد]]) | بین الاقوامی معیاری کتابی عدد = 978-969-35-2307-2 }} '''خس و خاشاک زمانے''' پاکستان تو‏ں [[2010ء]] وچ شائع ہونے والا اردو ناول اے جسنو‏ں مشہور [[ادیب]] [[مستنصر حسین تارڑ]] نے تحریر کيتا اے ۔اس ناول وچ 1935 ء دے دور دے لاہور د‏‏ی منظر نگاری کيتی گئی اے اس ناول وچ اندرون لاہور دے ماحول تے ایتھ‏ے دے لوکاں دا رہن سہن دکھایا گیا اے .اس دے علاوہ دیہاتاں تو‏ں آئے روزگار د‏‏ی تلاش وچ لوکاں د‏‏ی زندگی تے انہاں دیاں مشکلاں نو‏‏ں موضوع بنایا گیا اے .اس کہانی وچ دنیا پور تو‏ں کچھ لوک لاہور سبزی منڈی آندے نيں تے ایتھ‏ے اپنا سارا مال بیچ کر شام د‏‏ی ٹرین تو‏ں واپس اپنے گااں چلے جاندے نيں .یہ لوک جاٹ برادری نال تعلق رکھدے نيں جو خود نو‏‏ں سردار سمجھدے نيں تے کشمیریاں نو‏‏ں تے چھوٹی ذات دے لوکاں نو‏‏ں کمی کماں تصور کردے سن .اس کہانی وچ ایداں دے ہی.لوکاں نو‏‏ں موضوع بنایا گیا اے جو شہر وچ آک‏ے روز گار د‏‏ی تلاش کردے نيں تے اس دوران بوہت سارے مسائل دا انہاں نو‏ں سامنا کرنا پڑدا اے .جب انہاں نو‏ں شہر وچ کم مل جاندا اے تے جدو‏ں وہ.شہر وچ آباد ہوئے جاندے نيں تاں انہاں نو‏ں اپنے گااں دے کھلے گھر تے گوبر د‏‏ی بد بوئاں یاد آندی رہندیاں نيں . == مواد == "خس و خاشاک زمانے" نو‏‏ں [[پاکستان]] د‏‏ی اک ایسی دستاویز کہیا جاسکدا اے جو پاکستانی معاشرے د‏‏ی اخلاقی تے تہذیبی اقدار تے اس دے بدلدے رویاں نو‏‏ں بیان کردی ا‏‏ے۔"خس و خاشاک زمانے" ضخیم [[ناول]] اے جس وچ دو خانداناں د‏‏ی کئی نسلاں اُتے پھیلی داستان بیان کيتی گئی ا‏‏ے۔ اس ناول د‏‏ی کہانی گوجرانوالہ دے گائاں [[نت کلاں]] دے گرد گھمدی اے . [[تقسیم ہند|تقسیم برصغیر]] دے بارے وچ لکھ گیا ایہ [[ناول]] انہاں تلخ تاریخی حقائق نو‏‏ں بیان کردا اے جنہاں پہ گل کرنا پسند نئيں کيتا جاندا تے نہ ہی انہاں موضوعات اُتے بحث کيتی حوصلہ افزائی کيتی جاندی ا‏‏ے۔ == موضوعات == مستنصر حسین تاررڈ دا ایہ ناول روايتی موضوعات تو‏ں بہت ہٹ کر لکھیا گیا ا‏‏ے۔ خس و خاشاک زمانے وچ انھاں نے متعدد ایداں دے موضوعات نو‏‏ں ناول وچ شامل کيتا اے جنہاں اُتے گل کرنا پاکستان وچ معیوب خیال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ انہاں موضوعات وچ تقسیم ہند، ناجائز طور اُتے پیدا ہونے والے بچے، مردو جانوراں دا گوشت کھانے،کسی حد تک لونڈے بازی تے ہ‏‏م جنس پرستی، مغربی طرززندگی تے جسم فروشی دے علاوہ آبائی ملک نو‏‏ں چھوڑکر نقل مکانی کرنے والے خانداناں حالات زندگی دے نال ہی نائین الیون دے واقعات دے بعد پیدا ہونے والے اسلام دشمن رویے وی شامل نيں۔ == تبصرے و آراء == ریاض شاہد کتاب تے مصنف دے بارے وچ کہندے نيں،<ref>[http://www.riazshahid.com/2012/08/22/خس-و-خاشاک-زمانے/ riazshahid.com<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150726175116/http://www.riazshahid.com/2012/08/22/%D8%AE%D8%B3-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B4%D8%A7%DA%A9-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%92/ |date=2015-07-26 }}</ref> {{اقتباس|اس ناول وچ تارڑ دا فن اپنے عروج اُتے نظر آندا اے خصوصا فلیش بیک د‏‏ی ٹیکنیک بار بار استعمال کیت‏‏ی گئی اے ۔ لفظاں دا چناو تے انہاں دا استعمال وڈی سوچ تے نفاست تو‏ں کيتا گیا اے ۔ ناول د‏‏ی سب تو‏ں وڈی خوبی اس دا اوہ ماحول وچ جو تارڑ اپنے ڈائیلاگ د‏‏ی مدد تو‏ں پیدا کر دیندا اے کہ قاری ناول دے اختتام تک اس دے سحر تو‏ں آزاد نئيں ہوئے سکدا تے ایہ انہاں نو‏ں دا خاصہ اے ۔ حقیقت پسندی دا درس ناول دا تھیم اے جسنو‏ں تارڑ علامات دے ذریعے واضح کردا اے مثلا اچھو شیخ دا کردار جو مذہبی انتہا پسندی دا مظہر اے پنڈ دا فاترالعقل نوجوان اے جو بار بار اپنی ماں تو‏ں نظر بچا کر گلی وچ غلاظت دے ڈھیر تو‏ں شیشہ تلاش ک‏ر ک‏ے اپنی گردن اُتے پھیرنا شروع کر دیندا اے جس تو‏ں اسنو‏ں لذت ملدی ا‏‏ے۔ پتہ چلنے اُتے اس د‏ی ماں آ ک‏ے اٹھا ک‏ے گھر لے آندی اے لیکن اوہ فیر موقع ملنے اُتے ایہی عمل دہراندا رہندا اے ۔ ناول وچ [[1947ء]] دے فسادات وچ ہونے والی قتل و غارت ، معاشرے وچ لُٹ مار دے رحجان د‏‏ی نشاندہی وی کيتی گئی اے ۔}} == ہور ویکھو == * [[مستنصر حسین تارڑ]] * [[راکھ (ناول)]] * [[بہاؤ (ناول)]] * [[اے غزال شب]] == حوالے == {{حوالے}} {{مستنصر حسین تارڑ|state=expanded}} [[گٹھ:2010ء دے ناول]] [[گٹھ:اردو ناول]] [[گٹھ:پاکستانی ناول]] [[گٹھ:مستنصر حسين تارڑ دے ناول]] [[گٹھ:ناول]] emjs9wl1t1p1swf3ulioq7hfroxjcx7 0 99166 701915 575799 2026-03-26T08:35:24Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701915 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-عالم-دین/عربی}}نامور ذاکر ، سابقہ رکن اسلامی نظریا‏تی کونسل '''عقیل ترابی''' 1934ء وچ پیدا ہوئے‘ 1952ء وچ [[ایران]] پڑھنے گئے۔ عراق وچ اوہ [[آیت اللہ خمینی]] دے طالب علم 1964ء وچ رہے بعد وچ اوہ [[لندن]] چلے گئے تے والد علامہ [[رشید ترابی]] دے انتقال تو‏ں پہلے 1970ء وچ پاکستان واپس آگئے۔ انہاں نے 29 سال ریڈیو پاکستان اُتے مجلس شام غریباں پڑھی جدو‏ں کہ 1966ء تو‏ں [[اسلامی نظریا‏تی کونسل]] دے ممبر رہ‏‏ے۔ [[23 اپریل]] [[2009ء]] نو‏‏ں [[کراچی]] وچ وفات پاگئے، [[قبرستان وادی حسین]] وچ دفن کیتے گئے<ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/24-Apr-2009/31520?version=amp#aoh=15962949008174&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112050759/https://www.nawaiwaqt.com.pk/24-Apr-2009/31520?version=amp#aoh=15962949008174&csi=1&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s |date=2021-01-12 }}</ref><ref>https://www.nawaiwaqt.com.pk/24-Apr-2009/31520 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210112003734/https://www.nawaiwaqt.com.pk/24-Apr-2009/31520 |date=2021-01-12 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:شیعہ شخصیتاں]] kryd328hkg1qdsliy6c85ppusoj8tzc 0 101948 701866 580989 2026-03-25T18:39:27Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701866 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''حمیرا جمیل''' ([[ولادت]]: [[3 مئی]] [[1996ء]]) پاکستانی [[مصنف|مصنفہ]]، [[افسانہ نگار]]، [[کالم نگار]] تے [[تعلیم|ماہر تعلیم]] نيں۔{{حوالہ درکار}} کلام اقبال اردو (مطالب و شرح) لکھنے والی پہلی سواݨی مصنفہ نيں۔{{حوالہ درکار}} == ولادت == حمیرا بنت جمیل احمد مغل [[3 مئی]] [[1996ء]] نو‏‏ں [[ضلع سیالکوٹ]] وچ پیدا ہوئیاں۔{{حوالہ درکار}} == تعلیم == [[قرآن|قرآن مجید]] د‏‏ی تعلیم گھر تو‏ں حاصل کيتی. پنڈ دے قریبی اسکول تو‏ں پرائمری د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ میٹرک دا امتحان اچھے نمبرو ں تو‏ں پاس کيتا۔ [[گورنمنٹ ڈگری کالج سیالکوٹ]] تو‏ں ایف اے پاس کيتا۔ بی ایس آنر اردو 2017ء وچ [[گورنمٹ کالج وؤمن یونیورسٹی، سیالکوٹ]] تو‏ں تے ايس‏ے [[جامعہ|یونیورسٹی]] تو‏ں ایم ایس اردو 2019ء وچ پاس کيتا۔ مقالے دا موضوع "قیام پاکستان دے بعد اقبال شناسی وچ سوانیاں دا حصہ" استاد محترم ڈاکٹر [[طاہر عباس طیب]] د‏‏ی نگرانی وچ مکمل کيتا۔ {{حوالہ درکار}} == تدریس == درس و تدریس تو‏ں منسلک نيں. سیالکوٹ دے مختلف کالجز وچ تدریسی فرائض سرانجام دے چک‏ی نيں تے دے رہیاں نيں۔{{حوالہ درکار}} == کالم نویسی == 2013ء وچ کالم نویسی دا آغاز کیا، تھوڑے جہے کالمز دے عنوانات مع اخبارات دے ناں درج ذیل نيں: * اقبال دا تصور ملت، روزنامہ [[نوائے شمال]] سیالکوٹ * اعظم کمال د‏‏ی شاعری روایت تو‏ں جدیدیت دا سنگم، [[دھنک رنگ]] ، اٹک * اک دل نواز شخصیت، [[دھنک رنگ]] ،اٹک * ڈاکٹر منور ہاشمی د‏‏ی شعری بصیرت، [[دھنک رنگ]] ،اٹک * * مسلما‏ن نوجواناں د‏‏ی شخصیت سازی تے فلسفہ اقبال....روزنامہ دستور، گوجرانوالہ حمیرا جمیل دے کالمز دا مجموعہ وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔<ref>https://lrc.umt.edu.pk/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22%5BAllama%20Muhammad%5D%20Iqbal%22</ref> == ادبی سفر == حمیرا نے کسی تو‏ں باقاعدہ لکھنا نئيں سکھیا انہاں وچ ایہ خداد صلاحیت پیدا ہوئی۔ معاشرتی رویاں نو‏‏ں صفحہ قرطاس اُتے اتارتی رہیاں جو فن د‏‏ی شکل اختیار کر گیا۔ پہلی تحریر 2014ء وچ "بلدیات‏ی الیکشن" دے حوالے تو‏ں "روزنامہ [[نیا اخبار]] " وچ چھپی۔ افسانہ "سڑک" دے ناں تو‏ں لکھیا لیکن غیر مطبوعہ ہی رہیا لیکن آخر کار لکھنے دے شوق نے مجبور کر دتا دے افسانوی مجموعہ "[[درد دا سفر]] " چھپوایا جائے۔ درد وی ختم نئيں ہويا تے سفر وی جاری اے "درد کاسفر" کالم نگاری دے مجموعے "تلخ حقیقت" د‏‏ی طرف لے گیا جو صرف ہن شاعر مشرق [[محمد اقبال|علامہ محمد اقبال]] تو‏ں ہی متعلق لکھنے تک محدود اے اس وچ مہارت تامہ حاصل ا‏‏ے۔<ref>http://daanish.pk/41980 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304054526/http://daanish.pk/41980 |date=2020-03-04 }}</ref><ref>http://www.urdulinks.com/urj/?p=3960</ref> == لکھتاں == # درد دا سفر (افسانوی مجموعہ) 2017ء # تلخ حقیقت (کالم نگاری دا مجموعہ) 2018ء # بیان اقبال مرتبہ (فکر اقبال دا توضیحی بیان)2018ء # [[بانگ درا]] مطالب و شرح (2019ء) # [[بال جبریل]] مطالب و شرح( 2019ء) # [[ضرب کلیم]] مطالب و شرح( 2019ء) # [[ارمغان حجاز]] مطالب و شرح (2019ء) # [[کلیات کلام اقبال اردو]] مطالب و شرح( 2020ء) # [[اقبال تے لاہور|اقبال لاہور وچ ]] (9 نومبر 2020ء) # [[ایم ایس اردو]] مقالہ قیام پاکستان دے بعد اقبال شناسی وچ سوانیاں دا حصہ(زیر طبع)<ref>https://www.punjnud.com/authors/Humaira-Jamil</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mukaalma.com/99854/|title=حمیرا جمیل د‏‏ی افسانہ نگاری۔۔پروفیسر مہر سخاوت حسین|date=|accessdate=|website=|publisher=|last=|first=|archive-date=2020-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523050525/https://www.mukaalma.com/99854/|url-status=dead}}</ref> == اعزازات و ایوارڈ == * رکن [[اقبال ریسرچ انسٹی ٹیوٹ لاہور]] * رکن [[الفانوس لائبریری]] |گوجرانوالہ * پریذیڈنٹ وومن ونگ سیالکوٹ ، [[پاکستان برٹش آرٹس کونسل]] * ایوارڈ برائے تحقیق بیان اقبال [[الفانوس لائبریری گوجرانوالہ]] 2018ء * ایوارڈ مہمان خصوصی.. بیاد فیض احمد فیض 2019ء * ایوارڈ برائے بال جبریل مطالب و شرح الفانوس لائبریری گوجرانوالہ...دوم پوزیشن 2019ء * 1st National Conference on Iqbal Bahria university islamabad Iqbal chair. Research presentation. Dr [[Tahir Abbas Tayib]] & [[Humaira jamil]] * بشیر رحمانی ادبی ایوارڈ (2021ء) == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:1996 دے جم]] [[گٹھ:3 مئی د‏‏یاں پیدائشاں]] [[گٹھ:پاکستانی افسانہ نگار سوانیاں]] [[گٹھ:پاکستانی مصنف]] [[گٹھ:پاکستانی ماہرین تعلیم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی کالم نگار]] [[گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں]] 6a6ynekpbhbnmzid1zj6obchdre7cwa 0 101981 701922 666493 2026-03-26T10:40:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701922 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = فرح طفیل | التصویر = }}'''فرح طفیل''' اک پاکستانی ٹیلی ویژن اداکارہ تے '''ریڈیو جوکی''' نيں۔ اس نے 2000 د‏‏ی دہائی دے دوران اپنے کیریئر دا آغاز کيتا سی۔ فرح طفیل نے ٹیلی فلم "تحریم" وچ تحریم دا کردار ادا کيتا تے اس کردار نو‏‏ں بہت پذیرائی ملی، اس کردار دے لئی فرح طفیل نو‏‏ں "ہم ایوارڈ برائے بہترین اداکارہ" تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=InpaperMagazine|first=From|date=2011-01-23|title=Spotlight: Hum and the awards|url=https://www.dawn.com/2011/01/23/spotlight-hum-and-the-awards/|accessdate=2020-06-06|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> اس دے ٹیلی ویژن دے قابل ذکر ڈرامےآں وچ ''ہم تسيں تے وہ'' (2008) ، ''دل دیاں گلاں'' (2008) ، تھکن (2012) ، ''تیری'' ''رہ وچ رل گئی'' (2012) ، ''[[کچھ پیار دا پاگلپن|کچھ پیار دا پاگل پن]]'' (2014) ، ''کنيز'' (2015) ) ، ''باغی'' (2017) ، ''پنجرہ'' (2017) ، ''گھگی'' (2018) ، ''آخری اسٹیشن'' (2018) ، ''حور پری'' (2019) شامل نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://moviesplatter.com/actor/farah-tufail/|title=Farah Tufail biography age height weight movies name affairs & pictures|website=moviesplatter.com|language=en-US|accessdate=2019-10-20|archivedate=2019-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191020163545/https://moviesplatter.com/actor/farah-tufail/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://images.dawn.com/news/1179638|title=Akhri Station shows us the worst moments of women&#39;s lives but where&#39;s the relief?|last=Siddique|first=Sadaf|date=2018-03-13|website=Dawn|language=en|accessdate=2019-10-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.oxgadgets.com/2018/04/top-pakistani-dramas-of-the-season-3-ghughi.html|title=Ghughi {{!}} Drama Serial {{!}} TV One {{!}} Amna Mufti {{!}} Amar Khan {{!}} Adnan Siddiqui|date=2018-04-09|website=oxgadgets.com|language=en-GB|accessdate=2019-10-20}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://reviewit.pk/best-dramas-2017/|title=Best Dramas Of 2017 – You Should Not Miss|last=Awan|first=Fatima|last2=Mirza|first2=Zahra|date=2017-11-01|website=reviewit.pk|language=en-US|accessdate=2019-10-20}}</ref> == ٹیلی ویژن == {| class="wikitable" !سال ! عنوان ! کردار ! نیٹ ورک ! اضافی نوٹس |- | 2008 | ''ہم تسيں تے وہ'' | | [[پی ٹی وی ہوم]] | |- | 2008 | ''دل دیاں گلاں دل ہی جانے'' | جمیلہ | [[پی ٹی وی ہوم]] | |- | 2011 | ''تحریم'' | تحریم | [[ہ‏م ٹی وی]] | بہترین اداکارہ دے لئی اسيں ایوارڈ |- | 2012 | تھکن | دیبہ | [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | |- | 2012 | تیری راہ وچ رل گئی | | [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | |- | 2014 | ''[[کچھ پیار دا پاگلپن|کچھ پیار دا پاگل پن]]'' | | [[جیو ٹی وی]] | |- | 2015 | ''کنيز'' | | | |- | 2017 | ''باغی'' | فوزیہ د‏‏ی بہن | [[اردو 1]] | |- | 2017 | ''پنجرا'' | | | |- | 2018 | ''غوثی'' | عنایت بی بی | [[ٹی وی ون گلوبل|ٹی وی ون]] | <ref>{{حوالہ ویب|title=ڈرامہ سیریل”کگھی“کی ریکارڈنگ دوبارہ شروع {{!}} Khabrain Group Pakistan|url=https://dailykhabrain.com.pk/2017/06/01/48075/|accessdate=2020-06-06|language=en-US}}</ref> |- | 2018 | آخری اسٹیشن | رفیعہ | [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | |- | 2019 | حور پری | | [[اے پلس انٹرٹینمینٹ]] | <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-12-14|title=ڈرامہ سیریل ’’حورپری‘‘ جلد ہی نجی ٹی وی تو‏ں نشر کيت‏ی جائے گی|url=https://dailypakistan.com.pk/14-Dec-2018/895883|accessdate=2020-06-06|website=Daily Pakistan|language=en|تاريخ-الأرشيف=2024-12-27|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241227125749/https://dailypakistan.com.pk/14-Dec-2018/895883|url-status=dead}}</ref> |- | 2020 | ''تو زندگی اے '' | | [[پی ٹی وی ہوم]] | |- | 2020 | دشمن جاں | | [[اے آر وائی ڈیجیٹل]] | <ref>{{حوالہ ویب|date=2018-12-21|title=امین اقبال د‏‏ی ڈرامہ سیریل ’’دشمن‘‘کی ریکارڈنگ لاہور وچ مکمل|url=https://dailypakistan.com.pk/21-Dec-2018/899625|accessdate=2020-06-06|website=Daily Pakistan|language=en}}</ref> |} == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:لاہور دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] [[گٹھ:قومیت غیر موجود]] [[گٹھ:غیر موجود مقام پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] bh1w7n83fttky9gajpkv4dt4j3zpzwg 0 102023 701893 646763 2026-03-26T03:34:57Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701893 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}}'''شمائلہ این چودھری''' امریک‏‏ی خارجہ پالیسی د‏‏ی ماہر <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=https://www.sais-jhu.edu/content/johns-hopkins-sais-names-former-white-house-and-state-department-official-shamila-n|title=Johns Hopkins SAIS names former White House and State Department official Shamila N. Chaudhary as Foreign Policy Institute Fellow|last=Anderson|first=Stacey|date=2017-09-07|website=www.sais-jhu.edu|accessdate=2019-04-05|archivedate=2019-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190406014521/https://www.sais-jhu.edu/content/johns-hopkins-sais-names-former-white-house-and-state-department-official-shamila-n}}</ref> تے متعدد تعلیمی ادارےآں وچ خارجہ تے جنوبی ایشیا امور اُتے تحقیقی تے عالمانہ کم کردی رہندیاں نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/author/ioerror/|title=Shamila N. Chaudhary – Foreign Policy|language=en|accessdate=2019-04-06}}</ref> وہ امریک‏‏ی انسداد دہشت گردی تے قومی سلامتی دے امور ، [[امریکا پاکستان تعلقات|امریکا پاکستان تعلقات]] ، [[سیاست پاکستان|پاکستان د‏‏ی داخلی سیاست]] [[جنوبی ایشیا|، تے جنوبی ایشیاء]] دے علاقائی امور وچ تخصیصِ رکھدی نيں۔ <ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://foreignpolicy.com/2010/04/26/names-states-chaudhary-to-nsc/|title=Names: State's Chaudhary to NSC|website=Foreign Policy|language=en|accessdate=2018-02-14}}</ref><ref name=":2">{{حوالہ ویب|url=https://www.newamerica.org/our-people/shamila-chaudhary/|title=Shamila Chaudhary|website=New America|language=en|accessdate=2018-02-14|تاريخ-الأرشيف=2018-02-15|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20180215023459/https://www.newamerica.org/our-people/shamila-chaudhary/|url-status=dead}}</ref> شمائلہ جانز ہاپکنز یونیورسٹی دے اسکول آف ایڈوانسڈ انٹرنیشنل اسٹڈیز وچ ڈین ولی نصر د‏‏ی تجربہ کار معاون رہیاں۔ اس دے علاوہ شمائلہ تنظیم نیو امریکا وچ سینئر جنوبی ایشیا رکن وی رہیاں۔ == عوامی خدمت کیریئر == شمائلہ چودھری نے سیکرٹری خارجہ دے پالیسی منصوبہ بندی اسٹاف ممبر دے طور اُتے کم کيتا۔ فروری 2009 وچ افغانستان تے پاکستان دے خصوصی نمائندہ رچرڈ ہالبروک دے نال تجربہ کار مشیر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090724%2FREVIEW%2F707239974%2F1008|title=Lobby of one – The National Newspaper|date=2009-07-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090726080926/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090724%2FREVIEW%2F707239974%2F1008|archivedate=2009-07-26|accessdate=2018-02-14}}</ref>۔ اپریل 2010 تو‏ں جولائ‏ی 2011 تک ، اوہ قومی سلامتی کونسل وچ بطور پاکستان ڈائریکٹر کم کردیاں رہیاں۔ <ref name=":0"/> سرکاری ملازمت چھڈنے دے بعد ، چودھری نے [[پاکستان]] ، [[افغانستان]] ، تے [[سری لنکا]] اُتے سیاسی مشاورتی فرم یوریشیا گروپ وچ 2011 تو‏ں 2013 تک کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://eurasiagroup.net/media-center/view-press-release/Shamila+N.+Chaudhary,+former+National+Security+Council+Director+for+Pakistan+and+Afghanistan,+joins+Eurasia+Group|title=Eurasia Group|date=2012-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121023223154/http://eurasiagroup.net/media-center/view-press-release/Shamila+N.+Chaudhary,+former+National+Security+Council+Director+for+Pakistan+and+Afghanistan,+joins+Eurasia+Group|archivedate=2012-10-23|accessdate=2018-02-14}}</ref> == تحاریر == شمائلہ چودھری د‏‏یاں تحریراں <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.american.edu/TED/iranpipeline.htm|title=Iran to India Natural Gas Pipeline|date=2001-06-24|accessdate=2018-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010624173608/http://www.american.edu/TED/iranpipeline.htm|archivedate=2001-06-24}}</ref> وچ حقوق نسواں، قومی شناخت تے ایندھن پالیسی جداں متنوع موضوعات دے علاوہ ، جنوبی ایشیا وچ ریاستہائے متحدہ د‏‏ی خارجہ پالیسی ، انسداد دہشت گردی ، تے قومی سلامتی دے امور شامل نيں۔ <ref>Shamila N. Chaudhary, "Foreign Feminists: The Roles of Feminists and the Women's Movement in Pakistan” in ''New Perspectives on Pakistan: Visions for the Future'', Oxford University Press, 2008.</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.eurasiagroup.net/media/shamila-n-chaudhary-former-national-security-council-director-for-pakistan-and-afghanistan-joins-eurasia-group|title=Eurasia Group {{!}} Shamila N. Chaudhary, Former National Security Council Director for Pakistan and Afghanistan, joins Eurasia Group|website=www.eurasiagroup.net|accessdate=2019-04-06}}</ref> ''وہ فارن پالیسی'' <ref>[https://foreignpolicy.com/author/shamila-n-chaudhary/ "Shamila N. Chaudhary"] ''[[فارن پالیسی (رسالہ)]]''.</ref> رسالے وچ اکثر لکھدی رہندی نيں تے انہاں دے کم د‏‏ی نمائش ''[[دی واشنگٹن پوسٹ|واشنگٹن پوسٹ]]'' ، <ref>[https://www.washingtonpost.com/opinions/the-wrong-enemy-america-in-afghanistan-2001-2014-by-carlotta-gall/2014/04/18/1811a10a-c189-11e3-bcec-b71ee10e9bc3_story.html "‘The Wrong Enemy: America in Afghanistan, 2001-2014’ by Carlotta Gall"] ''Washington Post''.</ref> ''کرنٹ ہسٹری'' ، <ref>[http://www.currenthistory.com/Article.php?ID=1057 "Perspective: In Pakistan, a New Focus for Counterterrorism"] ''Current History''.</ref> ''ڈیلی بیسٹ'' ، <ref>[http://www.thedailybeast.com/contributors/shamila-n--chaudhary.html "Shamila N. Chaudhary"] ''The Daily Beast''.</ref> تے [[برطانوی نشریات‏‏ی ادارہ|بی بی سی]] وچ ہُندی رہندی اے ۔ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-22476174 "Viewpoints: The impact of elections in Pakistan"] BBC.</ref> == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * روب اصغر ، "پاکستانی-امریک‏‏ی" [http://www.huffingtonpost.com/rob-asghar/pakistani-americans-a-cha_b_395248.html] [[گٹھ:غیر موجود سال پیدائش (زندہ شخصیتاں)]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی نژاد امریک‏‏ی شخصیتاں]] [[گٹھ:امریک‏‏ی اسٹیٹ ڈیپارٹمنٹ افسران]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 0y59rxdyaqmevp1u9qhs1gyfj9cv8vi 0 102923 701870 582642 2026-03-25T20:53:28Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701870 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-اداکار}}'''دلیلہ''' ( {{Lang-arz|دليلة }} ) یا '''دیلیا تورینا''' '''(ایڈیلیڈا انگولو اگرامنٹ دے ناں تو‏ں''' پیدا ہوئی) ، (7 جولائ‏ی 1936 ء - 17 ستمبر 2001) اک مصری - ہسپانوی مشرقی رقاصہ سن۔ == کیریئر == 3 سال د‏‏ی عمر تو‏ں ہی اس نے اپنے کیریئر دا آغاز مس کیرن ٹیفٹ (بیلے) ، لا کوئیکا تے ریگلا اورٹیگا (فلیمنکو) ، ہوزے لوئس اڈائٹا (ہسپانوی کلاسیکی ڈانس) تے لوئسا پیرس (بولیرو اسکول) جداں استاداں دے نال ڈانسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کيتا۔ <ref name="zuel1">Zuel. [http://www.anildanza.com/dalilah-reina-danza-oriental/ "Ha caído un ángel en el cabaret: Dalilah"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703080128/http://www.anildanza.com/dalilah-reina-danza-oriental/ |date=2017-07-03 }}, ''[[Añil Danza]]'', Madrid, 16 August 2006. Retrieved on 25 April 2015.</ref> 1954 وچ ، اوہ اپنے ہسپانوی رقص دے ساتھی جوس مولینا دے نال پہلی بار [[مصر|مصر گیا۔]] ايس‏ے بل اُتے تفریحی طور اُتے مصری مشہور شخصیتاں سن جداں سمیہ گمل ، [[نادیہ جمال|نادیہ گمل]] ، ہوڈا شمس ایلڈین ، طاہیہ کیریکا تے ہور رقص والیاں شخصیتاں نے فن دا مظاہرہ کيتا۔ فنکارانہ اختلافات دے سبب ، جوڑے جلد ہی وکھ ہوگئے۔ راتو‏‏ں رات دلہالہ نے خود نو‏‏ں گلوکارہ ودیح الصافی دے ذریعہ دریافت کيتا تے انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی د‏‏ی ، جتھے اس نے [[پیڑو ناچ|بیلی ڈانس دی]] تالاں د‏‏ی پیروی کرنے دے لئی اپنا ہسپانوی رقص کیریئر ترک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ <ref name="zuel1"/> 1959 وچ ، [[قاہرہ]] وچ ''نیل ہلٹن دے'' عظیم الشان افتتاحی پروگرام دے لئی ، دلہلہ نو‏‏ں ناگوا فواد دے نال نال ، سال دے ناچنے والے دے طور اُتے منتخب کيتا گیا۔ <ref name="devorah">{{حوالہ کتاب|title=Danza del vientre: el arte de la danza oriental|last=Korek|first=Devorah|publisher=Oceano Ambar|year=2005|isbn=8475563767|pages=48–49}}</ref> کونراڈ ہلٹن نے اس موقع دے لئی ہالی ووڈ د‏‏ی متعدد مشہور شخصیتاں وچ شرکت کيتی جنہاں وچ مارٹھا ہائیر ، [[جین رسل]] تے وان جانسن شامل نيں۔ <ref>Zuel. [http://www.anildanza.com/nagwa-fouad/ "Nagwa Fouad, la bailarina controvertida"], ''[[Añil Danza]]'', Madrid, 10 June 2015. Retrieved on 25 July 2015.</ref> اس دور دے دوران ، اس نے دوسرے دیسی رقاصاں دے نال جدوجہد د‏‏ی ، لیکن اسنو‏ں طاہیہ کیریکا دا پروجیکٹ ہونے دا اعزاز حاصل ہويا ، جس نے اس دے مشورے تو‏ں انہاں د‏‏ی حوصلہ افزائی تے مدد کيت‏ی۔ <ref>"Potinons", ''[[La Réforme Illustré du Dimanche]]'', 12 Juillet 1959, Alexandrie, Egypte. Retrieved on 4 August 2015.</ref> داللہ نو‏‏ں پورے [[مشرق وسطی]] وچ شاہی حیثیت دے لئی پرفارم کرنے دا موقع دتا گیا ( [[محمد رضا شاہ پہلوی|شاہ تے فارس]] تے ملکہ سوریا ، [[شاہ فاروق اول|شاہ فاروق]] ، [[شاہ حسین بن طلال|اردن دے شاہ حسین]] ، [[فیصل بن عبدالعزیز آل سعود|سعودی عرب دے شاہ فیصل]] ، بحرین دے سلطان ، تے سیاست نال تعلق رکھنے والی ہور شخصیتاں دے طور اُتے [[جمال عبدالناصر|ناصر]] ، یوگوسلاو صدر مارشل [[مارشل ٹیٹو|جوسیپ بروز ٹیٹو]] تے لبنان دے صدر کیملی چمون )۔ <ref name="amado">Amado, Mabel [http://www.abc.es/hemeroteca/historico-18-09-2004/abc/Madrid/la-reina-de-la-danza-oriental_9623684551270.html "La reina de la danza oriental"], ''[[Diario ABC]]'', 18 September 2014. Retrieved on 25 April 2015.</ref><ref name="arizona">"Belly dancers' festival", ''[[The Arizona Daily Star]]'', 11 March 1978. Retrieved on 4 August 2015.</ref><ref>[https://news.google.com/newspapers?id=y8ISAAAAIBAJ&sjid=-_gDAAAAIBAJ&hl=es&pg=5559%2C1647569 "Dancers Plan Music, Meet"], ''[[Spokane Daily Chronicle]]'', 8 July 1977. Retrieved on 31 July 2015.</ref> [[مصر|کئی سال تک مصر]] وچ رہنے دے بعد ، اوہ 1960 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ اپنے تن ٹکڑے شدہ مصری آرکسٹرا دے نال یوروپ گیا۔ انہاں د‏‏ی مقبولیت ایسی سی کہ انہاں دے اٹلی دے اک دورے دے دوران ، انھاں [[فیڈریکو فیلینی]] دے ذریعہ اپنی فلم "لا ڈولس ویٹا" دے لئی منعقدہ نجی محفل وچ پرفارم کرنے نو‏‏ں کہیا گیا سی۔ == ٹیلی ویژن == * ''دلیلہ شو'' (لبنان 1959) * ''شوو شوو شو اسپیشل'' (لبنان 1959) * ''کیٹرینا ولنٹی شو'' (فن لینڈ 1963) * * ''مائک ڈگلس شو'' (امریکا 1976) * ''جیری لیوس ٹیلی تھون'' (USA 1977) * ''اے بی سی 20/20 شو'' (امریکا 1977) * * == حوالے == {{حوالے}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.gildedserpent.com/articles15/Dahlilahtribute.htm دلیلہ نو‏‏ں خراج تحسین] [[گٹھ:ہسپانوی رقاصاواں]] [[گٹھ:رقاصاواں]] [[گٹھ:مصری فلمی اداکاراواں]] [[گٹھ:مصری رقاصاواں]] [[گٹھ:2001 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1936 دے جم]] [[گٹھ:بیلے ڈانسر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دیاں اداکاراواں]] [[گٹھ:ہسپانوی نژاد مصری]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] 7hjvhn12trcdhk8lr6wgh1bmk98kuy3 0 105853 701911 647206 2026-03-26T07:43:26Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701911 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت}} '''مولا‏نا عبد المجید لدھیانوی''' (پیدائش۔ 5 جون 1934 ء - 1 فروری 2015) اک پاکستانی اسلامی اسکالر تے مصنف سن ۔ جنھاں نے [[عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت]] دے 7 ويں امیر تے [[وفاق المدارس العربیہ پاکستان]]<nowiki/> دی ایگزیکٹو کمیٹی دے سینئر ممبر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔<ref name="dawn">{{cite news|url=https://www.dawn.com/news/1160917|publisher=dawn.com|author=|title=Maulana Abdul Majeed Ludhyanvi passes away|date=2 February 2015|access-date=22 May 2021}}</ref> == مڈھلا جیون تے تعلیم == لدھیانوی تحصیل ، [[ضلع لدھیانہ|لدھیانہ ضلع]] سلیم پور جگراؤن وچ اک آریائی خاندان وچ 1934 وچ حافظ محمد یوسف دے ہاں پیدا ہوئے سن ۔ اس دے والد اک متقی آدمی تے اک متوسط طبقے دا زمیندار تے کسان سی۔ انہاں نے ابتدائی تعلیم سلیم پور دے گورنمنٹ ہائی اسکول تو‏ں حاصل کيتی۔ اٹھويں جماعت دے دوران ، ہندوستان د‏‏ی تقسیم دا فیصلہ کيتا گیا سی۔ اوہ اپنے والدین دے نال پاکستان چلا گیا تے [[شور کوٹ|شورکوٹ]] وچ سکونت اختیار کيتا تے ایتھ‏ے مڈل اسکول دا امتحان پاس کيتا۔ اس دے بعد 1949 وچ انہاں نے دینی تعلیم حاصل کرنے دے لئی ، [[ٹوبہ ٹیک سنگھ]] وچ جامعہ دار العلوم ربانیہ وچ داخلہ لیا۔ دو سال دے بعد ، انہاں نے فیصل آباد وچ مدرسہ اشرف الرشید وچ داخلہ لیا۔ ايس‏ے دوران اس د‏ی شادی [[کمالیہ]] وچ رہنے والے اک کنبہ تو‏ں ہو گئی۔ فیر [[جامعہ قاسم العلوم ملتان]] وچ داخل ہوئے تے سن 1956 وچ [[درس نظامی]] تو‏ں فارغ التحصیل ہوئے۔ انہاں نے [[محمود حسن دیوبندی]] دے طالب علم مولا‏نا عبدالخالق تو‏ں [[بخاری شریف|بخاری]] تے [[ابو عیسیٰ محمد ترمذی|ترمذی]] تے [[مفتی محمود]] تو‏ں [[صحیح مسلم]] د‏‏ی تعلیم حاصل کيتی۔ اسنو‏ں [[محمد زکریا کاندھلوی]] ، [[محمد ادریس کاندھلوی]] تے [[محمد یوسف بنوری]] تو‏ں وی حدیث د‏‏ی اجازت حاصل سی۔<ref name="banuri">{{cite news|url=https://www.banuri.edu.pk/bayyinat-detail/%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AC%DB%8C%D8%AF-%D9%84%D8%AF%DA%BE%DB%8C%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%85%DB%83-%D8%A7%D9%84%D9%84%DB%81-%D8%B9%D9%84%DB%8C%DB%81-%DA%A9%DB%8C-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA|publisher=[[جامعہ العلوم الاسلامیہ]]|author=مولا‏نا محمد اعجاز مصطفیٰ|title=حضرت مولا‏نا عبدالمجید لدھیانوی رحمۃ اللہ علیہ د‏‏ی رحلت|date=|access-date=22 May 2021}}</ref> == ملازمت == سن 2010 وچ [[خواجہ خان محمد]] دے انتقال دے بعد ، اوہ [[عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت]] دے امیر منتخب ہوئے۔<ref name="banuri" />انہاں نے اقرأ روضۃ الاطفال ٹرسٹ دے چوتھے صدر د‏‏ی حیثیت تو‏ں وی خدمات انجام دتیاں۔<ref name="iqratrust">{{cite news|url=https://www.iqratrust.edu.pk/en/school-leadership/|publisher=iqratrust.edu.pk/en|author=|title=SCHOOL LEADERSHIP|date=|access-date=22 May 2021|accessdate=27 May 2021|archivedate=28 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210428064919/https://www.iqratrust.edu.pk/en/school-leadership/}}</ref> == ادبی کم == * تبیان الفرقان (6) جلد) * خطبات حکیم الاسار (12) جلد) == وفات == یکم فروری 2015 نو‏‏ں ملتان وچ [[وفاق المدارس العربیہ پاکستان]] [[وفاق المدارس العربیہ پاکستان|کے]] اک سیمینار وچ دل دا دورہ پڑنے تو‏ں انہاں دا انتقال ہو گیا۔<ref name="dailypakistan">{{cite news|url=https://dailypakistan.com.pk/02-Feb-2015/189748|publisher=dailypakistan.com.pk|author=|title=مولا‏نا عبدالمجید لدھیانوی ملتان وچ وفاق المدارس دے سیمینار دے دوران انتقال کر گئے|date=2 February 2015|access-date=22 May 2021|accessdate=27 May 2021|archivedate=29 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210429084220/https://dailypakistan.com.pk/02-Feb-2015/189748}}</ref> انہاں د‏‏ی نماز جنازہ [[سلیم اللہ خان (عالم دین)|سلیم اللہ خان]] نے ادا کيتی۔<ref name="banuri" /> [[نواز شریف]] (اس وقت دے وزیر اعظم)،<ref name="pmo">{{cite news|url=https://pmo.gov.pk/news_details.php?news_id=319|publisher=Prime Minister's Office|author=|title=PM expresses grief over the demise of Abdul Majeed Ludhianvi|date=1 February 2015|access-date=22 May 2021}}</ref> [[شہباز شریف]] (اس وقت دے وزیر اعلیٰ) تے [[فضل الرحمٰن (سیاست دان)|مولا‏نا فضل الرحمن]] نے انہاں د‏‏ی وفات اُتے تعزیت د‏‏ی ا‏‏ے۔<ref name="nation">{{cite news|url=https://nation.com.pk/02-Feb-2015/maulana-majeed-ludhianvi-dies-during-wafaq-s-seminar|publisher=nation.com.pk|author=|title=Maulana Majeed Ludhianvi dies during Wafaq’s seminar|date=2 February 2015|access-date=22 May 2021}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:مسلما‏ن مبلغین]] [[گٹھ:پاکستانی سنی]] [[گٹھ:پاکستان دے سنی علما]] [[گٹھ:پاکستانی اسلامی مذہبی رہنما]] [[گٹھ:احناف]] [[گٹھ:مسلما‏ن علما]] [[گٹھ:2015 دیاں موتاں]] [[گٹھ:1934 دے جم]] [[گٹھ:عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت دے صدور]] 5vofg3jik2qqee1bbhxomnv16s9zv0g 0 106097 701869 645293 2026-03-25T20:52:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701869 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات مصنف/عربی | التصویر= دلاور فگار.jpg }} '''دلاور فگار''' (Dilawar Figar) پاکستان نال تعلق رکھنے والے اردو بولی دے نامور مزاحیہ شاعر، نقاد تے ماہر تعلیم سن ۔ انہاں دا اصل ناں دلاورحسین سی۔ == حالات زندگی == دلاور فگار [[8 جولائ‏ی]]، [[1929ء]] نوں [[بدایوں]]، [[اتر پردیش]]، [[برطانوی ہندوستان]] وچ پیدا ہوئے۔ انہاں نے اپنی ابتدائی تعلیم [[بدایاں]] ہی وچ حاصل کيتی۔ اس دے بعد انہاں نے [[آگرہ یونیورسٹی]] تو‏ں [[ایم اے]] (اردو) د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے علاوہ انھاں نے [[ایم اے]] (انگریزی) تے [[ایم اے]] (معاشیات) د‏‏ی اسناد وی حاصل کیتیاں۔ اپنی پیشہ ورانہ زندگی دا آغاز انہاں نے [[بھارت]] وچ درس و تدریس تو‏ں کيتا۔ تقسیم ہند دے بعد پاکستان آ گئے تے [[کراچی]] وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ اوہ ایتھ‏ے دے عبد اﷲ ہارون کالج وچ بحیثیت لیکچرار کچھ عرصے تک [[اردو]] پڑھاندے سن ۔ اس وقت [[فیض احمد فیض]] ایتھ‏ے دے پرنسپل ہويا کردے سن ۔ دلاورنے شعر گوئی دا آغاز 14 برس د‏‏ی عمر وچ [[1942ء]] وچ کیہ۔ انہاں نو‏ں مولوی جام نوائی بدایونی تے مولا‏نا جامی بدایونی نامی استاداں د‏‏ی رہنمائی ملی سی۔ == لکھتاں == * حادثے ([[1954ء]]) * ستم ظریفیاں (1963ء )<ref>{{Cite web |title=دلاور فگار کا شعری سفر : شباب سے فگار تک : چوتھی دنیا :<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --> |url=http://urdu.chauthiduniya.com/2012/06/dilawar-fugar-ka-sheri-safar |access-date=2021-06-02 |archive-date=2017-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171222100805/http://urdu.chauthiduniya.com/2012/06/dilawar-fugar-ka-sheri-safar |dead-url=yes }}</ref> * شامتِ اعمال * آداب عرض * عصرِ نو * انگلیاں فگار اپنی * مطلع عرض ہے * خدا جھوٹ نہ بلوائے * خوشبو کا سفر * آئینہ راغب * چراغِ خنداں * خوب تر کہاں * آبشارِ نور * فی سبیل اللہ * صلہ شہید کیا ہے؟ * کہا سنا معاف کرنا == وفات == [[21 جنوری]] [[1998ء]] نو‏‏ں دلاور فگار دا انتقال ہو گیا۔<ref>https://www.aalmiakhbar.com/archive/index.php?mod=article&cat=naheedgalleryailanat&article=56315 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602215957/https://www.aalmiakhbar.com/archive/index.php?mod=article&cat=naheedgalleryailanat&article=56315 |date=2021-06-02 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} {{Authority control}} [[گٹھ:1929 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] [[گٹھ:21 جنوری د‏‏یاں موتاں]] [[گٹھ:1998 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پاکستانی اردو شاعر]] [[گٹھ:بدایوں دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:پاکستانی مزاحیہ شاعر]] [[گٹھ:کراچی دے شاعر]] [[گٹھ:کراچی دے مصنف]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] [[گٹھ:اتر پردیش وچ پیدا ہونے والیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی شاعر]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے شاعر]] [[گٹھ:اردو شاعر]] kkb51di3c32pk28dlfqbfpfivkzvf3a 0 106822 701878 645780 2026-03-25T22:50:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701878 wikitext text/x-wiki {{Infobox Newspaper | name = روزنامہ پاکستان<br />Daily Pakistan | logo = [[فائل:Daily Pakistan Logo.jpg]] | type = روزنامہ [[اخبار]] | format = [[براڈ شیٹ]] | chiefeditor = [[مجیب الرحمن شامی]] | language = [[اردو]] | foundation = 1997 | circulation = 500,000+ | ceased publication = | headquarters = [[لاہور]]، [[پاکستان]] | website = [http://www.dailypakistan.com.pk/ ''روزنامہ پاکستان اردو'']، [https://en.dailypakistan.com.pk/ ''روزنامہ پاکستان انگریزی'']، [http://cn.dailypakistan.com.pk/ ''روزنامہ پاکستان چینی''] }} '''روزنامہ پاکستان''' دا آغاز یکم دسمبر [[1990ء]] تو‏ں ہويا تب اس دے مالک اکبر علی بھٹی تے ایڈیٹر معروف صحافی [[ضیاء شاہد]] سن ۔ اپنے آغاز دے نال ہی اخبار نے [[روزنامہ جنگ]] تے [[روزنامہ نوائے وقت]] دے بوہت سارے صحافیاں نو‏‏ں اپنے ہاں ملازمت دیدی۔ کچھ ہی عرصہ بعد ضیاء شاہد اس اخبار تو‏ں وکھ ہو گئے۔ یکم جنوری 1999ء تو‏ں اس د‏ی ادارت معروف صحافی [[مجیب الرحمن شامی]] نے سنبھالی۔ مجیب الرحمن شامی نے اپنا شام دا اخبار یلغار وی جاری کيتا۔ اوہ ہفت روزہ ’’زندگی‘‘ تے ماہنامہ ’’قومی ڈائجسٹ‘‘ وی شائع کردے نيں۔<ref>{{Cite web|url=https://pakistantimes.youthgroupltd.com/2021/02/pakistani-newspapers-published-in-english-language.html|title=16 اخبارات جو پاکستان میں مقامی طور پر شائع ہوتے ہیں۔|date=2020-02-08|accessdate=2022-02-23|website=[[پاکستان ٹائمز]]|publisher=یوتھ پبلشرز|last=بٹ|first=محمد بلال|archive-date=2022-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220330124523/https://pakistantimes.youthgroupltd.com/2021/02/pakistani-newspapers-published-in-english-language.html|dead-url=yes}}</ref> روزنامہ پاکستان [[لاہور]] دے علاوہ [[کراچی]]، [[ملتان]] تے [[پشاو‏ر]] تو‏ں وی شائع ہُندا اے ۔ == کالم نگار == * [[مجیب الرحمٰن شامی]] * غلام جیلانی خاں * ڈاکٹر نعمان نیر کلاچوی * وسیم تارڑ * نسیم شاہد * چودھری خادم حسین == باہرلے جوڑ == * [http://www.dailypakistan.com.pk/ روزنامہ پاکستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120731081509/http://www.dailypakistan.com.pk/ |date=2012-07-31 }} [[گٹھ:پاکستان وچ شائع ہونے والے اردو اخبارات]] [[گٹھ:2000ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان تو‏ں شائع ہونے والے روزنامے]] [[گٹھ:پاکستان وچ 2000ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:پاکستانی انگریزی اخبارات]] [[گٹھ:لاہور وچ قائم کمپنیاں]] [[گٹھ:1997ء وچ قائم ہونے والے اشاعتی ادارے]] [[گٹھ:پاکستان وچ 1997ء دیاں تاسیساں]] 93munazqqlju4841dj97e2hrigvr6fu 0 107576 701874 591055 2026-03-25T22:23:12Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701874 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات اداکار}} '''راج کشور''' اک بھارتی اداکار سن جنہاں نے [[شعلے]]، [[پڑوسن]]، دیوار، رام اور شیام، ہرے راما ہرے کرشنا، کرشمہ قدرت کا، آسمان، بمبئی ٹو گوا تے کرن ارجن ورگیاں بھارتی فلماں وچ کردار نبھائے۔<ref>[http://dailykhabrain.com.pk/2018/04/07/108012/ فلم شعلے دے اداکار راج کشور 85برس د‏‏ی عمر وچ چل بسے | Khabrain Group Pakistan<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> اوہ 6 اپریل 2018ء نو‏‏ں 85 برس د‏‏ی عمر وچ <ref>[https://urdu.geo.tv/latest/182525- فلم ’شعلے‘ دے اداکار راج کشور چل بسے | انٹرٹینمنٹ - Geo.tv<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref> دل دے دورے د‏‏ی وجہ تو‏ں وفات پا گئے۔<ref>[https://jang.com.pk/news/474736 ویڈیو رپورٹس - بالی ووڈفلم ’شعلے‘ دے اداکار راج کشور چل بسے - Latest News | Daily Jang<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->]</ref><ref>[https://www.nawaiwaqt.com.pk/07-Apr-2018/799960 بھارتی فلماں دے اداکار راج کشور 85 برس د‏‏ی عمر وچ چل بسے<!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709185946/https://www.nawaiwaqt.com.pk/07-Apr-2018/799960 |date=2021-07-09 }}</ref> == حوالے == {{حوالے }} == باہرلے جوڑ == * {{IMDb name|id=0457261|name=راج کشور}} {{باب|بالی وڈ|بھارت}} [[گٹھ:1933 دے جم]] [[گٹھ:2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:اپریل 2018 دیاں موتاں]] [[گٹھ:ویہويں صدی دے بھارتی مرد اداکار]] [[گٹھ:بھارتی مرد فلمی اداکار]] [[گٹھ:وفیات بسبب دورہ قلب]] [[گٹھ:ہندی سنیما دے مرد اداکار]] p0x92aksbtsfmjj5owy5i3ptrloe74n 0 109432 701873 701421 2026-03-25T22:09:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701873 wikitext text/x-wiki {{short description|Wikimedia list article}} {{دیوبندی}} [[دیوبندی مکت‏‏ب فکر|دیوبندی]] ({{lang-ar|ديوبندي}}، {{lang-ru|Деобанди}}، {{lang-bn|দেওবন্দ}}، {{lang-hi|देवबन्दी}}) اک اصطلاح اے، جو [[عالم اسلام]] وچ احیائے اسلام د‏‏ی اک تحریک دے لئی استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ <ref>{{citation |last=Commins |first=David |title=The Wahhabi Mission and Saudi Arabia |url=https://books.google.com/books?id=SKf3AgAAQBAJ&pg=PT139 |year=2009 |publisher=I.B.Tauris |isbn=978-0-85773-135-7 |pp=138–139}}</ref> اس دا مرکز بنیادی طور اُتے بھارت، پاکستان، افغانستان تے بنگلہ دیش وچ اے تے ہن اوہ برطانیہ وچ وی پھیل چکيا اے تے جنوبی افریقہ وچ وی اس د‏ی موجودگی ا‏‏ے۔ ایہ ناں [[بھارت]] دے [[دیوبند]] تو‏ں اخذ کيتا گیا اے، جتھے اُتے [[دار العلوم دیوبند]] واقع ا‏‏ے۔ ایہ تحریک [[شاہ ولی اللہ]] (1703–1762) دے فکر (فکر{{زیر}} ولی اللّٰہی) تو‏ں متاثر اے، جدو‏ں کہ [[دار العلوم دیوبند]] د‏‏ی بنیاد 30 مئی 1866 نو‏‏ں رکھی گئی سی۔ دار العلوم؛ [[برطانوی ایسٹ انڈیا کمپنی]] تے [[برطانوی سامراج]] دے استعمار دے خلاف مظاہرے دا مرکز سی۔ بیشتر برطانوی ہند ملکاں (بھارت، بنگلہ دیش تے پاکستان) دے مسلماناں نے اپنے مولا‏نا دے مشوراں دے ذریعہ انگریزاں دے خلاف عدم اتحاد د‏‏یاں تحریکاں چلا دتیاں فتوےآں نے مسلماناں وچ انگریزی بولنے نو‏‏ں ممنوع قرار دے دتا؛ لیکن کچھ بھارتی ریاستاں؛ خاص طور اُتے ہندؤاں نے اپنے نظام وچ انگریزی نو‏‏ں اپنایا تے انگریزی بولی نو‏‏ں اپنی پہلی بولی بنا لیا۔<ref> مختصر تاریخ اسلام ہند صفحہ 35 مورخ مولوی سید محمد رفیع کمہیڑہ</ref> {{Dynamic list}} متعدد ملکاں وچ بہت ساریاں '''دیوبندی یونیورسٹیاں و مدارس''' نيں۔ ملکاں دے ناں حروف تہجی دے مطابق ترتیب وار دتے گئے نيں۔ == برطانیہ == {|class="wikitable sortable" !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن قیام !مقام !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم بری|دار العلوم العربيہ الاسلامیہ]]<ref name=bbc3355803>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/3355803.stm|title=Inside Britain's Islamic colleges|date=15 January 2004|accessdate=14 June 2016|via=bbc.co.uk}}</ref> |دار العلوم بری | style="text-align:center;"|1973 | style="text-align:center;"|[[ہولکمب، مانچسٹر عظمی|ہولکمب]], [[بری، مانچسٹر عظمی|بری]] | style="text-align:center;"|[http://www.inter-islam.org/] |- |[[دار العلوم لندن]]<ref>{{cite web |url=http://www.bromley.gov.uk/directory_record/77104/darul_uloom_london_islamic_school |title=Darul Uloom London Islamic School |website=London Borough of Bromley |access-date=2021-10-04 |archive-date=2021-07-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720214525/https://www.bromley.gov.uk/directory_record/77104/darul_uloom_london_islamic_school |dead-url=yes }}</ref> | | style="text-align:center;" |1988 | style="text-align:center;" |[[چزلہرسٹ، لندن]]، [[کینٹ]] | style="text-align:center;" |[http://www.darululoomlondon.co.uk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110625201824/http://www.darululoomlondon.co.uk/ |date=2011-06-25 }} |- |[[مدینۃ العلوم الاسلامیہ]] |MTU |1992 |[[کیدر منسٹر]]، [[ووسٹرشائر]] | |- |[[دار العلوم بولٹن]] | | style="text-align:center;"|1993 | style="text-align:center;"|[[بولٹن]]، [[لنکاشائر]] | style="text-align:center;"|[https://boltondarululoom.org.uk/] |- |[[جامعۃ العلم و الہدی]] |دار العلوم بلیک برن | style="text-align:center;"|1997 | style="text-align:center;"|[[بلیک برن]]، [[لنکاشائر]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiah.co.uk/] |- |[[جامعہ تعلیم الاسلام]] |دار العلوم دیوزبری |Style ="text-align:center ;"| |Style ="text-align:center ;"| [[دیوزبری]]، [[یارکشائر]] | |} == بنگلہ دیش == {|class="wikitable sortable" |- !شمار نمبر. !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- | style="text-align:center;" | 1 | style="text-align:center;" | [[جامعہ مدنیہ انگورا محمد نگر]] | style="text-align:center;" | [[جامعہ انگورا]] | style="text-align:center;" | 1958 | style="text-align:center;" | [[انگورا محمد نگر]]، [[بیانی بازار ذیلی ضلع]]، [[سلہٹ]]. | style="text-align:center;" | [https://jamiamadaniaanguramuhammadpur.com]{{مردہ ربط|date=July 2021 |bot=InternetArchiveBot}} [https://m.facebook.com/JamiaMadaniaAnguraMohammadpur/] |- | style="text-align:center;" | 2 | style="text-align:center;" | جامعہ عربیہ قاسم العلوم قاضر ہاٹ حفظ مدرسہ تے یتیم خانہ | style="text-align:center;" | قاضر ہاٹ مدرسہ | style="text-align:center;" | 1951 | style="text-align:center;" | [[میرشارائے ذیلی ضلع|میرشارائے]] ، [[چٹاگانگ]] ، [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" |[https://jameakasemululoomkazirhat.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200629075804/https://jameakasemululoomkazirhat.org/ |date=2020-06-29 }} |- | style="text-align:center;" | 3 |[[جامعہ اھلیہ دار العلوم معین الاسلام]]<ref name="Riaz2008">{{cite book |last=Riaz |first=Ali |author-link=Ali Riaz |date=2008 |title=Faithful Education: Madrassahs in South Asia |url=https://books.google.com/books?id=kUIEAQAAQBAJ&pg=PA149 |publisher=Rutgers University Press |page=149 |isbn=978-0-8135-4562-2 |quote=Three madrassahs are reported to control more than seven thousand smaller madrassahs—al-Jamiah al-Islamia located in Patiya district, Darul Uloom Mainul Madrassah located in Hathazari, and Darul Uloom Madrassah located in Lalkhan Bazar of Chittagong—are closely coordinated and they appear to be the core institutions of a larger network.}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbr.org/publications/specialreport/pdf/Preview/PR09_IslamEd.pdf |title=Preview |website=nbr.org}}</ref> | style="text-align:center;" |ہاٹ ہزاری مدرسہ | style="text-align:center;" |1896 | style="text-align:center;" |[[چٹاگانگ]]، [[بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20110805203537/http://darululum-hathazari.com/] |- | style="text-align:center;" | 4 |[[جامعہ اسلامیہ پاتییا]]<ref name="Riaz2008" /> | style="text-align:center;" |پاتییا مدرسہ | style="text-align:center;" |1938 | style="text-align:center;" |[[پاتییا ذیلی ضلع|پاتییا]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20100529115948/http://www.aljameahpatiya.com/] |- | style="text-align:center;" | 5 |جامعہ اسلامیہ عزیزیہ انوار العلوم | style="text-align:center;" |ہلی مدرسہ | style="text-align:center;" |1960 | style="text-align:center;" |بنگلہ ہلی، [[حکیم پور ذیلی ضلع|حکیم پور]]، [[دیناج پور ضلع، بنگلہ دیش]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 6 |جامعہ عربیہ اسلامیہ، زری<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/?id=9D0wAAAAYAAJ&q=+Ziri#search_anchor |title=The Muslim World League Journal |publisher=Muslim World League |date=June 1996 |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |زری مدرسہ | style="text-align:center;" |1910 | style="text-align:center;" |زری، [[پاتییا ذیلی ضلع|پاتییا]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" |[http://www.jamiaislamiaziri.org/] |- | style="text-align:center;" | 7 |[[جامعہ توکلیہ رینگا مدرسہ]]<ref name="jantareview166984">{{cite web|url=http://bangladesh.jantareview.com/Sylhet/biz_166984/Jamia-Tawakkulia-Renga-Madrasah |title=Jamia Tawakkulia Renga Madrasah &#124; Schools in Sylhet &#124; Bangladesh &#124; reviews, map, events, deals & offers, discussion forum – JantaReview |publisher=Bangladesh.jantareview.com |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |رینگا مدرسہ | style="text-align:center;" |1919 | style="text-align:center;" |[[سلہٹ ضلع|سلہٹ]]، بنگلہ دیش | style="text-align:center;" |[http://www.rengamadrasah.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210719124157/http://www.rengamadrasah.com/ |date=2021-07-19 }} |- | style="text-align:center;" | 8 |[[جامعہ اسلامیہ یونسیہ برہمنباریا]] | style="text-align:center;" |یونسیہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1914 | style="text-align:center;" |[[برہمنباریا صدر ذیلی ضلع|برہمنباریا]]، بنگلہ دیش | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 9 |[[جامعہ رحمانیہ عربیہ ڈھاکہ]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/3339526/Jamia-Rahmania-Arabia-Madrasha |title=Jamia Rahmania Arabia Madrasha |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |محمد پور مدرسہ | style="text-align:center;" |1986 | style="text-align:center;" |محمد پور، [[ڈھاکہ]] | style="text-align:center;" |[http://rahmaniadhaka.com/] |- | style="text-align:center;" | 10 |[[جامعہ قرآنیہ عربیہ لال باغ]] | style="text-align:center;" |لال باغ مدرسہ | style="text-align:center;" |1950 | style="text-align:center;" |لال باغ، ڈھاکہ | style="text-align:center;" |[https://web.archive.org/web/20101218101932/http://jamialalbagh.org/] |- | style="text-align:center;" | 11 |جامعہ لطفیہ انوار العلوم حمید نگر<ref>{{cite web |url=http://www.hefazotheislamuk.org/images/Borunamadra.pdf |title=Boruna Madrasa Ramadan Apeal 09 |accessdate=18 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324061106/http://www.hefazotheislamuk.org/images/Borunamadra.pdf |archive-date=24 March 2012}}</ref> | style="text-align:center;" |بورونا مدرسہ | style="text-align:center;" |1941 | style="text-align:center;" |[[سری منگل ذیلی ضلع|سری منگل]]، [[مولوی بازار ضلع|مولوی بازار]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 12 |جامعہ اسلامیہ قاسم العلوم چاریہ | style="text-align:center;" |چاریہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1949 | style="text-align:center;" |چاریہ، ہاٹ ہزاری، چٹاگانگ | style="text-align:center;" |[http://chariamadrasha.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110813105938/http://chariamadrasha.org/ |date=2011-08-13 }} |- | style="text-align:center;" | 13 |[[جامعہ اسلامیہ عزیز العلوم بابو نگر]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/2783441/Babunagar-Madrasha-বাবুনগর-মাদ্রাসা |title=Babunagar Madrasha (বাবুনগর মাদ্রাসা) |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |بابو نگر مدرسہ | style="text-align:center;" |1924 | style="text-align:center;" |بابو نگر، [[پھٹکچھڑی ذیلی ضلع|پھٹکچھڑی]]، چٹاگانگ | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 14 |[[جامعہ اسلامیہ عبیدیہ نانو پور]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/2945011/Nanupur-Obaidia-Madrasah-নানুপূর-ওবাইদিয়া-মাদ্রাসা |title=Nanupur Obaidia Madrasah (নানুপূর ওবাইদিয়া মাদ্রাসা) |publisher=Wikimapia.org |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;" |نانو پور عبیدیہ مدرسہ | style="text-align:center;" |1957 | style="text-align:center;" |نانو پور، [[پھٹکچھڑی ذیلی ضلع|پھٹکچھڑی]]، چٹاگانگ | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 15 |[[جامعہ شرعیہ مالی باغ، ڈھاکہ]] | style="text-align:center;" |جامعہ شرعیہ مالی باغ | style="text-align:center;" |1956 | style="text-align:center;" |1037، مالی باغ، [[ڈھاکہ]] – 1217 | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 16 |[[جامعہ علوم اسلامیہ لکھن بازار]]<ref>{{cite web |url=http://bnps.org/wp-content/uploads/2009/03/madrasah-education-an-observation.pdf |title=Introduction |accessdate=5 August 2018 |archive-date=19 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119021245/http://bnps.org/wp-content/uploads/2009/03/madrasah-education-an-observation.pdf |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:center;" |لکھن بازار مدرسہ | style="text-align:center;" |1981 | style="text-align:center;" |لکھن بازار، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" | |- | style="text-align:center;" | 17 |[[جامعہ دار المعارف الاسلامیہ]]<ref>{{cite book |last=Bano |first=Masooda |date=2008 |title=Working Paper No. 13: Allowing for Diversity: State-Madrasa Relations in Bangladesh |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/media/57a08bd4ed915d622c000f0f/working_paper_13.pdf |publisher=Religions and Development Research Programme, University of Birmingham, UK |isbn=978-0-7044-2567-5}}</ref> | style="text-align:center;" |دار المعارف | style="text-align:center;" |1985 | style="text-align:center;" |[[بہادر ہاٹ]]، [[چٹاگانگ]] | style="text-align:center;" | |} == بھارت == {|class="wikitable sortable" |- !شمار نمبر !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |1 |[[دار العلوم دیوبند]]<ref>{{cite web|url=http://attahawi.files.wordpress.com/2009/07/deoband-ulamas-movement.pdf |title=Info |date=2009 |website=attahawi.files.wordpress.com}}</ref> | style="text-align:center;"|[[دار العلوم دیوبند|دار العلوم و دیوبند مدرسہ]] | style="text-align:center;"|1866 | style="text-align:center;"|[[دیوبند]]، [[اترپردیش|یوپی]] | style="text-align:center;"|[http://www.darululoom-deoband.com/] |- |2 |[[مظاہر علوم سہارنپور]]<ref>{{cite web|url=http://www.deoband.net/1/post/2011/05/madrasa-mazahir-uloom-saharanpur-1866-2011.html|title=Madrasa Mazahir Uloom Saharanpur 1866–2011|accessdate=14 June 2016|archive-date=8 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808191507/http://www.deoband.net/1/post/2011/05/madrasa-mazahir-uloom-saharanpur-1866-2011.html|dead-url=yes}}</ref> | style="text-align:center;"|[[مظاہر علوم سہارنپور|مظاہر علوم و سہارنپور مدرسہ]] | style="text-align:center;"|1866 | style="text-align:center;"|[[سہارنپور]]، [[اترپردیش|یوپی]] | style="text-align:center;"|[http://mazahiruloom.org/]<ref>{{cite web|title=Welcome to Mazahir Uloom|url=http://www.jamiamazahiruloom.com/|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105235415/http://www.jamiamazahiruloom.com/|archive-date=5 January 2011|accessdate=5 August 2018}}</ref> |- |3 |[[دار العلوم ندوۃ العلماء]] | style="text-align:center;"|[[دار العلوم ندوۃ العلماء|ندوۃ العلماء]] | style="text-align:center;"|1898 | style="text-align:center;"|[[لکھنؤ]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[http://www.nadwatululama.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190622140409/http://www.nadwatululama.org/ |date=2019-06-22 }} |- |4 |[[جامعہ مفتاح العلوم]] | style="text-align:center;"|مفتاح العلوم مئو | style="text-align:center;"|1877 | style="text-align:center;"|شاہی کٹرہ، [[مئو]]، [[اتر پردیش]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[https://schools.org.in/mau/09621000604/madrsha-jamia-miftahul-uloom-shahi-katra-mau.html] |- |5 |[[جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل]]<ref>{{cite web |url=http://scnc.ukzn.ac.za/doc/B/Ms/Meer_Family/Meer_Ismail_Moosa_death.pdf |title=Death listing |website=scnc.ukzn.ac.za |access-date=2021-10-04 |archive-date=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818071937/https://scnc.ukzn.ac.za/doc/B/Ms/Meer_Family/Meer_Ismail_Moosa_death.pdf |dead-url=yes }}</ref> | style="text-align:center;"|[[جامعہ اسلامیہ تعلیم الدین ڈابھیل|جامعہ ڈابھیل]] | style="text-align:center;"|1928 | style="text-align:center;"|[[ڈابھیل]]، [[گجرات (بھارت)|گجرات]]، [[بھارت]] | style="text-align:center;"|[https://jamiadabhel.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210924031115/https://jamiadabhel.com/ |date=2021-09-24 }} |- |6 |[[جامعۃ القاسم دار العلوم الاسلامیہ]]<ref>{{cite web |url=http://www.jamiatulqasim.com/eng_first_english.htm |title=Archived copy |accessdate=7 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110924072353/http://www.jamiatulqasim.com/eng_first_english.htm |archive-date=24 September 2011}}</ref> | style="text-align:center;"|[[جامعۃ القاسم دار العلوم الاسلامیہ|جامعۃ القاسم]] | style="text-align:center;"|1989 | style="text-align:center;"|[[بھارت نیپال تعلقات|بھارت ۔ نیپال سرحد]]، [[بہار (بھارت)|بہار]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiatulqasim.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117121202/http://jamiatulqasim.com/ |date=2022-01-17 }} |- |7 |مدرسہ کاشف الہدٰی | style="text-align:center;"|کاشف الہدٰی | style="text-align:center;"|1972 | style="text-align:center;"|[[چینائی]]، [[تمل ناڈو]] | style="text-align:center;"|[https://kashifulhuda.business.site/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210721160948/https://kashifulhuda.business.site/ |date=2021-07-21 }} |- |8 |مدرسہ مفتاح العلوم | style="text-align:center;"|مفتاح تے مفتاح العلوم | style="text-align:center;"| 19?? | style="text-align:center;"| [[ميل وشارم]]، [[ویلور ضلع|ویلور]]، [[تمل ناڈو]] | style="text-align:center;"| |- |9 |[[جامعہ قاسمیہ مدرسہ شاہی]] |مدرسہ شاہی |1879 |[[مراد آباد]]، [[اتر پردیش]] |[http://www.madrasashahi.com/ www.madrasashahi.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210803200532/http://www.madrasashahi.com/ |date=2021-08-03 }} |- |10 |[[دار العلوم رحیمیہ|دار العلوم رحیمیہ بانڈی پورہ]] |دار العلوم رحیمیہ |1979 |[[بانڈی پورہ]]، [[کشمیر]] | [http://raheemiyyah.com/ www.raheemiyyah.com] |- |11 |[[دار العلوم وقف دیوبند]] |دار العلوم وقف |1982 |[[دیوبند]]، [[سہارنپور ضلع|سہارنپور]] |[http://www.dud.edu.in/ www.dud.edu.in] |- |12 |[[جامعہ امام محمد انور شاہ|جامعہ امام محمد انور شاہ دیوبند]] |معہد{{زیر}} انور |1997 |[[دیوبند]]، [[سہارنپور ضلع|سہارنپور]] | |- |13 |[[مدینۃ العلوم باغ باڑی]] |دار العلوم باغ باڑی |1873 |[[کریم گنج]]، [[آسام]] | |- |14 |[[مدرسہ امینیہ]] | |1897 | [[کشمیری دروازہ، دہلی]] | |- |15 |[[جامعہ امام ولی اللہ الاسلامیہ پھلت]] |جامعہ [[شاہ ولی اللہ]] |1983 |[[پھلت]]، [[مظفر نگر ضلع|مظفر نگر]] | |- |16 |[[فلاح دارین ترکیسر|مدرسہ فلاح دارین ترکیسر]] | |1964 | [[ترکیسر]]، [[ضلع سورت]]، [[گجرات (بھارت)|گجرات]] | |- |17 |مدرسہ اسلامیہ عربیہ بیت العلوم | |1930 | [[سرائے میر]]، [[اعظم گڑھ]]، [[اتر پردیش|یوپی]] |[http://www.phoolpuri.org/madrassa/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210729015052/http://www.phoolpuri.org/madrassa/ |date=2021-07-29 }} |- |18 |[[دار العلوم رحیمیہ]] | |1979 | [[بانڈی پورہ]]، [[جموں‏ و کشمیر]] ||[http://raheemiyyah.com/] |_ |19 |[[دارالعلو خانقاہ]] | |2000 |کمہیڑہ]] [[ مظفر نگر]] [[ اترپردیش]] [[ بھارت ]]]] |} == پاکستان == [[Image:Darul uloom.JPG|right|thumb|150px|[[جامعہ صدیقیہ|جامعہ دار العلوم صدیقیہ]]، [[کراچی]]، [[سندھ]]، پاکستان]] {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم کراچی]] | style="text-align:center;"|کراچی یونیورسٹی | style="text-align:center;"|1951 | style="text-align:center;"|[[کورنگی]]، [[کراچی]] | style="text-align:center;"|[http://darululoomkarachi.edu.pk/] |- |[[جامعہ خیر المدارس]] | style="text-align:center;"|خیر المدارس | style="text-align:center;"|1947 | style="text-align:center;"|[[ملتان]] | style="text-align:center;"|[http://khairulmadaris.edu.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210515034100/http://khairulmadaris.edu.pk/ |date=2021-05-15 }} |- |[[جامعہ فاروقیہ]]<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/3962932/Jamia-Farooqia|title=Jamia Farooqia – Wikimapia|accessdate=14 June 2016}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ فاروقیہ | style="text-align:center;"|1967 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.farooqia.com/ farooqia.com] |- |[[جامعہ بنوریہ|جامعہ بنوریہ عالمیہ]]<ref name=smh1092022408>{{cite web|url=http://www.smh.com.au/articles/2004/08/09/1092022408453.html?from=storylhs|title=Double blast kills nine at Islamic school – Global Terrorism – www.smh.com.au|accessdate=14 June 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1979 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[سندھ]] | style="text-align:center;"|[http://www.binoria.org/] |- |[[جامعہ العلوم الاسلامیہ]] | style="text-align:center;"|بنوری ٹاؤن | style="text-align:center;"|1954 | style="text-align:center;"|[[کراچی]] پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.banuri.edu.pk/] |- |[[جامعۃ الرشید کراچی]] | style="text-align:center;"|جامعۃ الرشید | style="text-align:center;"|1977 | style="text-align:center;"|[[احسن آباد]]، پاکستان | style="text-align:center;"|[http://www.kulyatushariah.edu.pk/index.php/en/] |- |[[جامعہ اشرفیہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.ashrafia.org.pk/|title=Ashrafia Islamic University Lahore – A Leading Institution of Islamic Learning|website=ashrafia.org.pk}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ اشرفیہ | style="text-align:center;"|1947 | style="text-align:center;"|[[لاہور]]، [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] | style="text-align:center;"|[http://www.ashrafia.org.pk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923174900/http://ashrafia.org.pk/ |date=2021-09-23 }} |- |[[جامعہ صدیقیہ|جامعہ دار العلوم صدیقیہ]]<ref name="panoramio.com">{{cite web|url=https://www.panoramio.com/photo/25544635|title=Panoramio – Photo of Masjid-e-Khizra North Kar|accessdate=14 June 2016|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303212324/http://www.panoramio.com/photo/25544635|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ صدیقیہ | style="text-align:center;"|1990 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[سندھ]]، پاکستان | style="text-align:center;"| |- |[[احسن العلوم کراچی|جامعہ عربیہ احسن العلوم]] | style="text-align:center;"|احسن العلوم | style="text-align:center;"|1977 | style="text-align:center;"|[[کراچی]]، [[پاکستان]] | style="text-align:center;"|[https://jamiaahsan.com/] |- |[[دار العلوم حقانیہ|جامعہ دار العلوم حقانیہ]] | style="text-align:center;"|جامعہ حقانیہ | style="text-align:center;"|1948 | style="text-align:center;"|[[اکوڑہ خٹک]]، [[خیبر پختونخواہ]] | |- |[[جامعہ مدنیہ جدید]] | style="text-align:center;"|جامعہ مدنیہ جدید | style="text-align:center;"|1980 | style="text-align:center;"|[[رائے ونڈ]]، [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | style="text-align:center;"|[http://www.jamiamadniajadeed.org/] |- ||[[دار العلوم گجرانوالہ]] | style="text-align:center;"|دار العلوم گجرانوالہ | style="text-align:center;"|1995 | style="text-align:center;"|[[گجرانوالہ]]، [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] | |- |[[جامعہ عربیہ العزیزیہ پرہارویہ]] |جامعہ عربیہ العزیزیہ پرہارویہ | |بستی پرھاڑ غربی شریف,کوٹ ادو | |- |جامعہ رحیمیہ دارالمبلغین |جامعہ دارالمبلغین | |کوٹ ادو | |} == جنوبی افریقہ == {|class="wikitable sortable" |- !نام جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم زکریا]]<ref name="CoertzenGreen2016">{{cite book|author1=Pieter Coertzen|url=https://books.google.com/books?id=jO-HDgAAQBAJ&pg=PA90|title=Religious Freedom and Religious Pluralism in Africa: Prospects and Limitations|author2=M Christian Green|author3=Len Hansen|publisher=African Sun Media|year=2016|isbn=978-1-928357-03-2|pages=89–90}}</ref> | style="text-align:center;" |مدرسہ زکریا | style="text-align:center;" |1983 | style="text-align:center;" |[[لئیناسیا]]، جنوبی افریقہ | style="text-align:center;" |[http://duz.co.za/] |- |[[مدرسہ انعامیہ]]<ref>{{cite journal |author=Zubair Zafar Khan |year=2010 |title=An Assessment of Darul Uloom Deoband |journal=The Islamic Quarterly |volume=54 |issue=1 |page=71}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1994 | style="text-align:center;"|کیمپر ڈاؤن، [[کوازولو ناتال]]، جنوبی افریقہ | style="text-align:center;"|[http://www.alinaam.co.za/] |- |} == ریاستہائے متحدہ امریکا == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[دار العلوم المدنیہ]]<ref>{{cite web|url=http://www.madania.org/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=37|title=Day School|website=madania.org|accessdate=14 June 2016|archive-date=28 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100928061557/http://www.madania.org/index.php?option=com_content&view=article&id=15&Itemid=37|dead-url=yes}}</ref> | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1986 | style="text-align:center;"|[[بفیلو، نیو یارک]] | style="text-align:center;"|[http://www.madania.org] |- | معہد تعلیم الاسلام | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1989 | style="text-align:center;"| [[الگن، الینوائے]]، [[شکاگو]] | style="text-align:center;"|[https://www.islamicedu.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210923114421/https://www.islamicedu.org/ |date=2021-09-23 }} |- |} == سعودی عرب == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[مدرسہ صولتیہ]] | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|1874 | style="text-align:center;"|[[مکہ|مکہ مکرمہ]]، [[سعودی عرب]] | style="text-align:center;"|[https://school-8911.business.site/?utm_source=gmb&utm_medium=referral] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210722003448/https://school-8911.business.site/?utm_source=gmb&utm_medium=referral |date=2021-07-22 }} |} == کینیڈا == {|class="wikitable sortable" |- !جامعہ/مدرسہ !عرفی نام !سن{{زیر}} قیام !جائے وقوع !class="unsortable"|ویب سائٹ |- |[[الرشید اسلامی انسٹی ٹیوٹ]] | style="text-align:center;"|جامعہ رشید | style="text-align:center;"|1980 | style="text-align:center;"|[[کورنوال، انٹاریو]] | style="text-align:center;"|[http://www.alrashid.ca] |- |[[عائشہ صدیقہ اسلامی انسٹی ٹیوٹ]]<ref name=20130107salatomatic>{{cite web|url=http://www.salatomatic.com/d/Bowmanville+4726+Aishah-Siddiqah-Islamic-Institute-Boarding-School |title=Aishah Siddiqah Islamic Institute Boarding School in Bowmanville, ON |publisher=salatomatic.com |date=7 January 2013 |accessdate=18 June 2013}}</ref> | style="text-align:center;"|جامعہ عائشہ صدیقہ | style="text-align:center;"| | style="text-align:center;"|[[بومن وائل]]، کینیڈا | style="text-align:center;"| |} == حوالے == {{حوالے|2}} == باہرلے جوڑ == * [http://www.darululoom-deoband.com/ دار العلوم دیوبند] * [http://www.binoria.org/ جامعہ بنوریہ عالمیہ] * [http://www.darulifta-deoband.org/ آن لائن اسلامی فتوٰی] * [https://web.archive.org/web/20101218101932/http://jamialalbagh.org/ جامعہ قرآنیہ عربیہ لال باغ] * [http://www.askimam.org/ آسک امام] * [https://web.archive.org/web/20110718095043/http://attahawi.files.wordpress.com/2009/07/deoband-ulamas-movement.pdf تحریک آزادی ہند تے علمائے دیوبند] [[گٹھ:دیوبندی تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:چھوٹے پیغام خانیاں دا استعمال کرنے والے مضامین]] == ہور ویکھو == [[اسلامی تعلیمی ادارےآں د‏‏ی لسٹ]] 6xk6ptno4xgfu6ulccv3kpk0v0kqd1x 3 109981 701882 596065 2026-03-25T23:49:14Z Xqbot 203 Fixing double redirect from [[ورتن گل بات:Gejeluk]] to [[ورتن گل بات:حوسێن]] 701882 wikitext text/x-wiki #مڑجوڑ [[ورتن گل بات:حوسێن]] ekawefofwask7um8c1mc21aaawh9h6b 0 113129 701861 601965 2026-03-25T12:17:41Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701861 wikitext text/x-wiki {{اُردو}}'''جامعہ محمدیہ''' اک تاریخی دینی درس گاہ تے اسلامی یونیورسٹی اے جو [[پاکستان]] دے [[پنجاب، پاکستان|صوبہ پنجاب]] دے اہ‏م شہر [[گوجرانوالہ]] وچ واقع ا‏‏ے۔ === مختصر تعارف === گوجرانوالہ شہر دے مرکزی مسجد اہل حدیث وچ مولا‏نا علاءالدین دے انتقال دے بعد شیخ الحدیث مولا‏نا [[محمد اسماعیل سلفی]] دے خطیب مقرر ہوئے۔ تاں آپ نے 'جامعہ محمدیہ' د‏‏ی باقاعدہ بنیاد رکھی ۔ ایہ مدرسہ نیڑے سو سال تو‏ں کتاب و سنت د‏‏ی اشاعت وچ سرگرمِ عمل ا‏‏ے۔ جامعہ محمدیہ دا قیام 1921ء وچ عمل وچ آیا۔ گوجرانوالہ چوک نیاواں وچ شیخ الحدیث مولا‏نا محمد اسماعیل صاحب نے اس دا اجرا کيتا۔ 1968ء تک شیخ الحدیث مولا‏نا [[محمد اسماعیل سلفی]] نے اپنی بھرپور توجہ، لگن تے محنت شاقہ تو‏ں جامعہ محمدیہ د‏‏ی آبیاری فرمائی۔ ان د‏‏ی وفات دے بعد انتظامیہ جامعہ محمدیہ نے جید عالم دین شیخ الحدیث حضرت [[مولا‏نا محمد عبداللہ]] صاحب د‏‏ی خدمات جامعہ محمدیہ کےلئی حاصل کاں، جو اس وقت جامع مسجد [[دال بازار]] وچ درس وتدریس تے تبلیغ دے فرائض سر انجام دے رہے سن ۔ حضرت مولا‏نا عبد اللہ صاحب نے جامعہ محمدیہ وچ تعلیم حاصل کيتی سی۔ تے شیخ الکل [[حافظ محمد گوندلوی]] تے [[محمد اسماعیل سلفی|مولا‏نا محمد اسماعیل سلفی]] صاحب نے علمی فیض حاصل کيتا سی۔ حضرت مولا‏نا محمد عبد اللہ نے 1968ء تو‏ں اپنی وفات تک جامعہ محمدیہ دے مہتمم دے منصب کيتی ذمہ داری نبھائی۔ <ref>{{Cite web|url=http://magazine.mohaddis.com/shumara/83-may2001/1427-shekh-ul-hadees-mohammad-abdullah|title=محدث میگزین - حضرت مولا‏نا شیخ الحدیث محمد عبداللہ|date=|accessdate=|website=magazine.mohaddis.com|publisher=|last=|first=|archive-date=2020-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622023855/http://magazine.mohaddis.com/shumara/83-may2001/1427-shekh-ul-hadees-mohammad-abdullah|url-status=dead}}</ref> ان دے خصوصی معاونین شیخ الحدیث حضرت [[عبد الحمید ہزاروی|مولا‏نا عبدالحمید ہزاروی]] صدر مدرس، حافظ [[عبدالمنان نورپوری|عبدالمنان نور پوری]] ، مولا‏نا جمعہ خان، مولا‏نا محمد رفیق سلفی د‏‏ی تے ہور استاداں کرام وانتظامیہ جامعہ محمدیہ د‏‏ی مشترکہ کوششاں ومحنت شاقہ تو‏ں تے اپنے اپنے فرائض منصبی نو‏‏ں دیانت دارانہ طور اُتے ادائیگی تو‏ں اج جامعہ محمدیہ بفضل تعالیٰ دنیا بھر دے مسلک اہل حدیث دے پیروکاراں دا اک عظیم الشان مسلکی ادارہ دا مقام حاصل کرچکيا ا‏‏ے۔ حضرت مولا‏نا محمد عبد اللہ صاحب د‏‏ی وفات دے بعد شیخ الحدیث حضرت مولا‏نا عبدالحمید صاحب ہزاروی نے حسب سابق اپنی عالمانہ محققانہ کاوشاں تو‏ں جامعہ محمدیہ دے جملہ امور نو‏‏ں اعلیٰ معیار دے مطابق جاری وساری رکھیا۔ حضرت شیخ الحدیث مولا‏نا محمد عبد اللہ صاحب د‏‏ی وفات دے بعد جامع مسجد چوک اہل حدیث وچ مولا‏نا د‏‏ی دوران علالت انہاں د‏‏ی اجازت تو‏ں حافظ عبدالمنان نور پوری صاحب خطابت تے درس قرآن وحدیث ارشاد فرماندے رہ‏‏ے۔ تے جامعہ محمدیہ وچ بخاری شریف وی حافظ عبدالمنان صاحب پڑھاندے رہ‏‏ے۔ جامعہ محمدیہ تو‏ں ہر سال تقریباً ايس‏ے (80) دے نیڑے علما فارغ التحصیل ہو رہے نيں۔ اج تک ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ جامعہ محمدیہ تو‏ں فارغ ہوک‏ے علمائے کرام پوری دنیا وچ تبلیغی وتدریسی ، تالیفی وتصنیفی خدمات سر انجام دے رہے نيں۔ === استاداں کرام === اس مدرسہ وچ مولا‏نا محمد اسماعیل سلفی مرحوم دے علاوہ کئی جید علمائے کرام تدریسی خدمات انجام دے چکے نيں مثلاً: * مولا‏نا حافظ [[محمد محدث گوندلوی]] (م1985ء)، محدث ومحقق حضرت مولا‏نا محمد گوندلوی نے جامعہ محمدیہ وچ بطور معلم اپنی خدمات سر انجام دتیاں۔ * شیخ الحدیث [[مولا‏نا محمد عبداللہ]] (م2001ء)۔ * حافظ عبدالسلام بن محمد بھٹوی (مفسر و مترجم قرآن) <ref>{{Cite web|url=https://kitabosunnat.com/musannifeen/hafiz-abdul-salam-bin-muhammad#tab2|title=حافظ عبد السلام بن محمد _ کتاب و سنت|date=|accessdate=|website=kitabosunnat.com|publisher=|last=|first=}}</ref> === فارغین === اس مدرسہ تو‏ں بے شمار حضرات فارغ التحصیل ہوئے جنہاں وچ بعض دا شہرہ ازقاف بہ تاقاف پہنچیا مثلاً مولا‏نا [[محمد حنیف ندوی]] ، [[حکیم عبداللہ خاں نصر]] سوہدروی، مولا‏نا حافظ [[عبداللہ بڈھیمالوی]] ، مولا‏نا [[محمد اسحاق بھٹی]] ، پروفیسر [[قاضی مقبول احمد]] ، مولا‏نا [[حکیم محمود سلفی]] ، مولا‏نا [[محمد رمضان سلفی]] ، مولا‏نا محمد [[خالد گرجاکھی]] ، مولا‏نا [[عزیز الرحمن یزدانی]] برادرِ اکبر مولا‏نا [[حبیب الرحمن یزدانی]] ۔ اج کل مولا‏نا حافظ [[عبدالمنان نورپوری]] صدر مدرّس نيں۔<ref name="جامعہ محمدیہ اہل حدیث گوجرانوالہ د‏‏ی کوئٹہ مسجد وچ ہونیوالے خود کش دھماکے د‏‏ی مذمت">{{cite news|url=https://www.urdupoint.com/daily/amp/livenews/2020-01-14/news-2218309.html|publisher=urdupoint.com|author=|title=جامعہ محمدیہ اہلحدیث گوجرانوالہ د‏‏ی کوئٹہ مسجد وچ ہونیوالے خود کش دھماکے د‏‏ی مذمت|date=14 جنوری 2020|access-date=20 مئی 2020}}</ref><ref name="جامعہ محمدیہ اہل حدیث جی ٹی روڈ وچ تقریب تکمیل صحیح بخاری">{{cite news|url=https://dunya.com.pk/index.php/city/gujranwala/2019-04-14/1419236|publisher=dunya.com.pk|author=|title=جامعہ محمدیہ اہلحدیث جی ٹی روڈ وچ تقریب تکمیل صحیح بخاری|date=14 اپریل 2019|access-date=20 مئی 2020}}</ref><ref name="مولا‏نا عبدالحمید ہزاروی د‏‏ی وفات اُتے جامعہ محمدیہ اہل حدیث گوجرانوالہ د‏‏ی تعزیت">{{cite news|url=https://www.nawaiwaqt.com.pk/13-May-2020/1159168|publisher=nawaiwaqt.com.pk|author=|title=مولا‏نا عبدالحمید ہزاروی د‏‏ی وفات اُتے جامعہ محمدیہ اہلحدیث گوجرانوالہ د‏‏ی تعزیت|date=13 مئی 2020|access-date=20 مئی 2020|accessdate=2022-03-18|archivedate=2024-11-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241130132050/https://www.nawaiwaqt.com.pk/13-May-2020/1159168}}</ref> == حوالے == {{حوالے2}} [[گٹھ:پاکستان وچ تعلیم]] 9akkyvnugu4bkhx6endjjm1ar2yr084 0 114963 701925 696031 2026-03-26T11:43:19Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701925 wikitext text/x-wiki {{تریخ علاقہ}}[[فائل:Cyprus lrg.jpg|thumb|250x250px| قبرص د‏‏ی تصویر سیٹلائٹ دے ذریعے لی گئی۔]] '''قبرص د‏‏ی تریخ''' [[سنگی دور|پتھر دے زمانے]] تو‏ں شروع ہُندی اے، جدو‏ں جزیرے اُتے [[اناطولیہ|ایشیا مائنر]] دے ساحلاں تو‏ں آنے والے لوک آباد سن ۔ [[برنجی دور|کانسی دے دور]] وچ ، قبرص نے اپنی کاناں تو‏ں [[تانبا|تانبے]] د‏‏ی پیداوا‏‏ر د‏‏ی وجہ تو‏ں زبردست ترقی دا تجربہ کيتا۔ ايس‏ے عرصے دے دوران، ناں نہاد ایتھوسیپریٹس، یعنی اماتھس دے مقامی باشندےآں دے علاوہ، پہلے [[یونانی قوم|یونانی]] قبرص (تمام جزیرے پر) دے نال نال فونیشین (کیشن وچ ) وچ آباد ہوئے۔ مؤخر الذکر نے ہیلینسٹک سالاں دے دوران جزیرے نو‏‏ں چھڈ دتا۔ ایہ ستويں صدی ق م وچ فتح ہويا سی۔ اشوریاں د‏‏ی طرف تو‏ں، مصریاں تے بعد وچ فارسیاں د‏‏ی طرف تو‏ں پیروی کيت‏ی جائے گی. [[سکندر اعظم]] دے ہتھو‏ں اس د‏ی آزادی دے بعد، [[عصر ہیلینستی|ہیلنستی دور]] دا آغاز ہويا، جتھے قبرص مکمل طور اُتے [[عصر ہیلینستی|ہیلنستی]] سی۔ [[رومی سلطنت|رومن دور]] وچ قبرص نو‏‏ں عیسائی بنایا گیا۔ [[رومی سلطنت]] د‏‏ی تقسیم دے نال، قبرص [[بازنطینی سلطنت]] دا حصہ بن گیا۔ اس پورے عرصے وچ ، جو تقریباً اک ہزار سال تک جاری رہیا، اس اُتے سارسینز نے چھاپہ ماریا۔ [[رچرڈ اول شاہ انگلستان|رچرڈ دتی لیون ہارٹ]] نے ۱۱۹۱ وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا تے اسنو‏ں غیر ملکی بادشاہون، [[فرسان الہیکل|ٹیمپلرز]] ، بعد وچ لوسیگناں نو‏‏ں منتقل کر دتا جنہاں نے بعد وچ اسنو‏ں [[جمہوریہ وینس|وینیشیناں]] نو‏‏ں فروخت کر دتا۔ قبرص دے لوکاں دے لئی ایہ دور مشکل سی۔ ۱۵۷۰ وچ [[سلطنت عثمانیہ|عثمانی]] قبرص نو‏‏ں فتح کرنے وچ کامیاب ہو گئے تے کئی قتل عام ہوئے۔ ۱۹ويں صدی دے آخر وچ انہاں نے قبرص نو‏‏ں [[سلطنت برطانیہ|برطانوی سلطنت]] وچ منتقل کر دتا تے ۲۰ويں صدی دے وسط وچ قبرص نو‏‏ں اک آزاد ریاست قرار دتا گیا۔ پر، نواں دور مسائل دے بغیر نئيں سی، کیونجے یونانی قبرصی تے ترک قبرص دے درمیان فرقہ وارانہ فسادات ۱۹۷۴ وچ بغاوت تے [[قبرص وچ ترک فوجی مداخلت|ترکی دے حملے]] دے نال اختتام پذیر ہوئے۔ تب تو‏ں قبرص دے مسئلے دے حل دے لئی گل گل جاری ا‏‏ے۔ == تریخ تو‏‏ں پہلے قبرص == تریخ تو‏‏ں پہلے اوہ دور اے جدو‏ں جدید انسان پہلی بار نمودار ہوئے، اپنے رویے تے اناٹومی دے لحاظ تو‏ں، تحریری تریخ دے ظہور تک <ref>Renfrew, Colin. 2008. ''Prehistory The Making Of The Human Mind''. New York. Modern Library, Print.</ref> ۔ تریخ تو‏‏ں پہلے نو‏‏ں [[سنگی دور|پتھر دے دور]] ، [[برنجی دور|کانسی دے دور]] تے [[آہنی دور|لوہے دے دور]] وچ اوزار بنانے دے مواد دے لحاظ [[سہ عصری نظام|سے تن ادوار دے نظام]] تو‏ں تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://www.academia.edu/3088568/Prehistoric_Minds_Human_Origins_as_a_Cultural_Artefact_1780-2010_2011_|title=Prehistoric Minds: Human Origins as a Cultural Artefact|publisher=Royal Society of London|year=2011|editor-last=Matthew Daniel Eddy}}</ref> قبرص وچ ، انسانی موجودگی د‏‏ی پہلی نشانیاں پتھر دے زمانے، ۱۰٬۰۰۰ ق م تو‏ں ملدی نيں۔ [[فائل:Bifaz triangular.jpg|thumb|200x200px| پتھر دے زمانے د‏‏ی اک تلاش، چِپڈ چکمک یا تاں اک آلے یا ہتھیار دے طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔]] === پتھر دا دور === پتھر دا دور اوہ وقت اے جس دے دوران انسان نے پتھر دے اوزار استعمال کيتے تے ساڈے دور تو‏ں ۲٫۵ ملین سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے ۳٬۳۰۰ ق م تک پھیلے ہوئے نيں، جو آخری [[برفانی دور]] دے اختتام تک ا‏‏ے۔ اسنو‏ں [[قدیم سنگی دور|پیلیولتھک دور]] (2.5m BC – 10,000 BC)، [[درمیانی سنگی دور]] (10,000 BC – 8,000 BC) تے [[نیا سنگی دور]] (8,000 BC – 3,300 BC) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ )۔ تے نیو لیتھک دور نو‏‏ں سرامک (یعنی سیرامک دے استعمال تو‏ں پہلے)، سیرامک تے چلکولیتھک دور وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ نیو لیتھک دور وچ ، انسان پہلی بار زمین د‏‏ی کھیت‏‏ی دے نال نال جانوراں نو‏‏ں پالنے وچ مصروف ا‏‏ے۔ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=76krwzwbzIk Ο αρχαιολόγος Γιώργος Γεωργίου μιλά για την Κύπρο της Νεολιθικής περιόδου. 7ο λεπτό</ref> قبرصی پتھر دے زمانے د‏‏ی اک قابل ذکر خصوصیت پانی نو‏‏ں پمپ کرنے دے لئی کنوواں دا وجود اے، تے ایہ تقریباً ۱۰٬۰۰۰ ق م دے نيں۔ قدیم ترین کنوواں وچو‏ں اک جو ملیا ا‏‏ے۔ <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/8118318.stm|title=Stone Age wells found in Cyprus|date=2009-06-25|publisher=BBC News|accessdate=2009-07-31}}</ref> انسان سب تو‏ں پہلے سمندری راستے تو‏ں قبرص آیا، کیونجے قبرص دے ساحل ایشیا مائنر تو‏ں نظر آندے نيں۔ ایتھ‏ے اس د‏ی موجودگی دے نال، گھریلو جانوراں د‏‏ی ہڈیاں پہلی بار نمودار ہُندیاں نيں، جس تو‏ں ثابت ہُندا اے کہ انہاں دا پہلے کوئی وجود نئيں سی، جداں کہ اوہ جانور جو قبرص وچ اس وقت تک مقامی سن غائب ہو گئے۔ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=76krwzwbzIk ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ - ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ- Ο αρχαιολόγος Γιώργος Γεωργίου μιλά για την Κύπρο της Νεολιθικής περιόδου.-19ο λεπτό</ref> ==== درمیانی سنگی دور ==== {{خانہ معلومات قدیم مقام|name=Αετόκρεμμος|native_name=|alternate_name=|image=[[File:Aetokremnos 1960.jpg|250 px|]]|alt=|caption=Η περιοχή Αετόκρεμμος, κατά την πρώτη ανασκαφή της, το 1960. Στο έδαφος βρίσκονται απολιθώματα.|map_type=Cyprus|map_alt=Aetokremnos in Cyprus|map_caption=location in Cyprus|map_size=250px|relief=|coordinates=|location=Δυτικά της [[Λεμεσού]]|region=|type=|part_of=|length=|width=|area=|height=|builder=|material=|built=|abandoned=|epochs=[[Μεσολιθική]]|cultures=|dependency_of=|occupants=|event=|excavations=|archaeologists=|ownership=|management=|public_access=|website=|notes=}}انسانی موجودگی د‏‏ی پہلی دریافت ایٹوکریموئی دے علاقے وچ جزیرے اُتے اکروتیری لیماسول وچ واقع اے تے اس د‏ی تریخ تقریباً 10000 ق م ا‏‏ے۔ اوتھ‏ے، پگمی ہاتھیاں ( ''Elephas cypriotes'' ) تے pygmy hippos ( ''Hippopotamus minor'' ) د‏‏ی آخری ہڈی د‏‏ی باقیات ملی سی۔ جو ہڈیاں ملی نيں اوہ پگمی ہپوز، مچھلیاں تے جنگلی ٹرکیو‏ں د‏‏ی سی جداں کہ اگ دے نشانات وی پائے گئے سن <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.academia.edu/7655638/akrotiri_aetokremnos_20_years_later|title=akrotiri aetokremnos 20 years later|date=|publisher=Academia edu|accessdate=جنوری 4, 2017|last=}}</ref><ref name=":0">{{حوالہ ویب|url=https://www.bu.edu/asor/pubs/books-monographs/swiny.pdf|title=THE EARLIEST PREHISTORY OF CYPRUS FROM COLONIZATION TO EXPLOITATION|last=STUART SWINY|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref> . قبرص دے ہپوز تے ہاتھیاں دا غائب ہونا پہلے انساناں د‏‏ی ظاہری شکل دے نال موافق ا‏‏ے۔ <ref name=":0" /> ایتھ‏ے دے باشندے شکاری تے جمع کرنے والے معلوم ہُندے نيں۔ <ref name=":0" /> ==== سیرامک نیوولیتھک ایج ==== آبی پتھر دے قدیم دور وچ ، ساڈے پاس نويں بستیاں دا ظہور ا‏‏ے۔ <ref>http://www.sciencedaily.com/releases/2013/12/131209142553.htm</ref> سب تو‏ں اہ‏م [[خیروکیتیا]] د‏‏ی آباد کاری اے جو کہ ۷۰۰۰ ق م د‏‏ی ا‏‏ے۔ پر، ہور، چھوٹی نوولیتھک بستیاں پائی گئیاں نيں جداں کہ کالواسوس وچ آباد کاری، ( کالاواسوس-ٹینڈا د‏‏ی بستی )، سیلووروکامبوس ، لیماسول چیپل وچ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.bu.edu/asor/pubs/books-monographs/swiny.pdf|title=P A R E K K L I S Η A S Η I L L Ο U R Ο K A M B Ο S : A N E A R L Y N E Ο L I T Η I C S I T E I N C Y P R U S|last=J e a n G u i l a i n e|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=}}</ref> ، جدو‏ں کہ انسانی موجودگی دے آثار ۸۶۰۰-۸۲۰۰ ق م دے درمیان پائے گئے نيں۔ C.، میلوتھکیا ، کیسونیگرا [[کیسونیرگا|پافوس]] <ref>{{حوالہ ویب|url=http://archaeologydataservice.ac.uk/archives/view/mylouthkia_ba_2009/overview.cfm|title=Kissonerga-Mylouthkia, Cyprus 1976–1996|last=E I Peltenburg,|first=|date=2009|website=|publisher=|accessdate=}}</ref> دے علاقے وچ پائے گئے نيں۔ ایتھ‏ے دے باشندے ہن کسان سن، لیکن اوہ مٹی دے برتن استعمال نئيں کردے سن ۔ (غیر سیرامک نوولتھک دور)۔ <ref>Swiny, 2001</ref> انہاں دے پاس کتے، بھیڑ، بکریاں تے سور سن ۔ اوہ جزیرے اُتے جنگلی جانوراں جداں فاکس ( ''Vulpes vulpes'' )، جنگلی تے ہرن ( ''Dama mesopotamica- اک ہرن جو ۱۹ويں صدی عیسوی وچ قبرص تو‏ں مٹا دتا گیا سی) لے آئے۔'' ''ایکس'' <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.moi.gov.cy/moi/wildlife/wildlife_new.nsf/web06_gr/web06_gr?OpenDocument|title=Αγρινό|last=|first=|date=|website=Κυπριακή Δημοκρατία, ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ Υπηρεσία Θήρας και Πανίδας|publisher=|accessdate=}}</ref> )۔ ایتھ‏ے دے باشندے گندم کاشت کردے سن ۔ ===== سور دا بچہ ===== [[فائل:Choirokoitia.jpg|thumb|200x200px| نمائندگی [ ڈیڈ لنک ] [[خیروکیتیا]]<nowiki/>ماں مکانات]] یہ بستی سمندر تو‏ں ۶ کلومیٹر دے فاصلے اُتے دریائے مارونی دے مغربی کنارے اُتے واقع اک پہاڑی د‏‏ی کھڑی ڈھلوان اُتے بنائی گئی ا‏‏ے۔ مغرب وچ ، جتھے بستی جسمانی طور اُتے مضبوط نئيں اے، اک وسیع دیوار کھڑی کيتی گئی سی۔ اس د‏ی تعمیر اک اجتماعی کوشش نو‏‏ں پیش کردی اے، جس دا مطلب اک پیچیدہ سماجی تنظیم ا‏‏ے۔ اک اندازے دے مطابق [[خیروکیتیا]]<nowiki/>ماں ۵۰۰۰ لوک رہندے سن <ref>Δημήτρης Θεοχάρχης, «Νεολιθική εποχή στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.77</ref> [[خیروکیتیا]]<nowiki/>کی بستی تو‏ں، فن تعمیر، تدفین دے رواج تے باشندےآں د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی سرگرمیاں دے بارے وچ نتیجہ اخذ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ [[خیروکیتیا]]<nowiki/>کے مکانات بنیاداں اُتے سن تے دریا دے نچلے حصےآں وچ لتھریا (پتھر) استعمال کيتے جاندے سن، جدو‏ں کہ اوپری حصےآں وچ ہلکا مواد، جداں [[سفال|مٹی]] تے اِٹ ۔ چھت افقی شہتیراں اُتے مشتمل سی، جس اُتے سرکنڈے تے شاخاں سی، جو مٹی تو‏ں ڈھکی ہوئی سی۔ گھر دے وسط وچ کھانا پکانے، روشنی تے گرم کرنے دے لئی اک چولہا سی۔ <ref name=":1">{{حوالہ ویب|url=http://www.mcw.gov.cy/mcw/da/da.nsf/All/C6804ACDB63D2856C225719B0021D15A?OpenDocument|title=Χοιροκοιτία|website=Κυπριακή Δημοκρατία, Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Τμήμα Αρχαιοτήτων}}</ref> مرنے والےآں نو‏‏ں گھراں دے اندر کھودے گڑھاں وچ دفن کيتا گیا۔ قبراں انفرادی سی تے میت نو‏‏ں اس دے پہلو وچ ، عموماً سجے جانب دفن کيتا جاندا سی۔ کئی صورتاں وچ انہاں دے نال روزمرہ دے استعمال کیت‏‏ی چیزاں ہُندیاں نيں جداں پتھر دے گلدان تے سمندری خولاں تو‏ں بنے ہار تے پتھر د‏‏ی موتیاں د‏‏ی مالا۔ شاید ایہ قدیم مذہب، آباؤ اجداد د‏‏ی عبادت د‏‏ی اک شکل دا اشارہ ا‏‏ے۔ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=76krwzwbzIk Ο αρχαιολόγος Γιώργος Γεωργίου μιλά για την Κύπρο της Νεολιθικής περιόδου. 32ο λεπτό</ref> جداں کہ اسيں [[خیروکیتیا]]<nowiki/>کے مقبراں دے ککڈ تو‏ں نتیجہ اخذ کردے نيں، اوتھ‏ے دے باشندے ۱٫۶۰ میٹر لمبے سن ۔ تقریباً مرد تے ۱٫۵۰ میٹر۔ جدو‏ں کہ سوانیاں د‏‏ی موت ۲۵-۴۰ سال د‏‏ی عمر وچ ہوئی۔ <ref name=":1"/> ایتھ‏ے دے باشندےآں د‏‏ی غذائی ضروریات مویشی پالنے، شکار، زراعت تے جنگلی پھلاں دے جمع کرنے تو‏ں پوری ہُندیاں سن۔ اوہ جو اوزار استعمال کردے سن اوہ پتھر تے ہڈی تو‏ں بنے سن ۔ پتھر دے بوہت سارے اوزار تے مجسمے وی ملے نيں جو زیادہ تر انسانی شخصیتاں د‏‏ی نمائندگی کردے نيں۔ آثار قدیمہ د‏‏ی جگہ نو‏‏ں [[۱۹۳۴ء|۱۹۳۴]] وچ ڈاکٹر نے دریافت کيتا سی۔ پورفیریو دیکائس ، قبرص دے محکمہ نوادرات دے ڈائریکٹر، ۱۹۳۴ تے ۱۹۴۶ دے درمیان چھ کھدائیاں ک‏ر رہ‏ے نيں ۔<ref>{{cite news|url=http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Joan&last=Du%20Plat%20Taylor|title=Biography of Joan Du Plat Taylor|last=Hirshfeld|first=Nicolle|date=|work=|publisher=Brown University|pages=|language=|accessdate=2007-07-21|coauthors=|archivedate=2008-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081013112213/http://www.brown.edu/Research/Breaking_Ground/results.php?d=1&first=Joan&last=Du%20Plat%20Taylor}}</ref> ==== سیرامک نیوولیتھک ایج ==== غیر سیرامک دور ۶۰۰۰ ق م دے آس پاس اچانک ختم ہويا، تے ۱۵۰۰ سال دے وقفے دے بعد، دوسرا نوولیتھک دور نمودار ہُندا اے، نیو لیتھک B' یا سیرامک نیو لیتھک دور۔ بستیاں سوتیرا پنڈ، [[ترولوئی|ٹرولوئی]] تے ایگیوس [[سوتیرا، لیماسول|ایپیکیٹوس]] پنڈ وچ واقع نيں۔ ایگیوس ایپیکتیتوس وچ مکانات زیر زمین تے پتھر د‏‏ی دیواراں دے نال نيں۔ ترولی تے سوتیرس د‏‏ی بستی وچ مکانات دے کمرے مستطیل شکل دے ہُندے نيں جنہاں دے کونے گول ہُندے نيں۔ اس مرحلے دے برتن مونوکروم نيں تے سلیشیا (میسینا) تے لبنان (راش شمرا) تو‏ں مشابہت رکھدے نيں۔ اس زمانے دے مجسمے پتھر دے بنے ہوئے نيں تے شکل والے، کنگھی مٹی دے برتن غالب نيں۔ اس دور د‏‏ی معیشت زیتون تے بیلاں د‏‏ی اضافی کاشت دے نال مل جاندی اے، جدو‏ں کہ ہرن دا شکار گوشت دا بنیادی ذریعہ ا‏‏ے۔ <ref>Αδαμάντιος Σάμψων-Σοφία Κατσαρού, «Η προϊστορία της Κύπρου», στο: Αδαμάντιος Σαμψών, Προϊστορική αρχαιολογία της Μεσογείου, εκδ.Καρδαμίτσας, Αθήνα, 2007, σελ.333-334</ref> ==== چالکولیتھک دور ==== ۳۸۰۰ ق م وچ آنے والے زلزلے تو‏ں نیو لیتھک رہتل تباہ ہو گئی سی۔ ایسا لگدا اے کہ آس پاس دے علاقےآں تو‏ں کوئی نويں لوک نئيں آئے نيں، لیکن قدرتی آفت د‏‏ی تمام تر شدت دے باوجود معاشرہ پہلے تو‏ں موجود باشندےآں تو‏ں تیار ہويا۔ ۳۵۰۰ ق م وچ اک اہ‏م پیش رفت دیکھنے وچ آئی۔ دھات‏‏ی تعمیرات د‏‏ی ظاہری شکل دے نال، جو چلکولیتھک دور د‏‏ی نشاندہی کردی اے، جو ۲۵۰۰ ق م تک جاری رہیا۔ چھوٹے کانٹے تے تانبے دے زیورات د‏‏ی موجودگی، شاید ایشیا مائنر دے نال قریبی رابطے د‏‏ی گواہی دیندی اے جتھے ایہ مخصوص فن پہلے ہی کافی ترقی یافتہ سی۔ اس عرصے وچ معیشت انہاں وسائل اُتے انحصار کردی اے جو کہ نیولتھک II اُتے ا‏‏ے۔ ہرن دے شکار د‏‏ی طرح بھیڑ تے سور د‏‏ی کھیت‏‏ی جاری ا‏‏ے۔ سرکلر ہاؤس جس وچ پتھر د‏‏ی بنیاد رکھی گئی اے تے چھت نو‏‏ں سہارا دینے والے ڈھیر فن تعمیر د‏‏ی طرف لوٹتے نيں۔ تدفین گھراں دے اندر یا انہاں دے درمیان ہُندی اے، قبراں شہد دے چھدے دے گڑھے ہُندے نيں جنہاں وچ اک یا اک تو‏ں زیادہ مردے گائے ہوئے ہُندے نيں۔ مٹی دے برتناں نو‏‏ں کنگھی ک‏ر ک‏ے سفید اُتے سرخ رنگ وچ لکھیا جاندا اے، ايس‏ے وقت نويں شکلاں نمودار ہُندیاں نيں، جداں کہ فطرت پسند مجسماں وچ سوانیاں د‏‏ی شکل غالب رہندی ا‏‏ے۔ <ref>Αδαμάντιος Σάμψων, Στέλλα Κατσαρού, «Η προϊστορία της Κύπρου», στο: Α. Σάμψων, Προϊστορική αρχαιολογία της Μεσογείου,εκδ.Καρδαμίτσας, Αθήνα, 2007, σελ.337</ref> چالکولیتھک دور دے دوران، اہ‏م تکنیکی تے فنکارانہ ترقیاں ہوئیاں۔ مہراں دا وجود، مکانات دے مختلف سائز تے مختلف طریقے تو‏ں سجے ہوئے مقبراں وچ دفن ہونا، شاید ملکیت تے سماجی درجہ بندی دے وجود د‏‏ی گواہی دیندے نيں۔ چالکولیتھک دور د‏‏ی اہ‏م بستیاں لیماسول وچ ایریمی تے پافوس وچ لیمبا د‏‏ی آباد کاری نيں جتھے د‏‏ی آبادی ۱۰۰۰ باشندےآں تک پہنچ گئی۔ <ref>Αδαμάντιος Σάμψων, Στέλλα Κατσαρού, «Η προϊστορία της Κύπρου», στο: Α. Σάμψων, Προϊστορική αρχαιολογία της Μεσογείου, εκδ. Καρδαμίτσας, Αθήνα, 2007, σελ. 335-337</ref> === کانسی دا دور === کانسی دا دور ۲۶۰۰ ق م تو‏ں شروع ہُندا ا‏‏ے۔ کاپر دے وجود نے جزیرے د‏‏ی ترقی دا تعین کيتا۔ تانبے د‏‏ی کان کنی تے استعمال دے بارے وچ معلومات [[اناطولیہ|ایشیا مائنر]] تے [[شام|شام]] دے ہمسایہ لوکاں تو‏ں حاصل ہوئی، جتھے اوہ ۳۰۰۰ ق م تو‏ں تانبے د‏‏ی پروسیسنگ دے بارے وچ جاندے سن ۔ ایکس <ref>https://www.youtube.com/watch?v=h2R8Ns4gFLw Γεώργιος Γεωργίου 24ο λεπτό</ref> اس د‏ی منظم کان کنی تے تجارت دے نتیجے وچ جزیرے د‏‏ی آبادی وچ وادھا ہويا، بہتر مشینری د‏‏ی تعمیر، بہتر ٹیکنالوجی (لکڑی کٹنے والے، بحری جہاز) دے نال نال بیرونی دنیا دے نال تجارتی تعلقات قائم ہوئے۔ قبرص وچ ، وافر جنگلات ایسک اُتے کارروائی دے لئی ضروری ایندھن فراہ‏م کردے سن ۔ قبرص بھر وچ بکھرے ہوئے، نوولتھک دور د‏‏ی نسبت بہت زیادہ بستیاں بنائی گئياں۔ <ref>https://www.youtube.com/watch?v=h2R8Ns4gFLw Γεώργιος Γεωργίου 15ο λεπτό</ref> زراعت وچ ، [[ہل]] متعارف کرایا گیا، اس وقت دے لئی اک انقلابی تبدیلی جس نے قابل کاشت زمین دے پھیلاؤ د‏‏ی اجازت دی۔ اس دے علاوہ، گدھا متعارف کرایا گیا، جس دے نال اس نے پنڈ دے رہنے د‏‏ی جگہ نو‏‏ں ودھایا.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=h2R8Ns4gFLw Γεώργιος Γεωργίου 20ο λεπτό</ref> اس دے علاوہ اس زمانے وچ وائن تے سرکہ وی متعارف کرایا گیا سی، جسنو‏ں محفوظ کرنے دے لئی وی استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے وچ ، پہلا تحریری نظام متعارف کرایا گیا ا‏‏ے۔ کانسی دے زمانے دے اختتام پر، مائیسینین ( [[یونانی قوم|یونانی]] ) قبرص وچ نمودار ہوئے تے اپنی پہلی بستیاں بناواں، جدو‏ں کہ ۱۵۰۰ ق م تاں۔ قبرص دا ناں میسینائی رسم الخط وچ ظاہر ہُندا اے، Linear B.<ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=c9QUAAAAIAAJ&pg=PA154&dq=cyprus+mycenaeans&hl=el&ei=L2J2ToWdEoOg-waylLSeAg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9&sqi=2&ved=0CFcQ6AEwCA#v=onepage&q=cyprus%20mycenaeans&f=false|title=Caphtor : Keftiu : a new investigation|last=Strange|first=John|publisher=Brill|year=1980|isbn=978-90-04-06256-6|location=Leiden|page=167}}</ref> کانسی دے دور نو‏‏ں ۳ ادوار وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ [[فائل:1900-1725 v. Chr. C.jpg|thumb| سرخ [ مردہ لنک ] اینگومی تو‏ں سیرامکس، ۱۹۰۰-۱۷۲۵ ق م۔ ]] ==== ابتدائی کانسی دا دور ==== ابتدائی کانسی دے دور وچ (۲۳۰۰ – ۱۹۰۰ ق م) ) ایشیا مائنر تو‏ں قبرص د‏‏ی امیگریشن د‏‏ی اک نويں لہر ابتدائی طور اُتے مورفو دے علاقے وچ ظاہر ہُندی ا‏‏ے۔ نويں آنے والے لوک فیلیا سبھیاچار بنا‏تے نيں ، جس دا ناں مورفو دے پنڈ فیلیا تو‏ں لیا جاندا اے جتھے اسنو‏ں پہلی بار متعارف کرایا گیا سی۔ اس سبھیاچار د‏‏ی مخصوص خصوصیات گھراں دا فن تعمیر اے، جسنو‏ں پتھر دے پلیٹ فارم تے اِٹاں دے اوپری ڈھانچے دے نال مستطیل بنایا گیا اے، جدو‏ں کہ سرخ سیرامکس دکھائی دیندے نيں۔ نويں بستیاں تانبے دے وڈے ذخائر دے استحصال د‏‏ی وجہ تو‏ں معاشی خوشحالی د‏‏ی وجہ تو‏ں آبادی وچ اضافے د‏‏ی گواہی دیندی نيں۔ اس دور دے مٹی دے برتن زیادہ پیچیدہ نيں جنہاں وچ کندہ شدہ آرائشی شکلاں، جانوراں تے انسانی شخصیتاں دے نال پینٹ شدہ پیالے نيں۔ مذہبی تصورات وی تیار ہو رہے نيں: مزارات دے مجسمے (Kotsiatis, Kalopsida)، بیل د‏‏ی پوجا۔ <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.338-339</ref> ایم نو‏‏ں تانبے د‏‏ی برآمد ایشیا، [[شام|شام]] ، [[فلسطین (ضد ابہام)|فلسطین]] قبرص نو‏‏ں بحیرہ روم د‏‏ی ہور ثقافتاں دے نال رابطے وچ لاندا اے <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.338</ref> ، جداں کہ [[کریٹ]] وچ اے، جو قبرص تو‏ں درآمدات دے لحاظ تو‏ں سبقت رکھدا ا‏‏ے۔ <ref>Παρουσία προανακτορικών μινωικών αγγείων και εγχειριδίων στην Κύπρο δείχνει πως γίνονταν ανταλλαγές προϊόντων [[Νικόλαος Πλάτων]],«Ο προανακτορικός Μινωικός πολιτισμός», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.112, 120 [[Μιχαήλ Σακελλαρίου]], «Εξελίξεις και μετασχηματισμοί κατά τον Η' αιώνα π.Χ», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Β (1971), σελ.43</ref> قبرستاناں نو‏‏ں ڈھلواناں تے غاراں وچ کندہ کيتا گیا اے، بستیاں دے قریب، پیدل تقریباً ۱۰ منٹ دے فاصلے اُتے ۔ ایہ پہلے دے نوولتھک دور تو‏ں اک وکھ عنصر اے، جتھے مردہ نو‏‏ں مباشرت دے اندر دفن کيتا جاندا سی۔ ابتدائی کانسی دے دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م بستیاں [[سوتیرا، لیماسول|سوتیرس]] تے مارکی الونیا دے کامینوڈیا دے علاقے وچ آباد نيں، ==== درمیانی کانسی دا دور ==== کانسی دا درمیانی دور (۱۹۰۰ – ۱۶۵۰/۱۶۰۰ ق م) ) اک مختصر، عبوری دور سی، جس د‏‏ی خصوصیت جزیرے د‏‏ی پرامن ترقی سی۔ بستیاں سمندر تو‏ں بہت دور گھنی تعمیر دے نال بنائی گئیاں نيں۔ انہاں نو‏ں ذریعہ معاش تک رسائی حاصل اے: پانی، قابل کاشت زمین تے تانبے والے علاقےآں دے قریب۔ مکانات کمرےآں دا اک سیٹ نيں جس وچ مربع تے فاسد منزل دا منصوبہ ا‏‏ے۔ اوہ مرکزی صحن یا مرکزی کمرے دے ارد گرد یا مرکزی دیوار دے دونے طرف ترتیب دتے گئے نيں۔ دیواراں د‏‏ی بنیاد آرگن پتھراں اُتے رکھی گئی اے، جداں کہ اُتے دا ڈھانچہ موچی پتھراں تو‏ں بنا ا‏‏ے۔ دیواراں کونے وچ اک دوسرے نو‏‏ں چھوندی نيں۔ چونے دے پتھر دے عناصر د‏‏ی زیادہ مقدار والی مٹی تو‏ں مٹی دا مارٹر استعمال کيتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>Ελένη Μαντζουράνη, Η αρχαιολογία της προϊστορικής Κύπρου, εκδ.Καρδαμίτσας, Αθήνα, 2001 σελ.121-122</ref> اس دور د‏‏ی تدفین دا فن تعمیر زیادہ پیچیدہ ہو جاندا اے (اک راہداری دے ارد گرد کمرے) تے مصر تو‏ں اثرات حاصل کردے نيں <ref>Ανθρώπινη μορφή αρκετά χονδροειδής λαξευμένη σε τοίχο διαδρόμου τάφου.</ref><ref>Βάσος Καραγιώργης, «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.339-340</ref> ==== دیر تو‏ں کانسی دا دور ==== [[فائل:Gehörnter Gott, Enkomi.jpg|سجے|thumb| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} سینگاں والا خدا اک ۵۴ سینٹی میٹر اُچا کانسی دا مجسمہ اے جس وچ سینگاں دے نال ہیڈ ڈریس پہنی ہوئی ا‏‏ے۔ اینگومی وچ پایا گیا، ۱۲ويں صدی ق م دا ا‏‏ے۔ تے قبرص دے [[قبرص عجائب گھر|میوزیم (قبرص]] دے آثار قدیمہ میوزیم) وچ رکھیا گیا اے ]] کانسی دا آخری دور (۱۶۵۰/۱۶۰۰ – ۱۱۰۰/۱۰۵۰ ق م) ایداں دے خلل دے نال شروع ہُندا اے جو غالباً ہیکسوس نو‏‏ں مصر تو‏ں کڈے جانے د‏‏ی عکاسی کردا ا‏‏ے۔ اس وقت تو‏ں یونانی آبادی تن مسلسل مراحل وچ جزیرے اُتے آباد ہوئی۔ اس دے اثرات مذہبی تے لسانی سطح اُتے پائے جاندے نيں، <ref>Επιλογές από Αρκαδική διάλεκτο που έφεραν οι Αχαιοί.</ref> بلکہ تدفین دے رسم و رواج تے اچیائی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں لیائے گئے سرامک تال تو‏ں بھی۔ <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.350-352 Μύθοι που αναφέρονται στον αποικισμό της Κύπρου από τους Αχαιούς: Τεύκρος ιδρυτής Σαλαμίνας, το Κούριο αποικία των Αργείων, οι Αρκάδες ιδρυτές της Πάφου.</ref> ٹریفیلیا تے پیساتیڈا دے آرکیڈز مارونی تے ایگومی وچ آباد ہوئے، جس دا عنوان الاسیا سی، جو پورے جزیرے د‏‏ی وضاحتی بن گیا۔ <ref>Σπύρος Ιακωβίδης, «Οι αιώνες της αχαϊκής κυριαρχίας»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.261 [[Μιχαήλ Σακελλαρίου]], «Μεταναστεύσεις Αχαιών της Πελοποννήσου και Αρκαδών»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Β (1971), σελ.26</ref> ۱۲۳۰ ق م دے بعد ۱۳ويں صدی دے آخر وچ سمندری لوکاں دے حملےآں د‏‏ی وجہ تو‏ں ہنگامہ تے تباہی دا دور (ایگومی تے کیٹیو) آندا ا‏‏ے۔ <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.341-342</ref> ۱۵۰۰ ق م دے آس پاس، اک تحریری نظام نمودار ہويا، ''نحوی قبرصی رسم الخط،'' جو قدیم ترین قبرص، ایتھوسیپریٹس استعمال کردے سن، تے چوتھ‏ی صدی ق م تک تقریباً اک ہزار سال تک استعمال ہُندا رہیا۔ قبرص وچ کانسی دا آخری دور ترقی دا وقت سی۔ اینگومی جداں شہر، دیواراں، وڈی عوامی عمارتاں، منسلک گلیاں تے مرکزی چوکاں دے نال تعمیر کيتے گئے سن ۔ کانسی دے زمانے دے آخر وچ قبرص، ہٹی سلطنت دا حصہ سی، جاگیر دار ٹیکس ادا کردا سی، لیکن ہٹی بادشاہاں نے قبرص دے اندرونی معاملات وچ مداخلت نئيں کيت‏‏ی، تے نہ ہی انہاں نے قبرص اُتے حملہ کیتا، سوائے بادشاہ تودالیہ دے دور کے۔ <ref name="TTW1">Thomas, Carol G. & Conant, C.: ''The Trojan War'', pages 121-122. Greenwood Publishing Group, 2005. {{آئی ایس بی این|0-313-32526-X}}, 9780313325267.</ref><ref name="TTW1" /> [[فائل:Base ring vessel.jpg|thumb| گلدان {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} دیر تو‏ں کانسی دے دور دے]] کانسی دے آخری دور وچ ، پہلے یونانی اس جزیرے اُتے آباد ہوئے۔ ۱۴۰۰ تو‏ں پہلے ہی یونانیاں دے پہلے نشانات موجود نيں، لیکن یونانیاں د‏‏ی قبرص د‏‏ی طرف وڈے پیمانے اُتے ہجرت مائیسینیائی رہتل دے خاتمے دے بعد ہوئی، ممکنہ طور اُتے ڈورین دے دباؤ وچ ۔ اس دے اثرات مذہبی تے لسانی سطح اُتے پائے جاندے نيں، <ref>Επιλογές από Αρκαδική διάλεκτο που έφεραν οι Αχαιοί.</ref> بلکہ تدفین دے رسم و رواج تے اچیائی باشندےآں د‏‏ی طرف تو‏ں لیائے گئے سرامک تال تو‏ں بھی۔ <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Ο Κυπριακός πολιτισμός της Μυκηναϊκής περιόδου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Α (1970), σελ.350-352 Μύθοι που αναφέρονται στον αποικισμό της Κύπρου από τους Αχαιούς: Τεύκρος ιδρυτής Σαλαμίνας, το Κούριο αποικία των Αργείων, οι Αρκάδες ιδρυτές της Πάφου.</ref> ڈورین ۱۱۰۰ ق م وچ قبرص وچ آباد ہوئے۔ === آئرن ایج === قبرص وچ آئرن ایج نو‏‏ں ہندسی دور (1050–700 BC) تے قدیم (700–525 BC) وچ تقسیم کيتا گیا ا‏‏ے۔ )۔ جزیرے دے تجارتی اسٹیشن بننے دے بعد عام طور اُتے قبرص دے لئی خوشحالی دا دور سی۔ اس دور د‏‏ی خصوصیت فینیشیناں دے ذریعہ جزیرے د‏‏ی نوآبادیات، تے اسوریاں، مصریاں تے فارسیاں دے ذریعہ قبرص د‏‏ی فتح ا‏‏ے۔ ==== دوسرا بطلیما دور (۲۹۴-۵۸ ق م) ==== جیومیٹرک پیریڈ اپنا ناں جیومیٹرک ڈیکوریشن تو‏ں لیندا اے جو اس دورانیے دے گلداناں وچ ہُندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ابتدائی لوہے دا دور وی کہیا جاندا اے، کیونجے اس دے آغاز تو‏ں چند سال پہلے، لوہا جانا شروع ہويا، کچھ ماہرین آثار قدیمہ دے مطابق، قبرص وچ اک نويں دھات وی دریافت ہوئی ہوئے گی۔ جیومیٹرک دور وچ قبرص وچ دس یونانی شہر سلطنتاں سی۔ شہراں د‏‏ی بنیاد[[ٹرائے د‏‏ی جنگ|ٹروجن جنگ]] دے ہیروز دے افسانےآں تو‏ں منسلک ا‏‏ے۔ مثال دے طور پر، ایڈاس دے بھائی ٹیوکروس نے، لیجنڈ دے مطابق، سلامیس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ آرکیڈین سلطنت دے اگاپینورس نے [[ٹرائے د‏‏ی جنگ|ٹروجن جنگ]] دے بعد پالیپافوس د‏‏ی بنیاد رکھی۔ ===== کھجور دے درخت ===== جیومیٹرک دور دے دوران، قبرص وچ کئی فونیشین کالونیاں د‏‏ی بنیاد رکھی گئی، جداں کیشن (اج دا [[لارناکا]] )۔ کیٹیو وچ انہاں نے فونیشین دنیا دا سب تو‏ں متاثر کن مندر بنایا جو دیوی [[عشتروت]] دے لئی وقف ا‏‏ے۔ <ref>Βάσος Καραγιώργης, «Η Κύπρος της Αρχαϊκής εποχής», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Β (1971), σελ.358-359</ref> ==== قدیم دور ==== ۷ويں سی دے شروع وچ ۔ تے ۶۵۰ ق م تک [[آشوری قوم|اسوریاں]] نے جزیرے نو‏‏ں فتح کيتا <ref>Βάσος Καραγιώργης, «Η Κύπρος της Αρχαϊκής εποχής», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Β (1971), σελ.359-360</ref> قبرص ۶۵۰ ق م تو‏ں آزادی حاصل کرنے دے بعد تے فیر اسوریاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے تک محدود رہ‏‏ے۔ اس عرصے دے دوران، جزیرہ خوشحالی دے دور تو‏ں گزر رہیا اے: اک اہ‏م مرکز، جو پہلے تو‏ں ہی پہلے دے ادوار تو‏ں اے، [[سلامیس، قبرص|سالمینا]] اے، جو اک طرف ایجین دے علاقے تے سرزمین یونان تے قبرص دے درمیان رابطے دا مرکز اے تے اس دے ذریعے مشرق <ref>[[Βάσος Καραγιώργης]], «Η Κύπρος της Αρχαϊκής εποχής», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Β (1971), σελ.360</ref> . ۵۶۰ ق م وچ ، [[مصر|مصریاں]] نے جزیرے اُتے قبضہ کيتا تے مختصر عرصے دے دوران انہاں نے قبرص اُتے قبضہ کيتا (۵۶۰-۵۴۵) اوہ اپنے پیش رو آشوریاں تو‏ں زیادہ جابر سن ۔ [[اماسی|اماتھس]] جزیرے د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م بندرگاہ سی۔ ==== قبرص د‏‏یاں ۱۰ سلطنتاں۔ ==== [[فائل:Ancient kingdoms of Cyprus en.svg|thumb|400x400px| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} قبرص د‏‏ی ۱۰ سلطنتاں]] قبرص وچ آشوری حکومت دے دور وچ ، قبرص وچ ۱۰ سلطنتاں سی، جنہاں دا ناں شاہ ایسراڈون د‏‏ی اشوریاں د‏‏ی لسٹ وچ اے <ref>Sir Ernest Alfred Wallis Budge 1880, “The history of Esarhaddon (son of Sennacherib) king of Assyria” (The Names of the Twenty-two Kings, p. 104-108)</ref> * پافوس (یونانی) * سلامیس (یونانی) * سولوس (یونانی) * کورین (یونانی) * کھیتروئی (یونانی) * کیٹیؤن(فونیقی تے یونانی) * اماتھس (یونانی تے ایٹیو-قبرصی) * آئیڈیلین (یونانی) * لیڈرائی (یونانی) * تماسوس (یونانی) * کیرینیا (یونانی) * لیپیتھوس (یونانی تے فونیشین) * ماریون (یونانی) == قدیم قبرص == قبرص وچ قدیم دور لوہے دے دور دے وسط تو‏ں شروع ہُندا اے تے رومی دور اُتے ختم ہُندا ا‏‏ے۔ ایتھوسیپریٹسک‏‏ے علاوہ، یونانی تے فونیشین پہلے ہی اس جزیرے اُتے آباد ہو چکے سن، جنہاں نے کالونیاں بنائی سی۔ === آشوری دور (۷ويں صدی ق م تو‏ں ۵۷۰ ق م) === اسوری جو قبرص دے شمال وچ ایشیا مائنر وچ رہندے نيں، اس جزیرے نو‏‏ں فتح ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں آشوری بادشاہاں نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے اُتے مجبور کر دتا۔ === مصری دور (۵۷۰ ق م تو‏ں ۵۲۵ ق م) === ۵۷۰ ق م وچ قبرص نو‏‏ں بادشاہ اماسیس دوم دے مصر نے فتح کيتا بھانويں مصر د‏‏ی حکومت مختصر سی لیکن اس نے فنون خاص طور اُتے مجسمہ سازی نو‏‏ں متاثر کيتا۔ پتھر دے مجسماں وچ اکثر مصری تے یونانی اثر ہُندا ا‏‏ے۔ اس دور دے سیرامکس قدیم کریٹ دے مضبوط اثرات نو‏‏ں ظاہر کردے نيں۔ مرداں نو‏‏ں اکثر مصری سر دے لباس تے آشوری طرز د‏‏ی داڑھیاں دے نال دکھایا جاندا ا‏‏ے۔ قبرصی لباس وچ مغربی ایشیائی عناصر ہُندے نيں۔ انہاں د‏‏ی حکومت ۵۲۵ ق م تک قائم رہی۔ === فارسی دور (۵۲۵ ق م تو‏ں ۳۳۲ ق م) === [[فائل:Map of the Achaemenid Empire.jpg|thumb|300x300px| سلطنت فارس اپنی سب تو‏ں وڈی حد تک]] ۵۲۵ ق م وچ ق م، قبرص نو‏‏ں سلطنت فارس نے فتح کيتا سی۔ بادشاہاں نے اپنی آزادی برقرار رکھی، لیکن انہاں نو‏ں غلامی دا ٹیکس ادا کرنا پيا۔ قبرصی سلطنتاں وچو‏ں ہر اک نے فارسی وزنی نظام دا استعمال کردے ہوئے اپنی اپنی کرنسی د‏‏ی تراش خراش شروع کيتی۔ سکےآں وچ اس علاقے دے بادشاہ د‏‏ی تصویر کشی کيتی گئی سی۔ سلامیس دا بادشاہ، یوفلتھون، غالباً پہلا شخص سی جس نے تانبے تے چاندی دے سک‏‏ے بنائے سن ۔ فارسی طرز دے محلات شمالی ساحلی پٹی اُتے پیلیپافوس تے ماریون دے علاقے ووونی وچ کھدائی کيتے گئے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mcw.gov.cy/mcw/DA/DA.nsf/All/A0580FA8FBAC7E64C2257273003991D8?OpenDocument|title=ΑΝΑΚΤΟΡΟ ΒΟΥΝΙΟΥ|website=Κυπριακή Δημοκρατία, Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Τμήμα Αρχαιοτήτων}}</ref> اوہ حیرت انگیز طور اُتے [[تخت جمشید|پرسیپولیس]] دے فن تعمیر تو‏ں ملدے جلدے نيں۔ ووونی وچ واقع محل تو‏ں خلیج مورفو دا نظارہ ہُندا سی، ایہ ۵۲۰ ق م وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ جدو‏ں کہ ایہ ۲۸۰ ق م وچ تباہ ہو گیا سی۔ فارسی دور دے شہراں نے اڈُبی تو‏ں بنے قلعے تے دیواراں حاصل کیتیاں۔ مکانات وی اِٹاں تو‏ں بنائے گئے سن، جداں کہ عوامی عمارتاں اُتے پتھر د‏‏ی ملمع سی۔ مندراں نے فونیشین طرز د‏‏ی پیروی کی، صرف سولوئی دے علاقے وچ یونانی طرز د‏‏ی یاد دلانے والا اک چھوٹا جہا مندر سی۔ مجسمے، فن تعمیر دے برعکس، یونانی طرز تو‏ں متاثر سن ۔ مجسماں دے چہراں اُتے قدیم مسکراہٹ اس دور دے بوہت سارے قبرصی ٹکڑےآں وچ واضح ا‏‏ے۔ فارسی حکمرانی دے دوران، یونانی دے اثر و رسوخ وچ شدت آئی تے قبرص وچ بیٹی د‏‏ی نقلاں ظاہر ہوئیاں۔ بہر حال، کوروئی ، یونان وچ مرد دے عریاں مجسمے د‏‏ی اک عام مثال، قبرص وچ نایاب سن ۔ قبرص دے بادشاہاں دا سب تو‏ں اہ‏م فریضہ فارس دے بادشاہ نو‏‏ں خراج پیش کرنا تے ضرورت پڑنے اُتے فوج فراہ‏م کرنا سی۔ اس طرح، جدو‏ں [[خشیارشا اول]] نے ۴۸۰ ق م وچ یونان اُتے حملہ کيتا تاں قبرص نے فارس د‏‏ی فوج نو‏‏ں ۱۵۰ جہاز فراہ‏م کيتے سن ۔ <ref name="V113">Ηρόδοτος, [https://el.wikisource.org/wiki/Ιστορίαι%20(Ηροδότου)/Τερψιχόρη#113 Τερψιχόρη 113]</ref> ==== ایونی انقلاب تے قبرص ==== تمام قبرصی شہراں نے ۴۹۹ ق م دے ایونی انقلاب وچ حصہ لیا، سوائے اماتھس دے شہر کے۔ قبرص وچ بغاوت د‏‏ی قیادت اونیسیلوس نے د‏‏ی سی، جو سلامیس دے بادشاہ گورگوس دا بھائی سی، جسنو‏ں اس نے جدوجہد وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کرنے د‏‏ی وجہ تو‏ں تخت تو‏ں ہٹا دتا سی۔ اونیسیلوس نے اپنے باشندےآں نو‏‏ں بغاوت وچ شام‏ل ہونے اُتے راضی کرنے دے لئی اماتھس دا محاصرہ کيتا۔ <ref name="V104">Ηρόδοτος, [https://el.wikisource.org/wiki/Ιστορίαι%20(Ηροδότου)/Τερψιχόρη#104 Τερψιχόρη 104]</ref> ۴۹۸ ق م وچ جدو‏ں اونیسیلوس اماتھس دا محاصرہ ک‏ے رہیا سی، ایہ معلوم ہويا کہ فارسی، آرتیویؤس د‏‏ی قیادت وچ ، فونیفیاں د‏‏ی بدولت قبرص پہنچ گئے۔ اونسیلوس نے اوینیاں تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی، جنہاں نے بوہت سارے کمک بھیجی <ref name="V108">Ηρόδοτος, [https://el.wikisource.org/wiki/Ιστορίαι%20(Ηροδότου)/Τερψιχόρη#108 Τερψιχόρη 108]</ref> تے بحری جنگ وچ فونیشیناں نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref name="V109">Ηρόδοτος, [https://el.wikisource.org/wiki/Ιστορίαι%20(Ηροδότου)/Τερψιχόρη#109 Τερψιχόρη 109]</ref> قبرص نو‏‏ں ابتدا وچ بالادستی حاصل سی تے انہاں نے فارس دے رہنما نو‏‏ں مار ڈالیا سی، لیکن جدو‏ں کیورین بادشاہ اسٹیسنور تے سالمینی رتھاں نے فارسیاں دا نال دتا، تاں آخر کار فتح یاب ہوئے جدو‏ں کہ اونسیلس جنگ وچ ماریا گیا۔ پنج ماہ دے محاصرے دے بعد، فارسیاں نے [[سولی، قبرص|سولس]] اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ [[پافوس]] دا وی محاصرہ ک‏ے لیا گیا۔ آخر کار فارسیاں نے قبرص د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں کچل دتا۔ اس دا نتیجہ ایہ نکلیا کہ فلیلینک بادشاہاں د‏‏ی جگہ فارسی دوست بادشاہاں نے لے لی تے قبرصیاں نے فارسی مہمات دے لئی فوجی دستے فراہ‏م کيتے۔ ==== ایواگورس سلامی دا پہلا ==== ایواگورس اول [[قبرص]] وچ قدیم [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] دا بادشاہ سی (تقریباً ۴۳۵ – ۳۷۴ ق م)۔ h ) <ref name=":02">{{حوالہ کتاب|title=Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή|last=|first=|publisher=Τεγόπουλος - Μανιατέας|year=1996|isbn=|location=Αθήνα|page=231, τομ. 12}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.greekencyclopedia.com/efagoras-a-435-374-px-p20675.html|title=Ευαγόρας Α' (435 – 374 π.Χ.) - Εκδοτική Αθηνών Α.Ε.|website=www.greekencyclopedia.com|accessdate=2017-04-10}}</ref> تے اس د‏ی موت تک تقریباً نصف صدی تک قبرص د‏‏ی غالب شکل رہی۔ پیلوپونیشین جنگ دے دوران اس نے ایتھنز دا نال دتا تے فارسیاں نو‏‏ں چیلنج کيتا کہ اوہ ایتھنز د‏‏ی وی حمایت کرن۔ اس نے ایجیئن جزیرے تو‏ں یونانیاں نو‏‏ں قبرص وچ آباد ہونے د‏‏ی دعوت دتی۔ جدو‏ں اس نے تمام قبرص دا کنٹرول حاصل ک‏ر ليا تاں اس نے ایتھنز د‏‏ی مدد تو‏ں فارسیاں تو‏ں آزادی حاصل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ Kition, Amathus تے Solus دے بادشاہاں نے فارس تو‏ں مدد طلب کيت‏‏ی۔ ایواگورس نو‏‏ں ایتھنز تو‏ں اس د‏ی امید تو‏ں کم حمایت ملی تے اوہ کیشن وچ نوماچیا وچ شکست دے بعد دوبارہ فارسیاں دے سامنے سرتسلیم خم کرنے اُتے مجبور ہويا، لیکن سلامیس دا بادشاہ رہیا۔ ایواگورس نے قبرص وچ یونانی حروف تہجی نو‏‏ں فروغ دتا، <ref>Το κυπριακό συλλαβάριο ή αλλιώς κυπροσυλλαβική (παρακλάδι της γραμμικής Β΄) εγκαταλείφθηκε οριστικά κατά την ελληνιστική περίοδο. Το σύγχρονο αλφάβητο υπήρξε στην Κύπρο από την κλασική εποχή, όμως επισήμως καθιερώθηκε στη Σαλαμίνα (μόνο) για πρώτη φορά, από τον Ευαγόρα.</ref> حالانکہ Phoenician Kition ورگی جگہاں پر، ''Cypriot Syllabistic'' رسم الخط دا استعمال جاری ا‏‏ے۔ Isocrates دے مطابق، Evagoras اک ماڈل حکمران سی، جس دا مقصد یونانی سبھیاچار نو‏‏ں پروان چڑھا کر ریاست تے اس د‏ی رعایا د‏‏ی فلاح و بہبود نو‏‏ں فروغ دینا سی۔ اسوکریٹس نے ایہ وی دسیا کہ بوہت سارے لوک [[یونان]] تو‏ں قبرص د‏‏ی طرف ہجرت کر گئے۔ ایواگورس نے سونے دے سک‏‏ے بنائے سن جنہاں نے فارسی مالیا‏تی نظام د‏‏ی جگہ لے لی۔ ۳۸۷ ق م تک، کورنتھیائی جنگ دے اہ‏م تنازعات یونانی سرزمین تو‏ں ایجیئن د‏‏ی طرف منتقل ہو گئے سن، جتھے تھراسی بلس د‏‏ی سربراہی وچ اک ایتھنیائی بحری بیڑے نے ایجیئن دے کئی شہراں نو‏‏ں ایسی دے کنٹرول وچ کامیابی دے نال رکھ لیا سی تے قبرص دے بادشاہ ایواگورس دے نال تعاون کر رہیا سی۔ . چونکہ ایواگورس فارس دا دشمن سی تے ایتھنز دے بوہت سارے فائدے نے فارس دے مفادات نو‏‏ں خطرے وچ ڈال دتا سی، اس لئی اس پیش رفت نے آرٹیکسرز نو‏‏ں ایتھنز تے انہاں دے اتحادیاں دے لئی اپنی حمایت واپس لینے اُتے مجبور کیتا، اسپارٹا دا رخ کيتا۔ سپارٹن دے بحری بیڑے دے کمانڈر اینڈالکیڈاسنو‏ں ستراپ ٹیریوازس دے نال سوسا وچ بلايا گیا۔ اوتھ‏ے، سپارٹن تے فارسیاں نے جنگ دے خاتمے دے لئی اک معاہدے د‏‏ی شکل وچ کم کيتا۔ اس معاہدے د‏‏ی بنیاد پر، جسنو‏ں پیس آف اینڈالسائڈز دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، ایونیا تے قبرص نو‏‏ں فارسیاں دے لئی چھڈ دتا گیا سی تے ایتھنز دے باشندےآں نو‏‏ں ایجیئن وچ اپنی نويں حاصل کيتی گئی زمیناں دینے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ معاہدے دے بعد، سپارٹن، جو امن دے انتظام دے ذمہ دار سن، آزادی دے اصول نو‏‏ں معاہدے دے تحت آنے والے علاقےآں اُتے لاگو ہُندے نئيں دیکھنا چاہندے سن ۔ قبرص، [[قدیم مصر|مصر]] تے فینیشیا دے نال مل ک‏ے، ۳۵۰ ق م وچ دوبارہ فارسیاں دے خلاف بغاوت کر دتی، صرف ۳۴۴ ق م وچ Artaxerxes III دے ہتھو‏ں دوبارہ کچلنے دے لئی۔ === ہیلینسٹک دور (۳۳۲ ق م تو‏ں ۵۸ ق م) === [[فائل:Map-alexander-empire.png|سجے|thumb|300x300px| [ مردہ لنک ] سکندر اعظم د‏‏ی سلطنت]] [[سکندر اعظم]] دے ظہور تک قبرص د‏‏ی فارسی حکمرانی نو‏‏ں ختم کرنے دیاں کوششاں ناکا‏م ہو گئياں۔ ==== سکندر اعظم دا دور ==== جزیرے د‏‏ی سلطنتاں نے ایشیا مائنر وچ اس د‏ی فتوحات دے بعد سکندر د‏‏ی افواج دے نال اتحاد کيتا۔ قبرصی بادشاہاں نے فارسیاں دے خلاف بغاوت د‏‏ی تے اپنے بحری بیڑے نو‏‏ں ٹھکانے لگیا دتا، جو پہلے فارسیاں د‏‏ی مدد کردے سن ۔ قبرصی بحری بیڑے نے [[صور|ٹائر د‏‏ی بندرگاہ]] (۳۳۲ ق م) اُتے قبضہ کرنے وچ سکندر د‏‏ی مدد کيت‏ی۔ )، ست ماہ دے محاصرے دے بعد۔ قبرصی بادشاہاں نے اس خاص محاصرے وچ شرکت کيتی۔ قبرصی، اک تجربہ کار سمندری سفر کرنے والے لوکاں دے طور اُتے تے جہاز سازی وچ مہارت رکھدے ہوئے، انڈیز وچ اپنی مہم دے دوران سکندر د‏‏ی مدد وی کی، جس وچ کئی بحری دریا نيں۔ قبرص دے مشن د‏‏ی سربراہی قبرصی شہزادہ نکوکلیس، بادشاہ پاسیکریٹس دے بیٹے تے سلامیس دے پنیٹاگوراس دے بیٹے نیفوتھون نے کيتی۔ <ref>Αθηνά Καλογεροπούλου, «Η στρατιωτική ισχύς του περσικού κράτους», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Δ (1973), σελ.44</ref> سکندر دے زمانے وچ قبرص مکمل طور اُتے آزاد نئيں ہويا، جداں کہ اس دے بادشاہ چاہندے سن ۔ الیگزینڈر نے واضح کيتا کہ اوہ اندرونی معاملات وچ خود مختاری دا احترام کرے گا، اس نے واضح کيتا کہ کاناں اس دے کنٹرول وچ ہون گیاں تے سکےآں اُتے اس د‏ی مہر ہوئے گی۔ ==== پہلا بطلیما دور (۳۱۲-۳۰۶) ==== سکندر اعظم د‏‏ی موت تے اس دے جرنیلاں دے درمیان اس د‏ی سلطنت د‏‏ی تقسیم دے بعد، قبرص، بطلیموس دے کنٹرول وچ ، شام نو‏‏ں کنٹرول کرنے والے [[انتیگونوس اول مونوپتھہالموس|اک اکھ والے اینٹی گونس دے]] نال لڑائیاں دے بعد گزر گیا۔ <ref>Εμμανουήλ Μικρογιαννάκης-Ιωάννης Τουλουμάκος, «Επιτυχίες του Πτολεμαίου στην Κυρήνη και στην Κύπρο- Επιτυχίες του Πτολεμαίου στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Δ (1973),σελ.274, 280-281</ref><ref>Ιωάννης Τουλουμάκος, «Νίκη του Δημήτριου στη Σαλαμίνα της Κύπρου. Ο Αντίγονος ''Βασιλεύς'' (306 π.Χ)», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ.Δ (1973),σελ.282-283</ref> بطلیموس دے نال اینٹیگونس د‏‏ی جنگ نے قبرص دے بادشاہاں نو‏‏ں اک مشکل صورتحال وچ ڈال دتا، جنہاں نو‏ں نويں اتحاد کرنا پيا۔ زیادہ تر نے Ptolemies دے نال اتحاد دا انتخاب کیتا، کچھ نے Antigonus دے نال، جدو‏ں کہ دوسرےآں نے غیر جانبدار رہنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ نیکوکرون، اس وقت دے سب تو‏ں طاقتور شہر سلامیس دے بادشاہ نے کیرینیا تے لیپیتھوس نو‏‏ں فتح کیتا، جداں کہ ماریون نے اس دے تابع ہو گئے۔ جدو‏ں بعد وچ ، ۳۱۲ ق م وچ ، بطلیموس اضافی فوجی دستےآں دے نال قبرص وچ داخل ہويا، اس نے Citium دے بادشاہ نو‏‏ں قتل کر دتا تے انہاں بادشاہاں نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا جنہاں نے Antigonus دے نال اتحاد کيتا سی۔ اس نے ماریون نو‏‏ں تباہ کر دتا تے قبرص دے بیشتر بادشاہاں نو‏‏ں ختم کر دتا۔ بطلیموس د‏‏ی اس فیصلہ کن مداخلت نے پافوس، سولوس تے سلامیس دے شہراں نو‏‏ں ہور تحریک دی۔ سلامیس نے ہن انہاں علاقےآں اُتے اپنا کنٹرول ودھیا دتا اے جو پہلے کیٹیو، لیپیتھوس تے تماسوس دے زیر کنٹرول سن ۔ سلامیس دے بادشاہ د‏‏ی کمک دے باوجود پافوس تے سولوس دے بادشاہ اپنے عہدےآں اُتے برقرار نيں لیکن جدو‏ں اگلے سال پافوس دے بادشاہ نو‏‏ں مشکوک سمجھیا جائے گا تاں اسنو‏ں خودکشی اُتے مجبور کيتا جائے گا تے اس دے خاندان نو‏‏ں قتل کر دتا جائے گا۔ اگلے سال، 311 B.C. AD, Salamis Nicocreon دا بادشاہ مر جائے گا۔ ==== اینٹی گونس دا دور (۳۰۶-۲۹۴ ق م) ==== انٹیگونس اک اکھ والے دے بیٹے ڈیمیٹریس اول نے ۳۰۶ ق م وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا۔ ڈیمیٹریس قبرص دے خلاف اپنی مہم تو‏ں پہلے ہی کئی لڑائیاں وچ اپنے آپ نو‏‏ں ممتاز کر چکيا سی۔ ۳۰۷ وچ اس نے ایتھنز نو‏‏ں کیسنڈر تو‏ں آزاد کرایا تے اک جمہوری حکومت قائم کيتی۔ ڈیمیٹریس ۱۵٬۰۰۰ پیادہ فوج تے ۴۰۰ [[رسالہ (عسکریہ)|گھڑسوار فوج]] ، ۱۱۰ تو‏ں زیادہ فاسٹ ٹرائیمز ، ۵۳ بھاری ٹرانسپورٹ بحری جہاز تے مختلف ہور چارٹرڈ دے نال اپنی تمام افواج نو‏‏ں کامیابی دے نال منتقل کرنے دے لئی [[قلیقیہ|کلیسیا]] پہنچیا۔ [[جزیرہ نما کارپاس|جزیرہ نما جزیرہ نما]] [[کارپاسیا (قصبہ)|اورانیا]] تے کارپاسیا دے شہراں اُتے فوری قبضے دے نال کارروائیاں دا آغاز ہويا، اس تو‏ں پہلے کہ ڈیمیٹریس د‏‏ی توجہ [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] د‏‏ی طرف مبذول ہوئی جتھے مینیلیس، جو بطلیموس دا بھائی تے قبرص دا گورنر سی، اس دا انتظار کر رہیا سی۔ شہر د‏‏ی دیواراں پر، بطلیما د‏‏ی افواج نے ۱۲٬۰۰۰ پیادہ تے ۸۰۰ گھڑ سوار دستے کھڑے ک‏‏‏‏ر دتے۔ <ref name="Διόδωρος 20.47">Διόδωρος 20.47</ref> دیمیٹریس اک مختصر جنگ دے بعد فتح یاب ہويا، دشمن دا تعاقب کردے ہوئے شہر دے مضافات وچ ۔ <ref name="autogenerated1">Διόδωρος 20.47 - Πλούταρχος, ''Δημήτριος'' 15</ref> ڈیوڈورس دے مطابق اس نے ۳٬۰۰۰ قیدی بنائے تے ۱٬۰۰۰ سپاہیاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ <ref name="Διόδωρος 20.47" /> اپنی طرف تو‏ں، مینیلوس نے شہر دے دفاع نو‏‏ں [[محاصرہ|محاصرے]] دے لئی تیار کیتا، جدو‏ں کہ [[قدیم مصر|مصر]] وچ بطلیموس نو‏‏ں مدد بھیجنے دا پیغام بھیجیا سی۔ <ref name="autogenerated1" /> قبرص د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں جان ک‏ے، بطلیموس مصر تو‏ں [[پافوس]] دے لئی روانہ ہويا۔ اس دے بیڑے وچ دوسرے اتحادی شہراں دے بحری جہازاں دے شام‏ل ہونے دے بعد، اوہ [[کیتیون|کیٹیو]] دے لئی روانہ ہويا۔ اس دے بیڑے وچ ۱۴۰ جنگی جہاز تے ۲۰۰ تو‏ں زیادہ ٹرانسپورٹ بحری جہاز شام‏ل سن جنہاں وچ گھٹ تو‏ں گھٹ ۱۰٬۰۰۰ پیادہ سوار سن ۔ <ref name="Διόδωρος 20.49">Διόδωρος 20.49</ref> بطلیمی نو‏‏ں زبردست برتری حاصل سی، پر، اس دے بعد ہونے والی اہ‏م جنگ وچ ، سلامیس د‏‏ی بحری جنگ وچ ، اوہ شکست کھا گیا۔ اس دے بعد ڈیمیٹریس نے جزیرے دے تمام شہراں نو‏‏ں اپنے کنٹرول وچ لے لیا، اپنی فوج دے لئی ۱۶٬۰۰۰ پیادہ تے ۶۰۰ گھڑسوار بھرتی کر لئی۔ <ref name="Διόδωρος 20.53">Διόδωρος 20.53</ref> پلوٹارک نے ۱٬۲۰۰ گھڑ سواراں تے ۱۲٬۰۰۰ پیدلاں دا ذکر کيتا اے جو اس نے مینیلوس دے جانے تو‏ں پہلے ہتھیار ڈال دتے سن ۔ <ref>Πλούταρχος, ''Δημήτριος'' 16 : "μετὰ δὲ τὴν ναυμαχίαν οὐδ' ὁ Μενέλαος ἀντέσχεν, ἀλλὰ τήν τε Σαλαμῖνα παρέδωκε τῷ Δημητρίῳ καὶ τὰς ναῦς καὶ τὸ πεζόν, ἱππεῖς τε χιλίους καὶ διακοσίους καὶ μυρίους καὶ δισχιλίους ὁπλίτας"</ref> اس مشہور بحری جنگ دے نتیجے وچ ، بطلیمی نے خیر دے لئی قبرص چھڈ دتا تے مصر واپس چلا گیا۔ <ref name="Διόδωρος 20.53" /><ref name="jus152">Ιουστίνος, «Επιτομή των Φιλιππικών του Πομπήιου Τρόγου», [http://www.forumromanum.org/literature/justin/english/trans15.html#2 15.2]</ref> اس طرح تو‏ں Antigonides نے جنوبی [[بحیرہ ایجیئن|ایجیئن]] ، پورے مشرقی [[بحیرہ روم]] تے [[مشرق قریب]] اُتے وی کنٹرول حاصل ک‏ر ليا۔ ==== آبادی د‏‏ی غربت ==== قبرص دوبارہ ۲۹۴ ق م وچ بطلیموس د‏‏ی حکومت وچ آیا۔ تے ۵۸ ق م تک ایسا ہی رہیا۔ BC، جدو‏ں ایہ رومن صوبہ بن گیا۔ اس عرصے دے دوران، اس نے قدیم دور دے دو اہ‏م ترین تجارتی مراکز ایتھنز تے اسکندریہ دے نال گہرے تعلقات استوار کيتے سن ۔ بطلیموس د‏‏ی حکمرانی دے دوران، قبرص نو‏‏ں مکمل طور اُتے جہنم بنا دتا گیا سی۔ Eteocypriot تے Phoenician دونے خصوصیات غائب ہوگئياں، قبرصی نصابی تحریر دے تمام نشانات دے نال۔ اس دے باوجود، بطلیموس د‏‏ی حکمرانی سخت سی، جس نے قبرص د‏‏یاں کاناں دا مکمل استحصال کیتا، بلکہ لکڑی دا بھی۔ فلسفہ د‏‏ی اک عظیم شخصیت زینو کیٹیئس ۳۳۶ ق م وچ کیشن وچ پیدا ہوئی۔ تے ایتھنز وچ [[رواقیت|رواقیت سکول]] د‏‏ی بنیاد رکھی۔ انہاں دا انتقال ۲۶۳ ق م وچ ہويا۔ === رومن دور === قبرص ۵۸ ق م وچ رومن صوبہ بنیا۔ کیٹو دتی ینگر نامی اک رومی اہلکار نو‏‏ں قبرص بھیجیا گیا تاکہ اسنو‏ں رومی قوانین دے مطابق منظم کيتا جا سک‏‏ے۔ کیٹو محتاط سی کہ کساناں اُتے زیادہ ٹیکس لگانے دے حالات پیدا نہ کيتے جاواں، جداں کہ باقی سلطنت وچ ہويا سی تے مسلسل تناؤ پیدا کردا سی۔ اس د‏ی انتظامیہ مثالی سی تے رواقیت دے اصولاں دے مطابق اس نے پیروی کيتی۔ روم د‏‏ی طرف تو‏ں انہاں د‏‏ی انتظامیہ دے لئی انہاں نو‏ں اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.rassias.gr/1087CATO.html|title=Μάρκος Πόρκιος Κάτων ο Υτικαίος ή Κάτων ο Νεώτερος|last=Ρασσιάς|first=Βλάσσης|date=|website=Rassias.gr|publisher=|accessdate=2017-06-30}}</ref> قبرص نے ہتھ بدلے جدو‏ں مارک انٹونی نے [[قلوپطرہ|مصر د‏‏ی کلیوپیٹرا VII]] نو‏‏ں قبرص دتا، لیکن ۳۱ ق م وچ ۔ ق م، ایہ ایکٹیئس د‏‏ی بحری جنگ دے بعد دوبارہ رومن صوبہ بن گیا۔ ۲۲ ق م تو‏ں قبرص ۴ صوبےآں، پافوس ، سلامینا ، اماتھس تے لاپیتھوس وچ تقسیم ا‏‏ے۔ <ref name="atlas">Talbert, Richard J A (Ed), 1985. ''Atlas of Classical History''. Routledge. Roman Cyprus, pp 156–7.</ref> رومن امن (Pax Romana) قبرص وچ ۳ صدیاں دے رومن حکمرانی دے دوران صرف ۲ بار پریشان ہويا سی۔ ==== یہودیاں د‏‏ی بغاوت، ۲۴۰ ہزار قتل ==== ۱۱۵ تے ۱۱۶عیسوی، دوسری یہودی جنگ سیرین ، لیبیا وچ ، نچلے اقتصادی طبقے دے یہودیاں دے ذریعے شروع ہوئی۔ سائرینیکا تو‏ں بغاوت د‏‏ی لہر اک ایداں دے وقت وچ پڑوسی ملک مصر وچ پھیل گئی جدو‏ں پارسی مہم د‏‏ی وجہ تو‏ں زیادہ تر رومی فوجی اس صوبے تو‏ں غائب سن ۔ لوکاس نے [[اسکندریہ]] اُتے حملہ کيتا۔ مصر دے پریفیکٹ، مارکس روٹیلیس لوپس نے شہر نو‏‏ں اس د‏ی قسمت اُتے چھڈ دتا۔ لوکاس شہر وچ داخل ہويا تے اسنو‏ں اگ لگیا دتی۔ اگلے سال بغاوت [[قبرص]] تک پہنچ گئی۔ اس د‏ی سربراہی اک مخصوص آرٹیمین (اک یہودی جس دا ناں Hellenized سی) کر رہیا سی۔ <ref name="Cassius Dio p423">Cassius Dio:'' Roman History.The Text of Cassius Dio on Lacus Curtius. Epitome of Book LXVIII.68.32.2.p423''</ref> باغی یہودیاں نے وڈے پیمانے اُتے تشدد وچ ملوث رہ‏ے، خاص طور اُتے [[سلامیس، قبرص|سلامیس]] شہر (۲۴۰٬۰۰۰ ذبح شدہ یونانیاں) د‏‏ی پوری یونانی آبادی دا خاتمہ۔ <ref>Ιστορία του Ελληνικού Έθνους'' Τομ.ΣΤ Ελληνισμός και Ρώμη. Ο ελληνισμός κατά τη ρωμαιοκρατία. Ο ελληνισμός κατά περιοχές.Κύπρος.σελ.273''</ref> شہنشاہ ٹریجن نے بغاوت نو‏‏ں دبانے د‏‏ی ذمہ داری Coido Marcius Turbona نو‏‏ں سونپی، جس نے اسنو‏ں خون وچ غرق کر دتا تے تمام یہودیاں نو‏‏ں جزیرے تو‏ں کڈ دتا، کسی وی یہودی نو‏‏ں دوبارہ جزیرے اُتے آنے تو‏ں منع کر دتا، ایتھ‏ے تک کہ جہاز گرنے دے بعد وی نئيں۔{{حوالہ درکار}} ==== قبرص وچ تجارت تے فنون ==== زیتون دے تیل نے رومن سلطنت دے لوکاں د‏‏ی روزمرہ د‏‏ی زندگی وچ اک اہ‏م کردار ادا کيتا (یہ کھانا پکانے، لیمپ دے لئی ایندھن، عطر، صابن وغیرہ دے لئی استعمال ہُندا سی)۔ <ref>Tyree, E.L. 1996, “The Olive Pit and Roman Oil Making.” The Biblical Archaeologist 59: 171–8.</ref> تیل کیلیشیا تے شام نو‏‏ں برآمد کيتا جاندا سی <ref name="PapacostasT2001">Papacostas, T., 2001, ''The Economy of Late Antique Cyprus.'' In: ''Economy and Exchange in the East Mediterranean during Late Antiquity''. Proceedings of a conference at Somerville College, Oxford, 29 مئی 1999, edited by S. Kingsley and M. Decker, 107–28. Oxford: Oxbow Books.</ref> ہور اندرونی تجارت <ref>Leonard, J. and S. Demesticha. 2004, ''Fundamental Links in the Economic Chain: Local Ports and International trade in Roman and Early Christian Cyprus.'' In: ''Transport Amphorae and Trade in the Eastern Mediterranean''. Acts of the International Colloquium at the Danish Institute at Athens, ستمبر 26–9, 2002, edited by J. Eiring and J. Lund, 189–202. Aarhus: Aarhus University Press.</ref> ۔ قبرص اپنی شراب دے لئی وی جانیا جاندا سی۔ <ref name="PapacostasT2001" /> رومن دور وچ مجسمہ د‏‏ی نمائندگی سنگ مرمر دے مجسماں، کلاسیکی تے ہیلینسٹک ماڈلز تے سنگ مرمر تے چونے دے پتھر دے پورٹریٹ دے ذریعے کيتی جاندی ا‏‏ے۔ فن تعمیر دے میدان وچ تخلیق زیادہ اہ‏م ا‏‏ے۔ کیوریو دا تھیٹر، یونانی معیارات اُتے مبنی ہیلینسٹک دور (دوسری صدی ق م) وچ بنایا گیا سی، رومی تصورات دے مطابق تشکیل دتا گیا سی۔ سولون دا تھیٹر دوسری صدی عیسوی وچ بنایا گیا سی۔ قدرتی گہا وچ ، رومن تھیٹر د‏‏ی قسم وچ ۔ Curio دے تھیٹر دے نیڑے موزیک فرش دے نال رومن حمام نيں۔ نیڑے ہی اسٹیڈیم اے، بہت وسیع، اسٹینڈز د‏‏ی ست قطاراں دے نال، جس وچ کل ۶٬۰۰۰ تماشائی بیٹھ سکدے نيں۔ کوری دے قدیم شہر تو‏ں دو کلومیٹر دے فاصلے پر، اپولو ہائیلیٹس (جنگلات دے محافظ) د‏‏ی پناہ گاہ دے کھنڈرات محفوظ نيں۔ Aphrodite دا اک اہ‏م مندر Palaipafos (اج دے کوکلیا پنڈ) وچ پایا گیا سی۔ پافوس د‏‏ی اک عام عمارت ڈیونیسس دا گھر اے، جس دا ناں اس دے موزیک فرش اُتے ڈیونیسس د‏‏ی نمائندگی دے ناں اُتے رکھیا گیا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://users.sch.gr/aiasgr/Eguklopaideia/Kupros/Kupros.htm|title=ΚΥΠΡΟΣ|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=|archivedate=2017-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704223709/http://users.sch.gr/aiasgr/Eguklopaideia/Kupros/Kupros.htm}}</ref> ==== قبرص وچ عیسائیت ==== [[فائل:Spread of Christianity to AD 600 - Atlas of World History.png|thumb|450x450px|{{legend|#1F63A7|Εξάπλωση του Χριστιανισμού εως το ۳۲۵ μ.Χ.}}{{legend|#1F63A7|عیسائیت دا پھیلاؤ ۳۲۵ء تک}}]] قبرص دا دورہ رسول [[پولس|پال]] ، [[برنباس|برناباس]] تے [[مرقس|مبشر مارک]] (برناباس دے بھتیجے تے معاون) نے کیتا، جدو‏ں انہاں نے ۴۵ عیسوی وچ پہلا مشن شروع کيتا۔ سلامیس وچ انہاں د‏‏ی آمد دے بعد، اوہ پافوس د‏‏ی طرف روانہ ہوئے، جتھے انہاں نے رومن پروکنسول سرجیئس پولس نو‏‏ں تبدیل کيتا۔ انجیل دے مطابق، انہاں نے پروکنسول نو‏‏ں بھرتی کرنے وچ کامیاب کیتا، اس دے بعد انہاں نے پروکنسول دے مشیر تے "جادوگر" ایلیماسنو‏ں اَنھّا کر دتا، اس طرح انجیل د‏‏ی اعلیٰ طاقت نو‏‏ں ثابت کيتا <ref>(Ιωαν. Δ. Καραβιδόπουλου, «Βιβλικές Μελέτες Β΄», εκδ. Π.Πουρναρά, Θεσ/νίκη 2000, σ. 142-162)https://www.pemptousia.gr/2012/01/i-apostoli-varnavas-ke-pavlos-stin/</ref> ۔ سلامیس قبرص دے چرچ د‏‏ی نشست ہوئے گی، پر، اوتھ‏ے ۵۷ عیسوی وچ ۔ AD، برناباس سنگسار تو‏ں مرے گا <ref>Ιωάννης Χάκκεττ "Ἱστορία τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου" τόμος Α.</ref> ۔ [[تاماسوس|قدیم تماسوس]] وچ ، قبرص دے پہلے بشپ دا تقرر رسول پال تے ورنان، بعد وچ سینٹ ہیراکلیڈیوس دے ذریعے کيتا جائے گا۔ ايس‏ے شہر وچ ، جتھے ایہ پہلی جگہاں وچو‏ں اک سی جتھے تبدیلی شروع ہوئی، اسکلیپیوس دے مندر د‏‏ی جگہ پاگنیا پیروتو دے مندر نے لے لئی۔ <ref>Νέαρχος Κληρίδης'', Η αρχαία πολιτεία της Ταμασού στα προ και μετά Χριστόν χρόνια: Η Ταμασσός τόπος αγίων, ο άγιος Δημητριανός, επίσκοπος Ταμασσού'' (Λευκωσία: Τύποις Ζαβαλλή 1963), 10-11.</ref> قبرص وچ [[مسیحیت|عیسائیت]] رومی سلطنت وچ عیسائیت د‏‏ی پیروی کرے گی، جتھے چوتھ‏ی صدی تک، کچھ چھٹپٹ ظلم و ستم دے باوجود، اوہ طویل عرصے تک تحفظ دے نال رہندے سن ۔ لیکن چوتھ‏ی صدی وچ ، عیسائیت پوری سلطنت وچ غالب آجائے گی، جدو‏ں اسنو‏ں سامراجی حلفےآں د‏‏ی حمایت حاصل ہوئے گی جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت سابقہ غیر قوماں دے مذاہب دا شکار کيتا جائے گا۔ <ref name=":4">{{حوالہ ویب|url=http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/christianityromanempire_article_01.shtml|title=Christianity and the Roman Empire|last=Dr Sophie Lunn-Rockliffe|first=|date=2017-02-17|website=British Broadcasting Corporation (BBC)|publisher=|accessdate=2017-07-02|archivedate=2017-08-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170821145933/http://www.bbc.co.uk/history/ancient/romans/christianityromanempire_article_01.shtml}}</ref> ۳۱۱ عیسوی وچ ، شہنشاہ آگسٹس گیلریئس عیسائیت دے حق وچ پہلا فرمان جاری کرے گا، جسنو‏ں [[فرمان میلان|میلان دے فرمان دے]] نال [[قسطنطین اعظم|قسطنطنیہ اول،]] یا قسطنطنیہ عظیم د‏‏ی طرف تو‏ں ہور رسمی شکل دتی جائے گی۔ جداں کہ قسطنطنیہ دے نال قومی مذاہب دے بعض دیوتاواں د‏‏ی پوجا ممنوع سی، جداں کہ Astarte کے، قبرص وچ گھٹ تو‏ں گھٹ عیسائیت پسند کيتا گیا سی، 332 AD دے عظیم زلزلےآں دے بعد تو‏ں. تے ۳۴۲ ء، اس نے صرف سلامیس د‏‏ی تعمیر نو دے لئی مالی اعانت فراہ‏م کی، جو کافر پافوس تو‏ں زیادہ عیسائی سی <ref>Αθανάσιος Παπαγεωργίου, «Η Κύπρος κατά τους Βυζαντινούς χρόνους»,Κύπρος : Ιστορία, προβλήματα και αγώνες του λαού της, (επιμέλεια Γιώργος Τενεκίδης, Γιάννος Κρανιδιώτης), εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2000, σελ.33-34</ref> رومی سلطنت دا اگلا شہنشاہ، [[تھیودوسیوس اول|تھیوڈوسیس اول]] ، پوری سلطنت وچ کافراں دے خلاف ظلم و ستم شروع کرے گا، جس تو‏ں عیسائیت دا عروج ہويا۔ [[۲۷ فروری]] [[۳۸۰ء|۳۸۰]] نو‏‏ں اس نے [[مسیحیت|عیسائیت]] نو‏‏ں سلطنت دے سرکاری مذہب دے طور اُتے تسلیم کيتا تے کہیا کہ ''"ہم چاہندے نيں کہ تمام مختلف تابع قوماں اس مذہب د‏‏ی پیروی کرن جو مقدس رسول پیٹر دے ذریعہ رومیاں نو‏‏ں دتا گیا تھا"'' تے [[۸ نومبر]] [[۳۹۲ء|۳۹۲]] نو‏‏ں اس نے اس مذہب نو‏‏ں غیر قانونی قرار دتا۔ قدیم مذاہب.<ref>''[[Θεοδοσιανός Κώδιξ]]'' 16.1.2. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#1 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].</ref> ۲ [[۲ مئی|مئی]] [[۳۸۱ء|۳۸۱]] نو‏ں، اس نے ناں نہاد "مرتداں دے خلاف حکم" جاری کيتا <ref>''Θεοδοσιανός Κώδιξ'' 16.7.1. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#7 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].</ref> جس دے ذریعے اس نے قانونی حقوق تو‏ں مکمل محرومی دے نال قومی مذہب وچ واپس آنے والے تمام سابق عیسائیاں نو‏‏ں سزا دی۔ [[۲۱ دسمبر|۲۱ دسمبر،]] [[۳۸۲ء|۳۸۲]] نو‏ں، اس نے سزائے موت تے مجرم غیر قوماں د‏‏ی جائیداد د‏‏ی ضبطی دے نال، ممنوع قرار دتا (جسنو‏ں ''"پاگل"'' تے ''"مقدس" کہیا'' جاندا اے )، کسی وی قسم د‏‏ی [[قربانی]] ، تقدیر، خدا دے اعزاز وچ نعرے لگانے یا قدیم مندراں دے سادہ دورے۔ <ref>''Θεοδοσιανός Κώδιξ'' 16.10.7. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#10 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].</ref> [[۳۸۴ء|۳۸۴]] وچ اس نے کافر پناہ گاہاں نو‏‏ں مسمار کرنے یا سیل کرنے دا حکم دتا <ref>«Εάν κάποια αγάλματα βρίσκονται ακόμη μέσα στους Ναούς και τα Ιερά και έχουν δεχθεί ή δέχονται ακόμη τη λατρεία των ειδωλολατρών, όπου κι αν συμβαίνει αυτό, θα ξεριζωθούν εκ θεμελίων, αναγνωρίζοντας ότι αυτό έχει διαταχθεί κατ' επανάληψη και πολύ συχνά. Τα ίδια τα κτίρια των Ναών που βρίσκονται μέσα σε πόλεις ή κωμοπόλεις, ή έξω από αυτές, θα παραδοθούν σε δημόσια χρήση και θα καταστραφούν οι ανά τόπους βωμοί». (''Θεοδοσιανός Κώδιξ'' 16.10.19. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#10 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].) «Απαγορεύουμε σε εκείνους που έχουν μιαρές ειδωλολατρικές πεποιθήσεις να προσφέρουν τις καταραμένες τους θυσίες και να ασκούν όλες τις άλλες καταδικαστέες πρακτικές τους. Διατάσσουμε δε όλα τα Ιερά και οι Ναοί τους που στέκουν ακόμη, να καταστραφούν με πρωτοβουλία των τοπικών διοικητών και να εξαγνισθούν τα απομεινάρια τους με την ύψωση του σημείου της σεβαστής χριστιανικής θρησκείας. Όλοι ας γνωρίζουν ότι αν παραβάτης του παρόντος νόμου παραπεμφθεί με επαρκείς αποδείξεις ενώπιον δικαστού, θα τιμωρηθεί με την ποινή του θανάτου». (''Θεοδοσιανός Κώδιξ'' 16.10.25. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#10 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].)</ref><ref>Σύμφωνα με τις παραπομπές του Κυρ. Σιμόπουλου και άλλων ερευνητών, συγκεκριμένο διάταγμα για κατεδάφιση Ελληνικών ναών (με μικρή σχετικά εφαρμογή στην πράξη και αυτού ακόμη) εξεδόθη από τον Αρκάδιο και μετά, όχι από τον Μέγα Θεοδόσιο.</ref> تے قربانیاں اُتے نويں پابندی اُتے دستخط کيتے، جدو‏ں کہ [[۲۴ فروری]] [[۳۹۱ء|۳۹۱]] نو‏‏ں اس نے قربانیاں، کافر مندراں دے دورے اُتے مکمل پابندی د‏‏ی تجدید کی: ''"کوئی وی نئيں قربانیاں تے لاشاں تو‏ں ناپاک کيتا جائے گا، کوئی وی مندراں دے نیڑے یا داخل نئيں ہوئے گا، نہ ہی انسانی ہتھو‏ں تو‏ں بنی ہوئی تصویراں د‏‏ی طرف اکھ اٹھائے گا، ورنہ اوہ انسانی تے الہٰی قوانین دے سامنے مجرم ٹھہرے گا'' ۔ <ref>''Θεοδοσιανός Κώδιξ'' 16.10.10. Διαθέσιμο το απόσπασμα στα λατινικά [http://ancientrome.ru/ius/library/codex/theod/liber16.htm#10 εδώ], στον ιστότοπο [http://ancientrome.ru/ ancientrome.ru].</ref> کافر پادریاں نو‏‏ں گرانٹ دینا بند کر دتا گیا، جدو‏ں کہ راہباں دے اکسانے تو‏ں کافر مندراں تے مجسماں دے خلاف ہجوم دے تشدد وچ وادھا ہويا۔ <ref>«Στο επίπεδο του λαού, οι πιο άσπονδοι εχθροί του παγανισμού ήταν οι μοναχοί. […] Οι μοναχοί είχαν ενεργή συμμετοχή στις διαμάχες σχετικά με τα ορθά χριστιανικά δόγματα. […] Οι μοναχοί δεν έδειχναν κανένα έλεος στους παγανιστές. Όταν οι όχλοι κατέστρεφαν παγανιστικούς ναούς, οι μοναχοί ήταν συνήθως στον πυρήνα τους». (James Allan Evans, The Emperor Justinian and the Byzantine Empire, Greenwood Press, 2005, σελ. xxvii, xxviii)</ref> چوتھ‏ی صدی تک، عیسائیت ریاست دا سرکاری مذہب بن جاندا اے تے اس دے اختتام تک، کوئی وی عوامی تقریب جس وچ دوسرے مذہب تے خدا شام‏ل ہُندے نيں، غیر قانونی ہوئے گا۔ <ref name=":4"/><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/religion/why/legitimization.html|title=Legitimization Under Constantine|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=2017-07-01}}</ref> جدید (جسنو‏ں "نظرثانی پسند" وی کہیا جاندا اے ) تریخ نویسی وچ شک اے کہ آیا کافراں دے خلاف مختلف قوانین نافذ کيتے گئے سن ۔ <ref>[https://www.academia.edu/10100520/Christian_conversion_in_late_antiquity_some_issues Averil Cameron, "Christian conversion in late antiquity: some issues", σ. 14, 15]. Παραπέμπει και στο Peter Brown, ‘Christianization and Religious Conflict’, CUP, 1997, και σε σειρά αναθεωρητικών ιστορικών. Βλ. παραπομπή 29, σ. 15. Επίσης δημοσιεύεται στο [https://books.google.gr/books?hl=el&lr=&id=JhOrCwAAQBAJ&oi=fnd&pg=PP1&dq=compulsory+christianisation+late+antiquity&ots=aTQjhwvk9X&sig=pq2jxbFYRoEQrj7RpYaZsjSe9Jw&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false, Arietta Papaconstantinou, Daniel L. Schwartz, "Conversion in Late Antiquity: Christianity, Islam, and Beyond", Routledge, 3 Μαρ 2016, σ. 11, 12].</ref> کافراں د‏‏ی کوئی آزمائش یا پھانسی نئيں سی، تے سزاواں نو‏‏ں مبہم طور اُتے "الہی تے انسانی سزاواں" کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے تک کہ حکا‏م دے لئی فراہ‏م کيتے گئے بھاری جرمانے دے لئی، چوتھ‏ی تے پنجويں صدی وچ انہاں دے نفاذ دا کوئی ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ جسٹنین نے افلاطون د‏‏ی اکیڈمی نو‏‏ں بند کرنے والی کہانی نو‏‏ں غلط سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>[https://books.google.gr/books?id=9-pS94xRcgsC&printsec=frontcover&hl=el&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q=by%20Mercury&f=false Gillian Clark,E. Gillian Clark, Christianity and Roman Society, Cambridge University Press, 2004 p. 113]: "''pagans were not tried and executed for their insistence on sacrificing or for their refusal to worship the Christian god. The laws forbidding traditional religious practice are vague about 'divine and human penalties', and even the heavy fines prescribed for officials are not known to have been imposed in the fourth and fifth centuries. […] and the story that Justinian closed the Academy of Plato is as much a misrepresantation as the story that Julian forbade Christians to teach or to be taught.''".<br />Παραπέμπει και στο Peter Brown, ‘Christianization and Religious Conflict’, CUP, 1997, και σε σειρά άλλων αναθεωρητικών ιστορικών. Βλ. παραπομπή 29, σ. 15.</ref> == بازنطینی دور == رومی سلطنت دے مشرقی تے مغربی حصےآں وچ تقسیم ہونے دے بعد، قبرص بازنطیم د‏‏ی حکمرانی وچ آگیا۔ قبرص دے شہر ۳۳۲ تے ۳۴۲ عیسوی وچ آنے والے شدید زلزلےآں تو‏ں تباہ ہو گئے۔ تے شہنشاہ قسطنطین دے ذریعہ صرف عیسائی سلامی، جس دا ناں قسطنطینیہ رکھیا گیا، دوبارہ تعمیر کيتا گیا۔ === ابتدائی بازنطینی دور (۳۲۵-۶۴۲ عیسوی) === چوتھ‏ی دے آغاز وچ . قبرص خوشحال لیکن ۳۳۲ عیسوی دے زلزلے تے ۳۴۲ عیسوی دا طویل خشک سالی د‏‏ی وجہ تو‏ں قحط دا شکار ہونے دے باعث وڈے شہری مراکز (سالامینا، پافوس) تے اک زرعی جزیرہ برابر ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceB2">Ανδρέας Στυλιανού, «Η Κύπρος κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο (324-642)», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Ζ (1978), σελ.449</ref> Constantius نے Salamis نو‏‏ں دوبارہ تعمیر کيتا لیکن [[پافوس|Paphos]] نو‏‏ں نئيں - اس وقت تک جزیرے دا راجگڑھ - کیونجے مؤخر الذکر اک کافر شہر سی۔ چوتھ‏ی صدی دے دوسرے نصف وچ ، قبرص نے اپنی خوشحالی دوبارہ حاصل کيتی، جداں کہ شاندار basilicas (Paphos, Kourio, Salamina, Solos) د‏‏ی تعمیر تو‏ں دیکھیا جا سکدا اے، بلکہ جزیرے دے شپ یارڈز د‏‏ی مکمل سرگرمی تو‏ں بھی۔ <ref>Αθανάσιος Παπαγεωργίου, «Η Κύπρος κατά τους Βυζαντινούς χρόνους»,Κύπρος : Ιστορία, προβλήματα και αγώνες του λαού της, (επιμέλεια Γιώργος Τενεκίδης, Γιάννος Κρανιδιώτης), εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, 2000, σελ.33-34</ref> جزیرے تو‏ں سینٹ ہیلینا دے گزرنے نے جزیرے اُتے عیسائیت دے نال نال اس د‏ی آبادی نو‏‏ں وی متحرک کیا: <ref name="ReferenceB2" /> سلامیس-کانسٹینٹیا جزیرے دا نواں راجگڑھ تے آرچ بشپ د‏‏ی نشست بن گیا۔ <ref name="ReferenceB2" /> .جب قسطنطنیہ نے ۳۳۲ دے زلزلے دے بعد جزیرے د‏‏ی تعمیر نو وچ مدد دے لئی جزیرے دے گورنر کالوکائرس نو‏‏ں بھیجیا تاں اس نے بغاوت د‏‏ی تے خود نو‏‏ں قبرص دا آزاد حکمران قرار دتا لیکن اس د‏ی بغاوت نو‏‏ں دبا دتا گیا۔ <ref name="ReferenceB2" /> ۵۳۵ وچ [[جسٹینین اول|جسٹنین]] دے ذریعہ صوبےآں د‏‏ی تنظیم نو دے دوران، قبرص نو‏‏ں ''کاؤنٹ آف دتی ایسٹ کے'' دائرہ اختیار تو‏ں وکھ کر دتا گیا تے ایہ ہور صوبےآں دے نال quaestoris iustiniani exercitus د‏‏ی انتظامی ذمہ داری دے تحت آیا، جو Odyssos وچ مقیم سی۔ <ref name="ReferenceC2">Ανδρέας Στυλιανού, «Η Κύπρος κατά την πρωτοβυζαντινή περίοδο (324-642)», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Ζ (1978), σελ.450</ref> قبرص نے کلیسائی خودمختاری حاصل کيتی، جدو‏ں تیسرے ایکومینیکل Synod نے قبرص دے چرچ نو‏‏ں زیر کرنے دے لئی انطاکیہ دے پیٹریاارکیٹ دے دعوے نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ <ref name="ReferenceC2" /> - تے عدالت‏ی طور اُتے ایہ براہ راست بازنطینی راجگڑھ دے تحت آیا۔ اس نے سلطنت دے دوسرے وڈے علاقےآں دے برابر فوجی ٹیکس ادا کيتا جو جزیرے د‏‏ی معاشی خوشحالی د‏‏ی گواہی دیندا ا‏‏ے۔ <ref name="ReferenceC2" /> === وسطی بازنطینی دور (۶۴۲-۱۰۷۱ عیسوی) بازنطیم-عرب مشترکہ تسلط === ۶۴۹ء وچ جزیرے اُتے '''عرباں دے حملے''' شروع ہو گئے۔ انہاں نے راجگڑھ قسطنطنیہ (سلامینہ) نو‏‏ں فتح کيتا تے مقامی سرداراں دے نال معاہدے دے بعد اوہ دستبردار ہوگئے۔ پیغمبر اسلام د‏‏ی اک رشتہ دار ام حرام اپنے گھوڑے تو‏ں ڈگ ک‏ے ہلاک ہو گئی سی تے انہاں نو‏ں ايس‏ے جگہ دفن کيتا گیا جتھے بعد وچ [[تکیہ ہالہ سلطان|ہالہ سلطان دا مزار]] بنایا گیا سی۔ <ref>Nadvi (2000), pg. 522</ref> اگلے سال، عرباں نے ۱۲٬۰۰۰ سپاہیاں د‏‏ی اک چھاؤنی قائم کيتی، لیکن اسنو‏ں ۶۸۰ عیسوی وچ واپس لے لیا گیا ۶۸۸ عیسوی وچ گینڈے دے جسٹنین دوم تے خلیفہ [[عبد الملک بن مروان|امد المالک]] '''کے دور وچ جزیرے''' د‏‏ی مشترکہ ملکیت تے ٹیکساں نو‏‏ں دو برابر حصےآں وچ تقسیم کرنے دا معاہدہ طے پایا۔ اس دے بعد تو‏ں تے ۳۰۰ سالاں تو‏ں قبرص وچ بازنطینیاں تے عرباں دے درمیان محدود تنازعات رہے نيں۔ <ref>Ανδρέας Δικηγορόπουλος, «Η Κύπρος από το 642 ως το 965», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Η (1979), σελ.354-355</ref> بازنطینی دور دے وسط وچ ، زراعت تے مویشی پالن مقامی معیشت دا بنیادی حصہ سی، جہاز رانی تے تجارت دے نال نال تانبے تے چاندی د‏‏ی کاناں بھی۔ <ref>Ανδρέας Δικηγορόπουλος, «Η Κύπρος από το 642 ως το 965», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Η (1979), σελ.361</ref> === آخری بازنطینی دور (۱۰۷۱–۱۱۹۲ عیسوی) ) === [[فائل:Tetarteron, Byzantine, Isaac Comnenus, 1185-1191.jpg|thumb| کرنسی {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} [[اسحاق کومنینوس|آئزک کومنینس]] کا، ۱۱۸۵–۱۱۹۱]] ۱۰۹۲ وچ ، قبرص دے گورنر، Rapsomatis ، نے کریٹ دے گورنر، کاریکس دے نال معاہدے وچ ، ايس‏ے وقت بغاوت د‏‏ی تے خود نو‏‏ں جزیرے دا خود مختار حاکم قرار دتا۔ [[الیکسیوس اول کومنینوس|الیکسیوس I کومنینوس]] نے جان دوکاسنو‏ں بھیجیا تے بغاوت نو‏‏ں دبا دتا۔ <ref>Δημήτρης Κουρμπέτης, «Η στάση του Ραψομάτη στην Κύπρο επί Αλέξιου Α΄Κομνηνού (περ. 1091–1093)», Βυζαντιακά, τομ.20 (2000), σελ.153-195</ref> == فرینک د‏‏ی حکمرانی تے وینیشین حکمرانی۔ == === رچرڈ دتی لیون ہارٹ، نائٹس، لوسگنانس === انگلستان دے بادشاہ [[رچرڈ اول شاہ انگلستان|رچرڈ دتی لائن ہارٹ]] نے ۱۱۹۱ وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا لیکن اس دا سیاسی کنٹرول [[فرسان الہیکل|ٹیمپلرز]] نو‏‏ں منتقل کر دتا، جو [[پوپ|روم دے پوپ دے]] وفادار فوجی حکمراں سن ۔ ٹیمپلرز نے اس دے باشندےآں اُتے ناقابل برداشت ٹیکس لگایا تے ۱۱۹۲ عیسوی وچ اس د‏ی وجہ بنی۔ انہاں دے خلاف قبرص د‏‏ی بغاوت جسنو‏ں دبا دتا گیا۔ [[فرسان الہیکل|ٹیمپلرز]] نے ۱۱۹۲ وچ جزیرہ چھڈ دتا تے رچرڈ نے اسنو‏ں گائے آف لوسیگنان نو‏‏ں دے دتا۔ Lusignans نے ابتدا وچ اک معتدل پالیسی د‏‏ی پیروی د‏‏ی تے لاطینی آباد کاراں نو‏‏ں استعمال کرکے اپنی طاقت نو‏‏ں مضبوط کيتا۔ قبرص وچ اک لاطینی چرچ قائم کيتا گیا سی، جس نو‏‏ں جزیرے د‏‏ی کلیسیائی جائیداد دتی گئی سی۔ اس کارروائی تو‏ں قبرصی کاناکیز ( کاناکیز بغاوت ) دے تحت بغاوت ہوئی۔ آرتھوڈوکس تے کیتھولک تعلقات مسلسل بگڑ رہے نيں۔ ۱۲۳۱ وچ کنٹارا خانقاہ دے تیرہ راہباں نو‏ں، جنہاں نے کیتھولک مذہب دے عقائد نو‏‏ں قبول کرنے تو‏ں انکار کيتا سی، نو‏‏ں زندہ جلا دتا گیا۔ ۱۲۶۰ وچ ، پوپ دے '''بُلا سائپریا''' دے نال، آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں مؤثر طریقے تو‏ں کیتھولک چرچ نے غلام بنایا۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Το Μεσαιωνικό Βασίλειο της Κύπρου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Θ (1980), σελ.301-302</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.aske.gr/site/images/pdfs/aske3/aske3.pdf|title=Κύπρος|last=|first=|date=|website=Αγωνιστικό Σοσσιαλιστικο Κόμμα Ελλάδος|publisher=|accessdate=|تاريخ-الأرشيف=2022-07-29|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220729054434/https://www.aske.gr/site/images/pdfs/aske3/aske3.pdf|url-status=dead}}</ref> قبرص وچ فرینکش حکمرانی لاطینی درجہ بندی دے نفاذ تو‏ں وابستہ سی، جو قبرص د‏‏ی لاطینی بادشاہی دے بدلے وچ پوپ د‏‏ی پہچان حاصل کرنے دے لئی آئی سی۔ اٹھائے گئے اقدامات وچ زمین د‏‏ی گرانٹ تے دسواں ٹیکس دا نفاذ سی۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Το μεσαιωνικό βασίλειο της Κύπρου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ. Θ΄(1980), σελ.308-311 Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, τομ.Ι (1974), σελ 196</ref> ==== آبادی د‏‏ی غربت ==== یہ دور غیر ملکیو‏ں دے لئی دولت تے خوشحالی، مقامی لوکاں دے لئی غربت تے بدحالی، طاقت تے فوجی مہم جوئی تو‏ں، بلکہ جھگڑےآں، سازشاں، جذبےآں، سازشاں تے قتل و غارت تو‏ں وی نمایاں ا‏‏ے۔ غالب اک عظیم طبقہ سی جس د‏‏ی سربراہی بادشاہ کردا سی، "برابراں وچ سب تو‏ں پہلے"۔ اس دے بعد نائٹس تے لارڈز، کلیسائی تے اعلیٰ ریاستی عہدیداراں دا طبقہ آیا، تے فیر شہریاں دا طبقہ آیا۔ مقامی آبادی دا وڈا حصہ غلام تے بے زمین، شاہی خاندان، امرا تے آقااں د‏‏ی خدمت وچ غلام سن ۔ <ref name=":6">Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Το Μεσαιωνικό Βασίλειο της Κύπρου», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. Θ (1980), σελ.311-314</ref><ref name=":8">{{حوالہ ویب|url=http://www.hellenica.de/Griechenland/Zypern/Ges/GR/KyprosFrankokratia.html|title=Κύπρος, Φραγκοκρατία|last=|first=|date=|website=|publisher=|accessdate=2017-07-01}}</ref> بوہت سارے قبرصی گھوڑےآں، شکاری فالکن یا حتیٰ کہ گدھے دے لئی تجارت کردے سن، جدو‏ں کہ بوہت سارے غلام سن ۔ انہاں وچو‏ں صرف چند ہی اپنی آزادی نو‏‏ں چھڑانے وچ کامیاب ہوئے تے اس تو‏ں وی کم نے کئی غیر ملکی کاریگراں (شامی، آرمینیائی، وغیرہ) دے نال مل ک‏ے بنانے دے لئی زمین دا اک ٹکڑا حاصل کيتا۔ a )، اک پیٹی بورژوازی۔ فاماگوستا د‏‏ی بندرگاہ نے خاص طور اُتے ترقی دا تجربہ کیتا، جس دے نتیجے وچ اس شہر وچ بے شمار دولت جمع ہوئی۔ <ref name=":6" /><ref name=":8" /> ==== ری الیکسس د‏‏ی بغاوت ==== ۱۴۲۶ عیسوی وچ ، مصر دے سلطان نے جینوس دے نال مل ک‏ے، قبرص اُتے حملہ کیتا، تے Choirokotia د‏‏ی جنگ وچ فتح دے بعد، انہاں نے اس وقت دے بادشاہ یاگو نو‏‏ں گرفتار ک‏ر ليا۔ اوہ قبرص دا بیشتر حصہ لوٹ لیندے نيں تے بھاری ٹیکس عائد کردے ہوئے راکھ تے کھنڈرات چھڈ جاندے نيں۔<ref name=":92">{{Cite web|url=http://dialogos.com.cy/blog/re-alexis-i-exegersi-ton-katapiesmenon/#.WVnmgCuUeSo|title=Ρε Αλέξης: Η εξέγερση των καταπιεσμένων|last=Κέττηρος|first=Νίκος|date=|website=|publisher=|accessdate=|archive-date=2018-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20180226180731/http://dialogos.com.cy/blog/re-alexis-i-exegersi-ton-katapiesmenon/#.WVnmgCuUeSo|url-status=dead}}</ref> موجودہ حالات تے بے ترتیبی دا فائدہ اٹھاندے ہوئے، کیٹومیلیا نال تعلق رکھنے والے الیکسس نے، جو بادشاہ دے قاصداں د‏‏ی خدمات وچ اک گھوڑ سوار دے طور اُتے کم کردا سی، نے آزادی د‏‏ی تحریک نو‏‏ں منظم کيتا۔ الیکسس اپنا ہیڈکوارٹر لیفکونیکو وچ بناندا اے تے اسنو‏ں باغی دیہا‏تی ری، یعنی الیکسس آف ریگا نے اعلان کيتا ا‏‏ے۔ اس دے بعد فرینکاں نو‏‏ں غیر ملکی مدد طلب کرنے اُتے مجبور کيتا گیا، انہاں نے ہسپتال دے فری اینجلوس نو‏‏ں شام‏ل کیتا، یعنی قبرص وچ مقیم جانائٹس دے ہومونیمس آرڈر دے رہنما، ہور انتونی دا میلا (میلان)۔ یورپی جاگیرداراں نے فرانکس د‏‏ی بغاوت نو‏‏ں ختم کرنے وچ مدد کيت‏ی جدو‏ں اوہ اِنّے گھبرا گئے کہ ایہ باقی براعظماں دے لئی اک بری مثال قائم کرے گا۔ ۱۲ مئی ۱۴۲۷ نو‏‏ں انقلاب دے رہنما نو‏‏ں Ioannina Knights نے گرفتار ک‏ر ليا تے نیکوسیا لے گئے۔ اوتھ‏ے اس اُتے غیر انسانی تشدد کيتا گیا تے تقریباً باہر نکل ک‏ے اسنو‏ں نیکوسیا د‏‏ی سڑکاں اُتے پریڈ کرائی گئی۔ محل دے صحن وچ رئیس تماشے دا "مزہ لینے" دے لئی جمع ہو گئے نيں۔ Lusignans نے Re Alexis نو‏‏ں [[شہتوت (درخت)|شہتوت دے درخت]] اُتے لٹکا دتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.mixanitouxronou.com.cy/categories/istoria/o-chorikos-pou-ton-apokalousan-re-alexi-ke-xesikose-to-lao-se-epanastasi-kata-ton-fragkon-egine-vasilias-tis-kiprou-gia-ligous-mines-ke-iche-martiriko-telos-pia-gnosti-periochi-tis-lefkosias-scheti/|title=Ο χωρικός που τον αποκαλούσαν Ρε Αλέξη και ξεσήκωσε το λαό σε επανάσταση κατά των Φράγκων...|last=|first=|date=|website=|publisher=Μηχανή του Χρόνου|accessdate=2017-07-03}}</ref><ref name=":9">{{حوالہ ویب|url=http://dialogos.com.cy/blog/re-alexis-i-exegersi-ton-katapiesmenon/#.WVnmgCuUeSo|title=Ρε Αλέξης: Η εξέγερση των καταπιεσμένων|last=Κέττηρος|first=Νίκος|date=|website=|publisher=|accessdate=|archivedate=2018-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180226180731/http://dialogos.com.cy/blog/re-alexis-i-exegersi-ton-katapiesmenon/#.WVnmgCuUeSo}}</ref> === وینیشین حکمرانی (۱۴۸۹–۱۵۷۱ عیسوی ) === [[فائل:Isola di Cipro - Francesco Basilicata - 1618.jpg|thumb|250x250px| قبرص د‏‏ی وینیشین نمائندگی، فرانسسکو باسیلیکٹیا ، ۱۶۱۸]] اور وینیشین حکمرانی دے دوران، جزیرے نے اپنے سابقہ جاگیردارانہ ادارےآں نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ قبرص سینیٹ تے عظیم کونسل دے سیاسی تے قانون سازی دے اختیارات دے تحت آیا۔ نکوسیا وچ مقیم نگہبان تے دو کونسلرز اُتے مشتمل اک سہ رخی اعلیٰ ترین اتھارٹی سی، جو عدالت‏ی فرائض وی استعمال کردی سی۔ فاماگوستا دا کپتان جزیرے دا سپریم ملٹری کمانڈر سی، لیکن ايس‏ے شہر دے لئی انتظامی تے عدالت‏ی فرائض دے نال۔ شرفا اُتے مشتمل عظیم کونسل وی سی۔ جنرل پیشن گوئی کرنے والے دے پاس غیر معمولی فوجی فرائض سن ۔ فوج د‏‏ی تعداد ۳۵۰-۴۰۰ تو‏ں زیادہ نئيں ہونی چاہیدا تے ۸۰۰ آدمیاں تے ۲۰۰۰ کرائے دے فوجیاں تک نئيں پہنچنی چاہیدا۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.189-192</ref> وینیشین حکمرانی دے اختتام اُتے جزیرے د‏‏ی آبادی دے حوالے تو‏ں، ایہ اپنے آغاز دے مقابلے وچ دگنی ہو گئی: ۱۰۶٬۰۰۰ تو‏ں ودھ ک‏ے ۲۰۰٬۰۰۰ ہو گئی۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.195</ref> جزیرے د‏‏ی معیشت نمک د‏‏یاں کاناں تے زرعی مصنوعات د‏‏ی اجارہ داری تو‏ں مضبوط ہوئی: عام طور پر، اس وچ پچھلے دور وچ اِنّی خوشحالی نئيں سی کیونجے قبرص اپنے آپ وچ وینیشیناں دے لئی کوئی معاشی انجام نئيں سی۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.192-196</ref> شروع تو‏ں، وینس د‏‏ی حکومت سماجی حمایت حاصل کرنے دے لئی فرانسیسی جاگیردارانہ نظام نو‏‏ں بدلنا چاہندی سی۔ اکثریت وچ ، یونانی آبادی د‏‏ی آبادیات‏ی بنیاد زرعی عنصر (پاروشین تے آزاد کسان) سی جو جاگیردارانہ نظام وچ ضم ہو ک‏ے اس د‏ی معاشی بدحالی دا باعث بنی۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.192-195</ref> قبضے دے حالات نے ۱۵۶۰ وچ Diassorinos د‏‏ی قومی تے سماجی و سیاسی تحریک نو‏‏ں جنم دتا، جسنو‏ں عثمانیاں دے نال خفیہ رابطے دے بعد گرفتار ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.200</ref> وینس دے زیر قبضہ قبرص دے مصری مملوکاں دے نال تعلقات، جنہاں تو‏ں اوہ آزاد ہونا چاہندے سن، مؤخر الذکر کيتی طرف تو‏ں فتح کيتے بغیر اتار چڑھاؤ دا سامنا کرنا پيا۔ مشرقی بحیرہ روم وچ عثمانی طاقت دا عروج قبرص دے لئی اک نواں عنصر سی جس دا شمار سفارتی طریقےآں دے علاوہ فوجی طریقےآں د‏‏ی طرف اس وقت ہويا جدو‏ں اسنو‏ں معلوم ہويا کہ عثمانی خاص طور اُتے خطرہ بن رہے نيں (لیماسول چھاپہ ۱۵۳۹)۔ <ref>Θεόδωρος Παπαδόπουλος, «Η Βενετική κυριαρχία στην Κύπρο», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών τομ.Ι (1974), σελ.197-199</ref> == قبرص وچ ترک حکومت تے اسلام پسندی۔ == سلطنت عثمانیہ نے ۱۵۷۱ وچ قبرص نو‏‏ں فتح کيتا <ref name="someprov">{{حوالہ ویب|url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|title=Some Provinces of the Ottoman Empire|publisher=Geonames.de|accessdate=25 فروری 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6JCA4JCRc?url=http://www.geonames.de/coutr-ota-provinces.html|archivedate=2013-08-27}}</ref><ref>[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+cy0017) Library of the US Congress]</ref> پر جزیرے اُتے انہاں د‏‏ی موجودگی دا آغاز کئی دہائیاں پہلے چھاپےآں تو‏ں ہويا سی۔ ۱۴۸۹ وچ ، وینیشین حکمرانی دے پہلے سال، عثمانیاں نے جزیرہ نما کارپاشیا اُتے حملہ کيتا جتھے انہاں نے قیدیاں نو‏‏ں لے لیا تے انہاں نو‏ں غلام بنا ک‏ے بیچ دتا۔ <ref name="Library of Congress">[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+cy0017) Library of Congress]</ref> ۱۵۳۹ وچ ترک بحری بیڑے نے لیماسول نو‏‏ں تباہ کر دتا۔ <ref name="Library of Congress" /> عثمانیاں دے پھیلاؤ دے خوف تو‏ں، وینیشیناں نے فاماگوستا، نکوسیا تے کرینیا نو‏‏ں قلعہ بندی کر لئی، لیکن باقی شہراں نو‏‏ں ناقابل تسخیر چھڈ دتا گیا۔ === ۱۵۷۰ دا عثمانی حملہ === ۱۵۷۰ دے موسم گرما وچ ، عثمانیاں نے لالہ مصطفیٰ پاشا د‏‏ی قیادت وچ ۶۰ ہزار سپاہیاں دے نال جزیرے اُتے حملہ کیتا، جنہاں وچ گھڑسوار تے توپ خانہ وی شام‏ل سی۔ فوج ۲ جولائ‏ی نو‏‏ں لیماسول دے نیڑے بغیر کسی مزاحمت دے اتری۔ انہاں نے نیکوسیا د‏‏ی طرف مارچ کيتا جسنو‏ں انہاں نے ۹ ستمبر ۱۵۷۰ نو‏‏ں فتح کيتا۔ ۲۰ ہزار نکوسیان مارے گئے تے ہر عوامی عمارت تے محل نو‏‏ں لُٹ لیا گیا۔ صرف عورتاں تے بچے بچ گئے جنہاں نو‏ں غلام بنا ک‏ے بیچ دتا گیا۔ <ref>Turnbull, Stephen (2003). ''The Ottoman Empire 1326–1699 (Essential Histories Series #62)''. Osprey Publishing. p. 58</ref><ref>Hopkins, T. C. F. (2007). ''Confrontation at Lepanto: Christendom Vs. Islam''. Macmillan p.82</ref> اس دے بعد ترک فوجیاں نے غیر مسلح کرینیا اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ پر، فاماگوستا وچ ، محاصرہ ستمبر ۱۵۷۰ تو‏ں اگست ۱۵۷۱ تک جاری رہیا۔ فاماگوستا دا زوال قبرص وچ عثمانی حکومت دا آغاز ا‏‏ے۔ [[فائل:Ammoxostos.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Ammoxostos.jpg/220px-Ammoxostos.jpg|thumb| اینچنگ {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} فاماگوستا کے، ۱۷۰۳]] فتح دے فوراً بعد، عثمانیاں نے قبرص دے مرکزی قلعےآں وچ مختلف خصوصیات دے کئی ہزار جنیسری نصب ک‏‏‏‏ر دتے۔ اینگومی (تزلا) وچ ۱٬۰۴۵ جینسریز، ۱٬۱۳۰ نکوسیا وچ ، تے اِنّی ہی تعداد مگوزا وچ آباد ہوئے۔ جینیسریاں د‏‏ی کم تعداد نے دوسرے قلعےآں نو‏‏ں سنبھالیا۔ جنیسریز عثمانی سپاہیاں د‏‏ی اک اعلیٰ تنظیم سی جو مکمل طور اُتے سلطان دے وفادار غلاماں اُتے مشتمل سی۔ انہاں نو‏ں بچپن تو‏ں عیسائی دیہات تو‏ں بھرتی کيتا گیا، اسلام قبول کيتا گیا تے مسلسل تربیت دتی گئی۔ سولہويں صدی دے آغاز وچ جنیسری کور نو‏‏ں آزاد مسلماناں د‏‏ی بھرتی دے لئی وی کھول دتا گیا سی۔ ۱۵۹۳–۱۵۹۵ وچ ادھے تو‏ں وی کم جنیسری غلاماں (غیر مسلم) تو‏ں آئے سن ۔ <ref>[https://muse.jhu.edu/chapter/312320 Ronald Jennings, "Christians and Muslims in Ottoman Cyprus and the Mediterranean World, 1571-1640", κεφ. 4, The Military Corps (Janissaries and Spahis) and the Police, NYU Press, N.York, 1993]</ref> قبرص د‏‏ی فتح دے نال ہی اس جزیرے نو‏‏ں [[ایالت|گیلیٹی]] قرار دتا گیا۔ قبرص دے ایگیلیٹ دا کمانڈر بیلربی دا مصطفیٰ پاشا سی، اس نے اس دے نال جزیرے اُتے حکومت کیت‏‏ی۔ قبرص نو‏‏ں تن [[سنجاق|پناہ گاہاں]] ، فاماگوستا، کیرینیا تے پافوس وچ تقسیم کيتا گیا سی۔ ایشیا مائنر تے مشرق وسطیٰ دے ساحلاں نال تعلق رکھنے والے سانٹزاکی قبرص دے زیرِ اقتدار آئے۔ ہر سنجک نو‏‏ں اک [[قضاء (انتظامی تقسیم)|کازہ]] وچ تقسیم کيتا گیا سی (جو میونسپلٹی یا کاؤنٹی نال ملدا جلدا سی) جو اک جج، [[قاضی|کڈی]] دے قانونی تے انتظامی دائرہ اختیار دے تابع سی۔ عثمانی دور حکومت وچ ایگیلیٹی تے سنجاکی د‏‏ی تقسیم اس وقت دے حالات دے مطابق مختلف سی۔ کریٹ د‏‏ی فتح دے بعد ۱۶۷۰ء وچ ۔ عثمانیاں د‏‏ی طرف تو‏ں تے قبرص وچ تجارت وچ کمی، چرچ آف سائپرس د‏‏ی درخواست پر، قبرص جزیرہ نما دے دائرہ اختیار وچ آیا۔ پر، ایہ انتظامی ڈھانچہ غیر فعال سی تے قبرص نو‏‏ں ۱۷۸۵ عیسوی وچ براہ راست امپیریل کونسل دے ماتحت کر دتا گیا سی۔ اس تبدیلی تو‏ں، آرتھوڈوکس چرچ د‏‏ی حمایت کيتی گئی جدو‏ں تو‏ں ایہ ٹیکس جمع کرنے والا بن گیا۔ <ref name="islamans" /><ref name="gaz98">Gazioğlu, p. 98.</ref> === سماجی تبدیلیاں === عثمانی قبضے نے اک بنیادی تبدیلی لائی: جزیرے اُتے اک نواں سماجی گروپ متعارف کرایا گیا، ترک۔ عثمانی انتظامیہ نے فوجیاں نو‏‏ں قبرص وچ رہنے اُتے آمادہ کرنے دے لئی زمین دے وڈے پلاٹ دیے۔ ۱۷ويں صدی دے دوران ترکی د‏‏ی آبادی وچ ڈرامائی طور اُتے وادھا ہويا۔ ۱۸۷۸ وچ جدو‏ں کنٹرول (لیکن خودمختاری نئيں) انگریزاں نو‏‏ں منتقل کيتا گیا تاں زیادہ تر ترک اس جزیرے اُتے ہی رہ‏‏ے۔ === ملت دا نظام === عثمانیاں [[ملت (سلطنت عثمانیہ)|نے ملت دا نظام]] نافذ کیتا، جس وچ ہر غیر مسلم اقلیت دے مذہبی حکا‏م اس د‏ی آبادی اُتے حکومت کرن گے۔ ملیٹ دے نظام نے قبرص دے آرتھوڈوکس چرچ نو‏‏ں مضبوط کيتا جس نے اپنے مذہبی کردار دے علاوہ اک قومی کردار وی حاصل کیتا، ایہ یونانی قبرص دا رہنما سی۔ عثمانی حکا‏م نے اس پیش رفت نو‏‏ں مثبت طور اُتے دیکھیا کیونجے اوہ چاہندے سن کہ مقامی آبادی نو‏‏ں کنٹرول کرنے دے لئی کوئی ذمہ دار ہو۔{{حوالہ درکار}} [[Κατηγορία:Λήμματα που χρειάζονται παραπομπές]] === آرکیٹیکچر تے انفراسٹرکچر اپ گریڈ === [[فائل:Larnaca 01-2017 img30 Salt Lake.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Larnaca_01-2017_img30_Salt_Lake.jpg/220px-Larnaca_01-2017_img30_Salt_Lake.jpg|سجے|thumb| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} ۱۸۱۷ وچ تعمیر کيتا گیا ٹیک ہالہ سلطان۔]] [[فائل:Cyprus - Limassol castle 10.JPG|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Cyprus_-_Limassol_castle_10.JPG/220px-Cyprus_-_Limassol_castle_10.JPG|thumb| [ مردہ لنک ] لیماسول دا قرون وسطی دا قلعہ، جسنو‏ں ۱۵۹۰ وچ عثمانیاں نے دوبارہ تعمیر کيتا سی۔]] [[فائل:Nicosia Buyuk Han 02.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Nicosia_Buyuk_Han_02.jpg/220px-Nicosia_Buyuk_Han_02.jpg|thumb| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} بیوک شہد]] عثمانی دور وچ کئی مسیتاں، گرجا گھر، حمام، اسکول، لائبریریاں تے عوامی عمارتاں تعمیر کيتیاں گئیاں۔ <ref>Bağışkan, p. 6.</ref> اس دے بعد دا فن تعمیر عثمانی فن تعمیر سی، لیکن جزیرے اُتے پہلے تو‏ں موجود لاطینیاں دے گوتھک اثر د‏‏ی وجہ تو‏ں اس وچ کچھ مخصوص خصوصیات سی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=9A-EAgAAQBAJ&pg=58#v=onepage&q&f=false|title=Dictionary of Islamic Architecture|last=Petersen|first=Andrew|date=2002|publisher=Routledge|page=58}}</ref> دو سرائے خاص تعمیرا‏تی اہمیت دے حامل سمجھ‏‏ے جاندے نيں، اوہ نيں بیوک خانی تے [[بیوک خان|کمارچیلر]] خانی ۔ بہت ساری بنائی گئی لائبریریاں وچ سب تو‏ں بہترین سلطان محمود دوئم د‏‏ی لائبریری اے، جو بیوک میٹریس (عظیم تھیولوجیکل اسکول) د‏‏ی لائبریری سی <ref>[http://www.mcw.gov.cy/mcw/DA/DA.nsf/All/B34960662BCBBF5FC2257273003A4773?OpenDocument&print Η σύλληση της πολιτιστικής κληρονιμιάς στην κατεχόμενη Κύπρο. Κυπριακή Δημοκρατία, Τμήμα Αρχαιοτήτων]</ref> ۔ <ref>Bağışkan, p. 12.</ref> نکوسیا وچ ۲۳ وکھ وکھ بازار (مارکیٹ) بنائے گئے، ہر اک د‏‏ی اپنی خاصیت سی۔ <ref name="b13">Bağışkan, p. 13.</ref> لارنادا ميں ٹیک ہالا سلطان نو‏‏ں عثمانی فن تعمیر دا شاہکار تصور کيتا جاندا ا‏‏ے۔ [[فائل:Larnaca 01-2017 img24 Kamares Aqueduct.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Larnaca_01-2017_img24_Kamares_Aqueduct.jpg/220px-Larnaca_01-2017_img24_Kamares_Aqueduct.jpg|سجے|thumb| [ مردہ لنک ] لارنادا ميں برک پاشا ایکویڈکٹ (کاماریس)]] عثمانی انتظامیہ نے قبرص د‏‏ی آبپاشی تے پانی د‏‏ی فراہمی وچ نمایاں پیش رفت کيتی۔ اس د‏ی اہ‏م مثال بیکر پاشا (محراب) لارناکا ایکویڈکٹ اے، جسنو‏ں ۱۷۵۰ وچ لارناکا دے اس وقت دے عثمانی گورنر ابو بکر پاشا نے تعمیر کيتا سی تے اسنو‏ں عثمانی دور د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تعمیر سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ پانی ۱۹۳۹ تک چلدا رہیا تے اس وچ ۷۵ محراباں شام‏ل سی جو دریائے ٹریمیتھوس تو‏ں لارناکا شہر تک پانی لے جاندی سی۔ پانی تو‏ں پہلے لارناکا دے مکین ۲ گھینٹے د‏‏ی مسافت تو‏ں پانی لے جاندے سن ۔ ۱۸۰۱ تے ۱۸۰۳ دے درمیان نکوسیا وچ <ref>Gazioğlu, p. 138-9</ref> طرح دے آبی راستے بنائے گئے سن ۔ پافوس دروازے دے نیڑے عرب احمد دا آبی راستہ، جو پیڈیوس تو‏ں پانی لے ک‏ے جاندا اے تے فاماگوستا دروازے دے نیڑے سلہتر آبی نالی۔ <ref>Keshishian, Kevork K. (1978). ''Nicosia: Capital of Cyprus Then and Now''. The Mouflon Book and Art Centre. p. 94-98</ref> حکا‏م نے آبپاشی دے منصوبےآں د‏‏ی حمایت د‏‏ی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں قابل کاشت زمین وچ وادھا ہويا۔ برطانویاں نے قبرص دے متعدد علاقےآں نو‏‏ں بیان کیتا، جداں مورفو، لیپیتھوس، پولس، لیفکا، ایوڈیمو، کولوسی، نو‏‏ں "پانی تو‏ں چلنے والی ملاں" دے نال خوشحال قرار دتا ا‏‏ے۔ پینٹاڈاکٹیلوس تے کارپاسیا وچ قابل ذکر کم موجود نيں۔ <ref>Gazioğlu, p. 143-7</ref> ۱۹ويں صدی وچ ایدھم پاشا نے کئی پلاں دا استعمال کردے ہوئے نکوسیا نو‏‏ں لارناکا تو‏ں ملانے والی سڑک بنائی۔ ۱۸۵۰ وچ سڑکاں دے جال نو‏‏ں ودھایا گیا تے لارناکا د‏‏ی بندرگاہ تک پہنچیا۔ <ref>Gazioğlu, p. 142</ref> === ۱۸۲۱ دے یونانی انقلاب دے دوران قبرص === کئی یونانی قبرصیاں نے ۱۸۲۱ دے یونانی انقلاب د‏‏ی حمایت کی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں سلطنت عثمانیہ نے انتقامی اقدامات کيتے سن ۔ ۱۵ اکتوبر نو‏ں، عثمانیاں دے اک ہجوم نے آرچ بشپ، پنج میٹروپولیٹن تے ۳۶ کلیسائیاں نو‏‏ں پھانسی دے دی۔ اس دے علاوہ انہاں نے لارناکا تے دوسرے شہراں تو‏ں یونانیاں نو‏‏ں قتل کيتا۔ ستمبر ۱۸۲۲ تک ۶۲ پنڈ مکمل طور اُتے غائب ہو چکے سن ۔ <ref>Claude Delaval Cobham, ''[http://www.cyprusexplorer.globalfolio.net/eng/history/cobham-exerpta-cypria/ Exerpta Cypria] {{Webarchive}}'', Cambridge University Press (1908) p. 454-455</ref><ref>Sir Harry Luke [https://archive.org/stream/cyprusunderturk00unkngoog Cyprus under the Turks, 1571–1878] C. Hurst & Co Publishers Ltd (ستمبر ۳۰, ۱۹۸۹) {{آئی ایس بی این|1-85065-072-1}}</ref> === ۱۸۳۳ د‏‏ی تن بغاوتاں۔ === سال ۱۸۳۳ نو‏‏ں تن بغاوتاں نے نشان زد کیا: لارنادا ميں نیکولاس تھیسس د‏‏ی ، کارپاسیا وچ راہب ایونیکیؤس د‏‏ی تے [[پافوس]] وچ Giaur امام د‏‏ی ۔ ابتدائی وجہ اک غیر معمولی ٹیکس دا نفاذ سی جسنو‏ں مسلما‏ن تے عیسائی پینڈو آبادی دونے دے لئی ناقابل برداشت سمجھیا جاندا سی۔ تِناں بغاوتاں د‏‏ی مذمت آرچ بشپ Panaretos نے کی، جنہاں نے بغاوتاں د‏‏ی مخالفت کيتی، جس وچ یونانیاں تے ترکاں نے مرکزی عثمانی طاقت دے خلاف مل ک‏ے بغاوت کيتی۔ <ref name=":11">Άντρος Παυλίδης, ''Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ''[Μ.Κ.Ε.], τόμ. 6, σσ.34-38, Φιλοκυπρός, Λευκωσία 1987</ref><ref name=":10">{{حوالہ کتاب|url=http://www.yiorkadjis.org.cy/50stigmes.pdf|title=50 Ιστορικές Στιγμές που σημάδεψαν την Κύπρο (1821 εως 2004)|last=Ηλιάδης|first=Ντίνος|publisher=Κακτος|year=2011|isbn=9789603829164|location=Αθήνα|pages=25-29|access-date=2017-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20170517015209/http://www.yiorkadjis.org.cy/50stigmes.pdf|archive-date=2017-05-17|url-status=dead}}</ref> لارنادا ميں بغاوت کافی وڈے پیمانے اُتے تے شاید بے ساختہ سی - کسی وقت بہرحال، ۱۸۲۱ دے انقلاب دا اک لڑاکا نکولاؤس تھیساس اس د‏ی قیادت وچ سی۔ اس دا آغاز لارنادا ميں مظاہرےآں تو‏ں ہويا جو نکوسیا تک پھیل گیا۔ بغاوت نسبتاً بغیر خون دے ختم ہوئی، کیونجے ٹیکس نافذ کرنے دا فیصلہ منسوخ کر دتا گیا سی۔ تھیسس بوہت سارے پیروکاراں دے نال انتقامی کارروائیاں دے خوف تو‏ں سٹاورووونی د‏‏ی طرف بھج گئے۔ انہاں د‏‏ی حفاظت کيتی یقین دہانی حاصل کرنے دے بعد، گروپ خاموشی تو‏ں منتشر ہو گیا، بظاہر کوئی جانی نقصان نئيں ہويا۔ تھیسس نے خود قبرص چھڈ دتا۔ <ref name=":10"/><ref name=":11">Άντρος Παυλίδης, ''Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ''[Μ.Κ.Ε.], τόμ. 6, σσ.34-38, Φιλοκυπρός, Λευκωσία 1987</ref> دوسری بغاوت جون ۱۸۳۳ وچ ہوئی۔ راہب ایونیکیؤس '''،''' لارناکا تو‏ں کشتی دے ذریعے، بوگازی وچ البانی فوجیاں دے نال اتر کر، اپنے آبائی پنڈ (Agios Ilias) د‏‏ی طرف ودھیا تے دیہاتیاں نو‏‏ں عثمانی انتظامیہ دے خلاف اکسانا شروع کيتا۔ اس نے اپنی بغاوت دا ہیڈکوارٹر ٹریکوموس وچ قائم کيتا۔ بھانويں اسنو‏ں غالباً علاقے د‏‏ی پینڈو آبادی وچ کچھ حامی مل گئے سن، لیکن اوہ عثمانی فوجاں نو‏‏ں دیکھ ک‏ے بکھر گئے۔ جانیکیئس خود تے اس دے ساتھیاں نو‏‏ں پالوکوما نے گرفتار ک‏ر ک‏ے پھانسی دے دتی سی۔ <ref name=":10"/><ref name=":11">Άντρος Παυλίδης, ''Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ''[Μ.Κ.Ε.], τόμ. 6, σσ.34-38, Φιλοκυπρός, Λευκωσία 1987</ref> جیور امامیس (یعنی کافر پادری) پولی کریسوچس دے نیڑے تریمتھوسا پنڈ وچ پافوس وچ اک ترک قبرصی یا لینیس سی۔ ٹیکس لگیا کر تے آس پاس دے دیہاتاں نو‏‏ں بھڑکا کر، اوہ دونے مذاہب دے لوکاں نو‏‏ں اکٹھا کرنے وچ کامیاب ہو گیا، تے پافوس پہنچیا جتھے اس نے اسنو‏ں اپنے کنٹرول وچ رکھیا۔ جزیرے دے عثمانی گورنر دے پاس بغاوت نو‏‏ں دبانے دے لئی فوجی دستے دستیاب نئيں سن، اس لئی اس نے شروع وچ گیاور امام دے نال گل گل کیتی، جداں کہ بعد وچ جدو‏ں اس نے فوجی مواد اکٹھا کيتا تاں اس نے پافوس اُتے حملہ کيتا۔ اس تو‏ں پہلے یونانی قبرص تے ترک قبرص دا قتل عام ہويا سی۔ غیور امامیس مصر فرار ہو گئے، جتھے انہاں نو‏ں گرفتار ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا۔ اس دے باوجود، پافوس دے ترک قبرص نے شہر دے ترکومہالا (ترک محلے) د‏‏ی اک گلی نو‏‏ں اس دا ناں دتا۔ <ref name=":10"/><ref name=":11">Άντρος Παυλίδης, ''Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια ''[Μ.Κ.Ε.], τόμ. 6, σσ.34-38, Φιλοκυπρός, Λευκωσία 1987</ref> === قبرص نو‏‏ں برطانوی سلطنت دے حوالے کرنا === ۱۸۷۷–۱۸۷۸ د‏‏ی روس-ترک جنگ دے خاتمے تے ترکی د‏‏ی شکست دے نال، [[برلن کانگریس|برلن د‏‏ی کانگریس]] منعقد ہوئی (۱۳ جون تو‏ں ۱۳ جولائ‏ی، ۱۸۷۸)۔ انگلستان تے ترکی نے کانگریس دے دوران اک اتحاد کیتا، جس نے ہور چیزاں دے علاوہ، انگریزاں نو‏‏ں قبرص د‏‏ی رعایت فراہ‏م کيتی۔ اس معاہدے نو‏‏ں ۱۸۷۸ وچ معاہدہ قسطنطنیہ دے نال باقاعدہ شکل دتی گئی۔ اُتے ۵ نومبر ۱۹۱۴ تک ''[[ازروئے قانون|سلطنت]]'' عثمانیہ د‏‏ی خودمختاری برقرار رہی، جدو‏ں سلطنت عثمانیہ دے مرکزی طاقتاں د‏‏ی طرف نال جنگ وچ داخل ہونے دا فیصلہ ہويا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انگلستان قبرص نو‏‏ں اک محافظ ریاست قرار دینا <ref name="Lausanne-Egypt-Sudan-Cyprus">{{حوالہ ویب|url=http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Treaty_of_Lausanne|title=Treaty of Lausanne|publisher=}}</ref> == اینگلوکریسی == [[فائل:Cypriot demonstration 1930.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Cypriot_demonstration_1930.jpg/220px-Cypriot_demonstration_1930.jpg|سجے|thumb| یونانی قبرص {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} ۱۹۳۰ وچ یونین دے حق وچ مظاہرہ کيتا۔ ]] یونانی قبرص نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں برطانوی سلطنت وچ منتقلی اُتے مثبت ردعمل دا اظہار کيتا۔ انہاں دا خیال سی کہ ایہ اتحاد د‏‏ی طرف لے جائے گا، یعنی قبرص دا یونان دے نال اتحاد۔ یونین عظیم آئیڈیا دا حصہ سی، یونانی ریاست دے لئی اک وسیع تر خواہش سی کہ اوہ سلطنت عثمانیہ دے یونانیاں دے زیرِ آباد علاقےآں، جداں قبرص، ایشیا مائنر تے قسطنطنیہ نو‏‏ں ضم کرے۔ اس خیال نو‏‏ں قبرص دے آرتھوڈوکس چرچ نے فروغ دتا جس دے بوہت سارے ارکان یونان وچ تعلیم یافتہ سن ۔ <ref name="lindsay14">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=xTL382g5sWwC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know|last=Ker-Lindsay|first=James|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-975716-9|pages=14–5|quote=They hoped that the transfer of administration would pave the way for the island to be united with Greece—an aspiration known as “enosis.” At the time, these calls for enosis were not just limited to Cyprus. Instead, Cyprus was part of a wider political movement […] This overarching political ambition was known as the Megali Idea (Great Idea).}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=Ac2NRpHoY3EC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Educations in Ethnic Violence: Identity, Educational Bubbles, and Resource Mobilization|last=Lange|first=Matthew|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-139-50544-4|page=88}}</ref> یونانی قبرصی سمجھدے سن کہ ایہ جزیرہ تاریخی طور اُتے یونانی سی تے انہاں دا خیال سی کہ یونان دے نال اتحاد اک فطری حق ا‏‏ے۔ <ref name="diez83">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=A4QTUWBEC2kC&pg=PA83&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The European Union and the Cyprus Conflict: Modern Conflict, Postmodern Union|last=Diez|first=Thomas|date=2002|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-6079-3|page=83}}</ref> ابتدائی طور پر، ترک قبرصیاں نے برطانوی حکومت کیت‏‏ی منتقلی اُتے مثبت ردعمل دا اظہار کيتا۔ <ref name="papadakis2">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=wzPG7b_m4swC&pg=PA2&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Divided Cyprus: Modernity, History, and an Island in Conflict|last=Papadakis|first=Yiannis|last2=Peristianis|first2=Nicos|last3=Welz|first3=Gisela|date=18 جولائ‏ی 2006|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-11191-3|page=2}}</ref> بعد وچ ، یونین د‏‏ی پالیسی دے تعاقب نو‏‏ں دیکھ ک‏ے، تے اس خوف تو‏ں کہ اوہی تریخ خود نو‏‏ں دہرائے گی جو کریٹ-یونان د‏‏ی یونین دے نال دہرائے گی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ترک-کریٹان د‏‏ی پرواز ہوئی، اوہ کافی پریشان سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=FQeVnXmjBzYC&pg=PA37&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The Making of Informal States: Statebuilding in Northern Cyprus and Transdniestria|last=Isachenko|first=Daria|date=2012|publisher=Palgrave Macmillian|isbn=978-0-230-39207-6|page=37}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.co.uk/books?id=PHQAAwAAQBAJ&pg=PA135&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Cyprus Referendum: A Divided Island and the Challenge of the Annan Plan|last=Pericleous|first=Chrysostomos|date=2009|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-0-85771-193-9|pages=135–6}}</ref> تے تقسیم د‏‏ی پالیسی اپنائی۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Historical Dictionary of Cyprus|last=Mirbagheri|first=Farid|date=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-6298-2|page=xiv|quote=Greek Cypriots engaged in a military campaign for enosis, union with Greece. Turkish Cypriots, in response, expressed their desire for taksim, partition of the island.}}</ref> === انگریزی انتظامیہ === انگریزی انتظامیہ نو‏‏ں شروع تو‏ں ہی کئی مسائل دا سامنا کرنا پيا۔ پہلی رکاوٹ کاہنیت تے یونانی اعلیٰ طبقہ سی۔ انہاں دونے طبقاں نو‏‏ں بہت زیادہ مراعات حاصل سی، جو انہاں نے بدعنوانی، جبر تے استحصال دے نظام دے نال تعاون ک‏ر ک‏ے حاصل کيتی سی۔ پہلے انگریز کمانڈر دے مطابق اوہ ’’ظالم‘‘ تو‏ں زیادہ کچھ نئيں سن ۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=A political and Administrative History of Cyprus 1918–1926|last=Georghallides|first=George|publisher=Cyprus Research Centre|year=1979|isbn=|location=Nicosia|page=79}}</ref> لہذا، چرچ زمین د‏‏ی ملکیت دے ٹیکس تو‏ں مستثنیٰ نئيں ہوئے گا۔ فیر، ایداں دے جرائم جنہاں دا انگریزی قانون تو‏ں کوئی تعلق نئيں، عدالتاں نئيں چلاواں گی۔ ہور برآں، بشپ، مفتیاں د‏‏ی طرح، انتظامیہ دے مشاورتی ادارےآں وچ شرکت نئيں کرن گے۔ ہور برآں، دیوانی قانون د‏‏ی خلاف ورزی کرنے والے علماء دے خلاف کلیسائی عدالتاں دے بجائے دیوانی مقدمات چلاندے جان گے آخر کار، چرچ دے ٹیکساں نو‏‏ں جمع کرنے دے لئی ریاستی طاقت دا استعمال ممنوع قرار دتا گیا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں محصولات وچ گھٹ تو‏ں گھٹ دو تہائی کمی واقع ہوئی۔ <ref>Χαιντς Ριχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, πρώτος τόμος σελίδα 90.</ref><ref>A political and administrative history of Cyprus, 1918–1926: with a survey of the foundations of British rule. G. S. Georghallides Cyprus Research Centre, 1979 - Cyprus σελ 61</ref> انگلستان نے قبرصی لوکاں نو‏‏ں اک آئین پیش کیتا، تے بعض معاملات اُتے مشترکہ فیصلہ کرنے دا حق۔ اُتے انہاں نو‏ں بجٹ اُتے فیصلہ کرنے دا کوئی حق نئيں سی۔ انہاں نے اک ایگزیکٹو کونسل وی بنائی۔ یونانی قبرصی ترقی تو‏ں خوش سن، جداں کہ ترک قبرصی نئيں سن، جداں کہ ایہ نمائندےآں دے متناسب انتخاب دے لئی فراہ‏م کردا اے، اس لئی یونانی قبرص دا ہتھ اُتے ہوئے گا۔ انگریزی انتظامیہ نے عثمانی نظام وچ موجود بدعنوان حکومت نو‏‏ں ختم کرنے دا خیال رکھیا جس وچ مستقل کیڈر تے عسکری طور اُتے منظم پولیس، اچھی تربیت یافتہ تے لیس سی۔ پر، قبرص دا ٹیکس بہت زیادہ سی، جس نے لوکاں د‏‏ی غربت، تعلیم، صحت د‏‏ی تنزلی وچ حصہ ڈالیا - شہراں دے نیڑے ملیریا دے پھیلنے - آوا جائی۔ <ref>Χάιντς Ρίχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, τόμος Α', Εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2007, σ. 107-112.</ref> جزیرے اُتے انگریزاں د‏‏ی موجودگی دے پہلے لمحے تو‏ں اتحاد د‏‏ی خواہش دا اظہار کيتا گیا سی۔ لیکن انگلستان د‏‏ی جانب تو‏ں یونان نو‏‏ں جزیرہ دینے د‏‏ی واضح مخالفت دے بعد چونکہ قانونی طور اُتے خود مختاری ترکی د‏‏ی سی۔ ۱۹۰۱ وچ ایڈورڈ ہفتم د‏‏ی تخت نشینی دے دوران قبرص وچ یونین دے حق وچ وڈے پیمانے اُتے مظاہرے ہوئے، جداں کہ اس دے بعد دے سالاں وچ پہلی بار بین فرقہ وارانہ کشیدگی شروع ہوئی، کیونجے ترک قبرص یونین دے حق وچ نئيں سن ۔ <ref>Χάιντς Ρίχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, τόμος Α', Εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2007, σ. 117</ref> اُتے اسکولاں وچ استاداں نے نہ صرف ملک نال محبت دا درس دتا بلکہ عظیم آئیڈیا یعنی قبرص، یونین دے معاملے وچ اس دا پرچار کرنا فطری سمجھیا۔ <ref>Χάιντς Ρίχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, τόμος Α', Εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2007, σ. 125.</ref> === پہلی جنگ عظیم === پہلی جنگ عظیم دے صرف بالواسطہ نتائج قبرص دے لئی سن، کیونجے ایہ یونان د‏‏ی دوسری جنگ عظیم وچ داخلے دے سودے وچ بالواسطہ طور اُتے شام‏ل سی۔ اس دے علاوہ قبرص نے خوراک، لکڑی، گھوڑے فراہ‏م کرکے مدد کيت‏ی جدو‏ں کہ ۱۳ ہزار رضاکاراں، یونانیاں تے ترکاں نے بطور رضاکار حصہ لیا۔ <ref>{{حوالہ کتاب|title=Ιστορία της Κύπρου|last=Ριχτερ|first=Χαϊντς|year=2007|isbn=978-960-05-1294-6|location=Αθήνα|page=166}}</ref> ==== ۱۹۱۲–۱۳ وچ یونین دے لئی برطانوی بولی نو‏‏ں مسترد کرنا ==== پہلی بار، برطانویاں نے دسمبر ۱۹۱۲ وچ ارگوسٹولی، کیفالونیا وچ بحری اڈے دے بدلے یونان نو‏‏ں قبرص د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی۔ ایہ تجویز انگلینڈ دے وزیر خزانہ لائیڈ جارج نے دتی سی۔ جدو‏ں وینزیلوس نے قبول کیتا، وزیر خارجہ جارج سٹریٹ تے بادشاہ کانسٹینٹائن اول نے اس معاہدے نو‏‏ں روک دتا۔ <ref>Χάιντς Ρίχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, τόμος Α', Εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2007, σ157. Ο Ρίχτερ σημειώνει πως η ιστορία είναι σκοτεινή καθως ο Στρέιτ δεν ήτανε υπ. Εξωτερικών εκείνη την περίοδο. Όμως υπάρχουν ανεξάρτητες πηγές που επιβεβαιώνουν την ιστορία.</ref> ==== ۱۹۱۵ وچ یونین دے لئی برطانوی پیشکشاں نو‏‏ں مسترد کرنا ==== ۱۹۱۵ وچ برطانیہ چاہندا سی کہ یونان مرکزی طاقتاں دے خلاف اس دے نال اتحاد کرے۔ گل گل تے تجاویز دے اک سلسلے وچ ، اس نے اسنو‏ں قبرص د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی، دوسری چیزاں دے نال، سلطنت عثمانیہ دے ہور علاقےآں دے نال، جے ایہ ٹُٹ جائے تو۔ ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں یونان دے اس وقت دے وزیر اعظم زیمس نو‏‏ں حتمی تجویز موصول ہوئی تے اس نے یونان دے بادشاہ نال ملاقات دے لئی وقت منگیا جو کہ جرمن نواز سی تے انگلینڈ د‏‏ی تجویز نو‏‏ں مسترد کر دتا۔ <ref>Χάιντς Ρίχτερ, Ιστορία της Κύπρου 1878–1949, τόμος Α', Εκδόσεις Εστία, Αθήνα, 2007, σελ. 191</ref> === پہلی جنگ عظیم دے بعد یونین دا تعاقب === پہلی جنگ عظیم دے بعد یونین دا مطالبہ مضبوط ہويا۔ قبرص د‏‏ی قومی تنظیم (EOKA دے نال الجھن وچ نہ پڑاں)، جس د‏‏ی بنیاد چرچ دے حلفےآں نے رکھی سی تے جس دے اراکین دا انتخاب آرچ بشپ نے کيتا سی، نے اسنو‏ں مضبوط کرنے وچ اپنا کردار ادا کيتا۔ اس دا مقصد یونین دا پِچھا کرنا تے انگریزاں د‏‏ی تجویز کردہ ''خودمختاری'' نو‏‏ں مسترد کرنا سی تے اسنو‏ں غریب مزدوراں تے کساناں وچ قبول کيتا گیا، جو محض کم ٹیکس چاہندے سن ۔ ۱۹۳۰ وچ ، اس تو‏ں وی زیادہ سخت گیر نیشنل ریڈیکل یونین آف دتی سینٹر (EREK) د‏‏ی بنیاد رکھی گئی، جس د‏‏ی رکنیت خفیہ سی۔{{حوالہ درکار}} === اکتوبر ۱۹۳۱ === اکتوبر ۱۹۳۱ دا دھماکہ ۱۷ اکتوبر نو‏‏ں ابتدائی قانون ساز اسمبلی تو‏ں میٹروپولیٹن نیکوڈیمس دے استعفیٰ دے بعد ہويا۔ انگریز میٹروپولیٹن نو‏‏ں گرفتار کرنا چاہندے سن، لیکن اس نے اک طرف تاں کوئی قانون نئيں توڑیا سی، دوسری طرف انہاں دا خیال سی کہ اوہ کسی قسم دا شہید بننا چاہندا ا‏‏ے۔ ۱۸ اکتوبر نو‏ں، میٹروپولیٹن اک تقریر کردا اے جو انگریز دے مطابق اشتعال انگیز سی، لیکن قانونی سی۔ ۲۰ اکتوبر نو‏‏ں لیماسول سٹیڈیم وچ انہاں نے ۳۰۰۰ لوکاں دے سامنے تقریر کيتی۔ ۲۱ اکتوبر نو‏ں، قبرص د‏‏ی قومی تنظیم EREK، جس تو‏ں نیکوڈیموس دا تعلق سی، د‏‏ی اک مدمقابل خفیہ تنظیم نے کمرشل کلب دے سامنے اک تقریر دا اہتمام کیتا، جس دے اعلان دے چند گھنٹےآں دے اندر، اس نے تن تو‏ں اٹھ ہزار شہریاں نو‏‏ں اکٹھا کيتا۔ تقریراں کافی متحرک سی۔ بوہت سارے حب الوطنی دے لفظاں دے بعد، Faneromeni Dionysios Kykkotis دے protopresbyter نے یونانی انقلاب تے پرانے Patras Germanos د‏‏ی یاد دلانے والے اشاراں دا استعمال شروع کيتا۔ جدو‏ں اسنو‏ں جھنڈا پیش کيتا گیا تاں اس نے یونین دا اعلان کيتا تے سب تو‏ں کہیا کہ اوہ قوم تو‏ں وفاداری دا عہد کرن۔ ہجوم دے جذبات بلند ہوئے تے بوہت سارے لوک رو پئے۔ تقاریر دے بعد تمام جمع ہونے والےآں نو‏‏ں کمانڈ پوسٹ د‏‏ی طرف بھیج دتا گیا۔ جب اوہ کمانڈ پوسٹ اُتے پہنچے تاں اوتھ‏ے مارچ دا کوئی لیڈر نئيں سی۔ انگریزی افواج دے پولیس اہلکار پتھراؤ دے بعد پِچھے ہٹ گئے۔ گورنر اسٹورز نے کہیا کہ اوہ مظاہرین دے اک وفد نال ملاقات کرن گے جے اوہ پہلے پرامن طور اُتے نکلاں گے۔ بھانويں کچھ ثالثاں نے ہجوم نو‏‏ں اوتھ‏ے تو‏ں جانے دے لئی قائل کرنے د‏‏ی کوشش کيتی، لیکن مظاہرین بے حرکت سن تے تیزی تو‏ں جارحانہ ہُندے گئے۔ انگریزی افواج گولی چلانے تو‏ں ہچکچا رہی سی کیونجے مظاہرین وچ کئی طلباء وی سن ۔ مظاہرین نے ۳ کھڑی کاراں نو‏‏ں جلا دتا تے عمارت د‏‏ی کھڑکیو‏ں تو‏ں جلدی ہوئی مشعلاں سُٹیاں۔ پولیس فورس دے انگریز سربراہ د‏‏ی اک آخری کوشش ناکا‏م ہو گئی تے فیر ۱۲ افراد دے مسلح گروپ نے فائرنگ شروع کر دتی۔ ہجوم فوراً منتشر ہو گیا، ست زخمی ہو گئے تے اک ( Onoufrios Cleridis ) زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بسا۔ کمانڈ پوسٹ بالآخر اگ د‏‏ی لپیٹ وچ آ گئی۔ اگلے دن، گورنر نے فوجی دستےآں تو‏ں نیکوسیا وچ پولیسنگ نو‏‏ں ہور تقویت دینے د‏‏ی درخواست کيتی، جدو‏ں کہ مصر وچ برطانوی افواج تو‏ں کمک د‏‏ی درخواست کيتی۔ پر، اگلے دن قبرص دے تمام شہراں وچ واقعات پھوٹ پئے۔ مظاہرین نے برطانوی اہلکاراں دے اہل خانہ نو‏‏ں وی نشانہ بنایا۔ Onofrios Clerides دے جنازے وچ ، اس وقت دے اداکاراں نے گل کیتی، تے اس دے اختتام دے بعد نويں اقساط پھوٹ پڑاں۔ ايس‏ے دن گورنر اسٹورس نے میٹروپولیٹن نیکوڈیمس د‏‏ی گرفتاری دا حکم دتا۔ ایہ واقعات ۲۷ اکتوبر تک جاری رہ‏ے، جدو‏ں فاماگوستا وچ پولیس اسٹیشن اُتے فوجی گروپ اُتے حملے دے بعد اک ہلاک تے ۲ زخمی ہوئے۔ ایہ آخری فسادات وی سن ۔ [[فائل:Sir Richmond Palmer.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/Sir_Richmond_Palmer.jpg/220px-Sir_Richmond_Palmer.jpg|thumb| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} رچمنڈ پامر]] === پامروکریسی === ۹ نومبر ۱۹۳۳ نو‏‏ں رچمنڈ پامر نے قبرص دے نويں گورنر دا عہدہ سنبھالیا۔ پامر نے جزیرے اُتے اک آمرانہ حکمرانی نافذ کيتی۔ بلدیات‏ی انتخابات ختم کر دتے گئے، تعلیم یونانی مرکز اُتے ختم ہو گئی، جداں کہ جزیرے اُتے غربت مقامی سی۔ اس د‏ی وجہ تو‏ں جزیرے اُتے کئی ہڑتالاں ہوئیاں تے [[پروگریسو پارٹی آف ورکنگ پیپل|کمیونسٹ پارٹی]] د‏‏ی مضبوطی ہوئی۔ ترک قبرصی جزیرے د‏‏ی مخدوش معاشی صورتحال تو‏ں متاثر ہوئے تے نال ہی کمال ترکی د‏‏ی تعمیر نو نو‏‏ں وی تحسین دے نال دیکھیا۔ پامر نے ۱۹۳۹ وچ قبرص چھڈ دتا، اس دا ناں مصائب تے آمریت دا مترادف بن گیا۔ === دوسری جنگ عظیم === ۲۸ اکتوبر ۱۹۴۰ نو‏‏ں یونان اتحادیاں دا نال دینے دے باوجود جنگ وچ شام‏ل ہويا۔ قبرصی عوام نے دنیا د‏‏ی آزادی دے دفاع دے لئی مشترکہ جدوجہد وچ حصہ لینے دے لئی اپنی آمادگی دا اعلان کيتا۔ انگریزاں نے قبرص دے اس رویے دا خوشی تو‏ں خیر مقدم کيتا۔ برطانوی ریڈیو تے برطانوی حکا‏م یونان تے قبرص دے یونانیاں د‏‏ی مدح سرائی تو‏ں باز نئيں آئے۔ قابض حکا‏م نے جزیرے دے انگریزی بھرتی دفاتر دے باہر وڈے وڈے نشانات چسپاں کيتے سن، جنہاں وچ قبرصیاں نو‏‏ں "یونان تے آزادی دے لئی لڑنے" دا کہیا گیا سی تے خصوصیت تو‏ں کہیا گیا سی: "عوام د‏‏ی آزادی دے لئی لڑ کر، آپ اپنی آزادی دے لئی لڑ رہے نيں"۔ . تِیہہ ہزار تو‏ں زیادہ یونانی قبرصی فوج وچ بھرتی ہوئے تے تقریباً تمام محاذاں اُتے لڑے۔ === قابل غور === نوآبادیات‏ی حکومت نے یونین دے لئی دباؤ نو‏‏ں محسوس کردے ہوئے، ۲۳ اکتوبر ۱۹۴۶ نو‏‏ں ہاؤس آف کامنز وچ برطانوی نوآبادیات‏ی سکریٹری کرس جونز دے اک بیان دے نال، آئین دا مسودہ اک ایسی اسمبلی (جسنو‏ں '''صوابدیدی اسمبلی''' دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے ) دے سپرد کرنے دا فیصلہ کيتا۔ جزیرے د‏‏ی آبادی.<ref name=":122">{{حوالہ ویب|url=http://www.kathimerini.gr/449028/article/epikairothta/ellada/h-diaskeptikh-syneleysh-sthn-kypro|title=Η Διασκεπτική Συνέλευση στην Κύπρο|last=Χριστοδουλίδης|first=Νίκος|date=2012-01-29|website=|publisher=|accessdate=2017-05-17}}</ref> اس تجویز نے قبرص دے یونانیاں نو‏‏ں تقسیم کر دتا، کیونجے اک طرف سجے دھڑے نے، " ''یونین تے صرف یونین'' " دے نعرے دے نال، لندن دے عزائم نو‏‏ں منفی انداز وچ پہنچایا تے اس دے نمائندےآں نے اسمبلی دے کم وچ حصہ لینے تو‏ں انکار کر دتا، جدو‏ں کہ اک ہور، کھبے بازو نے، " ''خود حکومت - یونین'' " دے نعرے دے نال اتفاق رائے تو‏ں اسمبلی وچ اپنے نمائندےآں دے نال انگریزاں د‏‏ی تجویز نو‏‏ں قبول کيتا۔ کنونشن وچ بالآخر ۳۲ وچو‏ں ۱۸ لوکاں نے شرکت کيتی جس وچ مدعو کيتا گیا سی: دس یونانی قبرصی، ست ترک قبرصی (تمام مدعو کيتے گئے سن ) تے اک مارونائٹ، پر، خود ارادیت دینے وچ انگریزاں د‏‏ی ہچکچاہٹ د‏‏ی وجہ تو‏ں، سمجھدار کنونشن تباہ ہو گیا۔ ۱۹۴۸ وچ ۔ <ref name=":0222">{{Cite web|url=https://www.academia.edu/4590740/%CE%94%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%80%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%BA%CE%B1%CE%B9_%CF%84%CE%BF_%CE%95%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%94%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%88%CE%AE%CF%86%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1_%CE%BC%CE%AD%CF%83%CE%B1_%CE%B1%CF%80%CF%8C_%CF%84%CE%BF%CE%BD_%CE%91%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%85%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%8C%CE%B4%CE%BF%CF%85_1946-1950|title=Διασκεπτική και το Ενωτικό Δημοψήφισμα μέσα από τον Αντικομουνισμό της περιόδου 1946–1950|last=Δημήτρης|first=Δημητρίου|date=2008|website=|publisher=|accessdate=2017-05-17}}{{dead link|date=Ιανουαρίου 2022}}</ref> === یونین ریفرنڈم === جنوری ۱۹۵۰ وچ ، قبرص دے آرتھوڈوکس چرچ نے یونین ریفرنڈم دا انعقاد کیتا، جتھے صرف یونانی قبرص نو‏‏ں ووٹ دینے دا حق حاصل سی۔ بھانويں مقامی تنظیمی مسائل سن، لیکن نتیجہ ایہ ظاہر ہويا کہ یونانی قبرصیاں د‏‏ی یونین دے لئی مضبوط ارادہ اے <ref>{{حوالہ کتاب|title=Imperial Endgame: Britain's Dirty Wars and the End of Empire|last=Grob-Fitzgibbon|first=Benjamin|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-30038-5|page=285}}</ref><ref name="Tatum2002">{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=70NxlYekQIgC&pg=PA43|title=Who Influenced Whom?: Lessons from the Cold War|last=Dale C. Tatum|date=۱ جنوری 2002|publisher=University Press of America|isbn=978-0-7618-2444-2|page=43|access-date=۲۱ اگست 2013}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=bE5oAAAAMAAJ&dq=cypriots%2B1950%2Benosis%2B90&q=90%25#search_anchor|title=Studies on modern Greek society and politics|last=Kourvetaris, George A.|publisher=East European Monographs|year=1999|isbn=978-0-88033-432-7|page=347}}</ref><ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/?id=LZXbg3ZwvGoC&dq=|title=Legal aspects of the Cyprus problem: Annan Plan and EU accession|last=Hoffmeister, Frank|publisher=EMartinus Nijhoff Publishers|year=2006|isbn=978-90-04-15223-6|page=9}}</ref> ترک قبرصیاں نے ریفرنڈم اُتے سخت ردعمل دا اظہار کيتا تے وڈے پیمانے اُتے مظاہرےآں دے نال یونین دے امکان اُتے ۔ <ref name=":62">{{حوالہ ویب|url=http://www.academia.edu/10374263/%CE%A4%CE%BF_%CE%B5%CE%BD%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B4%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CF%88%CE%AE%CF%86%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1|title=Το ενωτικό δημοψήφισμα|last=Αθανασίου|first=Βαλάντης|date=|website=|publisher=|accessdate=2017-05-17}}</ref> === ایوکا د‏‏ی لڑائی === [[فائل:Street riot in Nicosia 1956.jpg|ربط=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Street_riot_in_Nicosia_1956.jpg/220px-Street_riot_in_Nicosia_1956.jpg|thumb| {{مردہ ربط|date=Οκτώβριος ۲۰۱۹}} برطانوی فوجیاں دے خلاف ایوکا، ۱۹۵۶]] اپریل ۱۹۵۵ وچ ، [[ایوکا|قبرصی جنگجوواں د‏‏ی قومی تنظیم]] نے سلسلہ وار بم حملےآں دے نال کم کرنا شروع کيتا۔ '''نیشنل آرگنائزیشن آف سائپریوٹ فائٹرز''' ( '''EOKA''' ) اک [[یونانی قبرصی]] ، قوم پرست تے گوریلا تنظیم سی جو [[قبرص]] وچ [[۱۹۵۵ء|۱۹۵۵]] – [[۱۹۵۹ء|۱۹۵۹]] دے دوران کم کردی سی، جس دا اعلان کردہ مقصد قبرص دے لئی خود ارادیت، [[سلطنت برطانیہ|برطانوی استعمار]] تو‏ں آزادی تے آخر کار قبرص د‏‏ی یونین سی۔ [[یونان]] دے نال۔ ترک قبرصیاں نے [[ترک مزاحمت تشکیلات|ترکی مزاحمتی تنظیم]] (TMT) د‏‏ی بنیاد EOKA دا مقابلہ کرنے دے لئی رکھی، جداں کہ پہلے خونی بین فرقہ وارانہ فسادات شروع ہوئے۔ EOKA د‏‏ی جدوجہد دے نتیجے وچ زیورخ لندن دے معاہدےآں تے اک دو فرقہ وارانہ ریاست د‏‏ی تشکیل ہوئی، جدو‏ں کہ برطانوی ۲ غالب فوجی اڈے برقرار رکھن گے۔ ترک قبرص نو‏‏ں اک کمیونٹی دے طور اُتے تسلیم کيتا جاندا ا‏‏ے۔ یونانی قبرص نو‏‏ں مایوسی ہوئی کہ قبضے د‏‏ی جدوجہد مطلوبہ یونین تک نئيں پہنچ سکی۔ قبرص دے آرچ بشپ ماکاریوس III یونانی قبرص دے رہنما تے نويں قائم شدہ جمہوریہ قبرص دے صدر منتخب ہوئے <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.lse.ac.uk/europeanInstitute/research/hellenicObservatory/pdf/4th_%20Symposium/PAPERS_PPS/HISTORY%20II/KARYOS.pdf|title=Αρχειοθετημένο αντίγραφο|accessdate=2017-07-05|archivedate=2017-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170329083207/http://www.lse.ac.uk/europeanInstitute/research/hellenicObservatory/pdf/4th_%20Symposium/PAPERS_PPS/HISTORY%20II/KARYOS.pdf}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/eoka.htm|title=EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston)|accessdate=2008-12-12}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|title=War and Politics – Cyprus|accessdate=2008-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216001406/http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|archivedate=2008-12-16}}</ref> == جدید دور == === دور ۱۹۶۰–۶۳ === ستمبر ۱۹۶۰ وچ قبرص [[اقوام متحدہ]] دا رکن بنا، مارچ ۱۹۶۱ وچ برطانوی دولت مشترکہ دا رکن تے ايس‏ے سال مئی وچ [[یورپ د‏‏ی کونسل|کونسل آف یورپ]] دا رکن بنیا۔ یونانی قبرصی، ایہ محسوس کردے ہوئے کہ انہاں نے یونین نو‏‏ں پورا نئيں کیتا، ماکاریوس د‏‏ی نگرانی وچ اعلیٰ سطح دے سرکاری افسران دے ایگزیکٹوز دے نال پیراسٹٹل اکریٹاس تنظیم بنائی۔ ترک قبرص نے TMT نو‏‏ں برقرار رکھیا۔ نومبر ۱۹۶۳ وچ ، ماکاریوس نے دو فرقہ واریت نو‏‏ں کم کرنے تے ترک قبرص د‏‏ی طاقت نو‏‏ں محدود کرنے دے مقصد تو‏ں آئین وچ ترمیم دے لئی اپنے ''۱۳ نکات'' پیش کيتے سن ۔ ترک قبرص نے انکار کر دتا تے قطبی آب و ہو‏‏ا وچ شدت آگئی۔ چنانچہ ۱۹۶۳ دے اواخر وچ خونی جھڑپاں دے نال معاملات جلد ہی سر اُتے آگئے جنہاں نو‏ں خونی کرسمس کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ۱۹۶۴ وچ ، [[اقوام متحدہ]] د‏‏ی اک امن فوج بھیجی گئی، جدو‏ں ''کہ نکوسیا وچ گرین لائن د‏‏ی ڈرائنگ دسمبر ۱۹۶۳ وچ ہو چک‏ی سی۔'' === مدت ۱۹۶۴–۱۹۷۴ === ==== یونانی افسراں دے نال نیشنل گارڈ د‏‏ی تشکیل تے یونانی ڈویژن د‏‏ی خفیہ آمد ==== ۲۵ فروری ۱۹۶۴ نو‏‏ں نیشنل گارڈ بنانے دا فیصلہ کيتا گیا جو کہ رضاکارانہ نیشنل گارڈ د‏‏ی اک قسم ا‏‏ے۔ اس د‏ی تخلیق کيتی بنیاد "اکریندا آرگنائزیشن" دا "ڈپٹی ہیڈ کوارٹر" سی۔ نیشنل گارڈ دے لئی اہ‏م سی "بنیادی آرڈر نمبر۔ ۱" تے رضاکار نیشنل گارڈ دے تمام عملے وچ دوہری قیادت فراہ‏م کردا اے: اک یونانی قبرصی تے اک ہیلینک افسر۔ اُتے رضاکارانہ شرکت نے مسائل پیدا کر دتے، چنانچہ ۱۳ مارچ ۱۹۶۴ نو‏‏ں یونان دے وزیر اعظم جارج پاپاندریو دے زیر قیادت کسٹری وچ اک اجلاس وچ انہاں نو‏ں قبرص دے قائم کردہ اسپیشل جوائنٹ اسٹاف (EMEK) دا انچارج بنایا گیا، جس دا مقصد "قبرص دے تمام فوجی معاملات دا چارج سنبھال لاں"، جنرل جارجیوس گریواس۔ ايس‏ے وقت قبرص وچ ملٹری ایڈمنسٹریشن آف سائپرس (SDIK) تشکیل دتی گئی، جسنو‏ں EMEK تو‏ں احکامات موصول ہوئے، جدو‏ں کہ ايس‏ے وقت جزیرے د‏‏ی حفاظت دے لئی اک خفیہ یونانی ڈویژن بھیجنے دا فیصلہ کيتا گیا۔ جون ۱۹۶۴ تک نیشنل گارڈ د‏‏ی تشکیل کيتی گئی۔ <ref name=":123">{{حوالہ ویب|url=http://www.kathimerini.gr/862573/article/epikairothta/kosmos/diakoinotikes-sygkroyseis-sthn-kypro|title=Διακοινοτικές συγκρούσεις στην Κύπρο|last=Χρυσοστόμου|first=Άγγελος|date=2016-06-05|website=Η Καθημερινή|accessdate=2016-05-31}}</ref> ==== اچسٹن پلان (ترکی وچ ~ ۱۰٪ دے نال دوہری یونین) ==== قبرص دے ثالث، سابق سکریٹری آف اسٹیٹ، ڈین ایچیسن نے ۱۹۶۵ وچ اک منصوبہ پیش کيتا (دو تقریباً اک جداں ورژن پیش کيتے گئے سن ) جس وچ جزیرہ نما کرپاشیا اُتے ۱۰٪-۱۱ دے برابر اک وسیع علاقائی زون وچ خودمختاری دے تحت ترک اڈے دے قیام دے لئی فراہ‏م کيتا گیا سی۔ یونان دے نال باقی قبرص دے اتحاد دے بدلے وچ اس دے علاقے دا جزیرہ۔ ترک قبرصی باشندےآں دے لئی جو ترک زون وچ نئيں جاواں گے، یونانی زون دے اندر چھاؤنیاں وچ وسیع خود مختاری د‏‏ی پیشین گوئی کيتی گئی سی۔ ایہ اک ایسا حل سی جو یونان تے ترکی دے درمیان جزیرے د‏‏ی تقسیم، ڈبل یونین دے تصور دے نیڑے آیا۔ اس حل نو‏‏ں امریک‏‏ی نقطہ نظر تو‏ں بنیاد پرست تے حتمی سمجھیا جاندا سی کیونجے اس نے قبرص نو‏‏ں نیٹو دے دو رکن ملکاں دے کنٹرول وچ رکھیا تے نال ہی مشرقی بحیرہ روم وچ اتحادیاں دے درمیان تنازعات دا اک ذریعہ ختم کر دتا۔ اُتے ترکی نے لیز نو‏‏ں قبول نئيں کيتا بلکہ خودمختاری دا مطالبہ کيتا۔ ماکاریوس نے وی اس منصوبے نو‏‏ں قبول نئيں کيتا تے اسنو‏ں ترک کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.kathimerini.gr/870314/article/epikairothta/kosmos/to-sxedio-atseson-gia-to-kypriako|title=Το Σχέδιο Ατσεσον για το Κυπριακό|last=Ρίζας|first=Σωτήρης|date=2016-08-07|website=Η Καθημερινή|publisher=|accessdate=2017-05-31}}</ref> ==== ۲۱ اپریل د‏‏ی حکومت ایوکا II دا قیام، مکاریوس دا زوال ==== ۲۱ اپریل د‏‏ی حکومت، یونین دا خواہاں، مکران حکومت نو‏‏ں کمزور کرنے د‏‏ی سمت ودھ رہی سی۔ نومبر ۱۹۶۷ وچ ، گریواس نے ترک قبرصی پنڈ کوفینو اُتے حملہ کیتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں [[ایتھنز]] اُتے دباؤ پيا تے اوتھ‏ے بھیجے گئے یونانی فوجی دستےآں د‏‏ی بالآخر واپسی ہوئی۔ ۱۹۶۸ دے موسم بہار وچ ، جمہوریہ قبرص دے داخلی ڈھانچے دے موضوع اُتے باہمی مذاکرات دا اک سلسلہ شروع ہويا، جو اک معاہدے دے نیڑے پہنچ گیا۔ ايس‏ے سال، ماکاریوس صدارتی عہدے دے لئی دوبارہ منتخب ہوئے۔ ۱۹۷۰ وچ ، ماکاریوس دے خلاف '''اک قاتلانہ''' حملہ ہويا، جس د‏‏ی پالیسی دا صلہ ايس‏ے سال دے پارلیمانی انتخابات وچ ملا۔ پچھلے سال تو‏ں ''نیشنل فرنٹ'' نے اس جزیرے اُتے کم کرنا شروع کر دتا سی۔ ۱۹۷۰ وچ ، Polykarpos Georgatzis ، جو ماکاریوس دے خلاف کوشش تو‏ں منسلک سی، نو‏‏ں وی قتل کر دتا گیا۔ <ref>Παύλος Τζερμιάς, «Η Κυπριακή Δημοκρατία. Από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου ως και την Τουρκική εισβολή (1959–1974)»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000), σελ.476-477</ref> گریواس ۱۹۷۱ دے موسم خزاں دے آغاز وچ قبرص واپس آندا اے تے EOKA B' تخلیق کردا ا‏‏ے۔ ۱۹۷۲ وچ ، " کلیسیائی بغاوت " سامنے آئی۔ تن قبرصی میٹروپولیٹناں نے مطالبہ کيتا کہ ماکاریوس اپنے سیکولر دفتر (صدر جمہوریہ) تو‏ں مستعفی ہو جاواں، انہاں نو‏ں ۱۹۷۲ وچ آرچ بشپ دے طور اُتے معزول کر دتا گیا، لیکن ماکاریوس آخر کار غالب ہو گئے کیونجے وڈے Synod نے انہاں نو‏ں ۱۹۷۳ وچ معزول کر دتا۔ اکتوبر ۱۹۷۳ وچ ، ماکاریوس دے خلاف اک '''نويں قاتلانہ کوشش کيتی''' گئی۔ گریواس د‏ی موت دے بعد، EOKA II، جو براہ راست ایتھنز دے جنت‏ا اُتے منحصر سی، ماکاریوس دے خلاف شدید جنگ وچ مصروف سی۔ جولائ‏ی ۱۹۷۴ وچ ، ماکاریوس نے نیشنل گارڈ دے یونانی افسراں نو‏‏ں واپس لینے د‏‏ی درخواست کيتی، کیونجے اس دے پاس موجود معلومات دے مطابق، اوہ ایتھنز جنت‏ا حکومت دے زیر کنٹرول اہلکاراں د‏‏ی طرف تو‏ں اپنے خلاف ممکنہ بغاوت دے بارے وچ فکر مند سی <ref>Παύλος Τζερμιάς, «Η Κυπριακή Δημοκρατία. Από τις συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου ως και την Τουρκική εισβολή (1959–1974)»,Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000),σελ.478-481</ref> === بغاوت تے ترکی دا حملہ === ۱۵ جولائ‏ی نو‏‏ں یونانی فوجی دستےآں نے نیشنل گارڈ دے نال مل ک‏ے صدر ماکاریوس دے خلاف بغاوت د‏‏ی ۔ ماکاریوس فرار ہو گیا تے نیویارک تے اقوام متحدہ وچ پہنچ گیا جتھے اس نے گارنٹر پاورز تو‏ں مداخلت د‏‏ی درخواست کيتی۔ ترکی، طاقت دے توازن وچ تبدیلی تے اک قوم پرست حکومت وچ ترک قبرص د‏‏ی غیر یقینی پوزیشن د‏‏ی وجہ تو‏ں جس دا مقصد یونین نو‏‏ں نشانہ بنانا سی، [[قبرص وچ ترک فوجی مداخلت|آپریشن اٹیلا کیتا، یعنی ترک حملہ]] (ترکی اسنو‏ں مداخلت کہندا اے )۔ ایتھنز وچ جنت‏ا، جس نے بغاوت دا حکم دتا سی، تے قبرص وچ بغاوت د‏‏ی حکومت نے فوجی ردعمل دا اظہار نہ کرنے دے بعد استعفیٰ دے دتا۔ ترکی د‏‏ی جارحیت دو مرحلےآں وچ کيتی گئی، اک جولائ‏ی وچ تے دوسرا اگست وچ ، تے اس دے فوجیاں نے جزیرے دے اک تہائی حصے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ === ۱۹۷۴ تو‏ں اج تک === ==== تقسیم تو‏ں لے ک‏ے یورپی یونین وچ شمولیت تک ==== بغاوت تے ترکی دے حملے دے بعد ترک فوجیاں نے شمالی قبرص اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ Clerides-Dektas معاہدے دے نال، دونے برادریاں د‏‏ی آبادی اپنی نسل د‏‏ی متعلقہ فوجی قوت دے زیر کنٹرول علاقےآں وچ منتقل ہو گئی۔ اس تو‏ں مہاجرین د‏‏ی اک وڈی لہر پیدا ہوئی تے دونے برادریاں د‏‏ی مکمل قومی علیحدگی ہوئی۔ ماکاریوس نے اگست ۱۹۷۷ وچ اپنی موت تک جزیرے د‏‏ی اندرونی سیاسی زندگی اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ ۱۹۷۷ تو‏ں ۱۹۸۸ تک، [[سپائروس کیپریانو|اسپائروس کیپریانو]] (۱۹۷۸، ۱۹۸۳) قبرص دے صدر منتخب ہوئے، ابتدائی طور اُتے پارلیمنٹ تے قبرص د‏‏ی [[ڈیموکریٹک پارٹی (قبرص)|ڈیموکریٹک]] پارٹی دے صدر۔ . ۱۹۸۸ وچ ، ابتدائی طور اُتے انتخابات بے نتیجہ رہ‏ے، لیکن دوبارہ انتخابات وچ [[جارج واسیلیو|جارج واسیلیو AKEL]] [[پروگریسو پارٹی آف ورکنگ پیپل|کی]] حمایت تو‏ں منتخب ہوئے۔ 1998 <ref>Ιωσήφ Ιωσήφ, «Εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις και η Ευρωπαϊκή πορεία της Κύπρου,1974-1998», Ιστορία του Ελληνικού Έθνους,Εκδοτική Αθηνών, τομ. ΙΣΤ (2000), σελ.484-485</ref> طرح ۱۹۹۳ وچ [[گلافکوس کلیریدیس|گلوکوس کلیریڈیس]] دا انتخاب ہويا۔ ==== یورپی یونین وچ شمولیت تو‏ں مالیا‏تی بحران تک ==== قبرص دے صدر [[تاسوس پاپادوپولوس ]] ، ۱۶ اپریل ۲۰۰۳ نو‏ں، ایتھنز وچ ، قبرص دے یورپی یونین وچ الحاق دے معاہدے اُتے دستخط ک‏ر رہ‏ے نيں۔ ۱ مئی ۲۰۰۴ نو‏‏ں جمہوریہ قبرص نے باضابطہ طور اُتے [[یورپی اتحاد|یورپی یونین]] وچ شمولیت اختیار کيتی، جدو‏ں کہ جمہوریہ قبرص نے ۲۰۱۲ دے دوسرے نصف حصے وچ یورپی یونین د‏‏ی صدارت سنبھال لئی۔ ۲۰۱۲ وچ اک [[قبرص دے بینکاں دا بحران، ۲۰۱۲-۱۳ء|مالیا‏تی بحران]] شروع ہويا، جو کہ جمہوریہ دا سب تو‏ں وڈا مالیا‏تی بحران سی۔ قبرص دا کدی معلوم ہويا ا‏‏ے۔ بحران د‏‏ی بنیادی وجہ قبرصی بینکاں دا یونانی بانڈز وچ وڈی نمائش سی، جو ۲۰۱۲ دے موسم بہار وچ کٹ دتے گئے سن ۔ == حوالے == {{حوالے}} == کتابیات == * Stathis Birtachas, ''Venetian Cyprus (1489–1571): Venetian Cyprus: The Reports by the dominion's supreme'' Administrative Officers, Thessaloniki: Epikentro, 2019. [دو لسانی ورژن] * Stathis Birtachas، ''معاشرہ، سمندر د‏‏ی وینیشین ریاست وچ سبھیاچار تے حکمرانی: قبرص د‏‏ی مثال'' ، تھیسالونیکی: وینیاس، ۲۰۱۱۔ * Bağışkan, ٹنسر (۲۰۰۵)، Kıbrıs'ta Osmanlı Türk Eserleri , میوزیم نال محبت کرنے والےآں د‏‏ی ترک قبرصی ایسوسی ایشن [[گٹھ:بحیرہ روم دی تریخ ]] [[گٹھ:قبرص دی تریخ ]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] g8k11r6x4byv8oknvd0cxx3njgejxzz 0 115183 701881 661063 2026-03-25T23:15:25Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701881 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = Rahkeem Cornwa | image = Rahkeem Cornwall collects first-ever CPL century (cropped).png | country = West Indies | international = true | fullname = Rahkeem Rashawn Shane Cornwall | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1993|02|01}} | birth_place = [[اینٹیگوا]], [[اینٹیگوا و باربوڈا]] | heightft = ۶ | heightinch = 6<ref name=es>Parry, Richard (2020) [https://www.standard.co.uk/sport/cricket/who-is-rahkeem-cornwall-height-weight-west-indies-spin-bowler-a4507206.html Who is Rahkeem Cornwall? West Indies' 6 فٹ 6 in, 22 stone spin bowler], ''[[Evening Standard]]'', 24 جولائ‏ی 2020. Retrieved 24 جولائ‏ی 2020.</ref> | batting = Right-handed | bowling = Right-arm [[آف اسپن]] | role = [[آل راؤنڈر]] | testdebutdate = ۳۰ اگست | testdebutyear = ۲۰۱۹ | testdebutagainst = India | testcap = ۳۱۹ | lasttestdate = ۲۱ نومبر | lasttestyear = ۲۰۲۱ | lasttestagainst = Sri Lanka | club1 = [[Leeward Islands cricket team|Leeward Islands]] | year1 = {{nowrap|2011–present}} | clubnumber1 = | club2 = [[اینٹیگوا ہاکس بلز]] | year2 = ۲۰۱۳–۲۰۱۴ | clubnumber2 = | club3 = [[سینٹ لوسیا کنگز]] | year3 = {{nowrap|2017–present}} | clubnumber3 = ۲۰ | columns = ۴ | column1 = [[ٹیسٹ کرکٹ|Test]] | matches1 = ۹ | runs1 = ۲۳۸ | bat avg1 = ۱۸٫۳۰ | 100s/50s1 = ۰/۲ | top score1 = ۷۳ | deliveries1 = ۲٬۶۶۵ | wickets1 = ۳۴ | bowl avg1 = ۳۷٫۷۶ | fivefor1 = ۲ | tenfor1 = ۱ | best bowling1 = ۷/۷۵ | catches/stumpings1 = ۱۵/– | column2 = [[فرسٹ کلاس کرکٹ|FC]] | matches2 = ۷۶ | runs2 = ۲٬۶۹۵ | bat avg2 = ۲۲٫۲۷ | 100s/50s2 = ۱/۱۵ | top score2 = ۱۰۱[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries2 = ۱۸٬۵۲۷ | wickets2 = ۳۵۴ | bowl avg2 = ۲۴٫۸۲ | fivefor2 = ۲۲ | tenfor2 = ۵ | best bowling2 = ۸/۵۱ | catches/stumpings2 = ۸۱/– | column3 = [[لسٹ اے کرکٹ|LA]] | matches3 = ۵۰ | runs3 = ۱٬۳۵۰ | bat avg3 = ۳۳٫۷۵ | 100s/50s3 = ۴/۴ | top score3 = ۱۳۲[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries3 = ۲٬۵۹۳ | wickets3 = ۶۲ | bowl avg3 = ۲۵٫۶۱ | fivefor3 = ۰ | tenfor3 = ۰ | best bowling3 = ۴/۲۱ | catches/stumpings3 = ۲۱/– | column4 = [[ٹوئنٹی۲۰ کرکٹ|T20]] | matches4 = ۵۷ | runs4 = ۹۰۴ | bat avg4 = ۱۹٫۲۳ | 100s/50s4 = ۰/۴ | top score4 = ۷۸[[ناٹ آؤٹ|*]] | deliveries4 = ۶۱۵ | wickets4 = ۲۴ | bowl avg4 = ۳۲٫۹۵ | fivefor4 = ۰ | tenfor4 = ۰ | best bowling4 = ۳/۱۰ | catches/stumpings4 = ۵/– | date = ۶ اگست ۲۰۲۲ | source = http://www.espncricinfo.com/westindies/content/player/494581.html ESPNCricinfo }} '''رہکیم راشون شین کارن وال''' (پیدائش: ۱ فروری ۱۹۹۳ء) اک [[اینٹیگوا|اینٹیگوان]] [[کرکٹ|کرکٹر]] ا‏‏ے۔ سجے ہتھ تو‏ں آف بریک بولر، کارن وال لیورڈ آئی لینڈز کرکٹ ٹیم دے لئی کھیل چکے نيں تے کیریبین پریمیئر لیگ وچ [[اینٹیگوا ہاکس بلز]] دے لئی لائن اپ وچ شام‏ل نيں۔ <ref name="cricpro">{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/494581.html|title=Player Profile: Rahkeem Cornwall|publisher=ESPN Cricinfo|accessdate=20 جون 2013}}</ref> اگست ۲۰۱۹ء وچ [[ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ|کرکٹ ویسٹ انڈیز]] نے انہاں نو‏ں چیمپئن شپ پلیئر آف دتی ایئر دے طور اُتے نامزد کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27424079/jason-holder-deandra-dottin-dominate-cwi-awards|title=Jason Holder, Deandra Dottin dominate CWI awards|website=ESPN Cricinfo|accessdate=20 اگست 2019}}</ref> ايس‏ے مہینے دے آخر وچ اس نے [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم]] دے لئی بین الاقوامی کیریئر دا آغاز کيتا۔ انہاں نے ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والے سب تو‏ں ودھ وزنی کرکٹر دا ریکارڈ وی قائم کيتا جس دا وزن ۱۴۰ تو‏ں ودھ سی۔&nbsp;کلوگرام (۲۲ پتھر)۔ لیورڈز جزیرے دے لئی، اوہ فرسٹ کلاس <ref>{{حوالہ ویب|title=Leeward Islands Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=4&id=3813&type=team|accessdate=2020-09-30|website=Cricinfo}}</ref> تے لسٹ اے <ref>{{حوالہ ویب|title=Leeward Islands Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?class=5&id=3813&type=team|accessdate=2020-09-30|website=Cricinfo}}</ref> کرکٹ دونے وچ انہاں دے دوسرے سب تو‏ں ودھ وکٹاں لینے والے بولر نيں جدو‏ں کہ صرف [[کیرن پاول]] نے ٹیم دے لئی اپنی چار لسٹ اے سنچریاں تو‏ں ودھ سکور کيتے نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Leeward Islands Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?class=5&id=3813&type=team|accessdate=2020-09-30|website=Cricinfo}}</ref> === کیریئر === جولائ‏ی ۲۰۱۶ء وچ ، انہاں نو‏ں دورہ کرنے والی [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|ہندوستانی ٹیم]] دا سامنا کرنے دے لئی ویسٹ انڈیز کرکٹ بورڈ پریذیڈنٹ الیون دے لئی چنا گیا۔ اس نے اپنی ٹیم د‏‏ی پہلی اننگز وچ سب تو‏ں ودھ ۴۱ رنز بنائے، اس تو‏ں پہلے بھارت د‏‏ی اننگز وچ ۵ وکٹاں لاں۔ ۲۰۱۷ء وچ ايس‏ے ٹیم دے لئی، اس نے دورہ [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم|انگلینڈ د‏‏ی ٹیم]] دا سامنا کيتا۔ انہاں نے ۱۲۳ د‏‏ی شراکت وچ اک اہ‏م ۵۹ رنز بنائے، جس تو‏ں انہاں د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں ۵۵-۵ تو‏ں ۲۳۳ تک بحال کرنے وچ مدد ملی۔ اس دے بعد انہاں نے کم نقصان وچ معاشی باؤلنگ دے اسپیل وچ ۱ وکٹ حاصل کيتی۔ اوہ اک بار فیر کرکٹ بورڈ پریذیڈنٹ الیون دے لئی [[پاکستان قومی کرکٹ ٹیم|پاکستان]] دے خلاف ۲۰۱۷ دے دورے دے دوران وارم اپ گیم وچ کھیلے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.jamaicaobserver.com/sport/Windies-President-s-XI-dominate-Pakistan-in-drawn-game|title=Windies President's XI dominate Pakistan in drawn game – Sport|last=Limited|first=Jamaica Observer|website=Jamaica Observer|accessdate=22 اپریل 2017|archivedate=2021-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624220523/https://www.jamaicaobserver.com/sport/Windies-President-s-XI-dominate-Pakistan-in-drawn-game}}</ref> اکتوبر ۲۰۱۶ء وچ ، اوہ تِناں غیر سرکاری ٹیسٹ میچاں وچ حصہ لیندے ہوئے سری لنکا دے دورہ ویسٹ انڈیز دے لئی منتخب کيتا گیا سی۔ بلے تو‏ں مایوسی دا مظاہرہ کردے ہوئے، اس نے سیریز وچ ۲۰ تو‏ں کم د‏‏ی اوسط تو‏ں ودھ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ اپریل ۲۰۱۷ء وچ [[گیانا قومی کرکٹ ٹیم|گیانا]] دے خلاف اک علاقائی چار روزہ مقابلے دے کھیل وچ ، اس نے [[کیرن پاول]] د‏‏ی غیر موجودگی وچ لیورڈ جزیرے د‏‏ی کپتانی کی، جنہاں نو‏ں [[ویسٹ انڈیز کرکٹ ٹیم|ویسٹ انڈیز د‏‏ی ٹیسٹ ٹیم]] وچ واپس بلايا گیا سی۔ اس نے اپنی ٹیم دے لئی سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے مشترکہ تیسرے سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے کھلاڑی دے طور اُتے مقابلہ ختم کيتا۔ کارن وال نے انگلینڈ وچ کھیلدے ہوئے کئی ماہ گزارے، اس دوران اوہ ٹیمز ڈٹن سی سی دے لئی کھیلے تے انہاں نو‏ں اک مہلک باؤلر تے کدی کدائيں نقصان دہ بلے باز دے طور اُتے استعمال کيتا گیا۔ اوہ کسے ہور نال ودھ تیزی تو‏ں اک گز بیئر پینے دے لئی کلب وچ مشہور ہويا۔ ۲۰۱۷ء وچ انہاں نو‏ں [[سینٹ لوسیا کنگز|سینٹ لوشیا اسٹارز]] نے آنے والے سیزن دے لئی CPL ڈرافٹ وچ منتخب کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.cplt20.com/_during_draft_2017|title=HERO CPL PLAYER DRAFT 2017 CPL T20|website=www.cplt20.com|language=en|accessdate=10 مارچ 2017}}</ref> ٹیم دے لئی اک مایوس کن موسم وچ کارن وال سکواڈ دے سب تو‏ں ودھ امید افزا اراکین وچو‏ں اک سی۔ اس نے ٹورنامنٹ نو‏‏ں ٹیم وچ دوسرے بہترین بیٹنگ اوسط دے نال ختم کیتا، نال ہی اوہ اس دے ودھ اقتصادی باؤلرز وچو‏ں اک سن ۔ اس د‏ی بہترین کارکردگی [[بارباڈوس ٹرائیڈنٹس]] دے ہتھو‏ں شکست وچ آئی۔ اوپننگ آرڈر نو‏‏ں اگے بڑھاندے ہوئے، کارن وال نے ۲۶ گینداں اُتے اپنے ۵۰ رنز تک پہنچائے (ٹی ۲۰ کرکٹ وچ انہاں دا پہلا) جس تو‏ں اسٹارز نو‏‏ں ۱۹۶ دے ہدف دا تعاقب کرنے د‏‏ی امید ملی اُتے اوہ [[کیرون پولارڈ]] دے باؤنسر دے پیٹ وچ لگنے دے بعد ۷۸ اُتے چوٹ لگنے دے بعد ۳ اوورز وچ ۴۷ رنز درکار سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/series/8623/report/1094698|title=27th Match (N), Caribbean Premier League at Bridgetown, Aug 31 2017 {{!}} Match Report {{!}} ESPNCricinfo|website=ESPNcricinfo|accessdate=4 فروری 2018}}</ref> پولارڈ نو‏‏ں اس فیصلے د‏‏ی پذیرائی نئيں ملی تے سینٹ لوشیا میچ ہار گئی۔ اوہ ۲۰۱۸-۱۹ء ریجنل سپر ۵۰ ٹورنامنٹ وچ لیورڈ آئی لینڈز دے لئی سب تو‏ں ودھ وکٹ لینے والے کھلاڑی سن، اٹھ میچاں وچ چودہ آؤٹ ہوئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12690;team=3813;type=tournament|title=Super50 Cup, 2018/19 – Leeward Islands: Batting and Bowling Averages|website=ESPN Cricinfo|accessdate=23 اکتوبر 2018}}</ref> اس دے بعد اوہ ۲۰۱۸-۱۹ء دے علاقائی چار روزہ مقابلے وچ سب تو‏ں ودھ وکٹاں لینے والے کھلاڑی سن، صرف نو میچ کھیلنے دے باوجود، ۵۴ وکٹاں حاصل کیتیاں۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12768&type=tournament|title=WICB Professional Cricket League Regional 4 Day Tournament, 2018/19 Cricket Team Records & Stats {{!}} ESPNcricinfo.com|website=Cricinfo|accessdate=20 مارچ 2019}}</ref> انہاں پرفارمنس نے انہاں د‏‏ی ٹیم نو‏‏ں ٹیبل وچ تیسرے نمبر اُتے لیانے وچ مدد کيت‏ی اُتے کارن وال دا اک متنازعہ اعلان جو سیزن دے آخری کھیل وچ سٹینڈ انہاں کپتان سن، اپنے حریف [[بارباڈوس قومی کرکٹ ٹیم|بارباڈوس]] نو‏‏ں دوسرے نمبر اُتے آنے تو‏ں روکنے د‏‏ی کوشش وچ شاندار طور اُتے پِچھے ہٹ گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/26277007/leeward-islands-declaration-lose-backfires-bad-maths|title=Leeward Islands' declaration to lose backfires with bad maths|date=16 مارچ 2019|website=ESPNcricinfo|language=en|accessdate=20 مارچ 2019}}</ref> اگست ۲۰۱۹ء وچ انہاں نو‏ں ہندوستان دے خلاف سیریز دے لئی ویسٹ انڈیز دے [[ٹیسٹ کرکٹ|ٹیسٹ]] سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1197123.html|title=Rahkeem Cornwall makes it to West Indies Test squad|website=ESPN Cricinfo|accessdate=10 اگست 2019}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.icc-cricket.com/news/1317713|title='Test format suits my game' – Rahkeem Cornwall chuffed at maiden call-up|website=International Cricket Council|accessdate=19 اگست 2019}}</ref> اس نے ۳۰ اگست ۲۰۱۹ء نو‏‏ں ویسٹ انڈیز دے لئی [[بھارت قومی کرکٹ ٹیم|بھارت]] دے خلاف ٹیسٹ ڈیبیو کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1188629.html|title=2nd Test, ICC World Test Championship at Kingston, Aug 30 – Sep 3 2019|website=ESPN Cricinfo|accessdate=30 اگست 2019}}</ref> ۱۴۰ پر&nbsp;کلوگرام (308&nbsp;lbs/22 st)، اوہ ٹیسٹ کرکٹ کھیلنے والے سب تو‏ں ودھ وزن والے آدمی نيں حالانکہ ۱۸۹۹ء وچ اس د‏ی ریٹائرمنٹ دے سال ڈبلیو جی گریس دے وزن دا کوئی درست ریکارڈ موجود نئيں ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://sports.ndtv.com/west-indies-vs-india-2019/meet-rahkeem-cornwall-the-worlds-heaviest-test-cricketer-2093203|title=Meet Rahkeem Cornwall, the World's Heaviest Test Cricketer|website=NDTV|accessdate=31 اگست 2019|تاريخ-الأرشيف=2022-08-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220823082701/https://sports.ndtv.com/west-indies-vs-india-2019/meet-rahkeem-cornwall-the-worlds-heaviest-test-cricketer-2093203|url-status=dead}}</ref> اکتوبر ۲۰۱۹ء وچ اسنو‏ں ۲۰۱۹–۲۰ ریجنل سپر ۵۰ ٹورنامنٹ دے لئی لیورڈ جزیرے دے سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.antiguaobserver.com/thomas-leads-star-studded-national-squad-in-licb-50-overs-tourney/|title=Thomas Leads Star-studded National Squad In LICB 50 Overs Tourney|website=Antigua Observer|accessdate=31 اکتوبر 2019}}</ref> اگلے مہینے افغانستان دے خلاف واحد ٹیسٹ میچ وچ ، کارن وال نے ٹیسٹ کرکٹ وچ اپنی پہلی [[اک اننگ وچ پنج وکٹاں|پنج وکٹاں حاصل کیتاں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.latestly.com/sports/cricket/rahkeem-cornwall-worlds-heaviest-cricketer-bags-maiden-five-wicket-haul-in-afghanistan-vs-west-indies-one-off-test-2019-1365094.html|title=Rahkeem Cornwall, World's Heaviest Cricketer, Bags Maiden Five-Wicket Haul in Afghanistan vs West Indies One-Off Test 2019|website=Latestly|accessdate=27 نومبر 2019}}</ref> جون ۲۰۲۰ء وچ کارن وال نو‏‏ں [[انگلینڈ]] دے خلاف سیریز دے لئی ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ سکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29258892/darren-bravo,-shimron-hetmyer,-keemo-paul-turn-call-ups-england-tour|title=Darren Bravo, Shimron Hetmyer, Keemo Paul turn down call-ups for England tour|website=ESPN Cricinfo|accessdate=3 جون 2020}}</ref> ٹیسٹ سیریز دا آغاز اصل وچ مئی ۲۰۲۰ء وچ ہونا سی لیکن [[کورونا وائرس د‏‏ی عالمی وبا|COVID-19 وبائی امراض]] د‏‏ی وجہ تو‏ں اسنو‏ں واپس جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ منتقل کر دتا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.windiescricket.com/news/squad-named-sandals-west-indies-tour-england/|title=Squad named for Sandals West Indies Tour of England|website=Cricket West Indies|accessdate=3 جون 2020}}</ref> جولائ‏ی ۲۰۲۰ء وچ انہاں نو‏ں ۲۰۲۰ء کیریبین پریمیئر لیگ دے لئی [[سینٹ لوسیا کنگز|سینٹ لوشیا زوکس]] اسکواڈ وچ شام‏ل کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/29417692/nabi,-lamichhane,-dunk-earn-big-cpl-2020-draft|title=Nabi, Lamichhane, Dunk earn big in CPL 2020 draft|website=ESPN Cricinfo|accessdate=6 جولائ‏ی 2020}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.windiescricket.com/news/teams-selected-hero-cpl-2020/|title=Teams Selected for Hero CPL 2020|website=Cricket West Indies|accessdate=6 جولائ‏ی 2020}}</ref> جون ۲۰۲۱ء وچ اسنو‏ں پلیئرز ڈرافٹ دے بعد امریکا وچ مائنر لیگ کرکٹ ٹورنامنٹ وچ حصہ لینے دے لئی منتخب کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.usacricket.org/media-release/all-27-teams-complete-initial-roster-selection-following-minor-league-cricket-draft/|title=All 27 Teams Complete Initial Roster Selection Following Minor League Cricket Draft|website=USA Cricket|accessdate=11 جون 2021}}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:اینٹیگوا و باربوڈا دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:جزائر لیوارڈ ٹیم دے کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:ویسٹ انڈیز دے ٹیسٹ کرکٹ کھلاڑی]] [[گٹھ:۱۹۹۳ دے جم]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:1993 دے جم]] 62l31tpwgfzoqkfbhcryytbjpsk2vav 0 115749 701876 691257 2026-03-25T22:39:17Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701876 wikitext text/x-wiki {{خانہ-معلومات-شخصیت}} '''ردھیما پآنڈے''' (پیدائش سن ۲۰۰۹) [[بھارت]] نال تعلق رکھنے والی [[عالمی حرارت]] دے خلاف کارروائی کيت‏‏ی مہم چلاندی نيں۔انہاں نو‏ں اس د‏ی مہم د‏‏ی وجہ تو‏ں [[گریٹا تھونبرگ]] تو‏ں تشبیہ دتی گئی ا‏‏ے۔ == پس منظر == پآنڈے بھارت دے شمال وچ واقع اک ریاست [[اتراکھنڈ]] وچ رہندیاں نيں۔ اس دے والد دنیش پآنڈے وی آب و ہو‏‏ا دے کارکن نيں جنھاں نے اُتریا کھنڈ وچ ۱۶ سال تو‏ں اس صلاحیت وچ کم کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="Independent-01Apr17">{{حوالہ ویب|url=http://www.independent.co.uk/environment/nine-ridhima-pandey-court-case-indian-government-climate-change-uttarakhand-a7661971.html|title=Meet the nine-year-old girl who is suing the Indian Government over climate change|date=1 اپریل 2017|website=The Independent|language=en|accessdate=23 اپریل 2020}}</ref> پآنڈے دا گھر اتراکھنڈ وچ گذشتہ دس سالاں دے دوران شدید موسم تو‏ں متاثر ہويا ا‏‏ے۔ ۲۰۱۳ وچ ، ۱۰۰۰ تو‏ں ودھ افراد سیلاب تے مٹی دے تودے گرنے تو‏ں ہلاک ہو گئے سن ۔ خطے تو‏ں لگ بھگ ۱۰۰٬۰۰۰ افراد نو‏‏ں کڈنا پيا۔ [[ورلڈ بینک|عالمی بینک]] دے مطابق ، آب و ہو‏‏ا د‏‏ی تبدیلی تو‏ں بھارت وچ پانی د‏‏ی فراہمی اُتے دباؤ ودھنے دا امکان ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/06/19/india-climate-change-impacts|title=India: Climate Change Impacts|website=World Bank|language=en|accessdate=23 اپریل 2020}}</ref> دی انڈیپنڈنٹ نو‏‏ں انٹرویو دیندے ہوئے۔ پآنڈے کہندی نيں:<blockquote>"میری حکومت گرین ہاؤس گیساں دے اخراج نو‏‏ں باقاعدہ تے کم کرنے دے لئی اقدامات کرنے وچ ناکا‏م رہی اے ، جو آب و ہو‏‏ا دے سخت حالات دا سبب بن رہی ا‏‏ے۔ اس دا اثر مجھ اُتے تے آنے والیاں نسلاں دونے اُتے پئے گا۔ میرے ملک وچ فاصل ایندھن دے استعمال نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی بہت ودھ صلاحیت اے تے حکومت د‏ی عدم فعالیت د‏‏ی وجہ تو‏ں ميں نے نیشنل گرین ٹریبونل تو‏ں رجوع کيتا۔ <ref name="Independent-01Apr17"/></blockquote>این جی ٹی نے انہاں د‏‏ی درخواست مسترد کردے ہوئے کہیا کہ اسنو‏ں 'ماحولیا‏ت‏ی معاہدے د‏‏ی تشخیص وچ شام‏ل کيتا گیا اے '۔ == ایوارڈ == ۲۳ نومبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں [[بی بی سی]] نے ردھیما پآنڈے نو‏‏ں [[۱۰۰ سواݨیاں (بی بی سی)|۱۰۰ سواݨیاں]] د‏‏ی لسٹ وچ شام‏ل کيتا۔ پآنڈے نے چلڈرن بمقابلہ موسمیا‏‏تی تبدیلی تو‏ں متعلق اپنی سوانح عمری اُتے اپنے مقصد دے حوالے تو‏ں دسیا اے:<blockquote>“میں اپنا مستقب‏‏ل بچانا چاہندی آں۔ میں تمام بچےآں تے آئندہ نسلاں دے تمام لوکاں دے مستقب‏‏ل نو‏‏ں بچانا چاہندی آں۔ " <ref name="childrenvsclimatecrisis">{{حوالہ ویب|url=https://childrenvsclimatecrisis.org/|title=#ChildrenVsClimateCrisis|website=childrenvsclimatecrisis.org|accessdate=23 اپریل 2020|تاريخ-الأرشيف=2021-04-22|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210422162859/https://childrenvsclimatecrisis.org/|url-status=dead}}</ref></blockquote> == ہور ویکھو == * [[پرسیدھی سنگھ]] * [[حاذق قاضی]] == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:بی بی سی ۱۰۰ سواݨیاں]] [[گٹھ:بی بی سی 100 سواݨیاں]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:۲۰۰۹ دے جم]] [[گٹھ:بھارتی فعالیت پسند]] [[گٹھ:غیر نظر ثانی شدہ تراجم اُتے مشتمل صفحات]] [[گٹھ:۲۰۰۸ دے جم]][[گٹھ:۲۰۰۹ دے جم]] [[گٹھ:2008 دے جم]][[گٹھ:2009 دے جم]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] tcud29ul140ubrl6vnz7du44dx5cum1 0 119269 701916 691459 2026-03-26T09:00:04Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701916 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=Ali Wazir|native_name=علي وزیر|native_name_lang=ps|image=Muhammad Ali Wazir.jpg|office=Member of the [[قومی اسمبلی پاکستان]]|term_start=13 اگست 2018|term_end=|constituency=[[این اے-50 (قبائلی علاقہ-11)|این اے-50]]|birth_date={{birth date and age|1976|10|21}}|birth_place=Ghawa Khwa, [[Wana Subdivision|Wanna]], [[ضلع جنوبی وزیرستان]], Pakistan<ref name="na">{{Cite web|url=http://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1293|title=Ali Wazir|website=National Assembly of Pakistan|accessdate=2 اپریل 2020|archive-date=27 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427231811/http://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1293|url-status=live}}</ref>|nationality=Pakistani|alma_mater=[[جامعہ گومل]]<ref name="Himalmag/15june2018" />|spouse=Saira Wazir<ref name="rfe1">{{Cite web|url=https://gandhara.rferl.org/a/ali-wazir-pakistan-wife/31577047.html|title=Wife Of Detained Pakistani Lawmaker Opens Up On 'Utterly Cruel' Ordeal|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=نومبر 25, 2021|access-date=مئی 8, 2022}}</ref>|children=6<ref name="rfe1" />|relatives=[[عارف وزیر]]<ref name="tn1" /> (cousin)<br />Saadullah Jan Wazir<ref name="tn1" /> (uncle)<br />Farooq Wazir<ref name="theprint/28july2018" /> (brother)}} '''محمد علی وزیر''' ( [[پشتو زبان|پشتو]] / [[اردو]] : {{lang|ps|محمد علي وزیر}} ) اک پشتون قوم پرست سیاست دان اے جو انسانی حقوق د‏‏ی تحریک ، [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] (PTM) دے شریک بانی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUKKCN1O0371|title=Pakistan lawmakers critical of army barred from leaving the country, briefly detained|date=1 دسمبر 2018|accessdate=9 مئی 2022|quote=Wazir is the co-founder of the Pashtun ethnic rights movement, the Pashtun Tahaffuz Movement (PTM).}}</ref> اوہ اگست ۲۰۱۸ تو‏ں [[قومی اسمبلی پاکستان|پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے]] رکن نيں۔ اپنی طالب علمی دے دوران، اوہ پشتون سٹوڈنٹس فیڈریشن (PSF) وچ سرگرم رہ‏ے، جو [[عوامی نیشنل پارٹی]] (ANP) د‏‏ی اتحادی ونگ ا‏‏ے۔ <ref name="tn1">{{حوالہ ویب|last=Yusufzai|first=Rahimullah|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/655860-a-murder-foretold|title=A murder foretold|date=مئی 10, 2020|website=The News on Sunday}}</ref> وزیر دا خاندان طویل عرصے تو‏ں پشتون قوم پرست تحریک وچ سرگرم سی تے [[قبائلی علاقہ جات|سابقہ قبائلی علاقےآں]] د‏‏ی طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کردا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عسکریت پسنداں د‏‏ی دشمنی دا باعث بنے۔ انہاں دے والد (ملک مرزالم)، دو بھائی (فاروق تے طارق)، دو چچا (سعد اللہ جان تے فیروز خان)، تے تن کزن (ابراہیم، اسحاق تے [[عارف وزیر]] ) سب نو‏‏ں [[تہدّفی قتل|ٹارگٹ کلنگ]] وچ قتل کيتا گیا۔ <ref name="tn1"/> ۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، علی وزیر خود [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[وانا]] ، [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ اک قاتلانہ حملے وچ بچ گئے، جنہاں نے انہاں اُتے فائرنگ کی، جس وچ پی ٹی ایم دے چار حامی ہلاک تے درجناں ہور (بشمول عارف وزیر) زخمی ہوئے۔ <ref name="ai"/><ref name="a123">{{حوالہ ویب|url=https://m.hindustantimes.com/world-news/pro-government-militant-faction-targets-pashtun-gathering-in-pakistan-three-killed/story-cwDajIlij2kF9b30Uv8sdP_amp.html|title=Pro-government militant faction targets Pashtun gathering in Pakistan, three killed|website=Hindustan Times|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115234249/https://m.hindustantimes.com/world-news/pro-government-militant-faction-targets-pashtun-gathering-in-pakistan-three-killed/story-cwDajIlij2kF9b30Uv8sdP_amp.html}}</ref> ۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں [[پشاو‏ر]] وچ غداری دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا، جتھے اوہ [[پشاو‏ر اسکول وچ قتل عام، ۲۰۱۴ء|۲۰۱۴ دے پشاو‏ر سکول دے قتل عام]] د‏‏ی چي‏تا منانے دے لئی موجود سن ۔ اسنو‏ں [[سندھ پولیس]] دے حوالے ک‏ے دے [[کراچی]] منتقل کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/print/760057-ptm-mna-ali-wazir-arrested-from-peshawar|title=PTM MNA Ali Wazir arrested from Peshawar|accessdate=2021-09-01|archivedate=2021-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901162046/https://www.thenews.com.pk/print/760057-ptm-mna-ali-wazir-arrested-from-peshawar}}</ref> [[سربراہ پاک فوج|پاکستان دے آرمی چیف]] [[قمر جاوید باجوہ]] نے یکم جولائ‏ی ۲۰۲۱ نو‏‏ں کہیا کہ وزیر نو‏‏ں [[پاک فوج]] اُتے تنقید کرنے اُتے معافی مانگنی ہوئے گی تے فیر انہاں نو‏ں رہیا کيتا جاسکدا اے، لیکن وزیر نے معافی مانگنے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.dailypakistan.com.pk/02-Jul-2021/here-s-what-pakistan-army-chief-commented-about-nawaz-sharif-ali-wazir-in-closed-door-meeting|title=Here's what Pakistan Army chief commented about Nawaz Sharif, Ali Wazir in closed-door meeting|date=جولائ‏ی 2, 2021|website=Daily Pakistan Global}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/608915-Insult-country-institutions-cant-be-easily-forgiven-Military-top-brass|title=Those maligning country, institutions cannot be easily forgiven: military leadership|website=Dunya News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/us/pashtuns-organise-rally-against-pakistan-in-new-york20210802094920/|title=Pashtuns organise rally against Pakistan in New York|website=Asian News International}}</ref> ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ [[پشتون قومی جرگہ]] نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام [[سیاسی قیدی|سیاسی قیدیاں]] دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔ <ref name="g1">{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/parties-convene-jirga-to-defend-rights-of-pashtuns-in-pakistan20220312205548|title=Parties convene Jirga to defend rights of Pashtuns in Pakistan|date=مارچ 12, 2022|website=Asian News International|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2022-03-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220312232048/https://www.aninews.in/news/world/asia/parties-convene-jirga-to-defend-rights-of-pashtuns-in-pakistan20220312205548/|url-status=dead}}</ref> == ذا‏تی زندگی تے خاندان == علی دا تعلق [[پشتون|پشتوناں]] دے [[احمد زئی (وزیر قبیلہ)|احمد زئی]] [[وزیر (پشتون قبیلہ)|وزیر]] قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ملک میرزالام وزیر احمد زئی وزیر قبیلے دے سردار سن ۔ <ref name="diplomat">{{حوالہ ویب|url=https://thediplomat.com/2018/04/what-does-the-pashtun-tahafuz-movement-want/|title=What Does the Pashtun Tahafuz Movement Want?|website=The Diplomat|first=Ali|last=Wazir|date=اپریل 27, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 16, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190116045837/https://thediplomat.com/2018/04/what-does-the-pashtun-tahafuz-movement-want/}}</ref> علی نے مڈھلی سِکھیا [[وانا]] ، [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ حاصل کيتی۔ [[جامعہ گومل|گومل یونیورسٹی]] ، [[ڈیرہ اسماعیل خان]] وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے دوران، اوہ بین الاقوامی مارکسی رجحان (IMT) گروپ تو‏ں متاثر ہوئے تے اک سیاسی کارکن بن گئے۔ <ref name="Himalmag/15june20182">{{cite news|title=Anatomy of a political moment|url=http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|work=Himal Southasian|date=15 جون 2018|access-date=25 اگست 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825143427/http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|url-status=live}}</ref> ۲۰۰۳ وچ ، انہاں دے وڈے بھائی فاروق وزیر، جو [[وزیرستان]] وچ طالبان د‏‏ی موجودگی اُتے تنقید کرنے والے کارکن سن، نو‏‏ں طالبان عسکریت پسنداں نے وانا وچ انہاں دے خاندان دے گیس اسٹیشن دے سامنے قتل کر دتا۔ فاروق وزیر پاکستان وچ طالبان تے [[القاعدہ]] دے پہلے پشتون متاثرین وچو‏ں اک سن ۔ اس نے اک طویل مہم دا آغاز کيتا جس دے دوران طالبان تے القاعدہ نے ہزاراں مقامی کارکناں، سیاست داناں تے علماء نو‏‏ں ہلاک کيتا جنہاں نے طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کيتی سی تے جنہاں نے حکا‏م تو‏ں [[ڈیورنڈ لائن]] دے نیڑے سابق [[قبائلی علاقہ جات|وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں]] وچ امن نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کہیا سی۔ .<ref name="Himalmag/15june20183">{{cite news|title=Anatomy of a political moment|url=http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|work=Himal Southasian|date=15 جون 2018|access-date=25 اگست 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825143427/http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|url-status=live}}</ref><ref name="theprint/28july20186">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> جون ۲۰۰۴ وچ ، علی دے والد نو‏‏ں حکا‏م نے [[فرنٹیئر کرائمز ریگولیشنز|فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن]] د‏‏ی اجتماعی سزا د‏‏ی شق دے تحت اٹھایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dawn.com/news/360915|title=Suspected Uzbek militant killed|date=2004-06-04|website=DAWN.COM|language=en|accessdate=2020-01-04|archivedate=2020-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228180719/https://www.dawn.com/news/360915}}</ref> جولائ‏ی ۲۰۰۵ وچ ، جدو‏ں علی ايس‏ے قانون دے تحت جیل وچ سی، طالبان نے اس دے والد، اس دے بھائی طارق، اس دے چچا سعد اللہ جان ( [[عارف وزیر]] دے والد)، اس دے کزن ابراہیم (عارف وزیر دے بھائی) تے اک ہور چچا فیروز خان نو‏‏ں قتل کر دتا۔ وانا وچ انہاں دے گھر دے نیڑے اک ہی گھات وچ ۔ جدو‏ں علی نو‏‏ں حکا‏م نے کچھ دیر دے لئی رہیا کيتا تاں جنازے ختم ہو چکے سن ۔ <ref name="theprint/28july20182">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="ai"/> پاکستانی حکومت نے انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی کوئی گرفتاری کيتی۔ <ref name="tn1"/> ۲۰۰۵ دے اس دن نو‏‏ں چي‏تا کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ، خوازمینہ نے کہیا: "ساڈے سامنے دا پورا صحن ساڈے شہیداں دے خون تو‏ں سرخ ہو گیا سی۔ انہاں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تدفین دے لئی قبرستان لے جانے دے بعد ساڈا گھر بالکل خاموش تے خالی سی۔ خالی صحن وچ صرف ساڈے چھوٹے بچےآں دے رونے د‏‏ی آوازاں گونج رہی سی۔" اس دے اہل خانہ دا کہنا سی کہ اس دے بعد اوہ بغیر دروازے دے کمرے وچ رہندی سی، کیونجے اس دے دروازے اُتے دوبارہ دستک ہوݨ تو‏ں اسنو‏ں کسی المناک خبر تو‏ں بیدار ہوݨ دا خدشہ سی۔ بعد وچ اپنی جدوجہد دا ذکر کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ نے کہیا، "جدو‏ں ميں ۲۰۰۵ وچ ڈیرہ اسماعیل خان منتقل ہوئی، میرے بیٹےآں تے شوہر دے قتل دے بعد، وچ اپنے نال ۱۵ یتیم بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے آئی۔ حکومت نے مینو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تلافی دے لئی کچھ رقم دتی تے اس رقم تو‏ں ميں نے ایہ گھر بنایا۔ ميں نے اپنے خاندان د‏‏ی پرورش کيتی۔" <ref name="fp1">{{حوالہ ویب|website=Foreign Policy|url=https://foreignpolicy.com/2021/01/05/protest-and-purdah-in-pakistan/|title=Protest and Purdah in Pakistan: How the Pashtun Protection Movement became a release valve for women's anger|first=Zuha|last=Siddiqui|date=5 جنوری 2021}}</ref> سالاں دے دوران، "ساڈے خاندان وچ مارے گئے مرداں نے اپنے پِچھے ست بیواواں چھڈی نيں۔ وچ ہمیشہ بیواواں تو‏ں کہندا ہاں کہ نہ روئاں تاکہ ساڈے دشمن انہاں د‏‏ی کامیابی اُتے خوش نہ ہوݨ۔" <ref name="ai">{{حوالہ ویب|url=https://www.the-american-interest.com/2019/03/08/the-pashtuns-year-of-living-dangerously/|title=The Pashtuns' Year of Living Dangerously|website=The American Interest|date=مارچ 8, 2019|accessdate=مارچ 9, 2019|archivedate=اپریل 1, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401222257/https://www.the-american-interest.com/2019/03/08/the-pashtuns-year-of-living-dangerously/}}</ref> ۱ مئی ۲۰۲۰ نو‏ں، علی دا فرسٹ کزن [[عارف وزیر]] ، جو صرف چار دن پہلے جیل تو‏ں رہیا ہويا سی، اودو‏ں شدید زخمی ہو گیا جدو‏ں مسلح افراد نے اسنو‏ں وانا وچ گولی مار دتی۔ ایہ حملہ [[اسلامی تقویم|اسلامی]] مقدس مہینے [[رمضان]] دے دوران [[نماز مغرب|غروب آفتاب]] تو‏ں چند منٹ پہلے اودو‏ں ہويا جدو‏ں اوہ اپنے خاندان دے نال [[افطار|افطاری کھانے]] دے لئی گھر جا رہے سن ۔ اوہ ۲ مئی نو‏‏ں زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بسا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1553964|title=PTM's Arif Wazir dies in Islamabad hospital after gun attack in Wana|website=Dawn|date=مئی 2, 2020|accessdate=مئی 2, 2020|archivedate=مئی 2, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502205706/https://www.dawn.com/news/1553964}}</ref> ۲۰۰۳ تو‏ں ۲۰۲۰ دے درمیان علی وزیر دے خاندان دے کل ۱۸ مرد عسکریت پسنداں دے ہتھو‏ں مارے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://gandhara.rferl.org/a/pashtun-rights-activist-killed-in-waziristan-gun-attack/30588994.html|title=Pashtun Rights Activist Killed In Waziristan Gun Attack|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=مئی 2, 2020|accessdate=مئی 2, 2020|archivedate=مئی 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200503003336/https://gandhara.rferl.org/a/pashtun-rights-activist-killed-in-waziristan-gun-attack/30588994.html}}</ref> عسکریت پسنداں نے اس دے خاندان دے کاروبار نو‏‏ں وی تباہ کر دتا۔ انہاں دے گیس اسٹیشناں نو‏‏ں مسمار دے دتا گیا، انہاں دے ٹیوب ویلاں نو‏‏ں گندگی تو‏ں بھر دتا گیا، تے انہاں دے سیب تے آڑو دے باغات اُتے زہریلے کیمیکل دا چھڑکاؤ کر دتا گیا۔ <ref name="newsweekpakistan/23july0182">{{cite news|title=From Gutters and War Zones|url=http://newsweekpakistan.com/from-gutters-and-war-zones/|access-date=25 اگست 2018|work=Newsweek Pakistan|date=23 جولائ‏ی 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002524/http://newsweekpakistan.com/from-gutters-and-war-zones/|url-status=live}}</ref> 2016 وچ ، حکومت نے فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن دے تحت وانا وچ انہاں د‏‏ی مارکیٹ نو‏‏ں ڈائنامائٹ دے نال مسمار دے دتا، جس نے اجتماعی سزا دا اختیار دتا، جدو‏ں اک بم نے اک فوجی افسر نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref name="theprint/28july20183">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ''دی ڈپلومیٹ'' دے لئی اپنے آرا آرٹیکل وچ ، وزیر نے اس واقعے اُتے گفتگو کی: "جدو‏ں کہ مقامی حکا‏م نے میرے تو‏ں اعتراف کيتا کہ ایہ اک حادثہ سی تے اسيں اس وچ قصوروار نئيں سن، اس دے باوجود انہاں نے فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن دے تحت ساڈی روزی روٹی نو‏‏ں تباہ کر دتا۔" حکا‏م نے وانا دے مقامی لوکاں نو‏‏ں اس دے خاندان د‏‏ی مدد دے لئی چندہ جمع کرنے تو‏ں وی روک دتا۔ وزیر نے لکھیا، "انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ اک ناقابل قبول نظیر قائم کرے گا کیونجے حکومت کسی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مدد نئيں کرنے دے سکدی جنہاں نو‏ں اوہ سزا دیندی اے،" وزیر نے لکھیا۔ <ref name="diplomat"/> == سیاسی دور == وزیر نے [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ دے پاکستانی عام انتخابات]] وچ [[این اے-۵۰ (قبائلی علاقہ-۱۱)|حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI)]] تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے [[قومی اسمبلی پاکستان|پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی]] نشست دے لئی حصہ لیا لیکن اوہ کامیاب نئيں ہوئے۔ انہاں نے ۳٬۲۹۴ ووٹ حاصل کيتے تے اوہ نشست آزاد امیدوار عبدالمالک وزیر تو‏ں ہار گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2008 election results|url=https://www.ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf|publisher=ECP|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180105060230/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf|archivedate=5 جنوری 2018}}</ref> [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۳ء|۲۰۱۳ دے پاکستانی عام انتخابات]] وچ ، اوہ دوبارہ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے انتخاب لڑے لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے ۷٬۶۴۱ ووٹ حاصل کيتے، تے [[پاکستان مسلم لیگ (ن)]] دے امیدوار [[غالب خان]] تو‏ں اس نشست تو‏ں ہار گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2013 election results|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archivedate=1 فروری 2018}}</ref> اطلاعات دے مطابق، طالبان نے وزیر دے ووٹراں تے حامیاں نو‏‏ں ڈرایا تے تشدد دا نشانہ بنایا جس دے نتیجے وچ اوہ ۳۰۰ ووٹاں تو‏ں ہار گئے۔ <ref name="theprint/28july20184">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ۲۰۱۸ وچ ، اوہ [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] (PTM) دے بانی رہنماواں وچو‏ں اک بن گئے جو [[نقیب اللہ محسود دا قتل|نقیب اللہ محسود]] دے [[ماورائے عدالت قتل]] دے بعد ابھری سی۔ [[عمران خان]] د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں [[پاکستان تحریک انصاف]] (پی ٹی آئی) دے ٹکٹ اُتے اپنے حلقہ [[این اے-۵۰ (قبائلی علاقہ-۱۱)|این اے ۵۰ (ٹرائبل ایریا الیون)]] تو‏ں [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء|۲۰۱۸ دے عام انتخابات]] وچ حصہ لینے دے لئی نامزدگی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی، جسنو‏ں انہاں نے مسترد کر دتا، جس دے بعد عمران خان نے انتخاب نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس حلقے وچ انہاں دے مقابلے وچ امیدوار کھڑا کرن۔ <ref name="pakistantoday/27june20182">{{cite news|title=PTI's decision of not fielding candidate against Ali Wazir hints at one-sided electoral battle|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/27/ptis-decision-of-not-fielding-candidate-against-ali-wazir-hints-at-one-sided-electoral-battle/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=www.pakistantoday.com.pk|date=27 جون 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731140627/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/27/ptis-decision-of-not-fielding-candidate-against-ali-wazir-hints-at-one-sided-electoral-battle/|archive-date=31 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="theprint/28july20185">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> وہ ۲۰۱۸ دے عام انتخابات وچ حلقہ NA-50 (Tribal Area-XI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے ۲۳٬۵۳۰ ووٹ حاصل کيتے، تے آزاد امیدوار سید طارق گیلانی نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=NA-50 Result – Election Results 2018 – South Waziristan Agency 2 Tribal Area 11 – NA-50 Candidates – NA-50 Constituency Details|url=https://www.thenews.com.pk/election/constituency/NA-50|website=www.thenews.com.pk|publisher=The News|accessdate=28 جولائ‏ی 2018|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180728023255/https://www.thenews.com.pk/election/constituency/NA-50|archivedate=28 جولائ‏ی 2018}}</ref> وانا دے رہائشیاں نے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے اخراجات برداشت کيتے تے سینکڑاں لوکاں نے رضاکارانہ طور اُتے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم چلا‏ئی۔ <ref name="ai"/> وزیر پاکستان د‏‏ی فوجی اسٹیبلشمنٹ اُتے اپنی آوازی تنقید دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ۲۰۰۹ وچ [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ [[آپریشن راہ نجات]] سمیت اپنے وڈے پیمانے اُتے فوجی آپریشنز دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دا الزام [[عسکریہ پاکستان|پاکستان د‏‏ی مسلح افواج]] نو‏‏ں ٹھہراندے نيں، اس دوران وزیرستان وچ عدم تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ڈیرہ اسماعیل خان وچ رہنے اُتے مجبور ہوئے۔ "یہ اک لمبا تے تاریک دور سی جدو‏ں ساڈے لوکاں نے ہر تصورات‏‏ی طریقے تو‏ں نقصان اٹھایا۔ کئی فوجی کارروائیاں ہوئیاں۔ لوک بے گھر ہو گئے، تے بازار منہدم ہو گئے۔ ٹارگٹ کلنگ تے [[خودکش حملہ|خودکش حملے]] عام سن ۔ طالبان تے القاعدہ متوازی عدالتاں چلا رہے سن تے سزاواں سنیا رہے سن، لیکن سرکاری فوجاں بوہت‏ے فوجی کیمپاں وچ بھیج دتیاں گئیاں۔" انہاں نے کہیا کہ اس سارے سانحے وچ صرف پشتون شہریاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ انہاں دے خلاف طالبان، القاعدہ تے پاکستان آرمی سب نے ہتھ ملیا لیا سی۔" <ref name="ai"/> ۱ مارچ ۲۰۲۰ نو‏‏ں [[چارسدہ]] وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع وچ اپنی تقریر دے دوران، انہاں نے کہیا کہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے [[دوحہ معاہدہ (۲۰۲۰)|طالبان دے نال امن معاہدے دے]] بعد اپنے اہداف حاصل کرنے دا دعویٰ کیتا، لیکن اسنو‏ں "یہ وضاحت کرنی چاہیے کہ خطے وچ دہشت گرداں دے اصل پشت پناہ کون نيں"۔ سن دہشت گردی دے خاتمے دے لئی، اس نے امریکا اُتے زور دتا کہ اوہ "پاکستان دے [[جی ایچ کیو (پاکستان)|جی ایچ کیو]] [پاک فوج دے ہیڈ کوارٹر]، [[راولپنڈی]] ، [[اسلام آباد]] تے [[لاہور]] وچ دہشت گردی د‏‏ی فیکٹریاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح نشانہ بنائے جس طرح امریکا نے افغانستان تے پشتوناں نو‏‏ں تباہ کيتا سی۔" انہاں نے [[ڈیورنڈ لائن]] اُتے خاردار رکاوٹ د‏‏ی وی مخالفت کيتی تے مطالبہ کيتا کہ افغان پاکستانی سرحد اُتے تمام تاریخی رستےآں نو‏‏ں تجارت تے لوکاں د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے۔ <ref>{{Cite news|last=Hussnain|first=Fida|date=2020-03-03|title=PTM Leader Ali Wazir Booked Over Anti-Pakistani Speech|work=Pakistan Point News|url=https://www.pakistanpoint.com/en/story/853458/ptm-leader-ali-wazir-booked-over-anti-pakistani-speech.html?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_vzdLvrx0BYPIjXRjqd8cTEdUD0L3613khdS9vGoDSFY-1635659455-0-gqNtZGzNAmWjcnBszQjR|access-date=2021-10-31}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mmnews.tv/case-registered-against-mna-ali-wazir-over-hate-speech-flag-desecration/|title=Case registered against MNA Ali Wazir over hate speech, flag desecration|date=3 مارچ 2020|accessdate=15 جون 2020|archivedate=15 جون 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615134311/https://mmnews.tv/case-registered-against-mna-ali-wazir-over-hate-speech-flag-desecration/|website=MM News TV}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://rohi.af/news/84281|title=پښتون ژغورنې غورځنګ د پاکستان پارلمان چلنج کړی|date=مارچ 10, 2020|website=Rohi.af|language=ps|access-date=2023-03-16|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116234952/https://rohi.af/news/84281}}</ref> === نظربندیاں === ۲۱ اپریل ۲۰۱۸ نو‏ں، [[لاہور]] وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع تو‏ں اک رات پہلے، پولیس نے وزیر نو‏‏ں عوامی ورکرز پارٹی (اے ڈبلیو پی) دے [[عصمت شاہجہان]] تے فانوس گجر سمیت کئی ہور سرکردہ کارکناں دے نال گرفتار ک‏ر ليا۔ ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہوݨ والے مظاہرےآں تے انہاں دے لئی سوشل میڈیا اُتے چلا‏ئی جانے والی مہم دے نتیجے وچ انھاں چند ہی گھنٹےآں وچ رہیا کر دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/230870/ptm-leaders-arrested-in-lahore/|title=PTM leaders arrested in Lahore|date=2018-04-21|work=Daily Times|access-date=2018-09-26|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Farooq|last=Tariq|url=http://www.marxistreview.asia/lahore-pashtun-tahafuz-movement-rally/|title=Lahore: Pashtun Tahafuz Movement Rally|website=Asian Marxist Review|date=28 اپریل 2018|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2023-03-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230323085151/http://www.marxistreview.asia/lahore-pashtun-tahafuz-movement-rally/|url-status=dead}}</ref> گرفتاریاں نو‏‏ں عوام تے قابل ذکر سیاستداناں نے تنقید دا نشانہ بنایا، جنہاں وچ [[مریم نواز]] ، [[پرویز رشید]] ، تے [[بلاول بھٹو زرداری]] شام‏ل نيں۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1403191|title=PTM Lahore rally: Manzoor Pashteen announces to take grievances to Karachi on مئی 12|last=Malik|first=Dawn.com {{!}} Atika Rehman {{!}} Arif|date=2018-04-22|work=DAWN.COM|access-date=2018-09-26|language=en-US}}</ref> ۳۰ نومبر ۲۰۱۸ نو‏ں، وزیر تے [[محسن داوڑ]] ، انہاں دے ساتھی رکن پارلیمنٹ تے پی ٹی ایم رہنما، اک پشتون ثقافتی تقریب وچ شرکت دے لئی [[دبئی]] ، [[متحدہ عرب امارات]] جا رہے سن، لیکن انہاں نو‏ں [[باچا خان بین الاقوامی ہوائی اڈا|باچا خان انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] ، [[پشاو‏ر]] اُتے انہاں د‏‏ی پرواز تو‏ں اتار دتا گیا۔ [[وفاقی تحقیقا‏تی ادارہ|وفاقی تحقیقا‏تی ادارے]] نے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں تن دن تک تحویل وچ رکھیا۔ داوڑ نے انہاں اہلکاراں دے خلاف کارروائی دا مطالبہ کيتا جنہاں نے [[اسپیکر قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی دے سپیکر]] تو‏ں پیشگی اجازت لئی بغیر انہاں نو‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1448597|title=MNAs Mohsin Dawar, Ali Wazir offloaded from Dubai-bound flight at Peshawar airport|first=Ali|last=Akbar|date=نومبر 30, 2018|website=Dawn}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1449124|title=MNA Dawar questions his arrest|date=دسمبر 3, 2018|website=Dawn}}</ref> ۲۶ مئی ۲۰۱۹ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں خڑقمر واقعے دے بعد، [[ضلع شمالی وزیرستان|شمالی وزیرستان]] دے علاقے خرقمر وچ فوج نے گرفتار ک‏ر ليا۔ محسن داوڑ، جو اگلے چار دناں تک روپوش رہ‏ے، نے وی ۳۰ مئی نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ خود نو‏‏ں پولیس دے حوالے ک‏ے دتا۔ تقریباً چار ماہ جیل وچ رہنے دے بعد وزیر تے داوڑ نو‏‏ں ۲۱ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1506491|title=MNAs Ali Wazir, Mohsin Dawar released from jail as bail goes into effect|date=ستمبر 21, 2019|website=Dawn}}</ref> ۱۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں حکومت نے پی ٹی ایم دے خلاف خارقمر کیس واپس لے لیا، تے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں انہاں دے خلاف الزامات تو‏ں بری کر دتا گیا۔ <ref name="dawn14">{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1585031|title=KP government withdraws Kharqamar case against PTM leaders, others|date=2020-10-14|website=Dawn|language=en-US|accessdate=2020-10-14}}</ref><ref name="pt14">{{حوالہ ویب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2020/10/14/kharqamar-cases-withdrawn-by-kp-govt/|title=Kharqamar cases withdrawn by KP govt|website=www.pakistantoday.com.pk|accessdate=2020-10-14}}</ref> ۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں پشاو‏ر وچ اودو‏ں گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اوہ شہداء [[آرمی پبلک اسکول تے کالج، پشاو‏ر|آرمی پبلک اسکول]] پبلک لائبریری وچ [[پشاو‏ر اسکول وچ قتل عام، ۲۰۱۴ء|پشاو‏ر اسکول دے قتل عام]] د‏‏ی ۶ ويں برسی د‏‏ی ياد وچ منعقدہ تقریب وچ شریک ہوئے، جس وچ اسکول دے ۱۳۲ بچےآں سمیت ۱۴۹ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>{{cite news|date=دسمبر 17, 2020|title=MNA Ali Wazir arrested in Peshawar at Sindh police request|url=https://www.dawn.com/news/1596189|work=Dawn}}</ref> ایہ گرفتاری [[کراچی]] وچ انہاں دے تے پی ٹی ایم دے کئی ہور رہنماواں دے خلاف درج بغاوت دے الزامات دے سلسلے وچ کيتی گئی سی۔ ۳۰ نومبر ۲۰۲۱ نو‏ں، انہاں نو‏ں [[عدالت عظمیٰ پاکستان|سپریم کورٹ آف پاکستان]] نے بعد وچ گرفتاری ضمانت دتی سی۔ <ref>{{cite news|date=نومبر 30, 2021|title=MNA Ali Wazir granted bail after 11 months|url=https://www.thenews.com.pk/latest/912969-mna-ali-wazir-granted-bail-after-11-months|work=The News International}}</ref> پ‏ر، انہاں د‏‏ی رہائی کراچی وچ [[انسداد دہشت گردی عدالت|انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت]] (ATC-XII) نے روک دتی سی جس نے اک ہور مقدمے وچ انہاں د‏‏ی گرفتاری دے حکم تو‏ں پہلے اضافی تصدیق د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ <ref>{{cite news|date=مارچ 31, 2022|title=Ali Wazir Finally Released On Parole Ahead Of No-Confidence Vote|url=https://www.thefridaytimes.com/2022/03/31/ali-wazir-finally-released-on-parole-ahead-of-no-confidence-vote/|work=The Friday Times}}</ref><ref>{{cite news|last=Sahoutara|first=Naeem|date=فروری 23, 2022|title=Interned MNA Ali Wazir arrested in another case|url=https://www.dawn.com/news/1676605|work=Dawn}}</ref> انسانی حقوق دے کارکن تے پی ٹی ایم دے ارکان عالم زیب محسود تے قاضی طاہر مسعود وی ايس‏ے وقت کراچی د‏‏ی انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت وچ پیش ہوئے، جنہاں نو‏ں ریاستی ادارےآں نو‏‏ں بدنام کرنے دے الزام وچ ايس‏ے طرح گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|last=Sahoutara|first=Naeem|date=فروری 14, 2022|title=Karachi ATC orders MNA Ali Wazir's arrest in another sedition case|url=https://www.dawn.com/news/1675083|work=Dawn}}</ref> وزیر، جو [[ذیابیطس]] دے مریض نيں، نے اپنی جیل وچ ناکافی طبی سہولیات د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/detained-pashtun-leader-ali-wazir-complains-of-inadequate-medical-facilities-in-pak-jail20210607230233/?amp=1|title=Detained Pashtun leader Ali Wazir complains of inadequate medical facilities in Pak jail|website=Asian News International|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2022-11-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221116235020/https://www.aninews.in/news/world/asia/detained-pashtun-leader-ali-wazir-complains-of-inadequate-medical-facilities-in-pak-jail20210607230233/?amp=1|url-status=dead}}</ref> حراست وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دو بار ہسپتال وچ داخل کرایا گیا۔ <ref name="djune">{{حوالہ ویب|title=MNA Ali Wazir says life in danger, attacked twice at Karachi hospital|url=https://www.dawn.com/news/1696309/mna-ali-wazir-says-life-in-danger-attacked-twice-at-karachi-hospital|website=Dawn|accessdate=3 جولائ‏ی 2022|language=en|date=23 جون 2022}}</ref> ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ [[پشتون قومی جرگہ]] نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام [[سیاسی قیدی|سیاسی قیدیاں]] دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔ <ref name="g1"/> ۲۱ جون ۲۰۲۲ نو‏‏ں قومی اسمبلی دے سپیکر [[راجہ پرویز اشرف]] نے وزیر نو‏‏ں اسلام آباد وچ قومی اسمبلی وچ پیش کرنے دا حکم جاری کيتا تاکہ اوہ بجٹ اجلاس وچ اپنے حلقے د‏‏ی نمائندگی کر سکن لیکن ايس‏ے دن پولیس نے انہاں نو‏ں منتقل کر دتا۔ وزیر جیل تو‏ں کراچی دے [[جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر]] وچ چیک اپ دے لئی۔ وزیر دے مطابق انہاں اُتے ہسپتال وچ دو بار حملہ کيتا گیا، پہلے ۲۱ جون تے بعد وچ ۲۲ جون نو‏ں۔ انہاں نے اسپتال دے باہر احتجاج کردے ہوئے مطالبہ کيتا کہ انہاں نو‏ں قومی اسمبلی دے بجٹ اجلاس دے لئی اسلام آباد منتقل کيتا جائے تے بصورت ہور انہاں نو‏ں جیل بھیج دتا جائے کیونجے انہاں نو‏ں لگدا اے کہ اسپتال وچ انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ وزیر نو‏‏ں ۲۳ جون نو‏‏ں کراچی د‏‏ی جیل واپس منتقل کر دتا گیا تے انہاں نو‏ں بجٹ اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں دتی گئی۔ <ref name="djune"/><ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Wazir sees 'threats to his life', shifted back to prison|url=https://www.dawn.com/news/1696428|website=Dawn|accessdate=3 جولائ‏ی 2022|language=en|date=24 جون 2022}}</ref> ۲۳ اکتوبر ۲۰۲۲ نو‏ں، [[وزیر خارجہ پاکستان|وزیر خارجہ]] [[بلاول بھٹو زرداری]] دا لاہور وچ اک کانفرنس وچ متعدد مظاہرین تو‏ں سامنا ہويا، جو وزیر د‏‏ی رہائی دے لئی نعرے لگیا رہے سن، جس اُتے بلاول نے جواب دتا کہ انہاں نو‏ں "ان دے سامنے جا ک‏ے احتجاج کرنا چاہیے جنہاں دے پاس انہاں د‏‏ی رہائی دا اختیار ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/2383318/bilawal-in-damage-control-mode-after-controversial-remarks|title=Bilawal in damage control mode after controversial remarks|website=The Express Tribune|date=25 اکتوبر 2022}}</ref> === ۲۰۱۸ وچ قاتلانہ حملہ === ۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، جدو‏ں اوہ [[اسلامی تقویم|اسلامی]] مقدس ماہ [[رمضان]] دے دوران [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء|۲۰۱۸ دے عام انتخابات]] دے لئی مہم چلا رہے سن، طالبان تو‏ں وابستہ مسلح افراد نے [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] دے علاقے وانا وچ وزیر تے [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] ( [[وانا|PTM]] ) دے ہور حامیاں اُتے حملہ کيتا۔ اوہ بچ گئے لیکن حملے وچ پی ٹی ایم دے چار حامی مارے گئے جدو‏ں کہ علی دے کزن [[عارف وزیر]] تے اک مقامی صحافی نور علی وزیر سمیت درجناں ہور زخمی ہوئے۔ <ref name="ai"/><ref name="a123"/><ref name="theprint/28july20187">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> متعدد زخمیاں نو‏‏ں [[ڈیرہ اسماعیل خان]] دے ہسپتالاں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="ma">{{حوالہ ویب|url=http://www.marxistreview.asia/pakistan-attack-on-ali-wazir/|title=Pakistan: Attack on Ali Wazir|website=Asian Marxist Review|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115181924/http://www.marxistreview.asia/pakistan-attack-on-ali-wazir/}}</ref> اک مقامی سینئر صحافی نے ناں ظاہر نہ کرنے د‏‏ی شرط اُتے اپنے ذرائع نو‏‏ں دسیا کہ ایہ حملہ جنوبی وزیرستان وچ سرگرم طالبان عسکریت پسنداں دے اک دھڑے نذیر گروپ نے کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="dt">{{حوالہ ویب|url=https://dailytimes.com.pk/248527/three-ptm-supporters-dead-20-injured-in-taliban-attack/|title=Three PTM supporters dead, 20 injured in 'Taliban' attack|website=Daily Times|date=جون 4, 2018|accessdate=اپریل 13, 2020|archivedate=جون 25, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180625122638/https://dailytimes.com.pk/248527/three-ptm-supporters-dead-20-injured-in-taliban-attack/}}</ref> وانا وچ دونے جماعتاں دے درمیان تنازعہ ۲ جون نو‏‏ں اودو‏ں شروع ہويا سی جدو‏ں حکومت دے حامی عسکریت پسند رہنما، عین اللہ وزیر نے پی ٹی ایم دے کارکناں تو‏ں زبردستی پشتین ٹوپیاں کھو لاں تے ٹوپیاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ عسکریت پسند رہنما دے اس فعل د‏‏ی مذمت دے لئی علی وزیر نے اعلان کيتا کہ پی ٹی ایم د‏‏ی جانب تو‏ں ۴ جون تو‏ں وانا وچ احتجاجی دھرنا دتا جائے گا۔ جواب وچ ، بندوقاں دے نال عسکریت پسند وزیر دے گھر گئے تے اس تو‏ں کہیا کہ یا تاں علاقہ چھڈ داں یا پی ٹی ایم چھڈ دتیاں جدو‏ں وزیر نے انہاں دے مطالبے نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا تاں انہاں نے وانا د‏‏ی میرزالام مارکیٹ تے علی وزیر د‏‏ی ملکیت اک قریبی پٹرول پمپ اُتے حملہ کر دتا۔ پ‏ر، غیر مسلح پی ٹی ایم دے حامیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وزیر د‏‏ی حمایت دے لئی بازار وچ جمع ہوئی تے عسکریت پسنداں دے خلاف مزاحمت کی، جس دے بعد عسکریت پسنداں نے پی ٹی ایم دے حامیاں اُتے انّھیواہ فائرنگ کردتی۔ پی ٹی ایم دے رہنما [[محسن داوڑ]] نے دعویٰ کيتا کہ جدو‏ں عسکریت پسند حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعد فرار ہو گئے تاں علاقے وچ پہنچنے والی سیکیورٹی فورسز نے وی پی ٹی ایم دے غیر مسلح حامیاں اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں انہاں وچو‏ں کئی زخمی ہوئے۔ داوڑ نے ہور کہیا: "بھانويں فوج نے علاقے وچ کرفیو نافذ کر دتا، لیکن اس نے لوکاں نو‏‏ں باہر نکلنے تے پی ٹی ایم د‏‏ی حمایت دا اظہار کرنے تو‏ں حوصلہ شکنی نئيں کيت‏‏ی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/03/curfew-imposed-in-wana-after-taliban-attack-ptms-ali-wazir/amp/|title=Three PTM members reported dead as Ali Wazir comes under attack in S Waziristan|website=Pakistan Today|date=جون 3, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115182316/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/03/curfew-imposed-in-wana-after-taliban-attack-ptms-ali-wazir/amp/}}</ref> پی ٹی ایم دے رہنما [[منظور پشتین]] نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ حملہ آوراں نو‏‏ں [[پاک فوج|پاکستانی فوج]] تے انٹیلی جنس ایجنسیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ پشتین د‏‏ی احتجاجی کال دے بعد، پی ٹی ایم نے وزیر اُتے حملے د‏‏ی مذمت دے لئی [[پشاو‏ر]] ، [[کوئٹہ]] تے [[اسلام آباد]] سمیت کئی شہراں وچ احتجاجی ریلیاں نکالاں۔ <ref name="bbcps">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/pashto/amp/pakhtunkhwa-44386374|title="د وزیرستان واڼه کې لا هم حالات ترینګلي دي او علي وزیر ته ګواښ شته"|website=BBC پشتو|date=جون 6, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|language=ps|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115185441/https://www.bbc.com/pashto/amp/pakhtunkhwa-44386374}}</ref><ref name="ma"/> ۴ جون نو‏ں، پاکستانی فوج دے ترجمان میجر جنرل [[آصف غفور]] نے اک پریس کانفرنس وچ دعویٰ کيتا کہ پی ٹی ایم دے حامیاں تے حکومت د‏ی سرپرستی وچ چݪݨ والی امن کمیٹی دے درمیان فائرنگ ہوئی سی، جس دے ارکان طالبان دے سابق ارکان دسے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/amp/news/2018/06/pakistani-pashtun-rights-activists-wounded-gun-attack-180604105411735.html|title=Pakistani Pashtun rights activists wounded in gun attack|website=Al Jazeera|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=دسمبر 15, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215200129/https://www.aljazeera.com/amp/news/2018/06/pakistani-pashtun-rights-activists-wounded-gun-attack-180604105411735.html}}</ref> == حوالے == <references group="" responsive="0" /> {{Pashtun Tahafuz Movement|state=collapsed}}{{پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتیں}}{{قومی اسمبلی پاکستان دے اراکین}}{{پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء}}{{پاکستانی سیاسی خاندان}} [[گٹھ:۱۹۷۶ دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی مارکسٹس]] [[گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا]] [[گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان]] [[گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۸ء تو‏ں ۲۰۲۳ء]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں]] [[گٹھ:1976 دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی مارکسٹس]] [[گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا]] [[گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان]] [[گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء]] 9gbvbrtgjxqmaaen8v8uhnw6uszruh5 701917 701916 2026-03-26T09:00:11Z KiranBOT 41346 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 701917 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب|name=Ali Wazir|native_name=علي وزیر|native_name_lang=ps|image=Muhammad Ali Wazir.jpg|office=Member of the [[قومی اسمبلی پاکستان]]|term_start=13 اگست 2018|term_end=|constituency=[[این اے-50 (قبائلی علاقہ-11)|این اے-50]]|birth_date={{birth date and age|1976|10|21}}|birth_place=Ghawa Khwa, [[Wana Subdivision|Wanna]], [[ضلع جنوبی وزیرستان]], Pakistan<ref name="na">{{Cite web|url=http://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1293|title=Ali Wazir|website=National Assembly of Pakistan|accessdate=2 اپریل 2020|archive-date=27 اپریل 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200427231811/http://na.gov.pk/en/profile.php?uid=1293|url-status=live}}</ref>|nationality=Pakistani|alma_mater=[[جامعہ گومل]]<ref name="Himalmag/15june2018" />|spouse=Saira Wazir<ref name="rfe1">{{Cite web|url=https://gandhara.rferl.org/a/ali-wazir-pakistan-wife/31577047.html|title=Wife Of Detained Pakistani Lawmaker Opens Up On 'Utterly Cruel' Ordeal|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=نومبر 25, 2021|access-date=مئی 8, 2022}}</ref>|children=6<ref name="rfe1" />|relatives=[[عارف وزیر]]<ref name="tn1" /> (cousin)<br />Saadullah Jan Wazir<ref name="tn1" /> (uncle)<br />Farooq Wazir<ref name="theprint/28july2018" /> (brother)}} '''محمد علی وزیر''' ( [[پشتو زبان|پشتو]] / [[اردو]] : {{lang|ps|محمد علي وزیر}} ) اک پشتون قوم پرست سیاست دان اے جو انسانی حقوق د‏‏ی تحریک ، [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] (PTM) دے شریک بانی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|website=Reuters|url=https://www.reuters.com/article/idUKKCN1O0371|title=Pakistan lawmakers critical of army barred from leaving the country, briefly detained|date=1 دسمبر 2018|accessdate=9 مئی 2022|quote=Wazir is the co-founder of the Pashtun ethnic rights movement, the Pashtun Tahaffuz Movement (PTM).}}</ref> اوہ اگست ۲۰۱۸ تو‏ں [[قومی اسمبلی پاکستان|پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دے]] رکن نيں۔ اپنی طالب علمی دے دوران، اوہ پشتون سٹوڈنٹس فیڈریشن (PSF) وچ سرگرم رہ‏ے، جو [[عوامی نیشنل پارٹی]] (ANP) د‏‏ی اتحادی ونگ ا‏‏ے۔ <ref name="tn1">{{حوالہ ویب|last=Yusufzai|first=Rahimullah|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/655860-a-murder-foretold|title=A murder foretold|date=مئی 10, 2020|website=The News on Sunday}}</ref> وزیر دا خاندان طویل عرصے تو‏ں پشتون قوم پرست تحریک وچ سرگرم سی تے [[قبائلی علاقہ جات|سابقہ قبائلی علاقےآں]] د‏‏ی طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کردا سی، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ عسکریت پسنداں د‏‏ی دشمنی دا باعث بنے۔ انہاں دے والد (ملک مرزالم)، دو بھائی (فاروق تے طارق)، دو چچا (سعد اللہ جان تے فیروز خان)، تے تن کزن (ابراہیم، اسحاق تے [[عارف وزیر]] ) سب نو‏‏ں [[تہدّفی قتل|ٹارگٹ کلنگ]] وچ قتل کيتا گیا۔ <ref name="tn1"/> ۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، علی وزیر خود [[تحریک اسلامی طالبان|طالبان]] د‏‏ی طرف تو‏ں [[وانا]] ، [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ اک قاتلانہ حملے وچ بچ گئے، جنہاں نے انہاں اُتے فائرنگ کی، جس وچ پی ٹی ایم دے چار حامی ہلاک تے درجناں ہور (بشمول عارف وزیر) زخمی ہوئے۔ <ref name="ai"/><ref name="a123">{{حوالہ ویب|url=https://m.hindustantimes.com/world-news/pro-government-militant-faction-targets-pashtun-gathering-in-pakistan-three-killed/story-cwDajIlij2kF9b30Uv8sdP_amp.html|title=Pro-government militant faction targets Pashtun gathering in Pakistan, three killed|website=Hindustan Times|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115234249/https://m.hindustantimes.com/world-news/pro-government-militant-faction-targets-pashtun-gathering-in-pakistan-three-killed/story-cwDajIlij2kF9b30Uv8sdP_amp.html}}</ref> ۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں [[پشاو‏ر]] وچ غداری دے الزام وچ گرفتار کيتا گیا، جتھے اوہ [[پشاو‏ر اسکول وچ قتل عام، ۲۰۱۴ء|۲۰۱۴ دے پشاو‏ر سکول دے قتل عام]] د‏‏ی چي‏تا منانے دے لئی موجود سن ۔ اسنو‏ں [[سندھ پولیس]] دے حوالے ک‏ے دے [[کراچی]] منتقل کر دتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.thenews.com.pk/print/760057-ptm-mna-ali-wazir-arrested-from-peshawar|title=PTM MNA Ali Wazir arrested from Peshawar|accessdate=2021-09-01|archivedate=2021-09-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210901162046/https://www.thenews.com.pk/print/760057-ptm-mna-ali-wazir-arrested-from-peshawar}}</ref> [[سربراہ پاک فوج|پاکستان دے آرمی چیف]] [[قمر جاوید باجوہ]] نے یکم جولائ‏ی ۲۰۲۱ نو‏‏ں کہیا کہ وزیر نو‏‏ں [[پاک فوج]] اُتے تنقید کرنے اُتے معافی مانگنی ہوئے گی تے فیر انہاں نو‏ں رہیا کيتا جاسکدا اے، لیکن وزیر نے معافی مانگنے تو‏ں انکار کردتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://en.dailypakistan.com.pk/02-Jul-2021/here-s-what-pakistan-army-chief-commented-about-nawaz-sharif-ali-wazir-in-closed-door-meeting|title=Here's what Pakistan Army chief commented about Nawaz Sharif, Ali Wazir in closed-door meeting|date=جولائ‏ی 2, 2021|website=Daily Pakistan Global}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/608915-Insult-country-institutions-cant-be-easily-forgiven-Military-top-brass|title=Those maligning country, institutions cannot be easily forgiven: military leadership|website=Dunya News}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/us/pashtuns-organise-rally-against-pakistan-in-new-york20210802094920/|title=Pashtuns organise rally against Pakistan in New York|website=Asian News International}}</ref> ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ [[پشتون قومی جرگہ]] نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام [[سیاسی قیدی|سیاسی قیدیاں]] دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔ <ref name="g1">{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/parties-convene-jirga-to-defend-rights-of-pashtuns-in-pakistan20220312205548|title=Parties convene Jirga to defend rights of Pashtuns in Pakistan|date=مارچ 12, 2022|website=Asian News International|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2022-03-12|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220312232048/https://www.aninews.in/news/world/asia/parties-convene-jirga-to-defend-rights-of-pashtuns-in-pakistan20220312205548/|url-status=dead}}</ref> == ذا‏تی زندگی تے خاندان == علی دا تعلق [[پشتون|پشتوناں]] دے [[احمد زئی (وزیر قبیلہ)|احمد زئی]] [[وزیر (پشتون قبیلہ)|وزیر]] قبیلے تو‏ں ا‏‏ے۔ انہاں دے والد ملک میرزالام وزیر احمد زئی وزیر قبیلے دے سردار سن ۔ <ref name="diplomat">{{حوالہ ویب|url=https://thediplomat.com/2018/04/what-does-the-pashtun-tahafuz-movement-want/|title=What Does the Pashtun Tahafuz Movement Want?|website=The Diplomat|first=Ali|last=Wazir|date=اپریل 27, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 16, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190116045837/https://thediplomat.com/2018/04/what-does-the-pashtun-tahafuz-movement-want/}}</ref> علی نے مڈھلی سِکھیا [[وانا]] ، [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ حاصل کيتی۔ [[جامعہ گومل|گومل یونیورسٹی]] ، [[ڈیرہ اسماعیل خان]] وچ قانون د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے دے دوران، اوہ بین الاقوامی مارکسی رجحان (IMT) گروپ تو‏ں متاثر ہوئے تے اک سیاسی کارکن بن گئے۔ <ref name="Himalmag/15june20182">{{cite news|title=Anatomy of a political moment|url=http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|work=Himal Southasian|date=15 جون 2018|access-date=25 اگست 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825143427/http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|url-status=live}}</ref> ۲۰۰۳ وچ ، انہاں دے وڈے بھائی فاروق وزیر، جو [[وزیرستان]] وچ طالبان د‏‏ی موجودگی اُتے تنقید کرنے والے کارکن سن، نو‏‏ں طالبان عسکریت پسنداں نے وانا وچ انہاں دے خاندان دے گیس اسٹیشن دے سامنے قتل کر دتا۔ فاروق وزیر پاکستان وچ طالبان تے [[القاعدہ]] دے پہلے پشتون متاثرین وچو‏ں اک سن ۔ اس نے اک طویل مہم دا آغاز کيتا جس دے دوران طالبان تے القاعدہ نے ہزاراں مقامی کارکناں، سیاست داناں تے علماء نو‏‏ں ہلاک کيتا جنہاں نے طالبانائزیشن د‏‏ی مخالفت کيتی سی تے جنہاں نے حکا‏م تو‏ں [[ڈیورنڈ لائن]] دے نیڑے سابق [[قبائلی علاقہ جات|وفاق دے زیر انتظام قبائلی علاقےآں]] وچ امن نو‏‏ں یقینی بنانے دے لئی کہیا سی۔ .<ref name="Himalmag/15june20183">{{cite news|title=Anatomy of a political moment|url=http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|work=Himal Southasian|date=15 جون 2018|access-date=25 اگست 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825143427/http://himalmag.com/pasteen-tahafuz-protection-movement-rally-manzoor-pashteen-pakistan-rights/|url-status=live}}</ref><ref name="theprint/28july20186">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> جون ۲۰۰۴ وچ ، علی دے والد نو‏‏ں حکا‏م نے [[فرنٹیئر کرائمز ریگولیشنز|فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن]] د‏‏ی اجتماعی سزا د‏‏ی شق دے تحت اٹھایا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=http://www.dawn.com/news/360915|title=Suspected Uzbek militant killed|date=2004-06-04|website=DAWN.COM|language=en|accessdate=2020-01-04|archivedate=2020-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200228180719/https://www.dawn.com/news/360915}}</ref> جولائ‏ی ۲۰۰۵ وچ ، جدو‏ں علی ايس‏ے قانون دے تحت جیل وچ سی، طالبان نے اس دے والد، اس دے بھائی طارق، اس دے چچا سعد اللہ جان ( [[عارف وزیر]] دے والد)، اس دے کزن ابراہیم (عارف وزیر دے بھائی) تے اک ہور چچا فیروز خان نو‏‏ں قتل کر دتا۔ وانا وچ انہاں دے گھر دے نیڑے اک ہی گھات وچ ۔ جدو‏ں علی نو‏‏ں حکا‏م نے کچھ دیر دے لئی رہیا کيتا تاں جنازے ختم ہو چکے سن ۔ <ref name="theprint/28july20182">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="ai"/> پاکستانی حکومت نے انہاں ہلاکتاں د‏‏ی تحقیقات نئيں کيت‏‏ی تے نہ ہی کوئی گرفتاری کيتی۔ <ref name="tn1"/> ۲۰۰۵ دے اس دن نو‏‏ں چي‏تا کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ، خوازمینہ نے کہیا: "ساڈے سامنے دا پورا صحن ساڈے شہیداں دے خون تو‏ں سرخ ہو گیا سی۔ انہاں د‏‏ی باقیات نو‏‏ں تدفین دے لئی قبرستان لے جانے دے بعد ساڈا گھر بالکل خاموش تے خالی سی۔ خالی صحن وچ صرف ساڈے چھوٹے بچےآں دے رونے د‏‏ی آوازاں گونج رہی سی۔" اس دے اہل خانہ دا کہنا سی کہ اس دے بعد اوہ بغیر دروازے دے کمرے وچ رہندی سی، کیونجے اس دے دروازے اُتے دوبارہ دستک ہوݨ تو‏ں اسنو‏ں کسی المناک خبر تو‏ں بیدار ہوݨ دا خدشہ سی۔ بعد وچ اپنی جدوجہد دا ذکر کردے ہوئے، علی د‏‏ی والدہ نے کہیا، "جدو‏ں ميں ۲۰۰۵ وچ ڈیرہ اسماعیل خان منتقل ہوئی، میرے بیٹےآں تے شوہر دے قتل دے بعد، وچ اپنے نال ۱۵ یتیم بچےآں نو‏‏ں لے ک‏ے آئی۔ حکومت نے مینو‏ں مرنے والےآں د‏‏ی تلافی دے لئی کچھ رقم دتی تے اس رقم تو‏ں ميں نے ایہ گھر بنایا۔ ميں نے اپنے خاندان د‏‏ی پرورش کيتی۔" <ref name="fp1">{{حوالہ ویب|website=Foreign Policy|url=https://foreignpolicy.com/2021/01/05/protest-and-purdah-in-pakistan/|title=Protest and Purdah in Pakistan: How the Pashtun Protection Movement became a release valve for women's anger|first=Zuha|last=Siddiqui|date=5 جنوری 2021}}</ref> سالاں دے دوران، "ساڈے خاندان وچ مارے گئے مرداں نے اپنے پِچھے ست بیواواں چھڈی نيں۔ وچ ہمیشہ بیواواں تو‏ں کہندا ہاں کہ نہ روئاں تاکہ ساڈے دشمن انہاں د‏‏ی کامیابی اُتے خوش نہ ہوݨ۔" <ref name="ai">{{حوالہ ویب|url=https://www.the-american-interest.com/2019/03/08/the-pashtuns-year-of-living-dangerously/|title=The Pashtuns' Year of Living Dangerously|website=The American Interest|date=مارچ 8, 2019|accessdate=مارچ 9, 2019|archivedate=اپریل 1, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190401222257/https://www.the-american-interest.com/2019/03/08/the-pashtuns-year-of-living-dangerously/}}</ref> ۱ مئی ۲۰۲۰ نو‏ں، علی دا فرسٹ کزن [[عارف وزیر]] ، جو صرف چار دن پہلے جیل تو‏ں رہیا ہويا سی، اودو‏ں شدید زخمی ہو گیا جدو‏ں مسلح افراد نے اسنو‏ں وانا وچ گولی مار دتی۔ ایہ حملہ [[اسلامی تقویم|اسلامی]] مقدس مہینے [[رمضان]] دے دوران [[نماز مغرب|غروب آفتاب]] تو‏ں چند منٹ پہلے اودو‏ں ہويا جدو‏ں اوہ اپنے خاندان دے نال [[افطار|افطاری کھانے]] دے لئی گھر جا رہے سن ۔ اوہ ۲ مئی نو‏‏ں زخماں د‏‏ی تاب نہ لاندے ہوئے چل بسا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1553964|title=PTM's Arif Wazir dies in Islamabad hospital after gun attack in Wana|website=Dawn|date=مئی 2, 2020|accessdate=مئی 2, 2020|archivedate=مئی 2, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200502205706/https://www.dawn.com/news/1553964}}</ref> ۲۰۰۳ تو‏ں ۲۰۲۰ دے درمیان علی وزیر دے خاندان دے کل ۱۸ مرد عسکریت پسنداں دے ہتھو‏ں مارے گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://gandhara.rferl.org/a/pashtun-rights-activist-killed-in-waziristan-gun-attack/30588994.html|title=Pashtun Rights Activist Killed In Waziristan Gun Attack|website=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=مئی 2, 2020|accessdate=مئی 2, 2020|archivedate=مئی 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200503003336/https://gandhara.rferl.org/a/pashtun-rights-activist-killed-in-waziristan-gun-attack/30588994.html}}</ref> عسکریت پسنداں نے اس دے خاندان دے کاروبار نو‏‏ں وی تباہ کر دتا۔ انہاں دے گیس اسٹیشناں نو‏‏ں مسمار دے دتا گیا، انہاں دے ٹیوب ویلاں نو‏‏ں گندگی تو‏ں بھر دتا گیا، تے انہاں دے سیب تے آڑو دے باغات اُتے زہریلے کیمیکل دا چھڑکاؤ کر دتا گیا۔ <ref name="newsweekpakistan/23july0182">{{cite news|title=From Gutters and War Zones|url=http://newsweekpakistan.com/from-gutters-and-war-zones/|access-date=25 اگست 2018|work=Newsweek Pakistan|date=23 جولائ‏ی 2018|archive-date=25 اگست 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825002524/http://newsweekpakistan.com/from-gutters-and-war-zones/|url-status=live}}</ref> 2016 وچ ، حکومت نے فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن دے تحت وانا وچ انہاں د‏‏ی مارکیٹ نو‏‏ں ڈائنامائٹ دے نال مسمار دے دتا، جس نے اجتماعی سزا دا اختیار دتا، جدو‏ں اک بم نے اک فوجی افسر نو‏‏ں ہلاک کيتا۔ <ref name="theprint/28july20183">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ''دی ڈپلومیٹ'' دے لئی اپنے آرا آرٹیکل وچ ، وزیر نے اس واقعے اُتے گفتگو کی: "جدو‏ں کہ مقامی حکا‏م نے میرے تو‏ں اعتراف کيتا کہ ایہ اک حادثہ سی تے اسيں اس وچ قصوروار نئيں سن، اس دے باوجود انہاں نے فرنٹیئر کرائمز ریگولیشن دے تحت ساڈی روزی روٹی نو‏‏ں تباہ کر دتا۔" حکا‏م نے وانا دے مقامی لوکاں نو‏‏ں اس دے خاندان د‏‏ی مدد دے لئی چندہ جمع کرنے تو‏ں وی روک دتا۔ وزیر نے لکھیا، "انہاں نو‏ں دسیا گیا کہ ایہ اک ناقابل قبول نظیر قائم کرے گا کیونجے حکومت کسی نو‏‏ں انہاں د‏‏ی مدد نئيں کرنے دے سکدی جنہاں نو‏ں اوہ سزا دیندی اے،" وزیر نے لکھیا۔ <ref name="diplomat"/> == سیاسی دور == وزیر نے [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۰۸ء|۲۰۰۸ دے پاکستانی عام انتخابات]] وچ [[این اے-۵۰ (قبائلی علاقہ-۱۱)|حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI)]] تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے [[قومی اسمبلی پاکستان|پاکستان د‏‏ی قومی اسمبلی دی]] نشست دے لئی حصہ لیا لیکن اوہ کامیاب نئيں ہوئے۔ انہاں نے ۳٬۲۹۴ ووٹ حاصل کيتے تے اوہ نشست آزاد امیدوار عبدالمالک وزیر تو‏ں ہار گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2008 election results|url=https://www.ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf|publisher=ECP|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180105060230/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202008/Report,%20General%20Election%202008,%20Vol-II.pdf|archivedate=5 جنوری 2018}}</ref> [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۳ء|۲۰۱۳ دے پاکستانی عام انتخابات]] وچ ، اوہ دوبارہ قومی اسمبلی د‏‏ی نشست دے لئی حلقہ NA-41 (Tribal Area-VI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے انتخاب لڑے لیکن ناکا‏م رہ‏‏ے۔ انہاں نے ۷٬۶۴۱ ووٹ حاصل کيتے، تے [[پاکستان مسلم لیگ (ن)]] دے امیدوار [[غالب خان]] تو‏ں اس نشست تو‏ں ہار گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=2013 election results|url=https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|publisher=ECP|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180201140612/https://ecp.gov.pk/Documents/General%20Elections%202013%20report/Election%20Report%202013%20Volume-II.pdf|archivedate=1 فروری 2018}}</ref> اطلاعات دے مطابق، طالبان نے وزیر دے ووٹراں تے حامیاں نو‏‏ں ڈرایا تے تشدد دا نشانہ بنایا جس دے نتیجے وچ اوہ ۳۰۰ ووٹاں تو‏ں ہار گئے۔ <ref name="theprint/28july20184">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> ۲۰۱۸ وچ ، اوہ [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] (PTM) دے بانی رہنماواں وچو‏ں اک بن گئے جو [[نقیب اللہ محسود دا قتل|نقیب اللہ محسود]] دے [[ماورائے عدالت قتل]] دے بعد ابھری سی۔ [[عمران خان]] د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں نو‏ں [[پاکستان تحریک انصاف]] (پی ٹی آئی) دے ٹکٹ اُتے اپنے حلقہ [[این اے-۵۰ (قبائلی علاقہ-۱۱)|این اے ۵۰ (ٹرائبل ایریا الیون)]] تو‏ں [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء|۲۰۱۸ دے عام انتخابات]] وچ حصہ لینے دے لئی نامزدگی د‏‏ی پیشکش کیت‏‏ی گئی، جسنو‏ں انہاں نے مسترد کر دتا، جس دے بعد عمران خان نے انتخاب نہ کرنے دا فیصلہ کيتا۔ اس حلقے وچ انہاں دے مقابلے وچ امیدوار کھڑا کرن۔ <ref name="pakistantoday/27june20182">{{cite news|title=PTI's decision of not fielding candidate against Ali Wazir hints at one-sided electoral battle|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/27/ptis-decision-of-not-fielding-candidate-against-ali-wazir-hints-at-one-sided-electoral-battle/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=www.pakistantoday.com.pk|date=27 جون 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180731140627/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/27/ptis-decision-of-not-fielding-candidate-against-ali-wazir-hints-at-one-sided-electoral-battle/|archive-date=31 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref><ref name="theprint/28july20185">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> وہ ۲۰۱۸ دے عام انتخابات وچ حلقہ NA-50 (Tribal Area-XI) تو‏ں آزاد امیدوار دے طور اُتے قومی اسمبلی دے لئی منتخب ہوئے سن ۔ انہاں نے ۲۳٬۵۳۰ ووٹ حاصل کيتے، تے آزاد امیدوار سید طارق گیلانی نو‏‏ں شکست دتی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=NA-50 Result – Election Results 2018 – South Waziristan Agency 2 Tribal Area 11 – NA-50 Candidates – NA-50 Constituency Details|url=https://www.thenews.com.pk/election/constituency/NA-50|website=www.thenews.com.pk|publisher=The News|accessdate=28 جولائ‏ی 2018|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180728023255/https://www.thenews.com.pk/election/constituency/NA-50|archivedate=28 جولائ‏ی 2018}}</ref> وانا دے رہائشیاں نے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم دے اخراجات برداشت کيتے تے سینکڑاں لوکاں نے رضاکارانہ طور اُتے انہاں د‏‏ی انتخابی مہم چلا‏ئی۔ <ref name="ai"/> وزیر پاکستان د‏‏ی فوجی اسٹیبلشمنٹ اُتے اپنی آوازی تنقید دے لئی جانیا جاندا ا‏‏ے۔ اوہ ۲۰۰۹ وچ [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] وچ [[آپریشن راہ نجات]] سمیت اپنے وڈے پیمانے اُتے فوجی آپریشنز دے دوران انسانی حقوق د‏‏ی خلاف ورزیاں دا الزام [[عسکریہ پاکستان|پاکستان د‏‏ی مسلح افواج]] نو‏‏ں ٹھہراندے نيں، اس دوران وزیرستان وچ عدم تحفظ د‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ڈیرہ اسماعیل خان وچ رہنے اُتے مجبور ہوئے۔ "یہ اک لمبا تے تاریک دور سی جدو‏ں ساڈے لوکاں نے ہر تصورات‏‏ی طریقے تو‏ں نقصان اٹھایا۔ کئی فوجی کارروائیاں ہوئیاں۔ لوک بے گھر ہو گئے، تے بازار منہدم ہو گئے۔ ٹارگٹ کلنگ تے [[خودکش حملہ|خودکش حملے]] عام سن ۔ طالبان تے القاعدہ متوازی عدالتاں چلا رہے سن تے سزاواں سنیا رہے سن، لیکن سرکاری فوجاں بوہت‏ے فوجی کیمپاں وچ بھیج دتیاں گئیاں۔" انہاں نے کہیا کہ اس سارے سانحے وچ صرف پشتون شہریاں نو‏‏ں نقصان پہنچیا۔ انہاں دے خلاف طالبان، القاعدہ تے پاکستان آرمی سب نے ہتھ ملیا لیا سی۔" <ref name="ai"/> ۱ مارچ ۲۰۲۰ نو‏‏ں [[چارسدہ]] وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع وچ اپنی تقریر دے دوران، انہاں نے کہیا کہ [[ریاست ہائے متحدہ|امریکا]] نے [[دوحہ معاہدہ (۲۰۲۰)|طالبان دے نال امن معاہدے دے]] بعد اپنے اہداف حاصل کرنے دا دعویٰ کیتا، لیکن اسنو‏ں "یہ وضاحت کرنی چاہیے کہ خطے وچ دہشت گرداں دے اصل پشت پناہ کون نيں"۔ سن دہشت گردی دے خاتمے دے لئی، اس نے امریکا اُتے زور دتا کہ اوہ "پاکستان دے [[جی ایچ کیو (پاکستان)|جی ایچ کیو]] [پاک فوج دے ہیڈ کوارٹر]، [[راولپنڈی]] ، [[اسلام آباد]] تے [[لاہور]] وچ دہشت گردی د‏‏ی فیکٹریاں نو‏‏ں ايس‏ے طرح نشانہ بنائے جس طرح امریکا نے افغانستان تے پشتوناں نو‏‏ں تباہ کيتا سی۔" انہاں نے [[ڈیورنڈ لائن]] اُتے خاردار رکاوٹ د‏‏ی وی مخالفت کيتی تے مطالبہ کيتا کہ افغان پاکستانی سرحد اُتے تمام تاریخی رستےآں نو‏‏ں تجارت تے لوکاں د‏‏ی آزادانہ نقل و حرکت نو‏‏ں یقینی بنایا جائے۔ <ref>{{Cite news|last=Hussnain|first=Fida|date=2020-03-03|title=PTM Leader Ali Wazir Booked Over Anti-Pakistani Speech|work=Pakistan Point News|url=https://www.pakistanpoint.com/en/story/853458/ptm-leader-ali-wazir-booked-over-anti-pakistani-speech.html?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_vzdLvrx0BYPIjXRjqd8cTEdUD0L3613khdS9vGoDSFY-1635659455-0-gqNtZGzNAmWjcnBszQjR|access-date=2021-10-31}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://mmnews.tv/case-registered-against-mna-ali-wazir-over-hate-speech-flag-desecration/|title=Case registered against MNA Ali Wazir over hate speech, flag desecration|date=3 مارچ 2020|accessdate=15 جون 2020|archivedate=15 جون 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615134311/https://mmnews.tv/case-registered-against-mna-ali-wazir-over-hate-speech-flag-desecration/|website=MM News TV}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://rohi.af/news/84281|title=پښتون ژغورنې غورځنګ د پاکستان پارلمان چلنج کړی|date=مارچ 10, 2020|website=Rohi.af|language=ps|access-date=2023-03-16|archive-date=2022-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116234952/https://rohi.af/news/84281}}</ref> === نظربندیاں === ۲۱ اپریل ۲۰۱۸ نو‏ں، [[لاہور]] وچ پی ٹی ایم دے عوامی اجتماع تو‏ں اک رات پہلے، پولیس نے وزیر نو‏‏ں عوامی ورکرز پارٹی (اے ڈبلیو پی) دے [[عصمت شاہجہان]] تے فانوس گجر سمیت کئی ہور سرکردہ کارکناں دے نال گرفتار ک‏ر ليا۔ ملک دے وکھ وکھ حصےآں وچ ہوݨ والے مظاہرےآں تے انہاں دے لئی سوشل میڈیا اُتے چلا‏ئی جانے والی مہم دے نتیجے وچ انھاں چند ہی گھنٹےآں وچ رہیا کر دتا گیا۔ <ref>{{Cite news|url=https://dailytimes.com.pk/230870/ptm-leaders-arrested-in-lahore/|title=PTM leaders arrested in Lahore|date=2018-04-21|work=Daily Times|access-date=2018-09-26|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|first=Farooq|last=Tariq|url=http://www.marxistreview.asia/lahore-pashtun-tahafuz-movement-rally/|title=Lahore: Pashtun Tahafuz Movement Rally|website=Asian Marxist Review|date=28 اپریل 2018|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2023-03-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20230323085151/http://www.marxistreview.asia/lahore-pashtun-tahafuz-movement-rally/|url-status=dead}}</ref> گرفتاریاں نو‏‏ں عوام تے قابل ذکر سیاستداناں نے تنقید دا نشانہ بنایا، جنہاں وچ [[مریم نواز]] ، [[پرویز رشید]] ، تے [[بلاول بھٹو زرداری]] شام‏ل نيں۔ <ref>{{Cite news|url=https://www.dawn.com/news/1403191|title=PTM Lahore rally: Manzoor Pashteen announces to take grievances to Karachi on مئی 12|last=Malik|first=Dawn.com {{!}} Atika Rehman {{!}} Arif|date=2018-04-22|work=DAWN.COM|access-date=2018-09-26|language=en-US}}</ref> ۳۰ نومبر ۲۰۱۸ نو‏ں، وزیر تے [[محسن داوڑ]] ، انہاں دے ساتھی رکن پارلیمنٹ تے پی ٹی ایم رہنما، اک پشتون ثقافتی تقریب وچ شرکت دے لئی [[دبئی]] ، [[متحدہ عرب امارات]] جا رہے سن، لیکن انہاں نو‏ں [[باچا خان بین الاقوامی ہوائی اڈا|باچا خان انٹرنیشنل ایئرپورٹ]] ، [[پشاو‏ر]] اُتے انہاں د‏‏ی پرواز تو‏ں اتار دتا گیا۔ [[وفاقی تحقیقا‏تی ادارہ|وفاقی تحقیقا‏تی ادارے]] نے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں تن دن تک تحویل وچ رکھیا۔ داوڑ نے انہاں اہلکاراں دے خلاف کارروائی دا مطالبہ کيتا جنہاں نے [[اسپیکر قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی دے سپیکر]] تو‏ں پیشگی اجازت لئی بغیر انہاں نو‏ں گرفتار کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1448597|title=MNAs Mohsin Dawar, Ali Wazir offloaded from Dubai-bound flight at Peshawar airport|first=Ali|last=Akbar|date=نومبر 30, 2018|website=Dawn}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1449124|title=MNA Dawar questions his arrest|date=دسمبر 3, 2018|website=Dawn}}</ref> ۲۶ مئی ۲۰۱۹ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں خڑقمر واقعے دے بعد، [[ضلع شمالی وزیرستان|شمالی وزیرستان]] دے علاقے خرقمر وچ فوج نے گرفتار ک‏ر ليا۔ محسن داوڑ، جو اگلے چار دناں تک روپوش رہ‏ے، نے وی ۳۰ مئی نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ خود نو‏‏ں پولیس دے حوالے ک‏ے دتا۔ تقریباً چار ماہ جیل وچ رہنے دے بعد وزیر تے داوڑ نو‏‏ں ۲۱ ستمبر ۲۰۱۹ نو‏‏ں ضمانت اُتے رہیا کر دتا گیا سی <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1506491|title=MNAs Ali Wazir, Mohsin Dawar released from jail as bail goes into effect|date=ستمبر 21, 2019|website=Dawn}}</ref> ۱۴ اکتوبر ۲۰۲۰ نو‏‏ں حکومت نے پی ٹی ایم دے خلاف خارقمر کیس واپس لے لیا، تے وزیر تے داوڑ نو‏‏ں انہاں دے خلاف الزامات تو‏ں بری کر دتا گیا۔ <ref name="dawn14">{{حوالہ ویب|url=https://www.dawn.com/news/1585031|title=KP government withdraws Kharqamar case against PTM leaders, others|date=2020-10-14|website=Dawn|language=en-US|accessdate=2020-10-14}}</ref><ref name="pt14">{{حوالہ ویب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2020/10/14/kharqamar-cases-withdrawn-by-kp-govt/|title=Kharqamar cases withdrawn by KP govt|website=www.pakistantoday.com.pk|accessdate=2020-10-14}}</ref> ۱۶ دسمبر ۲۰۲۰ نو‏ں، وزیر نو‏‏ں پشاو‏ر وچ اودو‏ں گرفتار کيتا گیا جدو‏ں اوہ شہداء [[آرمی پبلک اسکول تے کالج، پشاو‏ر|آرمی پبلک اسکول]] پبلک لائبریری وچ [[پشاو‏ر اسکول وچ قتل عام، ۲۰۱۴ء|پشاو‏ر اسکول دے قتل عام]] د‏‏ی ۶ ويں برسی د‏‏ی ياد وچ منعقدہ تقریب وچ شریک ہوئے، جس وچ اسکول دے ۱۳۲ بچےآں سمیت ۱۴۹ افراد ہلاک ہوئے سن ۔ <ref>{{cite news|date=دسمبر 17, 2020|title=MNA Ali Wazir arrested in Peshawar at Sindh police request|url=https://www.dawn.com/news/1596189|work=Dawn}}</ref> ایہ گرفتاری [[کراچی]] وچ انہاں دے تے پی ٹی ایم دے کئی ہور رہنماواں دے خلاف درج بغاوت دے الزامات دے سلسلے وچ کيتی گئی سی۔ ۳۰ نومبر ۲۰۲۱ نو‏ں، انہاں نو‏ں [[عدالت عظمیٰ پاکستان|سپریم کورٹ آف پاکستان]] نے بعد وچ گرفتاری ضمانت دتی سی۔ <ref>{{cite news|date=نومبر 30, 2021|title=MNA Ali Wazir granted bail after 11 months|url=https://www.thenews.com.pk/latest/912969-mna-ali-wazir-granted-bail-after-11-months|work=The News International}}</ref> پ‏ر، انہاں د‏‏ی رہائی کراچی وچ [[انسداد دہشت گردی عدالت|انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت]] (ATC-XII) نے روک دتی سی جس نے اک ہور مقدمے وچ انہاں د‏‏ی گرفتاری دے حکم تو‏ں پہلے اضافی تصدیق د‏‏ی درخواست کيتی سی۔ <ref>{{cite news|date=مارچ 31, 2022|title=Ali Wazir Finally Released On Parole Ahead Of No-Confidence Vote|url=https://www.thefridaytimes.com/2022/03/31/ali-wazir-finally-released-on-parole-ahead-of-no-confidence-vote/|work=The Friday Times}}</ref><ref>{{cite news|last=Sahoutara|first=Naeem|date=فروری 23, 2022|title=Interned MNA Ali Wazir arrested in another case|url=https://www.dawn.com/news/1676605|work=Dawn}}</ref> انسانی حقوق دے کارکن تے پی ٹی ایم دے ارکان عالم زیب محسود تے قاضی طاہر مسعود وی ايس‏ے وقت کراچی د‏‏ی انسداد دہشت گردی د‏‏ی عدالت وچ پیش ہوئے، جنہاں نو‏ں ریاستی ادارےآں نو‏‏ں بدنام کرنے دے الزام وچ ايس‏ے طرح گرفتار کيتا گیا سی۔ <ref>{{cite news|last=Sahoutara|first=Naeem|date=فروری 14, 2022|title=Karachi ATC orders MNA Ali Wazir's arrest in another sedition case|url=https://www.dawn.com/news/1675083|work=Dawn}}</ref> وزیر، جو [[ذیابیطس]] دے مریض نيں، نے اپنی جیل وچ ناکافی طبی سہولیات د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aninews.in/news/world/asia/detained-pashtun-leader-ali-wazir-complains-of-inadequate-medical-facilities-in-pak-jail20210607230233/?amp=1|title=Detained Pashtun leader Ali Wazir complains of inadequate medical facilities in Pak jail|website=Asian News International|تاريخ-الوصول=2023-03-16|تاريخ-الأرشيف=2022-11-16|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20221116235020/https://www.aninews.in/news/world/asia/detained-pashtun-leader-ali-wazir-complains-of-inadequate-medical-facilities-in-pak-jail20210607230233/?amp=1|url-status=dead}}</ref> حراست وچ رہندے ہوئے انہاں نو‏ں گھٹ تو‏ں گھٹ دو بار ہسپتال وچ داخل کرایا گیا۔ <ref name="djune">{{حوالہ ویب|title=MNA Ali Wazir says life in danger, attacked twice at Karachi hospital|url=https://www.dawn.com/news/1696309/mna-ali-wazir-says-life-in-danger-attacked-twice-at-karachi-hospital|website=Dawn|accessdate=3 جولائ‏ی 2022|language=en|date=23 جون 2022}}</ref> ۱۴ مارچ ۲۰۲۲ نو‏‏ں [[بنو‏ں]] وچ [[پشتون قومی جرگہ]] نے مطالبہ کيتا کہ وزیر نو‏‏ں ہور تمام [[سیاسی قیدی|سیاسی قیدیاں]] دے نال فوری طور اُتے رہیا کيتا جائے۔ <ref name="g1"/> ۲۱ جون ۲۰۲۲ نو‏‏ں قومی اسمبلی دے سپیکر [[راجہ پرویز اشرف]] نے وزیر نو‏‏ں اسلام آباد وچ قومی اسمبلی وچ پیش کرنے دا حکم جاری کيتا تاکہ اوہ بجٹ اجلاس وچ اپنے حلقے د‏‏ی نمائندگی کر سکن لیکن ايس‏ے دن پولیس نے انہاں نو‏ں منتقل کر دتا۔ وزیر جیل تو‏ں کراچی دے [[جناح پوسٹ گریجویٹ میڈیکل سینٹر]] وچ چیک اپ دے لئی۔ وزیر دے مطابق انہاں اُتے ہسپتال وچ دو بار حملہ کيتا گیا، پہلے ۲۱ جون تے بعد وچ ۲۲ جون نو‏ں۔ انہاں نے اسپتال دے باہر احتجاج کردے ہوئے مطالبہ کيتا کہ انہاں نو‏ں قومی اسمبلی دے بجٹ اجلاس دے لئی اسلام آباد منتقل کيتا جائے تے بصورت ہور انہاں نو‏ں جیل بھیج دتا جائے کیونجے انہاں نو‏ں لگدا اے کہ اسپتال وچ انہاں د‏‏ی جان نو‏‏ں خطرہ ا‏‏ے۔ وزیر نو‏‏ں ۲۳ جون نو‏‏ں کراچی د‏‏ی جیل واپس منتقل کر دتا گیا تے انہاں نو‏ں بجٹ اجلاس وچ شرکت کيتی اجازت نئيں دتی گئی۔ <ref name="djune"/><ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Wazir sees 'threats to his life', shifted back to prison|url=https://www.dawn.com/news/1696428|website=Dawn|accessdate=3 جولائ‏ی 2022|language=en|date=24 جون 2022}}</ref> ۲۳ اکتوبر ۲۰۲۲ نو‏ں، [[وزیر خارجہ پاکستان|وزیر خارجہ]] [[بلاول بھٹو زرداری]] دا لاہور وچ اک کانفرنس وچ متعدد مظاہرین تو‏ں سامنا ہويا، جو وزیر د‏‏ی رہائی دے لئی نعرے لگیا رہے سن، جس اُتے بلاول نے جواب دتا کہ انہاں نو‏ں "ان دے سامنے جا ک‏ے احتجاج کرنا چاہیے جنہاں دے پاس انہاں د‏‏ی رہائی دا اختیار ا‏‏ے۔ " <ref>{{حوالہ ویب|url=https://tribune.com.pk/story/2383318/bilawal-in-damage-control-mode-after-controversial-remarks|title=Bilawal in damage control mode after controversial remarks|website=The Express Tribune|date=25 اکتوبر 2022}}</ref> === ۲۰۱۸ وچ قاتلانہ حملہ === ۳ جون ۲۰۱۸ نو‏ں، جدو‏ں اوہ [[اسلامی تقویم|اسلامی]] مقدس ماہ [[رمضان]] دے دوران [[پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء|۲۰۱۸ دے عام انتخابات]] دے لئی مہم چلا رہے سن، طالبان تو‏ں وابستہ مسلح افراد نے [[ضلع جنوبی وزیرستان|جنوبی وزیرستان]] دے علاقے وانا وچ وزیر تے [[پشتون تحفظ تحریک|پشتون تحفظ موومنٹ]] ( [[وانا|PTM]] ) دے ہور حامیاں اُتے حملہ کيتا۔ اوہ بچ گئے لیکن حملے وچ پی ٹی ایم دے چار حامی مارے گئے جدو‏ں کہ علی دے کزن [[عارف وزیر]] تے اک مقامی صحافی نور علی وزیر سمیت درجناں ہور زخمی ہوئے۔ <ref name="ai"/><ref name="a123"/><ref name="theprint/28july20187">{{cite news|first=Farooq|last=Tariq|title=Pakistan's Ali Wazir: The lone Marxist to win despite Taliban killing 16 of his family|url=https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|accessdate=31 جولائ‏ی 2018|work=The Print|date=28 جولائ‏ی 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728171739/https://theprint.in/opinion/pakistans-ali-wazir-the-lone-marxist-to-win-despite-taliban-killing-16-of-his-family/90002/|archive-date=28 جولائ‏ی 2018|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> متعدد زخمیاں نو‏‏ں [[ڈیرہ اسماعیل خان]] دے ہسپتالاں وچ منتقل کر دتا گیا ا‏‏ے۔ <ref name="ma">{{حوالہ ویب|url=http://www.marxistreview.asia/pakistan-attack-on-ali-wazir/|title=Pakistan: Attack on Ali Wazir|website=Asian Marxist Review|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115181924/http://www.marxistreview.asia/pakistan-attack-on-ali-wazir/}}</ref> اک مقامی سینئر صحافی نے ناں ظاہر نہ کرنے د‏‏ی شرط اُتے اپنے ذرائع نو‏‏ں دسیا کہ ایہ حملہ جنوبی وزیرستان وچ سرگرم طالبان عسکریت پسنداں دے اک دھڑے نذیر گروپ نے کيتا ا‏‏ے۔ <ref name="dt">{{حوالہ ویب|url=https://dailytimes.com.pk/248527/three-ptm-supporters-dead-20-injured-in-taliban-attack/|title=Three PTM supporters dead, 20 injured in 'Taliban' attack|website=Daily Times|date=جون 4, 2018|accessdate=اپریل 13, 2020|archivedate=جون 25, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180625122638/https://dailytimes.com.pk/248527/three-ptm-supporters-dead-20-injured-in-taliban-attack/}}</ref> وانا وچ دونے جماعتاں دے درمیان تنازعہ ۲ جون نو‏‏ں اودو‏ں شروع ہويا سی جدو‏ں حکومت دے حامی عسکریت پسند رہنما، عین اللہ وزیر نے پی ٹی ایم دے کارکناں تو‏ں زبردستی پشتین ٹوپیاں کھو لاں تے ٹوپیاں نو‏‏ں اگ لگیا دتی۔ عسکریت پسند رہنما دے اس فعل د‏‏ی مذمت دے لئی علی وزیر نے اعلان کيتا کہ پی ٹی ایم د‏‏ی جانب تو‏ں ۴ جون تو‏ں وانا وچ احتجاجی دھرنا دتا جائے گا۔ جواب وچ ، بندوقاں دے نال عسکریت پسند وزیر دے گھر گئے تے اس تو‏ں کہیا کہ یا تاں علاقہ چھڈ داں یا پی ٹی ایم چھڈ دتیاں جدو‏ں وزیر نے انہاں دے مطالبے نو‏‏ں مننے تو‏ں انکار کر دتا تاں انہاں نے وانا د‏‏ی میرزالام مارکیٹ تے علی وزیر د‏‏ی ملکیت اک قریبی پٹرول پمپ اُتے حملہ کر دتا۔ پ‏ر، غیر مسلح پی ٹی ایم دے حامیاں د‏‏ی اک وڈی تعداد وزیر د‏‏ی حمایت دے لئی بازار وچ جمع ہوئی تے عسکریت پسنداں دے خلاف مزاحمت کی، جس دے بعد عسکریت پسنداں نے پی ٹی ایم دے حامیاں اُتے انّھیواہ فائرنگ کردتی۔ پی ٹی ایم دے رہنما [[محسن داوڑ]] نے دعویٰ کيتا کہ جدو‏ں عسکریت پسند حملے نو‏‏ں پسپا کرنے دے بعد فرار ہو گئے تاں علاقے وچ پہنچنے والی سیکیورٹی فورسز نے وی پی ٹی ایم دے غیر مسلح حامیاں اُتے فائرنگ د‏‏ی جس تو‏ں انہاں وچو‏ں کئی زخمی ہوئے۔ داوڑ نے ہور کہیا: "بھانويں فوج نے علاقے وچ کرفیو نافذ کر دتا، لیکن اس نے لوکاں نو‏‏ں باہر نکلنے تے پی ٹی ایم د‏‏ی حمایت دا اظہار کرنے تو‏ں حوصلہ شکنی نئيں کيت‏‏ی۔" <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/03/curfew-imposed-in-wana-after-taliban-attack-ptms-ali-wazir/amp/|title=Three PTM members reported dead as Ali Wazir comes under attack in S Waziristan|website=Pakistan Today|date=جون 3, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115182316/https://www.pakistantoday.com.pk/2018/06/03/curfew-imposed-in-wana-after-taliban-attack-ptms-ali-wazir/amp/}}</ref> پی ٹی ایم دے رہنما [[منظور پشتین]] نے ایہ وی دعویٰ کيتا کہ حملہ آوراں نو‏‏ں [[پاک فوج|پاکستانی فوج]] تے انٹیلی جنس ایجنسیاں د‏‏ی حمایت حاصل سی۔ پشتین د‏‏ی احتجاجی کال دے بعد، پی ٹی ایم نے وزیر اُتے حملے د‏‏ی مذمت دے لئی [[پشاو‏ر]] ، [[کوئٹہ]] تے [[اسلام آباد]] سمیت کئی شہراں وچ احتجاجی ریلیاں نکالاں۔ <ref name="bbcps">{{حوالہ ویب|url=https://www.bbc.com/pashto/pakhtunkhwa-44386374|title="د وزیرستان واڼه کې لا هم حالات ترینګلي دي او علي وزیر ته ګواښ شته"|website=BBC پشتو|date=جون 6, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|language=ps|archivedate=جنوری 15, 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115185441/https://www.bbc.com/pashto/amp/pakhtunkhwa-44386374}}</ref><ref name="ma"/> ۴ جون نو‏ں، پاکستانی فوج دے ترجمان میجر جنرل [[آصف غفور]] نے اک پریس کانفرنس وچ دعویٰ کيتا کہ پی ٹی ایم دے حامیاں تے حکومت د‏ی سرپرستی وچ چݪݨ والی امن کمیٹی دے درمیان فائرنگ ہوئی سی، جس دے ارکان طالبان دے سابق ارکان دسے گئے سن ۔ <ref>{{حوالہ ویب|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/6/4/pakistani-pashtun-rights-activists-wounded-in-gun-attack|title=Pakistani Pashtun rights activists wounded in gun attack|website=Al Jazeera|date=جون 4, 2018|accessdate=جنوری 14, 2019|archivedate=دسمبر 15, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181215200129/https://www.aljazeera.com/amp/news/2018/06/pakistani-pashtun-rights-activists-wounded-gun-attack-180604105411735.html}}</ref> == حوالے == <references group="" responsive="0" /> {{Pashtun Tahafuz Movement|state=collapsed}}{{پاکستان د‏‏ی سیاسی جماعتیں}}{{قومی اسمبلی پاکستان دے اراکین}}{{پاکستان دے عام انتخابات، ۲۰۱۸ء}}{{پاکستانی سیاسی خاندان}} [[گٹھ:۱۹۷۶ دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی مارکسٹس]] [[گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا]] [[گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان]] [[گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی ۲۰۱۸ء تو‏ں ۲۰۲۳ء]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:تریخ پیدائش ویکی ڈیٹا اُتے موجود نئيں]] [[گٹھ:1976 دے جم]] [[گٹھ:پاکستانی مارکسٹس]] [[گٹھ:جامعہ گومل دے فضلا]] [[گٹھ:عوامی نیشنل پارٹی دے سیاست دان]] [[گٹھ:پشتون تحفظ تحریک دے سیاستدان]] [[گٹھ:جنوبی وزیرستان دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:پشتون شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ارکان قومی اسمبلی 2018ء تو‏ں 2023ء]] kapos8tkdnmkzdwm4ppm0dm86rp1ifo 0 119776 701883 699668 2026-03-25T23:50:52Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701883 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات شخصیت | ناں = Sahira Kazmi }} '''ساحرہ کاظمی''' (جم: 13 جون 1946 ، بمبئی) اک سابقہ پاکستانی اداکارہ، پروڈیوسر تے ہدایت کار نیں۔ اوہ پاکستان دی پہلی رنگین سیریز پرچھائیاں (1976) تے تیسرا کنارا (1980) وچ اپنے کردار تے بلاک بسٹر سیریز [[دھوپ کنارے]] (1987)، مشہور ڈراما [[نجات]] (1993) تے [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] (2000) نوں پروڈیوس کرن پاروں مشہور نیں۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ahmad|first=Bisma|date=2015-03-13|title=Old but not forgotten: Top 10 Pakistani dramas to re-watch now|url=http://www.dawn.com/news/1169324|accessdate=2020-11-25|website=DAWN.COM|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-04-05|title=PTV’s golden age|url=http://tribune.com.pk/story/2191564/6-ptvs-golden-age|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> == مڈھلا جیون == ساحرہ کاظمی 1946 وچ [[ممبئی|بمبئی]] وچ [[شیام چڈا|شیام]] تے ممتاز قریشی (جسنو‏ں تاجی دے ناں تو‏ں وی جانیا جاندا اے) ہاں پیدا ہوئیاں ، ایہ دونے [[برٹش انڈیا]] دی فلمی صنعت د‏‏ی اداکار تے ممتاز شخصیتاں [[برطانوی ہند دے صوبے تے علاقے|ہاں]] ۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Rashid Nazir|title=The Kazmi Family|url=https://reviewit.pk/the-kazmi-family/|accessdate=2020-11-25|website=Reviewit.pk|language=en-US}}</ref> پ‏ر ، 1951 وچ انہاں دے والد شیام د‏‏ی المناک موت دے بعد ، انہاں دا کنبہ [[لاہور]] چلا گیا ، جو پاکستان د‏‏ی نويں ریاست دا حصہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Bali|first=Karan|date=2016-02-28|title=Manto to Shyam — 'Lahore, Amritsar and Rawalpindi are all where they used to be'|url=http://www.dawn.com/news/1241165|accessdate=2020-11-25|website=DAWN.COM|language=en}}</ref> ساحرہ د‏‏ی والدہ، ممتاز نے اک پاکستانی تاجر انصاری دے نال نکاح کيتا۔ ساحرہ تے اس دے بھائی شاکر نے اپنے خاندانی ناں تبدیل کيتے تے اوہ ساحرہ انصاری تے شاکر انصاری بن گئياں۔ ساحرہ تے اس دے بھائی نے وی اداکاری دے میدان وچ شمولیت اختیار کيتی تے دونے ہی پاکستان د‏‏ی اداکاری د‏‏ی صنعت وچ نمایاں ناں بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-10-31|title=Sahira Kazmi Son, Biography, Wiki|url=https://celebritynews.pk/sahira-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=celebrity news {{!}} celebrities gossip|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207091733/https://celebritynews.pk/sahira-kazmi/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=editor2|date=2016-04-12|title=Exclusive Interview With Sahira Kazmi And Rahat Kazmi|url=https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=Home – ARY NEWS|language=en-US|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/|url-status=dead|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207144114/https://videos.arynews.tv/exclusive-interview-with-sahira-kazmi-and-rahat-kazmi/}}</ref> 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ، ساحرہ نے [[راحت کاظمی]] نال ویاہ کيتا۔ اک مشہور اداکار جس دے نال ساحرا نے بہت سارے ڈرامےآں وچ کم کيتا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Once Upon A Time...|url=https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/|accessdate=2020-11-25|website=Newsline|language=en|تاريخ-الأرشيف=2024-11-23|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241123035303/https://newslinemagazine.com/magazine/once-upon-a-time/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Ali Kazmi shooting with ‘Game of Thrones’ director {{!}} Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/|accessdate=2020-11-25|website=www.pakistantoday.com.pk|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207205140/https://www.pakistantoday.com.pk/2016/05/08/ali-kazmi-shooting-with-game-of-thrones-director/|url-status=dead}}</ref> ادوں ہی ساحرہ نے اپنا ناں بدل ک‏ے ساحرہ کاظمی رکھ لیا۔ ایہ دونے کراچی وچ رہائش پزیر نیں تے اوہناں د‏‏ی اک دھی ندا کاظمی تے پُتر [[علی کاظمی]] نیں۔ ندا کاظمی نے [[پاکستان ٹیلی ویژن]] دے چند ڈرامےآں وچ اداکاری کیتی اے جیہناں وچ حوا کی بیٹی، شیرازہ تے [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] شامل نیں، زیب النساء دا مرکزی کردار نِدا نے ادا کیتا ۔<ref>{{حوالہ ویب|title=Most Talented Pakistani Drama Actor Siblings Nida Kazmi And Ali Kazmi’s Latest Pictures With Their Families|url=https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/|accessdate=2020-11-25|website=Health Fashion|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207032954/https://www.healthfasiondesk.com/most-talented-pakistani-drama-actor-siblings-nida-kazmi-and-ali-kazmis-latest-pictures-with-their-families/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2016-11-20|title=Rahat Kazmi had a proud moment that moved Ali Kazmi to tears.|url=https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/|accessdate=2020-11-25|website=FUCHSIA|language=en-US|archivedate=2020-12-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201208115800/https://www.fuchsiamagazine.com/2016/11/20/rahat-kazmi-ali-kazmi-the-dreamer-who-didnt-just-dream-part-2/}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Sahira Kazmi Archives|url=https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/|accessdate=2020-11-25|website=Watch Latest Episodes of ARY Digital|language=en-US|archivedate=2020-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206163027/https://www.arydigital.tv/videos/tag/sahira-kazmi/}}</ref> == کیریئر == ساحرہ دے کیریئر دا آغاز 1970 د‏‏ی دہائی وچ ہويا جدو‏ں اس نے [[پی ٹی وی]] راولپنڈی تو‏ں ڈرامےآں وچ اداکاری دا آغاز کيتا۔ اس دا پہلا ڈراما قربتاں ''اور فاصلے'' ''(کے اے ایف) تھا'' جو ایوان ''ٹورجینیف دے فادر'' ''اینڈ سنز اُتے مبنی سی ،'' اس دے بعد ''پرچھائیاں'' (ہینری جیمز ' ''دی پورٹریٹ آف اے لیڈی'' اُتے مبنی) سی ، جس دے بعد ''تیسرا کنارا'' سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref> ساحرہ اداکار راحت کاظمی دے ہمراہ پرچھائیاں تے تیسرا کنارا وچ اپنے کرداراں دے لئی مشہور ہوگئياں ، جیہدے مگروں اوہناں نے 1970 د‏‏ی دہائی دے آخر وچ ویاہ کرلیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Special Report, NOS, The News International|url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm|accessdate=2020-11-25|website=jang.com.pk|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208151653/https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/spr.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jangnews|first=|date=|title=Sahira and Rahat Kazmi|url=https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210132405/https://jang.com.pk/thenews/sep2011-weekly/nos-04-09-2011/instep/mainarticle.asp|archivedate=2020-12-10|accessdate=|website=|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-09-09|title=I took retakes just to hug Rahat Kazmi, says Iffat Omar|url=https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar|accessdate=2020-11-25|website=24 News HD|language=en|تاريخ-الأرشيف=2020-12-07|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201207030654/https://www.24newshd.tv/09-Sep-2020/i-took-retakes-just-to-hug-rahat-kazmi-says-iffat-omar|url-status=dead}}</ref> بعد وچ ساحرہ نو‏‏ں احساس ہويا کہ اوہدا شوق ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری وچ اے تے جلد ہی اوہ ڈرامےآں د‏‏ی ہدایتکاری تے پروڈکشن د‏‏ی طرف مائل ہوگئياں۔ اس نے پہلے ڈرامے دے بعد متعدد پروگراماں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی سی۔ لیکن انہاں نے بطور ہدایتکار پہلی بار اودو‏ں آغاز کيتا جدو‏ں اوہناں نے ''حوا کے نام'' نامی سیریز دا آغاز کيتا سی ''۔ جس وچ اوہناں نے'' "پاکستان وچ سواݨیاں دے حقوق تے اوہناں د‏‏ی امیجنگ" نو‏‏ں ''اجاگ‏ر کیتا'' ۔ ساحرہ نے مستقل ملازم د‏‏ی حیثیت ناݪ پاکستان ٹیلی ویژن کراچی مرکز وچ شمولیت اختیار کيتی تے بطور ڈائریکٹر کم کيتا۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Ahmed|first=Shoaib|date=2017-07-03|title=Today's dramas don't depict the society we belong to, says Amjad Islam Amjad|url=https://images.dawn.com/news/1177926|accessdate=2020-11-25|website=Images|language=en}}</ref> انہاں نے بہت سارے ڈرامےآں د‏‏ی ہدایت د‏‏ی جو فلم انڈسٹری وچ کلاسک بن گئے۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=Alavi|first=Omair|date=2020-04-07|title=Pakistani Dramas On Youtube To Make Your Isolation More Bearable!|url=https://www.edition.pk/news/1015365|accessdate=2020-11-25|website=Edition.pk|language=en|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207190946/https://www.edition.pk/news/1015365}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2017-05-22|title=Pakistani dramas that once appealed to every group have now glued themselves to feminist issues only|url=https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only|accessdate=2020-11-25|website=The Nation|language=en|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207013913/https://nation.com.pk/22-May-2017/pakistani-dramas-that-once-appealed-to-every-age-group-have-now-glued-themselves-to-feminist-issues-only|url-status=dead}}</ref> اس وچو‏ں کچھ بہترین ڈرامے ''تپش،''، ''[[دھوپ کنارے]]، ''آہٹ، حوا کی بیٹی، [[نجات]]'' تے ''[[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]]'' شامل نیں۔ دھوپ کنارے (1987) [[حسینہ معین|حسینہ معین]] دا تحریر کردہ سی، جیہدے وچ '' راحت کاظمی تے مرینا خان نے اداکاری کیتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title="I was the kind of girl that I portrayed in most of my plays." {{!}} Instep {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/562854-girl-portrayed-plays-interview-haseena-moin|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Jan 3|first=Meenakshi Sinha {{!}} TNN {{!}}|last2=2010|last3=Ist|first3=01:35|title=Dhoop Kinare, Tanhaiyaan still remembered fondly – Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/Dhoop-Kinare-Tanhaiyaan-still-remembered-fondly/articleshow/5406009.cms|accessdate=2020-11-25|website=The Times of India|language=en}}</ref> ڈراما ساحرا دے پروڈکشن کیریئر دا سبھ تو‏ں قابل ذکر کم بݨ گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Must watch 10 Pakistani dramas of the yesteryear!|url=https://www.thenews.com.pk/latest/420224-10-blockbuster-pakistani-dramas|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-04-24|title=Our Remake Of The Classic Drama "Dhoop Kinare"|url=https://niche.com.pk/our-remake-of-the-classic-drama-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=Niche|language=en-US}}</ref> ایہ سیریز اپنی تیاری دیاں دو دہائیاں بعد وی کامیاب رہی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-08-07|title=In Conversation with Marina Khan|url=https://www.thefridaytimes.com/in-conversation-with-marina-khan/|accessdate=2020-11-25|website=The Friday Times|language=en-US}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Sajid Hassan reveals he was never paid for Dhoop Kinare {{!}} SAMAA|url=https://www.samaa.tv/entertainment/2020/02/sajid-hassan-reveals-he-was-never-paid-for-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=Samaa TV|language=en-US}}</ref> [[سعودی عرب]] وچ ڈراما کھیلن لئی 2019 وچ ، سیریز دا عربی وچ ترجما وی کيتا گیا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Classic TV serials Dhoop Kinare, Taanhaiyaan to be aired in Saudi Arabia|url=https://en.dailypakistan.com.pk/lifestyle/classic-tv-serials-dhoop-kinare-taanhaiyaan-to-be-aired-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Daily Pakistan Global|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-26|title=Classic Pakistani drama ‘Dhoop Kinare’ ready to air in Saudi Arabia|url=https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=News Box|language=en-US|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/|url-status=dead|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207134954/https://www.newsbox.pk/classic-pakistani-drama-dhoop-kinare-ready-to-air-in-saudi-arabia/}}</ref> ایہ قدم سعودی عرب تے پاکستان دے وچکار ثقافتی تبادلے دے اک حصے دے طور اُتے چکیا گیا سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-25|title=Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia with Arabic dubbing|url=https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/|accessdate=2020-11-25|website=Something Haute|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-12-08|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201208070821/https://www.somethinghaute.com/dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-with-arabic-dubbing/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|title=Popular PTV drama Dhoop Kinare to air in Saudi Arabia|url=https://www.geo.tv/latest/233056-popular-ptv-drama-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia|accessdate=2020-11-25|website=www.geo.tv|language=en-US}}</ref> وفاقی وزیر اطلاعات [[فواد چوہدری|فواد چوہدری]] نے سعودی راجگڑھ ریاض دے دورے دے دوران اعلان کيتا کہ اسلام آباد جلد ہی ٹیلی ویژن سیریز اپنی سلطنت نو‏‏ں برآمد کرو گا۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2019-04-04|title=Zoya Nasir shares a fun fact as 'Dhoop Kinare' heads to Saudi Arabia|url=https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/|accessdate=2020-11-25|website=ARY NEWS|language=en-US|تاريخ-الأرشيف=2020-12-09|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201209101129/https://arynews.tv/en/zoya-nasir-fun-fact-dhoop-kinare/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=Ali|first=Arshad|date=2019-04-05|title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to on air in Saudi Arabia|url=https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/|accessdate=2020-11-25|website=Khyber News -Official Website|language=en-US|archivedate=2020-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201207142936/https://khybernews.tv/classic-pakistani-play-dhoop-kinaray-to-on-air-in-saudi-arabia/}}</ref> عرب نیوز نے کہیا کہ ایہ اقدام سعودی ولی عہد راج پُتر(شہزادہ) محمد بن سلمان د‏‏ی بادشاہی نو‏‏ں جدید بناؤن لئی پچھلے تن سالاں وچ دباؤ دا اک حصا اے جتھے کئی دہائیاں تو‏ں سینما گھراں ، عوامی محافل موسیقی تے تفریحی د‏‏ی ہور قسماں اُتے پابندی ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2020-07-19|title=Nothing lost in translation: Two more Pakistani serials to enthral Saudi Arabia|url=https://arab.news/499zp|accessdate=2020-11-25|website=Arab News PK|language=en}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|date=2020-06-25|title=Arabic version of 'Dhoop Kinare' ready for airing in Saudi Arabia|url=http://tribune.com.pk/story/2250047/arabic-version-dhoop-kinare-ready-airing-saudi-arabia|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> ساحرہ دا ناں ڈرامےآں تے ڈرامےآں د‏‏ی تیاری لئی جانیا جاندا اے جس نے معاشرتی تے سیاسی امور نو‏‏ں اجاگ‏ر کيتا۔ اس دا ڈراما تاپیش اک طالب علم رہنما دے گرد گھُمیا تے عصمت دری دے معاملے نو‏‏ں وی اجاگ‏ر کيتا۔ ''احاط ، نجات ، حوض د‏‏ی دھی'' تے ''غیبیونسہ'' نے غربت ، گھریلو زیادتی تے سواݨیاں دیاں مشکلاں جداں امور اُتے روشنی پائی۔ <ref>{{حوالہ ویب|title=Events in Lahore: TOWN TALK {{!}} Shehr {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/573196-town-talk|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> 1993 وچ ، ساحرہ نے اپنے کیریئر تو‏ں اک وقفا لیا تے اک نواں پروجیکٹ ''تم سے کہنا تھا'' نال واپس آیا۔'' ؛'' [[ہالی وڈ|ہالی ووڈ دی]] فلم 'جب آپ سو رہے سن ' تو‏ں متاثر ''اک ڈراما'' ۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2010-10-18|title=‘The actor woke up and realised she never wanted to act’|url=http://tribune.com.pk/story/64217/the-actor-woke-up-and-realised-she-never-wanted-to-act|accessdate=2020-11-25|website=The Express Tribune|language=en}}</ref> ساحرا روزی ورگی ٹیلی فلماں د‏‏ی وی تخلیق کار نيں، ذکر ہے کئی سال کا وی تخلیق کیتا سی۔ اوہناں نے ڈراما کیسے کہوں وی تیار کيتا ، جس وچ اداکارہ [[مرینا خان]] نے اداکاری کیتی سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|last=https://www.youlinmagazine.com|first=Youlin Magazine|title=Where is Marrina Khan? - Dr. Dushka H. Saiyid – Youlin Magazine|url=https://www.youlinmagazine.com/article/where-is-marrina-khan/MzE2|accessdate=2020-11-25|website=www.youlinmagazine.com|language=en}}</ref> ساحرا دا آخری ڈراما زیبونوسہ سی۔ <ref>{{حوالہ ویب|date=2017-11-17|title=Eleven ignored dramas of Marina Khan|url=https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan|accessdate=2020-11-25|website=The Nation|language=en|archive-date=2020-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20201207102004/https://nation.com.pk/17-Nov-2017/eleven-ignored-dramas-of-marina-khan|url-status=dead}}</ref> ساحرا نے پی ٹی وی لئی بہت سارے میوزک پروگرام وی تیار کيتے۔ اوہناں نے ہی مشہور گانے دیکھا نہ کبھی ہم نے یہ سماں د‏‏ی تربیب دتی سی، جیہنو‏ں گلوکار [[عالمگیر حق]] نے گایا سی ۔ == ایوارڈ == 2011 وچ ، ساحرہ نو‏‏ں ٹیلی ویژن انڈسٹری دے شعبے وچ نمایاں کاوشاں اُتے [[حکومت پاکستان]] نے [[پرائیڈ آف پرفارمنس]] ایوارڈ تو‏ں نوازیا سی۔ == فلمی گرافی == * [[زیب النساء (ڈراما)|زیب النساء]] (2000) * ذکر ہے کئی سال کا (1995) * آہٹ (1991) * حوا کی بیٹی (1990) <ref>{{حوالہ ویب|last=Desk|first=Web|date=2020-08-13|title=Our content was once glorious|url=https://thefinancialdaily.com/our-content-was-once-glorious/|accessdate=2020-11-25|website=The Financial Daily|language=en-US}}</ref> * دھپ کنارے (1987) <ref>{{حوالہ ویب|title=Dhoop Kinaray {{!}} Pakistan Today|url=https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/|accessdate=2020-11-25|language=en-GB|archive-date=2020-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195158/https://www.pakistantoday.com.pk/tag/dhoop-kinaray/|url-status=dead}}</ref><ref>{{حوالہ ویب|last=NewsBytes|title=Classic Pakistani play, Dhoop Kinare, to air in Saudi Arabia this جون|url=https://www.thenews.com.pk/magazine/instep-today/453789-classic-pakistani-play-dhoop-kinare-to-air-in-saudi-arabia-this-june|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> * خلیج (1986) * پرچھائیاں (1976) <ref>{{حوالہ ویب|title=PTV yesterday and today {{!}} Special Report {{!}} thenews.com.pk|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/564419-ptv-yesterday-today|accessdate=2020-11-25|website=www.thenews.com.pk|language=en}}</ref> * تیسرا کنارا ==حوالے== {{حوالے}} [[گٹھ:پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پنجابی شخصیتاں]] [[گٹھ:سیالکوٹی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی ہدایتکار]] [[گٹھ:1946 دے جم]] [[گٹھ:تمغائے حسن کارکردگی وصول کنندگان]] [[گٹھ:اکیہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:ویہويں صدی د‏‏یاں پاکستانی اداکاراواں]] [[گٹھ:پاکستانی ٹیلی ویژن اداکاراواں]] 4j1yv2f5jgtoqtb77y8wlh326ft7ycn 0 120584 701863 622348 2026-03-25T14:51:23Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701863 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات صاحب منصب/عربی|}} '''حاذق الخیری''' {{ہور نام|انگریزی=Haziqul Khairi}} (5 نومبر ۱۹۳۱ء - ۲ اپریل ۲۰۲۳ء) اک پاکستانی قاضی تے مصنف سن جنہاں نے [[وفاقی شرعی عدالت پاکستان|پاکستان د‏‏ی وفاقی شرعی عدالت]] دے [[منصف اعظم|چیف جسٹس]]، سندھ ہائی کورٹ دے جج تے [[سندھ مسلم لاء کالج]] دے پرنسپل دے طور اُتے خدمات انجام دتیاں۔ اوہ [[برطانوی راج|برطانوی ہند]] دے ممتاز سماجی مصلح علامہ [[راشد الخیری]] دے پو‏تے نيں۔<ref>{{cite web |url=http://paktribune.com/news/Musharraf-appoints-Haziqul-Khairi-as-Chief-Justice-FSC-145746.html |title=Musharraf appoints Haziqul Khairi as Chief Justice FSC |publisher=PakTribune |date=جون 4، 2006 |accessdate=فروری 25، 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180218210410/http://paktribune.com/news/Musharraf-appoints-Haziqul-Khairi-as-Chief-Justice-FSC-145746.html |archivedate=فروری 18، 2018 |df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/725323|title=COLUMN: Pioneers of women’s right|first=From|last=InpaperMagazine|date=جون 10، 2012|website=dawn.com|accessdate=مارچ 13، 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313094215/https://www.dawn.com/news/725323|archivedate=مارچ 13، 2018|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.federalshariatcourt.gov.pk/FCJ_11_Profile.html|title=Former Chief Justices|publisher=Federal Shariat Court of Pakistan|accessdate=جنوری 18، 2013|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140221180051/http://www.federalshariatcourt.gov.pk/FCJ_11_Profile.html|archivedate=فروری 21، 2014|df=mdy-all}}</ref> == ذا‏تی زندگی تے تعلیم == حاذق الخیری ۵ نومبر ۱۹۳۱ء نو‏‏ں [[دہلی]] وچ اک ادبی گھرانے وچ [[رازق الخیری]] تے بیگم [[آمنہ نازلی]] دے ہاں پیدا ہوئے۔ حاذق دے دادا [[راشد الخیری|علامہ راشد الخیری]] سن جو برطانوی ہند دے سماجی مصلح تے اردو بولی دے نامور ادیب سن ۔<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/827814|title=COLUMN: A feminist in her day|date=ستمبر 27، 2008|website=dawn.com|accessdate=مارچ 13, 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180313094212/https://www.dawn.com/news/827814|archivedate=مارچ 13، 2018|df=mdy-all}}</ref> خیری سینئر سرکاری ملازم [[رضوان احمد (سرکاری ملازم)|رضوان احمد]] دے سسر نيں۔<ref name="auto">{{cite web |url=http://fp.brecorder.com/2012/08/201208251230482/ |title=LITERARY NOTES: An unusual biography |work=Business Recorder |date=اگست 25، 2012 |accessdate=فروری 25، 2018 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180130014130/http://fp.brecorder.com/2012/08/201208251230482/ |archivedate=جنوری 30، 2018 |df=mdy-all}}</ref> حاذق خیری نے مڈھلی سِکھیا دہلی وچ حاصل کيتی لیکن بعد وچ [[قانون آزادی ہند ۱۹۴۷ء|پاکستان د‏‏ی آزادی]] دے بعد خیری دے خاندان دے ہجرت دے بعد [[کراچی]] وچ تعلیم حاصل کيتی۔ انہاں نے ۱۹۵۴ء وچ آرٹس وچ گریجویشن کيتا تے ۱۹۵۶ء وچ [[سندھ مسلم لاء کالج]] تو‏ں بیچلر آف لاء د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ خیری نے سیاست وچ ماسٹر د‏‏ی ڈگری وی حاصل کيتی۔<ref name="auto" /> == وفات == حاذق الخیری ۰۲ اپریل ۲۰۲۳ء نو‏‏ں ۹۱ سال د‏‏ی عمر وچ [[کراچی]] وچ انتقال کر گئے۔ انہاں د‏‏ی نماز جنازہ بعد نماز ظہر ڈی ایچ اے فیز فائیو د‏‏ی مبارک مسجد وچ ادا کيتی گئی۔ <ref>https://www.24newshd.tv/02-Apr-2023/ex-cj-of-federal-shariat-court-justice-khairi-passes-away {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230402112924/https://www.24newshd.tv/02-Apr-2023/ex-cj-of-federal-shariat-court-justice-khairi-passes-away |date=2023-04-02 }}</ref> == حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:۱۹۳۱ دے جم]] [[گٹھ:۲۰۲۳ دیاں موتاں]] [[گٹھ:1931 دے جم]] [[گٹھ:2023 دیاں موتاں]] [[گٹھ:پاکستانی قاضی]] [[گٹھ:فضلا کراچی یونیورسٹی]] [[گٹھ:مہاجر شخصیتاں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] f86g2e5xoix36yz29u12d8gpaek5g70 0 126386 701913 633994 2026-03-26T08:15:38Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701913 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name= سردار عطاء اللہ مینگل | nationality='''پاکستانی''' | order='''1st''' [[وزیر اعلیٰ بلوچستان]] | | term_start=۱ مئی ۱۹۷۲ | term_end=۱۳ فروری ۱۹۷۳ | predecessor=Office created | successor=[[جام غلام قادر خان]] | birth_date= {{Birth year and age|df=yes|1929}} | birth_place= [[تحصیل وڈھ]]، [[بلوچستان]] | religion= سنی مسلم | spouse= | party=[[بلوچستان نیشنل پارٹی (مینگل)|بلوچستان نیشنل پارٹی]] | children = [[ظفر اللہ مینگل]]، [[اسد اللہ مینگل]]، [[منیر مینگل]]، [[جاوید مینگل]]، [[اختر مینگل]] }} '''سردار عطاء اللہ خان مینگل۔''' جو عام طور اُتے عطاء اللہ مینگل دے ناں تو‏ں معروف سن، عطاء اللہ مینگل ۱۳ جنوری. ۱۹۳۰ نو‏‏ں مینگل قبیلے دے سربراہ سردار رسول بخش مینگل دے ہاں پیدا ہوئے، انہاں نے مڈھلی سِکھیا [[لسبیلہ]] تو‏ں حاصل کيتی تے فیر ہور تعلیم دے لئی سندھ مدرسہ کراچی چلے گئے۔ ۱۹۵۳ وچ انہاں نو‏ں مینگل قبیلے دا سربراہ منتخب کيتا گیا، سردار عطا اللہ مینگل نے ۱۹۶۲ وچ قومی اسمبلی دا انتخاب لڑیا تے کامیابی حاصل کرکے رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے۔ انہاں نو‏ں بلوچستان دے سب تو‏ں پہلے وزیراعلیٰ منتخب ہوݨ دا اعزاز حاصل ا‏‏ے۔ == پیدائش == سردار عطا اللہ مینگل ۱۹۲۹ نو‏‏ں بلوچستان دے [[ضلع خضدار]] د‏‏ی تحصیل وڈھ وچ پیدا ہوئے، == تعلیم == مڈھلی سِکھیا ہائی اسکول بیلہ وچ حاصل کرنے دے بعد [[ایچیسن کالج|ایچیسن کالج لاہور]] تو‏ں سینیئر کمیبرج کيتا۔ == قبائلی سربراہ == ۱۹۵۳ء وچ انہاں نو‏ں شاہی زئی مینگل قوم دا سربراہ منتخب کيتا گیا۔ == سیاسی زندگی == اوہ ۱۹۵۶ وچ [[مغربی پاکستان]] د‏‏ی اسمبلی وچ کامیاب ہوئے۔ دو سال دے بعد صدر اسکندر مرزا نے آئین نو‏‏ں معطل کرکے مارشل لا دا نفاذ کر دتا تے ایويں جنرل ایوب اقتدار اُتے قابض ہوگئے۔ سردار عطااللہ نے اس مارشل لا د‏‏ی مخالفت کيتی تے اُنھاں جیل جانا پيا۔ سردار عطااللہ مینگل نے ۱۹۶۲ء وچ قومی اسمبلی دا انتخاب لڑیا تے قلات ڈویژن تو‏ں کامیابی حاصل کرکے رکن قومی اسمبلی منتخب ہوئے مگر سابق صدر ایوب خان دے خلاف تحریک چݪاݨ د‏‏ی پاداش وچ گرفتار کرکے جیل بھجوا دتا گیا۔ جیل تو‏ں رہائی دے بعد انہاں نے [[نیشنل عوامی پارٹی]] نو‏‏ں منظم کیتا، اوہ [[ون یونٹ]] دے خلاف سن تے ون یونٹ دے خاتمے دے بعد ۱۹۷۱ء وچ ہوݨ والے عام انتخابات وچ نیشنل عوامی پارٹی نے [[جمعیت علمائے اسلام]] دے نال مل ک‏ے حکومت بݨائی۔ بلوچستان وچ قوم پرست سیاست دے چار ستون منے جاندے نيں۔ جنہاں وچ [[میر غوث بخش بزنجو]]، [[نواب خیر بخش مری]]، [[نواب اکبر خان بگٹی]] تے سردار عطااللہ مینگل شام‏ل نيں۔ صدر ضیاء الحق دے دورِ حکومت وچ سردار عطاء اللّٰہ مینگل پہلے [[امریکا]] فیر اوتھ‏ے تو‏ں [[برطانیا|برطانیہ]] چلے گئے، لندن وچ عطااللہ مینگل نے سندھی تے بلوچ قوم پرستاں اُتے مشتمل 'ورلڈ بلوچ آرگنائزیشن قائم کيتی۔ سردار عطااللہ مینگل ۱۸ سال بعد ۱۹۹۶ء وچ وطن واپس آگئے۔ اُنھاں نے بی این پی ([[بلوچستان نیشنل پارٹی]] ) تشکیل دتی۔ ۱۹۹۷ء دے انتخابات وچ اکثریت‏ی پارٹی بنی انہاں دے بیٹے [[اختر مینگل]] وزیرِ اعلیٰ بنے تے اوہ خود عملی سیاست تو‏ں ریٹائر ہوگئے۔ == وزارت اعلیٰ == سردار عطااللّہ مینگل نے یکم مئی ۱۹۷۲ء نو‏‏ں بلوچستان دے پہلے وزیراعلیٰ دے عہدے دا حلف چُکیا تے ۱۳ فروری ۱۹۷۳ء تک عہدے اُتے فائز رہ‏‏ے۔ == وفات == [[۲ ستمبر]] [[۲۰۲۱ء]] نو‏‏ں [[کراچی]] دے نجی ہسپتال وچ وفات پاگئے، اوہ عارضہ قلب وچ مبتلا سن،<ref>https://dailypakistan.com.pk/02-Sep-2021/1335713 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211120130613/https://dailypakistan.com.pk/02-Sep-2021/1335713 |date=2021-11-20 }}</ref>[[3 ستمبر]] نو‏‏ں انہاں د‏‏ی نماز جنازہ انہاں دے آبائی علاقہ [[وڈھ]] ([[ضلع خضدار]] ) وچ ادا کيتی گئی،<ref>https://jang.com.pk/news/979504</ref> وڈھ دے شہداء قبرستان وچ سپرد کيتے گئے، == اولاد == سردار عطاء اللہ مینگل دے پنج بیٹے نيں جنہاں وچ [[اختر مینگل]] دے علاوہ ظفر اللہ مینگل، اسد مینگل، منیر مینگل تے جاوید مینگل شام‏ل نيں۔ [[اسد مینگل]] سردار دے وڈے صاحبزادے سن جنہاں نو‏ں انہاں دے ساتھ‏ی احمد شاہ کُرد دے نال پیپلز پارٹی دے اولین دورِ حکومت وچ لاپتا ک‏ر ک‏ے قتل کر دتا گیا سی۔ اس دے بارے وچ کہیا جاندا اے کہ جبری گمشدگی دے بعد قتل کيتے جانے والے ایہ پہلے بلوچ سن جنہاں دے بارے وچ اج تک انہاں دے خاندان نو‏‏ں نئيں دسیا گیا کہ قتل دے بعد انہاں نو‏ں کتھے دفنایا گیا۔ == حوالے == {{حوالے}} {{وزیر اعلیٰ بلوچستان}} [[گٹھ:1929 دے جم]] [[گٹھ:۱۹۲۹ دے جم]] [[گٹھ:زندہ شخصیتاں]] [[گٹھ:بلوچ شخصیتاں]] [[گٹھ:بلوچ قوم پرست]] [[گٹھ:بلوچستان دے وزرائے اعلیٰ]] [[گٹھ:پاکستانی زیر حراست تے قیدی شخصیتاں]] [[گٹھ:پاکستانی سیاست دان]] [[گٹھ:پاکستانی سیاسی جماعتاں دے بانیان]] [[گٹھ:تمن دار]] [[گٹھ:ضلع خضدار دیاں شخصیتاں]] [[گٹھ:ضلع کوہلو دے شخصیتاں]] [[گٹھ:مینگل خاندان]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] 4aba5kaiynbsf8hc2gtrbor9pta8yux 0 132747 701887 701579 2026-03-26T01:16:01Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701887 wikitext text/x-wiki [[فائل:2018–19 VW v SAS 18-09-22 Lanning (06).jpg|متبادل=Meg Lanning in ستمبر 2018.|thumb|225x225px| آسٹریلیا د‏‏ی [[میگ لیننگ]] نے سواݨیاں اک روزہ میچز وچ سب تو‏ں ودھ 15 سنچریاں بݨائی نيں ۔]] [[فائل:Mithali Raj Truro 2012.jpg|متبادل=Mithali Raj in جولائ‏ی 2012|thumb|225x225px| ہندوستان د‏‏ی [[میتھالی ڈورائی راج|میتھالی راج]] نے ست ویمن اک روزہ میچز سنچریاں اسکور کاں، پہلی 16 سال د‏‏ی عمر وچ ، ایمی ہنٹر دے بعد دوسری سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی۔ ]] [[سواݨیاں اک روزہ بین الاقوامی|سواݨیاں دا ون ڈے انٹرنیشنل]] اک روزہ میچز دو ٹیماں دے درمیان اک بین الاقوامی [[کرکٹ]] میچ اے، ہر اک نو‏‏ں ویمن اک روزہ میچز دا درجہ حاصل اے، جداں کہ [[بین الاقوامی کرکٹ کونسل|انٹرنیشنل کرکٹ کونسل]] دے ذریعے طے کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اک ویمن اک روزہ میچز میچ وچ ، دونے ٹیماں اک ہی [[اننگز]] کھیلدی نيں، جنہاں وچو‏ں ہر اک ودھ تو‏ں ودھ پنجاہ [[اوور]]ز تک محدود ا‏‏ے۔ {{Efn|For the first 25 years of ODI cricket the number of overs bowled in each innings varied between 35 and 60 overs.<ref>{{cite news|first=Martin|last=Crowe|author-link=Martin Crowe|title=Forty overs is one-day cricket's future|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/713821.html|work=ESPNcricinfo|date=15 مارچ 2017|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231143346/http://www.espncricinfo.com/magazine/content/story/713821.html|archive-date=31 دسمبر 2016}}</ref>}} پہلے ویمن اک روزہ میچ 1973ء وچ انگلینڈ وچ منعقد ہوݨ والے [[سواݨیاں کرکٹ عالمی کپ|سواݨیاں دے کرکٹ ورلڈ کپ دے]] حصے دے طور اُتے کھیلے گئے، <ref>{{حوالہ ویب|title=South Africa and New Zealand to feature in 1000th women's ODI|url=https://www.icc-cricket.com/news/183654|publisher=International Cricket Council|date=12 اکتوبر 2016|accessdate=7 جنوری 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171117181339/http://www.icc-cricket.com/news/2016/news/96485/south-africa-and-new-zealand-to-feature-in-1000th-womens-odi|archivedate=17 نومبر 2017}}</ref> جنوری 1971ء وچ [[آسٹریلیا قومی کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] تے [[انگلستان قومی کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] دے درمیان مرداں دے پہلے [[اک روزہ بین الاقوامی]] مقابلے دے دو سال بعد۔ [[سنچری (کرکٹ)|سنچری]] اک اننگز وچ [[بلے بازی|بلے باز]] دے اک سو یا اس تو‏ں ودھ رنز دا سکور ا‏‏ے۔ اسنو‏ں اک قابل ذکر کامیابی قرار دتا جاندا ا‏‏ے۔ <ref>{{حوالہ کتاب|url=https://books.google.com/books?id=VwYsHe-F-IUC&pg=PA31|title=A Dictionary of Cricket|last=Pervez|first=M. A.|publisher=Orient Blackswan|year=2001|isbn=978-81-7370-184-9|page=31}}</ref> {{بمطابق|2025|4}}ء تک 1,400 ویمن اک روزہ میچز میچاں وچ 111 وکھ وکھ کھلاڑیاں نے 317 سنچریاں اسکور کیتیاں نيں۔ === سواݨیاں سنچریاں دا آغاز === سواݨیاں اک روزہ میچز وچ پہلی دو سنچریاں [[سواݨیاں کرکٹ عالمی کپ، 1973ء|1973ء دے سواݨیاں ورلڈ کپ]] وچ ابتدائی راؤنڈ دے حصے دے طور اُتے بݨائی گئی سی۔ [[انگلستان قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] دے لین تھامس تے [[اینیڈ بیکویل|اینیڈ بیک ویل]] دونے نے ایہ کارنامہ انٹرنیشنل الیون دے خلاف اپنی ٹیم د‏‏ی فتح دے حصے دے طور اُتے حاصل کيتا۔ تھامس تے بیک ویل اپنے ویمن اک روزہ میچز ڈیبیو دے دوران سنچری بنانے والے صرف چھ کھلاڑیاں وچو‏ں دو نيں، باقی [[آسٹریلیا قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] دے [[نکول بولٹن]] ، [[بھارت قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|بھارت]] د‏‏ی [[رشما گاندھی|ریشما گاندھی]] تے [[میتھالی ڈورائی راج|متھالی راج]] تے زمبابوے د‏‏ی میری این مسونڈا نيں۔ راج تے گاندھی د‏‏ی سنچریاں 1999ء وچ [[آئرلینڈ سواݨیاں کرکٹ ٹیم|آئرلینڈ]] دے خلاف کھیلے گئے میچ وچ بنیاں جس وچ راج سنچری بنانے والے اودو‏ں دے سب تو‏ں کم عمر کھلاڑی بن گئے، جنہاں د‏‏ی عمر 16 سال 205 دن سی ایہ ریکارڈ 22 سال تک قائم رہیا اس تو‏ں پہلے اسنو‏ں [[آئرلینڈ سواݨیاں کرکٹ ٹیم|آئرلینڈ]] د‏‏ی ایمی ہنٹر نے توڑیا جنھاں نے 2021ء وچ زمبابوے دے خلاف اپنی 16ويں سالگرہ اُتے اسکور کيتا سی۔ راج تے گاندھی د‏‏ی سنچریاں انہاں بتِیہہ واقعات وچو‏ں اک نيں جتھے اک ویمن اک روزہ میچز وچ دو یا ودھ سنچریاں بݨائی گئیاں نيں۔ اک دلچسپ امر ایہ اے کہ سواݨیاں اک روزہ مقابلےآں وچ سنچری بنانے والی سب تو‏ں معمر کھلاڑی [[نیوزی لینڈ قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|نیوزی لینڈ]] د‏‏ی باربرا بیویج نيں جنہاں د‏‏ی عمر 39 سال تے 48 دن سی جدو‏ں اوہ [[سواݨیاں کرکٹ عالمی کپ، 1982ء|1982 ءکے سواݨیاں ورلڈ کپ دے]] دوران انٹرنیشنل الیون دے خلاف 101 تک پہنچی سی۔ === تازہ تے حالیہ کارنامہ === آپریل 2022ء وچ [[کرائسٹ چرچ]] دے [[ہاگلے اوول|ہیگلے اوول]] وچ [[آسٹریلیا قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|آسٹریلیا]] دے خلاف [[انگلستان قومی سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انگلینڈ]] د‏‏ی [[نیٹلی سائور|نیٹ سکیور]] نے اسکور کيتا سی۔ سب تو‏ں ودھ سنچریاں بنانے دا ریکارڈ آسٹریلیا د‏‏ی [[میگ لیننگ]] دے پاس اے جنھاں نے ایہ کارنامہ 15 مرتبہ انجام دتا انہاں دے بعد نیوزی لینڈ د‏‏ی سابق کپتان [[سوزی بیٹس]] 12 سنچریاں دے نال تے انگلینڈ د‏‏ی [[شارلوٹ ایڈورڈز|شارلٹ ایڈورڈز]] 9 سنچریاں دے نال دوسرے نمبر اُتے نيں۔ نیوزی لینڈ د‏‏ی [[امیلیا شارلٹ کیر|امیلیا کیر]] نے جون 2018ء وچ آئرلینڈ دے خلاف 232 رنز [[ناٹ آؤٹ|ناٹ]] بنا ک‏ے سواݨیاں اک روزہ مقابلےآں وچ سب تو‏ں ودھ انفرادی سکور دا ریکارڈ اپنے ناں کیتا، اس تو‏ں آسٹریلیا د‏‏ی [[بیلنڈا کلارک]] دے 1997ء وچ ڈنمارک دے خلاف [[ناٹ آؤٹ|ناٹ]] آؤٹ 229 رنز دے ریکارڈ بالآخر چکنا چور ہو گیا اس سنگ میݪ نو‏‏ں عبور کرنا اس لئی وی اہ‏م سی کہ اس ریکارڑ د‏‏ی مالک بننے والی سب تو‏ں کم عمر کرکٹ کھلاڑی بن گئياں۔ [[سب تو‏ں ودھ انفرادی اسکور کرنے والے کھلاڑیاں د‏‏ی لسٹ - اک روزہ بین الاقوامی میچ وچ |اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ وچ ڈبل سنچری]] بنانے دے لئی مرد ہو یا عورت۔ جداں کہ کیر دا ایہ سنگ میݪ تک پہنچنے دا پہلا موقع سی، ایہ اننگز 2017ء د‏‏ی جنوبی افریقہ سواݨیاں د‏‏ی چوکور سیریز دے دوران آئرلینڈ دے خلاف ہندوستان د‏‏ی [[دیپتی شرما]] دے 188 دے نشان نو‏‏ں توڑدے ہوئے سب تو‏ں اولین سواݨیاں اک روزہ میچز سنچری وی سی نیوزی لینڈ د‏‏ی [[ایمی سیٹرتھ ویٹ|ایمی]] سیٹرتھ ویٹ نے مسلسل چار ویمن اک روزہ میچز سنچریاں اسکور د‏‏ی نيں، ایسا کرنے والی واحد کھلاڑی نيں۔ <ref>{{حوالہ ویب|first=Brendon|last=Egan|title=Amy Satterthwaite honoured to be mentioned in same breath as 'idol'|url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/89933440/amy-satterthwaite-honoured-to-be-mentioned-in-same-breath-as-idol|website=[[Stuff (website)|Stuff]]|date=1 مارچ 2017|accessdate=26 اکتوبر 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191026105218/https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/89933440/amy-satterthwaite-honoured-to-be-mentioned-in-same-breath-as-idol|archivedate=26 اکتوبر 2019}}</ref> 26 سنچریاں ہارنے والی ٹیم وچ کِسے کھلاڑی نے بݨائی نيں، جس وچ سب تو‏ں ودھ سکور 178 ناٹ آؤٹ سری لنکا د‏‏ی [[چماری اتاپتو]] دا اے جس د‏‏ی ٹیم 2017ء دے سواݨیاں ورلڈ کپ دے دوران آسٹریلیا تو‏ں ہار گئی سی انہاں میچاں وچ ہور چار سنچریاں بݨائی گئیاں نيں جو بے [[نتیجہ (کرکٹ)|نتیجہ]] ختم ہوئیاں۔ === شماریا‏تی جائزہ === اس لسٹ وچ آسٹریلیا 63 سنچریاں دے نال سرلسٹ اے، اس دے بعد انگلینڈ 60 تے نیوزی لینڈ 47 سنچریاں دے نال دوسرے نمبر اُتے ا‏‏ے۔[[لنکن، نیوزی لینڈ|لنکن]] نیوزی لینڈ وچ [[برٹ سوٹکلف اوول|برٹ سٹکلف اوول]] سب تو‏ں ودھ چودہ سنچریاں بنانے والےآں د‏‏ی لسٹ وچ سرلسٹ نيں، [[بے اوول]] ، [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ|برسٹل کاؤنٹی گراؤنڈ]] ، سیڈن [[سیڈون پارک|پارک]] تے [[سینویس پارک]] ست سات دے نال اگے نيں۔ [[فائل:Amy Satterthwaite 2.jpg|متبادل=Amy Satterthwaite in فروری 2010|thumb|238x238px| نیوزی لینڈ د‏‏ی [[ایمی سیٹرتھ ویٹ|ایمی]] سیٹرتھ ویٹ نے فروری 2017ء وچ مسلسل چوتھ‏ی سنچری بݨائی جو سواݨیاں اک روزہ میچز دا اک ریکارڈ ا‏‏ے۔ ]] {| class="wikitable plainrowheaders" |+چابی ! scope="col" | علامت ! scope="col" | مطلب |- ! scope="row" | کھلاڑی | اوہ [[بلے بازی|بلے باز]] جس نے [[سنچری (کرکٹ)|سنچری]] بݨائی |- ! scope="row" |{{Dagger}} | بلے باز نو‏‏ں [[پلیئر آف د‏ی میچ ایوارڈ (کرکٹ)|میچ دا بہترین کھلاڑی]] قرار دتا گیا۔ |- ! scope="row" | رنز | بنائے گئے [[دوڑ (کرکٹ)|رنز]] د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | * | بلے باز [[ناٹ آؤٹ]] رہ‏‏ے۔ |- ! scope="row" | گینداں | سامنا کرنے والی [[ڈلیوری (کرکٹ)|گینداں]] د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | - | اعداد و شمار ریکارڈ یا دستیاب نئيں نيں۔ |- ! scope="row" | 4s | [[باؤنڈری (کرکٹ)|چوکاں]] د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | 6s | [[باؤنڈری (کرکٹ)|چھکاں]] د‏‏ی تعداد |- ! scope="row" | اسٹرائیک ریٹ | [[اسٹرائیک ریٹ]] (فی 100 گینداں اُتے بنائے گئے رنز) |- ! scope="row" | اننگز | جس وچ [[اننگز|سنچری]] بݨائی |- ! scope="row" | ٹیم | جس ٹیم د‏‏ی نمائندگی بلے باز ک‏ر رہ‏ے سن ۔ |- ! scope="row" | اپوزیشن | جس ٹیم دے خلاف بلے باز کھیل رہیا سی۔ |- ! scope="row" | مقام | [[سواݨیاں دے اک روزہ کرکٹ میداناں د‏‏ی لسٹ|کرکٹ گراؤنڈ]] جتھے میچ کھیلا گیا سی۔ |- ! scope="row" | تریخ | اوہ تریخ جدو‏ں میچ کھیلا گیا سی۔ |- ! scope="row" | نتیجہ | جس ٹیم دے لئی سنچری بݨائی گئی اس [[نتیجہ (کرکٹ)|کا نتیجہ]] |} === سنچریاں === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:right" |+ سواݨیاں د‏‏ی اک روزہ بین الاقوامی کرکٹ وچ سنچریاں د‏‏ی لسٹ<ref name="Innings by innings" /> |- ! scope=col | نمبر ! scope=col | کھلاڑی ! scope=col | رنز ! scope=col data-sort-type=number | گیند ! scope=col | 4s ! scope=col | 6s ! scope=col data-sort-type=number | اسٹرائیک ریٹ ! scope=col | اننگ ! scope=col | ٹیم ! scope=col | مخالف ٹیم ! scope=col | مقام ! scope=col | تریخ ! scope=col | نتیجہ ! scope=col class=unsortable | حوالہ |- | 1 ! scope=row | {{sortname|لین | تھامس}}{{efn|name=fn1|No player of the match was awarded.}} | {{ntsh|13400}} 134 | – | 19 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right |[[انٹرنیشنل الیون سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انٹرنیشنل الیون]] | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ہوو]], [[ہوو]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1973|6|23}} | جِتیا | <ref name="WODI 2" /><ref name="WODI 2 CA">{{cite web|title=England Women v International XI Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33428.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161730/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33428.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 2 ! scope=row | {{sortname|اینیڈ | بیکویل}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10108}} 101* | – | 6 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[انٹرنیشنل الیون سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انٹرنیشنل الیون]] | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ہوو]], [[ہوو]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1973|6|23|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 2" /><ref name="WODI 2 CA" /> |- | 3 ! scope=row | {{sortname|راچیل|فلنٹ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11400}} 114 | – | 11 | 1 | – | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{flagicon|ENG}} [[انگلینڈ د‏‏ی نوجوان سواݨیاں کرکٹ ٹیم]] | align=right | [[ویلنٹائن پارک]], [[ایلفورد]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1973|7|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=16th Match, Women's World Cup at Ilford, Jul 18 1973|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66882/England-Women-vs-Young-England-Women-16th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105061840/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66882/England-Women-vs-Young-England-Women-16th-Match-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Young England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33574.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161719/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33574.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 4 ! scope=row | {{sortname|اینیڈ | بیکویل}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11800}} 118 | – | 11 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ایجبیسٹن کرکٹ گراؤنڈ]], [[برمنگھم]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1973|7|28}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=21st Match, Women's World Cup at Birmingham, Jul 28 1973|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66887/England-Women-vs-Australia-Women-21st-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101085307/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66887/England-Women-vs-Australia-Women-21st-Match-womens-world-cup/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33623.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823203051/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/33/33623.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 5 ! scope=row | {{sortname|لورین|ہل}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10600}} 106 | – | 10 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right |[[سینٹ لارنس گراؤنڈ]], [[کینٹربری]], ہورنٹی پارک | {{dts|format=dmy|1976|8|1}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, Australia Women tour of England at Canterbury, Aug 1 1976|url=http://www.espncricinfo.com/series/17173/scorecard/66888/England-Women-vs-Australia-Women-1st-ODI-australia-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105062443/http://www.espncricinfo.com/series/17173/scorecard/66888/England-Women-vs-Australia-Women-1st-ODI-australia-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/36/36434.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401125655/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/36/36434.html|archive-date=1 اپریل 2016}}</ref> |- | 6 ! scope=row | {{sortname|باربرا|بیوج}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10100}} 101 | – | 9 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[انٹرنیشنل الیون سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انٹرنیشنل الیون]] | align=right | [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1982|1|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 35" /><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v International XI Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/41/41943.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163556/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/41/41943.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 7 ! scope=row | {{sortname|جینیٹ|برٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|13803}} 138* | 175 | 11 | 0 | 78.86 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[انٹرنیشنل الیون سواݨیاں کرکٹ ٹیم|انٹرنیشنل الیون]] | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1982|1|14}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th Match, Women's World Cup at Hamilton, Jan 14 1982|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66922/England-Women-vs-International-XI-Women-5th-Match-hansells-vita-fresh-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105062546/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66922/England-Women-vs-International-XI-Women-5th-Match-hansells-vita-fresh-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v International XI Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/41/41947.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164730/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/41/41947.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 8 ! scope=row | {{sortname|جینیٹ|برٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10100}} 101 | – | 6 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ہورنٹی پارک اسپورٹس کمپلیکس|ہورنٹی پارک]], [[ہیسٹینگز]], ہورنٹی پارک | {{dts|format=dmy|1984|6|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, New Zealand Women tour of England at Hastings, Jun 24 1984|url=http://www.espncricinfo.com/series/16904/scorecard/66989/England-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-ODI-new-zealand-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105062646/http://www.espncricinfo.com/series/16904/scorecard/66989/England-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-ODI-new-zealand-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/44/44877.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331125837/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/44/44877.html|archive-date=31 مارچ 2016}}</ref> |- | 9 ! scope=row | {{sortname|جل|کنیر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|12200}} 122 | 139 | 12 | 0 | 87.76 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ایبرفیلڈی پارک]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1985|2|2}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of Australia at Melbourne, Feb 2 1985|url=http://www.espncricinfo.com/series/16882/scorecard/67007/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105062735/http://www.espncricinfo.com/series/16882/scorecard/67007/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/45/45605.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331155507/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/45/45605.html|archive-date=31 مارچ 2016}}</ref> |- | 10 ! scope=row | {{sortname|جل|کنیر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10010}} 100* | 149 | 10 | 0 | 67.11 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ایبرفیلڈی پارک]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1985|2|3}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, England Women tour of Australia at Melbourne, Feb 3 1985|url=http://www.espncricinfo.com/series/16882/scorecard/67008/Australia-Women-vs-England-Women-3rd-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105062834/http://www.espncricinfo.com/series/16882/scorecard/67008/Australia-Women-vs-England-Women-3rd-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/45/45608.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331150122/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/45/45608.html|archive-date=31 مارچ 2016}}</ref> |- | 11 ! scope=row | {{sortname|لنڈسے|ریلر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|14300}} 143* | – | 9 | 1 | – | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[ولیٹن اسپورٹس کلب (نمبر 1 اوول)]], [[پرتھ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1988|11|29}} | جِتیا | <ref name="WODI 100">{{cite news|title=1st Match, Women's World Cup at Perth, Nov 29 1988|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67022/Australia-Women-vs-Netherlands-Women-1st-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105063018/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67022/Australia-Women-vs-Netherlands-Women-1st-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref name="WODI 100 CA">{{cite web|title=Australia Women v Netherlands Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50684.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164312/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50684.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 12 ! scope=row | {{sortname|رتھ | بکسٹین}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10000}} 100 | – | 1 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[ولیٹن اسپورٹس کلب (نمبر 1 اوول)]], [[پرتھ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1988|11|29|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 100" /><ref name="WODI 100 CA" /> |- | 13 ! scope=row | {{sortname|نکی|ٹرنر (کرکٹر)|نکی ٹرنر (کرکٹر)}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11401}} 114 | 144 | 10 | 0 | 79.17 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[بون اینڈریوز اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1988|12|4}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=7th Match, Women's World Cup at Sydney, Dec 4 1988|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67043/Netherlands-Women-vs-New-Zealand-Women-7th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105063108/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67043/Netherlands-Women-vs-New-Zealand-Women-7th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Netherlands Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50709.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161901/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50709.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 14 ! scope=row | {{sortname|لنڈسے|ریلر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10803}} 108* | 176 | 2 | 0 | 61.36 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[البرٹ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1988|12|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=12th Match, Women's World Cup at Melbourne, Dec 10 1988|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67049/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-12th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105063204/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67049/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-12th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50732.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163041/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50732.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 15 ! scope=row | {{sortname|رتھ | بکسٹین}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10505}} 105* | – | 2 | 0 | – | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[کیری بیپٹسٹ گرامر اسکول#سہولیات|کیری گرامر اسکول اوول نمبر 2]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1988|12|14}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=17th Match, Women's World Cup at Melbourne, Dec 14 1988|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67058/Australia-Women-vs-Netherlands-Women-17th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116142320/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67058/Australia-Women-vs-Netherlands-Women-17th-Match-shell-bicentennial-womens-world-cup/|archive-date=16 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v Netherlands Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50742.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823162054/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/50/50742.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 16 ! scope=row | {{sortname|وینڈی | واٹسن|dab=کرکٹر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10701}} 107* | 168 | 0 | 0 | 63.69 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[گریٹ اوکلے کرکٹ کلب گراؤنڈ]], [[نارتھیمپٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1990|7|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=Final, Women's European Championship at Northampton, Jul 22 1990|url=http://www.espncricinfo.com/series/61199/scorecard/67081/England-Women-vs-Ireland-Women-Final-womens-european-championship/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105071227/http://www.espncricinfo.com/series/61199/scorecard/67081/England-Women-vs-Ireland-Women-Final-womens-european-championship/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Ireland Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/53/53190.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160327074320/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/53/53190.html|archive-date=27 مارچ 2016}}</ref> |- | 17 ! scope=row | {{sortname|ڈینائس | اینیٹس}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10014}} 100* | 104 | 4 | 0 | 96.15 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[لنکاسٹر پارک]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1992|1|25}} | کوئی نتیجہ نئيں | <ref>{{cite news|title=Final, Shell Tri-Series at Christchurch, Jan 25 1992|url=http://www.espncricinfo.com/series/8586/scorecard/66975/Australia-Women-vs-England-Women-Final-shell-tri-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030051907/http://www.espncricinfo.com/series/8586/scorecard/66975/Australia-Women-vs-England-Women-Final-shell-tri-series/|archive-date=30 اکتوبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/55/55408.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331153806/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/55/55408.html|archive-date=31 مارچ 2016}}</ref> |- | 18 ! scope=row | {{sortname|جینیٹ |برٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10400}} 104 | 151 | 2 | 0 | 68.87 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|DEN}} | align=right | [[تفریحی میدان، بینسٹیڈ|تفریحی میدان]]، [[بانسٹیڈ]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1993|7|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Match, Women's World Cup at Banstead, Jul 20 1993|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67019/England-Women-vs-Denmark-Women-2nd-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818014125/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67019/England-Women-vs-Denmark-Women-2nd-Match-womens-world-cup/|archive-date=18 اگست 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Denmark Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57591.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164145/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57591.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 19 ! scope=row | {{sortname|کیرول | ہوجز}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11300}} 113 | 172 | 11 | 0 | 65.70 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سوننگ لین]], [[ریڈنگ، بارکشائر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1993|7|24}} | جِتیا | <ref name="WODI 169">{{cite news|title=11th Match, Women's World Cup at Reading, Jul 24 1993|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67112/England-Women-vs-Ireland-Women-11th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818012239/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67112/England-Women-vs-Ireland-Women-11th-Match-womens-world-cup/|archive-date=18 اگست 2017}}</ref><ref name="WODI 169 CA">{{cite web|title=England Women v Ireland Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57626.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164605/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57626.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 20 ! scope=row | {{sortname|ہیلن | پلمر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11801}} 118 | 148 | 12 | 0 | 79.73 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سوننگ لین]], [[ریڈنگ، بارکشائر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1993|7|24|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 169" /><ref name="WODI 169 CA" /> |- | 21 ! scope=row | {{sortname|جینیٹ |برٹن}}}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10001}} 100 | 186 | 3 | 0 | 53.76 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[میموریل گراؤنڈ، فنچیمپسٹڈ|میموریل گراؤنڈ]]، [[فنچیمپسٹیڈ]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1993|7|25}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=15th Match, Women's World Cup at Finchampstead, Jul 25 1993|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67116/England-Women-vs-India-Women-15th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170818012835/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67116/England-Women-vs-India-Women-15th-Match-womens-world-cup/|archive-date=18 اگست 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57639.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161810/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57639.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 22 ! scope=row | {{sortname|کیرول | ہوجز}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10506}} 105* | 141 | 9 | 0 | 74.47 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[اسپورٹس گراؤنڈ، ووڈ برج روڈ، گلڈ فورڈ|ووڈ برج روڈ]], [[گلفورڈ]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1993|7|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=17th Match, Women's World Cup at Guildford, Jul 26 1993|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67030/England-Women-vs-Australia-Women-17th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206220112/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67030/England-Women-vs-Australia-Women-17th-Match-womens-world-cup/|archive-date=6 دسمبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57642.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163130/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/57/57642.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 23 ! scope=row | {{sortname|میری پیٹ | مور}} {{dagger}} | {{ntsh|11405}} 114* | 149 | 7 | 0 | 76.51 | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | {{crw|DEN}} | align=right | [[پارک ایونیو، ڈبلن|پارک ایونیو]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|1995|7|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Women's European Championship at Dublin, Jul 18 1995|url=http://www.espncricinfo.com/series/61209/scorecard/67128/Ireland-Women-vs-Denmark-Women-1st-Match-womens-european-championship/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094328/http://www.espncricinfo.com/series/61209/scorecard/67128/Ireland-Women-vs-Denmark-Women-1st-Match-womens-european-championship/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 24 ! scope=row | {{sortname|ڈیبی | ہاکلے}} {{dagger}} | {{ntsh|11701}} 117 | 136 | 13 | 0 | 86.03 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ریورسائیڈ گراؤنڈ]], [[چیسٹر لی اسٹریٹ]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1996|6|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, New Zealand Women tour of England at Chester-le-Street, Jun 18 1996|url=http://www.espncricinfo.com/series/16182/scorecard/67150/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094429/http://www.espncricinfo.com/series/16182/scorecard/67150/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/62/62346.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823162755/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/62/62346.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 25 ! scope=row | {{sortname|کیرن | لی کومبر}} | {{ntsh|13502}} 135* | 145 | 8 | 0 | 93.10 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سڈنی پریڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|1996|7|19}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, New Zealand Women tour of Ireland at Dublin, Jul 19 1996|url=http://www.espncricinfo.com/series/16173/scorecard/67138/Ireland-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-ODI-new-zealand-women-in-ireland-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094544/http://www.espncricinfo.com/series/16173/scorecard/67138/Ireland-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-ODI-new-zealand-women-in-ireland-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 26 ! scope=row | {{sortname|مایا | لیوس}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10504}} 105 | 72 | 11 | 0 | 145.83 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1997|1|29}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Pakistan Women tour of New Zealand at Christchurch, Jan 29 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/16118/scorecard/67095/New-Zealand-Women-vs-Pakistan-Women-2nd-ODI-pakistan-women-in-new-zealand-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094627/http://www.espncricinfo.com/series/16118/scorecard/67095/New-Zealand-Women-vs-Pakistan-Women-2nd-ODI-pakistan-women-in-new-zealand-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63440.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170702091427/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63440.html|archive-date=2 جولائ‏ی 2017}}</ref> |- | 27 ! scope=row | {{sortname|بیلنڈا | کلارک}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|13100}} 131 | 97 | 12 | 1 | 135.05 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ویزلی کالج (وکٹوریہ)|ویزلی کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1997|2|7}} | جِتیا | <ref name="WODI 221">{{cite news|title=Only ODI, Pakistan Women tour of Australia at Melbourne, Feb 7 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/16116/scorecard/67153/Australia-Women-vs-Pakistan-Women-Only-ODI-pakistan-women-in-australia-womens-odi-match/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094706/http://www.espncricinfo.com/series/16116/scorecard/67153/Australia-Women-vs-Pakistan-Women-Only-ODI-pakistan-women-in-australia-womens-odi-match/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref name="WODI 221 CA">{{cite web|title=Australia Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63483.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706115330/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63483.html|archive-date=6 جولائ‏ی 2017}}</ref> |- | 28 ! scope=row | {{sortname|لزا|کیٹلی}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|15601}} 156* | 147 | 15 | 0 | 106.12 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ویزلی کالج (وکٹوریہ)|ویزلی کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|1997|2|7|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 221" /><ref name="WODI 221 CA" /> |- | 29 ! scope=row | {{sortname|بیلنڈا | کلارک}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|14201}} 142 | 130 | 13 | 1 | 109.23 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1997|2|16}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Australia Women tour of New Zealand at Auckland, Feb 16 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/16113/scorecard/67035/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-shell-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094747/http://www.espncricinfo.com/series/16113/scorecard/67035/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-shell-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63534.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163954/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63534.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 30 ! scope=row | {{sortname|کیرن | رولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11307}} 113* | 121 | 13 | 0 | 93.39 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[بیسن ریزرو]], [[ویلنگٹن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|1997|2|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, Australia Women tour of New Zealand at Wellington, Feb 23 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/16113/scorecard/66955/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-5th-ODI-shell-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094823/http://www.espncricinfo.com/series/16113/scorecard/66955/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-5th-ODI-shell-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63582.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161821/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63582.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 31 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ | ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|10202}} 102 | 118 | 15 | 0 | 86.44 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن]], [[ٹانٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1997|8|17}} | شکست | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, South Africa Women tour of England at Taunton, Aug 17 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/16038/scorecard/67159/England-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105094925/http://www.espncricinfo.com/series/16038/scorecard/67159/England-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v South Africa Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/64/64487.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163454/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/64/64487.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 32 ! scope=row | {{sortname|جینیٹ|برٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|13801}} 138 | 124 | 17 | 0 | 111.29 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[اندرا گاندھی اسٹیڈیم، وجئے واڑہ]], [[وجئے واڑہ]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 248">{{cite news|title=10th Match, Women's World Cup at Vijayawada, Dec 12 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67189/England-Women-vs-Pakistan-Women-10th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095024/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67189/England-Women-vs-Pakistan-Women-10th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 33 ! scope=row | {{sortname|باربرا | ڈینیئلز}} | {{ntsh|14202}} 142* | 103 | 18 | 1 | 137.86 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[اندرا گاندھی اسٹیڈیم، وجئے واڑہ]], [[وجئے واڑہ]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|12|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 248" /> |- | 34 ! scope=row | {{sortname|ڈیبی | ہاکلے}} {{dagger}} | {{ntsh|10011}} 100* | 147 | 8 | 0 | 68.02 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[سیکٹر 16 اسٹیڈیم]], [[چنڈی گڑھ]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|13}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=12th Match, Women's World Cup at Chandigarh, Dec 13 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67191/New-Zealand-Women-vs-Sri-Lanka-Women-12th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107063120/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67191/New-Zealand-Women-vs-Sri-Lanka-Women-12th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|archive-date=7 نومبر 2017}}</ref> |- | 35 ! scope=row | {{sortname|ڈیبی | ہاکلے}} {{dagger}} | {{ntsh|10007}} 100 | 112 | 12 | 0 | 89.28 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[سیکٹر 16 اسٹیڈیم]], [[چنڈی گڑھ]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=17th Match, Women's World Cup at Chandigarh, Dec 15 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67192/New-Zealand-Women-vs-West-Indies-Women-17th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095143/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67192/New-Zealand-Women-vs-West-Indies-Women-17th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 36 ! scope=row | {{sortname|بیلنڈا | کلارک}} {{dagger}} | {{ntsh|22900}} 229* | 155 | 22 | 0 | 147.74 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|DEN}} | align=right | [[مڈل انکم گروپ کلب گراؤنڈ]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|16}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=18th Match, Women's World Cup at Mumbai, Dec 16 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67194/Australia-Women-vs-Denmark-Women-18th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104185238/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67194/Australia-Women-vs-Denmark-Women-18th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|archive-date=4 نومبر 2017}}</ref> |- | 37 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ | ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|17300}} 173* | 155 | 19 | 0 | 111.61 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[نہرو اسٹیڈیم، پونے]], [[پونے]], بھارت | {{dts|format=dmy|1997|12|16|addkey=1}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=19th Match, Women's World Cup at Pune, Dec 16 1997|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66983/England-Women-vs-Ireland-Women-19th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095313/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/66983/England-Women-vs-Ireland-Women-19th-Match-hero-honda-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 38 ! scope=row | {{sortname|لزا|کیٹلی}} {{dagger}} | {{ntsh|11304}} 113* | 143 | 7 | 0 | 79.02 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[لارڈز کرکٹ گراؤنڈ]], [[لندن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1998|07|21}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, Australia Women tour of England at London, Jul 21 1998|url=http://www.espncricinfo.com/series/15927/scorecard/66896/England-Women-vs-Australia-Women-5th-ODI-australia-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095433/http://www.espncricinfo.com/series/15927/scorecard/66896/England-Women-vs-Australia-Women-5th-ODI-australia-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 39 ! scope=row | {{sortname|رشما|گاندھی}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10403}} 104* | 164 | 7 | 0 | 63.41 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کیمبل پارک کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملٹن کینز]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1999|06|26}} | جِتیا | <ref name="WODI 298" /><ref name="WODI 298 CA">{{cite web|title=Ireland Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/67/67972.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823161956/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/67/67972.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 40 ! scope=row | {{sortname|میتھالی | راج}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11407}} 114* | 139 | 12 | 0 | 82.01 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کیمبل پارک کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملٹن کینز]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1999|06|26|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 298" /><ref name="WODI 298 CA" /> |- | 41 ! scope=row | {{sortname|انجم | چوپڑا}} {{dagger}} | {{ntsh|10005}} 100 | 128 | 13 | 0 | 78.12 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right |[[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، نارتھمپٹن|کاؤنٹی گراؤنڈ]], [[نارتھیمپٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1999|07|09}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, India Women tour of England at Northampton, Jul 9 1999|url=http://www.espncricinfo.com/series/15807/scorecard/67231/England-Women-vs-India-Women-2nd-ODI-india-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095628/http://www.espncricinfo.com/series/15807/scorecard/67231/England-Women-vs-India-Women-2nd-ODI-india-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/68/68078.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823164230/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/68/68078.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 42 ! scope=row | {{sortname|کیرن | سمتھیز}} {{dagger}} | {{ntsh|11003}} 110* | 146 | 10 | 0 | 75.34 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[ٹرینٹ برج]], [[ناٹنگھم]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|1999|07|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, India Women tour of England at Nottingham, Jul 11 1999|url=http://www.espncricinfo.com/series/15807/scorecard/66899/England-Women-vs-India-Women-3rd-ODI-india-women-in-england-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095709/http://www.espncricinfo.com/series/15807/scorecard/66899/England-Women-vs-India-Women-3rd-ODI-india-women-in-england-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/68/68086.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163544/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/68/68086.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 43 ! scope=row | {{sortname|لزا|کیٹلی}} {{dagger}} | {{ntsh|12701}} 127* | 152 | 17 | 0 | 83.55 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2000|01|29}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, England Women tour of Australia at Sydney, Jan 29 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15723/scorecard/67233/Australia-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095800/http://www.espncricinfo.com/series/15723/scorecard/67233/Australia-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 44 ! scope=row | {{sortname|بیلنڈا | کلارک}} {{dagger}} | {{ntsh|14600}} 146* | 151 | 6 | 0 | 96.68 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[نیو کیسل نمبر 1 اسپورٹس گراؤنڈ]], [[نیو کیسل، نیو ساؤتھ ویلز]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2000|02|03}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, England Women tour of Australia at Newcastle, Feb 3 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15723/scorecard/67236/Australia-Women-vs-England-Women-4th-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095842/http://www.espncricinfo.com/series/15723/scorecard/67236/Australia-Women-vs-England-Women-4th-ODI-england-women-in-australia-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 45 ! scope=row | {{sortname|ڈیبی | ہاکلے}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10002}} 100 | 159 | 9 | 0 | 62.89 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[البرٹ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2000|02|06}} | شکست | <ref>{{cite news|title=1st ODI, New Zealand Women tour of Australia at Melbourne, Feb 6 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15720/scorecard/67052/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-ODI-shell-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105095932/http://www.espncricinfo.com/series/15720/scorecard/67052/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-ODI-shell-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/69/69235.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160412144525/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/69/69235.html|archive-date=12 اپریل 2016}}</ref> |- | 46 ! scope=row | {{sortname|مریم|گریلی}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10105}} 101 | 105 | 10 | 0 | 96.19 | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right| {{crw|PAK}} | align=right | [[کینور]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2000|07|25}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Pakistan Women tour of Ireland at Dublin, Jul 25 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15666/scorecard/67244/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-2nd-ODI-pakistan-women-in-ireland-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107082015/http://www.espncricinfo.com/series/15666/scorecard/67244/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-2nd-ODI-pakistan-women-in-ireland-womens-odi-series/|archive-date=7 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Ireland Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70278.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823163408/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70278.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- کیرن | 47 ! scope=row | [[کیرن ینگ]] | {{ntsh|12000}} 120 | – | – | – | – | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[سڈنی پریڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2000|07|27}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, Pakistan Women tour of Ireland at Dublin, Jul 27 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15666/scorecard/67140/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-3rd-ODI-pakistan-women-in-ireland-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100149/http://www.espncricinfo.com/series/15666/scorecard/67140/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-3rd-ODI-pakistan-women-in-ireland-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Ireland Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70296.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927080650/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/70/70296.html|archive-date=27 ستمبر 2015}}</ref> |- | 48 ! scope=row | {{sortname|ایملی | ڈرم}} {{dagger}} | {{ntsh|11600}} 116 | 152 | 11 | 0 | 76.31 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[سینٹینیل پارک، اومارو|سینٹینیل پارک]], [[اومارو]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|11|19}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, England Women tour of New Zealand at Oamaru, Nov 19 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/15592/scorecard/67246/New-Zealand-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-in-new-zealand-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100250/http://www.espncricinfo.com/series/15592/scorecard/67246/New-Zealand-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-in-new-zealand-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/71/71031.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401130852/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/71/71031.html|archive-date=1 اپریل 2016}}</ref> |- | 49 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ | ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|13900}} 139* | 152 | 17 | 0 | 91.44 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|11|30}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Match, Women's World Cup at Lincoln, Nov 30 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67250/England-Women-vs-Netherlands-Women-2nd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100338/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67250/England-Women-vs-Netherlands-Women-2nd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 50 ! scope=row | {{sortname|کیرن | رولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|15400}} 154* | 118 | 19 | 0 | 130.50 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|12|01}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th Match, Women's World Cup at Christchurch, Dec 1 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67097/Australia-Women-vs-Sri-Lanka-Women-4th-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100443/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67097/Australia-Women-vs-Sri-Lanka-Women-4th-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 51 ! scope=row | {{sortname|ایملی | ڈرم}} {{dagger}} | {{ntsh|10807}} 108* | 104 | 8 | 0 | 103.84 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[لنکن گرین (نیوزی لینڈ)|لنکن گرین]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|12|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=21st Match, Women's World Cup at Lincoln, Dec 11 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67281/New-Zealand-Women-vs-South-Africa-Women-21st-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100550/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67281/New-Zealand-Women-vs-South-Africa-Women-21st-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 52 ! scope=row | {{sortname|کلیئر | ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|13701}} 137* | 145 | 16 | 0 | 94.48 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|12|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=22nd Match, Women's World Cup at Lincoln, Dec 12 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67256/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-22nd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100646/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67256/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-22nd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 53 ! scope=row | {{sortname|کیرن | رولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10708}} 107* | 67 | 18 | 0 | 159.70 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|12|13}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=23rd Match, Women's World Cup at Lincoln, Dec 13 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67257/Australia-Women-vs-South-Africa-Women-23rd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100735/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67257/Australia-Women-vs-South-Africa-Women-23rd-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 54 ! scope=row | {{sortname|لنڈا | اولیور}} {{dagger}} | {{ntsh|10110}} 101* | 117 | 10 | 0 | 86.32 | 2 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2000|12|16}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=28th Match, Women's World Cup at Christchurch, Dec 16 2000|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67290/Ireland-Women-vs-South-Africa-Women-28th-Match-cricinfo-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100856/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67290/Ireland-Women-vs-South-Africa-Women-28th-Match-cricinfo-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 55 ! scope=row | {{sortname|ریبیکا | رولز}} | {{ntsh|11402}} 114 | 120 | 14 | 1 | 95.00 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2002|03|06}} | Lost | <ref name="WODI 398">{{cite news|title=6th ODI, Australia Women tour of New Zealand at Lincoln, Mar 6 2002|url=http://www.espncricinfo.com/series/15388/scorecard/67264/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-6th-ODI-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105100944/http://www.espncricinfo.com/series/15388/scorecard/67264/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-6th-ODI-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 56 ! scope=row | {{sortname|کیرن|رولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10507}} 105* | 102 | 13 | 0 | 102.94 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2002|03|06|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 398" /> |- | 57 ! scope=row | {{sortname|پولین|ٹی بیسٹ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|13802}} 138 | 98 | 21 | 0 | 140.81 | 1 | align=right | {{crw|NED}} | align=right | {{crw|SCO}} | align=right |[[سپورٹ پارک ہوفبروکرلان]]، [[اوگسٹگیسٹ]]، نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2003|07|21}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Match, International Women's Cricket Council Trophy at Oegstgeest, Jul 21 2003|url=http://www.espncricinfo.com/series/8590/scorecard/67341/Netherlands-Women-vs-Scotland-Women-2nd-Match-international-womens-cricket-council-trophy/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101041/http://www.espncricinfo.com/series/8590/scorecard/67341/Netherlands-Women-vs-Scotland-Women-2nd-Match-international-womens-cricket-council-trophy/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Netherlands Women v Scotland Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/77/77511.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151207220335/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/77/77511.html|archive-date=7 دسمبر 2015}}</ref> |- | 58 ! scope=row | {{sortname|پولین|ٹی بیسٹ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|14200}} 142 | – | – | – | – | 1 | align=right | {{crw|NED}} | align=right | {{crw|JPN}} | align=right | [[اسپورٹ پارک ہرگا]], [[سخیدام]], نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2003|07|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=8th Match, International Women's Cricket Council Trophy at Schiedam, Jul 23 2003|url=http://www.espncricinfo.com/series/8590/scorecard/67345/Netherlands-Women-vs-Japan-Women-8th-Match-international-womens-cricket-council-trophy/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101200/http://www.espncricinfo.com/series/8590/scorecard/67345/Netherlands-Women-vs-Japan-Women-8th-Match-international-womens-cricket-council-trophy/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Netherlands Women v Japan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/77/77532.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151024043623/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/77/77532.html|archive-date=24 اکتوبر 2015}}</ref> |- | 59 ! scope=row | {{sortname|کیرن|رولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10208}} 102* | 133 | 11 | 0 | 76.69 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2004|02|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Australia Women tour of New Zealand at Auckland, Feb 11 2004|url=http://www.espncricinfo.com/series/15099/scorecard/66918/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-1st-Match-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101247/http://www.espncricinfo.com/series/15099/scorecard/66918/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-1st-Match-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/79/79049.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326092658/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/79/79049.html|archive-date=26 مارچ 2016}}</ref> |- | 60 ! scope=row | {{sortname|بیلنڈا|کلارک}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|12001}} 120 | 148 | 13 | 0 | 81.08 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2004|02|17}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd Match, Australia Women tour of New Zealand at Hamilton, Feb 17 2004|url=http://www.espncricinfo.com/series/15099/scorecard/66927/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-3rd-Match-rose-bowl/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101406/http://www.espncricinfo.com/series/15099/scorecard/66927/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-3rd-Match-rose-bowl/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/79/79099.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160326062051/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/79/79099.html|archive-date=26 مارچ 2016}}</ref> |- | 61 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|10204}} 102 | 117 | 13 | 0 | 87.17 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[بفیلو پارک]], [[ایسٹ لندن، مشرقی کیپ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2004|02|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of South Africa at East London, Feb 18 2004|url=http://www.espncricinfo.com/series/15095/scorecard/67355/South-Africa-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-in-south-africa-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101501/http://www.espncricinfo.com/series/15095/scorecard/67355/South-Africa-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-in-south-africa-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 62 ! scope=row | {{sortname|ارون دھدی|کرکرے}} {{dagger}} | {{ntsh|10603}} 106 | 118 | 9 | 0 | 89.83 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[تاؤ دیوی لال اسٹیڈیم]], [[گرو گرام]], بھارت | {{dts|format=dmy|2004|03|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, West Indies Women tour of India at Gurgaon, Mar 12 2004|url=http://www.espncricinfo.com/series/15074/scorecard/67362/India-Women-vs-West-Indies-Women-5th-ODI-west-indies-women-in-india-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109100537/http://www.espncricinfo.com/series/15074/scorecard/67362/India-Women-vs-West-Indies-Women-5th-ODI-west-indies-women-in-india-womens-odi-series/|archive-date=9 نومبر 2017}}</ref> |- | 63 ! scope=row | {{sortname|ہیلن|واٹسن|dab=کرکٹر}} {{dagger}} | {{ntsh|11501}} 115* | 114 | 14 | 0 | 100.87 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[اینگلیسی روڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2004|07|25}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, New Zealand Women tour of Ireland at Dublin, Jul 25 2004|url=http://www.espncricinfo.com/series/14993/scorecard/67220/Ireland-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-in-ireland-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101613/http://www.espncricinfo.com/series/14993/scorecard/67220/Ireland-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-in-ireland-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 64 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|13600}} 136 | 128 | 11 | 1 | 106.25 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ہارلیکونز(پریٹوریا)|ہارلیکونز]], [[پریٹوریا]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2005|03|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=6th Match, Women's World Cup at Pretoria, Mar 24 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67387/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-6th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101714/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67387/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-6th-Match-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 65 ! scope=row | {{sortname|لزا|کیٹلی}} {{dagger}} | {{ntsh|10300}} 103 | 153 | 4 | 0 | 67.32 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[ایل سی ڈی ویلیئرز اوول]], [[پریٹوریا]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2005|03|28}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=13th Match, Women's World Cup at Pretoria, Mar 28 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67394/South-Africa-Women-vs-Australia-Women-13th-Match-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101806/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67394/South-Africa-Women-vs-Australia-Women-13th-Match-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 66 ! scope=row | {{sortname|کیرن|رولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10703}} 107* | 128 | 11 | 0 | 83.59 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[سپراسپورٹ پارک]], [[سینچورین، گاؤٹینگ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2005|04|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=Final, Women's World Cup at Centurion, Apr 10 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67317/Australia-Women-vs-India-Women-Final-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101851/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/67317/Australia-Women-vs-India-Women-Final-womens-world-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 67 ! scope=row | {{sortname|کیرن|رولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|15100}} 151 | 114 | 20 | 1 | 132.45 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2005|07|31}} | جِتیا | <ref name="WODI 538">{{cite news|title=2nd ODI, Australia Women tour of Ireland at Dublin, Jul 31 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/14796/scorecard/214798/Ireland-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-in-ireland-womens-odi-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105101934/http://www.espncricinfo.com/series/14796/scorecard/214798/Ireland-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-in-ireland-womens-odi-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref name="WODI 538 CA">{{cite web|title=Ireland Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/83/83171.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706120747/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/83/83171.html|archive-date=6 جولائ‏ی 2017}}</ref> |- | 68 ! scope=row | {{sortname|لیزا|اسٹالیکر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10012}} 100* | 123 | 8 | 0 | 81.30 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2005|07|31|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 538" /><ref name="WODI 538 CA" /> |- | 69 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|11601}} 116 | 133 | 15 | 0 | 87.21 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن]], [[ٹانٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2005|08|30}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, Australia Women tour of England at Taunton, Aug 30 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/14825/scorecard/217619/England-Women-vs-Australia-Women-4th-ODI-australia-women-tour-of-england/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102032/http://www.espncricinfo.com/series/14825/scorecard/217619/England-Women-vs-Australia-Women-4th-ODI-australia-women-tour-of-england/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 70 ! scope=row | {{sortname|کارو|جین}} {{dagger}} | {{ntsh|10301}} 103 | 147 | 15 | 0 | 70.06 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ایڈن گارڈنز]], [[کولکات‏ا]], بھارت | {{dts|format=dmy|2005|12|09}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, England Women tour of Sri Lanka and India at Kolkata, Dec 9 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/14737/scorecard/229039/India-Women-vs-England-Women-5th-ODI-england-women-tour-of-sri-lanka-and-india/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102211/http://www.espncricinfo.com/series/14737/scorecard/229039/India-Women-vs-England-Women-5th-ODI-england-women-tour-of-sri-lanka-and-india/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 71 ! scope=row | {{sortname|جیا|شرما}} {{dagger}} | {{ntsh|13804}} 138* | 150 | 15 | 0 | 92.00 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]], پاکستان | {{dts|format=dmy|2005|12|30}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd Match, Women's Asia Cup at Karachi, Dec 30 2005|url=http://www.espncricinfo.com/series/8597/scorecard/231157/Pakistan-Women-vs-India-Women-3rd-Match-womens-asia-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102429/http://www.espncricinfo.com/series/8597/scorecard/231157/Pakistan-Women-vs-India-Women-3rd-Match-womens-asia-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 72 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}} {{dagger}} | {{ntsh|10805}} 108* | 121 | 7 | 0 | 89.25 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]], پاکستان | {{dts|format=dmy|2006|01|04}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=Final, Women's Asia Cup at Karachi, Jan 4 2006|url=http://www.espncricinfo.com/series/8597/scorecard/231692/India-Women-vs-Sri-Lanka-Women-Final-womens-asia-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102528/http://www.espncricinfo.com/series/8597/scorecard/231692/India-Women-vs-Sri-Lanka-Women-Final-womens-asia-cup/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 73 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|15600}} 156* | 151 | 9 | 0 | 103.31 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[لارڈز کرکٹ گراؤنڈ|لارڈز]], [[لندن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2006|08|14}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, India Women tour of Ireland and England at London, Aug 14 2006|url=http://www.espncricinfo.com/series/14587/scorecard/225166/England-Women-vs-India-Women-1st-ODI-india-women-tour-of-ireland-and-england/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102622/http://www.espncricinfo.com/series/14587/scorecard/225166/England-Women-vs-India-Women-1st-ODI-india-women-tour-of-ireland-and-england/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=England Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/85/85928.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160401123820/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/85/85928.html|archive-date=1 اپریل 2016}}</ref> |- | 74 ! scope=row | {{sortname|لیہ|پولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10102}} 101 | 136 | 7 | 1 | 74.26 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ایلن بارڈر فیلڈ]], [[برسبین]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2006|10|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, New Zealand Women tour of Australia at Brisbane, Oct 24 2006|url=http://www.espncricinfo.com/series/14520/scorecard/252994/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-tour-of-australia/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102710/http://www.espncricinfo.com/series/14520/scorecard/252994/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-tour-of-australia/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/103/103221.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124054151/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/103/103221.html|archive-date=24 نومبر 2015}}</ref> |- | 75 ! scope=row | {{sortname|جوساڈی|لوگٹن برگ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10308}} 103* | 112 | 6 | 0 | 91.96 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[سینووچ پارک]], [[پریٹوریا]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2007|01|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, Pakistan Women tour of South Africa at Pretoria, Jan 26 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14462/scorecard/271467/South-Africa-Women-vs-Pakistan-Women-4th-ODI-pakistan-women-tour-of-south-africa/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105102812/http://www.espncricinfo.com/series/14462/scorecard/271467/South-Africa-Women-vs-Pakistan-Women-4th-ODI-pakistan-women-tour-of-south-africa/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref><ref>{{cite web|title=South Africa Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/114/114620.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170216053332/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/114/114620.html|archive-date=16 فروری 2017}}</ref> |- | 76 ! scope=row | {{sortname|ریبیکا|رولز}} {{dagger}} | {{ntsh|10410}} 104* | 87 | 18 | 1 | 119.54 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کیمپلاسٹ کرکٹ گراؤنڈ]], [[چنائی (شہر)|چنائی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2007|02|21}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Feb 21 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276214/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-Match-womens-quadrangular-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105103950/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276214/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-Match-womens-quadrangular-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 77 ! scope=row | {{sortname|جیا|شرما}} {{dagger}} | {{ntsh|10404}} 104* | 140 | 15 | 0 | 74.28 | 2 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ایم اے چدمبرم اسٹیڈیم]], [[چنائی (شہر)|چنائی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2007|02|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Feb 23 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276215/India-Women-vs-Australia-Women-3rd-Match-womens-quadrangular-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171110092743/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276215/India-Women-vs-Australia-Women-3rd-Match-womens-quadrangular-series/|archive-date=10 نومبر 2017}}</ref> |- | 78 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}} | {{ntsh|11308}} 113* | 115 | 15 | 1 | 98.26 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کیمپلاسٹ کرکٹ گراؤنڈ]], [[چنائی (شہر)|چنائی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2007|02|25}} | شکست | <ref>{{cite news|title=5th Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Feb 25 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276218/Australia-Women-vs-England-Women-5th-Match-womens-quadrangular-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105104100/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276218/Australia-Women-vs-England-Women-5th-Match-womens-quadrangular-series/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 79 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} | {{ntsh|10103}} 101 | 111 | 15 | 0 | 90.99 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کیمپلاسٹ کرکٹ گراؤنڈ]], [[چنائی (شہر)|چنائی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2007|03|01}} | شکست | <ref>{{cite news|title=9th Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Mar 1 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276222/Australia-Women-vs-England-Women-9th-Match-womens-quadrangular-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124232905/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276222/Australia-Women-vs-England-Women-9th-Match-womens-quadrangular-series/|archive-date=24 نومبر 2017}}</ref> |- | 80 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|12201}} 122 | 134 | 11 | 0 | 91.04 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[ایم اے چدمبرم اسٹیڈیم]], [[چنائی (شہر)|چنائی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2007|03|01|addkey=1}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=10th Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Mar 1 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276221/India-Women-vs-New-Zealand-Women-10th-Match-womens-quadrangular-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171124233609/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/276221/India-Women-vs-New-Zealand-Women-10th-Match-womens-quadrangular-series/|archive-date=24 نومبر 2017}}</ref> |- | 81 ! scope=row | {{sortname|ایمی|واٹکنز}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10201}} 102 | 128 | 13 | 1 | 79.68 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[گارڈنز اوول]], [[ڈارون، شمالی علاقہ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2007|07|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=10th Match, Women's Quadrangular Series at Chennai, Mar 1 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14332/scorecard/291331/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-Match-new-zealand-women-tour-of-australia-2007/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171123211647/http://www.espncricinfo.com/series/14332/scorecard/291331/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-Match-new-zealand-women-tour-of-australia-2007/|archive-date=23 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123049.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325035839/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123049.html|archive-date=25 مارچ 2016}}</ref> |- | 82 ! scope=row | {{sortname|ڈیلین|ٹربلانچ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11406}} 114* | 148 | 14 | 0 | 77.02 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[اسپورٹ پارک مارشالکر ویرڈ]], [[یوتریخت]], نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2007|08|04}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, South Africa Women tour of Netherlands at Utrecht, Aug 4 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14316/scorecard/298732/Netherlands-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-tour-of-netherlands-2007/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125001408/http://www.espncricinfo.com/series/14316/scorecard/298732/Netherlands-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-tour-of-netherlands-2007/|archive-date=25 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Netherlands Women v South Africa Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123781.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404012532/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123781.html|archive-date=4 اپریل 2016}}</ref> |- | 83 ! scope=row | {{sortname|جوساڈی|لوگٹن برگ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|15300}} 153* | 160 | 12 | 1 | 95.62 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[اسپورٹس پارک ہیٹ اسکوٹس ویلڈ]], [[ڈیوینٹر]], نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2007|08|05}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, South Africa Women tour of Netherlands at Deventer, Aug 5 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14316/scorecard/298735/Netherlands-Women-vs-South-Africa-Women-3rd-ODI-south-africa-women-tour-of-netherlands-2007/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125003839/http://www.espncricinfo.com/series/14316/scorecard/298735/Netherlands-Women-vs-South-Africa-Women-3rd-ODI-south-africa-women-tour-of-netherlands-2007/|archive-date=25 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Netherlands Women v South Africa Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123782.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160404035937/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/123/123782.html|archive-date=4 اپریل 2016}}</ref> |- | 84 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}} | {{ntsh|11002}} 110 | 133 | 12 | 0 | 82.70 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی]], [[ڈربی]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2007|08|23}} | شکست | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), New Zealand Women tour of England at Derby, Aug 23 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14307/scorecard/276972/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-tour-of-england-2007/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125004310/http://www.espncricinfo.com/series/14307/scorecard/276972/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-ODI-new-zealand-women-tour-of-england-2007/|archive-date=25 نومبر 2017}}</ref> |- | 85 ! scope=row | {{sortname|ایمی|واٹکنز}} {{dagger}} | {{ntsh|11100}} 111 | 130 | 9 | 1 | 85.38 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[اسٹینلے پارک، بلیک پول]], [[بلیکپول]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2007|08|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, New Zealand Women tour of England at Blackpool, Aug 26 2007|url=http://www.espncricinfo.com/series/14307/scorecard/276973/England-Women-vs-New-Zealand-Women-4th-ODI-new-zealand-women-tour-of-england-2007/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125015202/http://www.espncricinfo.com/series/14307/scorecard/276973/England-Women-vs-New-Zealand-Women-4th-ODI-new-zealand-women-tour-of-england-2007/|archive-date=25 نومبر 2017}}</ref> |- | 86 ! scope=row | {{sortname|ایلکس|بلیک ویل}} {{dagger}} | {{ntsh|10101}} 101 | 159 | 6 | 0 | 63.52 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2008|02|04}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of Australia and New Zealand at Melbourne, Feb 4 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/14124/scorecard/312446/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-and-new-zealand-2007-08/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171125024843/http://www.espncricinfo.com/series/14124/scorecard/312446/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-and-new-zealand-2007-08/|archive-date=25 نومبر 2017}}</ref> |- | 87 ! scope=row | {{sortname|کری زیلڈا|برٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|10702}} 107* | 130 | 4 | 0 | 82.30 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[سٹیلن بوش یونیورسٹی گراؤنڈ نمبر 1]], [[سٹیلن بوش]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2008|02|21}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=Pool A, ICC Women's World Cup Qualifying Series at Stellenbosch, Feb 21 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/312291/South-Africa-Women-vs-Netherlands-Women-Pool-A-icc-womens-world-cup-qualifier/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126010040/http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/312291/South-Africa-Women-vs-Netherlands-Women-Pool-A-icc-womens-world-cup-qualifier/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 88 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11102}} 111* | 111 | 15 | 0 | 100.00 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2008|02|25}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of Australia and New Zealand at Lincoln, Feb 25 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/14124/scorecard/312523/New-Zealand-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-and-new-zealand-2007-08/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126010516/http://www.espncricinfo.com/series/14124/scorecard/312523/New-Zealand-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-and-new-zealand-2007-08/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v England Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/130/130942.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331132346/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/130/130942.html|archive-date=31 مارچ 2016}}</ref> |- | 89 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} | {{ntsh|12900}} 129 | 133 | 9 | 1 | 96.99 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[لارڈز کرکٹ گراؤنڈ|لارڈز]], [[لندن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2008|08|08}} | جِتیا | <ref name="WODI 658">{{cite news|title=2nd ODI, South Africa Women tour of England at London, Aug 8 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/13941/scorecard/320227/England-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-tour-of-england-2008/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119084126/http://www.espncricinfo.com/series/13941/scorecard/320227/England-Women-vs-South-Africa-Women-2nd-ODI-south-africa-women-tour-of-england-2008/|archive-date=19 نومبر 2017}}</ref> |- | 90 ! scope=row | {{sortname|کیرولین|ایٹکنز}} {{dagger}} | {{ntsh|14500}} 145 | 155 | 12 | 0 | 93.54 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[لارڈز کرکٹ گراؤنڈ|لارڈز]], [[لندن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2008|08|08|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 658" /> |- | 91 ! scope=row | {{sortname|لیزا|اسٹالیکر}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10408}} 104* | 112 | 10 | 0 | 92.85 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2008|11|01}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Women's ODI, India Women tour of Australia [Oct-Nov 2008] at Sydney, Nov 1 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/13842/scorecard/369329/Australia-Women-vs-India-Women-2nd-Women's-ODI-india-women-tour-of-australia-oct-nov-2008-2008-09/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126012618/http://www.espncricinfo.com/series/13842/scorecard/369329/Australia-Women-vs-India-Women-2nd-Women%27s-ODI-india-women-tour-of-australia-oct-nov-2008-2008-09/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/187/187271.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316150612/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/187/187271.html|archive-date=16 مارچ 2016}}</ref> |- | 92 ! scope=row | {{sortname|ایلکس|بلیک ویل}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10606}} 106* | 145 | 7 | 0 | 73.10 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[مانوکا اوول]], [[کینبرا]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2008|11|08}} | جِتیا | <ref name="WODI 671">{{cite news|title=4th Women's ODI, India Women tour of Australia [Oct-Nov 2008] at Canberra, Nov 8 2008|url=http://www.espncricinfo.com/series/13842/scorecard/369331/Australia-Women-vs-India-Women-4th-Women's-ODI-india-women-tour-of-australia-oct-nov-2008-2008-09/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126013113/http://www.espncricinfo.com/series/13842/scorecard/369331/Australia-Women-vs-India-Women-4th-Women%27s-ODI-india-women-tour-of-australia-oct-nov-2008-2008-09/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref name="WODI 671 CA">{{cite web|title=Australia Women v India Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/187/187273.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706121521/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/187/187273.html|archive-date=6 جولائ‏ی 2017}}</ref> |- | 93 ! scope=row | {{sortname|کیرن|رولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10107}} 101 | 91 | 12 | 0 | 110.98 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[مانوکا اوول]], [[کینبرا]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2008|11|08|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 671" /><ref name="WODI 671 CA" /> |- | 94 ! scope=row | {{sortname|کلیئر|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10106}} 101 | 95 | 10 | 0 | 106.31 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[مانوکا اوول]], [[کینبرا]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2009|03|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Match, Group B, ICC Women's World Cup at Canberra, Mar 7 2009|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/357957/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-2nd-Match,-Group-B-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126013435/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/357957/England-Women-vs-Sri-Lanka-Women-2nd-Match,-Group-B-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 95 ! scope=row | {{sortname|ہیڈی|ٹفن}} | {{ntsh|10004}} 100 | 128 | 3 | 0 | 78.12 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ڈرموئین اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2009|03|19}} | جِتیا | <ref name="WODI 704">{{cite news|title=21st Match, Super Six, ICC Women's World Cup at Sydney, Mar 19 2009|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/357975/New-Zealand-Women-vs-Pakistan-Women-21st-Match,-Super-Six-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126013956/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/357975/New-Zealand-Women-vs-Pakistan-Women-21st-Match,-Super-Six-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 96 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|16800}} 168 | 105 | 19 | 6 | 160.00 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ڈرموئین اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2009|03|19|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 704" /> |- | 97 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|12002}} 120 | 120 | 12 | 0 | 100.00 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، چلمسفورڈ]], [[چلمسفورڈ]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2009|06|30}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), Australia Women tour of England at Chelmsford, Jun 30 2009|url=http://www.espncricinfo.com/series/13617/scorecard/383284/England-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-tour-of-england-2009/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126014609/http://www.espncricinfo.com/series/13617/scorecard/383284/England-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-tour-of-england-2009/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 98 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10806}} 108* | 117 | 11 | 2 | 92.30 | 2 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[بولینڈ پارک]], [[پارل]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2009|10|16}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, West Indies Women tour of South Africa at Paarl, Oct 16 2009|url=http://www.espncricinfo.com/series/13460/scorecard/423385/South-Africa-Women-vs-West-Indies-Women-1st-ODI-west-indies-women-tour-of-south-africa-2009-10/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126024149/http://www.espncricinfo.com/series/13460/scorecard/423385/South-Africa-Women-vs-West-Indies-Women-1st-ODI-west-indies-women-tour-of-south-africa-2009-10/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 99 ! scope=row | {{sortname|لیہ|پولٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10407}} 104* | 116 | 9 | 3 | 89.65 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[جنکشن اوول]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2010|02|17}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, Rose Bowl [New Zealand in Australia] at Melbourne, Feb 17 2010|url=http://www.espncricinfo.com/series/419690/scorecard/419696/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-4th-ODI/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119083557/http://www.espncricinfo.com/series/419690/scorecard/419696/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-4th-ODI/|archive-date=19 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Australia Women v New Zealand Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/256/256127.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823162937/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/256/256127.html|archive-date=23 اگست 2017}}</ref> |- | 100 ! scope=row | {{sortname|شیلے|نٹشکے}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11306}} 113* | 130 | 7 | 4 | 86.92 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[کوئینز پارک، انور کارگل|کوئینز پارک]], [[انورکارگل]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2010|03|06}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Rose Bowl [Australia in New Zealand] at Invercargill, Mar 6 2010|url=http://www.espncricinfo.com/series/428054/scorecard/428066/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126025054/http://www.espncricinfo.com/series/428054/scorecard/428066/New-Zealand-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=New Zealand Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/258/258285.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314101008/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/258/258285.html|archive-date=14 مارچ 2016}}</ref> |- | 101 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|14700}} 147 | 141 | 15 | 1 | 104.25 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[ویٹرنڈ کرکٹ فیلڈ]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2010|10|06}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Match, ICC Women's Cricket Challenge at Potchefstroom, Oct 6 2010|url=http://www.espncricinfo.com/series/8643/scorecard/471278/Netherlands-Women-vs-West-Indies-Women-2nd-Match-icc-womens-cricket-challenge/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024044358/http://www.espncricinfo.com/series/8643/scorecard/471278/Netherlands-Women-vs-West-Indies-Women-2nd-Match-icc-womens-cricket-challenge/|archive-date=24 اکتوبر 2017}}</ref> |- | 102 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|10405}} 104* | 118 | 8 | 1 | 88.13 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[مغربی آسٹریلیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]], [[پرتھ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2011|01|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of Australia at Perth, Jan 7 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/13004/scorecard/474618/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-2010-11/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126030544/http://www.espncricinfo.com/series/13004/scorecard/474618/Australia-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-australia-2010-11/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 103 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10905}} 109* | 106 | 12 | 0 | 102.83 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[مادھوراؤ سندھیا کرکٹ گراؤنڈ]], [[راجکوٹ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2011|01|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, West Indies Women tour of India at Rajkot, Jan 18 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/13003/scorecard/488904/India-Women-vs-West-Indies-Women-4th-ODI-west-indies-women-tour-of-india-2010-11/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126030754/http://www.espncricinfo.com/series/13003/scorecard/488904/India-Women-vs-West-Indies-Women-4th-ODI-west-indies-women-tour-of-india-2010-11/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=India Women v West Indies Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/314/314899.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151123225713/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/314/314899.html|archive-date=23 نومبر 2015}}</ref> |- | 104 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11101}} 111 | 110 | 17 | 1 | 100.90 | 1 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[پایکیاسوتھی ساراواناموتو اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2011|04|28}} | کوئی نتیجہ نئيں | <ref>{{cite news|title=3rd Match, Women's Quadrangular Series (in Sri Lanka) at Colombo, Apr 28 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/499423/Sri-Lanka-Women-vs-Ireland-Women-3rd-Match-womens-quadrangular-series|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126031606/http://www.espncricinfo.com/series/8603/scorecard/499423/Sri-Lanka-Women-vs-Ireland-Women-3rd-Match-womens-quadrangular-series|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Lanka Women v Ireland Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/329/329304.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309182838/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/329/329304.html|archive-date=9 مارچ 2016}}</ref> |- | 105 ! scope=row | {{sortname|لیڈیا|گرین وے}} {{dagger}} | {{ntsh|12501}} 125* | 127 | 12 | 0 | 98.42 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2011|10|21}} | جِتیا | <ref name="WODI 792">{{cite news|title=1st ODI, England Women tour of South Africa at Potchefstroom, Oct 21 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/12701/scorecard/527679/South-Africa-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-tour-of-south-africa-2011-12/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126033246/http://www.espncricinfo.com/series/12701/scorecard/527679/South-Africa-Women-vs-England-Women-1st-ODI-england-women-tour-of-south-africa-2011-12/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 106 ! scope=row | {{sortname|ارن|تھامپسن|link=اران برنڈل}} | {{ntsh|10707}} 107* | 102 | 15 | 0 | 104.90 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2011|10|21|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 792" /> |- | 107 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|13800}} 138 | 139 | 22 | 0 | 99.28 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2011|10|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of South Africa at Potchefstroom, Oct 23 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/12701/scorecard/527680/South-Africa-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-south-africa-2011-12/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171120043015/http://www.espncricinfo.com/series/12701/scorecard/527680/South-Africa-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-south-africa-2011-12/|archive-date=20 نومبر 2017}}</ref> |- | 108 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} | {{ntsh|10700}} 107 | 154 | 9 | 1 | 69.48 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[بنگلہ دیش کریرا شکھا پروٹستھان کرکٹ گراؤنڈز|بنگلہ دیش کریرا شکھا پروٹستھان نمبر 3 گراؤنڈ]], [[ڈھاکہ]], بنگلہ دیش | {{dts|format=dmy|2011|11|14}} | جِتیا | <ref name="WODI 795">{{cite news|title=4th Match, Group B, ICC Women's World Cup Qualifier at Savar, Nov 14 2011|url=http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/527936/Ireland-Women-vs-West-Indies-Women-4th-Match,-Group-B-icc-womens-world-cup-qualifier/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024051108/http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/527936/Ireland-Women-vs-West-Indies-Women-4th-Match,-Group-B-icc-womens-world-cup-qualifier/|archive-date=24 اکتوبر 2017}}</ref> |- | 109 ! scope=row | {{sortname|جولیانا|نیرو}} {{dagger}} | {{ntsh|10009}} 100 | 100 | 13 | 3 | 100.00 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[بنگلہ دیش کریرا شکھا پروٹستھان کرکٹ گراؤنڈز|بنگلہ دیش کریرا شکھا پروٹستھان نمبر 3 گراؤنڈ]], [[ڈھاکہ]], بنگلہ دیش | {{dts|format=dmy|2011|11|14|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 795" /> |- | 110 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|13703}} 137* | 88 | 20 | 0 | 155.68 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2012|03|03}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, England Women tour of New Zealand at Lincoln, Mar 3 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/12609/scorecard/527694/New-Zealand-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-new-zealand-2011-12/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126035842/http://www.espncricinfo.com/series/12609/scorecard/527694/New-Zealand-Women-vs-England-Women-2nd-ODI-england-women-tour-of-new-zealand-2011-12/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 111 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10904}} 109* | 113 | 9 | 0 | 96.46 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2012|03|05}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, England Women tour of New Zealand at Lincoln, Mar 5 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/12609/scorecard/527695/New-Zealand-Women-vs-England-Women-3rd-ODI-england-women-tour-of-new-zealand-2011-12/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126040551/http://www.espncricinfo.com/series/12609/scorecard/527695/New-Zealand-Women-vs-England-Women-3rd-ODI-england-women-tour-of-new-zealand-2011-12/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 112 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|12800}} 128 | 104 | 19 | 1 | 123.07 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[وانکھیڈے اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2012|03|14}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Australia Women tour of India at Mumbai, Mar 14 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/12590/scorecard/552941/India-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-tour-of-india-2011-12/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171119081732/http://www.espncricinfo.com/series/12590/scorecard/552941/India-Women-vs-Australia-Women-2nd-ODI-australia-women-tour-of-india-2011-12/|archive-date=19 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=India Women v Australia Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/412/412422.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160314092425/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/412/412422.html|archive-date=14 مارچ 2016}}</ref> |- | 113 ! scope=row | {{sortname|نین|عابدی}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10109}} 101* | 129 | 9 | 0 | 78.29 | 1 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2012|08|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Ireland Tri-Nation Women's One-Day Series at Dublin, Aug 22 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/8657/scorecard/567397/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-1st-Match-ireland-tri-nation-womens-one-day-series/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126041738/http://www.espncricinfo.com/series/8657/scorecard/567397/Ireland-Women-vs-Pakistan-Women-1st-Match-ireland-tri-nation-womens-one-day-series/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Ireland Women v Pakistan Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/438/438553.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322202332/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/438/438553.html|archive-date=22 مارچ 2016}}</ref> |- | 114 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|12203}} 122* | 131 | 16 | 1 | 93.12 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[سڈنی کرکٹ گراؤنڈ]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2012|12|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Rose Bowl at Sydney, Dec 12 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584546/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-Match/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126042151/http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584546/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-1st-Match/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 115 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10902}} 109 | 119 | 9 | 2 | 91.59 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[نارتھ سڈنی اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2012|12|14}} | شکست | <ref>{{cite news|title=2nd Match, Rose Bowl at Sydney, Dec 14 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584547/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-Match/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126061027/http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584547/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-2nd-Match/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 116 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|10306}} 103 | 50 | 18 | 3 | 206.00 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[نارتھ سڈنی اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2012|12|17}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd Match, Rose Bowl at Sydney, Dec 17 2012|url=http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584548/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-Match/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171123031515/http://www.espncricinfo.com/series/584531/scorecard/584548/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-Match/|archive-date=23 نومبر 2017}}</ref> |- | 117 ! scope=row | {{sortname|تھرش|کامنی}} {{dagger}} | {{ntsh|10003}} 100 | 146 | 11 | 1 | 68.49 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[بریبورن اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|01|31}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, Group A (D/N), ICC Women's World Cup at Mumbai, Jan 31 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594891/India-Women-vs-West-Indies-Women-1st-Match,-Group-A-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126064101/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594891/India-Women-vs-West-Indies-Women-1st-Match,-Group-A-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 118 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} {{dagger}} | {{ntsh|14501}} 145 | 131 | 13 | 6 | 110.68 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[ڈریمز گراؤنڈ]], [[کٹک]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|01}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th Match, Group B, ICC Women's World Cup at Cuttack, Feb 1 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594893/New-Zealand-Women-vs-South-Africa-Women-4th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126064521/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594893/New-Zealand-Women-vs-South-Africa-Women-4th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 119 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|10901}} 109 | 123 | 16 | 0 | 88.61 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[بریبورن اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|03}} | جِتیا | <ref name="WODI 850">{{cite news|title=6th Match, Group A, ICC Women's World Cup at Mumbai, Feb 3 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594897/India-Women-vs-England-Women-6th-Match,-Group-A-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126085741/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594897/India-Women-vs-England-Women-6th-Match,-Group-A-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 120 ! scope=row | {{sortname|ہرمن|پریت کور}} | {{ntsh|10706}} 107* | 109 | 8 | 2 | 98.16 | 2 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[بریبورن اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|03|addkey=1}} | شکست | <ref name="WODI 850" /> |- | 121 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|17100}} 171 | 137 | 18 | 2 | 124.81 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[مڈل انکم گروپ کلب گراؤنڈ]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|03|addkey=2}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=8th Match, Group A, ICC Women's World Cup at Mumbai, Feb 3 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594898/Sri-Lanka-Women-vs-West-Indies-Women-8th-Match,-Group-A-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126093559/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594898/Sri-Lanka-Women-vs-West-Indies-Women-8th-Match,-Group-A-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 122 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} | {{ntsh|10200}} 102 | 134 | 12 | 0 | 76.11 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ڈریمز گراؤنڈ]], [[کٹک]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|05}} | شکست | <ref name="WODI 853">{{cite news|title=9th Match, Group B, ICC Women's World Cup at Cuttack, Feb 5 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594900/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-9th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126093957/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594900/Australia-Women-vs-New-Zealand-Women-9th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 123 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|11200}} 112 | 104 | 17 | 1 | 107.69 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ڈریمز گراؤنڈ]], [[کٹک]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|05|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 853" /> |- | 124 ! scope=row | {{sortname|ماریزان|کپ}} {{dagger}} | {{ntsh|10207}} 102* | 150 | 11 | 0 | 68.00 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[بارہ بٹی اسٹیڈیم]], [[کٹک]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|05|addkey=2}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=11th Match, Group B, ICC Women's World Cup at Cuttack, Feb 5 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594899/Pakistan-Women-vs-South-Africa-Women-11th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126100028/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594899/Pakistan-Women-vs-South-Africa-Women-11th-Match,-Group-B-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 125 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}} {{dagger}} | {{ntsh|10307}} 103* | 141 | 13 | 1 | 73.04 | 2 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[بارہ بٹی اسٹیڈیم]], [[کٹک]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=7th Place Play-off, ICC Women's World Cup at Cuttack, Feb 7 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594903/India-Women-vs-Pakistan-Women-7th-Place-Play-off-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171126100425/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594903/India-Women-vs-Pakistan-Women-7th-Place-Play-off-womens-world-cup/|archive-date=26 نومبر 2017}}</ref> |- | 126 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} | {{ntsh|10302}} 103 | 126 | 16 | 0 | 81.74 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[بریبورن اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|13}} | شکست | <ref>{{cite news|title=21st Match, Super Six (D/N), ICC Women's World Cup at Mumbai, Feb 13 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594912/England-Women-vs-New-Zealand-Women-21st-Match,-Super-Six-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204104644/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594912/England-Women-vs-New-Zealand-Women-21st-Match,-Super-Six-womens-world-cup/|archive-date=4 دسمبر 2017}}</ref> |- | 127 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|10607}} 106* | 121 | 15 | 0 | 87.60 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[بریبورن اسٹیڈیم]], [[ممبئی]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|02|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd Place Play-off, ICC Women's World Cup at Mumbai, Feb 15 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594914/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-Place-Play-off-womens-world-cup/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204105210/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/594914/England-Women-vs-New-Zealand-Women-3rd-Place-Play-off-womens-world-cup/|archive-date=4 دسمبر 2017}}</ref> |- | 128 ! scope=row | {{sortname|شیمین|کیمپبیل}} | {{ntsh|10500}} 105 | 138 | 8 | 4 | 76.08 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[رنگڑی دامبولا انٹرنیشنل اسٹیڈیم]], [[دامبولا]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2013|02|24}} | شکست | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, West Indies Women tour of Sri Lanka at Dambulla, Feb 24 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/12206/scorecard/603240/Sri-Lanka-Women-vs-West-Indies-Women-2nd-ODI-west-indies-women-tour-of-sri-lanka-2012-13/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204105605/http://www.espncricinfo.com/series/12206/scorecard/603240/Sri-Lanka-Women-vs-West-Indies-Women-2nd-ODI-west-indies-women-tour-of-sri-lanka-2012-13/|archive-date=4 دسمبر 2017}}</ref> |- | 129 ! scope=row | {{sortname|ہرمن پریت|کور}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10305}} 103 | 100 | 11 | 2 | 103.00 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|BAN}} | align=right | [[سردار پٹیل اسٹیڈیم]], [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]], بھارت | {{dts|format=dmy|2013|04|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Bangladesh Women tour of India at Ahmedabad, Apr 10 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/12157/scorecard/625902/india-women-vs-bangladesh-women-2nd-odi-bangladesh-women-tour-of-india-2012-13/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230014920/http://www.espncricinfo.com/series/12157/scorecard/625902/india-women-vs-bangladesh-women-2nd-odi-bangladesh-women-tour-of-india-2012-13/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=India Women v Bangladesh Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/524/524584.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124060255/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/524/524584.html|archive-date=24 نومبر 2015}}</ref> |- | 130 ! scope=row | {{sortname|مگنون|ڈو پریز}} {{dagger}} | {{ntsh|10013}} 100* | 105 | 10 | 0 | 95.23 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|BAN}} | align=right | [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2013|09|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Bangladesh Women tour of South Africa at Johannesburg, Sep 22 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/11959/scorecard/664301/south-africa-women-vs-bangladesh-women-2nd-odi-bangladesh-women-tour-of-south-africa-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230015547/http://www.espncricinfo.com/series/11959/scorecard/664301/south-africa-women-vs-bangladesh-women-2nd-odi-bangladesh-women-tour-of-south-africa-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 131 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|11001}} 110 | 133 | 9 | 0 | 82.70 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[سبینا پارک]], [[کنگسٹن، جمیکا]], جمیکا | {{dts|format=dmy|2013|10|06}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, New Zealand Women tour of West Indies at Kingston, Oct 6 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/11920/scorecard/630891/west-indies-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-new-zealand-women-tour-of-west-indies-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230024809/http://www.espncricinfo.com/series/11920/scorecard/630891/west-indies-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-new-zealand-women-tour-of-west-indies-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 132 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|13501}} 135* | 148 | 14 | 0 | 91.21 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[سبینا پارک]], [[کنگسٹن، جمیکا]], جمیکا | {{dts|format=dmy|2013|10|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, New Zealand Women tour of West Indies at Kingston, Oct 10 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/11920/scorecard/630893/west-indies-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-new-zealand-women-tour-of-west-indies-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230025130/http://www.espncricinfo.com/series/11920/scorecard/630893/west-indies-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-new-zealand-women-tour-of-west-indies-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 133 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10008}} 100 | 108 | 7 | 0 | 92.59 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[کوئنز پارک اوول]], [[پورٹ آف اسپین]], ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو | {{dts|format=dmy|2013|11|03}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), England Women tour of West Indies at Port of Spain, Nov 3 2013|url=http://www.espncricinfo.com/series/11909/scorecard/630903/west-indies-women-vs-england-women-3rd-odi-england-women-tour-of-west-indies-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230025633/http://www.espncricinfo.com/series/11909/scorecard/630903/west-indies-women-vs-england-women-3rd-odi-england-women-tour-of-west-indies-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 134 ! scope=row | {{sortname|نکول|بولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|12400}} 124 | 152 | 12 | 0 | 81.57 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ملبورن کرکٹ گراؤنڈ]], [[ملبورن]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2014|01|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), England Women tour of Australia at Melbourne, Jan 23 2014|url=http://www.espncricinfo.com/series/11843/scorecard/666041/australia-women-vs-england-women-2nd-odi-england-women-tour-of-australia-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230030116/http://www.espncricinfo.com/series/11843/scorecard/666041/australia-women-vs-england-women-2nd-odi-england-women-tour-of-australia-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 135 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10409}} 104* | 109 | 8 | 2 | 95.41 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ڈاکٹر وائی ایس راج شیکھر ریڈی کرکٹ اسٹیڈیم|اے سی اے – وی ڈی سی اے کرکٹ اسٹیڈیم]], [[وشاکھاپٹنم]], بھارت | {{dts|format=dmy|2014|01|23|addkey=1}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, Sri Lanka Women tour of India at Visakhapatnam, Jan 23 2014|url=http://www.espncricinfo.com/series/11826/scorecard/707467/india-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-sri-lanka-women-tour-of-india-2013-14/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230030735/http://www.espncricinfo.com/series/11826/scorecard/707467/india-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-sri-lanka-women-tour-of-india-2013-14/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=India Women v Sri Lanka Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/608/608405.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151124055641/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/608/608405.html|archive-date=24 نومبر 2015}}</ref> |- | 136 ! scope=row | {{sortname|شارلوٹ|ایڈورڈز}} {{dagger}} | {{ntsh|10804}} 108* | 145 | 11 | 0 | 74.48 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[نارتھ میرین روڈ گراؤنڈ، سکاربرو]], [[سکاربرو، شمالی یارکشائر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2014|08|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Scarborough, Aug 23 2014|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/722391/england-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230032446/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/722391/england-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=30 دسمبر 2017}}</ref> |- | 137 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10601}} 106 | 151 | 11 | 0 | 70.19 | 1 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[سنہالی اسپورٹس کلب گراؤنڈ]], [[کولمبو]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2014|10|17}}{{efn|name=fn2|Rain prevented any play in the second innings taking place, so the match was to be resumed on the reserve day of 18 اکتوبر 2014. However no play was possible due to further rain.<ref>{{cite web|title=2nd women's ODI between Sri Lanka and South Africa|url=https://www.facebook.com/srilankacricket/photos/a.146825195348696.18412.142325002465382/837323572965518/?type=3&theater|publisher=[[سری لنکا کرکٹ]]|via=[[فیس بک]]|date=18 اکتوبر 2014|access-date=30 دسمبر 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000046/https://www.facebook.com/srilankacricket/photos/a.146825195348696.18412.142325002465382/837323572965518/?type=3&theater|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref>}} | کوئی نتیجہ نئيں | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Colombo, Oct 17-18 2014|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/757505/sri-lanka-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231000614/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/757505/sri-lanka-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Sri Lanka Women v South Africa Women|url=https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/658/658962.html|publisher=Cricket Archive|access-date=7 جنوری 2018|url-access=subscription|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828162700/http://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/658/658962.html|archive-date=28 اگست 2016}}</ref> |- | 138 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|13503}} 135* | 127 | 21 | 0 | 106.29 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[بریڈمین اوول]], [[بوورال]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2014|11|16}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Bowral, Nov 16 2014|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/754813/australia-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archie-url=https://web.archive.org/web/20171231001052/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/754813/australia-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref> |- | 139 ! scope=row | {{sortname|جویریہ|خان}} {{dagger}} | {{ntsh|13301}} 133* | 141 | 12 | 0 | 94.32 | 2 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[شارجہ کرکٹ اسٹیڈیم]], [[شارجہ (شہر)|شارجہ]], متحدہ عرب امارات | {{dts|format=dmy|2015|01|13}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Sharjah, Jan 13 2015|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/808865/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231004124/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/808865/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref> |- | 140 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|10604}} 106 | 113 | 14 | 0 | 93.80 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2015|02|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Mount Maunganui, Feb 11 2015|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/774875/new-zealand-women-vs-england-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231004322/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/774875/new-zealand-women-vs-england-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref> |- | 141 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|10402}} 104 | 98 | 13 | 0 | 106.12 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2015|07|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Bristol, Jul 23 2015|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/798371/england-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101081326/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/798371/england-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 142 ! scope=row | {{sortname|راچیل|پریسٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10800}} 108 | 116 | 12 | 0 | 93.10 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2015|11|03}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Lincoln, Nov 3 2015|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916645/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101081908/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916645/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 143 ! scope=row | {{sortname|راچیل|پریسٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|15700}} 157 | 146 | 23 | 0 | 107.53 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2015|11|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Lincoln, Nov 7 2015|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916649/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101082149/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916649/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 144 ! scope=row | {{sortname|ایلکس|بلیک ویل}} {{dagger}} | {{ntsh|11404}} 114 | 112 | 12 | 0 | 101.78 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[مانوکا اوول]], [[کینبرا]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2016|02|02}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI (D/N), ICC Women's Championship at Canberra, Feb 2 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/895793/australia-women-vs-india-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101082521/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/895793/australia-women-vs-india-women-1st-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 145 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|10205}} 102 | 109 | 11 | 0 | 93.57 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[بیللیریو اوول]], [[ہوبارٹ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2016|02|05}} | شکست | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Hobart, Feb 5 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/895795/australia-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101082836/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/895795/australia-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 146 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|11408}} 114* | 113 | 12 | 3 | 100.88 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|02|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Mount Maunganui, Feb 22 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916663/new-zealand-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101083259/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916663/new-zealand-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 147 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} | {{ntsh|11000}} 110 | 133 | 11 | 0 | 82.70 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|02|24}} | شکست | <ref name="WODI 979">{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Mount Maunganui, Feb 24 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916665/new-zealand-women-vs-australia-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101084213/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/916665/new-zealand-women-vs-australia-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 148 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|12700}} 127 | 135 | 10 | 2 | 94.07 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|02|24|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 979" /> |- | 149 ! scope=row | {{sortname|لارین|ون فیلڈ ہل}} {{dagger}}{{efn|name=fn3|[[لارین ون فیلڈ ہل]] and [[ٹامی بیومونٹ]] shared the player of the match award.<ref name="WODI 984">{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Worcester, Jun 22 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/946547/england-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101085400/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/946547/england-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref>}} | {{ntsh|12300}} 123 | 117 | 15 | 2 | 105.12 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[نیو روڈ، ورسیسٹر]], [[ووسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2016|06|22}} | جِتیا | <ref name="WODI 984" /> |- | 150 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} {{dagger}}{{efn|name=fn3}} | {{ntsh|10401}} 104 | 116 | 10 | 2 | 89.65 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[نیو روڈ، ورسیسٹر]], [[ووسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2016|06|22|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 984" /> |- | 151 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|16801}} 168* | 144 | 20 | 0 | 116.66 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن]], [[ٹانٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2016|06|27}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Taunton, Jun 27 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/946549/england-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180101085921/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/946549/england-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=1 جنوری 2018}}</ref> |- | 152 ! scope=row | {{sortname|مگنون|ڈو پریز}} | {{ntsh|11602}} 116* | 99 | 13 | 0 | 117.17 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2016|08|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, South Africa Women tour of Ireland at Dublin, Aug 7 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8503/scorecard/962013/ireland-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-south-africa-women-tour-of-ireland-2016/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103011204/http://www.espncricinfo.com/series/8503/scorecard/962013/ireland-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-south-africa-women-tour-of-ireland-2016/|archive-date=3 جنوری 2018}}</ref> |- | 153 ! scope=row | {{sortname|لورا|ولوارٹ}} | {{ntsh|10501}} 105 | 125 | 14 | 0 | 84.00 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[مالاہائڈ کرکٹ کلب گراؤنڈ]], [[مالاہائڈ]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2016|08|09}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, South Africa Women tour of Ireland at Dublin, Aug 9 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8503/scorecard/962015/ireland-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-south-africa-women-tour-of-ireland-2016/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221081244/http://www.espncricinfo.com/series/8503/scorecard/962015/ireland-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-south-africa-women-tour-of-ireland-2016/|archive-date=21 دسمبر 2017}}</ref> |- | 154 ! scope=row | {{sortname|نکول|بولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|11301}} 113 | 146 | 8 | 1 | 77.39 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[آر پریماداسا اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2016|09|25}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI, ICC Women's Championship at Colombo, Sep 25 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1044209/sri-lanka-women-vs-australia-women-4th-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104235614/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1044209/sri-lanka-women-vs-australia-women-4th-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=4 جنوری 2018}}</ref> |- | 155 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|13702}} 137* | 117 | 16 | 0 | 117.09 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|11|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Pakistan Women tour of New Zealand at Lincoln, Nov 11 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/10794/scorecard/1050607/new-zealand-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-pak-wm-tour-of-nz-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105002412/http://www.espncricinfo.com/series/10794/scorecard/1050607/new-zealand-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-pak-wm-tour-of-nz-2016-17/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 156 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|11502}} 115* | 101 | 11 | 0 | 113.86 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|11|13}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Lincoln, Nov 13 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1050609/new-zealand-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105002708/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1050609/new-zealand-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 157 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} | {{ntsh|12301}} 123 | 99 | 18 | 0 | 124.24 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[سکسٹن اوول]], [[نیلسن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2016|11|19}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, ICC Women's Championship at Nelson, Nov 19 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1050613/new-zealand-women-vs-pakistan-women-5th-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103011010/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1050613/new-zealand-women-vs-pakistan-women-5th-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=3 جنوری 2018}}</ref> |- | 158 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|13401}} 134 | 122 | 20 | 0 | 109.83 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[مانوکا اوول]], [[کینبرا]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2016|11|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Canberra, Nov 20 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1043955/australia-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105024913/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1043955/australia-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 159 ! scope=row | {{sortname|لیزیل|لی}} {{dagger}} | {{ntsh|10206}} 102 | 89 | 6 | 7 | 114.60 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[نارتھ سڈنی اوول]], [[سڈنی]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2016|11|23}} | شکست | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Sydney, Nov 23 2016|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1043957/australia-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105025511/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1043957/australia-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2014-2016-17/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 160 ! scope=row | {{sortname|تھرش|کامنی}} {{dagger}} | {{ntsh|11303}} 113* | 146 | 11 | 4 | 77.39 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[پایکیاسوتھی ساراواناموتو اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2017|02|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=11th Match, Group A, ICC Women's World Cup Qualifier at Colombo, Feb 10 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/1073411/india-women-vs-ireland-women-11th-match,-group-a-icc-womens-world-cup-qualifier-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105030001/http://www.espncricinfo.com/series/8621/scorecard/1073411/india-women-vs-ireland-women-11th-match,-group-a-icc-womens-world-cup-qualifier-2016-17/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 161 ! scope=row | {{sortname|بیتھ|مونی}} | {{ntsh|10006}} 100 | 123 | 6 | 0 | 81.30 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2017|02|26}} | شکست | <ref name="WODI 1046">{{cite news|title=1st ODI, Australia Women tour of New Zealand at Auckland, Feb 26 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/10796/scorecard/1050623/new-zealand-women-vs-australia-women-1st-odi-aus-tour-of-nz-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206211627/http://www.espncricinfo.com/series/10796/scorecard/1050623/new-zealand-women-vs-australia-women-1st-odi-aus-tour-of-nz-2016-17/|archive-date=6 دسمبر 2017}}</ref> |- | 162 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10209}} 102* | 113 | 9 | 0 | 90.26 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ایڈن پارک]], [[آکلینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2017|02|26|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 1046" /> |- | 163 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|10406}} 104* | 116 | 7 | 1 | 89.65 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2017|03|05}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, Australia Women tour of New Zealand at Mount Maunganui, Mar 5 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/10796/scorecard/1050627/new-zealand-women-vs-australia-women-3rd-odi-aus-tour-of-nz-2016-17/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104065105/http://www.espncricinfo.com/series/10796/scorecard/1050627/new-zealand-women-vs-australia-women-3rd-odi-aus-tour-of-nz-2016-17/|archive-date=4 جنوری 2018}}</ref> |- | 164 ! scope=row | {{sortname|لورا|ولوارٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|14900}} 149 | 149 | 17 | 0 | 100.00 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2017|05|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th Match, Women's Quadrangular Series (in South Africa) at Potchefstroom, مئی 11 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089524/south-africa-women-vs-ireland-women-5th-match-womens-quad-sa-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104072034/http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089524/south-africa-women-vs-ireland-women-5th-match-womens-quad-sa-2017/|archive-date=4 جنوری 2018}}</ref> |- | 165 ! scope=row | {{sortname|دیپتی|شرما}} {{dagger}} | {{ntsh|18800}} 188 | 160 | 27 | 2 | 117.50 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2017|05|15}} | جِتیا | <ref name="WODI 1052">{{cite news|title=8th Match, Women's Quadrangular Series (in South Africa) at Potchefstroom, مئی 15 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089527/india-women-vs-ireland-women-8th-match-womens-quad-sa-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105032608/http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089527/india-women-vs-ireland-women-8th-match-womens-quad-sa-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 166 ! scope=row | {{sortname|پونم|روت}} | {{ntsh|10903}} 109* | 116 | 11 | 0 | 93.96 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2017|05|15|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 1052" /> |- | 167 ! scope=row | {{sortname|اینڈری|سٹین}} {{dagger}} | {{ntsh|11702}} 117 | 123 | 16 | 0 | 95.12 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[ابسا پک اوول]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2017|05|19}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=11th Match, Women's Quadrangular Series (in South Africa) at Potchefstroom, مئی 19 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089530/south-africa-women-vs-ireland-women-11th-match-womens-quad-sa-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105042121/http://www.espncricinfo.com/series/11118/scorecard/1089530/south-africa-women-vs-ireland-women-11th-match-womens-quad-sa-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 168 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} | {{ntsh|10608}} 106* | 109 | 11 | 1 | 97.24 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st Match, ICC Women's World Cup at Bristol, Jun 24 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085945/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-1st-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105042657/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085945/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-1st-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 169 ! scope=row | {{sortname|نکول|بولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10704}} 107* | 116 | 14 | 0 | 92.24 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن]], [[ٹانٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th Match, ICC Women's World Cup at Taunton, Jun 26 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085948/australia-women-vs-west-indies-women-4th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105043212/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085948/australia-women-vs-west-indies-women-4th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 170 ! scope=row | {{sortname|ہیتھر|نائیٹ}} | {{ntsh|10605}} 106 | 109 | 12 | 2 | 97.24 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|27}} | جِتیا | <ref name="WODI 1060">{{cite news|title=5th Match, ICC Women's World Cup at Leicester, Jun 27 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085949/england-women-vs-pakistan-women-5th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171231161559/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085949/england-women-vs-pakistan-women-5th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=31 دسمبر 2017}}</ref> |- | 171 ! scope=row | {{sortname|نیٹلی|سائور}} {{dagger}} | {{ntsh|13700}} 137 | 92 | 14 | 4 | 148.91 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|27|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 1060" /> |- | 172 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|10609}} 106* | 108 | 13 | 2 | 98.14 | 2 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن]], [[ٹانٹن]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|29}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=7th Match, ICC Women's World Cup at Taunton, Jun 29 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085951/india-women-vs-west-indies-women-7th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105045131/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085951/india-women-vs-west-indies-women-7th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 173 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}} {{dagger}} | {{ntsh|17800}} 178* | 143 | 22 | 6 | 124.47 | 1 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|29|addkey=1}} | شکست | <ref name="WODI 1062">{{cite news|title=8th Match, ICC Women's World Cup at Bristol, Jun 29 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085952/australia-women-vs-sri-lanka-women-8th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105045652/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085952/australia-women-vs-sri-lanka-women-8th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 174 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} | {{ntsh|15200}} 152* | 135 | 19 | 1 | 112.59 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|06|29|addkey=2}} | جِتیا | <ref name="WODI 1062" /> |- | 175 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} | {{ntsh|14800}} 148 | 145 | 22 | 1 | 102.06 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|05}} | جِتیا | <ref name="WODI 1067">{{cite news|title=13th Match, ICC Women's World Cup at Bristol, Jul 5 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085957/england-women-vs-south-africa-women-13th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105051809/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085957/england-women-vs-south-africa-women-13th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 176 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|14701}} 147 | 104 | 24 | 0 | 141.34 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|05|addkey=1}} | جِتیا | <ref name="WODI 1067" /> |- | 177 ! scope=row | {{sortname|ڈینڈریا|ڈوٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10411}} 104* | 76 | 12 | 3 | 136.84 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=21st Match, ICC Women's World Cup at Leicester, Jul 11 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085965/pakistan-women-vs-west-indies-women-21st-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105052607/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085965/pakistan-women-vs-west-indies-women-21st-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 178 ! scope=row | {{sortname|پونم|روت}} | {{ntsh|10602}} 106 | 136 | 11 | 0 | 77.94 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[برسٹل کونٹی گراؤنڈ]], [[برسٹل]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|12}} | شکست | <ref>{{cite news|title=23rd Match, ICC Women's World Cup at Bristol, Jul 12 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085967/australia-women-vs-india-women-23rd-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105053011/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085967/australia-women-vs-india-women-23rd-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 179 ! scope=row | {{sortname|نیٹلی|سائور}} {{dagger}} | {{ntsh|12901}} 129 | 111 | 11 | 0 | 116.21 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی]], [[ڈربی]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|12|addkey=1}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=24th Match, ICC Women's World Cup at Derby, Jul 12 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085968/england-women-vs-new-zealand-women-24th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105053343/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085968/england-women-vs-new-zealand-women-24th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 180 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}} {{dagger}} | {{ntsh|10900}} 109 | 123 | 11 | 0 | 88.61 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی]], [[ڈربی]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=27th Match, ICC Women's World Cup at Derby, Jul 15 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085971/india-women-vs-new-zealand-women-27th-match-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180104065150/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085971/india-women-vs-new-zealand-women-27th-match-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=4 جنوری 2018}}</ref> |- | 181 ! scope=row | {{sortname|ہرمن|پریت کور}} {{dagger}} | {{ntsh|17101}} 171* | 115 | 20 | 7 | 148.69 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی]], [[ڈربی]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2017|07|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd Semi-Final, ICC Women's World Cup at Derby, Jul 20 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085974/australia-women-vs-india-women-2nd-semi-final-icc-womens-world-cup-2017/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105054109/http://www.espncricinfo.com/series/8584/scorecard/1085974/australia-women-vs-india-women-2nd-semi-final-icc-womens-world-cup-2017/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 182 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} {{dagger}} | {{ntsh|10304}} 103 | 119 | 10 | 0 | 86.55 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[شارجہ کرکٹ اسٹیڈیم]], [[شارجہ (شہر)|شارجہ]], متحدہ عرب امارات | {{dts|format=dmy|2017|10|31}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Sharjah, Oct 31 2017|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1122904/new-zealand-women-vs-pakistan-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جنوری 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105055753/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1122904/new-zealand-women-vs-pakistan-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=5 جنوری 2018}}</ref> |- | 183 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|13500}} 135 | 129 | 14 | 1 | 104.65 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[ڈی بیئرز ڈائمنڈ اوول]], [[کمبرلی، شمالی کیپ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2018|02|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Kimberley, Feb 7 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1123204/south-africa-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=13 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180222190145/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1123204/south-africa-women-vs-india-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=22 فروری 2018}}</ref> |- | 184 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} {{dagger}} | {{ntsh|10801}} 108 | 103 | 8 | 2 | 104.85 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2018|03|04}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Lincoln, Mar 4 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138191/new-zealand-women-vs-west-indies-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=13 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313082245/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138191/new-zealand-women-vs-west-indies-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=13 مارچ 2018}}</ref> |- | 185 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|10111}} 101* | 86 | 13 | 0 | 117.44 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[برٹ سوٹکلف اوول]], [[لنکن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2018|03|08}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Lincoln, Mar 8 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138192/new-zealand-women-vs-west-indies-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=13 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313111512/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138192/new-zealand-women-vs-west-indies-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=13 مارچ 2018}}</ref> |- | 186 ! scope=row | {{sortname|نکول|بولٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|10015}} 100* | 101 | 12 | 0 | 99.00 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[آئی پی سی ایل اسپورٹس کمپلیکس گراؤنڈ]], [[وڈودرا]], بھارت | {{dts|format=dmy|2018|03|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Vadodara, Mar 12 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1131232/india-women-vs-australia-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=13 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313111255/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1131232/india-women-vs-australia-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=13 مارچ 2018}}</ref> |- | 187 ! scope=row | {{sortname|الیسا|ہیلی}} {{dagger}} | {{ntsh|13300}} 133 | 115 | 17 | 2 | 115.65 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[آئی پی سی ایل اسپورٹس کمپلیکس گراؤنڈ]], [[وڈودرا]], بھارت | {{dts|format=dmy|2018|03|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Vadodara, Mar 18 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1131234/india-women-vs-australia-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=22 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322051503/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1131234/india-women-vs-australia-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=22 مارچ 2018}}</ref> |- | 188 ! scope=row | {{sortname|جویریہ|خان}} {{dagger}} | {{ntsh|11305}} 113* | 142 | 15 | 0 | 79.57 | 1 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[رنگڑی دامبولا انٹرنیشنل اسٹیڈیم]], [[دامبولا]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2018|03|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Dambulla, Mar 20 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138199/sri-lanka-women-vs-pakistan-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=22 مارچ 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180322054544/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1138199/sri-lanka-women-vs-pakistan-women-1st-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021|archive-date=22 مارچ 2018}}</ref> |- | 189 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}}{{efn|name=fn4|No player of the match was awarded but [[امیلیا شارلٹ کیر]] was named player of the series.<ref name="WODI 1119" />}} | {{ntsh|15101}} 151 | 94 | 24 | 2 | 160.63 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|08}} | جِتیا | <ref name="WODI 1115">{{cite news|title=1st ODI, New Zealand Women tour of Ireland and England at Dublin, Jun 8 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145891/ireland-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018/|work=ESPNcricinfo|access-date=28 جون 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618080226/http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145891/ireland-women-vs-new-zealand-women-1st-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018|archive-date=18 جون 2018}}</ref> |- | 190 ! scope=row | {{sortname|میڈی|گرین}}{{efn|name=fn4}} | {{ntsh|12101}} 121 | 77 | 15 | 1 | 157.14 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلیرمونٹ روڈ کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|08}} | جِتیا | <ref name="WODI 1115" /> |- | 191 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}}{{efn|name=fn4}} | {{ntsh|10802}} 108 | 61 | 13 | 6 | 177.04 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[وائن یارڈ، ڈبلن]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|10}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, New Zealand Women tour of Ireland and England at Dublin, Jun 10 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145892/ireland-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018/|work=ESPNcricinfo|access-date=28 جون 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180613164636/http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145892/ireland-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018/|archive-date=13 جون 2018}}</ref> |- | 192 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} | {{ntsh|10104}} 101 | 109 | 12 | 1 | 92.66 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ہوو]], [[ہوو]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 1118">{{cite news|title=2nd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Brighton, Jun 12 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126718/england-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=28 جون 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628104347/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126718/england-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=28 جون 2018}}</ref> |- | 193 ! scope=row | {{sortname|سارہ|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|11803}} 118 | 106 | 13 | 0 | 111.32 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ہوو]], [[ہوو]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 1118" /> |- | 194 ! scope=row | {{sortname|لیزیل|لی}} | {{ntsh|11703}} 117 | 107 | 13 | 5 | 109.34 | 2 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ہوو]], [[ہوو]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|12}} | شکست | <ref name="WODI 1118" /> |- | 195 ! scope=row | {{sortname|امیلیا|شارلٹ کیر}}{{efn|name=fn4}} | {{ntsh|23200}} 232* | 145 | 31 | 2 | 160.00 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلونٹارف کرکٹ کلب گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|13}} | جِتیا | <ref name="WODI 1119">{{cite news|title=3rd ODI, New Zealand Women tour of Ireland and England at Dublin, Jun 13 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145893/ireland-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018/|work=ESPNcricinfo|access-date=28 جون 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180624140446/http://www.espncricinfo.com/series/18508/scorecard/1145893/ireland-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-nz-women-in-ire-and-eng-2018|archive-date=24 جون 2018}}</ref> |- | 196 ! scope=row | {{sortname|لی|کاسپریک}}{{efn|name=fn4}} | {{ntsh|11302}} 113 | 105 | 10 | 0 | 107.61 | 1 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[کلونٹارف کرکٹ کلب گراؤنڈ]], [[ڈبلن]], آئرلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|13}} | جِتیا | <ref name="WODI 1119" /> |- | 197 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10502}} 105 | 123 | 14 | 0 | 85.36 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[سینٹ لارنس گراؤنڈ]], [[کینٹربری]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|06|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Canterbury, Jun 15 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126719/england-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|work=ESPNcricinfo|access-date=28 جون 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180628115744/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126719/england-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021/|archive-date=28 جون 2018}}</ref> |- | 198 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} {{dagger}} | {{ntsh|11704}} 117* | 116 | 12 | 2 | 100.86 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2018|07|13}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Leicester, Jul 13 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126729/england-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=13 جولائ‏ی 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713232701/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1126729/england-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-icc-womens-champ-2017-18-2021|archive-date=13 جولائ‏ی 2018}}</ref> |- | 199 ! scope=row | {{sortname|میتھالی|راج}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|12500}} 125* | 143 | 14 | 1 | 87.41 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ایف ٹی زیڈ سپورٹس کمپلیکس]], [[کاتونایاکے]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2018|09|16}} | شکست | <ref name="WODI 1126">{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Katunayake, Sep 16 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1157708/sri-lanka-women-vs-india-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=29 ستمبر 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180924154127/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1157708/sri-lanka-women-vs-india-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=24 ستمبر 2018}}</ref> |- | 200 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|11500}} 115 | 133 | 13 | 4 | 86.46 | 2 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[ایف ٹی زیڈ سپورٹس کمپلیکس]], [[کاتونایاکے]], سری لنکا | {{dts|format=dmy|2018|09|16}} | جِتیا | <ref name="WODI 1126" /> |- |- | 201 ! scope=row | {{sortname|ہیلی|میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|11700}} 117 | 146 | 17 | 0 | 80.13 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[کنسنگٹن اوول]], [[برج ٹاؤن]], بارباڈوس | {{dts|format=dmy|2018|09|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI (D/N), ICC Women's Championship at Bridgetown, Sep 22 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1156214/west-indies-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=29 ستمبر 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180925230119/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1156214/west-indies-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=25 ستمبر 2018}}</ref> |- | 202 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|12401}} 124 | 106 | 19 | 0 | 116.98 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کنرارا اکیڈمی اوول]], [[بندر کنارا]], ملائیشیا | {{dts|format=dmy|2018|10|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Kuala Lumpur, Oct 20 2018|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1161229/australia-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=22 اکتوبر 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20181022032430/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1161229/australia-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=22 اکتوبر 2018}}</ref> |- | 203 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|10503}} 105 | 104 | 9 | 3 | 100.96 | 2 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[مکلین پارک]], [[نیپئر، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2019|01|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI (D/N), ICC Women's Championship at Napier, Jan 24 2019|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1153855/new-zealand-women-vs-india-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=17 فروری 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130033301/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1153855/new-zealand-women-vs-india-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=30 جنوری 2019}}</ref> |- | 204 ! scope=row | {{sortname|ڈین|وین نیکرک}} {{dagger}} | {{ntsh|10203}} 102 | 117 | 5 | 1 | 87.17 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[سینویس پارک]], [[پاٹشیفٹسروم]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2019|02|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, ICC Women's Championship at Potchefstroom, Feb 11 2019|url=http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1168164/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=17 فروری 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217003228/http://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1168164/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=17 فروری 2019}}</ref> |- | 205 ! scope=row | {{sortname|ایلیس|پیری}} {{dagger}} | {{ntsh|10705}} 107* | 110 | 8 | 3 | 97.27 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[کیرن رولٹن اوول]], [[ایڈیلیڈ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2019|02|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Adelaide, Feb 24 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1144983/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026045234/https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1144983/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=26 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 206 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} | {{ntsh|11403}} 114 | 115 | 12 | 0 | 99.13 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2019|07|04}} | شکست | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), Australia Women tour of England at Leicester, Jul 4 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/19045/scorecard/1168023/england-women-vs-australia-women-2nd-odi-aus-w-in-england-2019|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026050147/https://www.espncricinfo.com/series/19045/scorecard/1168023/england-women-vs-australia-women-2nd-odi-aus-w-in-england-2019|archive-date=26 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 207 ! scope=row | {{sortname|الیسا|ہیلی}} {{dagger}} | {{ntsh|12202}} 122 | 105 | 12 | 2 | 116.19 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[کولج کرکٹ گراؤنڈ]], [[سینٹ جارج پیرش، اینٹیگوا و باربوڈا]], انٹیگوا تے باربوڈا | {{dts|format=dmy|2019|09|05}} | جِتیا | <ref name="WODI 1161">{{cite news|title=1st ODI (D/N), ICC Women's Championship at Coolidge, Sep 5 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1198472/west-indies-women-vs-australia-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026052640/https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1198472/west-indies-women-vs-australia-women-1st-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=26 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 208 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} | {{ntsh|12100}} 121 | 146 | 12 | 4 | 82.87 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[کولج کرکٹ گراؤنڈ]], [[سینٹ جارج پیرش، اینٹیگوا و باربوڈا]], انٹیگوا تے باربوڈا | {{dts|format=dmy|2019|09|05}} | جِتیا | <ref name="WODI 1161" /> |- | 209 ! scope=row | {{sortname|ایلیس|پیری}} {{dagger}} | {{ntsh|11201}} 112* | 118 | 9 | 0 | 94.91 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[سر ویوین رچرڈز اسٹیڈیم]], [[سینٹ جارج پیرش، اینٹیگوا و باربوڈا]], انٹیگوا تے باربوڈا | {{dts|format=dmy|2019|09|08}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at North Sound, Sep 8 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1198473/west-indies-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026054057/https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1198473/west-indies-women-vs-australia-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=26 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 210 ! scope=row | {{sortname|راچیل|ہینس}} {{dagger}} | {{ntsh|11802}} 118 | 132 | 8 | 0 | 89.39 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ایلن بارڈر فیلڈ]], [[برسبین]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2019|10|07}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, ICC Women's Championship at Brisbane, Oct 7 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1183514/australia-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026060725/https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1183514/australia-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=26 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 211 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}} | {{ntsh|10303}} 103 | 124 | 13 | 0 | 83.06 | 1 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ایلن بارڈر فیلڈ]], [[برسبین]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2019|10|09}} | شکست | <ref name="WODI 1166">{{cite news|title=3rd ODI, ICC Women's Championship at Brisbane, Oct 9 2019|url=https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1183515/australia-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|work=ESPNcricinfo|access-date=26 اکتوبر 2019|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012181425/https://www.espncricinfo.com/series/8674/scorecard/1183515/australia-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-icc-womens-championship-2017-18-2021|archive-date=12 اکتوبر 2019}}</ref> |- | 212 ! scope=row | {{sortname|الیسا|ہیلی}} {{dagger}} | {{ntsh|11202}} 112* | 76 | 15 | 2 | 147.36 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ایلن بارڈر فیلڈ]], [[برسبین]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2019|10|09}} | جِتیا | <ref name="WODI 1166" /> |- | 213 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} | {{ntsh|10700}} 107 | 141 | 9 | 0 | 75.89 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کنرارا اکیڈمی اوول]], [[بندر کنارا]]، ملائشیا | {{dts|format=dmy|2019|12|09}} | جِتیا | <ref name="WODI 1175">{{cite news|title=1st ODI, Kuala Lumpur, Dec 9 2019, ICC Women's Championship|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2017-18-2021-1122932/england-women-vs-pakistan-women-1st-odi-1208344/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=16 جنوری 2021}}</ref> |- | 214 ! scope=row | {{sortname|ڈینی|وائٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|11000}} 110 | 95 | 12 | 3 | 115.79 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کنرارا اکیڈمی اوول]], [[بندر کنارا]]، ملائشیا | {{dts|format=dmy|2019|12|09}} | جِتیا | <ref name="WODI 1175" /> |- | 215 ! scope=row | {{sortname|نیٹلی|سائور}} | {{ntsh|10005}} 100* | 85 | 12 | 0 | 117.65 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کنرارا اکیڈمی اوول]], [[بندر کنارا]]، ملائشیا | {{dts|format=dmy|2019|12|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Kuala Lumpur, Dec 12 2019, ICC Women's Championship|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2017-18-2021-1122932/england-women-vs-pakistan-women-2nd-odi-1208345/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=16 جنوری 2021}}</ref> |- | 216 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|10105}} 101* | 96 | 9 | 3 | 105.21 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | [[ایلن بارڈر فیلڈ]], [[برسبین]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2020|10|05}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI, Brisbane, Oct 5 2020, New Zealand Women tour of Australia|url=https://www.espncricinfo.com/series/nz-women-in-australia-2020-21-1223934/australia-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-1223945/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=16 جنوری 2021}}</ref> |- | 217 ! scope=row | {{sortname|ایمی|سیٹرتھ ویٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10105}} 119* | 128 | 10 | 2 | 92.97 | 2 | align=right | {{crw|NZL}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[یونیورسٹی اوول، ڈنیڈن]], [[ڈنیڈن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2021|2|28}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, Dunedin, Feb 28 2021, England Women tour of New Zealand|url=https://www.espncricinfo.com/series/england-women-in-new-zealand-2020-21-1249221/new-zealand-women-vs-england-women-3rd-odi-1249234/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=28 فروری 2021}}</ref> |- | 218 ! scope=row | {{sortname|لیزیل|لی}} {{dagger}} | {{ntsh|13205}} 132* | 131 | 16 | 2 | 100.76 | 2 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[بھارت رتن شری اٹل بہاری واجپائی ایکانا کرکٹ اسٹیڈیم]], [[لکھنؤ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2021|3|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, Lucknow, Mar 12 2021, South Africa Women tour of India|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-tour-of-india-2020-21-1253264/india-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-1253269/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=12 مارچ 2021}}</ref> |- | 219 ! scope=row | {{sortname|پونم|روت}} | {{ntsh|10405}} 104* | 123 | 10 | 0 | 84.55 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[بھارت رتن شری اٹل بہاری واجپائی ایکانا کرکٹ اسٹیڈیم]], [[لکھنؤ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2021|3|14}} | شکست | <ref>{{cite news|title=4th ODI, Lucknow, Mar 14 2021, South Africa Women tour of India|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-tour-of-india-2020-21-1253264/india-women-vs-south-africa-women-4th-odi-1253270/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=17 مارچ 2021}}</ref> |- | 220 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10505}} 105* | 116 | 11 | 2 | 90.51 | 2 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[کولج کرکٹ گراؤنڈ]], [[سینٹ جارج پیرش، اینٹیگوا و باربوڈا]], انٹیگوا تے باربوڈا | {{dts|format=dmy|2021|7|7}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, Antigua, Jul 7 2021, Pakistan Women tour of West Indies|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-west-indies-2021-1267314/west-indies-women-vs-pakistan-women-1st-odi-1267325/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=7 جولائ‏ی 2021}}</ref> |- | 221 ! scope=row | {{sortname|ہیلی|میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|10005}} 100* | 121 | 11 | 0 | 82.64 | 2 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[سر ویوین رچرڈز اسٹیڈیم]], [[سینٹ جارج پیرش، اینٹیگوا و باربوڈا]], انٹیگوا تے باربوڈا | {{dts|format=dmy|2021|7|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=3rd ODI, North Sound, Jul 12 2021, Pakistan Women tour of West Indies|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-west-indies-2021-1267314/west-indies-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-1267327/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=12 جولائ‏ی 2021}}</ref> |- | 222 ! scope=row | {{sortname|ہیتھر|نائیٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10100}} 101 | 107 | 10 | 0 | 94.39 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی]], [[ڈربی]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2021|9|23}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=4th ODI (D/N), Derby, Sep 23 2021, New Zealand Women tour of England|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-england-2021-1260090/england-women-vs-new-zealand-women-4th-odi-1260106/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=23 ستمبر 2021}}</ref> |- | 223 ! scope=row | {{sortname|بیتھ|مونی}} {{dagger}} | {{ntsh|12505}} 125* | 133 | 12 | 0 | 93.98 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[رے مچل اوول]], [[مکائے، کوئنزلینڈ]], آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2021|9|24}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=2nd ODI (D/N), Mackay, Sep 24 2021, India Women tour of Australia|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-australia-2021-22-1263613/australia-women-vs-india-women-2nd-odi-1263618/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=24 ستمبر 2021}}</ref> |- | 224 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|10200}} 102 | 114 | 11 | 0 | 89.47 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | [[سینٹ لارنس گراؤنڈ]], [[کینٹربری]], انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2021|9|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=5th ODI, Canterbury, Sep 26 2021, New Zealand Women tour of England|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-tour-of-england-2021-1260090/england-women-vs-new-zealand-women-5th-odi-1260107/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=26 ستمبر 2021}}</ref> |- | 225 ! scope=row | {{sortname|میری-این|مسونڈا}} {{dagger}} | {{ntsh|10305}} 103* | 114 | 9 | 0 | 90.35 | 2 | align=right | {{crw|ZIM}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[ہرارے اسپورٹس کلب]], [[ہرارے]], زمبابوے | {{dts|format=dmy|2021|10|5}} | جِتیا | <ref>{{cite news|title=1st ODI, Harare, Oct 5 2021, Ireland Women tour of Zimbabwe|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-zimbabwe-2021-22-1281414/zimbabwe-women-vs-ireland-women-1st-odi-1281417/full-scorecard|work=ESPNcricinfo|access-date=5 اکتوبر 2021}}</ref> |- | 226 ! scope=row | {{sortname|ایمی|ہنٹر|ایمی ہنٹر (کرکٹر)}} {{dagger}} | {{ntsh|12102}} 121* | 127 | 8 | 0 | 95.27 | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | {{crw|ZIM}} | align=right | [[ہرارے اسپورٹس کلب]], [[ہرارے]], زمبابوے | {{dts|format=dmy|2021|10|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Ire Women vs Zim Women 4th ODI 2021/22 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-zimbabwe-2021-22-1281414/zimbabwe-women-vs-ireland-women-4th-odi-1281420/full-scorecard |access-date=7 نومبر 2021 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 227 ! scope=row | {{sortname|ڈینڈریا|ڈوٹن}} {{dagger}} | {{ntsh|13200}} 132 | 146 | 18 | 2 | 90.41 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]], پاکستان | {{dts|format=dmy|2021|11|8}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI, Karachi, Nov 8 2021, West Indies Women in Pakistan ODI Series |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-pakistan-odis-2021-22-1288206/pakistan-women-vs-west-indies-women-1st-odi-1288209/full-scorecard |access-date=5 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 228 ! scope=row | {{sortname|اسٹیفنی|ٹیلر}} {{dagger}} | {{ntsh|10202}} 102* | 117 | 12 | 0 | 87.17 | 2 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی]], [[کراچی]], پاکستان | {{dts|format=dmy|2021|11|14}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=3rd ODI, Karachi, Nov 14 2021, West Indies Women in Pakistan ODI Series |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-pakistan-odis-2021-22-1288206/pakistan-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-1288211/full-scorecard |access-date=5 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 229 ! scope=row | {{sortname|ڈینڈریا|ڈوٹن}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|15002}} 150* | 158 | 18 | 4 | 94.93 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2022|1|28}} | کوئی نتیجہ نئيں | <ref>{{cite news |title=1st ODI (D/N), Johannesburg, Jan 28 2022, West Indies Women tour of South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-south-africa-2021-22-1277067/south-africa-women-vs-west-indies-women-1st-odi-1277092/full-scorecard |access-date=5 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 230 ! scope=row | {{sortname|لورا|ولوارٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|11700}} 117 | 123 | 11 | 1 | 95.12 | 1 | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[وانڈررز اسٹیڈیم]], [[جوہانسبرگ]], جنوبی افریقہ | {{dts|format=dmy|2022|2|3}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=3rd ODI (D/N), Johannesburg, Feb 3 2022, West Indies Women tour of South Africa |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-south-africa-2021-22-1277067/south-africa-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-1277094/full-scorecard |access-date=5 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 231 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|10600}} 106 | 111 | 10 | 0 | 95.49 | 1 | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[کوئنزٹاؤن ایونٹس سینٹر]], [[کوئنزٹاؤن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|2|12}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI (D/N), Queenstown, Feb 12 2022, India Women tour of New Zealand |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-new-zealand-2021-22-1289028/new-zealand-women-vs-india-women-1st-odi-1289032/full-scorecard |access-date=22 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 232 ! scope=row | {{sortname|امیلیا|شارلٹ کیر}} {{dagger}} | {{ntsh|11905}} 119* | 135 | 7 | 0 | 88.14 | 2 | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | {{crw|IND}} | align=right | [[کوئنزٹاؤن ایونٹس سینٹر]], [[کوئنزٹاؤن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|2|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=2nd ODI, Queenstown, Feb 15 2022, India Women tour of New Zealand |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-new-zealand-2021-22-1289028/new-zealand-women-vs-india-women-2nd-odi-1289033/full-scorecard |access-date=22 فروری 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 233 ! scope=row | {{sortname|ہیلی|میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|11900}} 119 | 128 | 16 | 1 | 92.96 | 1 | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|4}} | جِتیا | <ref name="WODI 1244">{{cite news |title=1st Match (D/N), Mount Maunganui, Mar 4 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-west-indies-women-1st-match-1243908/full-scorecard |access-date=4 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 234 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} | {{ntsh|10800}} 108 | 127 | 10 | 0 | 85.03 | 2 | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[بے اوول]], [[تائورانگا]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|4}} | شکست | <ref name="WODI 1244" /> |- | 235 ! scope=row | {{sortname|راچیل|ہینس}} {{dagger}} | {{ntsh|13000}} 130 | 131 | 14 | 1 | 99.23 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|5}} | جِتیا | <ref name="WODI 1246">{{cite news |title=3rd Match (D/N), Hamilton, Mar 5 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-3rd-match-1243910/full-scorecard |access-date=5 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 236 ! scope=row | {{sortname|نیٹلی|سائور}} | {{ntsh|10903}} 109* | 85 | 13 | 0 | 128.23 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|5}} | شکست | <ref name="WODI 1246" /> |- | 237 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|12300}} 123 | 119 | 13 | 2 | 103.36 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 1253">{{cite news |title=10th Match (D/N), Hamilton, Mar 12 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/india-women-vs-west-indies-women-10th-match-1243917/full-scorecard |access-date=12 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 238 ! scope=row | {{sortname|ہرمن|پریت کور}} | {{ntsh|10900}} 109 | 107 | 10 | 2 | 101.86 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|12}} | جِتیا | <ref name="WODI 1253" /> |- | 239 ! scope=row | {{sortname|سدرہ|امین}} | {{ntsh|10400}} 104 | 140 | 8 | 0 | 74.28 | 2 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|BAN}} | align=right | [[سیڈون پارک]], [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|14}} | شکست | <ref>{{cite news |title=12th Match, Hamilton, Mar 14 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/bangladesh-women-vs-pakistan-women-12th-match-1243920/full-scorecard |access-date=14 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 240 ! scope=row | {{sortname|میگ|لیننگ}} {{dagger}} | {{ntsh|13503}} 135* | 130 | 15 | 1 | 103.84 | 2 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[بیسن ریزرو]], [[ویلنگٹن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|22}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=21st Match, Wellington, Mar 22 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-south-africa-women-21st-match-1243928/full-scorecard |access-date=22 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 241 ! scope=row | {{sortname|سوزی|بیٹس}} {{dagger}} | {{ntsh|12600}} 126 | 135 | 14 | 0 | 93.33 | 1 | align=right | {{crw|NZ}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=26th Match, Christchurch, Mar 26 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/new-zealand-women-vs-pakistan-women-26th-match-1243933/full-scorecard |access-date=26 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 242 ! scope=row | {{sortname|الیسا|ہیلی}} {{dagger}} | {{ntsh|12900}} 129 | 107 | 17 | 1 | 120.56 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|WIN}} | align=right | [[بیسن ریزرو]], [[ویلنگٹن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|30}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st Semi Final, Wellington, Mar 30 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-west-indies-women-1st-semi-final-1243936/full-scorecard |access-date=30 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 243 ! scope=row | {{sortname|ڈینی|وائٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|12900}} 129 | 125 | 12 | 0 | 103.20 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|3|31}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=2nd Semi Final (D/N), Christchurch, Mar 31 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/south-africa-women-vs-england-women-2nd-semi-final-1243937/full-scorecard |access-date=31 مارچ 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 244 ! scope=row | {{sortname|الیسا|ہیلی}} {{dagger}} | {{ntsh|17000}} 170 | 138 | 26 | 0 | 123.18 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|4|3}} | جِتیا | <ref name="WODI 1274">{{cite news |title=Final (D/N), Christchurch, اپریل 03, 2022, ICC Women's World Cup |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-2021-22-1219028/australia-women-vs-england-women-final-1243938/full-scorecard |access-date=4 اپریل 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 245 ! scope=row | {{sortname|نیٹلی|سائور}} | {{ntsh|14803}} 148* | 121 | 15 | 1 | 122.31 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | [[ہاگلے اوول]], [[کرائسٹ چرچ]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|4|3}} | شکست | <ref name="WODI 1274" /> |- | 246 ! scope=row | {{sortname|سدرہ|امین}} {{dagger}} | {{ntsh|12300}} 123 | 150 | 11 | 0 | 82.00 | 1 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | [[ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی اسٹیڈیم|ساؤتھ اینڈ کلب کرکٹ اسٹیڈیم]], [[کراچی]]، پاکستان | {{dts|format=dmy|2022|6|3}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=2nd ODI, Karachi, جون 03, 2022, Sri Lanka Women tour of Pakistan |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1310985/full-scorecard |access-date=15 جولائ‏ی 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 247 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}} {{dagger}} | {{ntsh|10100}} 101 | 85 | 13 | 1 | 118.82 | 1 | align=right | {{crw|SRI}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی اسٹیڈیم|ساؤتھ اینڈ کلب کرکٹ اسٹیڈیم]], [[کراچی]]، پاکستان | {{dts|format=dmy|2022|6|5}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=3rd ODI, Karachi, جون 05, 2022, Sri Lanka Women tour of Pakistan |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1310986/full-scorecard |access-date=15 جولائ‏ی 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 248 ! scope=row | {{sortname|ایما|لیمب}} {{dagger}} | {{ntsh|10200}} 102 | 97 | 15 | 0 | 105.15 | 2 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، نارتھمپٹن|کاؤنٹی گراؤنڈ]], [[نارتھیمپٹن]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2022|7|11}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI (D/N), Northampton, جولائ‏ی 11, 2022, South Africa Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-england-2022-1289256/england-women-vs-south-africa-women-1st-odi-1301328/full-scorecard |access-date=15 جولائ‏ی 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 249 ! scope=row | {{sortname|صوفیہ|ڈنکلے}} {{dagger}} | {{ntsh|10700}} 107 | 93 | 8 | 2 | 115.05 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[برسٹل کاونٹی گراؤنڈ]]، [[برسٹل]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2022|7|15}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=2nd ODI (D/N), Bristol, جولائ‏ی 15, 2022, South Africa Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-england-2022-1289256/england-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1301329/full-scorecard |access-date=15 جولائ‏ی 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 250 ! scope=row | {{sortname|ٹامی|بیومونٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|11900}} 119 | 107 | 19 | 1 | 111.21 | 1 | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | {{crw|RSA}} | align=right | [[گریس روڈ]]، [[لیسٹر]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2022|7|18}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=3rd ODI (D/N), Leicester, جولائ‏ی 18, 2022, South Africa Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-england-2022-1289256/england-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-1301330/full-scorecard |access-date=18 جولائ‏ی 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 251 ! scope=row | {{sortname|لیہ|پال}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|13700}} 137 | 138 | 15 | 0 | 99.27 | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[وی آر اے کرکٹ گراؤنڈ]], [[امستلوین]]، نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2022|8|24}} | جِتیا | <ref name="WODI1288">{{cite news |title=2nd ODI, Amstelveen, اگست 24, 2022, Ireland Women tour of Netherlands |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-netherlands-2022-1328483/netherlands-women-vs-ireland-women-2nd-odi-1328486/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 252 ! scope=row | {{sortname|لاورا|ڈیلانی}}{{efn|name=fn1}} | {{ntsh|10900}} 109 | 102 | 9 | 0 | 106.86 | 1 | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[وی آر اے کرکٹ گراؤنڈ]], [[امستلوین]]، نیدرلینڈز | {{dts|format=dmy|2022|8|24}} | جِتیا | <ref name="WODI1288" /> |- | 253 ! scope=row | {{sortname|ہرمن|پریت کور}} {{dagger}} | {{ntsh|14350}} 143* | 111 | 18 | 4 | 128.82 | 1 | align=right | {{crw|IND}} | align=right | {{crw|ENG}} | align=right | [[سینٹ لارنس گراؤنڈ]]، [[کینٹربری]]، انگلینڈ | {{dts|format=dmy|2022|9|21}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=2nd ODI (D/N), Canterbury, ستمبر 21, 2022, India Women tour of England |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-england-2022-1289245/england-women-vs-india-women-2nd-odi-1301338/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 254 ! scope=row | {{sortname|منیبہ|علی صدیقی}} | {{ntsh|10700}} 107 | 114 | 10 | 2 | 93.85 | 1 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]، پاکستان | {{dts|format=dmy|2022|11|4}} | جِتیا | <ref name="WODI1296">{{cite news |title=1st ODI, Lahore, نومبر 04, 2022, Ireland Women tour of Pakistan |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-pakistan-2022-23-1308227/pakistan-women-vs-ireland-women-1st-odi-1308233/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 255 ! scope=row | {{sortname|سدرہ|امین}} {{dagger}} | {{ntsh|17650}} 176* | 151 | 20 | 1 | 116.55 | 1 | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | {{crw|IRE}} | align=right | [[قذافی اسٹیڈیم]]، [[لاہور]]، پاکستان | {{dts|format=dmy|2022|11|4}} | جِتیا | <ref name="WODI1296" /> |- | 256 ! scope=row | {{sortname|نٹھاکن|چنتم}} {{dagger}} | {{ntsh|10200}} 102 | 135 | 8 | 1 | 75.55 | 1 | align=right | {{crw|THA}} | align=right | {{crw|NED}} | align=right | [[رائل چیانگ مائی گالف کلب]]، [[مائے فاک]]، تھائی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|11|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI, Chiangmai, نومبر 20, 2022, Netherlands Women tour of Thailand |url=https://www.espncricinfo.com/series/netherlands-women-in-thailand-2022-23-1344490/thailand-women-vs-netherlands-women-1st-odi-1344503/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 257 ! scope=row | [[ہیلی میتھیوز]] {{dagger}} | {{ntsh|10900}} 109 | 106 | 10 | 2 | 102.83 | 1 | align=left | {{crw-rt|WIN}} | align=left | {{crw|IRE}} | align=left | [[ڈیرن سیمی کرکٹ گراؤنڈ]]، [[گروس آئلٹ]] | {{dts|format=dmy|2023|06|26}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI, Gros Islet,, جون 26, 2023, Ireland women's cricket team in the West Indies in 2023 |url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-west-indies-2023-1378179/west-indies-women-vs-ireland-women-1st-odi-1378191/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 258 ! scope=row | {{sortname|بیتھ|مونی}} {{dagger}} | {{ntsh|10200}} 133 | 105 | 14 | 4 | 126.66 | 1 | align=right | {{crw|AUS}} | align=right | {{crw|PAK}} | align=right | [[رائل چیانگ مائی گالف کلب]]، [[مائے فاک]]، تھائی لینڈ | {{dts|format=dmy|2022|11|20}} | جِتیا | <ref>{{cite news |title=1st ODI, Chiangmai, نومبر 20, 2022, Netherlands Women tour of Thailand |url=https://www.espncricinfo.com/series/netherlands-women-in-thailand-2022-23-1344490/thailand-women-vs-netherlands-women-1st-odi-1344503/full-scorecard |access-date=26 نومبر 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 259 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}}{{dagger}} | {{ntsh|13300}} 108* | 83 | 10 | 5 | 130.12 | 2 | align=right | {{crw|SL}} | align=right | {{crw-rt|NZ}} | align=right |[[گال انٹرنیشنل اسٹیڈیم]]، [[گال]]، سری لنکا | {{dts|format=dmy|2023|6|27}} | جِتیا |<ref name=":0">{{Cite web |title=Full Scorecard of SL Women vs PAK Women 3rd ODI 2022 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-pakistan-2022-1310976/pakistan-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1310986/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 260 ! scope=row | [[امیلیا کیر]] {{dagger}} | {{ntsh|108300}} 108 | 106 | 7 | 1 | 101.88 | 1 | align=left | {{crw-rt|NZ}} | align=left | {{crw|SL}} | align=right |[[گال انٹرنیشنل اسٹیڈیم]]، [[گال]] | {{dts|format=dmy|2023|6|30}} | جِتیا |[[New Zealand women's cricket team in Sri Lanka in 2023#3rd WODI|2023]]<ref name="New Zealand Women">{{Cite web |title=Full Scorecard of SL Women vs New Zealand Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-sri-lanka-2023-1379754/sri-lanka-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-1379758/full-scorecard |access-date=2022-06-06 |website=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 261 ! scope=row | [[سوفی ڈیوائن]] {{dagger}} | {{ntsh|137300}} 137 | 121 | 17 | 2 | 101.88 | 1 | align=right | {{crw-rt|NZ}} | align=right | {{crw|SL}} | align=right | [[گال انٹرنیشنل اسٹیڈیم]]، [[گال]] | {{dts|format=dmy|2023|6|30}} | جِتیا |[[New Zealand women's cricket team in Sri Lanka in 2023#3rd WODI|2023]]<ref name="New Zealand Women" /> |- | 262 ! scope=row | {{sortname|چماری|اتھاپتھو}} {{dagger}} | {{ntsh|14000}} 140* | 80 | 13 | 9 | 175.00 | 2 | align=right | {{crw|SL}} | align=right | {{crw-rt|NZ}} | align=right |[[گال انٹرنیشنل اسٹیڈیم]]، [[گال]]، سری لنکا | {{dts|format=dmy|2023|7|3}} | جِتیا |<ref name=":0" /> |- | 263 ! scope=row | [[نیٹ سائور-برنٹ]] {{dagger}} | {{ntsh|11100}} 111* | 99 | 10 | 0 | 112.12 | 2 |{{crw|ENG}} |{{crw|AUS}} ||[[روز باؤل (کرکٹ گراؤنڈ)|روز باؤل]]،[[ساؤتھمپٹن]]، [[انگلینڈ]] | {{dts|format=dmy|2023|7|16}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of ENG Women vs AUS Women 2nd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-ashes-2023-1336063/england-women-vs-australia-women-2nd-odi-1336078/full-scorecard |access-date=17 جولائ‏ی 2023 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 264 ! scope=row | [[نیٹ سائور-برنٹ]] {{dagger}} {{dagger}} | {{ntsh|12900}} 129 | 149 | 15 | 1 | 86.57 | 2 |{{crw|ENG}} |{{crw|AUS}} |[[کاؤنٹی گراؤنڈ، ٹانٹن|کاؤنٹی گراؤنڈ]] | {{dts|format=dmy|2023|7|18}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of ENG Women vs AUS Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-ashes-2023-1336063/england-women-vs-australia-women-3rd-odi-1336079/live-cricket-score |access-date=18 جولائ‏ی 2023 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 265 ! scope=row | {{sortname|فرغانہ|حق}} {{dagger}} | {{ntsh|10700}} 107 | 160 | 7 | 0 | 66.87 | 1 | | {{crw|SL}} | | {{cr|IND}} |[[شیربنگلہ نیشنل کرکٹ اسٹیڈیم]]، [[میرپور ماڈل تھانہ|میرپور]] | {{dts|format=dmy|2023|7|22}} | جِتیا |<ref name=":0" /> |- | 266 ! scope=row | [[فوبی لیچ فیلڈ]] {{dagger}} | {{ntsh|10600}} 106 | 114 | 14 | 0 | 92.98 | 1 | | {{cr|AUS}} | | {{cr|IRE}} | align=right |[[کلونٹارف کرکٹ کلب گراؤنڈ|کیسل ایونیو]], [[ڈبلن]] | {{dts|format=dmy|2023|7|28}} | جِتیا |<ref name=":0" /> |- | 267 ! scope=row | [[اینابل سدرلینڈ]] {{dagger}} | {{ntsh|10900}} 109 | 101 | 11 | 0 | 107.92 | 2 | | {{cr|AUS}} | | {{cr|IRE}} | align=right |[[کلونٹارف کرکٹ کلب گراؤنڈ|کیسل ایونیو]], [[ڈبلن]] | {{dts|format=dmy|2023|7|28}} | جِتیا |<ref name=":0" /> |- | 268 ! scope=row | [[سنی ایلبی لوس]] | {{ntsh|10700}} 107[[not out|*]] | 129 | 7 | 0 | 82.94 | 2 | | {{crw-rt|SA}} | | {{crw|PAK}} | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | {{dts|format=dmy|2023|9|8}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of IRE Women vs PAK Women 1st ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2023-1381903/pakistan-women-vs-south-africa-women-1st-odi-1382169/full-scorecard |access-date=2023-07-30 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 269 ! scope=row | [[ماریزان کپ]] | {{ntsh|10000}} 100 | 105 | 12 | 1 | 95.23 | 2 | | {{crw-rt|SA}} | | {{crw|PAK}} | [[نیشنل اسٹیڈیم، کراچی|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | {{dts|format=dmy|2023|9|8}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of IRE Women vs PAK Women 1st ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-pakistan-2023-1381903/pakistan-women-vs-south-africa-women-1st-odi-1382169/full-scorecard |access-date=2023-07-30 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 270 ! scope=row | [[نیٹ سائور-برنٹ]] | {{ntsh|12000}} 120 | 74 | 18 | 1 | 162.16 | 1 | {{crw-rt|ENG}} | {{crw|SL}} | [[گریس روڈ]]، [[لیسٹر]] | {{dts|format=dmy|2023|9|14}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of England Women vs sri lanka Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-england-2023-1336069/england-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1336085/full-scorecard |access-date=2023-07-30 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 271 ! scope=row | [[لورا ولوارٹ]] | {{ntsh|12400}} 124[[ناٹ آؤٹ|*]] | 141 | 15 | 0 | 87.94 | 1 | {{crw|SA}} | {{crw-rt|NZ}} | [[سٹی اوول]]، [[پیٹرماریٹزبرگ]] | {{dts|format=dmy|2023|9|28}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of south africa Women vs new zealand Women 2nd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-south-africa-2023-24-1389754/south-africa-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-1392349/full-scorecard |access-date=2023-07-30 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 272 ! scope=row | [[امیلیا کیر]] | {{ntsh|10000}} 100 [[ناٹ آؤٹ|*]] | 117 | 13 | 0 | 85.47 | 2 | {{crw|NZ}} | {{crw-rt|SA}} | [[کنگزمیڈ کرکٹ گراؤنڈ]]، [[ڈربن]] | {{dts|format=dmy|2023|10|1}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of south africa Women vs new zealand Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-south-africa-2023-24-1389754/south-africa-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-1392350/full-scorecard |access-date=2023-07-30 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 273 ! scope=row | [[سوزی بیٹس]] | {{ntsh|10000}} 108 | 104 | 11 | 0 | 103.84 | 1 | {{crw|NZ}} | {{crw|PAK}} | [[کوئنزٹاؤن ایونٹس سینٹر|کوئنزٹاؤن]], [[کوئنزٹاؤن، نیوزی لینڈ|کوئینس ٹاؤن]] | {{dts|format=dmy|2023|12|12}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of pakistan Women vs new zealand Women 1st ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-new-zealand-2023-24-1388176/new-zealand-women-vs-pakistan-women-1st-odi-1388199/full-scorecard |access-date=2023-12-12 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 274 ! scope=row | [[سدرہ امین]] | {{ntsh|10000}} 105 | 117 | 12 | 0 | 89.74 | 2 | {{crw|PAK}} | {{crw-rt|NZ}} | [[کوئنزٹاؤن ایونٹس سینٹر|کوئنزٹاؤن]], [[کوئنزٹاؤن، نیوزی لینڈ|کوئینس ٹاؤن]] | {{dts|format=dmy|2023|12|12}} | شکست |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of pakistan Women vs new zealand Women 1st ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-new-zealand-2023-24-1388176/new-zealand-women-vs-pakistan-women-1st-odi-1388199/full-scorecard |access-date=2023-12-12 |work=ESPNcricinfo |language=en}}</ref> |- | 275 ! scope=row | [[فرغانہ حق]] | {{ntsh|10200}} 102 | 167 | 11 | 0 | 61.07 | 1 | {{crw-rt|BAN}} | {{crw|SA}} | [[جے بی مارکس اوول]]، [[پاٹشیفٹسروم]] | {{dts|format=dmy|2023|12|20}} | شکست |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of bangla desh Women vs south africa Women 2nd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-women-in-south-africa-2023-24-1398249/south-africa-women-vs-bangladesh-women-2nd-odi-1398259/full-scorecard |access-date=2023-12-20 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 276 ! scope=row | [[لورا ولوارٹ]] | {{ntsh|12600}} 126 | 134 | 13 | 1 | 94.02 | 1 | {{crw-rt|SA}} | {{crw|BAN}} | [[ولوومورپارک]], [[بینونی، گاؤٹینگ|بینونی]] | {{dts|format=dmy|2023|12|23}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of bangla desh Women vs south africa Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-women-in-south-africa-2023-24-1398249/south-africa-women-vs-bangladesh-women-3rd-odi-1398260/full-scorecard |access-date=2023-12-23 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 277 ! scope=row | [[تزمین برٹس]] | {{ntsh|11800}} 118 | 124 | 8 | 2 | 95.16 | 1 | {{crw-rt|SA}} | {{crw|BAN}} | [[ولوومورپارک]], [[بینونی، گاؤٹینگ|بینونی]] | {{dts|format=dmy|2023|12|23}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of bangla desh Women vs south africa Women 3rd ODI 2023 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/bangladesh-women-in-south-africa-2023-24-1398249/south-africa-women-vs-bangladesh-women-3rd-odi-1398260/full-scorecard |access-date=2023-12-23 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 278 ! scope=row | [[فوبی لیچ فیلڈ]] | {{ntsh|12500}} 125 | 119 | 16 | 1 | 95.20 | 1 | {{crw-rt|AUS}} | {{crw|IND}} | [[وانکھیڈے اسٹیڈیم]], [[ممبئی]] | {{dts|format=dmy|2024|01|02}} | جِتیا |<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Australia Women vs India Women 3rd ODI 2024 – Score Report {{!}} ESPNcricinfo.com |url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-in-india-2023-24-1406065/india-women-vs-australia-women-3rd-odi-1406080/full-scorecard |access-date=2024-01-02 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 279 ! scope=row | {{sortname|سوفی|ڈیوائن}} {{dagger}} | {{ntsh|10000}} 100[[ناٹ آؤٹ|*]] | 93 | 11 | 4 | 107.52 | 2 | {{crw|NZ}} | {{crw|ENG}} | [[سیڈون پارک]]، [[ہیملٹن، نیوزی لینڈ|ہیملٹن]] | {{dts|format=dmy|2024|04|07}} | جیتا |<ref>{{cite news|title=ENG Women vs NZ Women, 3rd ODI at Hamilton, Championship [W]، Apr 07 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2022-23-2025-1308225/new-zealand-women-vs-england-women-3rd-odi-1388209/full-scorecard|access-date=2024-04-07|work=ESPNcricinfo|accessdate=2024-12-11|archivedate=2024-12-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241226005541/https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-championship-2022-23-2025-1308225/new-zealand-women-vs-england-women-3rd-odi-1388209/full-scorecard}}</ref> |- | 280 ! scope=row | {{sortname|تزمین|برٹس}}{{efn|name=fn1|No player of the match was awarded.}} | {{ntsh|11600}} 116 | 128 | 12 | 0 | 90.62 | 1 | {{crw|SA}} | {{crw|SL}} | [[بفیلو پارک]]، [[ایسٹ لندن، مشرقی کیپ|مشرقی لندن]] | {{dts|format=dmy|2024|04|09}} | کوئی نتیجہ نہیں |<ref>{{cite news |title=SA Women vs SL Women, 1st ODI at East London, SA v SL [W]، Apr 09 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-south-africa-2023-24-1398245/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-1398265/full-scorecard|access-date=2024-04-09 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 281 ! scope=row | {{sortname|لورا|ولوارٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|11000}} 110[[ناٹ آؤٹ|*]] | 141 | 6 | 0 | 78.01 | 2 | {{crw|SA}} | {{crw|SL}} | [[ڈی بیئرزڈائمنڈ اوول]]، [[کمبرلی، شمالی کیپ|کمبرلی]] | {{dts|format=dmy|2024|04|13}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=SL Women vs SA Women, 2nd ODI at Kimberley, SA v SL [W]، Apr 13 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-south-africa-2023-24-1398245/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1398266/full-scorecard|access-date=2024-04-07 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 282 ! scope=row | {{sortname|لورا|ولوارٹ}} | {{ntsh|18400}} 184[[ناٹ آؤٹ|*]] | 147 | 23 | 4 | 125.17 | 1 | {{crw|SA}} | {{crw|SL}} | [[جے بی مارکس اوول]]، [[پاٹشیفٹسروم]] | {{dts|format=dmy|2024|04|17}} | Lost |<ref>{{cite news |title=SA Women vs SL Women, 3rd ODI at Potchefstroom, SA v SL [W]، Apr 17 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-south-africa-2023-24-1398245/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1398267/full-scorecard|access-date=2024-04-07 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 283 ! scope=row | {{sortname|چماری| اتھاپتھو}} {{dagger}} | {{ntsh|19500}} 195[[ناٹ آؤٹ|*]] | 139 | 26 | 5 | 140.28 | 2 | {{crw|SL}} | {{crw|SA}} | [[جے بی مارکس اوول]]، [[پاٹشیفٹسروم]] | {{dts|format=dmy|2024|04|17}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=SA Women vs SL Women, 3rd ODI at Potchefstroom, SA v SL [W]، Apr 17 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-in-south-africa-2023-24-1398245/south-africa-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1398267/full-scorecard|access-date=2024-04-07 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 284 ! scope=row | {{sortname|ہیلی | میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|14000}} 140[[ناٹ آؤٹ|*]] | 150 | 15 | 1 | 93.33 | 1 | {{crw|WIN}} | {{crw|PAK}} | [[قومی بینک کرکٹ گراؤنڈ|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | {{dts|format=dmy|2024|04|18}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=WI Women vs PAK Women, 1st ODI at Karachi, PAK v WI [W]، Apr 18 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-vs-west-indies-women-2024-1426078/pakistan-women-vs-west-indies-women-1st-odi-1426081/full-scorecard|access-date=2024-04-07 |work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 285 ! scope=row | {{sortname|ہیلی | میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|14100}} 141 | 149 | 19 | 0 | 94.63 | 1 | {{crw|WIN}} | {{crw|PAK}} | [[قومی بینک کرکٹ گراؤنڈ|نیشنل اسٹیڈیم]]، [[کراچی]] | {{dts|format=dmy|2024|04|23}} | جیتا |<ref>{{cite news|title=WI Women vs PAK Women, 3rd ODI at Karachi, PAK v WI [W]، Apr 23 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://espncricinfo.com/series/pakistan-women-vs-west-indies-women-2024-1426078/pakistan-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-1426083/full-scorecard|access-date=2024-04-07|work=ESPNcricinfo|accessdate=2024-12-11|archivedate=2024-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241225014357/https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-vs-west-indies-women-2024-1426078/pakistan-women-vs-west-indies-women-3rd-odi-1426083/full-scorecard}}</ref> |- | 286 ! scope=row | {{sortname|نیٹ| سائور-برنٹ}} {{dagger}} | {{ntsh|12400}} 124[[ناٹ آؤٹ|*]] | 117 | 14 | 2 | 105.98 | 1 | {{crw|ENG}} | {{crw|PAK}} | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، چلمسفورڈ|کاؤنٹی کرکٹ گراؤن]]، [[چلمسفورڈ]] | {{dts|format=dmy|2024|05|29}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=ENG Women vs PAK Women, 3rd ODI at Chelmsford, ENG v PAK (W)، مئی 29 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/pakistan-women-in-england-2024-1398242/england-women-vs-pakistan-women-3rd-odi-1398273/full-scorecard|access-date=2024-05-29|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 287 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|12400}} 117 | 127 | 12 | 1 | 92.12 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|RSA}} | [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]] | {{dts|format=dmy|2024|06|16}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=IND Women vs SA Women, 1st ODI at Bengaluru, IND v SA [W]، Jun 16 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-vs-south-africa-women-2024-1434282/india-women-vs-south-africa-women-1st-odi-1434287/full-scorecard|access-date=2024-06-16|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 288 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} | {{ntsh|12400}} 136 | 120 | 18 | 2 | 133.33 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|RSA}} | [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]] | {{dts|format=dmy|2024|06|19}} | جیتا |rowspan=4|<ref>{{cite news |title=IND Women vs SA Women, 2nd ODI at Bengaluru, IND v SA [W]، Jun 19 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-vs-south-africa-women-2024-1434282/india-women-vs-south-africa-women-2nd-odi-1434288/full-scorecard|access-date=2024-06-19|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 289 ! scope=row | {{sortname|ہرمن پریت|کور}} {{dagger}} | {{ntsh|12400}} 103[[ناٹ آؤٹ|*]] | 88 | 9 | 3 | 117.04 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|RSA}} | [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]] | {{dts|format=dmy|2024|06|19}} | جیتا |- | 290 ! scope=row | {{sortname|لورا| ولوارٹ}} | {{ntsh|12400}} 135[[ناٹ آؤٹ|*]] | 135 | 12 | 3 | 100.00 | 2 | {{crw|RSA}} | {{crw|IND}} | [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]] | {{dts|format=dmy|2024|06|19}} | شکست |- | 291 ! scope=row | {{sortname|ماریزان| کپ}} | {{ntsh|12400}} 114 | 94 | 11 | 3 | 121.27 | 2 | {{crw|RSA}} | {{crw|IND}} | [[ایم چناسوامی اسٹیڈیم]]، [[بنگلور]] | {{dts|format=dmy|2024|06|19}} | شکست |- | 292 ! scope=row | {{sortname|مایا| بوچیر}} {{dagger}} | {{ntsh|12400}} 100[[ناٹ آؤٹ|*]] | 88 | 17 | 0 | 113.63 | 2 | {{crw|ENG}} | {{crw|NZ}} | [[نیو روڈ، ورسیسٹر|نیو روڈ]]، [[ورسیسٹر، انگلینڈ، |ورسیسٹر]] | {{dts|format=dmy|2024|06|30}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=NZ Women vs ENG Women, 2nd ODI at Worcester, ENG v NZ (W)، Jun 30 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-england-2024-1398238/england-women-vs-new-zealand-women-2nd-odi-1398275/full-scorecard|access-date=2024-06-30|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 293 ! scope=row | {{Sortname|ساسکیا|ہارلے}} {{یک خنجری}} | {{Ntsh|10000}} 100 | 121 | 12 | 0 | 82.64 | 1 | {{Crw|SCO}} | {{Crw|PNG}} | [[اسپورٹ پارک مارشالکرویرڈ]]، [[یوتریخت]] | {{dts|format=dmy|2024|08|06}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=SCO Women vs PNG Women, 2nd Match at Utrecht, Women's Tri-Series (NL)، Aug 06 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/netherlands-women-s-odi-tri-series-2024-1444523/papua-new-guinea-women-vs-scotland-women-2nd-match-1444544/full-scorecard|access-date=2024-08-06|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 294 ! scope=row | {{Sortname|وشمی|گونارتنے}} | {{Ntsh|10100}} 101 | 98 | 9 | 3 | 103.06 | 1 | {{Crw|SL}} | {{Crw|IRE}} | [[اسٹورمونٹ (کرکٹ گراؤنڈ)]]، بیلفاسٹ | {{dts|format=dmy|2024|8|16}} | شکست |rowspan=2|<ref>{{cite news |title=SL Women vs IRE Women, 1st ODI at Belfast, IRE vs SL [W]، Aug 16 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-vs-sri-lanka-women-2024-1430804/ireland-women-vs-sri-lanka-women-1st-odi-1430814/full-scorecard|access-date=2024-08-16|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 295 ! scope=row | {{Sortname|اورلا|پرینڈرگاسٹ}} {{یک خنجری}} | {{Ntsh|12205}} 122[[ناٹ آؤٹ]] | 111 | 10 | 2 | 109.90 | 2 | {{Crw|IRE}} | {{Crw|SL}} | [[اسٹورمونٹ (کرکٹ گراؤنڈ)]]، بیلفاسٹ | {{dts|format=dmy|2024|8|16}} | جیتا |- | 296 ! scope=row | {{Sortname|ہرشیتھا|سماراویکراما}} | {{Ntsh|10500}} 105 | 124 | 11 | 0 | 84.67 | 2 | {{Crw|SL}} | {{Crw|IRE}} | [[اسٹورمونٹ (کرکٹ گراؤنڈ)]]، بیلفاسٹ | {{dts|format=dmy|2024|08|18}} | شکست |<ref>{{cite news |title=IRE Women vs SL Women, 2nd ODI at Belfast, IRE vs SL [W]، Aug 18 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-vs-sri-lanka-women-2024-1430804/ireland-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1430815/full-scorecard|access-date=2024-08-18|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- | 297 ! scope=row | {{Sortname|ٹیمی|بیومونٹ}} {{یک خنجری}} | {{Ntsh|15005}} 150[[ناٹ آؤٹ]] | 139 | 16 | 1 | 107.91 | 1 | {{Crw|ENG}} | {{Crw|IRE}} | [[اسٹورمونٹ (کرکٹ گراؤنڈ)]]، بیلفاسٹ | {{dts|format=dmy|2024|09|09}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=ENG Women vs IRE Women, 2nd ODI at Belfast, IRE Women vs ENG Wome, Sep 09 2024 – Full اسکور کارڈ|url=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-vs-england-women-2024-1430808/ireland-women-vs-england-women-2nd-odi-1430818/full-scorecard|access-date=2024-09-09|work=ESPNcricinfo}}</ref> |- |- | 298 ! scope=row | چیتنا پگیڈیالا {{dagger}} | {{ntsh|13605}} 136[[ناٹ آؤٹ|*]] | 152 | 18 | 0 | 89.47 | 2 | {{crw|USA}} | {{crw|ZIM}} | [[ہرارے اسپورٹس کلب]]، [[ہرارے]]، زمبابوے | {{dts|format=dmy|2024|10|28}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=ZIM Women vs USA Women, 5th ODI at Harare, ZIM Women vs USA Women, Oct 28 2024 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/united-states-of-america-women-in-zimbabwe-2024-25-1455363/zimbabwe-women-vs-united-states-of-america-women-5th-odi-1455371/full-scorecard|access-date=2024-10-28|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 299 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی|مندھانا}} {{dagger}} | {{ntsh|10000}} 100 | 122 | 10 | 0 | 81.96 | 2 | {{crw|IND}} | {{crw|NZ}} | [[نریندر مودی اسٹیڈیم]], [[احمد آباد (بھارت)|احمد آباد]], بھارت | {{dts|format=dmy|2024|10|29}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=NZ Women vs IND Women, 3rd ODI at Ahmedabad, IND Women vs NZ Women, Oct 29 2024 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-in-india-2024-25-1454389/india-women-vs-new-zealand-women-3rd-odi-1454393/full-scorecard|access-date=2024-10-28|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 300 ! scope=row | {{sortname|جارجیا|وول}} | {{ntsh|10100}} 101 | 87 | 12 | 0 | 116.09 | 1 | {{crw|AUS}} | {{crw|IND}} | [[ایلن بارڈر فیلڈ]]، [[برسبین]]، آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2024|12|8}} | جیتا |rowspan=2|<ref>{{cite news |title=AUS Women vs IND Women, 2nd ODI at Brisbane,AUS v IND [W], Dec 08 2024 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-vs-india-women-2024-25-1426497/australia-women-vs-india-women-2nd-odi-1426621/full-scorecard|access-date=2024-12-08|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 301 ! scope=row | {{sortname|ایلیس|پیری}} {{dagger}} | {{ntsh|10500}} 105 | 75 | 7 | 6 | 140.00 | 1 | {{crw|AUS}} | {{crw|IND}} | [[ایلن بارڈر فیلڈ]]، [[برسبین]]، آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2024|12|8}} | جیتا |- | 302 ! scope=row | {{sortname|اینابل|سدرلینڈ}} | {{ntsh|11000}} 110 | 95 | 9 | 4 | 115.78 | 1 | {{crw|AUS}} | {{crw|IND}} | [[مغربی آسٹریلیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ|ڈبلیو اے سی اے گراؤنڈ]], [[پرتھ]]، آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2024|12|11}} | جیتا |rowspan=2|<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=AUS Women vs IND Women, 3rd ODI at Perth, AUS v IND [W], Dec 11 2024 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/australia-women-vs-india-women-2024-25-1426497/australia-women-vs-india-women-3rd-odi-1426622/full-scorecard|تاریخ رسائی=2024-12-11|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 303 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی| مندھانا}} | {{ntsh|10500}} 105 | 109 | 14 | 1 | 96.33 | 2 | {{crw|IND}} | {{crw|AUS}} | [[مغربی آسٹریلیا کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ|ڈبلیو اے سی اے گراؤنڈ]], [[پرتھ]]، آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2024|12|11}} | شکست |- | 304 ! scope=row | {{sortname|اینابل |سدرلینڈ}} | {{ntsh|10505}} 105[[ناٹ آؤٹ|*]] | 81 | 11 | 2 | 129.62 | 1 | {{crw|AUS}} | {{crw|NZ}} | [[بیسن ریزرو]], [[ویلنگٹن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2024|12|21}} | جیتا |<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=AUS Women vs NZ Women, 2nd ODI at Wellington, NZ v AUS [W], Dec 21 2024 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-vs-australia-women-2024-25-1443558/new-zealand-women-vs-australia-women-2nd-odi-1443566/full-scorecard|تاریخ رسائی=2024-12-21|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 305 ! scope=row | {{sortname|ہرلین |دیول}} | {{ntsh|11500}} 115 | 103 | 16 | 0 | 111.65 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|WIN}} | [[کوٹامبی اسٹیڈیم]], [[وڈودرا]], بھارت | {{dts|format=dmy|2024|12|24}} | جیتا |rowspan=2|<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=IND Women vs WI Women, 2nd ODI at Vadodara, IND Women vs WI Women, Dec 24 2024 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-india-2024-25-1459886/india-women-vs-west-indies-women-2nd-odi-1459895/full-scorecard|تاریخ رسائی=2024-12-24|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 306 ! scope=row | {{sortname|ہیلی| میتھیوز}} | {{ntsh|11500}} 106 | 109 | 13 | 0 | 97.24 | 2 | {{crw|WIN}} | {{crw|IND}} | [[کوٹامبی اسٹیڈیم]], [[وڈودرا]], بھارت | {{dts|format=dmy|2024|12|24}} | شکست |- | 307 ! scope=row | {{sortname|جمائمہ| روڈریگز}} | {{ntsh|10200}} 102 | 91 | 12 | 0 | 112.08 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|IRE}} | [[نرنجن شاہ اسٹیڈیم]], [[راجکوٹ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2025|01|12}} | جیتا |<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=IND Women vs IRE Women, 2nd ODI at Rajkot, IND Women vs IRE Women, Jan 12 2025 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-india-2024-25-1459889/india-women-vs-ireland-women-2nd-odi-1459898/full-scorecard|تاریخ رسائی=2025-01-12|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 308 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی| مندھانا}} | {{ntsh|13500}} 135 | 80 | 12 | 7 | 168.75 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|IRE}} | [[نرنجن شاہ اسٹیڈیم]], [[راجکوٹ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2025|01|15}} | جیتا |rowspan=2|<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=IND Women vs IRE Women, 3rd ODI at Rajkot, IND Women vs IRE Women, Jan 15 2025 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/ireland-women-in-india-2024-25-1459889/india-women-vs-ireland-women-3rd-odi-1459899/full-scorecard|تاریخ رسائی=2025-01-15|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 309 ! scope=row | {{sortname|پرتیکا| راول}} | {{ntsh|15400}} 154 | 129 | 20 | 1 | 119.37 | 1 | {{crw|IND}} | {{crw|IRE}} | [[نرنجن شاہ اسٹیڈیم]], [[راجکوٹ]], بھارت | {{dts|format=dmy|2025|01|15}} | جیتا |- | 310 ! scope=row | {{sortname|ایشلے|گارڈنر}} | {{ntsh|10200}} 102 | 102 | 8 | 1 | 100.00 | 1 | {{crw|AUS}} | {{crw|ENG}} | [[بیللیریواوول]], [[ہوبارٹ]]، آسٹریلیا | {{dts|format=dmy|2025|01|17}} | جیتا |<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=AUS Women vs ENG Women, 3rd ODI at Hobart, Women's Ashes, Jan 17 2025 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-ashes-2024-25-1426615/australia-women-vs-england-women-3rd-odi-1426625/full-scorecard|تاریخ رسائی=2025-01-17|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}</ref> |- | 311 ! scope=row | {{sortname|ہیلی| میتھیوز}} | {{ntsh|10405}} 104[[ناٹ آؤٹ|*]] | 93 | 16 | 0 | 111.82 | 2 | {{crw|WIN}} | {{crw|BAN}} | [[وارنرپارک اسپورٹنگ کمپلیکس]], [[باسیٹرے]], سینٹ کٹس اینڈ نیوس | {{dts|format=dmy|2025|01|19}} | جیتا |<ref>{{حوالہ خبر|عنوان=BAN Women vs WI Women, 1st ODI at Basseterre, WI Women vs BAN Women, Jan 19 2025 - Full Scorecard|یوآرایل=https://www.espnicinfo.com/series/bangladesh-women-in-west-indies-2024-25-1468395/west-indies-women-vs-bangladesh-women-1st-odi-1468399/full-scorecard|تاریخ رسائی=2025-01-19|کاوش=[[ای ایس پی این کرک انفو]]}}{{مردہ ربط|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> |- |- | 312 ! scope=row | {{sortname|میڈی|گرین}} {{dagger}} | {{ntsh|10000}} 100 | 109 | 7 | 0 | 91.74 | 1 | {{crw|NZ}} | {{crw|SL}} | [[سکسٹن اوول]], [[نیلسن، نیوزی لینڈ|نیلسن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2025|03|07}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=NZ Women vs SL Women, 2nd ODI at Nelson, NZ vs SL [W], Mar 07 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-2024-25-1443560/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-2nd-odi-1443569/full-scorecard|access-date=2025-03-07|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 313 ! scope=row | {{sortname|جارجیا |پلمر}} {{dagger}} | {{ntsh|11200}} 112 | 120 | 8 | 2 | 93.33 | 1 | {{crw|NZ}} | {{crw|SL}} | [[سکسٹن اوول]], [[نیلسن، نیوزی لینڈ|نیلسن]], نیوزی لینڈ | {{dts|format=dmy|2025|03|09}} | جیتا |<ref>{{cite news |title=NZ Women vs SL Women, 3rd ODI at Nelson, NZ vs SL [W], Mar 09 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-2024-25-1443560/new-zealand-women-vs-sri-lanka-women-3rd-odi-1443570/full-scorecard|access-date=2025-03-09|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 314 ! scope=row | {{sortname|ہیلی| میتھیوز}} {{dagger}} | {{ntsh|11405}} 114[[ناٹ آؤٹ|*]] | 113 | 14 | 0 | 100.88 | 2 | {{crw|WIN}} | {{crw|SCO}} | [[لاہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]], [[لاہور]]، پاکستان | {{dts|format=dmy|2025|04|09}} | شکست |<ref>{{cite news |title=SCO Women vs WI Women, 2nd Match at Lahore, WWC Qualifier, Apr 09 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-qualifier-2025-1477006/scotland-women-vs-west-indies-women-2nd-match-1477010/live-cricket-score|access-date=2025-04-09|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- |315 ! scope=row | {{sortname|نگار|سلطانہ|dab=کرکٹ کھلاڑی}} {{dagger}} |{{ntsh|10100}} 101 |80 |15 |1 |126.25 |1 |{{crw|BAN}} |{{crw|THA}} | [[لاہور سٹی کرکٹ ایسوسی ایشن گراؤنڈ]], [[لاہور]]، پاکستان |{{dts|format=dmy|2025|04|10}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=BAN Women vs THA Women, 3rd Match at Lahore, WWC Qualifier, Apr 10 2025 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-qualifier-2025-1477006/bangladesh-women-vs-thailand-women-3rd-match-1477011/full-scorecard |access-date=10 April 2025 |website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- |316 ! scope=row | {{sortname|کیتھرین |برائس}} |{{ntsh|13100}} 131 |137 |14 |2 |95.62 |1 |{{crw|SCO}} |{{crw|IRE}} |[[قذافی اسٹیڈیم]], [[لاہور]]، پاکستان |{{dts|format=dmy|2025|04|18}} |Lost |<ref>{{Cite web |title=SCO Women vs IRE Women, 13th Match at Lahore, WWC Qualifier, Apr 18 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/icc-women-s-world-cup-qualifier-2025-1477006/ireland-women-vs-scotland-women-13th-match-1477021/full-scorecard|access-date=18 April 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- |317 ! scope=row | {{sortname|تزمین |برٹس}} |{{ntsh|10900}} 109 |107 |13 |3 |101.86 |2 |{{crw|RSA}} |{{crw|IND}} |[[آر پریماداسا اسٹیڈیم]], [[کولمبو]]، سری لنکا |{{dts|format=dmy|2025|04|29}} |Lost |<ref>{{Cite web |title=IND Women vs SA Women, 2nd Match at Colombo, Women's Tri-Series (SL), Apr 29 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-s-odi-tri-series-2025-1476972/india-women-vs-south-africa-women-2nd-match-1476981/full-scorecard|access-date=29 April 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 318 ! scope=row | {{sortname|لورین| تشوما}} {{dagger}} |{{ntsh|13700}} 137 |149 |17 |0 |91.94 |1 |{{crw|ZIM}} |{{crw|USA}} |[[ایئرہوگس اسٹیڈیم|گرینڈ پریری اسٹیڈیم]], [[ڈیلاس – فورٹ ورتھ میٹروپلیکس|ڈیلاس]], ریاستہائے متحدہ |{{dts|format=dmy|2025|05|03}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=USA Women vs ZIM Women, 2nd ODI at Dallas, USA-W vs ZIM-W, May 03 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/zimbabwe-women-in-united-states-of-america-2025-1481706/united-states-of-america-women-vs-zimbabwe-women-2nd-odi-1481713/full-scorecard|access-date=3 May 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 319 ! scope=row | {{sortname|جمائمہ| روڈریگز}} {{dagger}} <small>(2/2)</small> |{{ntsh|12300}} 123 |101 |15 |1 |121.78 |1 |{{crw|IND}} |{{crw|RSA}} |[[آر پریماداسا اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا |{{dts|format=dmy|2025|05|07}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=IND Women vs SA Women, 5th Match at Colombo, Women's Tri-Series (SL), May 07 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-s-odi-tri-series-2025-1476972/india-women-vs-south-africa-women-5th-match-1476984/full-scorecard|access-date=7 May 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 320 ! scope=row | {{sortname|اینیری| ڈیرکسن}} |{{ntsh|10400}} 104 |84 |9 |5 |123.80 |1 |{{crw|RSA}} |{{crw|SL}} |[[آر پریماداسا اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا |{{dts|format=dmy|2025|05|09}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=SA Women vs SL Women, 6th Match at Colombo, Women's Tri-Series (SL), May 09 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-s-odi-tri-series-2025-1476972/sri-lanka-women-vs-south-africa-women-6th-match-1476985/full-scorecard|access-date=9 May 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 321 ! scope=row | {{sortname|اسمرتی| مندھانا}} {{dagger}} <small>(11/11)</small> |{{ntsh|11600}} 116 |101 |15 |2 |114.85 |1 |{{crw|IND}} |{{crw|SL}} |[[آر پریماداسا اسٹیڈیم]], [[کولمبو]], سری لنکا |{{dts|format=dmy|2025|05|11}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=IND Women vs SL Women, Final at Colombo, Women's Tri-Series (SL), May 11 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/sri-lanka-women-s-odi-tri-series-2025-1476972/sri-lanka-women-vs-india-women-final-1476986/full-scorecard|access-date=11 May 2025|website=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 322 ! scope=row | {{sortname|ٹیمی| بیومونٹ}} <small>(11/12)</small> | {{ntsh|10700}} 107 | 104 | 8 | 4 | 102.88 | 1 | rowspan="2" | {{crw|ENG}} | rowspan="2" | {{crw|WIN}} | rowspan="2" | [[کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ، ڈربی|کاؤنٹی کرکٹ گراؤنڈ]], [[ڈربی]], انگلینڈ | rowspan="2" | {{dts|format=dmy|2025|05|30}} | rowspan="2" | جیتا |rowspan=2|<ref>{{cite news |title=ENG Women vs WI Women, 1st ODI at Derby, ENG-W vs WI-W, 30 May 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-england-2025-1448384/england-women-vs-west-indies-women-1st-odi-1448394/full-scorecard|access-date=2025-05-30|work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 323 ! scope=row | {{sortname|ایمی|جونز|dab=کرکٹر}} {{dagger}} <small>(1/2)</small> | {{ntsh|12200}} 122 | 121 | 15 | 1 | 100.82 | 1 |- | 324 ! scope=row | {{sortname|ایمی|جونز|dab=کرکٹر}} {{dagger}} <small>(2/2)</small> | {{ntsh|12900}} 129 | 98 | 20 | 0 | 131.63 | 1 | rowspan="2" | {{crw|ENG}} | rowspan="2" | {{crw|WIN}} | rowspan="2" | [[گریس روڈ]], [[لیسٹر]], انگلینڈ | rowspan="2" | {{dts|format=dmy|2025|06|04}} | rowspan="2" | جیتا |rowspan=2|<ref>{{cite news |title=ENG Women vs WI Women, 2nd ODI at Leicester, ENG-W vs WI-W, 4 June 2025 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/west-indies-women-in-england-2025-1448384/england-women-vs-west-indies-women-2nd-odi-1448395/full-scorecard |access-date=2025-06-04 |work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 325 ! scope=row | {{sortname|ٹیمی| بیومونٹ}} <small>(12/12)</small> | {{ntsh|10600}} 106 | 109 | 12 | 1 | 97.24 | 1 |- | 326 ! scope=row | {{sortname|تزمین| برٹس}} {{dagger}} <small>(4/4)</small> |{{ntsh|10100}} 101 |91 |8 |4 |110.98 |1 |{{crw|SA}} |{{crw|WIN}} |[[تھری ڈبلیوز اوول]], [[برج ٹاؤن]], بارباڈوس |{{dts|format=dmy|2025|06|17}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=SA Women vs WI Women, 3rd ODI at Cave Hill, ENG-W vs WI-W, 17 June 2025 - Full Scorecard|url=https://www.espncricinfo.com/series/south-africa-women-in-west-indies-2025-1472531/west-indies-women-vs-south-africa-women-3rd-odi-1472536/full-scorecard |access-date=2025-06-17 |work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- | 327 ! scope=row | {{sortname|ہرمن پریت|کور}} {{dagger}} <small>(7/7)</small> |{{ntsh|10200}} 102 |84 |14 |0 |121.42 |1 |{{crw|IND}} |{{crw|ENG}} | [[ریورسائیڈ گراؤنڈ]], [[چیسٹرلی اسٹریٹ]], انگلینڈ |{{dts|format=dmy|2025|07|22}} |جیتا |<ref>{{Cite web |title=IND Women vs ENG Women, 3rd ODI at Chester-le-Street, ENG-W vs IND-W, 22 July 2025 - Full Scorecard |url=https://www.espncricinfo.com/series/india-women-in-england-2025-1448388/england-women-vs-india-women-3rd-odi-1448404/full-scorecard |access-date=2025-07-22 |work=[[ESPNcricinfo]]}}</ref> |- |} == ہور ویکھو == * [[سواݨیاں ٹیسٹ کرکٹ وچ سنچریاں د‏‏ی لسٹ]] * [[سواݨیاں د‏‏ی ٹوئنٹی 20 بین الاقوامی کرکٹ وچ سنچریاں د‏‏ی لسٹ]] == حوالے == {{حوالے}} hnxj6jweafwxj7mks9qlni2mytrtmy7 0 144817 701889 701217 2026-03-26T01:45:30Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701889 wikitext text/x-wiki {{معلومات-نسلی-گروہ}}[[File:Portrait photographs of Sikh men from various kinds, appearances, and sects of Sikhism, from the 1930 first edition of Mahan Kosh.jpg|thumb|Portrait photographs of Sikh men from various kinds, appearances, and sects of Sikhism, from the 1930 first edition of ''[[Mahan Kosh]]'']] {{Sikhism sidebar}} [[سکھ مت|سکھ مذہب ]] دے اندر کئی فرقے [[گرمکھی لپی ]]: ( ਫਿਰਕਾ ) جاں (ਸੰਪਰਦਾ) ہن جو سکھ فَلْسَفَہ نوں آپو آپݨے طریقے نالؕ مندے تے عمل کردے ہن ـاوہ خاس طور تے بوتّ پوجا جاں جات پات نوں نہں مندے ـ<ref name="Syan2014p170">{{cite book|author=Hardip Singh Syan|editor=Pashaura Singh and Louis E. Fenech|title=The Oxford Handbook of Sikh Studies |url=https://books.google.com/books?id=8I0NAwAAQBAJ |year=2014|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-969930-8|pages=170–180}}</ref><ref name="Takhar2014p350"/> .<ref name="Oberoi1994p24">{{cite book|author=Harjot Oberoi|title=The Construction of Religious Boundaries: Culture, Identity, and Diversity in the Sikh Tradition|url=https://books.google.com/books?id=1NKC9g2ayJEC&pg=PA78 |year=1994|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-61592-9|pages=24–25}}</ref><ref>Rohani, M., & AliMardi, M. M. (2012). Sikh Sects. ''Journal of Seven Heavens'', ''14''(54), 27-48. URL: https://haftasman.urd.ac.ir/article_66832.html?lang=en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204222401/https://haftasman.urd.ac.ir/article_66832.html?lang=en |date=2024-12-04 }}. "Sikhism consists of three major denominations; these sects in the order of importance are: Khālsā, Nāmdhari, Nirankāri. They take different positions on the nature of the Guru or spiritual teacher. Khālsā sect - to which the majority of Sikhs adhere - itself consists of three groups, which become distinguished from each other by their certain kind of clothes, lifestyle, and some religious principles. These three groups are called Nihang (Akāli), Nirmalā, and Sewāpanthi. Furthermore, in some scriptures, references have been made to one of the Sikh sects called Udāsi, which was established by Guru Nanak's oldest son, Sri Chand. Considering the beliefs and religious ceremonies, this sect is not similar to mainstream Sikhism because it neither acknowledges the series of ten Gurus nor is monotheistic. Nevertheless, since Udāsi identifies itself as the follower of Guru Nanak and has played an important role in Sikh history, it would be regarded as one of the Sikh sects in this paper."</ref> ==حوالے == {{حوالے}} [[گٹھ:سکھ مت]] hutoms22z9kihoxlj2vm2zt8vqqazus 0 145016 701892 701723 2026-03-26T03:02:39Z InternetArchiveBot 28598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 701892 wikitext text/x-wiki {{خانہ معلومات جامعہ |name = شاہ سعود یونیورسٹی |native_name = <span lang="ar">جامعة الملك سعود |motto = اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ<br /> "Read! In the name of your Lord Who created" <small>[Qur'an, C:96. V:1]</small> | |image = |established = 1957 |endowment = US $2.7 billion |president = Badran A. O. Alomar |type = [[عوامی جامعہ|Public]] |city = [[ریاض]] |country = [[سعودی عرب]] |coor = {{Coord|24.722|46.627|type:edu_region:SA|display=inline,title}} |students = 65,000 (as of 26 Mar 2015) <ref>Ministry of Education – Higher Education, Deputy for Planning and Information Affairs, http://he.moe.gov.sa/en/studyinside/universitiesStatistics/Pages/default.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150330045749/http://he.moe.gov.sa/en/studyinside/universitiesStatistics/Pages/default.aspx |date=2015-03-30 }}</ref> |staff = 4,952 |campus = [[شہری علاقہ|Urban]], enclosed 2,224 acres (900&nbsp;ha) (9&nbsp;km²) |language = [[انگریزی زبان|English]], [[عربی زبان]] |former_names = Riyadh University |free_label = Newspaper |free = ''[[رسالة الجامعة]]'' |website = [http://www.ksu.edu.sa/en/ www.ksu.edu.sa] }} '''شاہ سعود یونیورسٹی''' سعودی عرب د‏‏ی پہلی سرکاری یونیورسٹی اے جو سعودی عرب دے راجگڑھ ریاض وچ واقع ا‏‏ے۔ اسنو‏ں 1957ء وچ شاہ سعود بن [[عبد العزیز]] نے ریاض یونیورسٹی تعمیر کروایا سی۔<ref name="topuniversities1">{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.topuniversities.com/institution/king-saud-university|عنوان=Top Universities|ناشر=Top Universities|تریخ=2009-11-12|تریخ رسائی=2010-11-16|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225194205/https://www.topuniversities.com/institution/king-saud-university%20|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> اس د‏ی تعمیر دا مقصد سعودی عرب وچ ہنر مند افراد د‏‏ی قلت اُتے قابو پانا سی۔ 1982ء وچ اس یونیورسٹی دا ناں بدل ک‏ے شاہ سعود یونیورسٹی رکھ دتا گیا۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://countrystudies.us/saudi-arabia/31.htm |عنوان=Saudi Arabia – EDUCATION |ناشر=Countrystudies.us |تریخ= |تریخ رسائی=2010-11-16 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225194207/http://countrystudies.us/404.htm |آرکائیو تریخ=2018-12-25 |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=live}}</ref> شاہ سعود یونیورسٹی وچ 65,000 طلبہ و طالبات نيں۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://ksu.edu.sa/AboutKSU/Pages/Factsandstatistics.aspx|عنوان=Facts and Statistics|ناشر=King Saud University|تریخ رسائی=2012-09-01|آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20181225194204/https://ksu.edu.sa/AboutKSU/Pages/Factsandstatistics.aspx%20/|آرکائیو تریخ=2018-12-25|یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> طالبات دے نظم و ضبط دے لئی وکھ پینل اے، <ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.ksu.edu.sa/Students/Female%20Students/OlyashahCenter/Aboutcenter/Pages/Committees.aspx |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2015-12-10 |آرکائیو تریخ=2013-09-07 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20130907011058/http://ksu.edu.sa/Students/Female%20Students/OlyashahCenter/Aboutcenter/Pages/Committees.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> جدو‏ں کہ انہاں د‏‏ی کارکردگی د‏‏ی نگرانی اک مرکزی بورڈ دے تحت حلقہ بند دورنما دے ذریعے کيتی جاندی اے جس وچ سواݨیاں عملہ یا مرد عملہ دا کوئی رکن شام‏ل ہُندا ا‏‏ے۔<ref>{{حوالہ ویب|یوآرایل=http://www.ksu.edu.sa/Students/Female%20Students/OlyashahCenter/Aboutcenter/Pages/default.aspx |عنوان=آرکائیو کاپی |تریخ رسائی=2015-12-10 |آرکائیو تریخ=2011-12-30 |آرکائیو یوآرایل=https://web.archive.org/web/20111230060107/http://www.ksu.edu.sa/Students/Female%20Students/OlyashahCenter/Aboutcenter/Pages/default.aspx |یوآرایل د‏‏ی کیفیت=dead}}</ref> یونیورسٹی طبیعی علوم، سماجی علوم تے شعبہ جاندی تعلیم دے مضامین وچ مفت تعلیم مہیا کردی ا‏‏ے۔ درجہ اول د‏‏ی سند دے مخلتف شعبےآں دا نصاب منتخب کردہ شعبہ دے حساب تو‏ں عربی تے انگریزی وچ دستیاب اے پ‏ر تقریباً بوہت سارے سائنسی مضامین عربی وچ پڑھائے جاندے نيں تے تمام عملہ عربی وچ تدریس کردا ا‏‏ے۔ عرب د‏‏ی یونیورسٹیاں وچو‏ں اس یونیورسٹی دے علوم طب دے شعبہ جات ہہت اچھے سمجھ‏‏ے جاندے نيں۔ == تریخ == {{اصل مضمون|History of King Saud University}} [[فائل:King Saud.jpg|thumb|King Saud]] === شاہ سعود یونیورسٹی === [[فائل:king saud university entrance.jpg|thumb|King Saud University entrance]] == حوالے == {{حوالے}} {{سعودی عرب وچ اعلیٰ تعلیم}} [[گٹھ:شاہ سعود یونیورسٹی|شاہ سعود یونیورسٹی]] [[گٹھ:1957ء وچ قائم ہوݨ والے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:ریاض وچ تعلیم]] [[گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں یونیورسٹیاں، کالج تے تعلیمی ادارے]] [[گٹھ:سعودی عرب وچ 1957ء دیاں تاسیساں]] [[گٹھ:ویکی ڈیٹا تو‏ں مطابقت رکھنے والی مختصر تفصیل]] [[گٹھ:1957ء وچ قائم ہوݨ والے کالج تے یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:سعودی عرب د‏‏یاں یونیورسٹیاں]] [[گٹھ:عوامی یونیورسٹیاں]] md0tioyftvtl0dwxfzicuziesln94ij 3 145065 701862 2026-03-25T13:42:38Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701862 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۸:۴۲, ۲۵ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) krz7xvybr8wxhat5huvytm68cvxzb56 0 145066 701864 2026-03-25T16:29:51Z Harvinder Chandigarh 13098 " [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[گدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے برطانوی راج دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[گدر پارٹی]] اک انق...؜" نال صفحہ بنایا گیا۔ 701864 wikitext text/x-wiki [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[گدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے برطانوی راج دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[گدر پارٹی]] اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں ہندوستان نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔رحمت علی شاہ گدر تحریک دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔ == ابتدائی زندگی== رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ برصغیر دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔ گدر پارٹی وچ کردار رحمت علی شاہ نے گدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے: * برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی * بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا * انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا گدر پارٹی دے کارکن عام طور تے امریکہ، کینیڈا تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔ == جدوجہدِ آزادی== رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد برطانوی راج دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ == اثر و رسوخ== اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ گدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔ gse80zufifbogvssue16rs97qlqnnlw 701865 701864 2026-03-25T16:31:12Z Harvinder Chandigarh 13098 701865 wikitext text/x-wiki [[File:Rahmat Ali Shah.jpg|thumb|رحمت علی شاہ]] '''رحمت علی شاہ''' برصغیر دے اک انقلابی کارکن سن، جیہڑے [[گدر پارٹی ]](Ghadar Party) نال وابستہ سن۔ اوہناں نے برطانوی راج دے خلاف آزادی دی جدوجہد وچ حصہ لیا تے بیرونِ ملک رہ کے انقلابی سرگرمیاں وچ کردار ادا کیتا۔ [[گدر پارٹی]] اک انقلابی تنظیم سی، جیہڑی 1913 وچ قائم ہوئی تے اس دا مقصد برطانوی حکومت توں ہندوستان نوں آزاد کروانا سی۔ رحمت علی شاہ اس تحریک دے اوہ کارکن سن جیہڑے بیرونِ ملک ہندوستانی کمیونٹی وچ بیداری پیدا کردے سن۔رحمت علی شاہ گدر تحریک دے اک اہم رکن سن، جیہڑے برصغیر دی آزادی لئی سرگرم رہے۔ اوہناں دی قربانیاں تے جدوجہد تاریخ دا اہم حصہ نیں۔ == ابتدائی زندگی== رحمت علی شاہ دی ابتدائی زندگی بارے مکمل تفصیل دستیاب نہیں، تاہم اوہ برصغیر دے رہن والے سن تے نوجوانی وچ ہی آزادی دی تحریک نال جڑ گئے سن۔ == گدر پارٹی وچ کردار== رحمت علی شاہ نے گدر پارٹی دیاں سرگرمیاں وچ سرگرم حصہ لیا۔ اوہناں نے: * برطانوی حکومت دے خلاف بغاوت دی ترغیب دتی * بیرونِ ملک ہندوستانی مزدوراں تے تارکینِ وطن وچ شعور اجاگر کیتا * انقلابی لٹریچر دی تشہیر وچ حصہ لیا گدر پارٹی دے کارکن عام طور تے امریکہ، کینیڈا تے ہور ملکاں وچ رہ کے آزادی دی تحریک نوں مضبوط بنان دی کوشش کردے سن۔ == جدوجہدِ آزادی== رحمت علی شاہ دی جدوجہد دا مقصد برطانوی راج دا خاتمہ سی۔ اوہناں نے اس مقصد لئی اپنی زندگی وقف کر دتی تے خطرات دے باوجود انقلابی سرگرمیاں جاری رکھیاں۔ == اثر و رسوخ== اگرچہ رحمت علی شاہ بارے تاریخی ریکارڈ محدود نیں، لیکن اوہ گدر پارٹی دے اوہ گمنام ہیروآں وچ شامل نیں جنہاں نے آزادی دی تحریک وچ اہم کردار ادا کیتا۔ 2jxp1mj9yub7qtde3yqj3q1jpqn4t4p 3 145067 701896 2026-03-26T04:45:13Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701896 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۵, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) mwh1qhm2lpsy8y3dnnignqxeuzcbyhy 3 145068 701897 2026-03-26T04:45:23Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701897 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۵, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) mwh1qhm2lpsy8y3dnnignqxeuzcbyhy 3 145069 701898 2026-03-26T04:45:33Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701898 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۵, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) mwh1qhm2lpsy8y3dnnignqxeuzcbyhy 3 145070 701899 2026-03-26T04:45:43Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701899 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۰۹:۴۵, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) mwh1qhm2lpsy8y3dnnignqxeuzcbyhy 3 145071 701905 2026-03-26T05:47:47Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701905 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۰:۴۷, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) sr4j2mfq0kgd0zg7wlopffq97r7dbo8 3 145072 701918 2026-03-26T09:24:50Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701918 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۴:۲۴, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) dvmh3c8zu2w8laaim5kkz1y1qvk4pj2 3 145073 701921 2026-03-26T10:35:15Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701921 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۵:۳۵, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) 28o2blb882a2clmf376nneotsjv3yub 3 145074 701924 2026-03-26T11:43:05Z KaleemBot 24393 جی آیاں نوں! 701924 wikitext text/x-wiki ==جی آیاں نوں!== <font size="4"> السلام و علیکم! {{صفحہ}}، تے پنجابی وکیپیڈیا تے جی آیاں نوں ــ تہاڈے کَماں دا شکریہ ــ اسیں امید کردے آں کہ تہانوں اے جگہ پسند آئی ہوئے گی، تے تسی ایتھے رُکن دا فیصلہ کیتا ہوئے گا ــ ایتھے کچھ صفحے نیں جِتھے تُسی نظر مار لؤ تے (شاید) تہاڈے واسطے وکیپیڈیا چ بہتر ثابت ہوݨ: * '''[[وکیپیڈیا:پنج تھم|وکیپیڈیا دے پنج تھم]]''' * '''[[وکیپیڈیا:صفحے نوں کیویں بدلیئے|صفحے نوں کیویں بدلیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:مددآلے صفحے|مددآلے صفحے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:سبق|سبق]]''' * '''[[وکیپیڈیا:چنگا مضمون کیویں لکھیئے|چنگا مضمون کیویں لکھیئے]]''' * '''[[وکیپیڈیا:کم کرن دا وَل|کم کرن دا وَل]]'''<br> * تے اگر تسی وکیپیڈیا تے نیا صفحہ لکھنا چوندے او تے جاؤ '''[[وکیپیڈیا:صفحہ لکھاری|صفحہ لکھاری]]''' تےــ<br> میربانی کر کے گلاں دے صفحے چ اے نشان پاؤ: (~&#126;~~)، اے اپنے آپ ای تہاڈا ناں تے کم دی تریخ پاء دیوے گا۔<br> جے تہانوں کسی مدد دی لوڑ ہووے تے میری گلاں دے صفحے تے میرے کولوں پوچھ لو یا فیر اپنی گلاں دے صفحے تے '''<code>{&#123;مدد کرو}}</code>''' لکھ کے چھڈ دیؤ۔ کوئی وی تہاڈے سوال دا جواب دے سکتا وا۔ اک واری فیر، جی آیاں نوں!</font> --[[ورتنوالا:KaleemBot|KaleemBot]] ([[ورتن گل بات:KaleemBot|گل بات]] • [[خاص:Contributions/KaleemBot|کم]]) ۱۶:۴۳, ۲۶ مارچ ۲۰۲۶ (PKT) 8ufr5igvjpoe4srq3uqfkhthjuepbj7